Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 41 2965660 2965520 2026-09-07T19:00:54Z SpesBona 2720 /* Demografie */ + Grootste stede 2965660 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Botswana |volle_naam = <small>''Lefatshe la Botswana'' ([[Tswana]])<br />''Republic of Botswana'' ([[Engels]])</small> |algemene_naam = Botswana |beeld_vlag = Flag of Botswana.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Botswana.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Botswana AU Africa.svg |leuse = ''Pula''<br /><small>''(Tswana vir: "Reën")''</small> |volkslied = ''Fatshe leno la rona''<br /><small>''(Tswana vir: "Geseënd is die edele land")''</small><br /><center>[[Lêer:United States Navy Band - Fatshe leno la rona.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Tswana]] en [[Engels]] |hoofstad = [[Gaborone]] {{Koördinate|24|40|S|25|55|O}} |latd = 24 |latm = 40 |latNS = S |longd = 25 |longm = 55 |longEW = O |grootste_stad = [[Gaborone]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President van Botswana|President]]<br />• [[Adjunkpresident]] |leiername = [[Duma Boko]]<br />[[Ndaba Gaolathe]] |oppervlak_rang = 50^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 581&nbsp;730<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana/|title=Botswana|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=30 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260130062034/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana/|archive-date=30 Januarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 224&nbsp;607 |persent_water = 2,7 |bevolking_skatting = 2&nbsp;450&nbsp;668<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 146^ste |bevolking_sensus = 2&nbsp;359&nbsp;609<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Population%20Distribution%20Structure%20and%20Density%20in%20Botswana.pdf |title=Population and Housing Census 2022 : Population Distribution Structure and Density in Botswana |publisher=Statistiek Botswana |accessdate=3 November 2024}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 4,2 |bevolkingsdigtheidmi² = 10,9 |bevolkingsdigtheidrang = 231^ste |BBP_PPP = $53,642&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=616,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Botswana |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2024 |accessdate=3 November 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 124^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $19&nbsp;723<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 83^ste |BBP = $19,966&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 122^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $7&nbsp;341<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 87^ste |onafhanklikheidstipe = • [[Betsjoeanaland]]<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[1885]]–[[1966]]<br />[[30 September]] [[1966]] |MOI = {{wins}} 0,708<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=3 November 2024}}</ref> |MOI_rang = 114^de |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 53,3<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BW |title=Gini Index – Botswana |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=3 November 2024}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2015 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|baie hoog}} |geldeenheid = [[Botswana pula|Pula]] |geldeenheid_kode = BWP |land_kode = BW |tydsone = [[Sentraal-Afrika Tyd|SAT]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.bw]] |skakelkode = 267 |voetskrif = }} '''Botswana''', amptelik die '''Republiek Botswana''' ([[Tswana]]: ''Lefatshe la Botswana'', [[Engels]]: ''Republic of Botswana''), is ’n [[landingeslote land]] in [[Suider-Afrika]]. Die land was voorheen die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] [[protektoraat]] [[Betsjoeanaland]] binne die [[Volkebond]]. Met onafhanklikheid op 30 September 1966 verander die land se naam na Botswana.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://generalknowledgefacts.com/2013/09/bechuanaland-was-former-name-of-botswana.html |title=Bechuanaland was the former name of Botswana |website=generalknowledgefacts.com |accessdate=20 Februarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017225723/http://www.generalknowledgefacts.com/2013/09/bechuanaland-was-former-name-of-botswana.html |archive-date=17 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Sedertdien handhaaf Botswana ’n tradisie van ’n stabiele verteenwoordigende republiek met ’n konsekwente stelsel van ononderbroke demokratiese verkiesings<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> en die beste posisie van [[Afrika]] in die wêreldwye [[korrupsie]]-indeks sedert sowat 1998.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.transparency.org/research/cpi/overview |title=overview of CPI indices |publisher=Transparency International |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200414092122/https://www.transparency.org/research/cpi/overview |archive-date=14 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is nou Afrika se oudste deurlopende demokrasie.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/431726.stm|title=BBC News {{!}} Africa {{!}} Election for Africa's oldest democracy|website=news.bbc.co.uk|accessdate=19 Julie 2020}}</ref> [[Lêer:Botswana sat.png|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Botswana]] [[Lêer:Kaart Botswana.png|duimnael|links|Kaart van Botswana]] Botswana is ’n droë en topografies platte land, sowat 70% van sy oppervlakte word deur die [[Kalahari]]woestyn beslaan, terwyl die noordooste deur die [[Okavangodelta]] oorheers word. Dit word deur [[Suid-Afrika]] in die suide en suidooste, [[Namibië]] in die weste en noorde, en [[Zimbabwe]] in die noordooste begrens. Die grens met [[Zambië]] in die noorde naby [[Kazungula]] is swak gedefinieer maar is hoogstens ’n paar honderd meter lank.<ref>{{en}} {{cite book|url= http://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Project-and-Operations/Multinational%20(Zambia-Bostwana)%20-%20AR%20-%20Kazungula%20Bridge%20Project.pdf|title= Kazungula Bridge Project|last= Darwa|first= P. Opoku|publisher= African Development Fund|year= 2011|page= Appendix IV|accessdate= 4 Mei 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20121114113821/http://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Project-and-Operations/Multinational%20(Zambia-Bostwana)%20-%20AR%20-%20Kazungula%20Bridge%20Project.pdf|archive-date= 14 November 2012}}</ref> Volgens ander menings ontmoet die grense van die vier lande Botswana, Namibië, Zambië en Zimbabwe op een enkele punt en sal vervolgens die enigste internasionale vierlandepunt wêreldwyd vorm. Dié moontlike vierlandepunt is egter sonder algemene internasionale erkenning. Hiervan hang ook die aantal buurlande van Botswana af: drie of vier. In die noorde word Botswana deur die smal Namibiese [[Kaprivistrook]] van [[Angola]] geskei. Die eerste inwoners van die hedendaagse Botswana was sedert 25&nbsp;000 v.C. die [[Boesmans]] wat vir hul [[Boesmanrotskuns|rotstekeninge]] orals in Suider-Afrika bekend staan en veral [[jagter-versamelaar]]s was. Die [[Bantoevolke]] het sowat 1000 jaar gelede Suider-Afrika binne beweeg en hulle hier as [[landbou]]ers en veewagters gevestig. Die land se bevolking bestaan veral uit [[Tswanas|Batswana]] en hul taal is Setswana, ook bekend as Tswana. Tydens die [[Wedloop om Afrika]] het die hedendaagse Botswana in 1885 ’n Britse [[protektoraat]] geword, [[Betsjoeanaland]], om te verhoed dat die gebied by die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] of [[Duits-Suidwes-Afrika]] ingelyf word. Op 30 September 1966 het die land van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik geword en sy naam na Botswana (“land van die Tswanas”) verander.<ref>{{en}} {{cite news |title=Botswana profile |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13041658 |work=BBC News |date=19 Maart 2020 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322081533/https://www.bbc.com/news/world-africa-13041658 |archive-date=22 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Botswana is ’n middelgroot land van sowat 2,4 miljoen mense en is een van die [[Lys van lande volgens bevolkingsdigtheid|mins bevolkte lande]] wêreldwyd. Sowat 10% van die bevolking bly in die hoofstad en grootste stad [[Gaborone]]. Botswana was eens een van die armste lande ter wêreld — met ’n BBP per kapita van sowat VS$70 per jaar in die laat 1960’s — maar het sedertdien homself in ’n land met ’n hoër middelinkomste met een van die wêreld se snelgroeiendste ekonomieë omgeskep.<ref>{{en}} {{cite web|title=Consolidating Democratic Governance in Southern Africa : Botswana|url=https://www.africaportal.org/publications/consolidating-democratic-governance-in-southern-africa-botswana/|last1=Maundeni|first1=Zibani|last2=Mpabanga|first2=Dorothy|website=Africa Portal|date=1 Januarie 2007|accessdate=26 Maart 2023|last3=Mfundisi|first3=Adam|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326031142/https://www.africaportal.org/publications/consolidating-democratic-governance-in-southern-africa-botswana/|archive-date=26 Maart 2023|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Die ekonomie, nou verbonde aan [[Ekonomie van Suid-Afrika|dié van Suid-Afrika]], word oorheers deur [[mynbou]], [[bees]]boerdery en [[toerisme]]. Botswana spog met ’n BBP ([[Koopkragpariteit]]) per kapita van omtrent $17&nbsp;500 per jaar in 2023, een van die hoogstes in Afrika.<ref name="CIA" /> Sy hoë bruto nasionale inkomste (volgens sommige ramings die vierde grootste in Afrika) gee die land ’n relatief hoë lewenstandaard en die hoogste [[Menslike-ontwikkelingsindeks]] van die vastelandse [[Afrika suid van die Sahara]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nationsonline.org/oneworld/GNI_PPP_of_countries.htm |title=Gross national income (GNI) – Nations Online Project |publisher=Nationsonline.org |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010232525/https://www.nationsonline.org/oneworld/GNI_PPP_of_countries.htm |archive-date=10 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Botswana is ’n lidland van die [[Afrika-unie]], [[Suider-Afrikaanse Doeane-unie]], [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]], [[Beweging van Onverbonde Lande]], [[Britse Statebond]] en die [[Verenigde Nasies]]. Die land word erg deur die [[MIV]]/[[Vigs]]-epidemie geraak. Ten spyte van die sukses om behandelings beskikbaar te stel aan diegene wat besmet is, en om die bevolking algemeen in te lig oor hoe om die verspreiding van MIV/vigs te stop, het die aantal mense met MIV/Vigs van 290&nbsp;000 in 2005 tot 320&nbsp;000 in 2013 gestyg.<ref name="Gap">{{en}} {{cite web |url=http://files.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2014/UNAIDS_Gap_report_en.pdf |title=The Gap Report |publisher=UN AIDS |year=2014 |location=Geneva |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227164706/http://files.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2014/UNAIDS_Gap_report_en.pdf |archive-date=27 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Soos in 2014 het Botswana die derde hoogste voorkomsskoers vir MIV/vigs, aangesien ongeveer 20% van die bevolking besmet is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.avert.org/professionals/hiv-around-world/sub-saharan-africa/botswana |title=HIV and Aids in Botswana |publisher=Avert International Aids Charity |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425061756/https://www.avert.org/professionals/hiv-around-world/sub-saharan-africa/botswana |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens sal in die nabye toekoms veral die [[aardverwarming]] en die tekort aan [[vars water]] die grootste uitdagings vir Botswana wees. == Etimologie == Die landsnaam beteken “land van die Tswanas” en verwys na die dominerende [[etniese groep]] van Botswana.<ref name="CIA" /> Die Grondwet van Botswana erken ’n homogene Tswana-staat.<ref>{{en}} {{cite journal |last1=Monaka |first1=Kemmonye Collete |last2=Chebanne |first2=Anderson Monthusi |year=2019 |title=Setswana and the Building of a Nation State |url=https://www.jstor.org/stable/26907070 |journal=Anthropological Linguistics |volume=61 |issue=1 |pages=75–93 |jstor=26907070 |issn=0003-5483 |accessdate=7 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407005355/https://www.jstor.org/stable/26907070 |archive-date=7 April 2023 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die term ''Batswana'' is oorspronklik op die Tswanas toegepas, wat nog steeds die geval is.<ref>{{en}} {{cite book|last1=Bolaane|first1=Maitseo|last2=Mgadla|first2=Part Themba|title=Batswana|date=1997|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-0-8239-2008-2|page=1|url=https://books.google.co.uk/books?id=J6tBlca35ZwC&|accessdate=19 Julie 2020}}</ref> Dit word egter ook algemeen as ’n demoniem vir alle burgers van Botswana gebruik, ongeag hul etniese agtergrond.<ref>{{en}} {{cite web |title=Botswanan or Batswana? It's complicated – Voices of Africa |url=https://voicesofafrica.co.za/botswanan-batswana-its-complicated/ |publisher=Voices of Africa |date=17 Augustus 2015 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701094543/https://voicesofafrica.co.za/botswanan-batswana-its-complicated/ |archive-date=1 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Tswana is ''Batswana'' die [[meervoud]]; die [[enkelvoud]] ''Motswana'' kan na óf ’n enkele lid van die Tswanas óf ná ’n enkele burger van Botswana verwys. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Two Rhino.jpg|duimnael|links|Rotstekeninge by [[Tsodilo]]]] [[Lêer:Sameul Daniell - Khoisan besig om sprinkane te braai - 1804.jpg|duimnael|''Khoisan besig om sprinkane te braai'' – akwatint in kleur deur [[Samuel Daniell]] in 1804]] [[Lêer:BARROW(1806) p455 BOOSHUANA VILLAGE.jpg|duimnael|Britse koloniale tekening van ’n “Booshuana-dorp” in 1806]] Volgens argeologiese opgrawings is Botswana sedert sowat twee miljoen jaar deur [[hominidae]] bevolk. Klipwerktuie en fauna-oorblyfsels getuig daarvan, dat alle dele van die land minstens sedert 400&nbsp;000 jaar bevolk is.<ref>{{en}} {{cite book|authors=Morton, F.; Ramsay, J. en Mgadla, T.|year=2008|title=Historical Dictionary of Botswana|publisher=Scarecrow Pres|pages=34|isbn=978-0-8108-5467-3}}</ref> In Oktober 2019 het navorsers bekend gemaak dat Botswana sowat 200&nbsp;000 jaar gelede die Wieg van die moderne [[mens]] was.<ref name="NAT-20191028">{{en}} {{cite journal |last1= Chan |first1= Eva KF |last2= Timmermann |first2= Axel |last3= Baldi |first3= Benedetta F. |last4= Moore |first4= Andy E. |last5= Lyons |first5= Ruth J. |last6= Lee |first6= Sun-Seon |last7= Kalsbeek |first7= Anton MF |last8= Petersen |first8= Desiree C. |last9= Rautenbach |first9= Hannes |last10= Förtsch |first10= Hagen EA |last11= Bornman |first11= MS Riana |last12= Hayes |first12= Vanessa M. |date= 28 Oktober 2019 |title= Human origins in a southern African palaeo-wetland and first migrations |url= https://www.nature.com/articles/s41586-019-1714-1 |journal= Nature|publisher= Nature Research |volume= 575 |issue= 7781 |pmid=31659339 |pages= 185–189 |doi= 10.1038/s41586-019-1714-1 |accessdate= 19 Julie 2020 | issn=0028-0836}}</ref><ref name="SA-20191028">{{en}} {{cite news |last=Woodward |first=Aylin |title=New Study Pinpoints The Ancestral Homeland of All Humans Alive Today |url=https://www.sciencealert.com/new-study-finds-the-ancestral-homeland-of-all-humans-alive-today |work=ScienceAlert.com |date=28 Oktober 2019 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224173201/https://www.sciencealert.com/new-study-finds-the-ancestral-homeland-of-all-humans-alive-today |archive-date=24 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Getuienisse van moderne mense soos rotstekeninge is sowat 73&nbsp;000 jaar oud.<ref>{{en}} {{cite journal|pmid=24953669|year=2014|last1=Staurset|first1=S.|title=Sub-surface movement of stone artefacts at White Paintings Shelter, Tsodilo Hills, Botswana: Implications for the Middle Stone Age chronology of central southern Africa|journal=Journal of Human Evolution|volume=75|pages=153–65|last2=Coulson|first2=S.|doi=10.1016/j.jhevol.2014.04.006}}</ref> Die oorspronklike inwoners van Suider-Afrika is die [[Boesman]] (San) en [[Khoikhoi]]-volke, wat dikwels onder die sambreelterm [[Khoisan]] saamgevat word. Albei praat [[Khoisan-tale]], en hulle het oor lang afstande gejag, versamel en verhandel. Toe [[bees]]te ongeveer 2000 jaar gelede vir die eerste keer na Suider-Afrika gebring is, het pastoralisme ’n belangrike kenmerk van die ekonomie geword, aangesien die gebied oor groot grasvlaktes, vry van die [[tsetsevlieg]], beskik.<ref>{{en}} {{cite book|author=E. Wilmsen|year=1989|title=Land Filled With Flies: A Political Economy of the Kalahari|url=https://archive.org/details/landfilledwithfl00wilm_0|location=Chicago|publisher=Chicago University Press|pages=[https://archive.org/details/landfilledwithfl00wilm_0/page/72 71]–5|isbn=978-0-226-90015-5}}</ref> Dit is onbekend wanneer [[Bantoevolke]] hulle vanaf die noorde in die land gevestig het, alhoewel 600 n.C. algemeen aanvaar word. Destyds het die voorvaders van die hedendaagse Kalanga hulle in die noordoostelike gebiede van die land gevestig. Hierdie proto-Kalanga was nou verbonde aan state in [[Zimbabwe]], maar ook aan [[Mapungubwe]] in Suid-Afrika. Dié state, wat buite die huidige Botswana geleë was, het blykbaar groot veekuddes in die sentrale distrik aangehou — glo in getalle soortgelyk aan dié van die moderne veedigtheid.<ref>{{en}} {{cite journal|jstor=181334 |doi=10.1017/S0021853700029170|title=A New Look at the Later Prehistory of the Kalahari |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-african-history_1986_27_1/page/3 |journal=The Journal of African History|volume=27|issue=1|pages=3–28|last1=Denbow|first1=James|year=1986}}</ref> Hierdie massiewe veeteeltkompleks het tot 1300 n.C. voorspoedig geword en blykbaar ná die agteruitgaan van Mapungubwe ineengestort. Gedurende hierdie tydperk het die eerste Tswana-sprekende groepe, die Bakgalagadi, na die suide van die [[Kalahari]] beweeg. Al hierdie verskillende volke is deur handelsroetes langs die Limpoporivier met die [[Indiese Oseaan]] verbind, en handelsgoedere uit [[Asië]] soos krale het in ruil vir [[ivoor]], [[goud]] en [[renoster]]horing waarskynlik hul weg na Botswana gevind.<ref>{{en}} {{cite journal|last1=Denbow|first1=James|last2=Klehm|first2=Carla|last3=Dussubieux|first3=Laure|date=April 2015|title=The glass beads of Kaitshàa and early Indian Ocean trade into the far interior of southern Africa|url=https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/glass-beads-of-kaitshaa-and-early-indian-ocean-trade-into-the-far-interior-of-southern-africa/9BB659F4DA38A560EF64C4E8E3F49AFA|journal=Antiquity|volume=89|issue=344|pages=361–377|doi=10.15184/aqy.2014.50|issn=0003-598X}}</ref> Die koms van die Tswana-sprekers se voorouers wat die streek kom beheer het, is nog nie presies gedateer nie. Lede van die Bakwena, ’n kapteinskap onder die legendariese leier Kgabo II, het hulle teen 1500 n.C. in die suidelike Kalahari gevestig, en sy volk het die Bakgalagadi in ’n westelike rigting in die woestyn verdring. Oor die jare heen het verskeie nasate van die Bakwena na aangrensende gebiede beweeg. Die [[Bangwaketse]] het gebiede in die weste bevolk, terwyl die Bangwato hulle in die noordooste, in voormalige Kalanga-gebiede, gevestig het.<ref>{{en}} {{cite book|author=D. Magang|year=2008|title=The Magic of Perseverance: The Autobiography of David Magang|location=[[Kaapstad]]|publisher=CASAS|pages=10–14|isbn=978-1-920287-70-2}}</ref> Nie lank daarna nie, dalk in die 1790’s, het nasate van die Bangwato, die Batawana, na die Okavangodelta beweeg.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Tlou|first=T.|date=1974|title=The Nature of Batswana States: Towards a Theory of Batswana Traditional Government – The Batawana Case|journal=Botswana Notes and Records|volume=6|pages=57–75|jstor=40959210|issn=0525-5090}}</ref> === Uitwerking van die Mfecane === {{Hoofartikel|Mfecane}} [[Lêer:Sechele Gustav Fritsch 1865.jpg|duimnael|links|upright|Sechele I (aan bewind in 1831–1892) het ’n Merafe-koalisie teen [[Boere]] aangevoer]] [[Lêer:Chief-khama-III.jpg|duimnael|upright|''[[Kgosi]]'' Khama III (aan bewind in 1872–1873 en 1875–1923)]] Die eerste skriftelike optekeninge rakende die hedendaagse Botswana het in 1824 verskyn. Volgens dié optekeninge het die Bangwaketse die hersende mag in die gebied geword. Onder Makaba II het die Bangwaketse hul groot troppe beeste in goed beskermde woestyngebiede aangehou en hul militêre mag benut om hul bure aan te val.<ref>{{en}} {{cite web|last=Morton|first=Fred|title=The Rise of a Raiding State: Makaba II's Ngwaketse, 1780–1824|url=https://www.academia.edu/11134264}}</ref> Ander destydse kapteinskappe in die gebied het oor bevolkings van sowat 10&nbsp;000 beskik en was redelik welvarend.<ref>{{en}} {{cite journal|author=B. Morton |title=Pre-1904 Population Estimates of the Tswana|journal=Botswana Notes and Records|volume=25 |year=1993|pages=89–99|jstor=40979984 }}</ref> Dié balans is gedurende die [[Mfecane]] (1823–1843) beëindig, toe ’n opeenvolging van indringende mense uit Suid-Afrika die land binnegekom het. Alhoewel die Bangwaketse in staat was om in 1826 die aanvallende Bakololo te verslaan, is oor die tyd heen al die groot kapteinskappe in Botswana aangeval, verswak en verarm. Beide die Bakololo en [[Ndebele (stam)|Amandebele]] het herhaaldelik strooptogte onderneem, en beeste, vroue en kinders in groot getalle van die Batswana gevat — waarvan die meeste in die woestyn of na heiligdomgebiede soos heuwels en grotte verdryf is. Eers na 1843, toe die Amandebele na die weste van Zimbabwe verhuis het, het hierdie bedreiging bedaar.<ref>{{en}} {{cite journal|last=MORTON|first=BARRY|date=2009-01-14|title=The Hunting Trade and the Reconstruction of Northern Tswana Societies after the Difaqane, 1838–1880|journal=South African Historical Journal|volume=36|pages=220–239|doi=10.1080/02582479708671276}}</ref> Gedurende die 1840’s en 1850’s het die handel met die [[Kaapkolonie]] toegeneem en die [[Batswana]]-kapteinskappe in staat gestel om te herbou. Die Bakwena, Bangwaketse, Bangwato en Batawana het saamgespan om die winsgewende ivoorhandel te beheer, en toe die inkomste benut om [[perd]]e en wapens in te voer, en sodoende beheer oor die hedendaagse Botswana te verkry. Dié proses is teen 1880 afgesluit, en sodoende is die Boesmanne, Kalanga, Bakgalagadi en ander hedendaagse minderhede deur die Batswana onderwerp.<ref>{{en}} {{cite journal|doi=10.1080/02582479708671276|title=The Hunting Trade and the Reconstruction of Northern Tswana Societies after the Difaqane, 1838–1880|journal=South African Historical Journal|volume=36|pages=220–239|year=1997|last1=Morton|first1=Barry}}</ref> Ná die [[Groot Trek]] het [[Afrikaners]] van die Kaapkolonie hulle in [[Zuid-Afrikaansche Republiek|Transvaal]] langs die grens van Botswana gevestig. In 1852 het ’n koalisie van Tswana-kapteinskappe onder Sechele I tydens die Slag van Dimawe Afrikaner-invalle afgeweer en in 1860, ná sowat agt jaar se onderbroke spanning en vyandigheid, in [[Potchefstroom]] uiteindelik ’n vredesooreenkoms gesluit. Met dié ooreenkoms is die hedendaagse [[grens tussen Suid-Afrika en Botswana]] vasgelê, en die Afrikaners en Batswana het vreedsaam handel gedryf en saamgewerk.<ref>{{en}} {{cite book|author=D. Magang|year=2008|title=The Magic of Perseverance: The Autobiography of David Magang|location=[[Kaapstad]]|publisher=CASAS|pages=28–38|isbn=978-1-920287-70-2}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal|author=J. Ramsay |title=The Botswana-Boer War of 1852–53: How the Batswana Achieved Victory|journal=Botswana Notes and Records|volume= 23 |year=1991|pages=193–208|jstor=40980851 }}</ref> Weens dié nuwe vreedsame toestande het die handel tussen 1860 en 1880 gedy en [[Christendom|Christelike]] sendelinge het hieruit voordeel getrek. Teen 1856 het beide die [[Lutheranisme|Lutheraanse]] en die [[Londense Sendinggenootskap]] hulle in die land gevestig. Teen 1880 het elke dorp oor ’n inwonende sendeling beskik, en hulle invloed het stadigaan gegroei. [[Khama III]] (aan bewind in 1875–1923) was die eerste van die Tswana-kapteins wat van die Christendom ’n staatsgodsdiens gemaak het, en gevolglik ’n groot deel van die Tswana-gewoontereg verander. Die Christendom het teen die [[Eerste Wêreldoorlog]] die ''[[de facto]]'' amptelike godsdiens in al die owerhede geword.<ref>{{en}} {{cite book|author=P. Landau|year=1995|title=The Realm of the Word: Language, Gender, and Christianity in the Southern African Kingdom|url=https://archive.org/details/realmofwordlangu0000land|publisher=Portsmouth, N.H.: Heinemann}}</ref> Tussen 1881 en 1884 het die Boere en Batswana ’n verdere oorlog gevoer, nadat die Batswana in die suide deur Boerse en Britse huursoldate aangeval is. Vervolgens is op die suidelike gebied van die Batswana die [[Boererepubliek]]e [[Stellaland]] en [[Goosen]] gestig; deels ná onderhandelinge met die plaaslike [[Korana]]. Die twee republieke is egter onder druk van die Britse magnaat [[Cecil John Rhodes]] deur Britse troepe beset en het in 1885 [[Brits-Betsjoeanaland]] geword.<ref>{{en}} {{cite web|authors=Fred Morton, Jeff Ramsay, Part Themba Mgadla|title=Historical Dictionary of Botswana|publisher=Scarecrow Press|location=Lanham, Maryland/Oxford|year=2008|isbn=978-0-8108-6404-7|pages= 46|url=https://books.google.de/books?id=PUwlAgAAQBAJ&dq=Historical+Dictionary+of+Botswana&hl=de&source=gbs_navlinks_s|accessdate=19 Julie 2020}}</ref> Tien jaar later is dit by die Kaapkolonie ingelyf en behoort vandag tot die Suid-Afrikaanse provinsie [[Noordwes]]. === Kolonialisme en Betsjoeanaland === {{Hoofartikel|Betsjoeanaland}} [[Lêer:Kapstaaten 1905.png|duimnael|links|’n Duitse kaart uit 1905 toon nog die onverdeelde Betsjoeanaland-gebied]] [[Lêer:Three Dikgosi Monument, Gaborone, Botswana.jpg|duimnael|Die drie ''Dikgosi'' Khama III, Sebele I en Bathoen I het almal ’n Protektoraat onderhandel]] [[Lêer:1960 6d Bechuanaland Protectorate stamp.jpg|duimnael|Posseël uit [[Betsjoeanaland]] in 1960]] Tydens die [[Wedloop om Afrika]] het die gebied van Botswana die belangstelling van beide die [[Duitse Keiserryk]] en die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] gelok. Gedurende die [[Koloniale Konferensie van Berlyn]] het die Britte daarop besluit om Botswana te annekseer om sodoende die pad na die noorde te beveilig en die Kaapkolonie met sy gebiede verder noord te verbind. In Januarie 1885 het hulle Tswana-gebiede eensydig geannekseer en daarna die Warren-ekspedisie noord gestuur om hul beheer oor die gebied te konsolideer en die kapteins te oortuig om die Britse gesag te aanvaar. Ten spyte van hul bekommernisse het hulle uiteindelik tot dié bekwame prestasie ingestem.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.academia.edu/15645705 |title=The Invention and Perpetuation of Botswana's National Mythology, 1885–1966 |last1=Morton |first1=Barry |last2=Ramsay |first2=Jeff |pages=4–7 |accessdate=19 Julie 2020 |via=academia.edu}}</ref> In 1890 is gebiede noord van die 22ste [[Breedtegraad]] by die nuwe Betsjoeanaland Protektoraat bygevoeg. Gedurende die 1890’s is die nuwe gebied in agt verskillende reservate onderverdeel, met redelike klein hoeveelhede grond wat as vrye besit gelaat is vir wit setlaars. Gedurende die vroeë 1890’s het die Britse regering besluit om die Betsjoeanaland-protektoraat aan die [[British South Africa Company]] te oorhandig. Dié plan was goed op dreef, ten spyte van die versoekings van Tswana-leiers wat in protes na [[Engeland]] opgeruk het, maar dit is deur die mislukking van die [[Jameson-inval]] in Januarie 1896 uiteindelik gefnuik.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.academia.edu/15645705 |title=The Invention and Perpetuation of Botswana's National Mythology, 1885–1966 |last1=Morton |first1=Barry |last2=Ramsay |first2=Jeff |accessdate=19 Julie 2020 |via=academia.edu|pages=7–11}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|author=N. Parsons|year=1998|title=King Khama, Emperor Joe, and the Great White Queen: Victorian Britain Through African Eyes|url=https://archive.org/details/kingkhamaemperor0000pars|location=Chicago|publisher=University of Chicago Press}}</ref> Toe die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 gestig is uit die vernaamste Britse kolonies in die gebied – die “Hoëkommissarisgebiede” – is die Betsjoeanaland-protektoraat, [[Basoetoland]] (nou [[Lesotho]]) en Swaziland (nou [[Eswatini]]) nie ingesluit nie, maar voorsiening is gemaak vir hul latere inkorporering. ’n Vae onderneming is egter toegestaan om met hul inwoners te konsulteer en alhoewel opeenvolgende Suid-Afrikaanse regerings die gebiede wou laat oordra, het Brittanje die proses voortdurend vertraag; gevolglik het die oordrag nooit plaasgevind nie. Met die verkiesing van die [[Nasionale Party]] in Suid-Afrika en die onttrekking van Suid-Afrika uit die Britse Statebond na Republiekwording in 1961 is enige vooruitskouing van inkorporering beëindig.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Hayes|first=Frank|date=1980|title=South Africa's Departure from the Commonwealth, 1960–1961|url=https://archive.org/details/international-history-review_1980-07_2_3/page/453|journal=The International History Review|volume=2|issue=3|pages=453–484|doi=10.1080/07075332.1980.9640222|jstor=40105085|issn=0707-5332}}</ref> ’n Uitbreiding van Britse sentrale owerheid en die ewolusie van stamregering het in 1920 gelei tot die oprigting van twee adviesrade waar Afrikane en Europeërs verteenwoordig is.<ref name=EISA>{{en}} {{cite web |url=http://www.eisa.org.za/WEP/botoverview4.htm |title=Botswana: Late British colonialism (1945–1966) |accessdate=5 Augustus 2019 |website=eisa.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805115131/https://www.eisa.org.za/wep/botoverview4.htm |archive-date=5 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Afrika-raad het uit die agt hoofde van die Tswana-stamme en enkele verkose lede bestaan.<ref name=EISA /> Proklamasies in 1934 het stamheerskappy en -magte gereguleer. ’n Europeër-Afrikaan-adviesraad is in 1951 opgerig en die grondwet van 1961 het ’n raadplegende wetgewende raad opgerig. {{Sien ook|Posseëls en posgeskiedenis van Betsjoeanaland}} === Ná onafhanklikheid === [[Lêer:Duma Boko, 2019 elections (cropped).png|duimnael|links|upright|[[Duma Boko]] dien sedert 2024 as president van Botswana]] [[Lêer:Botswana Map.jpg|duimnael|Kaart van Botswana. Die landsgrense is sedert sy onafhanklikheid in 1966 stabiel]] In Junie 1964 het die Britse Regering voorstelle vir ’n demokratiese selfregering in Botswana aanvaar. Die setel van die regering is in 1965 van [[Mahikeng|Mafeking]] in Suid-Afrika geskuif na die nuutgestigte Gaborone wat naby die Suid-Afrikaanse grens geleë is. Die grondwet van 1965 het aanleiding gegee tot die eerste algemene verkiesing en ook na onafhanklikheid op 30 September 1966.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.britishempire.co.uk/article/fireworksatmidnight.htm |title=Fireworks at Midnight |website=Britishempire.co.uk |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025071459/https://www.britishempire.co.uk/article/fireworksatmidnight.htm |archive-date=25 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Seretse Khama]], ’n leier in die onafhanklikheidsbeweging en die regmatige aanspraakmaker op die hoofmanskap van die Mangwatostam, is as eerste [[president van Botswana]] verkies en daarna vir nog twee termyne herkies. In die eerste jare ná sy onafhanklikheid was Botswana as ’t ware van wit beheersde lande omring, aangesien dit in die noordooste aan [[Rhodesië]] (die huidige Zimbabwe), in die suide aan Suid-Afrika onder [[apartheid]] en in die weste aan die Suid-Afrikaans besette [[Suidwes-Afrika]] (die huidige Namibië) gegrens het. Khama se pogings, om die nuwe nasie se betrokkenheid in konflikte met die buurlande te vermy, was suksesvol. Die ekonomiese ontwikkeling van Botswana het in die eerste jare ná sy onafhanklikheid spoedig ontwikkel, nadat in 1967 by [[Orapa]] die eerste groot diamantveld ontdek is. Tot op hede lewer die uitvoer van diamante ’n groot bydrag tot die dekking van die land se uitgawes. Die hoë inkomste het tot ’n spoedige ontwikkeling van die land gelei: Tot in 2003 is sowat 6&nbsp;000&nbsp;km se paaie geteer en 300 sekondêre skole opgerig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://issafrica.org/AF/current/botswanasep03.pdf |title=Botswana: Future Prospects and the Need for Broad-based Development |author=Jenny Clover |publisher=Institute for Security Studies |year=2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307081552/https://issafrica.org/AF/current/botswanasep03.pdf |archive-date=7 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Botswana het in 1974 saam met [[Angola]], [[Mosambiek]] en [[Tanzanië]] die “frontlynlande” gevorm en die bevrydingsbewegings in Namibië en die destydse Rhodesië ondersteun. In 1979 het hierdie frontlynlande saam met Lesotho, [[Malawi]], Zambië en Swasiland die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingskonferensie (SAOK) gestig, aan die begin veral as ’n teengewig teenoor Suid-Afrika. In 1977 is die Botswana Weermag gestig om die grense met Rhodesië en later met Suid- en Suidwes-Afrika te beskerm. Die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] het Botswana herhaaldelik binnegeval, veral om aktiviste van die [[African National Congress]] en [[SWAPO]] in die hande te kry. Ná die einde van apartheid in Suid-Afrika het dié land in 1992 die SAOK betree, wat sedertdien as die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SAOG) in Gaborone gesetel is. [[Vlag van Botswana|Botswana se vlag]] getuig tot vandag toe van dié land se alternatiewe benadering van rasverhoudinge teenoor die ou Suid-Afrikaanse apartheidstelsel, aangesien wit en swart vrede en harmonie tussen mense van Afrika- en Europese afkoms in Botswana verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia|first=Whitney|last=Smith|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|title=Botswana, flag of|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Botswana|accessdate=19 Julie 2020|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|url=https://books.google.de/books?id=ZauSgqSl6ekC&pg=PA101&dq=flag+of+botswana&hl=en&sa=X&ei=YEaiUaW6MO220QW_gYGQCQ&redir_esc=y#v=onepage&q=flag%20of%20botswana&f=false|title=Complete Flags of the World|publisher=Dorling Kindersley Ltd.|date=3 November 2008|last=Kindersley|first=Dorling|pages=101|accessdate=19 Julie 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|url=https://archive.org/details/botswanainpictur0000behn|url-access=registration|quote=flag of botswana.|title=Botswana in Pictures|publisher=Twenty-First Century Books|year=2009|last=Behnke|first=Alison|pages=[https://archive.org/details/botswanainpictur0000behn/page/51 51]|accessdate=19 Julie 2020}}</ref> Een van die [[Bantoestan]]s wat deur die voormalige Suid-Afrikaanse regering gestig is, was [[Bophuthatswana]], wat vir die Tswana-bevolking in Suid-Afrika gestig is en een van vier amptelik selfregerende Bantoestans was. Botswana het ingestem om “informele ooreenkomste” met Bophuthatswana aan te gaan ten einde makliker oorgrensbewegings te fasiliteer.<ref>{{en}} {{cite book|author=Richard Dale|title=Botswana se soeke na outonomiteit in suider Afrika|publisher=Greenwood Pub Group|year=1995|pages=6, 15}}</ref> Ook in die destydse Suidwes-Afrika het ’n Tswana-Bantoestan net oorkant die grens bestaan, [[Tswanaland]]. Laasgenoemde is nou in die Namibiese [[Omaheke]]-streek geleë. Die presidentskap is oorgegee aan die sittende adjunkpresident, [[Quett Masire]], wat in 1984 verkies is as president en in 1989 en 1994 herkies is. Daarna, in 1999, is sy adjunkpresident, [[Festus Mogae]] tot president verkies en in 2004 herkies. In 2008 is [[Ian Khama]] (seun van sir Seretse Khama), wat op daardie stadium ook adjunkpresident was nadat hy in 1998 as Bevelvoerder van die Botswana Weermag bedank het om in die kabinet te dien, tot president verkies. Ná tien jaar in amp het Ian Khama op 1 April 2018 bedank en is deur adjunkpresident [[Mokgweetsi Masisi]] opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latimes.com/world/africa/la-fg-botswana-president-20180330-story.html |title=This former African president stands out — and not just because he once crashed an air force plane |publisher=[[Los Angeles Times]] |date=1 April 2018 |accessdate=19 Julie 2020 }}</ref> In Oktober 2019 is Masisi as Botswana se president herkies, nadat die [[Botswana Democratic Party]] sy grootste bedreiging van eenheid in meer as vyf dekades beleef het, aangesien Masisi se voorganger, Ian Khama, by die opposisie aangesluit en Masisi van [[outoritarisme]] beskuldig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ft.com/content/b7362496-f71a-11e9-9ef3-eca8fc8f2d65 |title=President Mokgweetsi Masisi holds on to power in Botswana poll |website=Financial Times |date=25 Oktober 2019 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227082948/https://www.ft.com/content/b7362496-f71a-11e9-9ef3-eca8fc8f2d65 |archive-date=27 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Khama is voorheen tydens Masisi se eerste toespraak aan die nasie skerp aangeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://bulawayo24.com/index-id-news-sc-national-byo-155276.html |title=Ian Khama, Masisi feud hits alarming levels – coup possible in Botswana? |publisher=bulawayo24.com |date=3 Februarie 2019 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430195040/https://bulawayo24.com/index-id-news-sc-national-byo-155276.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ’n Langlopende geskil oor die noordelike grens met Namibië se [[Kaprivistrook]] was die onderwerp van ’n uitspraak deur die [[Internasionale Geregshof]] in Desember 1999. Die hof het beslis dat die [[Kasikili-eiland]] aan Botswana behoort.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.un.org/press/en/1999/19991213.icj594.doc.html |title=ICJ finds that Kasikili/Sedudu Island forms Part of Territory of Botswana |publisher=[[Verenigde Nasies]] |date=13 Desember 1999 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325191209/https://www.un.org/press/en/1999/19991213.icj594.doc.html |archive-date=25 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Tydens die algemene verkiesing op 1 November 2024 het die BDP vir die eerste keer sedert onafhanklikwording in 1966 nie meer ’n volstrekte meerderheid behaal nie en die sittende president [[Mokgweetsi Masisi]] het die regeringsmag aan die [[Umbrella for Democratic Change]] (UDC) oorhandig, waarna [[Duma Boko]] as sy opvolger ingesweer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/c238n5zr51yo |title=Botswana ruling party rejected after 58 years in power |publisher=[[BBC]] |authors=Wycliffe Muia, Damian Zane |date=1 November 2024 |accessdate=3 November 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx2yx5nk1l0o |title=Botswana's politician who did the unthinkable |publisher=[[BBC]] |author=Danai Nesta Kupemba |date=1 November 2024 |accessdate=3 November 2024}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Botswana Topography.png|duimnael|Topografiese kaart van Botswana]] Met ’n grootte van 581&nbsp;730&nbsp;km² is Botswana die 47ste grootste land in die wêreld ná [[Madagaskar]] en effens groter as [[Kenia]]. Die land is geleë tussen 17° en 27° suid en 20° en 30° oos. Botswana se gebied is amper driehoekig, met beide 900&nbsp;km in ’n noord-suidelike en ’n wes-oostelike rigting. Die land is oorwegend plat en neig na ’n glooiende tafellandskap. Botswana word oorheers deur die [[Kalahari]]woestyn wat ongeveer 70% van die oppervlak uitmaak. Die [[Okavangodelta]], die grootste binnelandse delta in die wêreld, is in die noordweste. Net suid van die Okavangodelta is die [[Ngamimeer]] geleë. Die Makgadikgadipan, ’n groot soutpan, is in die noorde geleë. Botswana is oorwegend hoogland met min bulte. Net min gebiede soos die Makgadikgadipan en die streek langs die Limpopo is minder as 1&nbsp;000&nbsp;m bo seevlak geleë. Botswana se hoogste bergspits is Monalanongheuwel (1&nbsp;494&nbsp;m)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=19055 |title=Monalanong Hill, Botswana |publisher=Peakbagger.com |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181218193500/http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=19055 |archive-date=18 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> suidwes van die hoofstad Gaborone, terwyl die laagste punt in die ooste van die land by die uitmonding van die Shasherivier in die Limpoporivier geleë is. Die [[Limpopo (rivier)|Limpopostroomgebied]], die grootste terreinvorm in die hele Suider-Afrika, lê gedeeltelik in Botswana, met die stroomgebiede van sy takriviere, die Notwanerivier, Bonwapitserivier, Mahalapswerivier, Lotsanerivier, Moloutserivier en die [[Shasherivier]] wat in die oostelike deel van die land vloei. Die hoofstad kry water vanaf die Notwane deur die Gaboronedam. Die [[Kwandorivier|Choberivier]] vloei na die noorde en vorm die grens tussen Botswana en Namibië in die [[Zambezirivier]]. Die Choberivier mond by Kazungula (dit beteken klein [[worsboom]] en is ’n plek waar Sebitwane en sy Makolostam oor die Zambezi na Zambië gegaan het) in die Zambezirivier in. In die noordooste grens Botswana aan Zambië en dié grens is slegs 200&nbsp;m lank, waardeur Namibië ([[Kaprivistrook]]) en [[Zimbabwe]] van mekaar geskei word. As die vier lande aanmekaar geraak het, sou dit die enigste internasionale vierlandepunt tussen onafhanklike lande gevorm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.botswanatourism.co.bw/location |title=Location |publisher=Botswana Tourism |accessdate=4 September 2026}}</ref> Dié moontlike vierlandepunt is egter sonder algemene internasionale erkenning.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Ian Brownlie, Ian R. Burns |title=African Boundaries: A Legal and Diplomatic Encyclopaedia |chapter=Botswana-Zambia (Quadripoint issue) |publisher=C. Hurst & Co. |location=Londen |year=1979 |isbn=0-903983-87-7 |pages=1098–1108}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Sackey Akweenda |title=International Law and the Protection of Namibia’s Territorial Integrity |chapter=VI: Quadripoint Theory |publisher=Martinus Nijhoff |location=Nederland |date=23 April 1997 |isbn=90-411-0412-7 |pages=201–3}}</ref> === Klimaat === [[Lêer:Botswana map of Köppen climate classification.svg|duimnael|Klimaatsones in Botswana volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Botswana se [[klimaat]] is weens die kort reënseisoen halfdor. Die relatiewe hoogte bo seevlak en sy vastelandse ligging sorg egter vir ’n subtropiese klimaat. Die land is die grootste deel van die jaar ver van die lugstroom wat deur vog belaai is. Die droëseisoen duur in die suide vanaf April tot Oktober en tot November in die noorde, waar in totaal meer reën val. Die suide van die land is gedurende [[winter]] (vroeg Mei tot einde Augustus) meer blootgestel aan koue winde, en die gemiddelde temperatuur is rondom 14°C. Die hele land het warm [[somer]]s met gemiddelde temperature van sowat 26°C. Die totale sonskyn is regdeur die jaar hoog, alhoewel die winter die sonnigste periode is. Die hele land is gedurende die droë seisoen winderig en stowwerig.<ref>{{en}} General Survey of Climatology, Landsberg (ed.), Elsevier, 2001</ref> Suider-Afrika is in ’n hoofsaaklik semi-ariede en ariede streek geleë, wat vinnig deur die [[aardverwarming]] geraak kan word. Dit lei tot ’n groter verwarming, langer droogtes en minder neerslae. In Botswana het die gemiddelde temperatuur om sowat 3°C gestyg, die hoogste toename in die [[Suidelike Halfrond]].<ref>{{de}} {{cite web |author=Bartholomäus Grill |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/klimawandel-duerre-in-sambia-afrika-a-1287013.html |title=Drohende Katastrophe in Sambia: „Die fürchterlichste Dürre, an die sich Menschen erinnern können“ |publisher=Spiegel Online |date=16 September 2019 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401001148/https://www.spiegel.de/politik/ausland/klimawandel-duerre-in-sambia-afrika-a-1287013.html |archive-date=1 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Ekologie === [[Lêer:Flying-female-Lechwe.jpg|duimnael|links|’n [[Rooilechwe]] in die [[Okavangodelta]]]] [[Lêer:Botswana sunrise.jpg|duimnael|Sonsopkoms in Botswana]] Botswana het diverse areas van wildlewehabitate. Buiten die delta- en woestyngebiede is daar [[grasveld]]e en [[savanne]]s waar [[blouwildebees]]te, [[wildsbok]]ke en ander [[soogdier]]e en [[voël]]s te vinde is. In Noord-Botswana is van die min oorblywende bedreigde [[wildehond]]troppe. In die Chobe Nasionale Park, in die Chobedistrik, is die grootste konsentrasie van [[Afrika-olifant]]e in die wêreld; in Botswana leef sowat 130&nbsp;000 olifante, meer as in enige ander Afrikaland.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.spiegel.de/wissenschaft/natur/elefanten-dramatisches-elefantensterben-in-afrika-a-1110409.html |title=Dramatisches Elefantensterben in Afrika |publisher=Spiegel Online |date=1 September 2016 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181218050731/http://www.spiegel.de/wissenschaft/natur/elefanten-dramatisches-elefantensterben-in-afrika-a-1110409.html |archive-date=18 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.srf.ch/news/panorama/kontroverser-artenschutz-elefanten-toeten-damit-sie-ueberleben-koennen |title=Kontroverser Artenschutz – Elefanten töten, damit sie überleben können? |work=srf.ch |author=Cristina Karrer |date=7 Mei 2019 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602160341/https://www.srf.ch/news/panorama/kontroverser-artenschutz-elefanten-toeten-damit-sie-ueberleben-koennen |archive-date=2 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die park bedek ongeveer 11&nbsp;000&nbsp;km² en ondersteun ongeveer 350 voëlspesies. Daarbenewens leef in Botswana [[kameelperd]]e, verskeie [[wildsbok]]ke, [[leeu]]s, [[jagluiperd]], [[luiperd]]s, [[renoster]]s en [[kwagga]]s. Die Okavangodelta huisves sowat 400 voëlspesies, 120 soogdierspesies, 71 visspesies, 33 [[amfibieë]] en 64 [[reptiel]]spesies.<ref>{{en}} {{cite web |author=Lars Ramberg |url=https://www.researchgate.net/publication/226358917_Species_diversity_of_the_Okavango_Delta_Botswana |title=Species diversity of the Okavango Delta, Botswana |publisher=researchgate.net |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422204520/https://www.researchgate.net/publication/226358917_Species_diversity_of_the_Okavango_Delta_Botswana |archive-date=22 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Jaarliks beleef Botswana groot migrasies van kwagga- en [[wildebees]]troppe tussen Chobe en Okavangodelta aan die een kant en die suidelike en suidoostelike gebiede, soos die [[Boteti]], aan die ander kant.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://africageographic.com/blog/botswanas-zebra-migration-africas-longest-mammal-migration/ |title=Botswana’s zebra migration: Africa’s longest mammal migration |publisher=africageographic.com |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422114430/https://africageographic.com/blog/botswanas-zebra-migration-africas-longest-mammal-migration/ |archive-date=22 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Chobe Nasionale Park en Moremi Wildreservaat (in die Okavangodelta), asook [[Tsodilo]] is groot toeriste-aanloklikhede. Ander reservate sluit die Sentraal Karoo Wildreservaat (in die Kalahariwoestyn in Ghanzidistrik), die Makgalagadipanne Nasionale Park en die Nxaipan Nasionale Park (in die Sentraaldistrik in die Makgalagadisoutpan) in. Mashatu Wildreservaat is in privaatbesit en is geleë waar die Shasharivier en die Limpopo in die ooste van Botswana saamvloei. Die ander reservaat in privaatbesit is Mokolodi Natuurreservaat naby Gaborone. Daar is ook gespesialiseerde toevlugsoorde soos die Khama Renostertoevlugsoord en die Makgalagaditoevlugsoord (vir [[flamink]]e). Die genoemde toevlugsoorde is albei in die Sentraaldistrik geleë. Die dood van meer as 400 [[Savanne-olifant]] in die Okavangodelta in 2020 is vermoedelik deur ’n gevaarlike neurotoksien veroorsaak. Die olifante het in April 2020 in die vleilandgebied in die noordweste van die land begin sterf. Kalwers en volwasse olifante dwaal verward, uitgeteer en in nood. Hulle val ineen as die vermeende gifstof hul motorfunksies benadeel en hul bene verlam word. Stroping, vergiftiging en [[miltsiekte]] is as moontlike oorsake uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://news.yahoo.com/hundreds-elephants-die-mysteriously-botswana-160803566.html?guccounter=1 |title=Nerve agent fear as hundreds of elephants perish mysteriously in Botswana |newspaper=Yahoo |last1=Brown |first1=W. |date=1 Julie 2020 |accessdate=19 Julie 2020}}</ref> Reeds in April 2019 is sowat 100 olifante in Botswana aan onbekende oorsake dood.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53273361 |title=Botswana: Lab tests to solve mystery of hundreds of dead elephants |publisher=[[BBC]] |date=2 Julie 2020 |accessdate=19 Julie 2020}}</ref> === Omgewingsprobleme === [[Lêer:Baobob tree.jpg|duimnael|links|’n [[Kremetart]]boom (''Adansonia digitata'')]] [[Lêer:Moremi gorge 2.jpg|duimnael|upright|Moremikloof, in die Tswapong Heuwels oos van [[Palapye]], Botswana. Die poreuse rots absorbeer [[reën]]water, wat dan deur syfer om permanente watervalle en poele vorm. Die heuwels bied een van Botswana se twee broeiplekke vir die bedreigde [[kransaasvoël]].]] Botswana staar tans twee groot omgewingsprobleme in die gesig: droogte en woestynvorming. Die woestynvormingsprobleme stam hoofsaaklik uit die erge droogtes in die land. Weens die droogte is 75% van die land se mens- en dierbevolking afhanklik van [[grondwater]]. Die gebruik van grondwater het die effek van droogtes verlig maar het ’n letsel op die land gelaat. Grondwater word bereik deur diep boorgate te boor wat uiteindelik gronderosie tot gevolg het. Oppervlakwater is baie skaars en minder as 5% van die [[landbou]] in die land is volhoubaar met reënval alleen. As gevolg hiervan boer 95% van die bevolking met lewende hawe vir ’n bron van inkomste. Daarom is dit nie verbasend nie dat 71% van die grond aangewend word vir gemeenskaplike weiding wat ’n beduidende oorsaak is van woestynvorming in die land.<ref name="rala.is">{{en}} {{cite web |publisher=Rala |place=IS |url=http://www.rala.is/rade/ralareport/darkoh.pdf |title=Darkoh |format=pdf |accessdate=16 September 2012 |archive-date=10 Oktober 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101010191509/http://www.rala.is/rade/ralareport/darkoh.pdf |url-status=dead }}</ref> Aangesien die boer met vee winsgewend vir inwoners van Botswana is, word die land voortdurend uitgebuit. Die dierbevolkings het dramaties toegeneem. Van 1966 tot 1991 het die veepopulasie toegeneem van 1,7 miljoen na 5,5 miljoen.<ref name="rala.is" /> Die menslike populasie het ook van 574&nbsp;000 in 1971 toegeneem na 1,5 miljoen in 1995, ’n toename van amper 200%. Meer as 50% van alle huishoudings in Botswana besit beeste en dit is tans die grootste bron van landelike inkomste.<ref name="rala.is" /> Daar is al gemeld dat die Okavangodelta opdroog weens die toename in weiding van vee.<ref name="afrol.com">{{en}} {{cite web |url=http://www.afrol.com/articles/21794 |title=Botswana, VS teken 'Skuld-vir-Natuur' ooreenkoms |publisher=Afrol |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005035803/http://www.afrol.com/articles/21794 |archive-date=5 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Okavangodelta is een van die groot halfbeboste vleilande in Botswana en is die grootste binnelandse delta in die wêreld; dit is ’n baie belangrike ekostelsel vir die oorlewing van ’n aantal diere.<ref name="afrol.com" /> Die Departement van Bosbou en Omvangshulpbronne het reeds begin om ’n projek te implementeer wat inheemse plantegroei in gemeenskappe in Kgalagadi-suid, Kweneng-noord en Bobeti herbekendstel.<ref>{{en}} {{cite web |publisher=UNCCD |url=http://www.unccd.int/iydd/documents/NOTCDIB.pdf |title=NOTCDIB |format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20171129034951/http://www.unccd.int/iydd/documents/NOTCDIB.pdf |archive-date=29 November 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Herbekendstelling van inheemse plantegroei sal help om die degradasie van die grond teen te werk. Die Owerheid van die Verenigde State het ook ’n ooreenkoms met Botswana aangegaan deur VS$7 miljoen te gee om Botswana se skuld met VS$8,3 miljoen te laat krimp. Die bepalings van die skuldvermindering is dat Botswana sal fokus op ’n meer uitgebreide bewaring van die land.<ref name="afrol.com" /> Die [[Ontwikkelingsprogram van die Verenigde Nasies]] (UNDP) voer aan dat die vlak van armoede ’n groot probleem skep deur die uitbuiting van hulpbronne in Botswana, insluitend oorbenutting van grond. Om dit te verander, het die UNDP met ’n projek in die suidelike gemeenskap van [[Struizendam]] begin om die “inheemse kennis en tradisionele grondbestuurstelsels” te ontgin. Die leiers van dié beweging is veronderstel om deel van die gemeenskap te wees, sodat groter inkomste en gevolglike vermindering van armoede teweeg gebring kan word. Die UNDP het ook genoem dat die regering effektief beleid moet implementeer wat mense in staat stel om hul eie hulpbronne te bestuur; hulle help dan ook die Botswana-regering met toepaslike beleidvorming.<ref name="afrol1">{{en}} {{cite web |url=http://www.afrol.com/articles/13090 |title=Botswana nedersettings bestry woestynvorming |publisher=Afrol |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005035810/http://www.afrol.com/articles/13090 |archive-date=5 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Politiek == === Regering === [[Lêer:BotswanaParliament.jpg|duimnael|Botswana se parlement in Gaborone]] Botswana is Afrika se oudste demokrasie. Die [[Grondwet van Botswana]] is die oppergesag van die reg, beskerm die burgers se regte en verteenwoordig hul regte. Die politiek van Botswana vind plaas binne ’n raamwerk van ’n verteenwoordigende demokratiese republiek met ’n veelpartystelsel waar die President van Botswana gelyktydig die staatshoof en die hoof van die regering is; hy word deur die parlement verkies en is verantwoordbaar teenoor die parlement. Uitvoerende magte word deur die regering uitgeoefen. Wetgewende magte berus by die regering en die [[Parlement van Botswana]]. Die mees onlangse verkiesing, die twaalfde sedert onafhanklikheid, is op 1 November 2024 gehou. Van die verklaring van onafhanklikheid tot in 2024 is die partystelsel deur die [[Botswana Democratic Party]] oorheers. === Regbank === Die regbank is onafhanklik van die uitvoerende gesag en die wetgewer.<ref>{{en}} {{cite web |title=Botswana 1996 (rev. 2002) |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Botswana_2002?lang=en |website=Constitute |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111215323/https://www.constituteproject.org/constitution/Botswana_2002?lang=en |archive-date=11 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Botswana is op die 30ste plek van 167 lande in die Demokrasie-indeks 2012.<ref name=index2012>{{en}} {{cite web |url=http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf |title=Democracy index 2012: Democracy at a standstill |publisher=Economist Intelligence Unit |date=14 Maart 2013 |accessdate=21 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140611085135/http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf |archive-date=11 Junie 2014 |url-status=dead}}</ref> Volgens Transparency International is Botswana die mins korrupte land in Afrika en word op dieselfde vlak as [[Portugal]] en [[Suid-Korea]] geplaas.<ref>{{en}} {{cite web |publisher=Transparency International |url=http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008/cpi_2008_table |title=2008 Korrupsie-persepsie-index 2008 |accessdate=9 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127124017/http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008/cpi_2008_table |archive-date=27 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die land word nietemin beskou as een van die lande in Afrika wat die mees geheimsinnige openbare instellings het.<ref>{{en}} {{cite news |first=Glenda |last=Daniels |url=https://mg.co.za/article/2011-11-11-botswana-southern-africas-most-secretive-state |title=Botswana, suider Afrika se mees geheime staat |publisher=[[Mail & Guardian]] |date=11 November 2011 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321224523/https://mg.co.za/article/2011-11-11-botswana-southern-africas-most-secretive-state/ |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit bestaan uit ’n tipiese hofstelsel van plaaslike landdroshowe, ’n hooggeregshof en ’n appèlhof. Die hooggeregshof is ’n hoër hof met onbeperkte oorspronklike bevoegdheid om kriminele, burgerlike of grondwetlike sake kragtens enige wet te verhoor en te beslis. Die appèlhof kan appèlle aanhoor. Die hoof van die hooggeregshof is die hoofregter.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.justice.gov.bw/about%20us/background-judiciary|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929023917/http://www.justice.gov.bw/about%20us/background-judiciary|url-status=dead|archive-date=29 September 2015|title=Administration of Justice|publisher=Republiek Botswana Regspleging|accessdate=4 Maart 2016}}</ref> Die appèlhof is die hoogste en finale hof in die land en behandel appèlle van die hooggeregshof en die nywerheidshof. Die regterpresident is die hoof van die appèlhof. Regters word deur die president van Botswana op aanbeveling van die Regterlike Dienskommissie aangestel. Alhoewel die Prokureursorde van Botswana al sedert 1997 bestaan,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lssa.org.za/upload/SADCLA-2017.pdf |title=18th Annual SADC Lawyers' Association Conference and General Meeting |date=Augustus 2017 |accessdate=10 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171110005020/http://www.lssa.org.za/upload/SADCLA-2017.pdf |archive-date=10 November 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> is daar in hul register van prokureurs nog steeds geen duidelike aanduiding van hoe sekere demografie, soos vroue, op die regsveld gevaar het nie. === Buitelandse betrekkinge === {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Botswana|Suid-Afrika-Botswana-betrekkinge}} [[Lêer:Diplomatic missions of Botswana.PNG|duimnael|links|Plekke oor die wêreld heen waar Botswana ambassadeurs of hoëkommissarisse het]] [[Lêer:Embassy of Botswana, Washington, D.C..jpg|duimnael|Botswana se ambassade in [[Washington, D.C.]]]] Botswana het ’n klein aantal diplomatieke missies in die buiteland. In sy buitelandse betrekkinge plaas Botswana ’n klem op die ekonomiese en politieke integrasie in Suider-Afrika. Botswana poog om van die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SAOG) ’n werkende instrument vir ekonomiese ontwikkeling te maak, en dit het pogings aangewakker om die streek selfpolisiëerend te maak ten opsigte van voorkomende diplomasie, konflikoplossing en goeie bestuur. Die SAOG-hoofkantoor is in Gaborone gesetel. Die land het [[Suid-Afrika]] na-[[apartheid]] verwelkom as ’n vennoot in hierdie pogings. Botswana sluit aan by die Afrika-konsensus oor die meeste belangrike internasionale aangeleenthede en is ’n lid van internasionale organisasies soos [[Verenigde Nasies]], [[Afrika-unie]], [[Beweging van Onverbonde Lande]] en [[Britse Statebond]]. Botswana is ook ’n lid van die [[Internasionale Strafhof]] met ’n bilaterale immuniteitsooreenkoms vir beskerming van die [[Amerikaanse Weermag]] (soos onder artikel 98 gedek). === Buitelandse militêre en veiligheidsbetrekkinge === [[Lêer:BDF honor guard for William Ward 2007-12-03.jpg|duimnael|links|Presidensiële wag van die Botswana Weermag]] Ten tye van sy onafhanklikheid het Botswana oor geen gewapende magte beskik nie. Eers nadat beide die [[Rhodesië|Rhodesiese]] en die [[Suid-Afrikaanse Leër|Suid-Afrikaanse]] leërs teen onderskeidelik die Zimbabwe People’s Revolutionary Army en [[Umkhonto we Sizwe]] toegeslaan het,<ref>{{en}} {{cite news | url=https://articles.latimes.com/1986-05-20/news/mn-6620_1_african-national-congress | work=Los Angeles Times | first=Michael | last=Parks | title=S. Africa Raids 3 Nearby Nations : Attacks Rebel Bases in Capitals of Zimbabwe, Zambia and Botswana | date=20 Mei 1986 | accessdate=19 Julie 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120111150242/http://articles.latimes.com/1986-05-20/news/mn-6620_1_african-national-congress | archive-date=11 Januarie 2012 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> is in 1977 die Botswana Weermag van stapel gestuur.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/State-President/Botswana-Defence-Force-BDF/About-the-BDF1/History-of-the-BDF/ |title=Republic of Botswana – Government portal |publisher=Regering van Botswana |accessdate=27 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915160801/http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/State-President/Botswana-Defence-Force-BDF/About-the-BDF1/History-of-the-BDF/ |archive-date=15 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die president is die hoofbevelvoerder van die gewapende magte en benoem ’n verdedigingsraad en die Botswana Weermag bestaan tans uit sowat 60&nbsp;000 weermaglede. In 2019 het Botswana die VN-verdrag oor die verbod van [[kernwapen]]s onderteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |publisher=United Nations Treaty Collection |date=7 Julie 2017 |accessdate=19 Julie 2020}}</ref> Ná politieke veranderinge in Suid-Afrika en die streek fokus die Botswana Weermag se missies toenemend op die voorkoming van stropery, voorbereiding op rampe en buitelandse vredesbewaring. Die Verenigde State was die grootste enkele buitelandse bydraer tot die ontwikkeling van die Botswana Weermag, en ’n groot deel van sy offisierskorps het Amerikaanse opleiding ontvang. Die Botswana-regering het die Verenigde State toestemming gegee om die moontlikheid te ondersoek om ’n Afrika-kommandobasis (AFRICOM) in die land te vestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africom.mil/media-room/article/27819/botswana-defence-force-u-s-army-leaders-meet-in-europe |title=Botswana Defence Force, U.S. Army Leaders Meet in Europe |publisher=[[Amerikaanse Gewapende Magte]] in Afrika |author=Lance Pounds |date=14 Desember 2015 |accessdate=12 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212205706/https://www.africom.mil/media-room/article/27819/botswana-defence-force-u-s-army-leaders-meet-in-europe |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Administratiewe distrikte === Botswana is in 15 administratiewe distrikte onderverdeel: nege landelike en ses stedelike distrikte: {{col-begin}} {{col-2}} Die landelike distrikte en hulle hoofstede is: {| class="wikitable sortable zebra" style="text-align:right" |- class=hintergrundfarbe6 ! Distrik ! Hoofstad |- | [[Sentraaldistrik, Botswana|Sentraal]] || [[Serowe]] |- | [[Ghanzidistrik|Ghanzi]] || [[Ghanzi]] |- | [[Kgalagadidistrik|Kgalagadi]] || [[Tshabong]] |- | [[Kgatlengdistrik|Kgatleng]] || [[Mochudi]] |- | [[Kwenengdistrik|Kweneng]] || [[Molepolole]] |- | [[Noordoosdistrik, Botswana|Noordoos]] || [[Masunga]] |- | [[Noordwesdistrik, Botswana|Noordwes]] || [[Maun]] |- | [[Suidoosdistrik, Botswana|Suidoos]] || [[Ramotswa]] |- | [[Suiddistrik, Botswana|Suid]] || [[Kanye]] |} Die stedelike distrikte is: # Stad [[Gaborone]] # Stad [[Francistown]] # Dorp [[Lobatse]] # Dorp [[Selebi-Phikwe]] # Dorp [[Jwaneng]] # Nedersetting [[Sowa, Botswana|Sowa]] {{col-2}} {{Klikbare kaart van Botswana}} {{col-end}} === Menseregte === [[Lêer:Wandering hunters (Masarwa bushmen), North Kalahari Desert.jpg|duimnael|Wandelende jagters (Basarwa Boesmans), Noord-Kalahari-woestyn, ca. 1892]] Baie van die inheemse San is met geweld van hul grond na reservate verskuif. Om hulle te verskuif is hul toegang tot water en hul land geweier en as hulle gejag het, wat die belangrikste voedselbron was, is hulle gearresteer.<ref name=bbc1>{{en}} {{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-24821867 |title=Botswana bushmen: Modern life is destroying us |publisher=[[BBC]] |date=7 Januarie 2014 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312073532/https://www.bbc.com/news/world-africa-24821867 |archive-date=12 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hul land is in die wêreld se rykste [[diamant]]veld geleë. Amptelik ontken die regering dat daar ’n samehang met mynbou bestaan, en beweer die hervestiging teen einde van die bewaring van die natuurlewe en die ekosisteem, al het die San-bevolking sedert millennia volhoubaar op die land gewoon.<ref name="bbc1" /> In die reservate sukkel hulle om werk te kry en alkoholisme is welig.<ref name="bbc1" /> Op 24 Augustus 2018 het die VN se spesiale rapporteur vir minderhede, Fernand de Varennes, ’n verklaring uitgereik waarin hy Botswana versoek om “pogings om die regte van minderhede met betrekking tot openbare dienste, grond- en hulpbrongebruik en die gebruik van minderheidstale in onderwys en ander kritieke gebiede te erken en te beskerm.” Tot in Junie 2019 was [[homoseksualiteit]] in Botswana onwettig. ’n Beslissing van die hooggeregshof in Botswana op 11 Junie daardie jaar het egter bepalings in die strafwet geskrap wat die “vleeslike kennis van enige persoon teen die orde van die natuur” en “dade van growwe onwelvoeglikheid” gestraf het, waarmee Botswana een van slegs 22 Afrikalande geword het wat homoseksualiteit óf gedekriminaliseer óf gewettig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cnn.com/2019/06/11/africa/botswana-lgbtq-ruling-intl/index.html |title=Botswana scraps gay sex laws in big victory for LGBTQ rights in Africa |last=Fox |first=Kara |website=[[CNN]] |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226221232/https://www.cnn.com/2019/06/11/africa/botswana-lgbtq-ruling-intl/index.html |archive-date=26 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Botswana volstrek die [[doodstraf]] deur ophanging. Die Botswana Sentrum vir Menseregte, Ditshwanelo, is in 1993 gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ditshwanelo.org.bw/ |title=Ditshwanelo Website |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728141118/http://www.ditshwanelo.org.bw/ |archive-date=28 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all |accessdate=12 Maart 2020 }}</ref> == Ekonomie == [[Lêer:Gaberone aerial.jpg|duimnael|links|[[Gaborone]] is die hoofstad en grootste stad van Botswana]] [[Lêer:Gaborone skyline.JPG|duimnael|Departement van Belasting en Prokureur-Generaal se kantoorgebou (links) en die gebou van die Ministerie van Gesondheid (regs) in Gaborone, Botswana]] Sedert sy onafhanklikheid het Botswana een van die snelgroeiendste [[Bruto binnelandse produk|BBP’s]] ter wêreld gehad.<ref>{{en}} {{cite web |publisher=US Department of State website |url=https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1830.htm#econ |title=Background Note: Botswana |date=Mei 2009 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511124237/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1830.htm |archive-date=11 Mei 2019 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Voorheen was [[landbou]] die land se belangrikste ekonomie, maar intussen is mynbou, beesboerdery en [[toerisme]] die vernaamste ekonomiese sektore. Tussen 1966 en 1999 het Botswana se ekonomie met sowat 9% per jaar gegroei; die meeste van die land se inkomste kom uit [[diamant]]ontginning. In 2007 is [[uraan]] in Botswana ontdek en die ontginning daarvan het in 2010 begin.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.miningweekly.com/article/botswana-may-produce-first-uranium-in-2010-become-second-nambia-acap-ceo-2008-08-01/rep_id:3650 |title=Uraan in Botswana ontdek |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321220018/http://www.miningweekly.com/article/botswana-may-produce-first-uranium-in-2010-become-second-nambia-acap-ceo-2008-08-01/rep_id:3650 |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Botswana het homself van een van die armste lande in die wêreld omgeskep na ’n land met ’n boonste middelinkomste. Hoewel Botswana oorvloedige hulpbronne gehad het, het ’n goeie institusionele raamwerk die land in staat gestel om hulpbroninkomste her te belê om stabiele toekomstige inkomste te genereer.<ref>{{en}} {{cite book|author=Jörg Baten |title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present.|url=https://archive.org/details/isbn_9781107507180 |date=2016|publisher=Cambridge University Press|page=159|isbn=978-1-107-50718-0}}</ref> Volgens ’n skatting het die land die vierde hoogste bruto nasionale inkomste volgens [[koopkragpariteit]] in Afrika (net na [[Mauritius]], [[Gaboen]] en [[Ekwatoriaal-Guinee]]), wat ’n lewenstandaard vergelykbaar met dié van [[Meksiko]] moontlik maak.<ref>{{en}} {{cite web |author=Klaus Kästle |url=http://www.nationsonline.org/oneworld/GNI_PPP_of_countries.htm |title=GNI PPP table |publisher=Nationsonline.org |date=24 Julie 2009 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010232525/https://www.nationsonline.org/oneworld/GNI_PPP_of_countries.htm |archive-date=10 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is selfs meer as dié van Namibië en Suid-Afrika. Die Ministerie van Handel en Nywerheid van Botswana is verantwoordelik vir die bevordering van sake-ontwikkeling in die hele land. Volgens die [[Internasionale Monetêre Fonds]] het Botswana se ekonomie vanaf 1966 tot 1999 jaarliks met sowat 9% gegroei. Botswana geniet in vergelyking met ander Afrikalande ’n hoë vlak van ekonomiese vryheid,<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.mmegi.bw/index.php?sid=4&aid=99&dir=2007/September/Thursday6/|title=Botswana ranked Africa's leader in economic freedom|publisher=mmegi.bw|date=19 Mei 2017|accessdate=19 Julie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822145230/http://www.mmegi.bw/index.php?sid=4&aid=99&dir=2007%2FSeptember%2FThursday6%2F|archive-date=22 Augustus 2017|url-status=live}}</ref> en was in 2019 Afrika se derde beste land volgens ekonomiese vryheid net na Mauritius en [[Rwanda]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heritage.org/index/ranking |title=Country Rankings: World & Global Economy Rankings on Economic Freedom |website=www.heritage.org |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430170123/https://www.heritage.org/index/ranking |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die regering het ’n gesonde fiskale beleid gehandhaaf, ondanks opeenvolgende begrotingstekorte in 2002 en 2003 en ’n geringe mate aan buitelandse skuld. Dit het die hoogste soewereine kredietgradering in Afrika behaal en beskik oor buitelandse valutareserwes van meer as $7 miljard in 2005/2006, wat ongeveer twee en ’n half jaar se huidige invoer beloop. ’n Verskeidenheid aan finansiële instellings oorheers die finansiële stelsel van die land, en beide pensioenfondse en kommersiële banke is volgens bategrootte die twee belangrikste segmente. Banke bly winsgewend, goed gekapitaliseer en likiede as gevolg van die groeiende nasionale hulpbronne en hoë rentekoerse.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.mfw4a.org/botswana/botswana-financial-sector-profile.html |title=MFW4A Botswana Financial Sector Profile |publisher=Mfw4a.org |accessdate=21 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190307144918/http://www.mfw4a.org/botswana/botswana-financial-sector-profile.html |archive-date= 7 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die Bank van Botswana fungeer as ’n sentrale bank. Die land se geldeenheid is die [[Botswana pula]] (Tswana vir reën) en onderverdeel in 100 ''thebe'' (“skild” in Tswana). Vanaf 1961 tot 1966 was die [[Suid-Afrikaanse rand]] die amptelike geldeenheid in die Betsjoeanaland-protektoraat en tussen 1966 en 1976 in die onafhanklike Botswana. === Mynbou === [[Lêer:Jwaneng Open Mine.jpg|duimnael|Jwaneng-diamantmyn]] Botswana se Orapamyn is die grootste diamantmyn ter wêreld in terme van waarde en hoeveelheid karats wat jaarliks ontgin word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://asterweb.jpl.nasa.gov/gallery-detail.asp?name=orapa |title=Orapa Diamond Mine, Botswana – ASTER Image Gallery |website=asterweb.jpl.nasa.gov |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161202080103/http://asterweb.jpl.nasa.gov/gallery-detail.asp?name=orapa |archive-date=2 Desember 2016 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> In 2013 is ’n geraamde 11 miljoen karats ontgin, met ’n gemiddelde prys van $145/karaat, vervolgens het die Orapamyn in 2013 diamante ter waarde van meer as $1,6 miljard gelewer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.kitco.com/ind/Zimnisky/2013-08-20-Ranking-Of-The-World-s-Diamond-Mines-By-Estimated-2013-Production.html |title="Ranking Of The World's Diamond Mines By Estimated 2013 Production" |publisher=Kitco |date=20 Augustus 2013 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205093644/https://www.kitco.com/ind/Zimnisky/2013-08-20-Ranking-Of-The-World-s-Diamond-Mines-By-Estimated-2013-Production.html |archive-date=5 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Wetenskap en Tegnologie === [[Lêer:KhamaInterior.jpg|duimnael|links|[[Sir Seretse Khama Internasionale Lughawe]]]] [[Lêer:University of Botswana Earth Science.JPG|duimnael|Die Universiteit van Botswana se gebou vir [[Aardwetenskappe]]]] Botswana is tans besig om wetenskap en tegnologie in te span om sy ekonomie te laat diversifiseer en vervolgens minder afhanklik van diamante te word. Met die oog hierop het die regering sedert 2008 ses spilpunte in die sektor vir landbou, diamante, innovasie, vervoer, gesondheid en onderwys opgerig.<ref name=":0" /> Botswana het, binne ’n Unesco-projek wat deur die [[Spanje|Spaanse]] agentskap vir Internasionale Samewerking en Ontwikkeling geborg word,in 2011 sy hersiene “Nasionale beleid oor navorsing, wetenskap en tegnologie” uitgereik. Dié beleid het ten doel om die uitdagings van vinnige tegnologiese evolusie en globalisering die hoof te bied en die bereiking van die nasionale ontwikkelingsdoelwitte, soos geformuleer in hoëvlak strategiese dokumente insluitende Botswana se “Tiende Nasionale Ontwikkelingsplan” vir 2016 en “Visie 2016”.<ref name=":0" /> Die “Nasionale beleid oor navorsing, wetenskap en tegnologie” (2011) bepaal die mikpunt om die bruto binnelandse besteding aan navorsing en ontwikkeling van 0,26% van die BBP in 2012 tot meer as 2% teen 2016 te verhoog. Dié teiken kan slegs binne die gespesifiseerde tydsbestek bereik word deur die verhoging van die openbare besteding aan navorsing en ontwikkeling.<ref name=":0">{{en}} {{cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|location=Parys|pages=546–547|accessdate=19 Julie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322210919/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=22 Maart 2017|url-status=live}}</ref> Ondanks die beskeie vlak van finansiële belegging in navorsing beskik Botswana oor een van die hoogste navorsingsdigthede in Afrika suid van die Sahara: 344 per miljoen inwoners (in hooftellings), in vergelyking met ’n gemiddelde van 91 per miljoen inwoners vir die hele subkontinent in 2013.<ref name=":0" /> In 2009 het Deaftronics, ’n maatskappy wat in Botswana gebaseer is, sy sonkrag-gehoorapparaat bekendgestel, ses jaar nadat die prototipe ontwikkel is. Deaftronics het sedert die bekendstelling van die maatskappy in 2009 meer as 10&nbsp;000 sonkragaangedrewe gehoorapparate verkoop. Met ’n prys van $200 beskik elke eenheid oor vier herlaaibare batterye, wat tot drie jaar se krag kan lewer, en ’n sonkraglaaier vir die herlaaibare batterye. Dié produk is goedkoper as die meeste gewilde gehoorapparate wat vanaf sowat $600 kan kos.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://qz.com/africa/443630/botswanas-hearing-aid-pioneers-are-betting-on-solar-power-to-go-global/ |title=Botswana’s hearing aid pioneers are betting on solar power to go global |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326190011/https://qz.com/africa/443630/botswanas-hearing-aid-pioneers-are-betting-on-solar-power-to-go-global/ |archive-date=26 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.deutschland.de/en/solar-powered-hearing-aids-botswana |title=Solar Powered Hearing Aids, Botswana |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326190015/https://www.deutschland.de/en/solar-powered-hearing-aids-botswana |archive-date=26 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 2011 het Botswana se Department van Landbounavorsing die Musi-ras bekend gestel, gekweek om uiteindelik die algehele doeltreffendheid vir beesvleisproduksie onder Botswana-toestande te optimaliseer. Die proses van selektiewe teling wat dié geharde dier 29 jaar gelede ondergaan het sal die saamgestelde ras volgens verwagtinge tot verhoogde beesvleisproduksie lei. Die doel van dié projek was om ’n genetiese materiaal te vind wat kan presteer soos kruisrasse wat alreeds in Botswana beskikbaar is en ver bo die inheemse Tswana-ras, terwyl die gehardheid en aanpasbaarheid van die inheemse vee in een pakket behou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.mmegi.bw/index.php?sid=1&aid=166&dir=2011%2FSeptember%2FThursday8%2F |title=Mmegi Online News |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118211206/http://www.mmegi.bw/index.php?sid=1 |archive-date=18 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In 2016 het Botswana se Instituut vir Tegnologiese Navorsing en Innovasie (BITNI) in samewerking met die Instituut vir Tegnologiese Navorsing en Innovasie, Botswana se entstofinstituut en die [[Kanada|Kanadese]] agentskap vir voedselinspeksie die vinnige toetsstel vir [[bek-en-klouseer]] ontwikkel. Die bestaande diagnostiese metodes vereis hoogs opgeleide laboratoriumpersoneel, spesiale toerusting wat vertragings in die implementering van beheermaatreëls veroorsaak, terwyl die stel wat in Botswana ontwikkel is, voorsiening maak vir diagnosering op die terrein in geval van ’n vermoedelike uitbraak van die siekte in die bespoediging van die diagnostiese proses.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.rapidmicromethods.com/2016/12/bitri-develops-rapid-foot-and-mouth.html?m=1 |title=BITRI Develops Rapid Foot and Mouth Disease Test Kit |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414113316/http://news.rapidmicromethods.com/2016/12/bitri-develops-rapid-foot-and-mouth.html?m=1 |archive-date=14 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die IKT-sektor het in 2016 ’n Botswana-onderneming, Almaz, die eerste rekenaarmonteeronderneming in Botswana geopen. Die onderneming gaan nie net oor rekenaarmontering nie, maar ook oor die uitbreiding van elektroniese vervaardiging en ’n katalisator vir inhoudsontwikkeling in navorsing en ontwikkeling.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.itwebafrica.com/more-countries/botswana/237043-botswana-opens-first-tech-assembly-plant |title=Botswana opens first tech assembly plant |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915021700/http://www.itwebafrica.com/more-countries/botswana/237043-botswana-opens-first-tech-assembly-plant |archive-date=15 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thepatriot.co.bw/business/item/3389-almaz-enters-botswana-ict-sector.html |title=Almaz enters Botswana ICT sector |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021163609/http://www.thepatriot.co.bw/business/item/3389-almaz-enters-botswana-ict-sector.html |archive-date=21 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Ditec, ’n Botswana-onderneming, ontwerp, vervaardig en pas selfone aan. Ditec is een van die voorste kenners op die gebied van ontwerp, ontwikkeling en aanpassing van [[Microsoft]]-aangedrewe toestelle.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.botswanayouth.com/youth-company-shines-with-their-locally-made-ditec-pioneer-phone/ |title=Youth Company Shines With Their Locally Made Ditec Pioneer Phone |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425031102/https://www.botswanayouth.com/youth-company-shines-with-their-locally-made-ditec-pioneer-phone/ |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Vervoer, energie en infrastruktuur === [[Lêer:Botswana rail network map.svg|duimnael|Botswana se spoornetwerk]] Botswana beskik oor 971&nbsp;km se spoorlyne, 18&nbsp;482&nbsp;km se paaie en 92 lughawens, waarvan 12 oor geplaveide aanloopbane beskik. Die ontwerpte geplaveide padnetwerk is feitlik geheel en al sedert onafhanklikheid in 1966 gebou. Botswana word in ’n oos-westelike rigting deur die [[Trans-Kalahari-Grootpad]], wat [[Johannesburg]] in Suid-Afrika met [[Walvisbaai]] in Namibië verbind, en in ’n noord-suidelike rigting deur die [[Kaapstad-Kaïro-Grootpad]] deurkruis; albei grootpaaie ontmoet suid van Gaborone. Die nasionale lugredery is [[Air Botswana]], wat binnelands en na ander Afrikalande vlieg, met sy hoofspilpunt op die [[Sir Seretse Khama Internasionale Lughawe]] van die hoofstad Gaborone. Botswana word ook deur [[Air Namibia]] en die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] bedien. [[Botswana Railways]] is die nasionale spoorwegonderneming en ’n belangrike skakel in die Suider-Afrikaanse spoorwegstelsel. Botswana Railways bied logistieke oplossings op spoorwegbewegings om ’n reeks kommoditeite vir die mynbousektor en primêre nywerhede, passasierstreindienste en droë hawens te vervoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gov.bw/en/ministries--authorities/ministries/ministry-of-transport-and-communications/departments/department-of-roads/divisions/ |title=Ministry of Transport and Communications (MTC) |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223165725/http://www.gov.bw/en/ministries--authorities/ministries/ministry-of-transport-and-communications/departments/department-of-roads/divisions/ |archive-date=23 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.botswanarailways.co.bw/profile |title=Profile |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191004054408/http://www.botswanarailways.co.bw/profile |archive-date= 4 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Botswana se spoornetwerk bestaan uit een verbinding tussen Suid-Afrika in die suidooste, deur Gaborone, en Zimbabwe in die noordooste, en ’n stuk of drie sytakke. Botswana produseer steenkool vir elektrisiteit en voer [[ruolie]] uit Suid-Afrika in. Die land se voorsiening van goedere geskied op die landroete met die [[Durban-hawe]] in Suid-Afrika as die belangrikste invoerhawe. In onlangse jare het die land groot belang gestel in hernubare energiebronne en ’n omvattende strategie wat beleggers in die wind-, sonkrag- en biomassa-hernubare energie-industrie sal lok, bekend gestel. Van Botswana se kragstasies sluit in Morupule B-kragstasie (600&nbsp;MW), Morupule A-kragstasie (132&nbsp;MW), Orapa-kragstasie (90&nbsp;MW), Phakalane-kragstasie (1,3&nbsp;MW) en Mmamabula-kragstasie (300&nbsp;MW); laasgenoemde sal in die nabye toekoms by die kragnetwerk inskakel. ’n 200&nbsp;MW sonkragaanleg word tans deur die Department van Minerale Bronne, Groen Tegnologie en Energiesekuriteit beplan en ontwerp.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.sundaystandard.info/unusual-tourism-ministry-solar-power-plant-tender-raises-eyebrows|title=Unusual Tourism ministry solar power plant tender raises eyebrows {{!}} Sunday Standard|website=www.sundaystandard.info|accessdate=8 Oktober 2019}}</ref><ref name="mmegi.bw">{{en}} {{cite web |url=http://www.mmegi.bw/index.php?sid=1&aid=1253&dir=2012/June/Friday22/ |title=Botswana – energy sector overview |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118211206/http://www.mmegi.bw/index.php?sid=1 |archive-date=18 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=26 Maart 2020 }}</ref><ref name="mmegi.bw" /> Van 2014 af is op die kort grensstuk tussen Botswana en Zambië die [[Kazungulabrug]] opgerig, wat die [[Zambezirivier]] vir 923&nbsp;m oorsteek. Dié brug is op 10 Mei 2021 vir verkeer oopgestel, waarna dit die ou Kazungulaveerboot vervang en ’n nuwe roete tussen die [[Demokratiese Republiek die Kongo]] en die Suid-Afrikaanse hawestad [[Durban]] geskep het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/5/11/botswana-zambia-iconic-bridge-inaugurated-in-boon-for-the-region |title=In boon for region, bridge linking Botswana, Zambia inaugurated |publisher=Al Jazeera |date=11 Mei 2021 |accessdate=3 November 2024}}</ref> Die brugprojek sluit ’n nuwe spoorweg tussen Botswana en Zambië in.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lusakatimes.com/2014/09/13/zambia-botswana-officially-launche-construction-works-kazungula-bridge-across-zambezi-river/|title=Zambia : Zambia and Botswana officially launche the construction works for Kazungula Bridge across the Zambezi River|publisher=Lusaka Times|date=13 September 2014|accessdate=6 Augustus 2018}}</ref><ref>{{en}} {{cite web|url=https://constructionreviewonline.com/2019/07/botswana-zambia-to-construct-railway-across-zambezi/|title=Zambia, Botswana to construct railway across Zambezi|publisher=Construction Review Online|date=30 Julie 2019|accessdate=19 Julie 2020}}</ref> === Toerisme === [[Lêer:Chobe National Park Tourists.jpg|duimnael|links|Toeriste by Chobe Nasionale Park]] [[Lêer:Elephant swimming, Botswana.jpg|duimnael|BW Toerbote]] [[Lêer:Visa policy of Botswana.png|duimnael|links|Burgers van blou lande mag Botswana sonder visum besoek]] [[Lêer:Boat on Cuando River, Botswana.jpg|duimnael|’n Boot op die Choberivier, Botswana]] Die Botswana Toerisme-organisasie<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.botswanatourism.co.bw/ |title=Botswana Tourism Organisation |archive-url=https://web.archive.org/web/20090503122813/http://www.botswanatourism.co.bw/ |archive-date=3 Mei 2009 |publisher=Botswanatourism.co.bw |accessdate=19 Mei 2017}}</ref> is die land se amptelike toerismegroep. Toeriste besoek veral die hoofstad Gaborone, aangesien dié stad baie aktiwiteite vir besoekers bied. Die Leeuparkoord<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lionpark.co.bw/ |title=Lion Park Resort |publisher=Lionpark.co.bw |date=7 Februarie 2013 |accessdate=19 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181030144300/http://www.lionpark.co.bw/ |archive-date=30 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> is Botswana se eerste permanente pretpark en bied geleenthede soos verjaardagpartytjies vir families. Ander bestemmings in Botswana sluit in die Gaborone Seiljagklub en die Kalahari Hengelklub en natuurlike aantreklikhede soos die Gaboronedam en Mokolodi Natuurreservaat. Daar is ook [[gholf]]bane wat deur die Botswana Gholfunie (BGU) bestuur word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.botswanagolfunion.org.bw/ |title=Botswana Gholfunie |publisher=Botswana Gholfunie |accessdate=19 Mei 2017 |archive-date=19 Augustus 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819043616/http://www.botswanagolfunion.org.bw/ |url-status=dead}}</ref> Die Phakalane Gholflandgoed is ’n multimiljoen-dollar klubhuis wat beide hotelverblyf en toegang tot gholfbane bied. Botswana se gewildste toeriste-aantreklikhede sluit in die [[Kgalagadi-vredespark]] op die grens met Suid-Afrika in die suidweste, [[Sentraal Kalahari Wildreservaat]] in die sentrum van die land, asook die [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e Okavangodelta en [[Tsodilo]] in die noordweste van Botswana. Van die museums in Botswana sluit in: * Botswana Nasionale Museum in Gaborone * Kgosi Bathoen II (Segopotso)-museum in Kanye * Kgosi Sechele I-museum in Molepolole * Khama III Gedenkmuseum in Serowe * Nhabe-museum in Maun * Phuthadikobo-museum in Mochudi * Supa Ngwano Museumsentrum in Francistown == Demografie == {{Sien ook|Lys van stede en dorpe in Botswana|Pleknaamsveranderinge in Botswana}} Botswana het met ’n bevolking van 2&nbsp;450&nbsp;668 die 146ste grootste bevolking in die wêreld, net ná [[Gambië]] en nog voor [[Gaboen]]. Botswana se bevolking is effens kleiner as dié van Namibië, maar aangesien laasgenoemde groter is, het Botswana ’n groter [[bevolkingsdigtheid]] (8,3/km² teenoor 4,2/km²). === Grootste stede === {{Grootste stede in Botswana}} === Etniese groepe === [[Lêer:Botswana-demography.svg|duimnael|Botswana se bevolkingsgroei (1960–2017)]] Die [[Tswana]] is die grootste etniese groep in Botswana en vorm sowat 79% van die bevolking; die meeste Tswanas, sowat vier miljoen mense, bly egter in Suid-Afrika se Noordwesprovinsie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.statssa.gov.za/census01/html/CInBrief/CIB2001.pdf |title=Census in Brief |publisher=Statssa.gov.za |accessdate=1 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722063856/http://www.statssa.gov.za/census01/HTML/CInBrief/CIB2001.pdf |archive-date=22 Julie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van die grootste minderhede sluit in die BaKalanga en San of AbaThwa, ook bekend as Basarwa. Ander stamme is Bayei, Bambukushu, Basubia, Baherero en Bakgalagadi. Daarbenewens bly ’n aantal blankes en [[Indië]]rs in Botswana; albei groepe is ongeveer ewe klein. Die Indiërs in Botswana behels verskeie generasies, en sommige het uit [[Mosambiek]], [[Kenia]], [[Tanzanië]], [[Mauritius]], [[Suid-Afrika]] en ander lande na Botswana migreer, maar ook Indiërs wat hulle onlangs uit Indië kom vestig het. As gevolg van die verslegtende ekonomiese toestande in Zimbabwe sedert 2000 het die aantal Zimbabwiërs in Botswana die derduisende ingeskiet.<ref>{{en}} {{cite journal|title=National and international responses to the Zimbabwean exodus: implications for the refugee protection regime|publisher=Policy Development and Evaluation Service, United Nations High Commissioner for Refugees|journal=Research Papers|volume=175|last=Betts|first=Alexander|last2=Kaytaz|first2=Ezra|year=2009|url=http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/retrieveattachments?openagent&shortid=MINE-7UL4R6&file=Full_Report.pdf}} {{dooie skakel}}</ref> Minder as 10&nbsp;000 San handhaaf nog hul tradisionele jagter-versamelaar-leefwyse. Sedert die middel-1990’s poog die regering van Botswana om hulle uit hul tradisionele lande te verskuif.<ref>{{en}} {{cite web |author=Stefan Lovgren |date=14 September 2004 |accessdate=8 Augustus 2016 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2004/09/0914_040914_labushmen_2.html |title=African Bushmen Tour U.S. to Fund Fight for Land |publisher=[[National Geographic Society|National Geographic News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808232807/http://news.nationalgeographic.com/news/2004/09/0914_040914_labushmen_2.html |archive-date=8 Augustus 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> James Anaya, spesiale rapporteur oor die situasie van menseregte en fundamentele vryhede van inheemse bevolking vir die Verenigde Nasies in 2010, het die verlies van grond as ’n groot bydraer tot baie van die probleme wat die inheemse bevolking van Botswana in die gesig staar aangehaal en na die uitsetting van die San uit die Sentraal Kalahari Wildreservaat (CKGR) as ’n eksplisiete voorbeeld verwys.<ref name="Anaya" /> Onder Anaya se aanbevelings in ’n verslag aan die Verenigde Nasies se Raad vir Menseregte was die bevordering van ontwikkelingsprogramme in oorweging met inheemse gemeenskappe soos die San- en Bakgalagadi-bevolking se tradisionele jag- en versamelaktiwiteite.<ref name=Anaya>{{en}} {{cite web |author=James Anaya |date=2 Junie 2010 |title=Addendum – The situation of indigenous peoples in Botswana |publisher=United Nations Human Rights Council. A/HRC/15/37/Add.2 |url=http://unsr.jamesanaya.org/docs/countries/2010_report_botswana_en.pdf |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181006041536/http://unsr.jamesanaya.org/docs/countries/2010_report_botswana_en.pdf |archive-date=6 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Tale === {{Hoofartikel|Tswana}} [[Lêer:PT-Tsala ea Becoana-First Issue-1910.jpg|duimnael|Die eerste uitgawe van ''Tsala ea Becauna'' (“Vriend van die Becuana”), die tweede koerant in Tswana, uitgegee in [[Kimberley]], [[Unie van Suid-Afrika]], in 1910]] Die [[Amptelike taal|amptelike tale]] van Botswana is Engels en Tswana, waarvan laasgenoemde dwarsdeur die land gebesig word. Daarmee is Botswana een van twee lande, waar Tswana ampstaalstatus geniet; die ander is Suid-Afrika, terwyl die grondwet van Namibië Tswana as ’n nasionale taal erken. In Setswana is [[voorvoegsel]]s belangriker as in baie ander tale, aangesien Setswana ’n [[Bantoetale|Bantoetaal]] is en naamwoordklasse met dié voorvoegsels aangedui word. Hulle sluit in ''Bo'', wat na die land verwys, ''Ba'', verwysende na die volk, ''Mo'', na een persoon en ''Se'' na die taal. Byvoorbeeld is die grootste etniese groep van Botswana die Tswana, vandaar die naam Botswana vir hul land. Die volk in sy geheel is die Batswana, een persoon is ’n Motswana en die taal wat hulle praat is Setswana. Ander tale wat in Botswana gebesig word sluit in Kalanga (sekalanga), Sarwa (sesarwa), [[Noord-Ndebele]], Kgalagadi, [[Noord-Sotho (taal)|Tswapong]], !Xóõ, Yeyi en [[Afrikaans]]. Sowat 20&nbsp;000 mense in Botswana praat Afrikaans (byna 1% van die totale bevolking) en veral langs die suidelike grens met Suid-Afrika is talle dorpe met Afrikaanse name te vinde. === Godsdienste === [[Lêer:MolepololeChurch.jpg|duimnael|links|'n Kerk in [[Molepolole]]]] ’n Geskatte 77% van die land se bevolking beskou hulself as [[Christene]]. [[Anglikaanse Kerk van Suider-Afrika|Anglikane]], Metodiste en die Verenigde Kongregasionale Kerk van Suider-Afrika vorm die meerderheid Christene. Daar is ook gemeentes Lutherane, Baptiste, [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]], [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]] ([[Mormone]]), [[Nederduitse Gereformeerde Kerkfamilie]], [[Mennonisme|Mennonite]], [[Sewendedagadventisme|Sewendedagadventiste]] en [[Jehovah se Getuies]] in die land. Volgens die 2001-sensus bly sowat 5&nbsp;000 [[Moslem]]s, veral uit [[Suid-Asië]], 3&nbsp;000 [[Hindoeïsme|Hindoes]] en 700 [[Baha’i]]s in die land. Sowat 20% van die bevolking is ongebonde. === Gesondheid === ==== Oorsig ==== Die Ministerie van Gesondheid in Botswana is verantwoordelik vir die toesig oor die gehalte en voorsiening van gesondheidsorg regoor die land. Volgens die [[Wêreldbank]] was die lewensverwagting by geboorte 55 in 2009, wat voorheen gedaal het van ’n hoogtepunt van 64,1 in 1990 tot ’n laagtepunt van 49 in 2002.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://data.worldbank.org/country/botswana |title=World Bank Botswana Data |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425123423/https://data.worldbank.org/country/botswana |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens Botswana se 2011-sensus word die huidige lewensverwagting op 54,06 jaar beraam.<ref name="CIA" /> Die Kankervereniging van Botswana is ’n vrywillige nieregeringsorganisasie. Die vereniging is ’n lid van die Unie vir Internasionale Kankerbeheer. Die Vereniging vul bestaande dienste aan deur die voorsiening van kankervoorkomings- en gesondheidsbewustheidsprogramme, deur toegang tot gesondheidsdienste vir kankerpasiënte te vergemaklik en ondersteuning en berading aan diegene wat geraak word, te bied.<ref name="UICC Cancer Association of Botswana">{{en}} {{cite web |url=http://www.uicc.org/membership/cancer-association-botswana |title=Cancer Association of Botswana |publisher=Unie vir Internasionale kankerbeheer |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326190043/https://www.uicc.org/membership/cancer-association-botswana |archive-date=26 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==== MIV/vigs-epidemie ==== [[Lêer:Life expectancy in select Southern African countries 1960-2012.svg|duimnael|links|Die lewensverwagting in verskillende Afrikalande van 1960 tot 2012. Botswana het die hoogste lewensverwagting gehad voordat MIV/vigs dit in die laat 1980’s begin verminder het]] [[Lêer:Scottish Livingstone Hospital 228.jpg|duimnael|Die nuwe Skotse Livingstone-hospitaal in Molepolole]] [[Lêer:Botswana - active pop vs aids.png|duimnael|Projeksie van Botswana se bevolking met en sonder MIV/vigs]] Soos elders in Afrika suid van die Sahara is die [[invloed van vigs op die ekonomie]] aansienlik. Ekonomiese ontwikkelingsbesteding is in 2002–3 met 10% verminder as gevolg van herhalende begrotingstekorte en toenemende uitgawes aan gesondheidsorgdienste. Botswana word baie swaar deur die MIV/vigs-pandemie getref; in 2006 word beraam dat die lewensverwagting by geboorte van 65 tot 35 jaar gedaal het.<ref name="Kallings">{{en}} {{cite journal |journal= J Intern Med |year= 2008 |volume=263 |issue=3 |pages= 218–43 |title=The first postmodern pandemic: 25 years of HIV/AIDS |url= https://archive.org/details/sim_journal-of-internal-medicine_2008-03_263_3/page/n7 |last=Kallings |first= LO |doi= 10.1111/j.1365-2796.2007.01910.x |pmid=18205765 }}</ref> Volgens Botswana se 2011-sensus word die huidige lewensverwagting egter op 54,06 jaar beraam.<ref name="CIA" /> Die voorkoms van MIV/vigs in Botswana word op 25,4% vir volwassenes tussen 15 en 49 jaar in 2009 en 21,9% in 2013 geskat,<ref name="Gap" /> en net deur [[Eswatini]] en [[Lesotho]] in Afrikalande suid van die Sahara oortref. Dit plaas Botswana in 2013 op die derde hoogste voorkoms in die wêreld, terwyl hulle “in die voorkomings- en behandelingsprogramme voorloop".<ref name=Avert>{{en}} {{cite web |url=http://www.avert.org/aidsbotswana.htm |title=HIV and Aids in Botswana |publisher=Avert Internasionale vigs-liefdadigheid |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228211140/http://www.avert.org/aidsbotswana.htm |archive-date=28 Februarie 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In 2003 het die regering ’n omvattende program van stapel gestuur met gratis of goedkoop generiese antiretrovirale medisyne, sowel as ’n inligtingsveldtog om die verspreiding van die virus te voorkom; in 2013 het meer as 40% van volwassenes in Botswana toegang tot antiretrovirale terapie geniet.<ref name="Gap" /> In die ouderdomsgroep van 15–19 jaar is die voorkoms op ongeveer 6% vir vroue en 3,5% vir mans in 2013 geskat,<ref name="Gap" /> en in die ouderdomsgroep van 20–24 jaar op 15% vir vroue en 5% vir mans.<ref name=Gap /> Botswana is een van die 21 prioriteitslande wat in 2011 deur die VN-VIGS-groep in die Wêreldplan geïdentifiseer is om nuwe MIV-infeksies onder kinders uit te skakel en om hul moeders aan die lewe te hou.<ref name="Gap" /> Van 2009 tot 2013 het die nuwe MIV-infeksies by kinders met meer as 50% gedaal.<ref name=Gap /> ’n Verdere maatstaf vir die sukses of rede vir hoop in die behandeling van MIV in Botswana is dat minder as 10% van swanger MIV-geïnfekteerde vroue nie in 2013 antiretrovirale medikasie ontvang het nie, met ’n ooreenstemmende afname (meer as 50%) in 2013 in die aantal nuwe MIV-infeksies by kinders jonger as 5.<ref name="Gap" /> Mense wat met MIV in Botswana leef geniet die grootste persentasie antiretrovirale behandeling onder die VN-lande: ongeveer 75% vir volwassenes (15+) en ongeveer 98% vir kinders.<ref name="Gap" /> Met ’n landswye program vir die voorkoming van moeder-tot-kind-oordrag het Botswana MIV-oordrag van besmette moeders na hul kinders van ongeveer 40% tot net 4% verminder. Onder leiding van Festus Mogae het die regering van Botswana vir die bestryding van MIV/vigs hulp gevra en vroeë steun van die Bill en Melinda Gates-stigting, en die Merck-stigting ontvang, en saam het hulle die Afrika-omvattende MIV/vigs-vennootskap (ACHAP) gevorm. Ander vroeë vennote sluit in die Botswana-Harvard MIV/vigs-instituut van die Harvard-skool vir openbare gesondheid en die Botswana-UPenn-vennootskap van die Universiteit van Pennsilvanië. Volgens die UNAIDS-verslag van 2011 is die doel van universele toegang tot behandeling – gedefinieer as 80%-dekking of groter – in Botswana bereik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf |title=World AIDS Day Report |year=2011 |publisher=UNAIDS |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824062831/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf |archive-date=24 Augustus 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Potensiële redes vir die hoë voorkoms van MIV in Botswana is onder meer seksuele vennootskappe, transaksionele [[seks]], geslag oor die hele generasie en ’n beduidende aantal mense wat buite hul plaaslike gemeenskappe reis om werk te soek. Die [[Poliamorie|veelkleurige]] aard van baie seksuele verhoudings beïnvloed die gesondheidsituasie verder, tot so ’n mate dat dit aanleiding gegee het tot ’n liefdeswoordeskat<ref>{{en}} {{cite web |url=http://drshem.com/2011/06/16/exposing-botswana-love-vocabulary/ |title=Exposing Botswana's Love Vocabulary |publisher=Dr. Shem |date=16 Junie 2011 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326190018/http://drshem.com/2011/06/16/exposing-botswana-love-vocabulary/ |archive-date=26 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> wat uniek is aan die streek. == Kultuur == [[Lêer:Khutse Kalahari Lodge.jpg|duimnael|’n [[Rondawel]] by Khutse Kalahari Lodge, Botswana]] Setswana is, behalwe vir die taal van die dominante bevolkingsgroep in Botswana, die byvoeglike naamwoord wat gebruik word om na die ryk kulturele tradisies van die Batswana te verwys – hetsy vir lede van die Tswana of alle burgers van Botswana. In Botswana het die meeste van die stamme verskeie maniere om mekaar te groet, maar vir ’n maklike kommunikasie en kontak gebruik Batswana ’n drierigtingshanddruk of groet mekaar net deur “Dumelang” te sê; ’n manier om “hallo” te sê sonder fisiese kontak. Tydens gemeenskapsvieringe soos Dikgafela of tydens huwelikseremonies toon Batswana-vroue deur die gebruik van ululasies as deel van hul kultuur opwinding en geluk. === Media === [[Lêer:Radio Personality.jpg|duimnael|Radiopersoneel in Botswana se Staatsradio]] Botswana het vyf televisiestasies, waarvan een (''Botswana television'') aan die regering behoort: ''Now TV'', ''Khuduga HD'', ''Maru TV'', ''EBotswana'', vyf radiostasies (''RB1'', ''RB2'', ''Duma FM'', ''Gabz FM'', ''Yarona FM'') en 13 koerante (''Mmegi'', ''Sunday Standard'', ''The Telegraph'', ''Business Weekely'', ''Botswana Gazette'', ''The Voice'', ''The Guardian'', ''Echo'', ''Botswana Peoples daily'', ''DailyNews'', ''Tswana Times'', ''Weekend Post'', ''The Monitor'') wat weekliks publiseer. Botswana geniet in vergelyking met ander Afrikalande ’n relatief hoë vlak van persvryheid en word in die jaarlikse verslae net deur sy buurlande Namibië en Suid-Afrika oortref.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rsf.org/en/ranking |title=2019 World Press Freedom Index |work=Verslaggewers sonder grense |year=2019 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428075902/https://rsf.org/en/ranking |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://ourworldindata.org/grapher/world-map-of-the-freedom-of-the-press-status |title=World Map of the Freedom of the Press Status |website=Our World in Data |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417190155/https://ourworldindata.org/grapher/world-map-of-the-freedom-of-the-press-status |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Filmbedryf === {{Hoofartikel|Botswana se filmbedryf}} Botswana het ’n klein plaaslike rolprentbedryf bekend as “Botswood”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.balancingact-africa.com/news/broadcast_en/15186/botswood-sees-film-production-start-to-blossom-in-botswana |title=‘Botswood’ sees film production start to blossom in Botswana |publisher=Balancing Act |accessdate=28 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028174404/https://www.balancingact-africa.com/news/broadcast_en/15186/botswood-sees-film-production-start-to-blossom-in-botswana |archive-date=28 Oktober 2021 |url-status=dead}}</ref> Die 1981-komedie “[[The Gods Must Be Crazy]]” speel af in Botswana en het ’n groot internasionale treffer geword; dit strek oor een amptelike en drie nieamptelike vervolgverhale: 1988 se “The Gods Must Be Crazy II” was ook ’n treffer wat beide die rolprente en die Namibiese akteur [[N!xau|Nǃxau ǂToma]] ’n bekende rolprentster gemaak het.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.rapport.co.za/Weekliks/Nuus/Jamie-se-treffer-Met-Uys-ja-die-wereld-in-20140712 |title=Jamie se treffer: Met Uys, ja – die wêreld in |publisher=[[Rapport]] |author=Boris Gorelik |date=12 Julie 2014 |accessdate=14 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714231833/http://www.rapport.co.za/Weekliks/Nuus/Jamie-se-treffer-Met-Uys-ja-die-wereld-in-20140712 |archive-date=14 Julie 2014 |url-status=dead}}</ref> === Musiek === Botswana se musiek is meestal vokaal en opgevoer, soms – afhangende van die geleentheid – sonder tromme; dikwels word ook [[snaarinstrument]]e ingespan. Botswana se volksmusiek span instrumente soos ''setinkane'' (’n soort miniatuurklavier), ''segankure/segaba'' (’n Botswana-weergawe van die Chinese instrument ''erhu''), ''moropa'' (''meropa'' – meervoud, ’n verskeidenheid dromme), ''phala'' (’n fluitjie wat meestal tydens vieringe gebruik word en in verskillende vorme bestaan). Botswana se kulturele musiekinstrumente bestaan nie net uit snare of tromme nie. Die hande word ook as musiekinstrumente gebruik, deur hulle óf aanmekaar te klap óf teen ''phathisi'' (die bokvel is na buite gedraai, toegedraai om die kalfgebied, en word slegs deur mans gebruik) om musiek en ritme te skep. Die kitaar word die afgelope paar dekades gevier as ’n veelsydige musiekinstrument vir Tswanamusiek, aangesien dit ’n verskeidenheid snare bied wat die ''segaba''-instrument nie het nie. Die nasionale volkslied is ''[[Fatshe leno la rona]]'' (Tswana vir: “Geseënd is die edele land”). Dit is geskryf en komponeer deur Kgalemang Tumediso Motsete, en met onafhanklikheid in 1966 aangeneem.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Makgala|first=Christian John|date=2014-07-03|title=Neil Parsons, National Coat of Arms, and Introduction of the Pula Currency in Botswana, 1975–1976|journal=South African Historical Journal|volume=66|issue=3|pages=504–520|doi=10.1080/02582473.2014.898081|issn=0258-2473}}</ref> === Visuele kunste === [[Lêer:Red and White Rock Art Tsodilo.jpg|duimnael|links|[[Boesmanrotskuns]] in [[Tsodilo]]]] In die noordelike dele van Botswana is die vroue van die dorpe Etsha en Gumare bekend vir hul vaardighede om mandjies uit Mokola-palmbome en plaaslike kleurstowwe te maak. Die mandjies word gewoonlik op drie soorte geweef: groot, toegemaakte mandjies wat gebruik word as bergplekke; groot, oop mandjies om voorwerpe op die kop te dra of om gedorste graan te wen; en kleiner mandjies vir die wen van geskilde graan. Die kuns van dié mandjies word deur kleurgebruik en verbeterde ontwerpe geleidelik verbeter namate dit toenemend vir internasionale markte geproduseer word.{{sfn|Cunningham|Milton|1987}} Die oudste skilderye in beide Botswana en Suid-Afrika beeld jag-, dier- en menslike figure uit en is meer as twintigduisend jaar gelede in die Kalahari-woestyn deur die Khoisan (!Kung San/Boesmans) gemaak. === Kookkuns === [[Lêer:Boerewors raw.jpg|duimnael|’n Rol rou boerewors]] Botswana se kookkuns is uniek en bevat meestal ''seswaa'', geskilde vleis gemaak van bokvleis of beesvleis. Botswana se kookkuns deel ’n paar kenmerke met ander kookkunste in Suider-Afrika, veral dié van Namibië en Suid-Afrika. Voorbeelde van Botswana-voedsel sluit in [[Mieliepap|Bogobe]], pap (mieliepap), [[boerewors]], [[Stampmielies|samp]], Magwinya (gebraaide brooddeeg), [[vetkoek]] en [[Mopaniemot|Mopaniewurms]]. === Onderwys === [[Lêer:Lady Physicist.jpg|duimnael|Fisici in ’n laboratorium by die Botswana Internasionale Universiteit van Wetenskap en Tegnologie]] [[Lêer:University of Botswana Administration Building.jpg|duimnael|Die Universiteit van Botswana se administratiewe gebou]] Botswana het sedert sy onafhanklikheid groot vordering in sy opvoedkundige ontwikkeling gemaak. Destyds was daar min afgestudeerdes in die land en net ’n klein persentasie van die bevolking het ’n hoërskool besoek. Botswana het sy geletterdheid onder volwassenes van 69% in 1991 tot 83% in 2008 verbeter.<ref name="ref">{{en}} {{cite web |url=http://stats.uis.unesco.org |title=UNESCO Institute for Statistics |publisher=Stats.uis.unesco.org |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725065836/http://stats.uis.unesco.org/ |archive-date=25 Julie 2008 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die ontdekking van diamante en die gepaardgaande toename in die regering se inkomste het tot ’n groot onderwysvoorsiening in die land gelei. Vir alle studente is tien jaar se basiese onderwys gewaarborg, en hulle het daarna ’n juniorsertifikaat ontvang. Sowat die helfte van die studente het ’n verdere twee jaar se sekondêre skoolopleiding bygewoon en Botswana se algemene sertifikaat van sekondêre skoolopleiding (BASSS) ontvang. Sekondêre skoolopleiding in Botswana is nóg vry nóg verpligtend. Nadat hulle die skool verlaat het, mag studente aan een van die sewe tegniese kolleges in die land inskryf, of beroepsopleidingskursusse in onderrig of verpleging bywoon. Studente besoek die Universiteit van Botswana, Botswana Kollege van Landbou, Botswana Internasionale Universiteit van Wetenskap en Tegnologie of die Botswana Rekenkundigekollege in Gaborone. Baie ander studente voltooi hul skoolloopbaan in een van verskeie privaat tersiêre onderwyskolleges in die land. Noemenswaardig is die Botho-universiteit, die land se eerste privaatuniversiteit wat voorgraadse programme in rekenkunde, sakeonderneming en rekenaarkunde aanbied. ’n Ander internasionale universiteit is die Limkokwing-universiteit van kreatiewe tegnologie wat verskeie bykomende grade in kreatiewe kunste aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.limkokwing.net/botswana/ |title=Limkokwing University of Creative Technology |publisher=Limkokwing.net |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190531124428/https://www.limkokwing.net/botswana/ |archive-date=31 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Van die ander tersiêre institute sluit in Ba Isago, ABM Universiteitskollege (die grootste skool vir onderwys en bestuur, New Era, Gaborone Instituut van professionele studies en Gaborone Universiteitskollege van Reg en Professionele Studies. Groot vordering in die bevordering van kwaliteitsopleiding is deur die aanbieders van privaatonderwys gemaak, waardeur nou ’n groot persentasie van die land se beste studente hul opleiding in hierdie instellings ontvang het. Die oorgrote meerderheid van hierdie studente word deur die regering geborg. Die land se tweede internasionale universiteit, die Botswana Internationale Universiteit van Wetenskap en Tegnologie is in 2011 in [[Palapye]] gebou. Die kwantiteit het nie altyd met die kwaliteit gepaard gegaan nie. Veral primêre skole ly onder ’n gebreek aan hulpmiddels, en die onderwysers ontvang ’n kleiner salaris as hul kollegas by sekondêre skole. Die Departement van Onderwys<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.moe.gov.bw/index.php?id=10 |title=Ministry of Education and Skills Development: Home |publisher=Department van Onderwys |date=27 Julie 2011 |accessdate=21 Augustus 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://archive.today/20120804205657/http://www.moe.gov.bw/index.php?id=10 |archivedate=4 Augustus 2012 }}</ref> is tans besig, in vennootskap met die Afrika-biblioteeksprojek, om biblioteke by primêre skole in te rig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africanlibraryproject.org/about-us/our-partners/139-library-partner-botswana-ministry-of-education |title=Library Partner – Botswana Ministry of Education |publisher=Africanlibraryproject.org |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180926052611/http://www.africanlibraryproject.org/about-us/our-partners/139-library-partner-botswana-ministry-of-education |archive-date=26 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die regering van Botswana hoop dat deur die belê van ’n groot deel van die nasionale inkomste in die onderwysstelsel die land minder afhanklik van diamante vir sy ekonomiese oorlewing en minder afhanklik van buitelandse opgeleide werknemers sal wees.<ref name="UNEVOC">{{en}} {{cite web |url=http://www.unevoc.unesco.org/worldtvetdatabase1.php?ct=BWA |title=UNESCO-UNEVOC's Botswana profile |publisher=Unevoc.unesco.org |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416191627/http://www.unevoc.unesco.org/worldtvetdatabase1.php?ct=BWA |archive-date=16 April 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dié doelstellings word deels nagestreef deur beleid ten gunste van beroepsonderwys, versamel binne die NBBOO (Nasionale Beleid van Beroepsonderwys en -opleiding), ten einde van “die verskillende soorte beroepsonderwys en -opleiding in een omvattende stelsel te integreer”.<ref name="UNEVOC" /> Botswana belê 21% van sy nasionale inkomste in die onderwysstelsel.<ref name="ref" /> In Januarie 2006 het Botswana, na twee dekades se gratisonderrig, die herinvoering van skoolgeld aangekondig,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4601360.stm |title=Botswana brings back school fees |publisher=[[BBC]] |date=11 Januarie 2006 |accessdate=19 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080420150640/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4601360.stm |archive-date=20 April 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> alhoewel die regering nog steeds volle studiebeurse met lewenskoste aan enige Botswana-burger op universiteit aanbied, hetsy aan die Universiteit van Botswana of – indien die student enige vak wil studeer wat nie plaaslik aangebied word nie – in die buiteland. === Sport === [[Lêer:Montsho Felix Daegu 2011.jpg|duimnael|links|Amantle Montsho het in 2011 Allyson Felix naelskraaps verslaan en Botswana se eerste Wêreld- of Olimpiese baan- en veldkampioen geword]] [[Lêer:800 m men final London 2017.jpg|duimnael|Botswana se Olimpiese medaljewenner [[Nijel Amos]] (middel)]] [[Sokker]] is die gewildste [[sport]]soort in Botswana en hul kwalifisering vir die [[Afrikanasiesbeker]] 2013 is die nasionale span se beste prestasie tot dusver. Ander gewilde sportsoorte sluit in [[sagtebal]], [[krieket]], [[tennis]], [[rugby]], [[pluimbal]], [[handbal]], [[gholf]] en [[atletiek]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gov.bw/cgi-bin/news.cgi?d=20060126 |title=Sparks to fly at Diamond |publisher=Botswana Press Agency (BOPA) |date=26 Januarie 2006 |accessdate=18 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114095524/http://www.gov.bw/cgi-bin/news.cgi?d=20060126 |archive-date=14 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gov.bw/cgi-bin/news.cgi?d=20040813 |title=Opinion the Academic World |publisher=Botswana Press Agency (BOPA) |accessdate=18 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114062620/http://www.gov.bw/cgi-bin/news.cgi?d=20040813 |archive-date=14 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Botswana is ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] en ’n volle lid van beide [[FIFA]] en [[Wêreldrugby]]. Botswana het in 1991 ’n lid van die Internasionale Pluimbalfederasie en die Afrika Pluimbalfederasie geword. Die Botswana Gholfunie bied ’n amateur gholfliga waaraan gholfspelers aan toernooie en kampioenskappe deelneem. Botswana het sy eerste Olimpiese medalje in 2012 gewen, toe die hardloper [[Nijel Amos]] tydens die [[Olimpiese Somerspele 2012]] se 800&nbsp;m-item die silwermedalje ingepalm het. In 2011 het [[Amantle Montsho]] wêreldkampioen in die 400&nbsp;m-item geword en Botswana se eerste atletiekmedalje op wêreldvlak gewen. Die hoogspringer [[Kabelo Kgosiemang]] is ’n driemalige Afrikakampioen. Die [[kaartspeletjie]] [[Brug (kaartspeletjie)|brug]] het ’n groot aanhangerskap; dit word sedert meer as 30 jaar in Botswana gespeel en het gedurende die 1980’s groot gewildheid verwerf. Baie uitgewekene Britse onderwysers het die spel informeel in die hoërskole van Botswana aangebied. Die Botswana Brugfederasie (BBF) is in 1988 gestig en organiseer sedertdien toernooie. Brug het gewild gebly en die BBF het meer as 800 lede.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bnsc.co.bw/affiliates/bridge_federation.htm |title=Botswana Brugfederasie |publisher=Botswana Nasionale Sportraad |accessdate=16 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108123239/http://www.bnsc.co.bw/affiliates/bridge_federation.htm |archive-date= 8 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> In 2007 het die BBF die Engelse Brugunie genooi om in Mei 2008 aan ’n weeklange onderrigprogram deel te neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ebu.co.uk/general/news/2008/BotswanaTrip.htm |title=Engelse Brugunie |publisher=Engelse Brugunie |accessdate=1 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010122137/http://www.ebu.co.uk/general/news/2008/BotswanaTrip.htm |archive-date=10 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Botswana|title=Botswana|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=3 November 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana/|title=Botswana|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=3 November 2024}} ; Ekonomie ---- * {{en}} {{cite web|url=https://economics.mit.edu/files/284 |title=An African Success Story: Botswana |last1=Acemoglu |first1=Daron |last2=Johnson |first2=Simon |last3=Robinson |first3=James A. |format=pdf |date=11 Julie 2001 |via=mit.edu}} * {{en}} Colclough, Christopher en Stephen McCarthy. ''The Political Economy of Botswana: A Study of Growth and Income Distribution'' (Oxford University Press, 1980) * {{en}} {{cite book|first1=A.B.|last1=Cunningham|first2=S.J.|last2=Milton|title=Effects of basket-weaving industry on mokola palm and dye plants in northwestern Botswana|date=1987|publisher=Economic Botany}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} Campbell, Alex: Let's try to put the record straight: A Botswana peephole into southern African history. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 35, nr. 1, Januarie 1986 * {{en}} Cohen, Dennis L. "The Botswana Political Elite: Evidence from the 1974 General Election," ''Journal of Southern African Affairs,'' (1979) 4, 347–370. * {{en}} Tlou, Thomas, en Alec C. Campbell. ''History of Botswana'' (Macmillan Botswana, 1984) ; Samelewing ---- * {{en}} {{cite book|last=Denbow |first=James |last2=Thebe |first2=Phenyo C. |title=Culture and Customs of Botswana |url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000denb |location=Westport, CT |publisher=Greenwood Press |year=2006 |isbn=978-0-313-33178-7}} * {{en}} Edge, Wayne A. en Mogopodi H. Lekorwe eds. ''Botswana: Politics and Society'' (Pretoria: J.L. van Schaik, 1998) * {{en}} Good, Kenneth. "Interpreting the Exceptionality of Botswana," ''Journal of Modern African Studies'' (1992) 30, 69–95. * {{en}} {{cite journal |last=Good |first=Kenneth |title=Corruption and Mismanagement in Botswana: A Best-Case Example? |journal=Journal of Modern African Studies |date=September 1994 |volume=32 |number=3 |pages=499–521 |url=https://projects.iq.harvard.edu/files/gov2126/files/good.pdf |via=harvard.edu |accessdate=13 Julie 2018 |issn=0022-278X |eissn=1469-7777 |doi=10.1017/S0022278X00015202 |archive-date= 3 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180403150659/http://projects.iq.harvard.edu/files/gov2126/files/good.pdf |url-status=dead }} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt}} ; Regering ---- * {{en}} [http://www.gov.bw/ Amptelike webwerf van Botswana se regering] * {{en}} [http://www.government.co.bw/ Regeringsgids vir Botswana] ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://www.botswanatourism.co.bw/ Toerisme in Botswana] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Botswana}} | Noord = {{vlagland|Namibië}} | Noordoos = {{vlagland|Zambië}} | Oos = {{vlagland|Zimbabwe}} • {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suidoos = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suid = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suidwes = {{vlagland|Namibië}} • {{vlagland|Suid-Afrika}} | Wes = {{vlagland|Namibië}} | Noordwes = {{vlagland|Namibië}} }} {{en-vertaal|Botswana}} {{Lande van Afrika}} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Botswana| ]] [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] lqs0gwu7ic17f3hr8wtkviwk6rne0fk 0 221 2965680 2965521 2026-09-07T20:00:13Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2965680 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Namibië |volle_naam = <small>''Republiek van Namibië'' ([[Afrikaans]])<ref>{{af}} {{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |title=Communal Land Reform Act, Afrikaans |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105003/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Republik Namibia'' ([[Duits]])<ref>{{de}} {{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_German.pdf |title=Communal Land Reform Act, German |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105727/https://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_German.pdf |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Republic of Namibia'' ([[Engels]])<br /> ''Republika yaNamibia'' ([[Herero (taal)|Herero]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Herero.pdf |title=Communal Land Reform Act, Otjiherero |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016}} {{dooie skakel}}</ref><br /> ''Republika zaNamibia'' ([[Kwangali]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |title=Communal Land Reform Act, Rukwangali |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104955/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Namibia ye Lukuluhile'' ([[Lozi]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |title=Communal Land Reform Act, Lozi |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104949/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Namibiab Republiki dib'' ([[Nama]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |title=Communal Land Reform Act, Khoekhoegowab |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104943/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Orepublika yaNamibia'' ([[Oshiwambo]])<ref>{{cite web |url=http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |title=Communal Land Reform Act, Oshiwambo|publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301124906/http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |archive-date=1 Maart 2016}}</ref><br /> ''Repaboleki ya Namibia'' ([[Tswana]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |title=Communal Land Reform Act, Setswana |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105008/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''(al nege name is amptelik)''</small> |algemene_naam = Namibië |beeld_vlag = Flag of Namibia.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Namibia.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Namibia AU Africa.svg |leuse = ''Unity, Liberty, Justice''<br /><small>''(Engels vir: "Eenheid, Vryheid, Geregtigheid")''</small> |volkslied = ''[[Namibia, Land of the Brave]]''<br /><small>''(Engels vir: "Namibië, Land van die Dapper")''</small><br /><center>[[Lêer:Namibia, Land of the Brave (OGG).ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Engels]]{{smallsup|a}}<br /><small>'''Nasionale tale''': [[Afrikaans]] (''[[lingua franca]]''), [[Duits]], [[Herero (taal)|Herero]], [[Kwangali]], [[Lozi]], [[Nama]], [[Oshiwambo]], [[Tswana]]</small> |hoofstad = [[Windhoek]] {{Koördinate|22|34|S|17|05|O}} |latd = 22 |latm = 34 |latNS = S |longd = 17 |longm = 05 |longEW = O |grootste_stad = [[Windhoek]] |regeringsvorm = Unitêre semi-presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]]<ref>{{en}} {{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |date=September 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns |url=http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |journal=Graduate School of International Relations and Pacific Studies |location=United States |publisher=University of California, San Diego |accessdate=19 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819200307/http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |archive-date=19 Augustus 2008 |pages=}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |date=Desember 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns |url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1057%2Fpalgrave.fp.8200087.pdf |journal=French Politics |publisher=Palgrave Macmillan Journals |volume=3 |issue=3 |pages= 323–351 |doi=10.1057/palgrave.fp.8200087 |issn=1476-3419 |accessdate=21 Maart 2019}}</ref> |leiertitels = <br />• [[President van Namibië|President]]<br />• [[Adjunkpresident van Namibië|Adjunkpresident]]<br />• [[Eerste minister van Namibië|Eerste minister]]<br />• [[Adjunkpremier van Namibië|Adjunkpremier]] |leiername = [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]]<br />[[Lucia Witbooi]]<br />[[Elijah Ngurare]]<br />[[Natangwe Ithete]] |oppervlak_rang = 35^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 824&nbsp;292<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/|title=Namibia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=29 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260129133058/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/|archive-date=29 Januarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 318&nbsp;261 |persent_water = feitlik geen |bevolking_skatting = 2&nbsp;803&nbsp;660<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 141^ste |bevolking_sensus = 3&nbsp;022&nbsp;401<ref>{{en}} {{cite web |url=https://census.nsanamibia.com/wp-content/uploads/2024/10/2023-Population-and-Housing-Census-Main-Report-28-Oct-2024.pdf |title=Namibia 2023 Population and Housing Census Main Report |publisher=Namibiese Statistiekagentskap |accessdate=10 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241110234059/https://census.nsanamibia.com/wp-content/uploads/2024/10/2023-Population-and-Housing-Census-Main-Report-28-Oct-2024.pdf |archive-date=10 November 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2017 |bevolkingsdigtheid = 3,4 |bevolkingsdigtheidmi² = 8,8 |bevolkingsdigtheidrang = 235^ste |BBP_PPP = $37,200&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=728,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Namibia |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2024 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $12&nbsp;200<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = $14,364&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $4&nbsp;711<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = • [[Duits-Suidwes-Afrika]]<br />• [[Suidwes-Afrika]]<br />• Huidige grondwet<br />• Erken |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van [[Suid-Afrika]]<br />[[1884]]–[[1915]]<br />[[1915]]–[[1990]]<br />[[9 Februarie]] [[1990]]<br />[[21 Maart]] [[1990]] |MOI = {{wins}} 0,610<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> |MOI_rang = 142^ste |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 59,1<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=NA |title=Gini Index – Namibia |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2015 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|hoog}} |geldeenheid = [[Namibiese dollar|Dollar]] |geldeenheid_kode = NAD |land_kode = NA |tydsone = [[Sentraal-Afrika Tyd|SAT]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.na]] |skakelkode = 264 |voetskrif = {{smallsup|a}}<small>[[Duits]] en [[Afrikaans]] was ook amptelike tale tot onafhanklikheid in [[1990]]. Die meerderheid van die bevolking praat Afrikaans as ’n [[tweede taal]], terwyl [[Oshiwambo]] die [[moedertaal]] van die helfte van die bevolking is. Duits is die moedertaal van sowat 32% van die blanke inwoners, terwyl net 3,4% [[Engels]] as huistaal praat.<ref name="CIA" /></small> }} '''Namibië''' ([[Duits]]: ''Namibia'', [naˈmiːbi̯a]; [[Engels]]: ''Namibia'', [nəˈmɪbiə], [næˈmɪbiə], {{Audio|En-ca-Namibia.oga|luister}}), amptelik die '''Republiek van Namibië''' (Engels: ''Republic of Namibia''; Duits: ''Republik Namibia'', {{Audio|De-Republik Namibia.ogg|luister}}), is ’n [[republiek]] in [[Suider-Afrika]] waarvan die westelike grens die [[Atlantiese Oseaan]] is. Die land grens ook aan [[Angola]] en [[Zambië]] in die noorde, [[Botswana]] in die ooste en [[Suid-Afrika]] in die ooste en suide. Hoewel dit nie aan [[Zimbabwe]] grens nie, is Namibië deur 200&nbsp;m van die [[Zambezirivier|Zambezi]] se rivierbedding van Zimbabwe geskei (dit is waar die grens met Zambië en Botswana is). Volgens ander menings ontmoet die grense van die vier lande Botswana, Namibië, Zambië en Zimbabwe op een enkele punt en sal vervolgens die enigste internasionale vierlandepunt wêreldwyd vorm. Namibië land het op 21 Maart 1990 onafhanklikheid van Suid-Afrika gekry na afloop van die [[Namibiese Onafhanklikheidsoorlog]]. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Windhoek]]. Namibië is ’n lidland van die [[Afrika-unie]], [[Gemeenskaplike Monetêre Gebied]], [[Suider-Afrikaanse Doeane-unie]], [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]], [[Britse Statebond]] en die [[Verenigde Nasies]]. Namibië geniet ’n hoë politieke, ekonomiese en sosiale stabiliteit.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> [[Lêer:Namibia sat.png|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Namibië]] [[Lêer:Namibiekaart.png|duimnael|links|Kaart van Namibië]] Die naam "Namibië" is afgelei van die [[Namibwoestyn]], wat die hele kusgebied van dié land beslaan. Dit is as ’n neutrale naam ná dié land se onafhanklikheid gekies om ’n moontlike benadeling van een van die Namibiese volke te voorkom. Mburumba Karina word as Namibië se naamgewer beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/index.php?id=127811&page=archive-read|title=The Man Who Named Namibia- Mburumba Kerina|publisher=[[The Namibian]]|date=9 September 2014 |accessdate=21 Maart 2019}}</ref> Namibië is die droogste land in [[Afrika suid van die Sahara]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2012/10/23/world/africa/namibia-eye-on-country-profile/index.html |title=Namibia country profile: moving on from a difficult past |author=Peter Shadbolt |website=[[CNN]] |date=24 Oktober 2012 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220120821/https://edition.cnn.com/2012/10/23/world/africa/namibia-eye-on-country-profile/index.html |archive-date=20 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en is sedert die vroegste tye deur [[Boesman]]s, [[Damaras]] en [[Namas]] bewoon. Omtrent die 14de eeu n.C. het immigrerende [[Bantoe]]s tydens die Bantoemigrasie die gebied bereik. Sedertdien vorm die Bantoegroepe, waarvan die [[Ovambo's]] die grootste is, die dominante bevolkingsgroep en sedert die laat 19de eeu vorm hulle die bevolkingsmeerderheid. In 1878 het die Britse [[Kaapkolonie]] die hawe van [[Walvisbaai]] en die aflandige [[Pikkewyn-eilande]] geannekseer; met die stigting van die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 het hulle ’n integrale deel van dié unie geword. In 1884 het die grootste deel van Namibië as [[Duits-Suidwes-Afrika]] ’n protektoraat (''Schutzgebiet'') van die [[Duitse Keiserryk]] geword. Die [[Duitsers]] het met die ontwikkeling van die [[infrastruktuur]] en [[landbou]] begin. Dit het en ’n Duitse kolonie gebly tot aan die einde van die [[Eerste Wêreldoorlog]], nadat die Duitse troepe tydens die [[Suidwes-Afrika-veldtog]] in 1915 deur die [[Suid-Afrikaanse Leër]] verslaan is. In 1920 het die [[Volkebond]] die mandaat aan die [[Verenigde Koninkryk]] onder die administrasie van Suid-Afrika oorgedra. Vervolgens het Suid-Afrika sy wette, insluitende die rasseklassifikasies en reëls, [[Suidwes-Afrika]] opgelê. Vanaf 1948, toe die [[Nasionale Party]] tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|algemene verkiesing van 1948]] ’n meerderheid behaal het, het Suid-Afrika sy [[Apartheid]]swette ook op die destydse Suidwes-Afrika toegepas. In die laat 20ste eeu het opstande en eise deur Afrikaleiers wat vir die Namibiese onafhanklikheid gepleit het, daartoe gelei dat die [[Verenigde Nasies]] in 1966 direkte verantwoordelikheid vir die gebied aanvaar het, maar Suidwes-Afrika het ''[[de facto]]'' onder Suid-Afrikaanse gesag gebly. Die VN het in 1973 [[SWAPO]] as die amptelike verteenwoordiger van die Namibiërs erken; dié party is deur die Ovambo's oorheers, wat die grootste deel van die bevolking vorm. Na interne konflikte het Suid-Afrika in 1985 ’n tussentydse administrasie in Namibië ingestel. Namibië het in 1990 volle onafhanklikheid van Suid-Afrika verkry, met die uitsondering van Walvisbaai en die Pikkewyn-eilande wat tot 1994 onder Suid-Afrikaanse beheer gebly het. Namibië het ’n bevolking van 2,8 miljoen en is ’n parlementêre demokrasie met ’n veelpartystelsel. [[Landbou]], veeteelt, [[toerisme]] en [[mynbou]] – insluitend die myn van [[diamant]]e, [[uraan]], [[goud]], [[silwer]] en onedele metale – vorm die ruggraat van die [[Ekonomie van Namibië|Namibiese ekonomie]]. Gegewe die teenwoordigheid van die onherbergsame Namibwoestyn is Namibië een van die ylbevolkste lande ter wêreld. Ongeveer die helfte van die bevolking leef onder die internasionale broodlyn en die land is swaar getref deur die [[Vigs]]-epidemie met 15% van die volwasse bevolking wat teen 2007 besmet was. == Etimologie == Die landsnaam is ontleen aan die Namibwoestyn, die oudste woestyn in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.worldwildlife.org/ecoregions/at1315 |title=Africa: Namibia |author=A. Spriggs |year=2001 |publisher=[[Wêreldnatuurlewefonds]] |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304162628/https://www.worldwildlife.org/ecoregions/at1315 |archive-date=4 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die naam ''Namib'' is op sigself van [[Nama]]-oorsprong en beteken "groot plek". Voor sy onafhanklikheid in 1990 was die gebied bekend as [[Duits-Suidwes-Afrika]] (''Deutsch-Südwestafrika'') en daarna as Suidwes-Afrika. Dit weerspieël die koloniale besetting van Duitsland en die Suid-Afrikaanse regering namens die Britse kroon (as gevolg van Suid-Afrika se dominiumstatus binne die [[Britse Ryk]]). == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van Namibië}} === Pre-koloniale era === [[Lêer:White lady 2008 08.jpg|duimnael|links|Die ''Wit Vrou'']] Die droë gebiede van Namibië is sedert die vroegste tye bewoon deur [[Boesman]]s, [[Damaras]] en [[Namas]] en sedert ongeveer die 14de eeu deur immigrerende Bantoes wat met die Bantoemigrasie uit sentraal Afrika gekom het. Van die laat 18de eeu en daarna het [[Oorlam]]stamme vanuit die [[Kaapkolonie]] die [[Oranjerivier]] oorgesteek en hulle in die area wat vandag suidelike Namibië is, gevestig.<ref name="KDA">{{en}} {{cite web |url=http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_A.htm |last=Dierks |first=Klaus |title=Biografieë van Namibiese Persoonlikhede, A |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804032931/http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_A.htm |archive-date=4 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle ontmoetinge met die nomadiese Namastamme was oorwegend vreedsaam. Die sendelinge wat saam met die Oorlams getrek het, is goed ontvang deur die Namas<ref name="Dierks">{{en}} {{cite web |last=Dierks |first=Klaus |title=Warmbad word tweehonderd |url=http://www.klausdierks.com/Warm_Bath/index.htm |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821172028/http://www.klausdierks.com/Warm_Bath/index.htm |archive-date=21 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> en die reg om watergate en weiding te gebruik is teen ’n jaarlikse fooi toegestaan.{{sfn|Vedder|1997|p=177}} Op hul pad noordwaarts het die Oorlams ontmoetings met segmente van die [[Herero]]stam by Windhoek, [[Gobabis]] en [[Okahandja]] gehad wat nie so akkommoderend was nie. Die Nama-Herero-oorlog het in 1880 uitgebreek met vyandighede wat eers afgeneem het nadat die Duitse Keiserryk troepe ontplooi het in die betwiste gebiede. Hulle het die status quo tussen die Namas, Oorlams en Herero's gehandhaaf.{{sfn|Vedder|1997|p=659}} [[Lêer:Herero.jpg|duimnael|’n Groep Herero’s, ca. 1910]] Die eerste Europeërs wat voet aan wal gesit en die gebied verken het was die [[Portugal|Portugese]] seevaarder [[Diogo Cão]] in 1485 en [[Bartolomeus Dias]] in 1486; die gebied is egter nie deur die Portugese kroon beset nie. Soos die grootste deel van Afrika suid van die Sahara, is Namibië nie omvangryk verken deur Europeërs tot die 19de eeu nie, toe handelaars en setlaars, hoofsaaklik vanuit Duitsland en [[Swede]], daar aangekom het. In die laat 19de eeu het die [[Dorslandtrek]]kers die gebied oorgesteek op pad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] na Angola. Van die Trekkers het in Namibië agtergebly in plaas daarvan om die tog na Angola te voltooi. Andere het na Namibië teruggekeer nadat Angola deur die Portugese hulle tot die katolisisme probeer bekeer het en die gebruik van hul taal in skole verbied het.<ref name="Joubert">{{en}} {{cite web |last=Joubert |first=Bruce |title=’n Historiese perspektief op die gebruik van dierkrag in Suid-Afrika |url=http://www.atnesa.org/sanat/Joubert-95-HistoryanimalpowerSouthAfrica.pdf |publisher=Animal Traction Network for Eastern and Southern Africa |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302212939/http://www.atnesa.org/sanat/Joubert-95-HistoryanimalpowerSouthAfrica.pdf |archive-date=2 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Duitse bewind === {{Hoofartikel|Duits-Suidwes-Afrika|Suidwes-Afrika-veldtog}} [[Lêer:Adolf Lüderitz.jpg|duimnael|links|upright|[[Adolf Lüderitz]], die stigter van [[Duits-Suidwes-Afrika]]]] Namibië het in 1884 onder [[Otto von Bismarck]] ’n Duitse kolonie geword om Britse besetting te voorkom en het bekend gestaan as Duits-Suidwes-Afrika (''Deutsch-Südwestafrika''); in die omgangstaal is hierdie benaming dikwels afgekort tot ''Deutsch-Südwest'' ("Duits-Suidwes").<ref>{{en}} {{cite web |title=Duits-Suidwes-Afrika |work=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/place/German-South-West-Africa |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402183130/https://www.britannica.com/place/German-South-West-Africa |archive-date=2 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Palgrave-sendingstasie van die Britse Goewerneur het bepaal dat slegs die natuurlike diepwaterhawe van Walvisbaai die moeite werd was om te beset – dit is vir die Brittanje deur die Kaapkolonie beset. [[Lêer:Kirche denkmal nam.jpg|duimnael|Die Christuskerk en Ruiterstandbeeld in Windhoek]] Van 1904 tot 1907 het die Herero's en die Namakwas die wapen teen die [[Duitsers]] opgeneem en in die gevolglike [[Namibiese volksmoord 1904–1908|opstand]] het 10&nbsp;000 Namas (ongeveer die helfte van die bevolking) en naastenby 65&nbsp;000 Herero's (ongeveer 80% van die bevolking) omgekom.<ref>{{de}} Drechsler, Horst (1980). Die werklike sterftegevalle in die relatief min veldslae was nie so baie nie, en meeste sterftes het plaasgevind ná die veldslae as gevolg van ’n bevel wat deur [[Lothar von Trotha]] uitgevaardig is. ’n Aansienlike minderheid van Herero's het oor die Kalahari na Betsjoeanaland gegaan waar ’n klein gemeenskap steeds woon (in Wes-Botswana) naby die Namibiese grens. ''Ons sal vegtend sterf'', aanvanklik in 1966 uitgegee onder die titel “Südwestafrika unter deutsche Kolonialherrschaft”. Berlyn: Akademie-Verlag.</ref><ref>{{en}} Mohamed Adhikari, "'Bloedstrome en geldstrome': Nuwe perspektiewe op die uitwissing van die Herero- en Namavolke van Namibië, 1904–1908," ''Kronos: Tydskrif van Kaapse geskiedenis'' 2008 34: 303–320</ref> Nadat die oorlewendes uit aanhouding vrygelaat is, is hulle onderwerp aan onteiening, deportasie, gedwonge arbeid en segregasie. Die meeste Afrikane is beperk tot sogenaamde inboorlinggebiede wat later onder Suid-Afrikaanse regering tot [[Bantoestan]]s verklaar is. Sommige historici gaan selfs sover as om te spekuleer dat die volksmoord in Namibië as model vir die Nazi’s in die [[sjoa]]<ref>{{en}} Benjamin Madley, "Van Afrika na Auschwitz: Hoe Duits-Suidwes-Afrika idees en metodes gekweek het wat deur die Nazi’s in Oos-Europa gebruik is," ''European History Quarterly'' 2005 35(3): 429–464 sê dit het die Nazi’s beïnvloed.</ref> of Joodse volksmoord gedien het, maar die meeste geleerdes meen dat dit nie werklik ’n invloed op die Nazi’s, wat in daardie tyd kinders was, gehad het nie. Die vader van Hermann Göring, [[Heinrich Göring]], was wel op sy dag ’n koloniale goewerneur in Namibië en ’n straat in Swakopmund is na hom vernoem.<ref>{{fr}} Robert Gerwarth, et al. "L'Antichambre de l'Holocauste? A propos du Debat sur les Violences Coloniales et la Guerre d'Extermination Nazie" ("Die voorkamer van die sjoa? Die debat oor koloniale geweld en die Nazi-oorlog van uitwissing") ''Vingtième Siècle'' 2008 (99): 143–159 meen die meeste geleerdes het nie gedink dat die Nazi’s beïnvloed is nie.</ref> Die gedagte van die volksmoord bly relevant tot die etniese identiteit in onafhanklike Namibië en tot verhoudinge met Duitsland.<ref>{{de}} Reinhart Kössler, en Henning Melber, "Völkermord und Gedenken: Der Genozid an den Herero und Nama in Deutsch-Südwestafrika 1904–1908," ("Volksmoord en herinnering: die volksmoord van die Herero en Nama in Duits-Suidwes-Afrika, 1904–08") ''Jahrbuch zur Geschichte und Wirkung des Holocaust'' 2004: 37–75</ref> Die Duitse regering het in 2004 formeel om verskoning gevra vir die Namibiese volksmoord.<ref>{{en}} {{cite web |author=Andrew Meldrum |title=German minister says sorry for genocide in Namibia |url=https://www.theguardian.com/world/2004/aug/16/germany.andrewmeldrum |work=The Guardian |date=15 Augustus 2004 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504204816/https://www.theguardian.com/world/2004/aug/16/germany.andrewmeldrum |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Suid-Afrikaanse bewind en die stryd om onafhanklikheid === {{Hoofartikel|Suidwes-Afrika|Namibiese Onafhanklikheidsoorlog}} [[Lêer:Un-namibia1975-263-264.jpg|duimnael|links|VN-[[Posseël]] van 1975, wat die Onafhanklikheid van Namibië eis]] [[Lêer:Plan Odendaal.png|duimnael|Die Odendaal-plan vir [[Bantoestan]]s in Suidwes-Afrika in 1964]] [[Lêer:Namibia homelands 78.jpeg|duimnael|Kaart van tuislande in Suidwes-Afrika in 1978]] Suid-Afrika het die kolonie in 1915 beset nadat die Duitse magte in die Eerste Wêreldoorlog verslaan is. Dit is as ’n mandaatgebied van die Volkebond vanaf 1919 geadministreer. Hoewel die Suid-Afrikaanse regering Suidwes in sy eie gebied wou inkorporeer, het dit nooit amptelik gebeur nie maar dit is deurgaans as die de facto ‘vyfde provinsie’ bestuur met die bevolking van Namibië wat verteenwoordiging in die Parlement van Suid-Afrika geniet het. Hulle het ook hul eie administrasie en Wetgewende Vergadering gekies. Die Suid-Afrikaanse regering het ’n administrateur vir SWA aangestel wat uitgebreide magte gehad het. Na die Volkebond se tersydestelling en die ontstaan van die Verenigde Nasies in 1946 het Suid-Afrika geweier dat sy vroeëre mandaat deur ’n Trusteeskap van die Verenigde Nasies vervang moet word (wat nadere internasionale monitering van die gebied se administrasie saam met ’n definitiewe onafhenklikheidskedule vereis het). Die Herero's se Raad van Hoofmanne het ’n aantal petisies by die VN ingedien om te vra vir Namibië se onafhanklikheid gedurende die 1950’s. Gedurende die 1960’s, toe Europese moondhede onafhanklikheid aan hul kolonies en trustgebiede begin gee het, het die druk op Suid-Afrika begin toeneem om dieselfde met Namibië te doen. In 1966 het die [[Internasionale Geregshof]] ’n klag teen Suid-Afrika se volgehoue teenwoordigheid in die gebied van [[Ethiopië]] en [[Liberië]] van die hand gewys maar die VN se Algemene Vergadering het uiteindelik Suid-Afrika se mandaat teruggetrek. In 1971 het die Internasionale Geregshof ’n “adviserende mening” uitgebring waarin verklaar is dat Suid-Afrika se volgehoue administrasie van die gebied onwettig is.<ref>{{en}} {{cite web |publisher=Armed Conflict Events Database |title=Namibiese Onafhanklikheidsoorlog 1966–1988 |url=https://www.onwar.com/aced/chrono/index2010.htm |accessdate=21 Maart 2019 |archive-date=1 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501171609/https://www.onwar.com/aced/chrono/index2010.htm |url-status=dead}}</ref> In reaksie op die 1966-beslissing deur die Internasionale Geregshof het SWAPO se militêre vleuel, Volksbevrydingsleër van Namibië (PLAN), ’n guerrilla-oorlog begin voer in die stryd om onafhanklikheid<ref>{{en}} {{cite news |author=Petronella Sibeene |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |title=Swapo word 49 |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=3769 |date=17 April 2009 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218185514/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=3769 |archive-date=18 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar dit was eers in 1988 wat Suid-Afrika ingestem het om die besetting van Namibië op te hef,<ref>{{en}} [http://www.klausdierks.com/Chronology/119.htm Klaus Dierks] Chronologie van Namibiese Geskiedenis, 1977</ref> in ooreenstemming met ’n VN-vredesplan vir die hele gebied. Buite die sentraal-suidelike gebied van Namibië (bekend as die “Polisie-sone” sedert die Duitse era en waar die hoof dorpe, industrieë, myne en landbougrond was) is die land opgedeel in “tuislande‘, soortgelyk aan die Suid-Afrikaanse Bantoestans maar die Swart bevolking het nie hul samewerking gegee nie. Na baie onsuksesvolle pogings deur die VN om Suid-Afrika te oorreed om in te stem tot die VN-besluit 435 te implementeer, wat in 1978 deur die VN se [[Veiligheidsraad]] aanvaar is as die internasionaal-ooreengekome dekoloniseringsplan vir Namibië. In 1988 het die oorgang na onafhanklikheid begin onder ’n drieledige diplomatieke ooreenkoms tussen Suid-Afrika, Angola en Kuba, met die VSA en die USSR as waarnemers, waaronder Suid-Afrika ingestem het om uit die gebied te onttrek en sy troepe te demobiliseer en Kuba ingestem het om sy troepe vanuit suid-Angola, wat gestuur is om die MPLA te ondersteun in sy stryd om Angola teen UNITA. ’n Gekombineerde VN Burgerlike en vredesmag onder die Finse diplomaat Martti Ahtisaari het toesig gehou oor die militêre onttrekkings, die terugkeer van SWAPO-bannelinge en die hou van Namibië se eerste verkiesing vir ’n grondwetlike vergadering in Oktober 1989. SWAPO het gewen maar nie hul eie verwagting van ’n twee-derde meerderheid gekry nie; die Suid-Afrikaans gesteunde [[Demokratiese Turnhalle-alliansie]] (DTA) het die amptelike opposisie geword. Na die aanvaarding van die Namibiese grondwet, wat beskerming van menseregte, vergoeding vir staatsonteienings van privaat eiendom, ’n onafhanklike regbank en ’n uitvoerende presidensie (die grondwetgewende vergadering het die nasionale vergadering geword), ingesluit het, het Namibië op 21 Maart 1990 amptelik onafhanklik geword. [[Sam Nujoma]] is ingesweer as die eerste [[President van Namibië]] met verteenwoordigers van 147 lande, insluitend 20 staatshoofde, wat die plegtigheid bygewoon het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.klausdierks.com/Chronology/132.htm |title=Chronologie van Namibiese Onafhanklikheid |publisher=Klausdierks.com |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523021428/http://www.klausdierks.com/Chronology/132.htm |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dié seremonie is ook deur die Suid-Afrikaanse [[Nelson Mandela]], wat die vorige maand uit die tronk vrygelaat is, bygewoon. Na die einde van Apartheid in 1994 is die Walvisbaai en die Pikkewyn-eilande deur Suid-Afrika aan Namibië afgestaan.<ref>{{en}} {{cite web |title=Treaty between the Government of the Republic of South Africa and the Government of the Republic of Namibia with respect to Walvis Bay and the off-shore Islands, 28 February 1994 |url=https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/ZAF-NAM1994OI.PDF |website=Verenigde Nasies |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519121348/https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/ZAF-NAM1994OI.PDF |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{Sien ook|Verenigde Nasionale Suidwes-party}} === Ná onafhanklikheid === [[Lêer:Netumbo Nandi-Ndaitwah Namibia's Deputy Prime Minister (cropped).jpg|duimnael|upright|[[Netumbo Nandi-Ndaitwah]], die huidige president van Namibië (sedert 2025)]] Veelpartydemokrasie is ingestel en is volhou, ten spyte daarvan dat SWAPO telkens die verkiesings met ’n oorweldigende meerderheid wen, en verkiesings word gereeld op plaaslike, provinsiale en nasionale vlak gehou. Verskeie geregistreerde politieke partye is aktief en word in die Nasionale Vergadering verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite web |title=Landverslag: Fokus op Namibië |publisher=Statebond-sekretariaat |url=http://www.thecommonwealth.org/news/34580/34581/224187/250510spotlightonnamibia.htm |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924024752/http://www.thecommonwealth.org/news/34580/34581/224187/250510spotlightonnamibia.htm |archive-date=24 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die oorgang van die 15 jaarbewind van president Nujoma na sy opvolger [[Hifikepunye Pohamba]] op 21 Maart 2005 het glad verloop.<ref name="IRIN">{{en}} {{cite web |title=IRIN-landprofiel vir Namibië |publisher=IRIN |url=http://www.irinnews.org/country.aspx?CountryCode=NA&RegionCode=SAF |accessdate=21 Maart 2015 |archive-date=17 Februarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217173041/http://www.irinnews.org/country.aspx?CountryCode=NA&RegionCode=SAF |url-status=dead}}</ref> Pohamba is op 21 Maart 2015, Namibië se 25ste onafhanklikheidsdag, deur [[Hage Geingob]] opgevolg. Geingob is op 4 Februarie 2024 aan kanker oorlede en deur adjunkpresident [[Nangolo Mbumba]] opgevolg, wat tot in 2025 gedien het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68196412 |title=Hage Geingob: Namibia's president dies aged 82 |publisher=[[BBC]] |date=4 Februarie 2024 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> Op 21 Maart 2025, die land se 35ste onafhanklikheidsdag, is [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]] as Namibië se eerste vrou in dié pos ingesweer.<ref name="NNN">{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/namibias-35th-independence-day-anniversary-and-swearing-in-of-the-5th-president-of-namibia/ |title=Namibia’s 35th Independence Day Anniversary and Swearing-in of the 5th President of Namibia |publisher=[[The Namibian]] |date=21 Maart 2025 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> Die Namibiese regering het ’n beleid van nasionale versoening bevorder en amnestie gegee aan mense wat aan beide kante van die oorlog geveg het. Die burgeroorlog in Angola het ’n beperkte impak gehad op Namibiërs wat in die noorde van die land woon. In 1998 het die Namibiese Weermagtroepe na die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]] gestuur as deel van ’n [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]]-kontingent. In Augustus 1999 is ’n poging tot afskeiding in die noordoostelike [[Kaprivistrook]] suksesvol onderdruk.<ref name="IRIN" /> Die Kaprivikonflik is deur die Caprivi Liberation Army (CLA), ’n rebelgroep onder leiding van Mishake Muyongo, geïnisieer. Dit wou hê dat die Kaprivistrook ten einde van sy eie samelewing van Namibië moet skei. ’n Langlopende geskil oor die suidelike grens van Namibië se Kaprivistrook met Botswana was die onderwerp van ’n uitspraak deur die [[Internasionale Geregshof]] in Desember 1999. Die hof het beslis dat die [[Kasikili-eiland]] aan Botswana behoort.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.un.org/press/en/1999/19991213.icj594.doc.html |title=ICJ FINDS THAT KASIKILI/SEDUDU ISLAND FORMS PART OF TERRITORY OF BOTSWANA |publisher=[[Verenigde Nasies]] |date=13 Desember 1999 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325191209/https://www.un.org/press/en/1999/19991213.icj594.doc.html |archive-date=25 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Politiek == === Regering === {{Hoofartikel|Politiek van Namibië}} [[Lêer:Tintenpalast-Windhoek.jpg|duimnael|Die [[Tintenpalast]], setel van die Namibiese regering]] Die Namibiese politiek vind plaas in die raamwerk van ’n presidensiële verteenwoordigende demokratiese republiek waar die president van Namibië vir ’n vyf-jaar termyn verkies word en die staatshoof asook die hoof van die regering is.<ref>{{en}} [http://www.eisa.org.za/WEP/nam5.htm Namibian_President/Constitution eisa.org.za: ''Namibia: Constitution''] Besoek op 21 Maart 2015.</ref> Die Grondwet van Namibië waarborg die [[Trias politica|skeiding van magte]]:<ref name="Bösl">{{en}} {{cite book |last1=Shivute |first1=Peter |editor1-last=Bösl |editor1-first=Anton |editor2-last=Horn |editor2-first=Nico |url=https://www.kas.de/c/document_library/get_file?uuid=f4281780-d707-58d1-179c-fcf53a38c317&groupId=252038 |format=pdf |chapter=Voorwoord |page=10 |title=Die onafhanklikheid van die regbank in Namibië |publisher=Macmillan Education Namibia |series= Publications sponsored by Konrad Adenauer Stiftung |isbn=978-99916-0-807-5 |year=2008 |accessdate=21 Maart 2019 }}</ref> * Uitvoerende mag word deur die president en die Namibiese kabinet uitgevier. * Wetgewende mag: Namibië het ’n [[Parlement van Namibië|tweekamerstelselparlement]] met die [[Nasionale Vergadering van Namibië|Nasionale Vergadering]] as laerhuis en die [[Nasionale Raad van Namibië|Nasionale Raad]] as hoërhuis. * Regbank: Namibië het ’n hofstelsel wat die reg in die naam van die staat interpreteer en toepas. Hoewel die grondwet ’n veelpartystelsel beoog vir Namibië se regering beoog het, lyk dit meer na ’n eenpartystaat met SWAPO wat sedert 1990 elke verkiesing gedomineer het.<ref>{{en}} [http://www.swapoparty.org/throw_out_nyamu_motion.html swapoparty.org: ''SWAPO: Dominant party?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222946/http://www.swapoparty.org/throw_out_nyamu_motion.html |date=3 Maart 2016}}. Besoek op 21 Maart 2019.</ref> In Desember 2019 is President Hage Geingob tydens die algemene verkiesing vir ’n tweede termyn verkies met 56,3% van die stemme.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50618516 |title=Namibia's President Hage Geingob wins re-election |publisher=[[BBC]] |date=1 Desember 2019 |accessdate=11 Oktober 2022}}</ref> Geingob is op 4 Februarie 2024 oorlede en deur adjunkpresident [[Nangolo Mbumba]] opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the-star.co.ke/news/2024-02-04-nangolo-mbumba-sworn-in-as-namibias-fourth-president/ |title=Nangolo Mbumba sworn in as Namibia’s fourth President |publisher=The Star Kenya |author=Maureen Kinyanjui |date=4 Februarie 2024 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> Mbumba is op 21 Maart 2025 deur [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]] opgevolg.<ref name="NNN" /> === Buitelandse betrekkinge === {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Namibië|Suid-Afrika-Namibië-betrekkinge}} [[Lêer:Diplomatic missions of Namibia.png|duimnael|links|Plekke oor die wêreld heen waar Namibië ambassadeurs of hoëkommissarisse het]] [[Lêer:Platanenallee 36, Reichsstraße 17 (09096391) 002.jpg|duimnael|Namibiese Ambassade in [[Berlyn]]]] Namibië volg ’n grootliks onafhanklike buitelandse beleid met voortslepende affiliasies met state wat bygestaan het in die stryd om onafhanklikheid, insluitend [[Libië]], [[Kuba]] en die [[Volksrepubliek China]]. Met ’n klein weermag en ’n swak ekonomie was die Namibiese regering se vernaamste buitelandse beleid gemoeid met die ontwikkeling van sterker bande met die ander lande in Suider-Afrika. As ’n dinamiese lid van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap is Namibië ’n uitgesproke voorstander vir groter streeksintegrasie. Namibië het op 23 April 1990 die 160ste lid van die Verenigde Nasies geword. Dit het ook met onafhanklikheid die vyftiende lid van die [[Britse Statebond]] geword.<ref>{{en}} [https://www.thoughtco.com/africa-and-the-commonwealth-of-nations-43744 africanhistory.about.com: ''Africa and the CON'']. Besoek op 21 Maart 2019.</ref> === Weermag === [[Lêer:Flag of the Namibian Defence Force.svg|duimnael|Vlag van die Namibiese Weermag]] Namibië het geen vyande in sy onmiddellike omgewing nie maar spandeer gedurig meer geld op sy weermag as ander lande in Suider-Afrika (behalwe vir Angola). Militêre uitgawes het toegeneem van 2,7% van die BBP in 2000 tot 3,7% van BBP in 2009 en die koms van 12 Chengdu F-7 Airguard-stralers in 2006 en 2008 het Namibië vir ’n kort rukkie die grootste wapeninvoerder in Afrika suid van die Sahara gemaak.<ref name=flying>{{en}} {{cite news |title=Vlieg hoog |last=Hopwood |first=Graham |date=Februarie 2012 |work=Insight Namibia }}</ref> Die Namibiese grondwet beskryf die rol van die weermag as die “''verdediging van die gebied en nasionale belange''”. Namibië het die Namibiese Weermag (NW) gestig wat uit voormalige vyande in die 23-jarige bosoorlog bestaan: die Volksbevrydingsleër van Namibië (PLAN) en die Suidwes-Afrikaanse Gebiedsmag (SWAGM)<!-- South West African Territorial Force, SWATF -->. Brittanje het die plan vir die integrasie van hierdie magte opgestel en met opleiding van die NW begin. Die NW bestaan uit ’n klein hoofkantoor en vyf bataljons. Die Verenigde Nasies se Oorgangshulpgroep (UNTAG)se Keniaanse infanteriebataljon het vir drie maande na die verkryging van onafhanklikheid in Namibië gebly om te help om die NW op te lei en om die noorde van die land te stabiliseer. Volgens die Namibiese Ministerie van Verdediging sal daar nie meer as 7&nbsp;500 weermaglede (manlik en vroulik ingesluit) wees nie. === Administratiewe streke === {{Hoofartikel|Lys van administratiewe streke van Namibië}} Namibië is sedert 8 Augustus 2013 opgedeel in 14 streke en onderverdeel in 121 kiesafdelings. Die administratiewe streke van Namibië word deur die ''Afbakeningskomitee'' ter tafel gelê en aanvaar of verwerp deur die Nasionale Vergadering. Sedert die stigting van die staat was daar reeds drie Afbakeningskomitees, met die mees onlangse een in 2013 onder leiding van regter Alfred Siboleka.<ref>{{en}} {{cite book |title=Fokus op: Khomas-streek |chapter=Khomas-streek, ’n konstitusionele, politieke en geografiese hibriede |last=Matundu-Tjiparuro |first=Mae |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |page=3 |date=28 Februarie 2011}}</ref><ref>{{af}} [http://praag.co.za/?p=16037 ''Caprivi en Lüderitz kry nuwe name''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831171322/http://praag.co.za/?p=16037 |date=31 Augustus 2013 }}, ''[[Die Republikein]]'', besoek op 9 Augustus 2013</ref> Streeksraadslede word direk verkies deur ’n geheime stemming (in streeksverkiesings) deur die inwoners van hul kiesafdelings.<ref>{{en}} {{cite web |title=Namibië Nasionale Raad |url=http://archive.ipu.org/parline/reports/2226.htm |publisher=Inter-Parliamentêre Unie |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525132836/http://archive.ipu.org/parline/reports/2226.htm |archive-date=25 Mei 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Plaaslike owerhede in Namibië kan in die vorm van munisipaliteite (hetsy deel 1 of deel 2 munisipaliteite), stadsrade of dorpe wees.<ref name=alan>{{en}} {{cite web |title=Local Authorities |url=http://www.alan.org.na/?q=localauthorities/list |publisher=Association of Local Authorities in Namibia |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216094129/http://www.alan.org.na/?q=localauthorities%2Flist |archive-date=16 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> [[Lêer:Namibia 14 regions-numbered.svg|duimnael|Kaart van Namibië se 14 streke (in Engels)]] [[Lêer:Namibia Population Density (2011).jpg|duimnael|Namibiese administratiewe streke volgens bevolkingsdigtheid (2011-sensus)]] {| class="wikitable sortable zebra" style="text-align:right" |- class=hintergrundfarbe6 ! No. ! Streek ! Vorige name ! [[ISO 3166-2:NA|ISO 3166-2]] ! Hoofstad |- | style=text-align:left | 1 | style=text-align:left | [[Kunene]] | style=text-align:left | | style=text-align:left | NA-KU | [[Opuwo]] |- | style=text-align:left | 2 | style=text-align:left | [[Omoesati]] | style=text-align:left | | style=text-align:left | NA-OS | [[Outapi]] |- | style=text-align:left | 3 | style=text-align:left | [[Osjana]] | style=text-align:left | | style=text-align:left | NA-ON | [[Oshakati]] |- | style=text-align:left | 4 | style=text-align:left | [[Ohangwena]] | style=text-align:left | | style=text-align:left | NA-OW | [[Eenhana]] |- | style=text-align:left | 5 | style=text-align:left | [[Osjikoto]] | style=text-align:left | | style=text-align:left | NA-OT | [[Omuthiya]]<br />(tot 2008 [[Tsumeb]]) |- | style=text-align:left | 6 | style=text-align:left | [[Kawango-Oos]] | style=text-align:left | Kawango (tot 2013) | style=text-align:left | NA-KE | [[Rundu]] |- | style=text-align:left | 7 | style=text-align:left | [[Sambesi]] | style=text-align:left | Caprivi (?–2013)<br />Liambezi (1992–?) | style=text-align:left | NA-CA | [[Katima Mulilo]] |- | style=text-align:left | 8 | style=text-align:left | [[Erongo]] | style=text-align:left | | style=text-align:left | NA-ER | [[Swakopmund]] |- | style=text-align:left | 9 | style=text-align:left | [[Otjozondjoepa]] | style=text-align:left | dalk ook Othozondjoepa | style=text-align:left | NA-OD | [[Otjiwarongo]] |- | style=text-align:left | 10 | style=text-align:left | [[Omaheke]] | style=text-align:left | | style=text-align:left | NA-OH | [[Gobabis]] |- | style=text-align:left | 11 | style=text-align:left | [[Khomas]] | style=text-align:left | | style=text-align:left | NA-KH | [[Windhoek]] |- | style=text-align:left | 12 | style=text-align:left | [[Hardap]] | style=text-align:left | | style=text-align:left | NA-HA | [[Mariental]] |- | style=text-align:left | 13 | style=text-align:left | [[ǁKaras]] | style=text-align:left | Karas (tot 2013)<br />!Karas<br />ǁKaras (2013–2015) | style=text-align:left | NA-KA | [[Keetmanshoop]] |- | style=text-align:left | 14 | style=text-align:left | [[Kawango-Wes]] | style=text-align:left | Kawango (tot 2013) | style=text-align:left | NA-KW | [[Nkurenkuru]] |} == Geografie == {{Hoofartikel|Geografie van Namibië}} [[Lêer:Namibia map of Köppen climate classification.svg|duimnael|links|Klimaatsones in Namibië volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] [[Lêer:Namib Desert Namibia(2).jpg|duimnael|Sandduine in die [[Namibwoestyn]]]] [[Lêer:Namibia Natural Earth 1.jpg|duimnael|Geskakeerde reliëfkaart van Namibië]] Met ’n grootte van 824&nbsp;292&nbsp;km²<ref name="CIA" /> is Namibië die vyf-en-dertigste grootste land (net na [[Venezuela]]) in die wêreld. Dit lê tussen 17°en 29° suiderbreedte (’n klein area is noord van 17°) en 11° en 26° oosterlengte. In geologiese opsig word Namibië as een van die oudste dele van die Afrika-vasteland beskou. Lank voordat die reusevasteland [[Gondwana]]land ontstaan het, het in die gebied van die huidige Afrika twee plato’s gevorm – die Kongo- en die Kalahari-Kraton. Die laasgenoemde beslaan groot dele van die huidige Namibië. Die vastelandgebied van Gondwana, wat destyds dele van Afrika, [[Suid-Amerika]], [[Australië]], [[Indië]] en [[Antarktika]] bevat het, het eers sowat 550 miljoen jaar gelede as gevolg van tektoniese prosesse ontstaan. Sowat 150 miljoen jaar gelede het Gondwana uitmekaar gebreek, om sodoende die huidige vastelande te vorm. Namibië se [[klimaat]]toestande het oor ’n lang tydperk feitlik onveranderd gebly, en baie geologiese strukture, prosesse en verskynsels is tot vandag toe baie goed bewaar. Een van die bekendste voorbeelde is die Namibwoestyn, wat as die oudste ter wêreld beskou word. In die noordooste kom die lande [[Zimbabwe]] en Namibië ([[Kaprivistrook]]) baie naby aan mekaar en dié twee lande word slegs deur 200&nbsp;m se gebied in [[Botswana]], wat op sy beurt aan [[Zambië]] grens, van mekaar geskei. As die vier lande aanmekaar geraak het, sou dit die enigste internasionale vierlandepunt tussen onafhanklike lande gevorm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.botswanatourism.co.bw/location |title=Location |publisher=Botswana Tourism |accessdate=4 September 2026}}</ref> Dié moontlike vierlandepunt is egter sonder algemene internasionale erkenning.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Ian Brownlie, Ian R. Burns |title=African Boundaries: A Legal and Diplomatic Encyclopaedia |chapter=Botswana-Zambia (Quadripoint issue) |publisher=C. Hurst & Co. |location=Londen |year=1979 |isbn=0-903983-87-7 |pages=1098–1108}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Sackey Akweenda |title=International Law and the Protection of Namibia’s Territorial Integrity |chapter=VI: Quadripoint Theory |publisher=Martinus Nijhoff |location=Nederland |date=23 April 1997 |isbn=90-411-0412-7 |pages=201–3}}</ref> === Geografiese streke === Die Namibiese landskap bestaan algemeen uit vyf geografiese streke, elk met sy eie unieke abiotiese faktore en plantegroei met sommige variasie in en oorvleueling tussen die streke: die Sentrale Plato, die Namibwoestyn, die Groot Platorand, die Bosveld en die [[Kalahari]]. ==== Sentrale plato ==== <!---Moet asb. nie hierdie beelde opskuif nie aangesien dit die uitleg beïnvloed wanneer op ’n wye skerm gewerk word.---> [[Lêer:SAC Namibia-cactus.jpg|duimnael|[[Visrivier-canyon]]]] [[Lêer:SAC Namibia-desert-1.jpg|duimnael|[[Namibwoestyn]]]] [[Lêer:SAC Namibia-escarpment2.jpg|duimnael|Namib Platorand]] [[Lêer:Kalahari C17.JPG|duimnael|Die [[Kalahari]]]] [[Lêer:Windhoek-Skyline.jpg|duimnael|[[Windhoek]] se kimlyn]] Die Sentrale Plato lê van noord na suid en word begrens deur die Skedelkus na die noordweste, die Namibwoestyn en sy kusvlaktes na die suidweste, die [[Oranjerivier]] na die suide en die Kalahari na die ooste. Die hoogste punt in Namibië, die [[Brandberg]] (2&nbsp;606&nbsp;m) is in die Sentrale Plato.<ref name="elevation">{{en}} {{cite web |url=http://landsat.usgs.gov/gallery/detail/367/ |title=Landsat.usgs.gov |publisher=Landsat.usgs.gov |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907062948/http://landsat.usgs.gov/gallery/detail/367/ |archive-date=7 September 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Binne die wye plat Sentrale Plato is die meerderheid van Namibië se bevolking en ekonomiese aktiwiteit. Windhoek, die hoofstad, is hier geleë asook. Die beste landbougrond is ook in hierdie gebied. Hoewel landbougrond slegs 1% van die land se oppervlak uitmaak word ongeveer die helfte van die land se bevolking deur landbou in diens geneem.<ref name="World Almanac 2004">{{en}} World Almanac. 2004.</ref> Die abiotiese faktore in die plato is naastenby dieselfde as op die platorand maar die topografiese kompleksiteit is egter verminder. Somertemperature kan so hoog as 40&nbsp;°C word en ryp is algemeen in die winter. ==== Namibwoestyn ==== {{Hoofartikel|Namibwoestyn}} Die Namibwoestyn is ’n wye uitspansel van hiperonvrugbare gruisvlaktes en duine wat langs die hele Namibiese kuslyn strek. Dit wissel van 100 tot honderde kilometer in breedte. Areas in die Namib sluit die Skedelkus en die [[Kaokoveld]] in die noorde in asook die uitgebreide Namib Sandsee langs die sentrale kus.<ref name="Spriggs, A. 2001.(AT1315)">{{en}} Spriggs, A. 2001.(AT1315)</ref> Die sand waaruit die sandsee bestaan ontstaan uit ’n erosieproses wat in die Oranjeriviervallei in die suide plaasvind. Soos wat sandbelaaide water hul swewende belastings in die [[Atlantiese Oseaan]] laat uitspoel, word dit weer op land uitgespoel deur seestrome. Die heersende suidwestelike winde tel dit dan op en plaas dit in die vorm van reuse sandduine in die wydverspreide sandsee. So word die grootste sandduine in die wêreld gevorm. In areas waar die sandaanvoer afgeneem het weens die onvermoë van die sand om rivierbeddings oor te steek, skuur die wind die land om groot gruisvlaktes te vorm. In baie areas van die Namibwoestyn is daar bitter min plantegroei behalwe vir korsmosse wat in die gruisvlaktes en opgedroogte rivierbeddings gevind word waar plante toegang het tot ondergrondse water. ==== Groot Platorand ==== Die Groot Platorand styg tot meer as 2&nbsp;000&nbsp;m. Gemiddelde temperature neem toe hoe verder ’n mens van die koue Atlantiese waters beweeg terwyl die talmende kusmis stadig afneem. Hoewel die streek rotserig is met swak ontwikkelde grond, is dit nietemin aansienlik meer produktief as die Namibwoestyn. Soos somerwinde oor die platorand geforseer word, word vog as neerslag onttrek.<ref name="Spriggs, A. 2001.(AT1316)">{{en}} Spriggs, A. 2001.(AT1316)</ref> Die water, saam met die vinnig veranderende topografie, is verantwoordelik vir die voortbringing van mikrohabitatte wat ’n wye verskeidenheid organismes huisves waarvan baie endemies is. Plantegroei op die platorand wissel in vorm en digtheid met gemeenskapstrukture wat wissel van digte bosse na meer struikagtige gebiede en verspreide bome. ’n Aantal [[Acacia]]-spesies word hier aangetref asook grasse en ander struikagtige plante. ==== Bosveld ==== Die Bosveld is in die noordooste van die land langs die grens met Angola en in die Kaprivistrook, wat die oorblyfsel is van ’n nou gang is waardeur die Duitse Keiserryk die [[Zambezirivier]] bereik het, aangetref. Die area kry aansienlik meer reën as die res van die land met ’n gemiddeld van ongeveer 400&nbsp;mm per jaar. Temperature is ook koeler en meer gematig, met benaderde seisoenvariasies van tussen 10&nbsp;°C en 30&nbsp;°C. Die gebied is oor die algemeen plat en die grond is sanderig sodat dit nie goed water hou nie.<ref name="Cowling, bl. 2001">{{en}} Cowling, bl. 2001.</ref> Reg langs die Bosveld in noord-sentraal Namibië is een van die natuur se groot wonderwerke: die [[Etoshapan]]. Dit is vir die grootste gedeelte van die jaar ’n droë, sout woesteny maar gedurende die nat seisoen vorm daar ’n vlak meer wat oor meer as 6&nbsp;000&nbsp;km² strek. Die area is van ekologiese belang vir die groot getalle [[voël]]s en diere van die omliggende [[savanne]] wat deur droogte na die watergate om die meer gedwing word. Die bosveldstreek is deur die Wêreld Wildlewefonds afgebaken as deel van die Angola Mopane-boomveld ekogebied wat tot noord verby die [[Kunenerivier]] tot in Angola strek. ==== Kalahari ==== {{Hoofartikel|Kalahari}} Die Kalahari is waarskynlik Namibië se bekendste geografiese kenmerk. Dit word gedeel met Suid-Afrika en Botswana en het ’n verskeidenheid van gelokaliseerde omgewings wat wissel van hiperonvrugbare sanderige woestyn tot areas wat nie in die algemene beskrywing van woestyn inpas nie. Een van hierdie areas, bekend as die [[Sukkulente Karoo]], is die tuiste van meer as 5&nbsp;000 plantspesies waarvan meer as die helfte endemies is; een derde van die wêreld se [[vetplant]]e word in die Karoo aangetref. Die rede vir hierdie hoë produktiwiteit en endemisiteit is waarskynlik die relatief stabiele aard van neerslag.<ref name="Spriggs, A. 2001.(AT0709)">{{en}} Spriggs, A. 2001.(AT0709)</ref> Die Karoo ervaar nie op ’n gereelde basis droogte nie, en alhoewel die gebied tegnies woestyn is, bied gereelde winterreën genoeg vog om die gebied se interessante plantgemeenskap te onderhou. ’n Ander eienskap van die Kalahari en ook ander gebiede van Namibië, is koppe, geïsoleerde bergies wat mikroklimate en -habitatte vir organismes skep wat nie aangepas is om in die omliggende woestyngebied te oorleef nie. ==== Kuswoestyn ==== [[Lêer:Sossusvlei creek.JPG|duimnael|Die Sesriemcanyon in die Namibwoestyn]] Namibië se kuswoestyne is een van die oudste woestyne ter wêreld. Die sandduine, wat geskep is deur sterk landwaartse winde, is die hoogste in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_540.html |title=NASA – Namibië se Kuswoestyn |publisher=www.nasa.gov |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321190008/https://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_540.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Namibwoestyn en die [[Namib-Naukluft Nasionale Park]] is hier geleë. Die Namibiese kuswoestyne is een van die rykste diamantvelde ter wêreld. Die area is opgedeel in die noordelike Skedelkus en die suidelike Diamantkus. Weens die ligging van die kuslyn – op die punt waar die koue water van die Atlantiese Oseaan by Afrika uitkom – is daar dikwels baie digte mis.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.geographia.com/namibia/ |title=’n Inleiding tot Namibië |publisher=www.geographia.com |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010604205022/http://www.geographia.com/namibia/ |archive-date=4 Junie 2001 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 54% van die kuslyn is sanderige strande, 28% is sand en rots deurmekaar en 16% is slegs rotsagtig. Die kusvlaktes is “duinevelde” met korsmosse en ’n paar verspreide soutpanne. Naby die kus is daar gebiede waar die duine met plante bedek is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nacoma.org.na/Our_Coast/WalkOnOurCoastline.htm |title=NACOMA – Namibiese Kusbewaring- en Bestuursprojek |publisher=www.nacoma.org.na |accessdate=21 Maart 2015 |archive-date=21 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090721154939/http://www.nacoma.org.na/Our_Coast/WalkOnOurCoastline.htm |url-status=dead }}</ref> Namibië is ryk aan kus- en seehulpbronne wat grootliks onverken is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://afraf.oxfordjournals.org/cgi/pdf_extract/83/333/477 |title=Namibië se kus- en see-ontwikkelingspotensiaal – Sparks 83 (333): 477 – African Affairs |publisher=afraf.oxfordjournals.org |accessdate=21 Maart 2015 |last=Sparks |first=Donald L. }}</ref> === Weer en klimaat === [[Lêer:Namib Desert Namibia(1).jpg|duimnael|Sandduine in die Namibwoestyn teen aandskemer]] [[Lêer:Namibia-1113.jpg|duimnael|Namibië is hoofsaaklik ’n groot woestyn en halfwoestyn plato]] Namibië is geleë in die subtropiese hoëdrukgordel en neem af van sub-vogtig (gemiddelde neerslag hoër as 500&nbsp;mm), na halfdroog (tussen 300&nbsp;mm en 500&nbsp;mm met die grootste gedeelte van die Kalahari wat in Namibië val) na onvrugbaar (tussen 150&nbsp;mm en 300&nbsp;mm). Hierdie drie klimaatstreke is landwaarts van die westelike platorand na die hiper-droë kusvlakte waar die neerslag minder as 100&nbsp;mm gemiddeld is. Veranderlikheid in reënval en temperatuur is die kenmerk van die onvrugbare klimaat. Reënvalgemiddeldes wissel van minder as 100&nbsp;mm per jaar oor die lengte van die Namibwoestyn tot 700&nbsp;mm per jaar vir [[Katima Mulilo]] en die oostelike punt van die [[Sambesi]]; veranderlikheid wissel van geen reënval na soveel as 800&nbsp;mm en meer in ’n oorvloedige seisoen. Hoewel die kern van die reënvalseisoen – Januarie tot Maart – ongeveer 70% van die algehele reën kry word dit tot soveel as 95% wanneer November, Desember en April bygereken word. Reën is egter nie beperk tot hierdie maande nie. Dit is slegs in die [[Kawango]] en die Kaprivistrook se reënvalstasies waar die maandelikse minimum ten minste een reëndag het. Die verre-suidweste, vernaam by [[Rosh Pinah]] se stasie is die swaarste reënval kwalik meer as 10&nbsp;mm in een dag. Winterreëns is voorspelbaar in die [[Karas]] en [[Hardap]]-streke en bied vogtigheid vir die omgewing. Die subtropiese hoëdrukgordel het gewoonlik wolklose dae en daar is meer as 300 sonskyndae per jaar. Dit is geleë aan die duidelike rand van die trope; die [[Steenbokskeerkring]] loop naastenby in die middel van die land deur. Die winter is gewoonlik droog met reënval wat normaalweg in die somer plaasvind. Die klein reënseisoen is tussen September en November en die groot reënseisoen is tussen Februarie en April.<ref>{{en}} {{cite web |publisher=Real Namibia |title=Die Reënseisoen |url=http://www.realnamibia.com/rn_028rainyseason.htm |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101084530/http://www.realnamibia.com/rn_028rainyseason.htm |archive-date=1 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Humiditeit is laag en die gemiddelde reënval wissel van amper geen in die kuswoestyn tot meer as 600&nbsp;mm in die Kaprivistrook. Reënval is egter hoogs veranderlik en droogtes is algemeen.<ref name="EBClimate">{{en}} {{cite web |title=Namibië |url=https://www.britannica.com/place/Namibia |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510165738/https://www.britannica.com/place/Namibia |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Weer en klimaat in die kusgebied word oorheers deur die koue, noordvloeiende [[Benguela-stroom]] van die [[Atlantiese Oseaan]] wat verantwoordelik is vir ’n baie lae neerslag (gemiddeld 50&nbsp;mm of minder per jaar), gereelde digte mis en algemeen laer temperature as in die res van die land.<ref name="EBClimate" /> In die winter kom [[bergwind]]e of oosweer soms voor. Dit is ’n warm droë wind wat van die binneland na die kus waai. Aangesien die area agter die kus woestyn is kan hierdie winde in sandstorms ontwikkel, soveel so dat sandstortings in die Atlantiese Oseaan op satellietbeelde sigbaar is.<ref name="Olszewski2">{{en}} {{cite news |last=Olszewski |first=John |newspaper=Namibia Economist |title=Om weer te begryp – nie te voorspel nie |url=http://www.economist.com.na/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=575&Itemid=54&limitstart=5 |date=25 Junie 2010 }}</ref> Die Sentrale Plato en Kalahari het wye daaglikse temperatuurvariasies van soveel as 30°C.<ref name="EBClimate" /> ''Efundja'', die jaarlikse vloede in die noordelike dele van die land het dikwels skade aan infrastruktuur en lewensverlies tot gevolg.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.unmultimedia.org/radio/english/2011/04/debilitating-floods-hit-northern-and-central-namibia/ |title=Verlammende vloede tref noordelike en sentraal-Namibië |last=Adams |first=Gerry |date=15 April 2011 |publisher=United Nations Radio |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220185613/http://www.unmultimedia.org/radio/english/2011/04/debilitating-floods-hit-northern-and-central-namibia/ |archive-date=20 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die reën wat hierdie vloede veroorsaak het hul oorsprong in Angola vanwaar dit in Namibië se Cuvelai-kom vloei en die vloedvlaktes (''Oshanas'' in [[Oshiwambo]]) opvul. Die ergste vloede het in Maart 2011 plaasgevind en 21,000 mense moes verplaas word.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5Btt_news%5D=79689&no_cache=1 |title=Swaarste vloede nog ooit in Namibië |last=van den Bosch |first=Servaas |date=29 Maart 2011 |work=[[The Namibian]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822014824/https://www.namibian.com.na/index.php?id=28 |archive-date=22 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Ekonomie == {{Hoofartikel|Ekonomie van Namibië}} [[Lêer:Tsumeb-Main Road.JPG|duimnael|[[Tsumeb]] se hoofstraat]] Namibië se ekonomie is as gevolg van sy geskiedenis nou verbind met dié van Suid-Afrika.<ref name="Intelligence1">{{en}} ([[Central Intelligence Agency]], 2007)</ref><ref name="Department1">{{en}} (Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake, 2007)</ref> Die grootste ekonomiese sektore is mynbou (10,4% van die bruto binnelandse produk in 2009), landbou (5,0%), vervaardiging (13,5%) en toerisme.<ref name=usds>{{en}} {{cite web |url=https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |title=Agtergrondnota: Namibië |publisher=VS Departement van Buitelandse Sake |date=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512170904/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |archive-date=12 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Namibië het ’n hoogs ontwikkelde banksektor met moderne infrastruktuur soos aanlyn-bankwese, selfoon-bankwese ens. Die Bank van Namibië (BoN) is die sentrale bank van Namibië en is verantwoordelik vir alle pligte van ’n sentrale bank. Die vier grootste handelsbanke in Namibië is: Bank Windhoek, Eerste Nasionale Bank, Nedbank en Standard Bank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bon.com.na/ |title=Bank van Namibië (BoN) |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515032858/https://www.bon.com.na/ |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Namibië het ’n hoë werksloosheidskoers. “Streng werkloosheid” (mense wat aktief na werk soek) was in 2000 20,2%, in 2004 was dit 21,9% en in 2008 was dit 29,4%. Onder ’n breë definisie (insluitend mense wat opgehou soek het na werk) het werkloosheid van 36,7% in 2004 gestyg na 51,2% in 2008. Hierdie skatting ag mense in die informele werksektor as werksaam. Die Minister van Arbeid en Sosiale Welstand, [[Immanuel Ngatjizeko]] het die studie in 2008 geloof as “by verre beter in omvang en kwaliteit as enigiets wat dit vooraf gegaan het”<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.namibian.com.na/news-articles/national/full-story/archive/2010/february/article/half-of-all-namibians-unemployed/ |title=Helfte van alle Namibiërs werkloos |newspaper=The Namibian |date=4 Februarie 2010 |first=Jo-Mare |last=Duddy |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303042203/http://www.namibian.com.na/news-articles/national/full-story/archive/2010/february/article/half-of-all-namibians-unemployed/ |archive-date=3 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar hierdie metodologie het kritiek ontlok.<ref>{{af}} {{cite news |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=41737 |title=Mwinga praat oor sy bevindinge |last=Ndjebela |first=Toivo |date=18 November 2011 |newspaper=[[New Era (Namibië)|New Era]] |accessdate=12 Januarie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130112001055/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=41737 |archive-date=12 Januarie 2013 |url-status=dead}}</ref> Ongeveer die helfte van die bevolking leef onder die internasionale broodlyn van VS$1,25 per dag.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf |title=Menslike Ontwikklingsindekse, tabel 3: Menslike en inkomste-armoede |accessdate=21 Maart 2019 |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520061654/http://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is ’n aantal wetgewende maatreëls in plek om armoede en werkloosheid te verlig. In 2004 is ’n arbeidswet afgekondig wat mense teen werksdiskriminasie op grond van hul MIV/Vigs-status beskerm. Vroeg in 2010 het die regering se tenderraad aangekondig dat “100 persent van alle ongeskoolde en halfgeskoolde arbeid voortaan sonder uitsondering vanuit Namibië bekom moet word”.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2010/february/article/tender-board-tightens-rules-to-protect-jobs |newspaper=The Namibian |date=3 Februarie 2010 |title=Tenderraad lê strenger reêls neer om werke te beskerm |first=Tileni |last=Mongudhi |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303042154/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2010/february/article/tender-board-tightens-rules-to-protect-jobs/ |archive-date=3 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Vervoer === [[Lêer:Sandstorm while driving from Swakopmund to Walfish Bay, 2005.jpg|duimnael|Die [[B2-hoofweg (Namibië)|B2]] tussen [[Swakopmund]] en [[Walvisbaai]], Namibië]] Ten spyte van die afgeleë aard van groot dele van die land, het Namibië hawens, lughawens, snelweë en spoorweë (smalspoor). Die land streef daarna om ’n middelpunt vir vervoer in die gebied te word; dit het ’n belangrike hawe en verskeie land-ingeslote bure. Die Sentrale Plato dien reeds as ’n vervoerdeurgang vir die digter bevolkte noorde van Suid-Afrika (die bron van vier vyfdes van Namibië se invoere).<ref name="World Almanac 2004" /> === Landbou === [[Lêer:Schildburgsdorf.jpg|duimnael|Verwelkomingsbord van die plaas ''Burgsdorf'' in [[Hardap]]]] Ongeveer die helfte van die bevolking is van landbou afhanklik (hoofsaaklik bestaansboerdery) vir hul lewensbestaan maar Namibië moet nietemin kos invoer. Hoewel die BBP per capita vyf keer hoër is as dié van Afrika se armste lande, woon die meeste van Namibië se bevolking in landelike gebiede en voer ’n bestaansleefwyse. Namibië het een van die wêreld se hoogste koerse van inkomste-ongelykheid, deels weens die feit dat daar ’n stedelike ekonomie en ’n landelike kontantlose ekonomie is. Die ongelykheidsyfer neem dus mense in ag wat nie werklik op die formele economie steun vir hul oorlewing nie. Omstreeks 4&nbsp;000 kommersiële boere besit ongeveer die helfte van Namibië se bewerkbare grond.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2004/12/25/world/africa/tensions-simmer-as-namibia-divides-its-farmland.html |title=Spanning sluimer soos Namibië boerderygrond opdeel |newspaper=The New York Times |date=25 Desember 2004 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831003205/https://www.nytimes.com/2004/12/25/world/africa/tensions-simmer-as-namibia-divides-its-farmland.html |archive-date=31 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die regerings van Duitsland en Groot-Brittanje finansier Namibië se grondhervormingsproses en die Namibiese regering het reeds grond van blanke boere begin onteien om grondlose swart Namibiërs van grond te voorsien.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thenewhumanitarian.org/news/2004/10/01/key-step-land-reform-completed |title=Namibië: Sleutel stap in grondhervorming afgehandel |publisher=The New Humanitarian |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831003156/http://www.thenewhumanitarian.org/news/2004/10/01/key-step-land-reform-completed |archive-date=31 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is ooreengekom op die privatisering van verskeie ondernemings in die hoop dat dit buitelandse belegging sal stimuleer. Herbelegging van omgewingsafgeleide kapitaal het die Namibiese per capita-inkomste egter gekniehalter.<ref>{{en}} (Lange, 2004)</ref> Een van die vinnig groeiende areas van ekonomiese ontwikkeling in Namibië is die toename van wildbewaringsgebiede. Hierdie natuurreservate is veral belangrik vir die landelike oorwegend werklose bevolking. ’n Watervoerende laag genaamd “Ohangwena II” is ontdek wat 800&nbsp;000 mense in die noorde vir 400 jaar van water kan voorsien.<ref name=aqui>{{en}} {{cite web |last=McGrath |first=Matt |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-18875385 |title=Groot waterdraende laag in Namibië gevind, kan vir eeue hou |publisher=BBC World Service |date=20 Julie 2012 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203120632/https://www.bbc.com/news/science-environment-18875385 |archive-date=3 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kundiges skat dat Namibië 7720&nbsp;km³ se ondergrondse water het.<ref name=afr>{{en}} {{cite web |last=McGrath |first=Matt |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-17775211 |title='Groot' waterhulpbron bestaan onder Afrika |publisher=BBC World Service |date=20 April 2012 |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191005065039/https://www.bbc.com/news/science-environment-17775211 |archive-date=5 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=aqmap>{{en}} {{cite journal |authors=A.M. MacDonald; Bonsor, H.C.; Dochartaigh, B.É.Ó.; Taylor, R.G. |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/7/2/024009 |title=Kwantitatiewe kaarte van ondergrondse waterhulpbronne in Afrika |journal=British Geological Survey |volume=7 |issue=2 |doi=10.1088/1748-9326/7/2/024009 |date=19 April 2012 |accessdate=21 Maart 2019}}</ref> === Mynbou en elektrisiteit === [[Lêer:Arandis Mine quer.jpg|duimnael|Myn naby Arandis]] Mynbou is die belangrikste bydrae tot die Namibiese ekonomie en verskaf 25% van die inkomste.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nied.edu.na/divisions/projects/SEEN/SEEN%20Publications/Environmental%20Information%20Sheets/Development%20and%20Environment/4.%20Mining%20in%20Namibia.pdf |title=Mynbou in Namibië |format=PDF |publisher=NIED |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131018235504/http://www.nied.edu.na/divisions/projects/SEEN/SEEN%20Publications/Environmental%20Information%20Sheets/Development%20and%20Environment/4.%20Mining%20in%20Namibia.pdf |archive-date=18 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Namibië is die vierde grootste uitvoerder van nie-brandstof minerale in Afrika en wêreld se vierde grootste produsent van [[uraan]]. Daar is ’n noemenswaardige belegging in uraan-ontginning en Namibië gaan moontlik teen 2015 die wêreld se grootste uitvoerder van uraan wees.<ref>{{en}} {{cite web |first=Dan |last=Oancea |title=Uraan-ontginning by Namibië se Heinrich-myn |url=http://www.infomine.com/publications/docs/Mining.com/Feb2008e.pdf |format=pdf }}</ref> Ryk spoeldiamantvelde maak Namibië ’n primêre bron van juweelkwaliteit diamante.<ref>{{en}} {{cite web |first=Dan |last=Oancea |title=Diepsee-ontginning en verkenning |url=http://technology.infomine.com/articles/1/99/deep-sea-mining.undersea-miners.black-smoker/deep-sea.mining.and.aspx |accessdate=27 Junie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627093407/http://technology.infomine.com/articles/1/99/deep-sea-mining.undersea-miners.black-smoker/deep-sea.mining.and.aspx |archive-date=27 Junie 2017 |url-status=dead}}</ref> Hoewel Namibië hoofsaaklik bekend is vir sy juweel[[diamant]]e en uraanvelde word ’n aantal ander minerale soos [[lood]], [[wolfram]], [[tin]], [[vloeispaat]], [[mangaan]], [[marmer]], [[koper]] en [[sink]] ontgin. Daar is aflandige gasvelde in die Atlantiese Oseaan wat waarskynlik in die toekoms ontgin gaan word.<ref name="usds" /> Volgens ''Die Diamantondersoek'' (''The Diamond Investigation''), ’n boek oor die wêreldwye diamantmark sedert 1978, het [[De Beers]], die wêreld se grootste diamantmaatskappy, die meeste van die Namibiese diamante gekoop en sal hulle voortgaan om dit te doen omdat “watter regering ookal oorneem uiteindelik die inkomste nodig sal hê om te oorleef”.<ref>{{en}} {{cite book |url=http://www.edwardjayepstein.com/diamond/chap1.htm |title=Die Diamantondersoek |chapter=1 |first=Edward Jay |last=Epstein }} in ’n onderhoud met [[Harry Frederick Oppenheimer]], eienaar van De Beers.</ref> Binnelandse toevoerspanning is 220V (wisselstroom). Elektrisiteit word hoofsaaklik deur termiese en hidro-elektriese kragstasies van Nampower opgewek. Nie-konvensionele metodes van elektrisiteitsopwekking speel ook ’n rol. Die Namibiese regering word deur die ryk uraanvelde aangemoedig om teen 2018 ’n kernkragstasie op te rig. Dit blyk ook of uraanverryking plaaslik gedoen gaan word.<ref name=Saveorsink>{{en}} {{cite news |title=Uraan: Help dit om Namibië te red of te verdrink? |last=Weidlich |first=Brigitte |newspaper=[[The Namibian]] |date=7 Januarie 2011 |url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/january/article/uranium-saving-or-sinking-namibia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516011631/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/january/article/uranium-saving-or-sinking-namibia/ |archive-date=16 Mei 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Ruolie en aardgas === Volgens ramings in 2022 kan een eksplorasieskag in die aflandige [[Oranjekom]] twee miljard vate olie hou, terwyl ’n tweede drie miljard vate kan hou. Die verwagte inkomste kan Namibië se binnelandse ekonomie transformeer en volhoubare ontwikkelingsdoelwitte fasiliteer.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Brandt |first1=Edgar |title=Namibia: Orange Basin potential shoots up to billions of barrels |url=https://allafrica.com/stories/202204080598.html |accessdate=13 April 2022 |agency=allafrica.com |publisher=All Africa |date=8 April 2022}}</ref> === Toerisme === [[Lêer:Visa policy of Namibia.png|duimnael|links|Burgers van lande in groen mag Namibië sonder visum besoek]] [[Lêer:Equus burchelli 4.jpg|duimnael|’n Voorbeeld van Namibiese wild, die [[Bontkwagga]], ’n toerismefokus]] Toerisme is ’n groot bydraer (14,5%) tot Namibië se BBP wat duisende werkgeleenthede skep (18,2% van Namibië se beroepsbevolking). Dit dien jaarliks meer as ’n miljoen toeriste op ’n direkte of indirekte wyse.<ref>{{en}} {{cite web |title=’n Raamwerk/Model om torisme-BBP in Suid-Afrika te normaliseer |publisher=Pan African Research & Investment Services |page=34 |date=Maart 2010 |url=http://www.southafrica.net/sat/action/media/downloadFile?media_fileid=29571}}</ref> Die land is onder die hoofbestemmings in Afrika en is bekend vir [[ekotoerisme]] waarvan Namibië se uitgebreide wildlewe ’n kenmerk is.<ref name=goodshape>{{en}} {{cite news |title=Toerisme in goeie kondisie – Minister |last=Hartman |first=Adam |newspaper=[[The Namibian]] |date=30 September 2009 |url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5Btt_news%5D=51487&no_cache=1}}</ref> Daar is baie jaghuise en reservate om ekotoeriste te akkommodeer. Sportjag is ook gewild en speel ’n al hoe belangriker rol in die Namibiese ekonomie. 14% van die totale jaarlikse toerisme in 2000 (of VS$19,6&nbsp;miljoen) was gewy aan sportjag deurdat baie spesies gesog is onder internasionale sportjagters.<ref>{{en}} {{cite journal |authors=Michael N Humavindu, Jonothan I. Barnes |title=Trofeejag in die Namibiese ekonomie: ’n Assessering. |publisher=Omgewingsekonomie-eenheid, Direktoraat van Omgewingsake, Ministerie van Omgeing en Toerisme, Namibië. |journal=South African Journal of Wildlife Research |volume=33 |issue=2 |pages=65–70 |date=Oktober 2003 }}</ref> Daarnaas is ekstreme sportsoorte soos sandplank en 4x4-veldry ook gewild en daar is baie maatskappye wat toere aanbied. Die gunstelingplekke, wat deur toeriste besoek word, sluit die Kaprivistrook, die [[Visrivier-canyon]], [[Sossusvlei]], die Skedelkus, [[Sesriem]], die Etoshapan en die kusdorpe [[Swakopmund]], [[Walvisbaai]] en [[Lüderitz]] in.<ref>{{en}} [http://www.namibiatourism.com.na/namibia-top-attractions/ namibiatourism.com.na: ''Namibia top tourist destinations''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227102320/http://www.namibiatourism.com.na/namibia-top-attractions/ |date=27 Desember 2016 }}. Besoek op 21 Maart 2015.</ref> === Belasting en lewenskoste in Namibië === Lewenskoste in Namibië is relatief hoog omdat die meeste goedere ingevoer moet word. Sakemonopolië in sekere sektore sorg ook vir hoër winsmarges en verdere stygings in pryse. Windhoek is gelys as die 150ste duurste plek in die wêreld vir uitgewekenes.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.xpatulator.com/cost-of-living-review/Namibia-Windhoek_142.cfm |title=Namibië, Windhoek Lewenskoste |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831003155/https://www.xpatulator.com/cost-of-living-review/Namibia-Windhoek_142.cfm |archive-date=31 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Persoonlike belasting is van toepassing op totale belasbare inkomste van ’n indiwidu en dit word op progressief marginale koerse oor ’n aantal inkomstegroepe belas. Belasting op toegevoegde waarde (BTW) is van toepassing op die meeste handelsware en dienste.<ref>{{en}} PAYE12 Volume 18 uitgegee deur Die Ministerie van Finansies in Namibië</ref> == Demografie == [[Lêer:Herero women.jpg|duimnael|links|Herero-vroue in Windhoek]] [[Lêer:Namibie Himba 0720a.jpg|duimnael|upright|’n Jong [[Himba]]-vrou in Namibië]] [[Lêer:Children in Namibia(1 cropped).jpg|duimnael|links|Kinders in Khorixas, Namibië]] [[Lêer:San tribesman.jpg|duimnael|upright|’n San-man in Namibië]] [[Lêer:Keetmanshoop 1926.jpg|duimnael|links|Duitse Namibiërs in Keetmanshoop, 1926]] Namibië het die tweede laagste bevolkingsdigtheid van enige soewereine staat (na [[Mongolië]]).<ref name=unpop>{{en}} {{cite journal |url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf |title=Wêreld Bevolkingsvooruitskatting, Tabel A.1 |version=2008-hersiening |format=pdf |publisher=Verenigde Nasies |journal=Departement van Ekonomiese en Sosiale Sake Bevolkingsafdeling |year=2009 |accessdate=21 Maart 2015}}</ref> Die meerderheid van die Namibiese bevolking is van Bantoe-sprekende oorsprong – hoofsaaklik van Ovambo-etnisiteit (wat ongeveer die helfte van die bevolking uitmaak) en is woonagtig in die noorde van die land. Hulle is egter nou regoor Namibië versprei. Ander etniese groepe is die Herero's en [[Himba]] (wat ’n soortgelyke taal praat) en die Damaras wat dieselfde kliktaal as die Namas praat. Benewens die Bantoe-meerderheid is daar groot groepe Khoisan-mense (soos die Namas en Boesmans) wat afstammelinge is van die oorspronklike bewoners van suider Afrika. Die land het ook afstammelinge van Angolese vlugtelinge. Daar is ook twee groepe van mense met gemengde rasse, genaamd die [[Bruin mense|Bruines]] en die [[Rehoboth-basters|Basters]]. Saam maak hulle 6,6% van die bevolking uit. Daar is ook ’n aantal [[Han-Sjinese]] in Namibië.<ref>{{en}} [http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=690 Sjina en Afrika: Sterker ekonomiese bande beteken meer migrasie], deur Malia Politzer, ''Migration Information Source'', Augustus 2008</ref> Blankes van [[Portugese]], [[Nederlanders|Nederlandse]], Duitse, Britse en [[Franse]] oorsprong maak ongeveer 6,4% van die bevolking uit; hulle is getalsgewys die tweede grootste populasie van Europese oorsprong naas Suid-Afrika in [[Afrika suid van die Sahara]].<ref name="CIA" /> Die meeste blanke Namibiërs en omtrent almal van gemengde herkoms praat [[Afrikaans]] en deel dieselfde oorsprong, kultuur en geloof as die blanke en bruin bevolkings van Suid-Afrika. ’n Kleiner verhouding van blankes (ongeveer 30&nbsp;000) kan hul stambome direk terugvoer na Duitse koloniale setlaars en behou die Duitse kultuur en onderwysinstellings. Naastenby alle Portugese setlaars het uit die voormalige [[Portugees-Wes-Afrika|Portugese kolonie]] van Angola na Namibië gekom.<ref>{{en}} [https://www.economist.com/middle-east-and-africa/1975/08/16/flight-from-angola Vlug van Angola], ''The Economist '', 16 Augustus 1975, besoek op 21 Maart 2019.</ref> Volgens die sensus van 1960 was daar 526&nbsp;004 mense in Suidwes-Afrika, insluitend 73&nbsp;464 blankes (14%).<ref>{{en}} {{cite book |author=Lalita Prasad Singh |title=Die Verenigde Nasies en Namibië |publisher=East African Publishing House |year=1980}}</ref> Daar is elke tien jaar ’n sensus in Namibië. Na onafhanklikheid is die eerste Bevolkings- en Behuisingsensus in 1991 gehou, met daaropvolgende sensusse in 2001 en 2011.<ref name=2001Census>{{en}} {{cite web |url=http://www.npc.gov.na/census/index.htm |title=Sensus opsommende verslag |publisher=Nasionale Beplanningskommissie van Namibië |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828154120/http://www.npc.gov.na/census/index.htm |archive-date=28 Augustus 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die metode van dataversameling is om elke persoon wat in Namibië woon op die nag van die sensus te tel, waarookal hulle mag wees – ’n statistiese prosedure wat ''de facto''-metode genoem word.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://allafrica.com/stories/201108080754.html |title=Namibië: 2011-sensus amptelik afgeskop |last=Kapitako |first=Alvine |date=8 Augustus 2011 |work=[[New Era (Namibië)|New Era]] |publisher=via allafrica.com}}</ref> Vir opsommingsdoeleindes word die land in 4042 ''opsommingsareas'' opgedeel. Hierdie areas oorvleuel nie met die grense van kiesafdelings nie sodat betroubare gegewens vir verkiesingsdoeleindes ook verkry kan word.<ref name=2001Census /> Die Bevolkings- en Behuisingsensus van 2011 het ’n bevolking van 2&nbsp;113&nbsp;077 in Namibië getel. Tussen 2001 en 2011 was die jaarlikse bevolkingsgroeikoers 1,4%, ’n neerdaal <!-- wat is ’n neerdaal en is dit persentasie of persentasiepunte? -->van 2,6% in die vorige tydperk van tien jaar.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://allafrica.com/stories/201303280355.html |title=Census gives snapshot of Namibia's population |last=Duddy |first=Jo Maré |publisher=[[The Namibian]] |date=28 Maart 2013 |accessdate=11 September 2016}}</ref> === Grootste stede === {{Grootste stede in Namibië}} === Godsdiens === [[Lêer:Kirche Windhuk.JPG|duimnael|links|Die [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]] in [[Windhoek]]]] [[Lêer:St. Marien-Kathedrale Windhoek.jpg|duimnael|Die Sint Mariakerk in Windhoek]] Die Christelike gemeenskap maak tussen 80% en 90% van die Namibiese bevolking uit met minstens 50% hiervan [[Lutheranisme|Luthers]], 20% [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]], 5% [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduitse Gereformeerdes]] en 5% [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikane]] en ander denominasies.<ref>{{de}} [http://www.bpb.de/nachschlagen/lexika/fischer-weltalmanach/65751/namibia ''www.bpb.de: Lexika – Fischer Weltalmanach 2013: Namibia'']</ref> 10% tot 20% van die bevolking beoefen inheemse gelowe.<ref name="CIA" /> Van die Duitse bevolking is sowat 5&nbsp;200 lidmate van die [[Evangelies-Lutherse Kerk in Namibië (DELK)]]. Die kerk bedryf drie ouetehuise en twee preprimêre skole. Sendingwerk gedurende die 1800’s, deur onder meer die [[Rynse Sendinggenootskap]], het baie Namibiërs tot die Christenskap bekeer. Hoewel die meeste Namibiërs Luthers is, is daar ook Rooms-Katolieke, [[Metodisme|Metodistiese]], Anglikaanse, Afrika Metodistiese Episkopaalse, [[Gereformeerde Kerke in Namibië|Gereformeerde]] en [[Rynse Sendinggenootskap|Rynse]] Christene. Daarbenewens is daar ook [[Mormone]] (Heiliges van die Laaste Dae) en sowat 100 [[Jode]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |title=U.S. Department of State |publisher=State.gov |date=10 Junie 2010 |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512170904/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |archive-date=12 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} [https://www.jewishvirtuallibrary.org/namibia-virtual-jewish-history-tour Jewish Vritual Library]. URL besoek op 21 Maart 2019.</ref> === Taal === [[Lêer:NamibiaMehrsprachigkeit.jpg|duimnael|Hoewel die amptelike taal Engels is, kan uit hierdie foto (met voorbeelde van Engels, Duits, Afrikaans en Oshivambu) gesien word dat Namibië ’n veeltalige land is]] Die land se amptelike taal is Engels. Tot 1990 het Duits en Afrikaans hierdie status met Engels gedeel. Lank voor Namibië se onafhanklikheid van Suid-Afrika het SWAPO besluit dat die land amptelik eentalig moet wees. Dit was ’n bewustelike besluit wat in teenstelling met sy buurlande beskou is as “ ’n doelbewuste beleid van etnolinguïstieke fragmentasie.”<ref>{{en}} Pütz, Martin. ''Amptelike eentaligheid in Afrika: ’n sosiolinguïstieke assessering van linguistieke en kulturele pluralisme in Afrika.'' in: Diskriminasie deur taal in Afrika? Perspektiewe op die Namibiese ervaring. Mouton de Gruyter. Berlin: 1995. bl. 155.</ref> Gevolglik het Engels die enigste amptelike taal van Namibië geword. Party ander tale het halfamptelike erkenning geniet deur toegelaat te word as onderrigmedium in primêre skole. Die meerderheid van Namibiërs wat in die noorde van die land woon praat [[Oshivambo]] maar die taal wat naastenby oral verstaan en gepraat kan word is Afrikaans. Onder die jonger geslagte is Engels en Afrikaans die tale wat wyd verstaan word. Afrikaans en Engels word primêr gebruik as die tweede taal vir openbare kommunikasie, maar klein gemeenskappe moedertaalsprekers van hierdie tale bestaan regdeur die land. Hoewel Engels die enigste amptelike taal is, praat die blanke bevolking merendeels Duits of Afrikaans. Selfs 90 jaar na die einde van die Duitse koloniale era speel Duits steeds ’n leidende rol as kommersiële taal. Afrikaans word deur 60% van die blanke bevolking gepraat, Duits deur 32%, Engels deur 7% en [[Portugees]] deur 1%.<ref name="CIA" /> Die ligging naby die Portugeessprekende Angola verklaar die relatief hoë getal Portugeessprekendes.<ref>{{en}} {{citation |first=Catherine |last=Sasman |date=15 Augustus 2011 |url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5Btt_news%5D=85817&no_cache=1 |title=Portugees gaan in skole ingevoer word |periodical=The Namibian |accessdate=21 Maart 2015}}</ref> [[Kombuis-Duits]], ’n vereenvoudigde kontak- of mengeltaal, wat tydens die Duitse koloniale bewind ontwikkel is, word nog deur sowat 15&nbsp;000 meestal bejaarde Namibiërs gepraat. ==== Afrikaans in Namibië ==== ===== Afrikaans as vroeë verkeerstaal ===== Alhoewel Afrikaanssprekendes hulle al vroeër in Namaland gevestig het, dateer die eerste verwysing na hul aanwesigheid uit 1738. Jagters, handelaars en nuuskierige reisigers het dikwels besoeke aan die gebied gebring, terwyl Namakwa-gesinne en ander hulle daar gevestig het. Robert Gordon, ’n offisier in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]], het die Gariep in 1777 ter ere van die [[Nederland]]se [[Huis van Oranje-Nassau]], die Oranjerivier genoem. Gedurende die 1780's het drie Afrikanerboere hulle tydelik so ver noord as Swartmodder, die huidige Keetmanshoop, gevestig. In 1796 het ’n groot groep Oorlamses, wat na hulself as Afrikaners verwys, hulle in ’n gebied net noord van die Oranjerivier in die suidooste van die land gevestig. ’n Deel van hierdie Afrikaanssprekende gemeenskap het later, in 1835, noordwaarts getrek na Aigams, ’n plek wat hulle Windhoek genoem het en wat vanaf 1890 as administratiewe sentrum van die Duitse kolonie Suidwes-Afrika sou dien. Ander groepe van Oorlamses uit die Kaapkolonie, wat in 1806 onder Britse bewind gekom het, het later gevolg en hulle op plekke soos Bethanien, Gibeon en Naosanabis naby Gobabis gevestig. Afrikaans het sodoende as omgangstaal oor die hele suide van Namibië versprei. Sedert die 1820's het ook steeds groter getalle Afrikaanssprekende Basters uit die Kaapkolonie ’n nuwe tuiste in Namaland gevind en hulle so ver as Walvisbaai aan die Atlantiese Oseaankus gevestig. Hulle was hoofsaaklik in nedersettings soos Rehoboth suid van Windhoek en Rietfontein aan die rand van die Namibwoestyn in Oos-Namibië saamgetrek. In die omgewing van Walvisbaai, wat reeds in 1793 onder hierdie naam bekend gestaan het, het daar al vroeg ’n behoefte aan ’n verkeerstaal ontstaan. Weens die oorheersende posisie, wat Afrikaanssprekende Oorlamses in Windhoek ingeneem het, en die aanwesigheid van Afrikaanssprekende gemeenskappe langs die [[Swakoprivier]], die hoofroete tussen die kusgebied en die binneland, was kennis van Afrikaans ’n noodsaaklikheid vir reisigers, handelaars en jagters wat besoeke aan Herero- en Damaraland gebring het. Reisigers soos Sir Francis Galton, Charles John Anderson, James Chapman en William Coates Palgrave was tydens hul toere in die gebied op Afrikaanssprekende tolke aangewese. Die gebruik en status van Afrikaans is in die 19de eeu deur ’n aantal faktore bevorder. Sendinggenootskappe – soos die [[Londense Sendinggenootskap|Londense]], [[Rynse Sendinggenootskap|Rynse]] en Wesleyaanse Sendinggenootskap – het die Christelike godsdiens vanaf 1805 in die suidelike en vanaf 1842 in die sentrale dele ingevoer. Terwyl sendelinge moeite gedoen het om inheemse tale soos Nama en Herero vir hulle sendingwerk aan te leer, het almal dit nuttig gevind om ook Afrikaans of [[Nederlands]] vir hierdie doelwit te gebruik. Afrikaanse taallesse was dus ook deel van die opleiding aan die Augustineum, ’n opvoedkundige instelling vir sendelinge wat in 1864 op [[Otjimbingwe]] gevestig is, ’n plek aan die oewer van die Swakoprivier wat vinnig tot ’n smeltkroes van kulture ontwikkel het. Namahoofde soos David Christiaan in Bethanien en Oorlamse leiers soos Jonker Afrikaner in Windhoek en Moses Witbooi in [[Gibeon]] het daarop aangedring dat kinders in Afrikaans (destyds gewoonlik "Hollands" genoem) onderrig moes word. Afrikaans het daarnaas die status van saketaal gehad waarin feitlik alle handelsaktiwiteite plaasgevind het. Jonker Afrikaner het handelsbande aktief bevorder deur die bou van paaie wat deur die bergagtige terrein van Auas en die Khomas-hoogland rondom Windhoek geloop het. ’n Derde faktor, wat die status van Afrikaans bevorder het, was die feit dat die taal nie net op hoëfunksie-gebiede soos onderwys en godsdiens gebruik is nie, maar ook vir formele onderhandelinge en ooreenkomste. Belangrike vredesooreenkomste tussen Nama-, Oorlams-, Baster- en Herero-partye is in respektiewelik Nederlands en Afrikaans gesluit, en die taal is ook in alle dokumente gebruik wat by grondverkope onderteken moes word. In die suide was Afrikaans die taal van die plaaslike administrasies wat deur hoofde en hul rade gebesig is. Afrikaans het sodoende in die tyd voor die Duitse kolonisasie op ’n informele wyse die status van ampstaal geniet. Vir twee derdes van die gebied van die huidige Namibië het Afrikaans as algemene moeder- en verkeerstaal in die privaat sfeer, in onderwys en in die kerklike lewe gedien. Terwyl ’n aantal handelaars van hoofsaaklik Engelse afkoms hulle op verskillende plekke in die land gevestig het, het Afrikaanssprende blankes vanaf 1885 na die gebied geïmmigreer. Deur grond van Namas, Oorlamses en Basters te koop of te leen, het hierdie Afrikaners, wat hulle permanent as boere in die land gevestig het, ’n deel van die Namibiese bevolking geword. ===== Afrikaans gedurende die Duitse koloniale bewind ===== Gedurende die 18de en vir die grootste deel van die 19de eeu het alle taalkundige ontwikkelinge in die land op ’n natuurlike wyse plaasgevind. Die prentjie het egter verander toe die Duitse Ryk die gebied tussen die Kunenerivier in die noorde, die Oranjerivier in die suide, die Atlantiese Oseaan in die weste en die Kalahariwoestyn in die ooste as sy oorsese besitting oorgeneem het. Die koloniale bewind is deur ’n verdragstelsel gevestig waarvolgens inheemse bevolkingsgroepe hulle aan die gesag van die Duitse keiser onderwerp het. In ruil hiervoor is hulle onder sy "beskerming" geplaas. Sommige gemeenskappe soos die Oorlamses onder Witbooi en die Herero's in die Gobabisgebied het weerstand teen die Duitsers gebied, maar in 1894 was die hele land suid van die Etoshapan onder Duitse koloniale bewind. Die Duitse bewind was daarop gemik om ’n Duitse karakter aan die kolonie te gee, veral deur die stigting van Duitse instellings en die bevordering van Duitse immigrasie, maar aanvanklik is Afrikaans se status nie aangetas nie. Afrikaans is steeds gebruik vir briefwisseling, onderhandelinge en ooreenkomste. Omstreeks 1900 is van Duitse amptenare egter verwag om Duits as enigste ampstaal te vestig. So is daarop aangedring dat die [[Rynse Sendinggenootskap]] in sy skole Afrikaans deur Duits moes vervang. Sendelinge het wel ingestem om Duits as bykomende skoolvak te onderrig, maar gewaarsku dat dit in opvoedkundige opsig nie raadsaam sou wees om Duits as onderrigmedium af te dwing nie, juis omdat Afrikaans al lank as algemene omgangstaal gevestig was. ===== Afrikaans tydens die Suid-Afrikaanse administrasie van Suidwes-Afrika ===== Taalkundige inmenging van regeringskant was iets wat versigtig gehandhaaf moes word, nie net tydens die Duitse bewind tussen 1884 en 1915 nie, maar ook nadat die kolonie ná die Eerste Wêreldoorlog as mandaatsgebied van die Volkebond deur die [[Unie van Suid-Afrika]] geadministreer is. Net soos in Suid-Afrika is Nederlands en Engels as ampstale ingevoer. Aanvanklik is hoofsaaklik Engels as administratiewe taal gebruik, en eers nadat Afrikaans Nederlands in 1925 as ampstaal in Suid-Afrika vervang het, het dié taal toenemend ingang tot regeringsake gevind. In die volgende dekades is Afrikaans, net soos in Suid-Afrika, deur sommige politieke kringe met die beleid van rasseskeiding verbind. ===== Afrikaans in die onafhanklike Namibië ===== [[Lêer:Distribution of Afrikaans in Namibia.png|duimnael|Die verspreiding van Afrikaans in Namibië volgens die Sensus van 2001]] Toe Namibië in 1990 onafhanklik geword het, het Afrikaans, net soos Duits, sy status as ampstaal kwytgeraak. Nogtans was in 1991 sowat die helfte van alle 765&nbsp;000 geletterdes in die land Afrikaanssprekend. Afrikaans was ook allesbehalwe ’n taal van blanke Afrikaners, maar is van begin af deur mense van alle etniese groepe gebesig sodat blanke Afrikaanssprekendes steeds ’n minderheid verteenwoordig het. Afrikaanssprekende Namibianers is trots op hulle afkoms, en wys dit deur hul taalgebruik. Namibië se Afrikaanse dagblad, ''Die Republikein'', het die tweede grootste sirkulasie na die anglofone ''The Namibian'', terwyl die Namibiese uitsaaikorporasie NBC steeds Afrikaanse programme uitsaai. Die getal Afrikaanse radiostasies, media en boekvrystellings het selfs gegroei.<ref>{{af}} [http://www.namibianederland.net/img/pdf/dk2_ch3.pdf ''www.namibianederland.net: Só het Afrikaans na Namibië gekom'']</ref> Tans kan driekwart van die Namibiese bevolking Afrikaans praat of verstaan, en dit is nie waarskynlik dat die taal ooit sal verdwyn nie. Weens die oorheersende rol van Engels as onderwystaal (moedertaalonderrig in openbare skole is beperk tot grade 1 tot 3) sal Afrikaanse lees- en skryfvaardighede onder jongmense moontlik gaandeweg afneem, net soos die belangrikheid van Afrikaans as verkeerstaal. Volgens berigte word in biblioteke teen Afrikaans gediskrimineer, en al is dit geen amptelike beleid nie, word geen nuwe Afrikaanse boeke aangeskaf nie.<ref>{{af}} [http://fak.org.za/afrikaans-in-namibie/ ''fak.org.za: Afrikaans in Namibië''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005732/http://www.fak.org.za/afrikaans-in-namibie/ |date=5 Maart 2016}}</ref> === Gesondheid === [[Lêer:AIDS-Namibie.JPG|duimnael|Verspreiding van Vigs in Namibië]] By geboorte was die [[Lys van lande volgens lewensverwagting|lewensverwagting]] van ’n Namibiër 52,2 jaar in 2012 – onder die laagste in die wêreld.<ref name="CIA" /> Die Vigsepidemie is ’n groot probleem in Namibië. Hoewel die omvang van infeksie aansienlik laer is as Botswana, het ongeveer 13,1% van die volwasse bevolking MIV.<ref>{{en}} [http://www.hivinsight.com/global?page=cr09-wa-00 Hivinsight.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707115125/http://www.hivinsight.com/global?page=cr09-wa-00 |date=7 Julie 2014}}, MIV InSite Kennisbasis, Omvattende opdatum inligting oor MIV/Vigs-behandeling, -voorkoming en -beleid van die Universiteit van Kalifornië San Francisco</ref> In 2001 was daar ’n geraamde 210&nbsp;000 mense wat MIV gehad het en in 2003 was die sterfte as gevolg daarvan 16&nbsp;000. Volgens UNAIDS se 2011-verslag “wil dit voorkom of die epidemie afplat.”<ref>{{en}} {{citation |url=http://files.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf |title=UNAIDS Wêreld Vigsdagverslag 2011 |publisher=UNAIDS |accessdate=17 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617224932/https://files.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf |archive-date=17 Junie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Soos wat die epidemie die ouer bevolking laat krimp het, het die getal weeskinders toegeneem. Die onus lê op die regering om opvoeding, kos, skuiling en klerasie aan hierdie wesies te bied.<ref>{{en}} (aidsinafrica.net, 2007)</ref> Die probleem van [[malaria]] word ook nog vererger deur die Vigsepidemie. Navorsing toon dat die risiko in Namibië 14,5% groter is om malaria te kry indien ’n persoon ook Vigs het. Die sterfterisiko van malaria neem ook toe met 50% wanneer daar ’n gelyklopende MIV-infeksie is.<ref>{{en}} (Korenromp, et al. 2005)</ref> Gegewe die koers van infeksie van malaria, kan dit vir die regering moeilik wees om die mediese en ekonomiese impakte van die epidemie te hanteer. In 2002 was daar slegs 2002 dokters in Namibië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.afro.who.int/home/countries/fact_sheets/namibia.pdf |title=Who.int |publisher=Afro.who.int |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107105806/http://www.afro.who.int/home/countries/fact_sheets/namibia.pdf |archive-date=7 Januarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Kultuur == === Opvoeding === [[Lêer:42817 06.JPG|duimnael|Hoërskoolleerders]] [[Lêer:Namibia classroom.jpg|duimnael|Klaskamer van ’n Namibiese staatskool]] [[Lêer:UNAM Campus Ongwediva 1.jpg|duimnael|Ingang van die Hifikepunye Pohamba-kampus van die [[Universiteit van Namibië]] in [[Ongwediva]]]] [[Lêer:Himba Mobile School.JPG|duimnael|’n Regering-befondsde mobiele skool vir [[Himba]]-kinders in Ottati, Kunene-streek]] Namibië het ’n verpligte gratis opvoedingstelsel vir kinders tussen 6 en 16. Grade 1–7 is laeronderwys en grade 8–12 is hoëronderwys. In 1998 was daar 400&nbsp;325 leerlinge in laerskole en 115&nbsp;237 in hoërskole. Die leerling-onderwyserverhouding is in 1999 geskat as 32:1 met ongeveer 8% van die BBP wat op opvoeding spandeer word.<ref>{{en}} [https://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Namibia-EDUCATION.html Ensiklopedie van Nasies] Namibië – Opvoeding</ref> Kurrikulumontwikkeling, opvoedkundige navorsing en professionele ontwikkeling van onderwysers word deur die Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling in Okahandja georganiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nied.edu.na/ |title=Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling |publisher=Nied.edu.na |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512213852/http://www.nied.edu.na/ |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die meeste skole in Namibië is staatskole maar daar is ook ’n aantal privaat skole wat deel uitmaak van die land se opvoedingstelsel. Daar is vier onderwyskolleges, drie landboukolleges, ’n polisie-opleidingskollege, die [[Namibiese Universiteit van Wetenskap en Tegnologie]] (eertydse Politegnikum van Namibië) en ’n [[Universiteit van Namibië|nasionale universiteit]]. Sedert onafhanklikwording het onder meer die volgende privaat skole tot stand gekom: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Ligging !! Onderrigmedium !! Jaar gestig || Webtuiste |- | Privaatskool Moria|| Outjo || Afrikaans || 1991 || [http://www.privaatskool-moria.com/Index.html Privaatskool-Moria.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311004435/http://privaatskool-moria.com/index.html |date=11 Maart 2016 }} |- | [[Windhoek Afrikaanse Privaatskool]] || [[Windhoek]] || Afrikaans || 1995 || [http://www.wap.edu.na/ Wap.edu.za] |- | Constantia Private School || [[Windhoek]] || Engels || || [http://www.cpsgo.org/ Cpsgo.org] |- | Windhoek Gymnasium || [[Windhoek]] || Eng. (Afr. gr. 1–7) || 2007 || [http://www.windhoekgymnasium.com/general-info/basic-principles WindhoekGymnasium.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014050422/http://www.windhoekgymnasium.com/general-info/basic-principles |date=14 Oktober 2012 }} |- | [[Privaatskool Swakopmund]] || [[Swakopmund]] || Eng. (Duits gr. 1–7) || Onbekend || [http://www.pss.com.na/ PSS.com.na] |- | [[Privaatskool Elnatan]] || [[Stampriet]] || Afrikaans || 1992 || [http://www.privaatskool-elnatan.com/index.html Privaatskool-Elnatan.com] |- | Zambezi Privaatskool || [[Katima Mulilo]] || Afrikaans || Onbekend || Onbekend |- | Tsumeb Gimnasium || [[Tsumeb]] || Afrikaans || Onbekend || [https://www.tsumeb-gimnasium.com/af// Tsumeb-Gimnasium.com] |- | Berg-op Akademie || [[Okahandja]] || Afr. gr. 1–3, Eng. gr. 4–12 || 2008 || [http://www.bergopakademie.com/ BergopAkademie.com] |- | Pro-Ed Akademie || [[Swakopmund]] || Afr. gr. 1–12, Eng. 1–5, 8–10 || 1995 || [http://www.proedakademie.com/ Pro-Ed-Swakopmund.com] |- | Edugate Akademie || [[Otjiwarongo]] || Afr. gr. 1–4, Eng. gr. 5–12 || 2003 || [http://edugate.org.na/ Edugate.org.za] |- | Excelsior Privaatskool || [[Aroab]] || Afrikaans || Onbekend || Onbekend |- | [[Keetmanshoop Privaatskool]] || [[Keetmanshoop]] || Afrikaans || 1996 || [http://www.keetmanshoop-privaatskool.com/ Keetmanshoop-Privaatskool.com] |- | Mariental Gymnasium Private School || [[Mariental]] || Engels || 2016 || Onbekend |- | Grootfontein Agri College || [[Grootfontein]] || Afrikaans || 2011 || Onbekend |- | Gobabis Gimnasium || [[Gobabis]] || Afr. gr. 1–3, Eng. gr. 4–12 || 2000 || [http://www.gymnasiumgobabis.com/ GobabisGymansium.edu.za] |- | Privaat Hoërskool Walvisbaai || [[Walvisbaai]] || Eng. (sedert 1995) || 1961 || [http://www.wbphs.com/ WBPHS.com] |} === Gemeenskapsgebaseerde wildbewaringsgebiede === [[Lêer:SAC Namibia-bushveld.jpg|duimnael|links|Kokerboomwoud, Bosveld]] Namibië is een van min lande in die wêreld wat die bewaring en beskerming van natuurlike hulpbronne spesifiek in sy grondwet aanspreek.<ref name="Stefanova">{{en}} (Stefanova 2005)</ref> Artikel 95 lui “Die Staat sal die welstand van die mense aktief bevorder en onderhou deur internasionale beleide te aanvaar wat op die volgende gemik is: onderhoud van ekostelsels, noodsaaklike ekologiese prosesse en biologiese verskeidenheid van Namibië en die gebruik van lewende natuurlike hulpbronne op ’n volhoubare basis tot voordeel van alle Namibiërs, nou en in die toekoms.”<ref name="Stefanova" /> In 1993 het die Namibiese regering befondsing van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se Agentskap vir Internasionale Ontwikkeling (USAID) ontvang deur sy projek Leef in ’n Beperkte Omgewing (LIFE).<ref>{{en}} (Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur, datum onbekend)</ref> Die Ministerie van Omgewing en Toerisme vorm saam met organisasies soos USAID, die Bedreidge Wildlewetrust, die Wêreldwye Natuurfonds en die Kanadese Ambassadeursfonds ’n Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur-ontersteuningstruktuur. Die hoofdoel van hierdie projek is om volhoubare natuurlike hulpbronbestuur te bevorder deur plaaslike gemeenskappe regte tot wildsbestuur en toerisme te gee.<ref>{{en}} (UNEP ''et al''. 2005)</ref> === Sport === [[Lêer:SamNujomaStadium.JPG|duimnael|[[Windhoek]] se [[Sam Nujoma-stadion]] net voor ’n o/20-[[sokker]]wedstryd tussen Namibië en Suid-Afrika in Maart 2008]] [[Lêer:Namibia NT 2015 RWC New Zealand.jpg|duimnael|Die [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibiese rugbyspan]]]] In 1990 het die Republiek van Namibië ’n lidland van die Britse Statebond geword en ook sy [[Nasionale Olimpiese Komitee]] (NOK) gevestig om sy belange in die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] (IOK) te behartig. Die Namibiese NOK is in die volgende jaar amptelik deur die IOK erken. Die nasionale span het sy debuut tydens die [[Statebondspele]] van 1994 gemaak wat in [[Victoria, Brits-Columbië|Victoria]], [[Kanada]], gehou is. Sedertdien het Namibiese atlete hul land gereeld by die Statebondspele verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thecgf.com/countries/intro.asp?loc=NAM |title=Namibia |publisher=The Commonwealth Games Federation |accessdate=28 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728153652/http://www.thecgf.com/countries/intro.asp?loc=NAM |archive-date=28 Julie 2014}}</ref> Namibië se nasionale sportsoorte is [[netbal]], [[rugby]] en [[sokker]],<ref>{{en}} ''Cabinet approves categorisation of sports codes.'' Namibia Press Agency, 2 Augustus 2018.</ref> waarvan laasgenoemde dié land se gewildste sportsoort is. Die [[Namibiese nasionale sokkerspan|Namibiese sokkerspan]] het vir die [[Afrikanasiesbeker]] 2008 gekwalifiseer maar kon nog nie vir ’n [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Die nasionale span met die meeste sukses is egter die [[Namibiese nasionale rugbyspan|nasionale rugbyspan]] wat al aan sewe [[rugbywêreldbeker]]toernooie deelgeneem het. Namibië is verteenwoordig by die [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]], [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]], [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]], [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]]-toernooie. Die span word as die naasbeste Afrikaspan na die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] beskou en ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in die Afrikabeker mee. Hulle het dié toernooi al nege keer gewen, meer as enige ander span. [[Krieket]] is ook gewild en die [[Namibiese nasionale krieketspan|nasionale krieketspan]] het aan die [[Krieketwêreldbeker 2003]], wat in Suid-Afrika, Kenia en Zimbabwe aangebied is, deelgeneem. In Desember 2017 het die Namibiese Krieketraad vir die eerste keer die eindstryd van die Suid-Afrikaanse Provinsiale Krieket-Eendag-uitdaging bereik.<ref name=NCYR>{{en}} {{cite web |title=Namibia Cricket Year Review |author=Helge Schütz |url=https://www.namibian.com.na/172785/archive-read/Namibia-Cricket-Year-Review |publisher=[[The Namibian]] |date=19 Desember 2017 |accessdate=24 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105718/https://www.namibian.com.na/172785/archive-read/Namibia-Cricket-Year-Review |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Februarie 2018 het Namibië die IKR Wêreld Krieketliga se Divisie 2 met Namibië, [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]], die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]], [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]], [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] en [[Omanse nasionale krieketspan|Oman]] gehuisves, ’n uitspeelrondte ter voorbereiding op die [[Krieketwêreldbeker 2019]]-kwalifisering van 2018 in Zimbabwe, waartydens vir die laaste twee plekke meegeding is.<ref name="NCYR" /> Die Namibiese krieketspan het tot dusver vir vier [[T20I-wêreldbeker]]toernooie (in [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]], [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]) gekwalifiseer en tydens die 2021-toernooi vir die eerste keer die tweede rondte gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/black-caps/126880270/late-batting-surge-sets-black-caps-up-to-beat-namibia-at-twenty20-world-cup |title=Late batting surge sets Black Caps up to beat Namibia at Twenty20 World Cup |publisher=Stuff |author=Andrew Voerman |date=6 November 2021 |accessdate=9 November 2021}}</ref> In November 2021 is Namibië saam met Suid-Afrika en Zimbabwe as medegasheer vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=16 November 2021}}</ref> Rolskaatshokkie is vir die eerste keer in 1995 gespeel en het ook toegeneem in gewildheid. Die nasionale vroue rolskaatshokkiespan het in die Wêreldkampioenskap 2008 van die [[Internasionale Rolskaatssportfederasie]] deelgeneem. Namibië bied een van die strafste wedlope, die Namibiese ultramarathon, aan. Die bekendste Namibiese naelloper is [[Frankie Fredericks]]. Hy het vier Olimpiese silwermedaljes gewen (1992 en 1996) en het ook medaljes van verskeie Wêreldatletiekkampioenskappe. Hy is ook bekend vir sy humanitêre aktiwiteite binne en buite Namibië.<ref>{{en}} Tonchi, Victor L., William A. Lindeke, and John J. Grotpeter, "Frederics, Frankie (1967- )" Historical Dictionary of Namibia. 2nd edition. Toronto: The Scarecrow Press, Inc, bl. 129.</ref> Frankie Fredericks is die mees bekende Namibiese naelloper en het hom in die 100 en 200&nbsp;m gespesialiseer. Hy het al vier Olimpiese silwermedaljes (in [[Olimpiese Somerspele 1992|1992]] en [[Olimpiese Somerspele 1996|1996]]), maar ook verskeie medaljes tydens IAAF se Atletiese Wêreldkampioenskappe gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gbrathletics.com/ic/wc.htm |title=IAAF World Championships in Athletics |website=www.gbrathletics.com |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191120030558/http://www.gbrathletics.com/ic/wc.htm |archive-date=20 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die gholfspeler [[Trevor Dodds]] het in 1998 die Groter Greensboro-ope, en van 15 toernooie in sy loopbaan, ingepalm. Hy het in dieselfde jaar sy beste rang op die wêreldranglys behaal, naamlik 79.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://dps.endavadigital.net/owgr/doc/content/archive/1998/owgr19f1998.pdf |title=Week 19 1998 Ending 10 May 1998 |website=Official World Golf Ranking |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925070000/http://dps.endavadigital.net/owgr/doc/content/archive/1998/owgr19f1998.pdf |archive-date=25 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die beroepsfietsryer en Namibiese padwedloopkampioen [[Dan Craven]] het Namibië tydens die [[Olimpiese Somerspele 2016]] in beide padwedloop en individuele tydtoets verteenwoordig.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.watson.ch/sport/velo/933716775-der-letzte-als-grosser-sieger-dan-craven-baertiger-veloprofi-aus-namibia |title=Der Letzte, der auch ein grosser Sieger ist: Dan Craven, der bärtige Veloprofi aus Namibia |website=watson.ch |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523043259/https://www.watson.ch/sport/velo/933716775-der-letzte-als-grosser-sieger-dan-craven-baertiger-veloprofi-aus-namibia |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die bokser [[Julius Indongo]] was in 2016 en 2017 die wêreldkampioen in die WBA, IBF en IBO se onderskeidelike ligte weltergewig-afdelings.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/boxing/39611722 |title=Ricky Burns loses WBA super-lightweight belt to Julius Indongo in Glasgow |publisher=[[BBC]] |date=16 April 2017 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181229034959/https://www.bbc.com/sport/boxing/39611722 |archive-date=29 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Media === [[Lêer:Windhoek Observer offices.jpg|duimnael|Die Windhoek Observer se hoofkantoor]] [[Lêer:Die Republikein.png|duimnael|Kenteken van die Republikein]] [[Lêer:Schriftzug der Allgemeinen Zeitung (Namibia) seit 14.1.2013.jpg|duimnael|Kenteken van die Allgemeine Zeitung]] Hoewel Namibië se bevolking betreklik klein is, het die land ’n wye mediaverskeidenheid: twee televisiestasies, 19 radiostasies (gemeenskapsradiostasies is nie ingesluit nie), 5 dagblaaie, verskeie weekblaaie en spesiale publikasies ding mee om ’n gehoor. Daarbenewens is daar ook baie buitelandse media, veral vanuit Suid-Afrika, beskikbaar. Aanlynmedia is hoofsaaklik gebaseer op die inhoud van gedrukte media. Namibië het ’n staatsbeheerde persagentskap genaamd NAMPA (Namibiese Persagentskap).<ref name=Rothe>{{en}} Rothe, Andreas (2010): Mediastelsels en nuusseleksie in Namibië. bl. 14–96</ref> ==== Geskiedenis ==== Die eerste koerant in Namibië was die ''[[Windhoek Anzeiger]]'' wat in 1898 gestig is. Radio is in 1969 bekendgestel en televisie in 1981. Gedurende die Duitse bewind het die koerante hoofsaaklik nuus aan die Duitssprekende gemeenskap gebied. Die media is ook grootliks beïnvloed deur Suid-Afrika. ==== Gedrukte media ==== [[The Namibian]], [[Republikein]] (die enigste Afrikaanse dagblad buite Suid-Afrika), [[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] (die enigste Duitse dagblad in Afrika),<ref>{{en}} [http://namibiamediaholdings.com/our-history Die geskiedenis van Namibia Media Holdings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170316211432/http://namibiamediaholdings.com/our-history |date=16 Maart 2017 }}. URL besoek op 30 Oktober 2017.</ref> die [[Namibian Sun]] en die staatsbeheerde [[New Era (Namibië)|New Era]] is dagblaaie in Namibië. Buiten die grootste dagblad, "The Namibian", wat deur ’n trust besit word, en New Era, is die ander koerante privaat blaaie en deel van Namibia Media Holdings (NMH, tot 2014 bekend as Democratic Media Holdings).<ref name=Rothe /> Ander noemenswaardige nuusblaaie is die poniekoerant [[Informanté]] wat deur TrustCo besit word, die weekblaaie [[Windhoek Observer]] en [[Namibia Economist]] en die streeksblad [[Namib Times]] (gemik op [[Swakopmund]] en [[Walvisbaai]]). [[Insight Namibia]] en [[Prime Focus]] is tydskrifte wat aktuele sake bespreek. [[Sister Namibia]] staan uit as die langslopende tydskrif van ’n nieregeringsorganisasie in Namibië terwyl [[Namibia Sport]] die enigste nasionale sporttydskrif is. Voorts word die drukmark aangevul deur partypublikasies, studenteblaaie en tydskrifte van openbare betrekkinge.<ref name=Rothe /> ==== Uitsaaiwese ==== Die uitsaaisektor word oorheers deur die staatsbeheerde [[Namibiese Uitsaaikorporasie]] (nbc). Die openbare uitsaaier bied ’n televisiestasie asook ’n “Nasionale Radio” in Engels en nege taaldienste in inheemse tale. Die nege privaat radiostasies in die land is hoofsaaklik Engels behalwe vir Radio Omulunga (Oshiwambo) en Kosmos 94.1 (Afrikaans). Sedert die 2000’s het One Africa Television wat in privaatbesit is, met die Namibiese Uitsaaikorporasie begin meeding.<ref name=Rothe /><ref name="oneafricabackground">{{en}} [http://www.oneafrica.tv/node/2 One Africa TV – agtergrond] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100928202233/http://www.oneafrica.tv/node/2 |date=28 September 2010 }}</ref> ==== Vryheid ==== Vergeleke met buurlande het Namibië sterk mediavryheid. Oor die laaste paar jaar is die land gewoonlik in die boonste kwart van die statistiek van Verslaggewers Sonder Grense, en was 21ste in 2010.<ref>{{en}} [http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010,1034.html Persvryheidsindeks 2010 – Verslaggewers Sonder Grense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124050702/http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010,1034.html |date=24 November 2010 }}</ref> Die land is dus gelyk met Kanada en is die besgeplaasde Afrikaland. Die Persvryheidsindeks en die Afrika-mediabarometer toon soortgelyke positiewe resultate. Soos in ander lande is daar egter steeds noemenswaardige invloed van staats- en ekonomiese verteenwoordigers op die media in Namibië.<ref name=Rothe /> Sommige van hierdie probleme word gereflekteer in die val na 44ste op die 2009-lys van die Verslaggewers Sonder Grense.<ref>{{en}} [http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&id_rubrique=1001 Persvryheidsindeks 2009 – Verslaggewers Sonder Grense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128213104/http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&id_rubrique=1001 |date=28 Januarie 2012 }}</ref> ==== Organisasies ==== Media en joernaliste in Namibië word verteenwoordig deur die Namibiese afdeling van die Media Instituut van Suider-Afrika en die Redakteursforum van Namibië. ’n Onafhanklike media-ombudsman is in 2009 aangestel om ’n staatsbeheerde mediaraad te voorkom.<ref name=Rothe /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Namibia|title=Namibia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=21 Maart 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/|title=Namibia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=21 Maart 2025}} ; Geskiedenis ---- * {{de}} {{cite book |last=Vedder |first=Heinrich |authorlink=Heinrich Vedder |title=Das alte Südwestafrika. Südwestafrikas Geschichte bis zum Tode Mahareros 1890 (Die ou Suidwes-Afrika. Suidwes-Afrika se geskiedenis tot Maharero se dood in 1890) |year=1997 |edition=7de |publisher=Namibië Wetenskaplike Vereniging |location=Windhoek |isbn=0-949995-33-9}} * {{en}} {{cite book |last=Olusoga |first=David |last2=Erichsen |first2=Casper W. |title=The Kaiser’s Holocaust: Germany’s Forgotten Genocide |url=https://archive.org/details/kaisersholocaust0000unse |year=2010 |publisher=Farber and Farber |location=[[Londen]] |isbn=978-0-571-23142-3}} * {{af}} [http://www.oulitnet.co.za/akademies_geestes/pdf/LA_7_3_groenewald.pdf ''Gerald Groenewald: Afrikaans as lingua franca in Namibië, ca. 1800–1920. In: LitNet Akademies, jaargang 7 (3), Desember 2010''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705180412/http://www.oulitnet.co.za/akademies_geestes/pdf/LA_7_3_groenewald.pdf |date=5 Julie 2014}} ; Algemeen ---- * {{en}} AIDSinAfrica.net Web Publikasie (2007), URL besoek op 20 Mei 2007. Van [http://www.aidsinafrica.net/ Aidsinafrica.net] * {{en}} Christy, S.A. (2007) Namibiese Reisfotografie * {{en}} Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur (CBNRM) Programbesonderhede (s.a.). [http://www.met.gov.na/programmes/cbnrm/cbnrmHome.htm Met.gov.na] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609180850/http://www.met.gov.na/programmes/cbnrm/cbnrmHome.htm |date=9 Junie 2007}} * {{en}} Cowling, S. 2001. Vetplant-Karoo (AT 1322) Wêreld Wildlefefonds-webblad: [http://worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/at/at1322_full.html Worldwildlife.org] * {{en}} Horn, N/Bösl, A (reds), Menseregte en die oppergesag van die reg in Namibië, Macmillan Namibia 2008. * {{en}} Horn, N/Bösl, A (reds), Die onafhanklikheid van die regbank in Namibië, Macmillan Namibia 2008. * {{en}} KAS Feiteboek Namibië, Feite en syfers omtrent die status en ontwikkeling van Namibië, Ed. Konrad-Adenauer-Stiftung e.V. * {{en}} Korenromp, E.L., Williams, B.G., de Vlas, S.J., Gouws, E., Gilks, C.F., Ghys, P.D., Nahlen, B.L. (2005). Malaria toe te skryf aan dieMIV-1 epidemie, Sub-Sahara Afrika. ''Emerging Infectious Diseases'', 11(9):1410–1419. * {{en}} Lange, Glenn-marie. 2004. Rykdom, natuurlike kapitaal en volhoubare ontwikkeling: teenstrydige voorbeelde van Botswana en Namibië. ''Environmental & Resource Economics'', 29(3):257–83, Nov. * {{fr}} Fritz, Jean-Claude. La Namibie indépendante. Les coûts d'une décolonisation retardée, Paris, L'Harmattan, 1991. * {{en}} Spriggs, A. 2001. Namibwoestyn (AT1315) Wêreld Wildlefefonds-webblad: [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/at/at1315_full.html Worldwildlife.org] * {{en}} Spriggs, A. 2001. Namibiese Savanne-boomveld (AT1316) Wêreld Wildlefefonds-webblad: [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/at/at1316_full.html Worldwildlife.org] * {{en}} Spriggs, A. 2001. Namibian Savanne-boomveld (AT0709) Wêreld Wildlefefonds-webblad: [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/at/at0709_full.html Worldwildlife.org] * {{en}} [http://usinfo.state.gov/journals/ites/0805/ijee/stefanova.htm Stefanova K. 2005. Die beskerming van Namibië se natuurlike hulpbronne. EjournalUSA.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110052258/http://usinfo.state.gov/journals/ites/0805/ijee/stefanova.htm |date=10 Januarie 2008 }} * {{en}} UNEP, UNDP, WRI, en World Bank. 2005. Natuur in plaaslike hande: ’n saak vir Namibië se bewareas. [http://www.wri.org/biodiv/pubs_content_text.cfm?cid=3842 Wri.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715215231/http://www.wri.org/biodiv/pubs_content_text.cfm?cid=3842 |date=15 Julie 2007 }} * {{en}} World Almanac. 2004. World Almanac Books. New York, NY == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Namibia|Namibië}} {{Wikt|Namibië}} ; Regering ---- * {{en}} [http://www.gov.na/ Regering van Namibië] * {{en}} [http://www.op.gov.na/ President van Namibië] * {{en}} [http://www.opm.gov.na/ Eerste minister van Namibië] * {{en}} [http://www.biodiversity.org.na/ Biodiversiteit van Namibië] – Gedeeltelik in Afrikaans beskikbaar ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage|Namibia|Namibië}} * {{en}} [https://visitnamibia.com.na/ Toerisme in Namibië] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Namibië}} | Noord = {{vlagland|Angola}} | Noordoos = {{vlagland|Zambië}} • {{vlagland|Zimbabwe}} | Oos = {{vlagland|Botswana}} | Suidoos = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suid = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suidwes = {{vlagland|Tristan da Cunha}} • [[Atlantiese Oseaan]] | Wes = [[Atlantiese Oseaan]] | Noordwes = {{vlagland|Sint Helena}} • [[Atlantiese Oseaan]] }} {{en-vertaal|Namibia}} {{Artikels oor Namibië}} {{Lande van Afrika}} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Namibie}} [[Kategorie:Namibië| ]] [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Voormalige Duitse kolonies]] 47h4e6kx0dhm68icr68lf0807bsgcd7 0 287 2965669 2965522 2026-09-07T19:30:42Z SpesBona 2720 + Grootste stede & Hoofartikels 2965669 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Suid-Afrika |volle_naam = <small>Republiek van Suid-Afrika ([[Afrikaans]])<br /> Republic of South Africa ([[Engels]])<br /> Rephaboliki ya Afrika-Borwa ([[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]])<br /> IRiphabliki yeSewula Afrika ([[Suid-Ndebele]])<br /> Rephaboliki ya Afrika Borwa ([[Suid-Sotho]])<br /> IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika ([[Swazi]])<br /> Riphabliki ra Afrika Dzonga ([[Tsonga]])<br /> Rephaboliki ya Aforika Borwa ([[Tswana]])<br /> Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe ([[Venda (taal)|Venda]])<br /> IRiphabliki yaseMzantsi Afrika ([[Xhosa]])<br /> IRiphabliki yaseNingizimu Afrika ([[Zoeloe]])<br /> ''(al elf name is amptelik)''</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm |title=The Constitution |publisher=[[Konstitusionele Hof van Suid-Afrika]] |accessdate=31 Julie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731185940/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm |archive-date=31 Julie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |algemene_naam = Suid-Afrika |beeld_vlag = Flag of South Africa.svg |beeld_wapen = Wapen van Suid-Afrika.png |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location South Africa AU Africa.svg |leuse = ''!ke e: ǀxarra ǁke''<br /><small>''([[ǀXam]] vir: "Verskillende mense verenig")''</small> |volkslied = ''[[Nasionale lied van Suid-Afrika]]''<br /><center>[[Lêer:South African national anthem.oga]]</center> |amptelike_tale = [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]], [[Suid-Ndebele]], [[Suid-Sotho]], [[Swazi]], [[Tsonga]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]], [[Zoeloe]] en [[Gebaretaal]]<ref name="Nuus24">{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/sign-language-officially-becomes-sas-12th-official-language-20230719 |title=Sign language officially becomes SA's 12th official language |publisher=[[Nuus24]] |author=Alex Patrick, Cebelihle Bhengu |date=19 Julie 2023 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |hoofstad = [[Kaapstad]] (wetgewend)<ref name="South Africa at a glance">{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |title=South Africa at a glance |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=26 Mei 2020}}</ref><br />[[Pretoria]] (administratief)<ref name="South Africa at a glance" /><br />[[Bloemfontein]] (geregtelik)<ref name="South Africa at a glance" /> |latd = 33 |latm = 55 |latNS = S |longd = 18 |longm = 25 |longEW = O |grootste_stad = [[Johannesburg]] <small>(2006)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ |title=Principal Agglomerations of the World |publisher=Citypopulation.de |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> {{Koördinate|26|12|S|28|2|O}} |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President van Suid-Afrika|President]]<br />• [[Adjunkpresident van Suid-Afrika|Adjunkpresident]]<br />• [[Nasionale Raad van Provinsies|Voorsitter van die NRP]]<br />• [[Speaker van die Nasionale Vergadering|Speaker van die NV]]<br />• [[Hoofregter van Suid-Afrika|Hoofregter]] |leiername = [[Cyril Ramaphosa]]<br />[[Paul Mashatile]]<br />[[Refilwe Mtsweni-Tsipane]]<br />[[Thoko Didiza]]<br />[[Mandisa Maya]] |oppervlak_rang = 24^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 1&nbsp;220&nbsp;813<ref name="South Africa at a glance" /> |oppervlakmi² = 471&nbsp;359 |persent_water = 0,380 |bevolking_skatting = 59&nbsp;620&nbsp;000<ref name="South Africa at a glance" /> |bevolking_skatting_jaar = 2023 |bevolking_rang = 25^ste |bevolking_sensus = 62&nbsp;027&nbsp;503<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |title=Census 2022 |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |date=10 Oktober 2023 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 48,8 |bevolkingsdigtheidmi² = 126,5 |bevolkingsdigtheidrang = 169^ste |BBP_PPP = $1&nbsp;026&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=199,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=South Africa |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2024 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 32^ste |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $16&nbsp;424<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 95^ste |BBP = $373,233&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 38^ste |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $5&nbsp;975<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 98^ste |onafhanklikheidstipe = • [[Unie van Suid-Afrika]]<br />• [[Statuut van Westminster 1931|Statuut van Westminster]]<br />• Republiek<br />• [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|Demokratisering]]<br />• [[Grondwet van Suid-Afrika|Huidige grondwet]] |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[31 Mei]] [[1910]]<br />[[11 Desember]] [[1931]]<br />[[31 Mei]] [[1961]]<br />[[27 April]] [[1994]]<br />[[4 Februarie]] [[1997]] |MOI = {{wins}} 0,717<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |MOI_rang = 110^de |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 63<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ZA |title=Gini Index – South Africa |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> |Gini_rang = 2^de |Gini_jaar = 2014 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|baie hoog}} |geldeenheid = [[Suid-Afrikaanse rand|Rand]] |geldeenheid_kode = ZAR |land_kode = ZA |tydsone = [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.za]] |skakelkode = 27 |voetskrif = '''&sup1;''''n klein aantal Suid-Afrikaners gebruik die naam '''[[Azanië]]''' eerder as 'Suid-Afrika', wat hulle verwerp weens die koloniale oorsprong daarvan. Hulle is meestal lede van partye wat vanuit 'n [[Afrosentrisme|Afrosentriese]] tradisie kom, soos die ''[[Pan Africanist Congress]] of Azania'', en groepe wat uit skeurings daarvan ontstaan het, soos die ''[[Pan Africanist Congress of Azania]] (AZAPO)''. }} '''Suid-Afrika''', amptelik die '''Republiek van Suid-Afrika''', is 'n [[republiek]] aan die suidpunt van [[Afrika]]. Dit grens in die noorde aan [[Namibië]] (1&nbsp;005&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Namibië|grens]]), [[Botswana]] (1&nbsp;969&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Botswana|grens]]) en [[Zimbabwe]] (230&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Zimbabwe|grens]]), en in die noordooste aan [[Mosambiek]] (496&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Mosambiek|grens]]) en [[Eswatini]] (438&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Eswatini|grens]]). [[Lesotho]] (1&nbsp;106&nbsp;km [[Grens tussen Suid-Afrika en Lesotho|grens]]) vorm 'n [[enklawe]] binne die grense van Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/ |title=South Africa |publisher=The World Factbook |author=[[Central Intelligence Agency]] |date=2 Maart 2023 |accessdate=29 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260129033245/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/ |archive-date=29 Januarie 2026 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Lêer:Composite satellite image of South Africa in November 2002.jpg|duimnael|links|Saamgestelde [[Nasa]]-satellietbeeld van Suid-Afrika, geneem in November 2002]] Suid-Afrika is een van die mees etnies diverse lande in Afrika. Die land het meer [[Europa|Europese]] immigrante ontvang as enige ander land in Afrika en het die hoogste bevolking van Europese, Indiese en gemengde afkoms. Rasse- en etniese stryd was nog altyd 'n groot deel van die geskiedenis en politiek van die land. 'n Ander belangrike faktor in die ontwikkeling van die land is die ryk mineraalbronne waaroor die land beskik. [[Ekonomie van Suid-Afrika|Die land se ekonomie]] is die grootste en mees ontwikkelde op die kontinent met moderne [[infrastruktuur]] oor die hele land. Suid-Afrika is 'n lidland van die [[Afrika-unie]], [[Gemeenskaplike Monetêre Gebied]], [[Suider-Afrikaanse Doeane-unie]], [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]], [[Britse Statebond]] en die [[Verenigde Nasies]]. Daarbenewens is Suid-Afrika die enigste Afrikaland van die [[Groep van 20]] en het in 2010 by BRIC aangesluit, wat vervolgens [[BRICS]] geword het. Rassekonflik tussen die wit minderheid en die swart meerderheid het die Suid-Afrikaanse geskiedenis en politiek lank oorheers. Die tema het 'n hoogtepunt bereik met die [[apartheid]]sbewind tussen 1948 en die negentien-negentigs. Nadat die [[Nasionale Party]] na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|verkiesing van 1948]] aan bewind gekom het, is verskeie stelsels ingestel gegrond op eie rasse-ontwikkeling. Wette wat suiwer op eie rasse-ontwikkeling gegrond is, is vanaf 1990 afgeskaf na 'n lang en soms gewelddadige stryd teen apartheid waarin [[swart mense]] die leiding geneem het. [[Blanke Suid-Afrikaners|Wit]], [[Bruin mense|Bruin]] en [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Indiër-Suid-Afrikaners]] het egter ook deelgeneem en buitelandse druk was 'n belangrike faktor in die uiteindelike aftakeling van apartheid. Die dramatiese verandering in die politieke stelsel is egter op die ou einde op wonderbaarlike wyse relatief vreedsaam bewerkstellig. Suid-Afrika is een van die min lande in Afrika (en die res van die ontwikkelende lande) wat nie 'n staatsgreep ondergaan het nie. Die [[Onderhandelinge om apartheid te beëindig|veelpartysamesprekings]], waarvolgens die ''nuwe Suid-Afrika'' in plek gestel is, het gelei tot die ontwikkeling van die [[Grondwet van Suid-Afrika]] met stewige beskerming van [[menseregte]]. Vandag word daar gereeld na Suid-Afrika as die ''Reënboognasie'' verwys – 'n term wat aanvanklik deur Aartsbiskop [[Desmond Tutu]] bedink is en later op uitgebrei is deur die toenmalige president [[Nelson Mandela]] – as 'n metafoor vir die land se nuutgevonde multikulturele diversiteit na die beëindiging van die skeiding wat deur die apartheidsideologie meegebring is. Suid-Afrika is die eerste, en sover enigste, land wat [[kernwapen]]s ontwikkel het en daarna vrywillig sy hele kernwapenprogram ontbind het. == Naam == Suid-Afrika het [[Tale in Suid-Afrika|twaalf amptelike tale]], met slegs [[Zimbabwe]], [[Bolivië]] en [[Meksiko]] wat meer het. As gevolg hiervan is daar elf amptelike name vir dié land. Sewe nieamptelike tale word ook erken: [[Fanagalo]], Lobedu, [[Noord-Ndebele]], Phuthi, Khoe, [[Nama]] en San. Die naam "Suid-Afrika" is afgelei van dié land se geografiese ligging aan die suidelike punt van Afrika. By sy vorming is dié land in [[Engels]] ''[[Unie van Suid-Afrika|Union of South Africa]]'' genoem, wat sy oorsprong uit die eenwording van vier voorheen afsonderlike [[Britse Ryk|Britse kolonies]] weerspieël. Sedert die Republiekwording in 1961 is die respektiewelik die Afrikaanse en Engelse langname ''Republiek van Suid-Afrika'' en ''Republic of South Africa'' gebruik, met RSA as amptelike afkorting. Sedert 1994 het die RSA in elkeen van sy elf amptelike tale 'n amptelike naam. ''Mzansi'', afgelei van die [[Xhosa]]-naamwoord ''umzantsi'', letterlik "suide", is 'n algemene naam vir Suid-Afrika,<ref>{{en}} {{cite book|editor-first1=Sarah|editor-first2=Achille|last=Livermon|first=Xavier|title=Johannesburg: The Elusive Metropolis|chapter=Sounds in the City|year=2008|publisher=Duke University Press|location=Durham|isbn=978-0-8223-8121-1|page=283|url=https://books.google.de/books?id=hNONyzwm420C&redir_esc=y|quote=''Mzansi'' is another black urban vernacular term popular with the youth and standing for South Africa.|editor-last=Nuttall|editor2-last=Mbembé}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |title=Mzansi DiToloki |url=http://www.deafsa.co.za/mzansi_ditoloki/ |publisher=Deaf Federation of South Africa |accessdate=15 Januarie 2014 |quote=uMzantsi in Xhosa means 'south', Mzansi means this country, South Africa |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009113606/http://www.deafsa.co.za/mzansi_ditoloki/ |archive-date=9 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> terwyl sommige Pan-Afrikanistiese politieke partye die naam "[[Azanië]]" gebruik.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.voanews.com/a/south-african-party-says-call-it-azania/1855679.html |title=South African Party Says Call Their Country ‘Azania’ |last=Taylor |first=Darren |newspaper=VOA |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321203007/https://www.voanews.com/a/south-african-party-says-call-it-azania/1855679.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van Suid-Afrika}} === Prehistoriese geskiedenis === [[Lêer:San Painting, Ukalamba Drakensberge 1.JPG|duimnael|links|Rotstekeninge van die San in die [[Drakensberge]]]] [[Lêer:Maropeng visitor centre, Cradle of Humankind, South Africa.jpg|duimnael|Vooraansig van die Maropeng-sentrum by die [[Wieg van die Mensdom]]]] [[Lêer:MapungubweHill.jpg|duimnael|Die Mapungubweberg, waar die hoofstad van die voormalige Koninkryk van Mapungubwe geleë was]] Suid-Afrika het een van die oudste [[argeologie]]se terreine in Afrika. Uitgebreide [[fossiel]]oorblyfsels by die [[Sterkfontein]]-, [[Kromdraai-fossielterrein|Kromdraai]]- en Makapansgatgrotte dui aan dat verskeie lede van ''[[Australopithecus]]'' in Suid-Afrika gewoon het vanaf ongeveer drie miljoen jaar gelede. Hulle is gevolg deur verskeie ''[[Homo]]''-spesies insluitend ''[[Homo habilis]]'', ''[[Homo erectus]]'' en die moderne mens, ''[[Homo sapiens]]''. Bantoe ystergebruikende landbouers en veewagters het teen die 4de- of 5de eeu suid oor die [[Limpopo (rivier)|Limpoporivier]] in hedendaagse Suid-Afrika in beweeg (die Bantoe-uitbreiding). Hulle het stadig verder suid getrek, waar die vroegste ystergieterye in die hedendaagse [[KwaZulu-Natal]]provinsie uit ongeveer 1050 gedateer word. Die mees suidelike groep was die [[Xhosas]] wat tot by die [[Groot-Visrivier]] getrek het, wat vandag in die [[Oos-Kaap]]provinsie lê. Die [[ystertydperk]]groepe het vroeëre jagter-versamelaargroepe verplaas soos hulle suid getrek het. === Vroeë Europese kontak === {{Hoofartikel|Europese verkenning van Suid-Afrika}} [[Lêer:ZA-WC-mosselbay-diazm-2.jpg|duimnael|Replika van Dias se karveel in Mosselbaai]] [[Bartholomeus Dias|Dias]] het op 12 Maart 1488 'n 2 meter hoë [[padrão]] naby die monding van die [[Boesmansrivier (Oos-Kaap)|Rio do Infante]] te [[Kwaaihoek]] op die kruin van strandduin geplant. Dit was die verste punt van hierdie Portugese ontdekkingsreis wat namens die [[Johan II van Portugal|Portugese hof]] onderneem is. Met die terugtog is 'n tweede klipkruis op 6 Junie by [[Kaap die Goeie Hoop|Cabo de Boa Esperanza]]<!--nie reeds Cabo Tormentoso nie--> geplant. Met sy reis vanaf 1497 het [[Vasco da Gama|da Gama]] op 7 November by [[St. Helenabaai]] en op 25 November by São Brás (d.i. [[Mosselbaai]]) aangedoen. Op 25 Desember vaar hy langs die [[Pondoland]]se of [[KwaZulu-Natal|Natalse]] kus en noem dit Terra do Natal. Op 24 Mei 1500 het Dias se skip vergaan voor hy weer om die Kaap kon vaar. Met Pedro de Ataíde (in [[Pedro Álvares Cabral|Cabral]] se vloot) se terugkeer het hy Dias se dood bekend gemaak deur 'n brief by die [[Mosselbaai|Poskantoorboom]] agter te laat, waar dit meer as 'n jaar later deur João da Nova gevind is. In 1503 het [[Antonio de Saldanha|Saldanha]] in [[Tafelbaai]] geland en selfs [[Tafelberg]] uitgeklim. Op 28 Februarie 1510 het [[Francisco de Almeida|Almeida]] en 65 van sy manskappe egter in Tafelbaai voor die aanslag van 'n [[Khoikhoi]]stam gesneuwel, en in 1525 word [[Robbeneiland]] as Portugese gevangenis gebruik. In 1552 het Portugese skeepsmanne aan die ooskus (huidige KwaZulu-Natal) gestrand, en hul dagboeke getuig van 'n groot Bantoesprekende bevolking. Op 25 Maart 1593 het die Santo Alberto op die [[Wildekus]] gestrand en 125 Portugese en 160 slawe het 'n oorlewingstog aangepak. Op hul binnelandse roete het hulle einde-April die sneeubedekte [[Drakensberge]] opgemerk, en in Julie 1595 het die oorlewendes Delagoabaai bereik. In 1594 het die Nederlander [[Cornelius Houtman|Houtman]] na die Ooste vertrek, nadat die seeroete aan hom bekend geword het. Ook die Britte was gou op die toneel, en in 1615 reeds word hulle gevangenes op Robbeneiland aangehou. In 1616 het [[Dirk Hartog|Hartog]] by die Kaap aangedoen net voor sy ontdekking van Australië en [[Adam Willaerts|Willaerts]] se skildery van 1636 toon die oorlogskip Amsterdam en ander Nederlandse skepe in Tafelbaai geanker. Op 22 Maart 1647 het die Haarlem in Tafelbaai gestrand, en etlike Nederlandse matrose moes in tente binne 'n fort op 'n strandduin agterbly. Die fort het hulle Sandenburgh genoem, en 'n positiewe verslag is oor hul verblyf en hulle suksesvolle aanplantings gelewer. Die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie|VOC]] is hierin aangemoedig om die Kaap as halfweghawe te oorweeg, en [[Jan van Riebeeck]], wat die Kaap reeds in die Haerlem besoek het, sou ook hierdie verslag onder oë kry en repliek daarop lewer. In 1648 het van Riebeeck weereens in Tafelbaai aan land gegaan toe hy aan boord van 'n Nederlandse vloot uit [[Batavië]] arriveer. Hy het die skiereiland tot in [[Houtbaai]] verken, en twee jaar later het die VOC amptelik besluit om 'n halfwegstasie aan die Kaap de Goede Hoop te vestig. === Nederlanders en Xhosas in die Kaap === {{Hoofartikel|Nederlandse Kaapkolonie|Kaapse grensoorloë}} [[Lêer:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|duimnael|Skildery wat Jan van Riebeeck se aankoms in die Kaap uitbeeld]] Die geskrewe geskiedenis van Suid-Afrika begin op 6 April 1652 toe 'n verversingstasie by die [[Kaap die Goeie Hoop]] deur [[Jan van Riebeeck]] namens die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] gevestig is. Wat hulle hier gevind het was geen universiteite, geen biblioteke, geen tegnologie en geen kultuur. Hulle het 'n mensdom hier ontmoet genaamd die Koi San, wat op die brink van die oermens gevestig was. Dié antieke mensdom het op daardie stadium nog nie eers die wiel ontdek nie. In die Kaap was geen sien van enige ander beskawings behalwe die Koi San. Vir die grootste deel van die 17de en 18de eeue was die vestiging, wat stadig aan die uitbrei was, 'n [[Nederland]]se besitting. Die [[Pioniers (1652–1820)|Nederlandse setlaars]] het uiteindelik naby die Visrivier met die [[Xhosas]], wat besig was om in 'n suidwestelike rigting uit te brei, in aanraking gekom. Ook hulle was 'n baie primitiewe en selde beskaafde nomadiese trekvolk wat in hulle beslag geen form van ontwikkeling of tegnologie gehad het, behalwe die vorm van ystertydperk tipe assegaaie nie. Ook hulle het nog nie die wiel uitgevind nie en was afhanklik van die spies en die assegaai op oorlewing. 'n Reeks oorloë, wat as die [[Kaapse grensoorloë]] bekend staan, het hierop gevolg. Die oorloë is meestal deur botsende belange veroorsaak en veediefstal. Om arbeidstekorte in die Kaap te verlig, is [[slawerny|slawe]] uit [[Indonesië]], [[Madagaskar]], en Indië deur die Nederlandse owerheid ingevoer. Die meeste afstammelinge van dié slawe, wat gereeld met Nederlandse setlaars getrou het, is later saam met die oorblyfsels van die oorspronklike [[Khoikhoi]] as "Kaapse Kleurlinge" en "[[Kaapse Maleiers]]" geklassifiseer. Hierdie twee groepe verteenwoordig sowat vyftig persent van die bevolking van die provinsie [[Wes-Kaap]]. Die Europese immigrante uit Nederland is onder meer aangevul deur [[Duitsers]] en [[Franse]] [[Hugenoot|Hugenote]]. === Britse kolonie === {{Hoofartikel|Kaapkolonie}} [[Lêer:Cape Colony00.jpg|duimnael|links|Kaart van die Kaapkolonie in 1809]] [[Lêer:Storming the Cape 1806.jpg|duimnael|Die [[Slag van Blaauwberg]] op 8 Januarie 1806]] [[Lêer:Langlaagte.jpg|duimnael|Die eerste [[goud]]myne in Johannesburg]] [[Verenigde Koninkryk|Groot-Brittanje]] neem die Kaap die Goeie Hoop in 1797 vir die eerste keer tydens die Vierde Engelse-Nederlandse oorlog in besit. Nederland is in 1795 deur die Franse weermag onder die leierskap van [[Napoleon Bonaparte]] oorwin. Brittanje wou verhoed dat die Kaap in Franse hande val en die Britse weermag, onder Generaal Sir [[James Henry Craig]] vaar na Kaapstad om die kolonie te beskerm namens die Stadhouer [[Prins Willem V van Oranje]]. Die goewerneur van Kaapstad weier aanvanklik om enige instruksies van die prins te gehoorsaam, maar na die Britte gedreig het om kragdadig op te tree, stem hy in. In Februarie 1803 lei die [[Vrede van Amiens]] daartoe dat die kolonie weer onder Nederlandse beheer kom in die vorm van die [[Bataafse Republiek]]. Ná oorlog weer uitbreek, word 'n Britse mag weereens na die Kaap gestuur en na 'n slag in Januarie 1806 op die strande van Tafelbaai gee die Nederlandse vesting van die Kasteel oor aan die Britte onder Sir [[David Baird]], en die Britte annekseer die [[Kaapkolonie]] in 1806. Die Britte sit die oorlog teen die Xhosas voort en stoot die oostelike grens ooswaarts tot by 'n lyn van [[fort]]e, wat langs die Visrivier opgerig is, en konsolideer die gebied deur [[1820-Setlaars|Britse Setlaars]] aan te moedig om hulle in dié gebied te vestig. As gevolg van druk deur afskaffingsverenigings in Brittanje, beëindig die Britse parlement sy wêreldwye slawehandel in 1806 en skaf slawerny in al sy kolonies af in 1833. Die voortslepende grensoorloë, ongelukkigheid met die wyse waarop slawerny afgeskaf is en ander verskille met die Britse owerheid lei daartoe dat 'n gedeelte van die Nederlandssprekende bevolking as deel van die [[Groot Trek]] verder in die binneland in trek buite Britse beheer. Die groep, wat eers as [[Voortrekkers]] en later as [[Boere]] bekend sou staan, kom in teenstand met swart stamme soos die [[Zoeloes]]. Hulle vestig 'n reeks [[Boererepubliek]]e, waarvan die [[Transvaal|Zuid-Afrikaansche Republiek]] en [[Oranje-Vrystaat]] die belangrikste is. === Eerste en Tweede Vryheidsoorloë === {{Hoofartikel|Eerste Vryheidsoorlog|Tweede Vryheidsoorlog}} [[Lêer:Boers at Spion Kop, 1900 - Project Gutenberg eText 16462.jpg|duimnael|Boere by Spioenkop in 1900]] Die ontdekking van [[diamant]]e in 1867 en [[goud]] in 1886 het ekonomiese groei en immigrasie aangemoedig wat tot verdere onderdrukking van die plaaslike bevolking gelei het. Die Boere weer Britse indringing in die [[Eerste Vryheidsoorlog]] (1880–1881) suksesvol af deur taktiek wat baie meer gepas tot plaaslike toestande is, te gebruik. Die Boere het byvoorbeeld kakiekleure gedra wat dieselfde kleur as die veld was terwyl die Britte helderrooi baadjies gedra het wat hulle maklike teikens vir die Boereskerpskutters gemaak het. Die Britte keer ondanks teenstand deur die Liberale Party in die Britse Parlement in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902) in groter getalle terug. Ondanks aanvanklike suksesse en verbete weerstand deur die Boere, oorweldig die Britse magte die Boere as gevolg van hulle getalleoorwig en beter toevoerlyne. Nadat die Boere tot [[guerilla-oorlogvoering]] oorgaan, slaag die Britte eers daarin om die Boere tot oorgawe te dwing toe hulle die [[geskroeide aarde beleid]] en gepaardgaande [[konsentrasiekamp]]e gebruik om dit vir die Boere onmoontlik te maak om verder te veg. Met die [[Verdrag van Vereeniging]] word volle heerskappy oor die Suid-Afrikaanse republieke aan Brittanje gegee. Die Britse regering kom ooreen om die £3&nbsp;000&nbsp;000 oorlogskuld van die Boereregerings oor te neem. === Unie van Suid-Afrika === {{Hoofartikel|Unie van Suid-Afrika}} [[Lêer:Kaart van die provinsies van Suid-Afrika 1910-1976 met Afrikaanse byskrifte.svg|duimnael|Die vier provinsies van die destydse Unie van Suid-Afrika]] Na vier jaar van onderhandelinge is die Unie van Suid-Afrika geskep uit die [[Kaapkolonie|Kaap]]- en [[Natalkolonie]]s en die [[Oranje-Vrystaat]] en [[Zuid-Afrikaansche Republiek|Transvaalse Republieke]] op 31 Mei 1910, presies agt jaar na die einde van die Tweede Vryheidsoorlog. Die nuut geskepte Unie van Suid-Afrika was 'n Britse dominium. In 1934 smelt die [[Suid-Afrikaanse Party]] en die Nasionale Party saam om die [[Verenigde Party]] te vorm, wat versoening tussen Afrikaners en Engelssprekende blankes nagestreef het. Dit skeur egter in 1939 oor die Unie se deelname aan die [[Tweede Wêreldoorlog]] as 'n bondgenoot van die [[Verenigde Koninkryk]]. Die Nasionale Party het met [[Nazi-Duitsland]] gesimpatiseer omdat baie [[Boere]] dit nie goed gedink het om die Kakies te ondersteun na wat hulle als aan die Boere volk gedoen het nie. === Bosoorlog 1966–1989 === {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse Grensoorlog}} Geskiedenis omtrent hierdie oorlog is 'n baie omstrede onderwerp in Suid-Afrika en word inligting oor veldslae, oorwinnings, helde en nederlae tot nog toe nie aan die wye publiek bekend gemaak nie. === Apartheid en die Nuwe Suid-Afrika === {{Hoofartikel|Apartheid}} [[Lêer:Bantustans in South Africa.svg|duimnael|links|Kaart van voormalige [[Bantoestan]]s in Suid-Afrika]] [[Lêer:Apartheid.jpg|duimnael|'n Kennisgewing in die [[apartheid]]sera]] [[Lêer:SafrikaIMG 8414.JPG|duimnael|links|Gevangenisgeboue op [[Robbeneiland]], met die [[Tafelberg]] in die agtergrond]] In 1948 verslaan die Nasionale Party die Verenigde Party van genl. [[Jan Christian Smuts]] in die algemene verkiesing en mettertyd word 'n reeks strawwe afsonderingswette ingestel om die apartheidsbeleid te implementeer. Onder apartheid, is mense van verskillende rasse geskei en is swart mense stemreg binne die "wit Suid-Afrika" ontsê. Implementering van die beleid veroorsaak oneindige leed aan miljoene Suid-Afrikaners deur gedwonge verskuiwings, beperkings op beweging, indiensneming en gewelddadige onderdrukking van die stryd teen apartheid. Apartheid knou ook die ekonomiese vooruitgang van veral swart Suid-Afrikaners. Terwyl die wit minderheid van die hoogste lewenstandaarde in Afrika geniet het, in baie opsigte soortgelyk aan die in die "eerste wêreld" se westerse lande, is die swart meerderheid agtergelaat in terme van byna elke moontlike meetbare standaard, insluitend inkomste, opvoeding, behuising, en lewensverwagting. Apartheid het al hoe meer omstrede geword in die internasionale arena wat tot sanksies en onttrekking van beleggings gelei het, wat gepaard gegaan het met al hoe erger onluste. Die spanning het 'n hoogtepunt bereik in 1984–85 toe die regering met al hoe strawwer teenmaatreëls reageer. Dit het weer gelei tot feller weerstand van [[anti-apartheidbeweging]]s (veral die [[African National Congress]]). Weerstandsbewegings soos MK onder leiding van Nelson Mandela self het talle mense vermoor. Die land is geruk deur die kombinasie van internasionale boikotte en ekonomiese sanksies, stakings, optogte, betogings, en sabotasie. In 1990 doen die Nasionale Partyregering die eerste stappe tot 'n onderhandelde skikking toe dit die ANC en ander politieke organisasies ontban en ANC-leier Nelson Mandela na 27 jaar in die tronk vrylaat. Die tronk waaruit hy vrygelaat is, was nie die sel op Robbeneiland nie, maar die [[Victor Verster-gevangenis]] buite [[Paarl]]. Apartheidwetgewing is geleidelik geskrap en die eerste veelrassige verkiesing is in 1994 gehou. Die ANC het met 'n oorweldigende meerderheid gewen en is steeds aan bewind. Korrupsie en wanbesteding van staatsfondse en belastingbetalers se geld was nog nooit in die geskiedenis van Suid-Afrika so erg nie. Ten spyte van die beëindiging van Apartheid leef miljoene swart Suid-Afrikaners, maar ook honderdduisende blankes steeds in armoede. Terwyl swart armoede gereeld toegeskryf word aan die nalatingskap van apartheid, skenk min waarnemers aandag aan die feit dat Suid-Afrika se ekonomiese en politieke raamwerk nooit dié van 'n moderne welvaartstaat gevolg het nie, maar dat dit eerder op 'n neoliberale vryemarkekonomie berus wat aan markkragte en globalisering blootgestel is. Al is daar ook druk op die huidige regering om dienslewering op te knap en sosiale vraagstukke aan te spreek en is baie vordering gemaak wat betref behuising, elektrisiteitsvoorsiening en toegang tot water, sal miljoene armes, wat nie by die vereistes van 'n geglobaliseerde ekonomie kan aanpas nie, die verloorders wees. So word na raming reeds 400&nbsp;000 blanke Suid-Afrikaners in krotbuurte en plakkerskampe gehuisves.<ref>{{en}} [http://www.bbc.co.uk/news/magazine-22554709 ''BBC News Magazine, 19 Mei 2013: Do white people have a future in South Africa?'']</ref> Terwyl die ANC-regering hom tot die bou van 'n nierassige samelewing verbind het, word sy strategie in hierdie verband – die beleid van swart ekonomiese bemagtiging – dikwels bevraagteken. Terwyl hierdie beleid die vorming van 'n groeiende swart bourgeoisie en middelklas bevorder en versnel het, lewer ander sosiale groepe kritiek op die newe-effekte van dié beleid – [[nepotisme]], die akkumulasie van kapitaal in min swart hande, groeiende ongelykheid en inkomstegaping binne die swart gemeenskappe, en voortgesette diskriminasie teen blanke werknemers waardeur die ekonomie en die hele samelewing ook dekades ná die einde van apartheid volgens rasselyne georganiseer word.<ref>{{en}} Okechukwu C. Iheduru: ''Black economic power and nation-building in post-apartheid South Africa''. In: ''The Journal of Modern African Studies'', jaargang 42, nommer 1, Maart 2004, bl. 1–30</ref> Tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024-verkiesing]] het die ANC vir die eerste keer sedert 1994 nie meer 'n volstrekte meerderheid behaal nie en was vervolgens op koalisievennote aangewese. Voor die verkiesing het Ramaphosa se voorganger Zuma by die nuwe [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] aangesluit, wat tydens die verkiesing die derde meeste stemme op hom verenig het. Ramaphosa het ná die verkiesing 'n [[nasionale eenheidsregering]] gevorm met die [[Demokratiese Alliansie]], die [[Inkatha-Vryheidsparty]] en ander kleiner partye.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.africanews.com/2024/07/01/south-africas-president-ramaphosa-unveils-new-cabinet/ |title=South Africa's President Ramaphosa unveils new cabinet |publisher=Africanews |date=1 Julie 2024 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> == Politiek == === Regering === {{Hoofartikel|Regering van Suid-Afrika}} [[Lêer:Pretoria CBD1.jpg|duimnael|links|Die stadskern van Pretoria, die administratiewe hoofstad van Suid-Afrika, soos vanaf [[Lukasrand]] gesien, 2006]] [[Lêer:Houses of Parliament (Cape Town).jpg|duimnael|Gebou van die [[Parlement van Suid-Afrika|Parlement]] in Kaapstad, setel van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] en die [[Nasionale Raad van Provinsies]]]] [[Lêer:Supreme Court of Appeal, Bloemfontein, South Africa.jpg|duimnael|Die [[Appèlhof van Suid-Afrika]] in Bloemfontein]] Suid-Afrika het 'n [[Parlement van Suid-Afrika|tweekamerparlement]] wat bestaan uit 'n [[Nasionale Raad van Provinsies]] (of hoërhuis) met 90 lede en 'n [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] (of laerhuis) met 400 lede. Lede van die laerhuis word volgens proporsionele verteenwoordiging verkies: helfte van die lede word direk verkies op grond van nasionale lyste en die ander helfte word verkies uit provinsiale lyste. Tien lede word verkies om elke provinsie in die Nasionale Raad van Provinsies te verteenwoordig, ongeag die bevolkingsgrootte van die provinsie. Verkiesings vir beide kamers word elke vyf jaar gehou. Die regering word in die laerhuis gevorm en die leier van die meerderheidsparty in die Nasionale Vergadering is die President. Tans word Suid-Afrikaanse politiek oorheers deur die [[African National Congress]] (ANC) wat 40,18% van die stemme in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|algemene verkiesing van 2024]] ontvang het, gevolg deur die [[Demokratiese Alliansie]] (DA) wat 21,81% van die stemme ontvang het. Die derde party is die nuutgestigte [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] (MK) wat 14,58% van die stemme ontvang het, gevolg deur die [[Ekonomiese Vryheidsvegters]] (EFF) met 9,52%. Die voorheen dominante [[Nuwe Nasionale Party]] (NNP), waarvan die voorganger, die Nasionale Party, apartheid aanvanklik ingestel het, het na 1994 spoedig steun verloor en het op 9 April 2005 gestem om finaal te ontbind. Die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|munisipale verkiesing van 2016]] het 'n groot skuif in die land se politiek gewys, waar die heersende ANC-party sy meerderheid verloor het en klein partye soos die EFF en IVP groot minderhede behaal het. Sedertdien word [[Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Johannesburg]] ([[Mpho Phalatse]]) en [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Tshwane]] (Randall Williams) saam met [[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Kaapstad]] (sedert 2006) en die Wes-Kaap (sedert 2009), deur die DA of DA-koalisies regeer. === Politieke partye in die parlement sedert 2024 === [[Lêer:2024 South African National Assembly.svg|duimnael|links|Setels in die Nasionale vergadering na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024-verkiesing]] volgens aantal setels: {{columns-list|2| {{sleutel|#006600|[[African National Congress|ANC]]: 159}} {{sleutel|#005BA6|[[Demokratiese Alliansie|DA]]: 87}} {{sleutel|#56AA48|[[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]]: 58}} {{sleutel|#852A2A|[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]: 39}} {{sleutel|#FD0000|[[Inkatha-Vryheidsparty|IVP]]: 17}} {{sleutel|#378D34|[[Patriotic Alliance|PA]]: 9}} {{sleutel|#05B615|[[ActionSA]]: 6}} {{sleutel|#FF6600|[[Vryheidsfront Plus|VF+]]: 6}} {{sleutel|#B40B2D|[[Afrika Christen Demokratiese Party|ACDP]]: 3}} {{sleutel|#FFB300|[[United Democratic Movement|UDM]]: 3}} {{sleutel|#1B8C66|[[Al Jama-ah]]: 2}} {{sleutel|#00A7E6|[[African Transformation Movement|ATM]]: 2}} {{sleutel|#E7B04A|[[Build One South Africa|BOSA]]: 2}} {{sleutel|#000000|[[National Coloured Congress|CCC]]: 2}} {{sleutel|#0336D8|[[RISE Mzansi]]: 2}} {{sleutel|#EA6500|[[GOOD]]: 1}} {{sleutel|#008718|[[Pan Africanist Congress of Azania|PAC]]: 1}} {{sleutel|#363362|[[United Africans Transformation|UAT]]: 1}} }}]] [[Lêer:National Assembly of South Africa 2007.jpg|duimnael|Raadsaal van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]]]] * [[African National Congress]] (159) * [[Demokratiese Alliansie]] (87) * [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]] (58) * [[Ekonomiese Vryheidsvegters]] (39) * [[Inkatha-Vryheidsparty]] (17) * [[Patriotic Alliance]] (9) * [[Vryheidsfront Plus]] (6) * [[ActionSA]] (6) * [[Afrika Christen Demokratiese Party]] (3) * [[United Democratic Movement]] (3) * [[African Transformation Movement]] (2) * [[Al Jama-ah]] (2) * [[Build One South Africa|BOSA]] (2) * [[RISE Mzansi]] (2) * [[National Coloured Congress|CCC]] (2) * [[GOOD]] (1) * [[United Africans Transformation|UAT]] (1) * [[Pan Africanist Congress of Azania|Pan Africanist Congress]] (1) === Politieke ontwikkeling === [[Lêer:Uniegebou.jpg|duimnael|links|Die [[Uniegebou]] in Pretoria, setel van die [[Regering van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse regering]]]] [[Lêer:ConstitutionalCourtofSouthAfrica-entrance-20070622.jpg|duimnael|Die [[Grondwetlike Hof van Suid-Afrika]] in Johannesburg]] Ondanks alle retoriek van 'n "reënboognasie" weerspieël verkiesingsresultate in Suid-Afrika steeds die demografiese verdeling van sy bevolking. Swart kiesers het 'n sterk neiging om vir die ANC te stem, blankes en bruines steun die DA, die OD word merendeels deur die minderheidsgroepe (bruines, blankes, Indiërs) verkies. Nasionale verkiesings het sodoende die karakter van 'n etniese sensus.<ref>{{de}} [http://www.bpb.de/gesellschaft/sport/fussball-wm-2010/64167/anc-forever?p=0 ''bpb – Helga Dickow: ANC forever? Innenpolitische Entwicklungen und Parteien in Südafrika. Besoek op 18 Junie 2013'']</ref> 'n Hoë persentasie stemburgers uit minderheidsgroepe is veronseker en bly buite stemming in verkiesings. Diegene, wat wél hul stemme uitbring, stem volgens rasionale oorwegings – en verkies diegene politieke leiers waarvan verwag kan word dat hulle hul eie etniese groep min of meer sal bevoordeel. Al word 'n sodanige indruk deur verkiesingsresultate geskep, vorm swart kiesers allesbehalwe 'n monolitiese blok. Verskille tussen armes en welvarendes het groter geword in die nuwe Suid-Afrika, en dit is tot dusver veral 'n klein, alhoewel groeiende, swart middelklas wat die meeste ekonomiese voordeel uit die nuwe bedeling kan trek. Hulle was die teikengroep vir die nuwe swart opposisieparty COPE wat dan ook min stemme in landelike omgewings of benadeelde woonbuurte getrek het. Binne- en buitelandse waarnemers verwys na die gevare wat die oorheersende posisie van die regerende ANC vir Suid-Afrika se demokratiese stelsel kan inhou. Tans vind ideologiese debatte eerder plaas tussen die verskillende politieke vleuels van dié party as tussen regerings- en opposisiepartye. Maar Suid-Afrika is nie die enigste demokrasie wat dekades lank deur 'n dominante meerderheidsparty geregeer is nie. Lande soos Indië (dekades lank oorheers deur die Kongresparty), Japan (oorheers deur die Liberaaldemokratiese Party) of Italië (wat lange jare deur die dominante Democrazia Cristiana geregeer is) het dieselfde politieke pad geloop voordat opposisiepartye 'n oorwinning behaal het. Die stabiliteit van dié lande se demokratiese bedeling is nooit in twyfel getrek nie. Tans word Suid-Afrika se onafhanklike regstelsel as 'n waarborg vir 'n demokratiese toekoms beskou waarin die skeiding van magte in dié Afrikaland verskans sal bly. === Buitelandse betrekkinge === {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Suid-Afrika|Lys van diplomatieke missies in Suid-Afrika|Lys van diplomatieke missies van Suid-Afrika}} [[Lêer:Diplomatic missions of South Africa.png|duimnael|links|Plekke oor die wêreld heen waar Suid-Afrika ambassadeurs of hoëkommissarisse het]] [[Lêer:Indian High Commission in Pretoria.JPG|duimnael|Indië se Hoë Kommissie in Pretoria]] [[Lêer:Joint photo session before the start of the 2016 BRICS summit in Goa.jpg|duimnael|Deelnemers aan die 8ste [[BRICS]]-spitsberaad in [[Goa]], Indië, in 2016. Van links na regs: President [[Michel Temer]] (Brasilië), president [[Wladimir Poetin]] (Russiese Federasie), premier [[Narendra Modi]] (Indië), president [[Xi Jinping]] (Volksrepubliek China) en president [[Jacob Zuma]]]] Suid-Afrika is 'n streeksmoondheid in [[Afrika suid van die Sahara]] wat in baie opsigte 'n baanbrekerrol speel en as voorbeeld vir ander Afrikalande kan dien. Ná dekades van internasionale isolasie gedurende die apartheidjare het die buitelandse beleid onder president Nelson Mandela (1994–1999) nog in 'n fase van heroriëntasie en versigtige hertoetreding tot die internasionale gemeenskap geval. Mandela se opvolger, [[Thabo Mbeki]] (1999–2008), het gedurende sy ampstermyn reeds die kans vir die herdefinisie van Suid-Afrika se buitelandse beleid gesien wat volgens hom op twee pilare gerus het – die voortsetting van strategiese samewerking met die Noorde, maar as gelykwaardige vennoot, en die uitbreiding van koöperasie met die Suide. Sentraal in die konsep van Suid-Suid-samewerking het die uitbou van bestaande multinasionale instellings op die Afrikavasteland gestaan (die sogenaamde "[[Afrika Renaissance]]"), waaronder die [[Afrika-unie]] (AU) en die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SADC), en die sogenaamde "skoenlapper-strategie" gestaan waarvolgens die samewerking met [[Asië]] en [[Latyns-Amerika]] uitgebou is, met Afrika in die sentrum.<ref name="rennkamp">{{de}} Britta Rennkamp: ''Außenpolitik und gesellschaftliche Entwicklung in Südafrika und Brasilien''. In: ''APuZ. Aus Politik und Zeitgeschichte''. Jaargang 63, nommer 50–51/2013, 2 Desember 2013, bl. 41</ref> Vanweë Mbeki se agterlike beleid ten opsigte van kwelvrae soos [[Vigs]] – hy het onder meer enige samehang tussen die [[MIV]]-virus en Vigs ontken – het sy internasionale reputasie egter heelwat skade gely.<ref name="rennkamp" /> Gedurende die presidentskap van [[Jacob Zuma]] het Suid-Afrika se buitelandse beleid steeds op die samewerking met ander ontluikende lande gefokus, maar hoe meer aandag aan binnelandse kwessies geskenk word, hoe meer het die Zuma-regering wegbeweeg van die vorige konsep van "presidensiële diplomasie". 'n Kernbeleid in die vroeë 21ste eeu is die samewerking met [[Brasilië]], Indië, [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] binne die sogenaamde [[BRICS]]-groep van ontluikende ekonomieë nadat Suid-Afrika in 2010 uitgenooi is om tot die destydse BRIC-groep toe te tree. Ten spyte van Suid-Afrika se relatief klein ekonomie is daar tydens die jaarlikse BRICS-spitsberade konsensus met die groter lidlande oor 'n verskeidenheid politieke kwessies bereik. Met die BRICS-spitsberaad van 2013, wat in die Suid-Afrikaanse hawestad Durban gehou is, het die BRICS-groep se rol as ekonomiese belangegroep sterker na vore getree. In die eThekwini-verklaring het die staats- en regeringshoofde vier hoofdoelwitte geformuleer: die beplande daarstelling van 'n gemeenskaplike BRICS-ontwikkelingsbank, die daarstelling van 'n fonds vir onverwagte uitgawes (''Contingent Reserve Agreement, CRA''), die daarstelling van 'n sakeraad vir ondernemings en handel (''Business Council'') en die daarstelling van 'n raad wat die samewerking tussen dinkskrums uit die vyf BRICS-lande sal koördineer. Die Suid-Afrikaanse regering pleit vir die reg op [[selfbeskikking]] van beide die [[Sahrawis]] in die deur [[Marokko]] opgeëiste en deels besette [[Wes-Sahara]] as [[Arabiese Demokratiese Republiek Sahara]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201901210558.html |title=Western Sahara: Algeria and South Africa Renew Their Support to Saharawi People Right to Self-Determination and Freedom |publisher=allafrica.com |date=15 Januarie 2019 |accessdate=30 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321203005/https://allafrica.com/stories/201901210558.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die [[Palestyne]] in die deur [[Israel]] opgeëiste en deels besette [[Palestynse Grondgebiede]] as [[Staat Palestina]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201811300320.html |title=South Africa: SA Reiterates Palestine Support |publisher=allafrica.com |date=29 November 2018 |accessdate=30 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321203025/https://allafrica.com/stories/201811300320.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Provinsies === {{Hoofartikel|Provinsies van Suid-Afrika}} Suid-Afrika het tot 1994 uit slegs vier provinsies bestaan: [[Transvaal]], [[Oranje-Vrystaat]], [[Natal]] en die [[Kaapprovinsie]]. Sedert die totstandkoming van die volskaalse demokratiese Suid-Afrika in 1994 word die land onderverdeel in nege provinsies: [[Lêer:Kaart van Suid-Afrika met Afrikaanse byskrifte.svg|duimnael|Die nege provinsies van Suid-Afrika]] {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" ! Provinsie ! Naam in die mees gebruikte taal ! [[ISO 3166-2:ZA]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.iso.org/files/live/sites/isoorg/files/archive/pdf/en/newsletter_i-9.pdf |title=Changes in the list of subdivision names and code elements |publisher=[[ISO|Internasionale Standaardeorganisasie, (ISO)]] |date=28 November 2007 |accessdate=2 Junie 2025}}</ref> ! Hoofstad ! Grootste stad ! Voormalige provinsie of [[Bantoestan]] |- | align="left"| [[Lêer:Flag of the Gauteng Province.png|20px|raam]] [[Gauteng]] ||align="left"| ''eGoli'' ([[Zoeloe]]) ||align="left"| ZA-GP ||colspan="2" align="center"| [[Johannesburg]] ||align="left"| [[Transvaal]] |- | align="left"| [[Lêer:Flag of the KwaZulu-Natal Province.png|20px|raam]] [[KwaZulu-Natal]] ||align="left"| ''iKwaZulu-Natali'' ([[Zoeloe]]) ||align="left"| ZA-KZN ||align="left"| [[Pietermaritzburg]] ||align="left"| [[Durban]] ||align="left"| [[Natal (provinsie)|Natal]]<br />[[KwaZulu]], [[Transkei]] |- | align="left"| [[Lêer:Flag of the Limpopo Province.png|20px|raam]] [[Limpopo]] ||align="left"| ''Limpopo'' ([[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]]) ||align="left"| ZA-LP ||colspan="2" align="center"| [[Polokwane]] (Pietersburg) ||align="left"| Transvaal<br />[[Venda (tuisland)|Venda]], [[Lebowa]], [[Gazankulu]] |- | align="left"| [[Lêer:Flag of the Mpumalanga Province.png|20px|raam]] [[Mpumalanga]] ||align="left"| ''iMpumalanga'' ([[Swazi]]) ||align="left"| ZA-MP ||colspan="2" align="center"| [[Nelspruit|Mbombela]] (Nelspruit) ||align="left"| Transvaal<br />[[KwaNdebele]], [[KaNgwane]], [[Bophuthatswana]], Lebowa |- | align="left"| [[Lêer:Flag of the Northern Cape Province.png|20px|raam]] [[Noord-Kaap]] ||align="left"| ''Noord-Kaap'' ([[Afrikaans]]) ||align="left"| ZA-NC ||colspan="2" align="center"| [[Kimberley]] ||align="left"| [[Kaapprovinsie|Kaap]] |- | align="left"| [[Lêer:Flag of the North West Province.png|20px|raam]] [[Noordwes]] ||align="left"| ''Bokone Bophirima'' ([[Tswana]]) ||align="left"| ZA-NW ||align="left"| [[Mahikeng]] (Mafikeng) || align="left" | [[Rustenburg]] ||align="left"| Transvaal, Kaap<br />Bophuthatswana |- | align="left"| [[Lêer:Flag of the Eastern Cape Province.png|20px|raam]] [[Oos-Kaap]] || align="left" | ''iMpuma-Kapa'' ([[Xhosa]]) ||align="left"| ZA-EC ||align="left"| [[Bhisho]] (Bisho) ||align="left"| [[Gqeberha]] (Port Elizabeth) ||align="left"| Kaap<br />Transkei, [[Ciskei]] |- | align="left"| [[Lêer:Flag of the Free State Province.png|20px|raam]] [[Vrystaat]] ||align="left"| ''Freistata'' ([[Suid-Sotho]]) ||align="left"| ZA-FS ||colspan="2" align="center"| [[Bloemfontein]] ||align="left"| [[Oranje-Vrystaat]]<br />Bophuthatswana, [[Qwaqwa]] |- | align="left"| [[Lêer:Flag of the Western Cape Province.png|20px|raam]] [[Wes-Kaap]] || align="left" | ''Wes-Kaap'' ([[Afrikaans]]) ||align="left"| ZA-WC ||colspan="2" align="center"| [[Kaapstad]] ||align="left"| Kaap |} == Geografie == {{Hoofartikel|Geografie van Suid-Afrika}} [[Lêer:Namaqua park flowers pompes a eau.jpg|duimnael|links|Windpomp in Namakwaland (Noord-Kaap)]] [[Lêer:Kaart Suid-Afrika.png|duimnael|Kaart van Suid-Afrika]] [[Lêer:Upland South Africa Savanna.jpg|duimnael|links|Bosveld van die [[KwaZulu-Natal Middeland]] naby Pietermaritzburg]] [[Lêer:South Africa map of Köppen climate classification.svg|duimnael|Klimaatsones in Suid-Afrika volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Suid-Afrika is aan die heel suidelikste deel van Afrika geleë met 'n lang kuslyn van meer as 2&nbsp;500&nbsp;kilometer (1&nbsp;550&nbsp;myl) wat oor twee oseane strek (die [[Atlantiese Oseaan|Atlantiese]] en [[Indiese Oseaan|Indiese]]). Suid-Afrika het 'n groot verskeidenheid klimaatsones, van die woestyntoestande in die [[Kalahari]] naby [[Namibië]] tot welige subtropiese klimaat langs die grens met [[Mosambiek]]. Dit rys vinnig oor 'n bergagtige platorand tot die binnelandse plato wat as die hoëveld bekend staan. Selfs al word Suid-Afrika as semi-droog beskou, is daar aansienlike wisseling in klimaat sowel as topografie. Ondanks sy ligging in die subtropiese klimaatsone word groot dele van die land danksy die invloed van die oseane en die feit dat die sentrale gebiede meer as 1&nbsp;000 meter bo [[seevlak]] geleë is eerder deur 'n gematigde en sonnige klimaat gekenmerk. Pretoria se gemiddelde jaarlikse temperatuur is net 0,5&nbsp;°C hoër as dié van Kaapstad. Kaapstad se gemiddelde 8,6 daaglikse sonskynure vergelyk baie gunstig met byvoorbeeld die [[Spanje|Spaanse]] hoofstad [[Madrid]] (7,9 ure) en die [[Italië|Italiaanse]] hoofstad [[Rome]] (6,5 ure). Die Suid-Afrikaanse binneland wissel van die bergagtige en yl bevolkte [[Karoo]] tot [[grasveld|gras-]] en [[bosveld]] in die noordelike dele van die land. Die ooste van die land lê in die somerreënstreek – die oostelike kuslyn kry heelwat reën en is amper tropies in aard. Die heel suidwestelike gedeelte van die land is weer mediterreens met nat winters en warm, droë somers. Die suidwestelike gebiede van die Wes-Kaap produseer die meeste van [[Suid-Afrikaanse wyn|Suid-Afrika se wyn]]. Dit word gekenmerk deur wind, wat die grootste deel van die jaar met tussenposes in Maart en April waai. Kaapstad staan veral bekend vir sy suidoosterwind. Die felheid van die winde het die vaart om die kus van die Kaap van Goeie Hoop in die verlede lewensgevaarlik vir seevaarders gemaak en baie skipbreuke is daardeur veroorsaak. Effens verder oos aan die suidkus van die land, waar reënval in die vorm van kort buie meer gereeld deur die jaar is, word die [[Tuinroete]] aangetref, wat bestaan uit 'n beeldskone groen landskap. === Metropolitaanse gebiede === [[Lêer:Map of the metropolitan municipalities of South Africa (2016).svg|duimnael|Kaart van die agt Suid-Afrikaanse [[metropolitaanse munisipaliteit]]e in 2016]] Tydens die groot munisipale hervorming in 2000 is baie Suid-Afrikaanse stede met hul omliggende gemeentes en [[township]]s saamgesmelt. Van dié nuwe metropolitaanse gebiede is hernoem, waarvan die meeste name van [[Bantoetale]] afkomstig is en die nuwe Suid-Afrika sal verteenwoordig. {| class="wikitable sortable zebra" ! Rang ! Gemeente ! Grootste stad ! Provinsie |- | 1 || [[Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Johannesburg]] || [[Johannesburg]] || [[Gauteng]] |- | 2 || [[Stad Kaapstad Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Kaapstad]] || [[Kaapstad]] || [[Wes-Kaap]] |- | 3 || [[eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit|eThekwini]] || [[Durban]] || [[KwaZulu-Natal]] |- | 4 || [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] || [[Germiston]] || [[Gauteng]] |- | 5 || [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Stad Tshwane]] || [[Pretoria]] || [[Gauteng]] |- | 6 || [[Nelson Mandelabaai Metropolitaanse Munisipaliteit|Nelson Mandelabaai]] || [[Gqeberha]] || [[Oos-Kaap]] |- | 7 || [[Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit|Buffalo City]] || [[Oos-Londen]] || [[Oos-Kaap]] |- | 8 || [[Mangaung Metropolitaanse Munisipaliteit|Mangaung]] || [[Bloemfontein]] || [[Vrystaat]] |} {{Sien ook|Lys van munisipaliteite in Suid-Afrika}} === Plant- en dierelewe === [[Lêer:Fynbos.jpg|duimnael|links|Fynbos, 'n plantkoninkryk uniek aan Suid-Afrika word naby [[Kaapstad]] aangetref]] Suid-Afrika het meer as 20&nbsp;000 verskillende inheemse plante, of omtrent 10% van alle spesies op aarde, wat beteken dat dit baie ryk aan [[biodiversiteit]] is. Suid-Afrika se mees algemene [[bioom]] is [[grasveld]], veral op die Hoëveld waar die plantegroei oorheers word deur verskillende grasse, lae struike en doringbome, hoofsaaklik [[kameeldoring]] en witdoring. Plantegroei is selfs yler in die noordweste as gevolg van die lae reënval. Dáár kom verskeie vetplantspesies voor wat water stoor soos [[aalwyn]]e en [[Naboom|nabome]] in die baie warm en droë Namakwaland. Die gras- en doringsavanne verander stadig in bosveld in die noordooste van die land met digter plantegroei. Daar is ook 'n beduidende hoeveelheid [[kremetartboom|kremetartbome]] in die gebied naby die noordelike punt van die [[Krugerwildtuin]]. == Ekonomie == {{Hoofartikel|Ekonomie van Suid-Afrika|Politieke ekonomie van Suid-Afrika|Geskiedenis van die ekonomiese ontwikkeling van Suid-Afrika}} [[Lêer:Johannesburg Stock Exchange.jpg|duimnael|Die Johannesburgse Aandelebeurs is die grootste aandelebeurs in [[Afrika]]]] Suid-Afrika se nywerheidsektor is die grootste en belangrikste op die vasteland van Afrika, en met sy rykdom minerale is die republiek ook een van die wêreld se voorste mynboulande. Nogtans het die land nooit daarin geslaag om tot 'n nywerheidsland te ontwikkel nie – 'n feit wat deur sommige deskundiges aan Suid-Afrika se vroeëre beleid van Apartheid toegeskryf word.<ref>{{de}} [http://liportal.inwent.org/suedafrika/wirtschaft-entwicklung.html ''liportal.inwent.org: Suid-Afrika – Ekonomie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091031142327/http://liportal.inwent.org/suedafrika/wirtschaft-entwicklung.html |date=31 Oktober 2009 }}</ref> Een van die grootste uitdagings vir die land bly dan ook om die swart bevolking te leer dat deur hard te werk, die regverdige verdeling van rykdom en hulpbronne dan moontlik is. Die algemene verstaan van die begrip van regverdige verdeling van rykdom en hulpbronne word deur politieke figure soos Julius Malema verdraai deur om sy ondersteuners te vertel dat 'n mens nie nodig het om hard te werk nie. Hy glo sy ondersteuners is geregtig op grond en rykdom sonder om 'n vinger te lig. === Mynbou === {{Hoofartikel|Mynbedryf van Suid-Afrika}} [[Lêer:South Africa-Cullinan Premier Mine01.jpg|duimnael|links|Die Premier-diamantmyn, Cullinan, Gauteng, Suid-Afrika]] Suid-Afrika beskik oor die wêreld se grootste reserwes goud en [[platinum]], asook reuse-reserwes van ander metale en minerale soos [[chroom]], [[mangaan]], [[steenkool]] en ystererts. Die enigste belangrike natuurlike hulpbronne, wat nie plaaslik voorkom nie, is [[bauxiet]] en ru-olie. Jaarliks word minerale en metale ter waarde van sowat 700 miljard ZAR gemyn wat grotendeels uitgevoer word. Die mynbousektor lewer 'n baie groot persentasie van die land se uitvoere en dra tussen sewe en agt persent tot Suid-Afrika se bruto geografiese produk (BGP) by. Terwyl die ontginning van goud ondanks gevorderde tegnologieë sy tradisioneel leidende rol geleidelik verloor, word platinum, steenkool en ystererts steeds belangriker. Suid-Afrika lewer tans byna 80 persent van die platinum op die wêreldmark op. In die vroeë 21ste eeu het kragtekorte die mynboubedryf belemmer en produksie met tot twintig persent verminder. === Landbou === {{Hoofartikel|Landbou in Suid-Afrika}} [[Lêer:Gauteng-Sheep Farming-001.jpg|duimnael|'n Skaapplaas in [[Gauteng]]]] Naas mynbouprodukte bly die uitvoergerigte landbou die tweede belangrikste verskaffer van buitelandse valuta vir die land. Dit lewer sowat drie persent van die BGP op. Veral Suid-Afrikaanse wyn, vrugte en groente is gewild op oorsese markte. Danksy gunstige klimaattoestande trek veral die provinsie Wes-Kaap voordeel uit die – in vergelyking met die Noordelike Halfrond – teenoorgestelde seisoene. Verskeie produkte kan sodoende langer na Europese bestemmings gelewer word. Landbou in die res van die land word egter deur swak grondgehalte, watertekorte en grondeise gestrem. === Wynbou === [[Lêer:Vignes palissées à Stellenbosch.jpg|duimnael|links|Wingerd in Stellenbosch]] [[Lêer:Harvest Parade 2014 121.jpg|duimnael|Die Stellenbosse Oesparade in 2014]] Volgens historiese oorlewering is die eerste wyn aan die Kaap reeds op 2 Februarie 1659 gekelder.<ref>{{de}} Suid-Afrikaanse Toerismeraad: ''Südafrika. Rebe, Wein und Jahrgang''. Brosjure (1984), bl. 4</ref> Maar dit was veral Franse Hugenote-vlugtelinge uit tradisionele Franse wynboustreke wat in 1688 gevorderde kennis en tegnologie van wynbou na Suid-Afrika gebring het. Hul besonderse wynvermoëns en -geheime het verseker dat duursame wyn aan die Kaap geproduseer is, wat onontbeerlik was vir verbygaande skepe. Hierdie geheimenisse van wynvervaardiging is oor generasies heen binne families bewaar wat van Hugenote-immigrante die leidende wynprodusente gemaak het.<ref>{{af}} [http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512011000300005 '''n Ongelyke oes: die Franse Hugenote en die vroeë Kaapse wynbedryf''. In: ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', volume 51, nommer 3, Pretoria 2011]{{dooie skakel}}</ref> In die laat 18de eeu het die wynmaker Hendrik Cloete internasionale erkenning vir sy rooi en wit-dessertwyne gekry wat op die landgoed Constantia naby Kaapstad geproduseer is. Die deurbraak vir droë witwyne het in 1957 gekom toe op die wyngoed Twee Jonge Gezellen vir die eerste keer koue fermentasie toegepas is.<ref>{{af}} [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/09/22/16/6.html ''Die Burger, 22 September 1993: Twee Jonge Gezellen-wyne uniek. Besoek op 5 April 2016'']</ref> Hierdie proses van gekontroleerde fermentasie is oorbodig in Europa waar die stoor van wyne in ondergrondse kelders en koeler temperature in die najaar, wanneer druiwe geoes word, wyn van hoë gehalte waarborg. Om die fermentasieproses te optimaliseer en tot twee of drie weke te verleng, word jong witwyne aan die Kaap tot 15&nbsp;°C verkoel. Suid-Afrika is met 2,7 persent van die jaarlikse produksie, wat gelykstaan aan 730 miljoen liter, tans die negende grootste wynprodusent ter wêreld en die vierde grootste buite Europa. Sowat 4&nbsp;450 wynprodusente is in die land geregistreer. Die gewildste soorte vir die internasionale mark is [[Chenin Blanc]] en [[Cabernet Sauvignon]]. Danksy die toenemende internasionale gewildheid van Suid-Afrikaanse wyne het die uitvoersyfers sedert die jare negentig skerp gestyg en in 2010 reeds byna 400&nbsp;miljoen&nbsp;liter beloop (teenoor 'n skrale 25&nbsp;miljoen in 1991). So het Suid-Afrikaanse wynuitvoerders byvoorbeeld in 2009 op die Britse mark by hul Franse eweknieë verbygesteek en van die RSA die vierde grootste verskaffer van wyn gemaak.<ref>{{en}} [http://www.southafrica.info/business/trade/export/ukwine-290310.htm#.UavTnduiN8w ''www.southafrica.info: SA overtakes France in UK wine sales, 29 Maart 2010''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140802081300/http://www.southafrica.info/business/trade/export/ukwine-290310.htm#.UavTnduiN8w |date= 2 Augustus 2014 }}</ref> {{Sien ook|Suid-Afrikaanse wyn|Lys van wynkelders in Suid-Afrika}} === Verwerkende nywerhede === [[Lêer:Graaff Fruit-Ceres packing.jpg|duimnael|Werkers verpak pere vir uitvoer in die [[Ceres]]-vallei]] Net soos Suid-Afrika se mynbou- en landbousektor is ook die land se verwerkende nywerhede sedert 1994 aan skerp internasionale mededinging en aanhoudende prysdruk op die wêreldmark blootgestel. Die plaaslike verwerking en veredeling van die land se minerale-skatte, swaar nywerhede en vervaardiging van masjiene het steeds belangriker geword. Die sterk groei in 'n aantal nywerheidsektore soos die boubedryf word deur die binnelandse vraag gedryf. Die tweede grootste nywerheidsbedryf met 'n lang tradisie van plaaslike vervaardiging is die motorbedryf. Groot Duitse produsente soos [[BMW]] en [[Volkswagen]] het 'n beduidende persentasie van hul vervaardigingskapasiteite na Suid-Afrika uitgeplaas en produseer hier ook vir oorsese markte. Nogtans het die bedryf 'n sterk sikliese karakter – weens dalende vraag van oorsese ekonomieë is produksie in 2008 en 2009 merkbaar verminder. Ander belangrike nywerheidsektore sluit chemie, inligtings- en kommunikasietegnologie asook tekstiele in. === Energiebedryf === Suid-Afrika se energiebedryf beleef in die vroeë 21ste eeu ingrypende strukturele verandering. Dit dra tans reeds sowat 15 persent tot die BGP by en sal as gevolg van stygende binnelandse vraag verdere groei toon. Om in die land se toekomstige kragbehoeftes te kan voorsien, sal nuwe kragsentrales opgerig moet word. Die nasionale energieverskaffer Eskom sal danksy 'n lening van die [[Wêreldbank]] byna vier miljard VSA-$ in sy Medupi-projek belê, tog bly hierdie konvensionele termiese kragsentrale by Suid-Afrikaanse en buitelandse nie-regeringsorganisasies omstrede. Kritici wys op die hoë koolstofdioksied-emissies van steenkoolkragsentrales. === Infrastruktuur === [[Lêer:Gautrain-rail reserve-Midrand-001.jpg|duimnael|links|Die Gautrein se dubbelspoorlyn in Midrand]] [[Lêer:Map of the National Roads of South Africa with labels.svg|duimnael|Kaart van Suid-Afrika se [[Nasionale paaie in Suid-Afrika|Nasionale Padstelsel]]]] Sedert 1994 met die oorgaan na 'n demokrasie en ook die oorgaan tot 'n vryemark stelsel, het die Suid-Afrikaanse infrastruktuur tot 'n hewige stilstand gekom. Waar daar voor 1994 nog stelselmatig aan die infrastruktuur gewerk is as gevolg van die feit dat die spoorweë, paaie en publieke vervoer aan staatbeheer onderworpe was, het die ANC as nuwe regerende party 'n liberale ekonomiese beleid gevolg en hierdie instansies geprivatiseer. Die uitbrei van infrastruktuur en die onderhoud van die alreeds bestaande infrastruktuur is vervolgens onder meer as gevolg van korrupsie tot 'n halt geruk het. Sedert 1994 is baie selde aandag aan nuwe infrastruktuurprojekte geskenk. As gevolg hiervan het die spoorlynstelsel, wat nog in 1992 as die rugstring van die Suid-Afrikaanse ekonomie bestempel is, agteruit beweeg en het die spoorlyn al hoe gevaarliker geword. Dit het beteken dat 'n groot persentasie van die spoorlynvragte deur besighede van die spoorlyne af verwyder is, en eerder aan die privaatsektor se transportryers en vervoermaatskappye oorgelaat is. Dit het opsig self ook 'n groter druk op die land se paaie geplaas, en met die instandhouding van die paaie wat sedert 1994 agteruit gegaan het, het dit beteken dat die land se paaie vandag as van die slegstes in die wêreld beskou word. Die eerste werklike poging van die nuwe bedeling om 'n plan te maak ten opsigte van infrastruktuur, is met die koms van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] onderneem. 'n Oormaat toeriste is verwag, en dus het die regerende party dit goed gedink om die wol oor almal die wêreld heen se oë te trek met die bou van snelweë en 'n passasierstreinstelsel genaamd die [[Gautrein]]. Daar is met mooi praat en beloftes aan die bevolking van Suid-Afrika vertel dat die opgradering van die infrastruktuur meestal vir die koms van toeriste sou wees met die aanbied van die Sokker-Wêreldbekertoernooi. Dit was nie die geval nie en het die regering dit goed gedink om al die kostes wat hulle aangegaan het met 'n elektroniese tolstelsel genaamd [[E-tol]] op te maak. Dit het eers na die tyd aan die lig gekom dat dit die regering se plan van die begin af was om die tolstelsel te gebruik om hulself en hul pensioenfonds aan te vul en te verryk. Dus betaal Suid-Afrikaners vandag 'n duur prys vir 'n elitegroep se voordele en vryheid. === Toerisme === [[Lêer:Pafuri Gate (North Entrance Kruger Park).jpg|duimnael|Die [[Krugerwildtuin]] se ingang]] Volgens 'n ondersoek, wat deur ''Standard Bank'' gedoen is, is [[toerisme]] tans een van die belangrikste [[Verskaffer (ekonomie)|verskaffers]] van buitelandse valuta vir die land, met 'n inkomste van R53,9&nbsp;miljard in 2003 (of sewe persent van die bruto binnelandse produk) – nog voor die goudmynbou, wat R35,3&nbsp;miljard verdien het. Volgens die voormalige minister van toerisme, [[Marthinus van Schalkwyk]], het die aantal buitelandse toeriste wat Suid-Afrika in 2009 besoek het, eksponensieel gegroei tot meer as 9,9 miljoen. Die toerismesektor se direkte en indirekte bydrae tot die ekonomie het tussen 1994 en 2009 byna verdubbel – van 4,9 tot 7,9 persent of ZAR 89,4 miljard.<ref>{{af}} [http://www.nuus24.com/Reis/Nuus/Kortbroek-Toeriste-stroom-na-Suid-Afrika-20100930 ''nuus24.com – Kortbroek: Toeriste stroom na Suid-Afrika. (Besoek op 30 September 2010)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101003210419/http://www.nuus24.com/Reis/Nuus/Kortbroek-Toeriste-stroom-na-Suid-Afrika-20100930 |date= 3 Oktober 2010 }}</ref> {{Sien ook|Toerismesyfers van Suid-Afrika}} == Vervoer == === Lugvervoer === [[Lêer:Ekurhuleni Aerotropolis.jpg|duimnael|Die Internasionale Oliver Tambo-lughawe is die besigste in Afrika]] Suid-Afrika se besigste lughawe is die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] naby Johannesburg, gevolg deur die [[Kaapstad Internasionale Lughawe]] naby Kaapstad. [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]], Suid-Afrika se staatslugredery, bied internasionale verbindings na en van hierdie twee lughawens. Daarbenewens bied ook ander groot internasionale lugrederye soos [[British Airways]], [[KLM]], [[Lufthansa]]/[[Swiss International Air Lines|Swiss]], [[IBERIA]] en [[Air France]] daaglikse vlugte na Johannesburg of Kaapstad. Vir binnelandse vlugte in Suid-Afrika of vlugte na buurlande is daar verskeie lugrederye soos [[Airlink]], [[Comair]], [[Kulula.com]], [[Mango (lugredery)|Mango]], [[Air Namibia]], [[Safair]] en [[South African Express]]. Kleiner lughawens in Suid-Afrika sluit in [[Bram Fischer Internasionale Lughawe]] by Bloemfontein, [[Koning Shaka Internasionale Lughawe]] by Durban, [[Kruger Mpumalanga Internasionale Lughawe]], [[Oos-Londenlughawe]], [[Polokwane Internasionale Lughawe]] en [[Port Elizabeth-lughawe]]. === Spoorvervoer === {{Hoofartikel|Spoorvervoer in Suid-Afrika}} [[Lêer:South Africa rail network map with cities.svg|duimnael|links|Die Suid-Afrikaanse spoornetwerk]] [[Lêer:Shosholoza Meyl roete 2012.svg|duimnael|Spoornetwerk van die Shosholoza Meyl]] [[Lêer:Kalk Bay Station 3.jpg|duimnael|'n [[Metrorail]]-trein verlaat die [[Kalkbaai]]-stasie op pad na [[Kaapstad]]]] Die diamant-, goud- en steenkoolmynbedryf in Suid-Afrika was van die begin af op spoorlyne aangewese om mynbouprodukte, wat vir uitvoer na oorsese bestemmings bestem was, na die land se seehawens te vervoer. Om koste te bespaar, het die Britse koloniale bewindhebbers spoorlyne nie volgens die Europese standaardspoorwydte van 4 voet 8,5 duim laat bou nie, maar in die smaller spoorwydte van 1067 millimeter wat oorspronklik deur die [[Noorweë|Noorse]] ingenieur Carl Abraham Pihl ontwikkel en waarna volgens sy inisiale aanvanklik as CAP-spoorwydte verwys is. Dié spoorwydte is wêreldwyd op nuwe spoorlyne toegepas, maar dit het veral in Suid-Afrika algemeen gebruiklik geword. Hier het mense ook gaandeweg hul eie etimologie vir dié spoorwydte ontwikkel en dit "Kaapspoor" begin noem.<ref>{{de}} Michael Dörflinger: ''Das große Buch der Lokomotiven. Illustrierte Technikgeschichte mit den besten Modellen der Welt.'' Zug (sonder jaargetal): Planet Medien AG, bl. 70</ref> Kaapstad is deur die Britse kolonialis Cecil John Rhodes as die beginpunt van 'n beplande [[Kaap-tot-Kairo-spoorlyn|spoorverbinding]] tussen die Kaap en [[Kairo]] aangewys wat egter nooit verwesenlik is nie. Die eerste Suid-Afrikaanse stoomtrein het op 26 Junie 1860 tussen Durban en Durban-Punt geloop. Hierdie eerste amptelike treinrit in die land oor 'n afstand van 3,2&nbsp;km het slegs sowat vyf minute geneem, maar was die beginpunt vir die bou van 'n uitgebreide spoorwegnetwerk. 'n Tweede spoorwegverbinding tussen Kaapstad en Eersterivier is op 13 Februarie 1862 amptelik geopen.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/dated-event/first-railway-line-south-africa-between-durban-and-point-officially-opened ''South African History Online: 26 June, 1860 – The first railway line in South Africa, between Durban and the Point, is officially opened. Besoek op 28 Desember 2014'']</ref> Die vinnige ontwikkeling van Suid-Afrika se mynboubedryf het die bou van steeds meer spoorlyne noodsaaklik gemaak, waaronder die Kaapse hoofspoorlyn tussen De Aar en Kimberley. Die [[stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]] op Suid-Afrikaanse spoorweë is aanvanklik in Engelse en Skotse fabrieke vervaardig. Eers vanaf die 1920's is hulle ook uit ander lande ingevoer. Een van die belangrikste reekse was [[Klas 19-stoomlokomotief|Klas 19D-lokomotiewe]] wat vanaf 1936 deur die Duitse vervaardigers Krupp en Borsig verskaf is. Hierdie 2’D1’-lokomotiewe, waarvan sommige ook ná die Tweede Wêreldoorlog deur Britse fabrieke volgens die Duitse ontwerpe gebou is, het hoofsaaklik goederetreine getrek. Om ook gebiede, wat anderkant uitgestrekte woestyne geleë was, vir spoorvervoer te ontsluit, was een van die grootste uitdagings. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het Duitse ingenieurs vir die steppegebiede van die suidelike [[Sowjetunie]] sogenaamde kondenswaterlokomotiewe ontwikkel wat die grootste deel van hul stoomketelwater vir herhaalde gebruik kon herwin. Die waterverbruik kon sodoende aansienlik verminder word en het hierdie tipe lokomotiewe uiters geskik vir spoorvervoer in droë streke gemaak. Weens die hoër onderhoudkoste is kondenswaterlokomotiewe selde gebruik, maar die Suid-Afrikaanse Spoorweë het besluit om die nuwe tegnologie op sy lyne in te span. [[Klas 25-stoomlokomotief|Klas 25-kondenswaterlokomotiewe]] vir die plaaslike mark is deur [[North British Locomotive Company]] (NBL) in [[Glasgow]] en Henschel in [[Kassel]], [[Duitsland]], vervaardig. Een van hulle, Henschel se ''Red Devil'', is tans die sterkste smalspoorlokomotief ter wêreld.<ref>{{de}} Dörflinger, bl. 71</ref> 'n Tweede belangrike ontwerp vir gebruik op Suid-Afrikaanse spoorweë was [[Garratt-stoomlokomotief|Garratt-stoomlokomotiewe]] met twee dryfwiele waardeur die las op die draaionderdele beter verdeel kon word. Kenmerkend vir dié lokomotiewe was die groot stoomwaterketel op die voorste dryfwiel. 'n Belangrike reeks was [[Suid-Afrikaanse Klas NG G13 2-6-2+2-6-2|Klas NGG 13-lokomotiewe]] wat in 1927 en 1928 deur Hanomag in [[Hannover]], Duitsland, vervaardig is. Aangesien steenkool as brandstof hier volop en goedkoop was, was Suid-Afrika een van die laaste lande wat stoomlokomotiewe buite diens gestel het. == Misdaad == [[Lêer:Hi-jacking hot spot.JPG|duimnael|'n Straatbord naby Witbank waarsku teen motorkapers op die N4-snelweg]] [[Lêer:Plaas-Moored.jpg|duimnael|Naasbestaandes plant kruise vir slagoffers van [[Plaasmoorde in Suid-Afrika|plaasaanvalle]]]] [[Lêer:People's March Anti Xenophobia.jpg|duimnael|'n Protesoptog teen xenofobie in April 2015 in Jeppestraat ("Klein-Ethiopië"), Johannesburg]] Naas die vigs-epidemie word [[misdaad]] in Suid-Afrika as 'n nasionale krisis beskou. Gepaardgaande met hierdie misdaad syfer kan 'n geweldige moord syfer en verkragtings syfer ook gevind word. Die moord op Afrikaners en [[plaasmoorde]] word ten sterkste deur die huidige regering ontken, maar is 'n werklikheid en 'n grootskaalse probleem wat gekoppel word aan [[volksuitwissing]] (Eng.: ''Genocide''). Suid-Afrika is een van vyf lande wêreldwyd waar georganiseerde misdaad 'n negatiewe effek op die ekonomie het en hoë ekstra koste veroorsaak. Volgens 'n ondersoek van 1997 deur die Duitse Handelskamer het sowat 15 persent van die ondernemings wat deelgeneem het, nuwe beleggings weens die hoë misdaadsyfers gestaak. Meer as tweederdes het gekla oor inbrake en motordiefstalle. Misdaad word volgens die ondersoek deur Duitse bestuurders en hulle gesinne ook as 'n persoonlike bedreiging beskou. Oor 'n gemiddelde tydsduur van sowat 18 maande word elkeen van hulle of 'n familielid die slagoffer van 'n misdaad. Twintig persent van die ondernemings het in die twee jaar voor die ondersoek medewerkers as gevolg van moord verloor. By 47 persent van die ondernemings het bestuurders of hooggekwalifiseerdes die land weens die misdaadprobleem verlaat. In 1995 was die moordsyfer in Suid-Afrika reeds van die hoogste ter wêreld – daar is gemiddeld twee mense per uur vermoor. Die provinsies Gauteng en Wes-Kaap word die meeste geraak; na Johannesburg is in dié verband in 1998 in 'n spesiale uitgawe van die Duitse tydskrif "DEG aktuell" selfs as die "wêreld se moordhoofstad van die jaar 1997" verwys. Die Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake waarsku VSA-burgers dat Suid-Afrika 'n swak rekord vir misdaadbekamping het.<ref name="mg">{{en}} [https://www.osac.gov/Reports/report.cfm?contentID=61632 Overseas Security Advisory Council: South Africa 2007 Crime & Safety Report] {{dooie skakel}}, besoek op 22 Februarie 2007</ref> Die situasie het blykbaar sedert 2006 verder versleg, aangesien buitelanders nou ook in welvarende voorstede deur kriminele bendes bedreig word. In Februarie 2007 het ses Amerikaanse diplomate in Pretoria die slagoffers van 'n gewapende roof geword, en nuusberigte staaf dat buitelandse diplomate se vrees vir misdaad ná 'n reeks soortgelyke voorvalle steeds groter word. Dwelmhandel vier sedert die einde van die apartheid eweneens hoogty in die land, wat vroeër danksy sy isolasie nouliks deur hierdie probleem geraak is. Kaapstad dien nou naas [[Lagos]] in Nigerië as een van die Suid-Amerikaanse en Asiatiese kartelle se hoofinvoerhawe vir dwelmmiddels in Afrika. Suid-Afrika is een van die belangrikste lande vir die internasionale dwelmhandel en het ook die grootste produsent van dagga geword. Dagga ter waarde van 45 miljard rand is hier reeds in 1994 op 83&nbsp;000 hektaar verbou. As gevolg van politiese steunwerwing, het sekere politieke figure ook geweldmisdaad aangeblaas ter ondersteuning van hulle politiese ideale. Hierdie geweldmisdaad word veral teen sagte teikens soos plaasbewoners gepleeg. Veral [[Plaasmoorde in Suid-Afrika|plaasmoorde]], die afmaai en vermoor van meestal wit plaaseienaars en hul gesinne, trek die aandag van Suid-Afrikaanse en internasionale media. Sommige van die slagoffers van plaasmoorde is nog kinders en sommige is bejaarde mense wat in hul eie kapasiteit geen bedreiging vir misdadigers kan inhou nie en as weerloos bestempel word. Politici van die regerende ANC ontken die verskynsel en maak dit af as bog. Hulle verwys na plaasmoorde, wat deur baie Afrikaners as volksmoord bestempel word, as net deel van die algemene misdaadstatistiek en weier om enige aandag daaraan te skenk. As gevolg hiervan is geen werklike statistiek daaroor beskikbaar nie, alhoewel sekere privaat instansies probeer om die syfers en getalle op te neem. Die werklike syfers van rasgebaseerde moorde in stedelike gebiede is nog minder duidelik.<ref name="Plaasmoorde">{{af}} [https://www.beeld.com/nuus/2013-06-18-plaasmoorde-hartseer-erger], besoek op 18 Junie 2013</ref> == Demografie == {{Hoofartikel|Demografie van Suid-Afrika}} === Grootste stede === {{Hoofartikel|Lys van nedersettings in Suid-Afrika}} {{Grootste stede in Suid-Afrika}} === Groei van die blanke bevolking === [[Lêer:South Africa - population migrations.svg|duimnael|links|Migrasies wat die moderne Reënboognasie gevorm het]] [[Lêer:South Africa dominant population group map.svg|duimnael|Dominante bevolkingsgroepe in Suid-Afrika {{columns-list|2| {{sleutel|#fb8072|[[Swart mense|Swartes]]}} {{sleutel|#8dd3c7|[[Bruin mense|Bruines]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]]}}}} {{sleutel|#bebada|Geen dominante nie}}]] Suid-Afrika se blanke bevolking is die enigste etniese groep waarvan die demografiese groei vanaf die middel van die 17de eeu deur amptelike sensusse en ander statistieke gedokumenteer is. Die eerste landswye sensus volgens moderne metodes het egter eers in 1904 plaasgevind sodat vroeëre statistieke nie altyd as akkuraat beskou kan word nie. Die eerste bevolkingsopname is in 1658 deur die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOIK) gedoen, ses jaar nadat Kaapstad as verversingspos vir VOIK-skepe op pad na Oos-Indië gestig is. Die blanke bevolking het destyds slegs 166 beloop. As aandelemaatskappy het die VOIK uitsluitlik in die winsgewendheid van sy onderneming belang gestel, en daar kon dus geen sprake wees van doelgerigte kolonisasie nie. So het die blanke bevolking teen 'n baie stadige koers gegroei. Teen die begin van die 18de eeu was daar 1&nbsp;300 Europese setlaars aan die Kaap, en toe in 1731 'n bevolkingsopname gedoen is, het die blanke bevolking op 1&nbsp;544 gestaan. Dit het verder gegroei tot 10&nbsp;000 in 1778 en sowat 22&nbsp;000 teen die einde van die eeu.<ref>{{en}} N. Worden e.a.: ''Cape Town: the making of a city''. Kaapstad: David Philip 1998, bl. 26 en 50</ref> In 1855 was daar 155&nbsp;000 blanke Suid-Afrikaners, en eers daarna het groter getalle immigrante na die Britse Kaapkolonie en die Boererepublieke gestroom nadat diamante en goud ontdek is. So het die getal blanke inwoners in 1891 620&nbsp;000, in 1904 reeds meer as 1,1 miljoen en in 1913, toe die eerste nasionale volkstelling gehou is, 1,3 miljoen beloop. In 1938 was 'n vyfde van die totale blanke bevolking, wat destyds op 2,1 miljoen beraam is, in die buiteland gebore. Die bydrae van internasionale migrasie, hoofsaaklik uit Europa, tot die groei van Suid-Afrika se blanke bevolking was aansienlik, veral in die tydperk ná die Tweede Wêreldoorlog. Gedurende die ekonomiese opbloei van die 1960's het die invloei van migrante merkbaar toegeen en in 1976 sy hoogtepunt bereik. Maar ook die getal emigrante het sedert 1945 merkbaar toegeneem. Tussen 1924 en 1990 het 1,86 miljoen blankes hulle in die land gevestig en 530&nbsp;000 geëmigreer; die migrasiewins was dus 1,33 miljoen.<ref>WP Mostert, BE Hofmeyer en JS Oosthuizen: ''Demografie. Handboek vir die Suid-Afrikaanse student''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing 1997, bl. 210</ref> === Britse immigrasie === ==== Vroeë kolonisasieprojekte ==== [[Lêer:Eastern Frontier, Cape of Good Hope, ca 1835.png|duimnael|Die ligging van plase in die Oos-Kaapse Albany-distrik waarop 1820-Setlaars geboer het]] [[Lêer:Thomas Baines - The British Settlers of 1820 Landing in Algoa Bay - 1853.png|duimnael|"Die Britse setlaars van 1820 land in Algoabaai", deur Thomas Baines, 1853]] [[Lêer:PMB Town Hall.JPG|duimnael|Victoriaanse boukuns in Suid-Afrika: die Raadsaal in [[Pietermaritzburg]], KwaZulu-Natal]] In die vroeë 19de eeu is Britse immigrasie na Suid-Afrika grotendeels deur die Britse regering of weldadigheidsorganisasies bevorder en gefinansier. Nadat die Kaapkolonie in 1806 onder Britse bewind gekom het, is drie klein privaat kolonisasieprojekte van stapel gestuur wat die vestiging van immigrante georganiseer het. Die belangrikste hiervan was dié van 196 arm en werklose leerjongens wat in 1817 onder leiding van ene [[Benjamin Moodie]] vanuit Leith in Skotland vertrek het om 'n nuwe heenkome aan die Kaap te vind. Die meeste van hulle was meganici of ongeskoolde werkers wat kontrakte aangegaan het om in Suid-Afrika te werk. Ná hul aankoms het die meeste van hierdie immigrante egter hul kontrakte verbreek en ander, meer lukratiewe werkgeleenthede aanvaar. Die kolonisasieprojek was onsuksesvol, en Moodie het bankrot gespeel.<ref>{{en}} William E. Van Vugt en G. Daan Cloete: ''Race and Reconciliation in South Africa. A Multicultural Dialogue in Comparative Perspective''. Lanham, Maryland: Lexington Books 2000, bl. 22–23</ref> ==== Die 1820-Setlaars ==== {{Hoofartikel|1820-Setlaars}} Die Britse regering het sy houding teenoor die vestiging van Britse setlaars vanaf 1819 om strategiese redes verander. Die Kaapkolonie, wat die Verenigde Koninkryk van Nederland oorgeneem het, was immers merendeels deur [[inheemse volke]] bewoon, en ter stabilisering van die Britse bewind was dit raadsaam om die kolonie deur middel van blanke immigrasie te ontwikkel en uit te brei en so sterk moontlik te angliseer. In 1820 het die regering 'n bedrag van £50&nbsp;000 beskikbaar gestel om sowat 5&nbsp;000 Britse setlaars – wat later as 1820-Setlaars bekend sou staan – in die Albany-gebied naby [[Algoabaai]], nie ver van die huidige [[Port Elizabeth]] nie, te vestig. Protestants-Christelike etiek en liberale houdings het by die projek hul invloed laat geld. So het die setlaars vrye landbougrond ontvang, maar hul kontrakte was aan sekere voorwaardes gebonde. Hulle is verbied om slawe aan te hou of om inboorlinge in diens te neem. Anders sou hulle hul grond weer kwytraak. Die owerheid het sowat 90&nbsp;000 aansoeke van voornemende emigrante ontvang. ==== Sosiale agtergrond ==== Vir Britse emigrante in dié tyd sou Noord-Amerika 'n meer gewilde bestemming gewees het. Alhoewel die beroepsagtergrond en -ervaring van die 5&nbsp;000 suksesvolle aansoekers op die oog af met dié van tipiese emigrante op pad na die Verenigde State ooreengekom het – sowat veertig persent was voorheen in die landboubedryf werksaam, 'n derde was opgeleide ambagsmanne of meganici, 'n tiende was in die handel werksaam en die res ander geskooldes, was daar 'n groot verskil: die meeste van hulle was werkloos of het hulle om ander redes in 'n moeilike situasie bevind. Emigrasie na 'n oorsese bestemming was dus 'n uitweg. Maar aangesien hulle nie oor die nodige finansiële middele vir emigrasie beskik het nie, was hulle aangewese op staatsubsidies. Historici het na die feit verwys dat 'n relatief groot persentasie van hierdie vroeë Britse immigrante uit ekonomies benadeelde streke in Engeland gekom het – anders as voornemende immigrante wat die VSA as bestemming gekies het. Hulle het dikwels uit graafskappe gekom waar nywerhede gefloreer en hoë lone betaal is. Nogtans was 'n groot persentasie van vroeë Britse immigrante in Suid-Afrika geletterd, in teenstelling met inheemses, en die stigting van skole, biblioteke en 'n vrye pers aan die Kaap was, net soos die verbeterde onderwys vir inheemses, aan hulle invloed te danke. Onafhanklike, selfstandige denke is deur hulle net soos die konsep van selfregering bevorder, en dit was Britse setlaars wat 'n stedelike en kommersiële beskawing na die binneland van Suider-Afrika gebring het. Die 1820-Setlaars was om verskillende redes nie suksesvol as boere nie. Hulle het nie oor die nodige landboukennis beskik nie, min van die grond wat aan hulle gegee is was werklik geskik vir boerdery, en hul plase met 'n oppervlak van gewoonlik slegs eenhonderd akkers was nie groot genoeg om 'n hele gesin te voed nie. So het baie verstedelik om in hul vroeëre beroepe te werk. Hul bydrae tot die ekonomiese ontwikkeling van die Oos-Kaap was uiteindelik groter as beplan en het die basis vir die wol- en ander florerende uitvoergerigte bedrywe geskep. Hulle het hul misnoeë oor outokratiese bewindhebbers met koloniste in Noord-Amerika gedeel en was vasbeslote om vir hul regte te baklei. Toe die kaptein van 'n Britse skip met Ierse gevangenes aan boord in 1848 in die Kaap wou aandoen, het Britse setlaars en Afrikaners saamgespan om die skip af te wys. Suid-Afrika het sodoende nooit as strafkolonie gedien nie. In 1853 het die Kaapkolonie 'n grondwet gekry wat voorsiening vir verteenwoordigende selfregering gemaak het. Ten spyte van hul relatief klein getal het Britse immigrante beslissende invloed op die Suid-Afrikaanse samelewing uitgeoefen. In die dekades tot 1840 het die meeste Britse immigrante hul vaart na Suid-Afrika self betaal, maar slegs enkele honderd het jaarliks na die Kaap vertrek. Die oorgrote meerderheid emigrante het hulle in Noord-Amerika gevestig. Eers met die [[Groot Ierse Hongersnood|Groot Hongersnood in Ierland]] het die getal Britse immigrante in Suid-Afrika toegeneem. Volgens die ''Colonial Land and Emigration Commission Reports'' vir 1851 het nogtans vir elke Brit, wat hom in Suid-Afrika gevestig het, vier na Australië en Nieu-Seeland vertrek, sewe na Brits-Noord-Amerika (tans Kanada), en 49 na die Verenigde State.<ref name="Van Vugt/Cloete 2000, bl. 25">{{en}} Van Vugt/Cloete (2000), bl. 25</ref> ==== Nuwe emigrasiepatrone ==== Tussen 1825 en 1845 het Britse immigrante geen finansiële steun van regeringskant of privaat liggame ontvang nie. Amptelike rekords vir dié periode gee 'n totaal van 5&nbsp;345 immigrante uit Groot-Brittanje en Ierland. Daar word geen verskil gemaak tussen Engelse, Skotse, Walliese en Ierse immigrante nie.<ref>{{en}} Van Vugt/Cloete (2000), bl. 34</ref> Teen die middel van die 19de eeu het emigrasiepatrone met betrekking tot Suid-Afrika ingrypend verander. Net soos die 1820-Setlaars het baie van die emigrante in dié periode staatsubsidies ontvang, hoofsaaklik om die Britse Ryk te stabiliseer en uit te bou, terwyl ander deur kapitaliste ondersteun is wat finansiële voordeel uit die ekonomiese ontwikkeling van die Kaapkolonie kon trek. So het in die periode tussen 1847 en 1866 byna 11&nbsp;000 Engelse, Skotse en Walliese immigrante danksy regeringsubsidies in Suid-Afrika aangekom om hulle in die Kaapkolonie of in Natal te vestig, terwyl ander met behulp van privaat immigrasieskema's 'n nuwe tuiste in die land gevind het. ==== Immigrasie na Natal ==== [[Lêer:West Street, Durban - ca. 1900.jpg|duimnael|West Street, Durban, omstreeks 1900]] [[Lêer:COLLECTIE TROPENMUSEUM De City Hall in Durban TMnr 20014807.jpg|duimnael|Vir die ontwerp van Durban se stadhuis het ''Belfast City Hall'' in [[Noord-Ierland]] as voorbeeld gedien]] Nadat Natal in 1843 tot Britse kolonie verklaar is, was die plaaslike immigrasiebeleid weer eens daarop gemik om die Britse bewind te stabiliseer en te verhoed dat die gebied tot "'n kolonie van inboorlinge sou degenereer", soos die destydse goewerneur Sir P. Maitland dit gestel het.<ref name="Van Vugt/Cloete 2000, bl. 25" /> Ooreenkomstig die koloniale regering se beleid is 'n aantal immigrasieskema's in werking gestel waarvolgens Britse immigrante finansiële steun ontvang het. Tussen 1849 en 1852 het byna 5&nbsp;000 Engelse en Skotse immigrante in Natal aangekom. Baie van hulle is met beloftes van vrye grond en 'n aangename lewe in 'n "land van melk en heuning" na die kolonie gelok. Sowat twee derdes van die Natalse [[Byrne-Setlaars|immigrante]] het onder leiding van Joseph Charles Byrne na die kolonie gekom. Byrne, die seun van 'n Ierse veehandelaar wat tydelik na Australië geëmigreer en op sy terugvaart na Groot-Brittanje in Kaapstad aangekom het, het daar sakemanne ontmoet wat van voorneme was om Natal ekonomies te ontwikkel. Terug in Engeland, het Byrne 'n fortuin met spekulatiewe transaksies verdien en kennis gemaak met sakelui in die skeepvaartbedryf wat dieselfde belang in die ontwikkeling van Natal gestel het. Byrne het 'n ooreenkoms met die Britse ''Colonial Office'' aangegaan waarvolgens hy die vervoer van Britse emigrante na Natal sou reël. Mits die setlaars met sukses op plase in Natal gevestig sou word, sou die ''Colonial Office'' sy koste vergoed. Vir Byrne was dit duidelik dat die kolonie slegs deur boere met kapitaal en ambagsmanne ontwikkel kon word, en so het hy 'n aansoekprosedure ontwikkel wat daarop gemik was om boere, plaaswerkers en ambagsmanne te werf. Die aansoeke, wat ontvang is, het uiteindelik van stedelike fabriekarbeiders, dagloner en klerke gekom wat hulle as landboukundiges voorgegee het – moontlik het slegs een persent van die applikante werklik oor die nodige kennis en ervaring vir suksesvolle boerdery beskik. Daarbenewens was die grond, wat in Natal aan voornemende boere beskikbaar gestel is, nie geskik vir kleinboere nie. So het Byrne sy belegging van £14&nbsp;000 kwytgeraak en moes bankrot speel. Die immigrante was beter daaraan toe. Sowat 1&nbsp;000 van hulle het in 1852 na Australië vertrek nadat daar goud ontdek is. Die res het uit Byrne se skema bedank en hulle in die nuut ontwikkelende stedelike nedersettings, veral Durban, gevestig waar hulle hul oorspronklike beroepe weer uitgeoefen of werk in ander bedrywe gevind het. Net soos die 1820-Setlaars het ook die Natalse immigrante uiteindelik grootliks bygedra tot die ontwikkeling van die kolonie, al was dit op 'n heel ander manier as beplan. Sommige het selfs aktief aan die politieke lewe deelgeneem, maar in 'n omgewing waar daar geen Afrikaners was nie, was hulle ook nie genoodsaak om kragte met bruines of swartes saam te snoer om 'n teengewig teen 'n Afrikanermeerderheid te vorm nie. So het hulle die liberale houding, wat kenmerkend vir die Kaapse samelewing was, laat vaar en 'n beleid van wit bevoorregting en rasseskeiding ingestel. Daardie beleid was gedeeltelik ook die gevolg van ekonomiese en politieke druk wat deur vroeëre Britse immigrante uitgeoefen is. Baie van hulle het hulle in die Oos-Kaap as suksesvolle skaapboere, wolprodusente en handelaars bekwaam en het nou daarop aangedring dat hulle weivelde in rigting van Ciskei uitgebrei moes word. ==== Immigrasie van vroue ==== Daar was ook suksesvolle pogings om arm jong vroue in Suid-Afrika te vestig. So het byvoorbeeld vroulike huisbediendes finansiële steun ontvang om die tekort aan vroue in Suid-Afrika effens te probeer verlig. In 1857 het sowat 1&nbsp;000 Ierse vroue in Suid-Afrika aangekom.<ref>{{de}} Ulrike Kirchberger: ''Aspekte deutsch-britischer Expansion. Die Überseeinteressen der deutschen Migranten in Großbritannien in der Mitte des 19. Jahrhunderts''. Stuttgart: Franz Steiner Verlag 1999, bl. 80</ref> Ander skema's, soos dié wat deur die ''Female Middle Class Emigration Society'' van stapel gestuur is, het die immigrasie van gekwalifiseerde en gesofistikeerde vroue bevorder wat as sendelinge en onderwysers gewerk het en 'n waardevolle bydrae tot die opvoeding van inheemses gelewer en op politieke en sosiale hervorming aangedring het. ==== Laat 19de eeuse immigrasie ==== [[Lêer:Gold Reef City 002.jpg|duimnael|Die sitkamer van 'n vroeë 20ste eeuse huis waarin mynwerkers gevestig is.<br /><small>Gold Reef City, Johannesburg</small>]] In die 1870's en 1880's het jaarliks duisende Britte na Suid-Afrika geëmigreer, waarby immigrasieskema's steeds 'n belangruike rol gespeel het. In die dekade tussen 1873 en 1883 het byvoorbeeld 22&nbsp;300 Britse immigrante finansiële steun ontvang. Die koloniale owerheid aan die Kaap het hiervoor 'n kwartmiljoen pond beskikbaar gestel. Van die laat 19de eeuse immigrante was kunshandwerkers en ambagsmanne wat as gevolg van ekonomiese depressie en meganisering in die Verenigde Koninkryk na die buiteland uitgewyk het, spoorwegarbeiders, ongeskoolde werkers en gekwalifiseerdes uit die mynboubedryf. In 1891 het Suid-Afrika se Britsgebore bevolking op 188&nbsp;000 gestaan. Migrasiesyfers in [[Cornwall]] was die hoogstes in die Verenigde Koninkryk, veral in 'n tyd toe die Corniese tin- en mangaanmyne uitgeput was. Cornwallisers was meestal bereid om te migreer indien mynbouaktiwiteite elders werkgeleenthede vir hulle kon bied, en so het baie van hulle ook in Suid-Afrika aangekom. Die eerste Corniese immigrante was steengroefwerkers wat saam met die 1820-Setlaars na die Kaap geëmigreer het en stene vir die eerste permanente geboue ontgin het. Toe die Britse koloniale grens in 1847 tot by die Oranjerivier geskuif is, het Corniese mynwerkers, wat in Engels dikwels ''Cousin Jacks'' genoem word, met die ontginning van kopermyne in Namakwaland begin. In 1854 en 1855 het koperontginning in Suid-Afrika 'n nuwe hoogtepunt bereik, en dit was veral Corniese immigrante wat in die vraag na gekwalifiseerde mynbouwerkers voorsien het. Omstreeks 1900 was 'n kwart van die blanke mynwerkers aan die Witwatersrand Corniese immigrante. Die meeste van hulle het as ongetroude mans na die Kaap gekom, en 'n relatief groot persentasie het vanweë die skaarste aan Corniese vroue met inheemse swartes getrou. Corniese immigrante het hul spore in die bou- en [[Suid-Afrikaanse kookkuns|kookkuns]] gelaat, en daar is tans nog meer as honderd plekname van Corniese oorsprong in Suid-Afrika. Britse mynbouwerkers het daarnaas ook hul tradisionele vakbondstrukture na die land gebring. Die verdraagsaamheid van Corniese immigrante teenoor swart Suid-Afrikaners het onder meer uit godsdienstige tradisies voortgespruit. So was baie van hulle Wesleyaanse Metodiste wat 'n matigende invloed op die ruwe leefwyse in Suid-Afrikaanse mynbougemeenskappe uitgeoefen het. Hoë misdaadsyfers en drankmisbruik was die knellendste vraagstukke. Corniese immigrante het kerkgemeentes en krieketspanne gestig waarby, soos in die geval van Namakwaland, ook swart spelers welkom was. ==== Sosiale gaping ==== [[Lêer:Boerfamily1886.jpg|duimnael|Wit armoede: 'n Afrikanergesin in 1886]] [[Lêer:SouthAfricaTownship1989.jpg|duimnael|Kinders in 'n [[township]] naby Kaapstad in 1989]] Die unieke geologie van Suid-Afrika het die sosiale gaping tussen hoogs gekwalifiseerde mynboudeskundiges en ongeskoolde werkers nog versterk. Die land se laegraadse goud- en ertsneerslae lê diep sodat die plaaslike mynboubedryf op ingenieurs en kapitaal aangewese is. Die Britse immigrante, wat poste in die bedryf gevul het, net soos dié in ander sektore soos handel en finansies, het 'n elite gevorm. Mynbou-ondernemings se aggressiewe uitbreiding was een van die beslissende faktore wat die ontstaan van 'n rasgebaseerde, ongelyke arbeidsmark met wetlike en sosiale benadeling vir swartes bevorder het.<ref>{{en}} Van Vugt/Cloete (2000), bl. 31–32</ref> Maar ook Afrikaners is deur die vestiging van 'n mynboubedryf en die toenemende industrialisasie geraak. Groot getalle arm blankes het na die stede gestroom waar veelrassige krotbuurte ontstaan het. Vanaf die 1880's tot in die laat 1930's het 'n reeks natuurrampe, oorloë en ekonomiese agteruitgang tienduisende Afrikaanssprekendes in grootskeepse armoede gedompel. Terwyl die getal armblankes in amptelike statistieke op meer as 121&nbsp;000 beraam is, het omstreeks 1924 reeds 'n kwart van die Afrikanerbevolking in die armblanke-kategorie geval. Die situasie het dramaties versleg met die ekonomiese insinkings van die Groot Depressie waartydens 'n derde van alle Afrikaners, sowat 300&nbsp;000 mense, as armlastig beskou is.<ref>{{af}} Edward-John Bottomley: ''Armblankes''. e-Boek//Kindle-uitgawe. Kaapstad: Tafelberg, pos. 60</ref> Vir die koloniale owerheid – en latere blanke Suid-Afrikaanse regerings – was wit armoede 'n besondere probleem wat wit aansien kon bedreig. Deur middel van rasseskeiding, waarby benadeelde blankes in die volgende dekades in wit enklawes van armoede en in werkskeppingskemas van staatsondernemings en nywerhede in staatsbesit weggesteek is, is die vraagstuk opgelos totdat dit in 1994 skielik weer opgeduik het. Die Tweede Suid-Afrikaanse Oorlog het potensiële immigrante afgeskrik sodat min Britte hulle in die laaste jare van die 19de eeu aan die Kaap gevestig het. Die Britse besluit om Afrikanervroue en -kinders as 'n soort gyselaars in konsentrasiekampe aan te hou, het net soos die Afrikaners se guerilla-oorlogtaktiek verbittering veroorsaak. Uiteindelik was blanke politieke eenheid, en die stabiliteit wat dit vir die Britse Ryk in Suider-Afrika sou verseker, vir die Britse ''Colonial Office'' meer belangrik as die politieke regte van swart en bruin Suid-Afrikaners. Toe die land in 1910 selfregering as Unie van Suid-Afrika gekry het en 'n einde aan politieke inmenging uit Londen gemaak is, is die weg gebaan vir 'n politieke stelsel wat dekades lank op rasseskeiding berus het. Nog voor die Uniewording het Groot-Brittanje pogings onderneem om meer Britse immigrante as boere na die Suid-Afrikaanse platteland te bring. Een doelwit was om die kloof tussen die twee wit bevolkingsgroepe te oorbrug, 'n ander was die bestryding van Afrikanernasionalisme deur anglisering. Die skema is uiteindelik gestaak aangesien ander oorsese bestemmings soos Kanada en Australië met hul eie skema's vir Britse immigrante meer aanloklik was. Die hoeveelheid geskikte landbougrond in Suid-Afrika was beperk, en die nuut ontwikkelende nywerheidsektor was danksy die beskikbaarheid van swart mannekrag nie aangewese op groot getalle immigrante nie. Britse immigrasie was dus beperk. In 1910 het 8&nbsp;314 Britse immigrante in Suid-Afrika aangekom, in 1913 (een van min jare in dié tyd met uitvoerige statistieke) het 14&nbsp;251 nuwe aankomelinge hulle in die land gevestig, waarvan 10&nbsp;009 Britte.<ref>{{en}} Stephen Constantine (red.): ''Emigrants and Empire. British Settlement in the Dominions Between the Wars''. Manchester: Manchester University Press 1990, bl. 174</ref> Maar ook in die volgende dekades het Britte hulle in Suid-Afrika gevestig, en immigrasiesyfers het in die tyd ná die Tweede Wêreldoorlog selfs gestyg. Tradisioneel is Britse immigrante en hul nakomelinge as meer liberaal gesind beskou as Afrikaners, tog is hierdie soort stereotipes in die nuwe Suid-Afrika afgebreek. Die aantal Britse migrante in Suid-Afrika is in 2015 op 318&nbsp;000 beraam.<ref>{{en}} [http://www.bbc.com/news/uk-politics-eu-referendum-36560519 ''BBC News, 17 Junie 2016: Reality Check: Which EU countries have the most UK citizens? Besoek op 19 Junie 2016'']</ref> === Duitse immigrasie === [[Lêer:Natal 1910 BomannMuseum@20150903.JPG|duimnael|'n Kaart van die Hermannsburgse sending in Natal]] [[Lêer:Martin Melck House, Strand Street.jpg|duimnael|[[Martin Melck Huis|Martin Melck-huis]] in Strandstraat, Kaapstad, met versierings van [[Anton Anreith]]]] [[Lêer:German colonial claims in South Africa 1880s.jpg|duimnael|Afrika suid van die ewenaar, met politieke grense van die 1880's. Die Berlynse Koloniale Konferensie van 1884 was verantwoordelik vir die onderlinge afbakening en beslissing van koloniale gebiedsaansprake]] Volgens skeepslyste was sowat veertig persent van die eerste setlaars aan die Kaap Duitsers wat in diens van die Verenigde Oos-Indiese Kompanie (VOIK) op Nederlandse skepe gevaar het. Volgens 'n verordening van die VOIK, wat in 1657 uitgereik is, is slegs [[Nederlanders]] en Duitsers in diens geneem. Gewoonlik was Duitse bemanningslede op VOIK-skepe van Nederduitse afkoms en het sodoende min moeite ondervind om Nederlands aan te leer. Vyf van die eerste vryburgers aan die Kaap, wat in 1657 uit hul diens by die VOIK getree het om hulle as boere te vestig, was van Duitse afkoms. Steeds meer Duitse immigrante het na die Kaap gestroom en, weens die gebrek aan Duitse vroue, dikwels met Nederlandse, Franse of slawevroue uit Afrika en Asië getrou. Duitse huursoldate en ander personeel in diens van die VOIK was, anders as die breë massa in hul tyd, meestal geletterd. Baie van hulle het weens die moeilike ekonomiese situasie in Duitsland ná die einde van die [[Dertigjarige Oorlog]] na Nederland geëmigreer. So verskyn op VOIK-lyste onder meer seuns van dominees en amptenare, adellikes en sakelui, en selfs akademici soos wiskundiges, landopmeters en botanici.<ref>{{de}} Dieter en Elke Losskarn: ''Südafrika''. Ostfildern: Dumont 2006, bl. 40</ref> Die eerste wetenskaplike publikasies oor Suid-Afrika se natuurlewe en ander onderwerpe is deur Duitse navorsers geskryf wat verskeie kere verkenningstogte in die binneland van Suid-Afrika onderneem het. Die eerste Khoi-woordeboek is in die vroeë 1660's deur 'n boorling van [[Hannover]], Georg Friedrich Wende, saamgestel. Naas Franse Hugenote het Duitse immigrante 'n belangrike rol by die vestiging van die wynboubedryf aan die Kaap gespeel. Een van hulle, Henning Hüsing, het sy loopbaan as arm soldaat by die VOIK en veewagter begin. As vryburger was hy een van vyf boere wat hulle as veetelers bekwaam en vleis aan die VOIK verskaf het. As een van die welvarendste burgers aan die Kaap het Hüsing later groot graanvelde aangelê en raadslid in Stellenbosch geword waar hy herehuise soos [[Meerlust]] en ander woongeboue laat bou het. Volgens oorlewerings het hy meer as 100&nbsp;000 wingerdstokke geplant. 'n Ander wynboer was Carl Georg Wieser, 'n boorling van [[Heidelberg, Duitsland|Heidelberg]], wat ná sy loopbaan as soldaat in 1731 met 'n Kaapstadse vrou getrou en later die Constantia-wyngoed gekoop het. Suksesvolle huwelike het van [[Martin Melck]], 'n boorling van [[Oos-Pruise]], die welvarendste man aan die 18de eeuse Kaap gemaak. Baie wynboere het hulle wonings deur Duitse boumeesters laat bou. Die bekendste van hulle was [[Anton Anreith]] (1754–1822), 'n boorling van [[Freiburg im Breisgau]], wat sy kunsvolle gewels en houtsnywerk in Constantia en Kaapstad (soos die leeue waarmee die kansel van die Lutherse kerk versier is) geskep het. Ander domeine van Duitse immigrante was gesondheidsdienste en politiek. In die Nederlandse tyd het sowat vyftig Duitse geneeskundiges aan die Kaap gepraktiseer. Jan van Riebeeck se opvolger as kommandeur was Zacharias Wagenaar (Wagner), 'n boorling van [[Dresden]]. Maar dit was ook Duitsers wat dikwels protes teen VOIK-besluite aangeteken het. Boeregesinne van Duitse afkoms soos die Bothas, Pretoriuse en Albrechts was in die geledere van die eerste groep van die Groot Trek. Die tweede groep is aangevoer deur Johannes van Rensburg, 'n boorling van Rendsburg in [[Sleeswyk-Holstein]]. Die derde Boereleier, Andries Hendrik Potgieter, het sy wortels in [[Osnabrück]] gehad. 'n Voorouer van [[Paul Kruger]], die latere president van die Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal), Jacob(us) Kruger (ook Cruger of Krüger gespel), is in 1690 in [[Prignitz]], 'n streek in [[Brandenburg]] gebore en het in 1713 as soldaat in diens van die VOIK getree. Tussen 1848 en 1858 het groot getalle Duitse immigrante hulle in die Oos-Kaap, veral rondom Oos-Londen, gevestig – in 'n gebied wat deur die Britse koloniale owerheid as 'n soort buffersone tussen blanke gebiede en die Xhosa-stamland geskep is. Sowat 4&nbsp;000 Duitse setlaars het hier 'n nuwe tuiste gevind nadat hulle gratis seevervoer en finansiële steun ontvang het. Die Duitse invloed is steeds sterk, sowel op ekonomiese asook kulturele gebied. Suid-Afrika is daarnaas 'n gewilde reisbestemming vir Duitse toeriste asook die gewildste bestemming vir Duitse emigrante op die vasteland van Afrika. Volgens amptelike Duitse statistieke het in 2013 1&nbsp;100 Duitsers na Suid-Afrika geëmigreer, terwyl 1&nbsp;102 na hul geboorteland teruggekeer het.<ref>{{de}} [http://auswandern-info.com/suedafrika.html ''Auswandern nach Südafrika aktuell. Besoek op 2 Junie 2015''] {{dooie skakel}}</ref> In 2018 het 798 Duitsers hulle in Suid-Afrika gevestig, terwyl 1&nbsp;216 burgers met 'n Duitse paspoort na Duitsland teruggekeer het. In die dekade tussen 2008 en 2017 het altesaam 10&nbsp;375 Duitsers hulle volgens amptelike statistieke hier gevestig, terwyl 11&nbsp;195 na Duitsland verhuis het.<ref>{{de}} [https://auswandern-info.com/suedafrika ''auswandern-info.com: Auswandern nach Südafrika aktuell – Infos zur Einwanderung. Besoek op 20 November 2019'']</ref> {{Sien ook|Duitsers in Natal}} === Noorse immigrasie === 'n Dertigtal Noorse gesinne uit Ålesund het op 29 Augustus 1882 in Natal aangekom. Voor 1880 het Noorse emigrante hulle merendeels in die Verenigde State gevestig, maar danksy die persartikels van 'n Noorse sendeling in Zululand, ene kaptein Landmark, het voornemende Noorse emigrante belang daarin gestel om 'n nuwe tuiste in Natal te vind. Hul vaart na Natal is onder meer deur die Regering van Natal se agente in Londen gereël. Nakomelinge van die Noorse immigrante het die ''Norwegian Settlers Association of Marburg'' gestig.<ref>{{en}} [http://www.norsettler.co.za/history.htm ''www.norsettler.co.za: How it began. Besoek op 17 Maart 2016'']</ref> === Joodse immigrasie === {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:Helen Suzman.jpg|duimnael|Helen Suzman in 1959]] Al het die eerste Joodse immigrante hulle reeds in die 17de eeu aan die Kaap gevestig, kon daar eers met die grootskaalse immigrasie van Russies-Litause [[Jode]] vanaf die 1880's sprake van 'n georganiseerde Joodse gemeentelewe in Suid-Afrika wees. Omstreeks 1880 is die plaaslike Joodse bevolking op sowat 4&nbsp;000 beraam, met 40&nbsp;000 nuwe aankomelinge in die volgende drie dekades. Gedurende die 1930's was Suid-Afrika 'n toevlugsoord vir Joodse vlugtelinge uit die Duitse Ryk. So het die Joodse bevolking gegroei tot 90&nbsp;000 in 1936 en 115&nbsp;000&nbsp; in 1960.<ref name="Brenner">{{de}} {{cite book |last=Brenner |first= Michael |title=Kleine jüdische Geschichte|year=2008 |page=341, 342|publisher= C.H. Beck/Bundeszentrale für politische Bildung|location= München en Bonn}}</ref> In die ou bedeling het Joodse burgers dieselfde bevoorregte status geniet soos ander blankes, ondanks anti-semitiese tendense in bepaalde nasionalistiese Afrikanerkringe, so in die verregse vleuel van die regerende Nasionale Party. Die anti-semitiese rassisme in dele van Europa, wat sy hoogtepunt in die stelselmatige [[Sjoa|Sjoa-volksmoord]] deur die Nasionaal-Sosialistiese Duitse bewind tydens die Tweede Wêreldoorlog gevind het, was vir baie Suid-Afrikaanse Jode rede genoeg om openlik weerstand te bied teen die beleid van rasseskeiding. So het 'n relatief groot persentasie Joodse Suid-Afrikaners by die anti-Apartheid-beweging aangesluit, onder wie die skryweres en wenner van die [[Nobelprys vir Letterkunde]], [[Nadine Gordimer]], die politikus [[Helen Suzman]] wat jare lank, tussen 1961 en 1974, die enigste afgevaardigde van die [[Progressiewe Party]] in die Suid-Afrikaanse parlement was, en [[Joe Slovo]], 'n kommunistiese stryder wat – ná meer as twintig jaar in ballingskap – na Suid-Afrika teruggekeer het as een van min blanke leiersfigure in die African National Congress.<ref name="Brenner" /> Ander Joodse burgers het die NP-bewind gesteun. Opvallend was die groot persentasie aanhangers van Sionisme wat nou betrekkinge met Israel gehandhaaf het – meer as in enige ander land. So het Suid-Afrika voor 1994 steeds goeie betrekkinge met Israel onderhou, ondanks dié land se afkeuring van Pretoria se rassebeleid. Ná die eerste demokratiese verkiesing in 1994 het baie Joodse inwoners by die groot golf van blanke emigrante aangesluit.<ref name="Brenner" /> === Immigrasiebeleid voor 1994 === [[Lêer:The National Archives UK - CO 1069-1-9.jpg|duimnael|Februarie 1960: die Britse premier Harold Macmillan bring 'n amptelike besoek aan Suid-Afrika en lewer sy befaamde "Wind-van-verandering"-toespraak in die Suid-Afrikaanse parlement. Desondanks stroom duisende Britse immigrante na die Kaap<br /><small>The National Archives UK</small>]] Saam met die implementering van die Apartheids-wetgewing, waarvolgens die toegang van swart Suid-Afrikaners tot die arbeidsmark in 'n toenemende mate gereguleer en beperk is, net soos die vrye beweging van swart werknemers, en met die oog op die beplande uiteindelike ontneming van Suid-Afrikaanse burgerskap van swart inwoners in die laaste stadium van die Apartheidstelsel, was daar 'n dringende behoefte om die getalle van gekwalifiseerde blankes te verhoog. In 1958 het die Viljoen-kommissie, wat die toekomstige ontwikkeling van Suid-Afrika se nywerheidsektor ondersoek het, in sy verslag bevind dat die heersende groeikoers van die ekonomie net volgehou kon word met die werwing van jaarliks sowat 25&nbsp;000 immigrante.<ref>{{en}} Daniel Conway and Pauline Leonard: ''Migration, Space and Transnational Identities. The British in South Africa''. Basingstoke: Palgrave Macmillan 2014, bl. 39</ref> Die NP-bewind het die Suid-Afrikaanse Immigrante-organisasie (Samorgan) in die lewe geroep om blanke immigrasie te bevorder, maar hierby aanvanklik veral op Nederland en Duitsland gefokus – en nie op die Verenigde Koninkryk as die tradisioneel belangrikste land van herkoms van immigrante nie. Vir die eerste minister Hendrik F. Verwoerd, 'n immigrant van Nederlandse herkoms, was Suid-Afrika se republiekwording en onttrekking aan die Britse Gemenebes in 1960/1961 'n persoonlike triomf wat hy as een van die beslissende gebeurtenisse in die geskiedenis van die land en as die Afrikanervolk se uiteindelike onafhanklikwording van Britse kolonialisme beskou het. Gevolglik het die NP-bewind se houding teenoor Britse immigrasie ingrypend verander. Gepaardgaande met hierdie maatreëls is Engelssprekende Suid-Afrikaners stelselmatig uit die staatsburokrasie en die weermag verwyder en is die grense van kiesafdelings aangepas om meerderhede vir NP-kandidate te verseker en die Verenigde Party se politieke invloed te verminder. Verwoerd was daarvan oortuig dat Engelssprekende Suid-Afrikaners in die nuutgestigte republiek maklik aan Afrikaners geassimileer kon word en dat Britse immigrante sodoende nie meer as 'n moontlike nasionale bedreiging beskou moes word nie. Met jaarlikse groeisyfers van tussen ses en agt persent in die periode tussen 1964 en 1972 en voortgesette werkreservering, wat wit en bruin Suid-Afrikaners bevoorregte toegang tot sekere kategorieë werk gegee het, was die Suid-Afrikaanse ekonomie dringend aangewese op gekwalifiseerde immigrante. Die nuut benoemde Engelssprekende minister van immigrasie, A. E. Trollip, het dit duidelik gestel dat die ekonomie sonder immigrasie sou disintegreer. In 1961 is 'n nuwe immigrasieskema ingevoer wat voorsiening vir ruim finansiële bystand aan immigrante gemaak het, en die regering was realisties genoeg om weer op voornemende immigrante uit die Verenigde Koninkryk te fokus. Die regering se doelwit was om jaarliks sowat 30&nbsp;000 immigrante te werf. Immigrasie het inderdaad skerp toegeneem van net 9&nbsp;789 blankes in 1960 tot 48&nbsp;048 in 1966. Die staat het tagtig persent van gekwalifiseerde immigrante se reiskoste oorgeneem, ruim lenings toegestaan (wat in 1966 deur skenkings vervang is), gratis huisvesting vir 'n beperkte tydperk ná aankoms in Suid-Afrika gewaarborg en geen minimum-verblyfvereistes gestel nie. Met dié skema was die Suid-Afrikaanse regering destyds vrygewiger as byvoorbeeld Kanada of Australië. Naas sy bestaande immigrasiekantoor in [[Suid-Afrika-huis (Londen)|Suid-Afrika-huis]] op Londen se [[Trafalgarplein]] het Samorgan nuwe kantore in Cockspur-straat, Londen (in dieselfde gebou waar amptenare van die 1820 Settlers Memorial Association gesetel was), Manchester, Birmingham, Glasgow, Sheffield en Newcastle geopen. Vir voornemende Britse immigrante was die vooruitsig op 'n beter toekoms vir hul kinders in 'n opkomende land, 'n hoër lewensstandaard, die aangename klimaat en laer belastingtariewe aantreklik genoeg om immigrasiesyfers te laat styg. In die na-oorlogse periode voor die invoering van die nuwe immigrasieskema (tussen 1946 en 1961) het 115&nbsp;395 Britse burgers hulle in Suid-Afrika gevestig. In die periode tussen 1961 en 1977, toe die Europese immigrasie na die Kaap danksy die finansiële bystand van regeringskant sy hoogtepunt bereik het, het dié getal toegeneem tot 243&nbsp;000. Nettomigrasie het vanaf die 1960's tot en met 1975 jaarliks tussen 20&nbsp;000 en 35&nbsp;000 beloop. Immigrasie het met 46 persent byna die helfte bygedra tot die blanke bevolkingsgroei in dié tydperk. === Onlangse bevolkingsopnames === [[Lêer:South-africa-demography.svg|duimnael|Ontwikkeling van Suid-Afrika se bevolking]] In Julie 2017 is die bevolking van Suid-Afrika deur Statistieke Suid-Afrika op 56&nbsp;520&nbsp;000 geskat. Dit verteenwoordig 'n styging van meer as 1,5 miljoen sedert die middel van 2015 toe dit op 54&nbsp;956&nbsp;900 beraam is, onder wie 44&nbsp;228&nbsp;000 swartes (80,5 persent van die totale bevolking), 4&nbsp;832&nbsp;900 bruinmense (8,8 persent), 4&nbsp;534&nbsp;000 blankes (8,3 persent) en 1&nbsp;362&nbsp;000 Asiërs (2,5 persent) was. Van die totale bevolking was 28&nbsp;900&nbsp;000 mense vroulik en 27&nbsp;600&nbsp;000 manlik.<ref>{{en}} [http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022015.pdf ''Statistieke Suid-Afrika – Mid-year population estimates 2015'']</ref> Teen die middel van 2017 is die swart bevolking op 45&nbsp;656&nbsp;400 of 80,8 persent van die totale bevolking beraam. 4&nbsp;962&nbsp;900 was bruin Suid-Afrikaners (8,8 persent), 4&nbsp;493&nbsp;500 blankes (8,0 persent) en 1&nbsp;409&nbsp;100 Asiërs (2,5 persent).<ref>{{en}} [http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022017.pdf ''Stats SA: Mid-year population estimates 2017. Besoek op 31 Julie 2017'']</ref> In die sensus van 9 Oktober 2011 het 41 miljoen Suid-Afrikaners hulself as swart beskryf, 4,62 miljoen as bruin, 4,59 miljoen as wit en 1,3 miljoen as Indiërs of ander Asiërs. 0,3 miljoen mense het hulself as "ander" beskryf – 'n kategorie wat ook mense insluit wat volgens sensusbeamptes weier om hulself in terme van ras of etniese groep te beskryf. Die totale bevolking het op die dag van die sensus 51,8 miljoen beloop. Die aantal ekonomiese immigrante, wat onwettiglik in die land bly, word op tussen drie en vier miljoen beraam.<ref>{{af}} [http://www.nuus24.com/Suid-Afrika/Nuus/Ses-buitelanders-vas-vir-vals-paspoorte-20100625 ''nuus24.com: Ses buitelanders vas vir vals paspoorte, 25 Junie 2010''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100709032257/http://www.nuus24.com/Suid-Afrika/Nuus/Ses-buitelanders-vas-vir-vals-paspoorte-20100625 |date= 9 Julie 2010 }}</ref> === Godsdiens === {{Hoofartikel|Boeddhisme in Suid-Afrika|Godsdiens in Suid-Afrika|Islam in Suid-Afrika|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:Groote Kerk Adderley Street Cape Town - Frontal view.JPG|duimnael|Die Groote Kerk in Kaapstad is die oudste bestaande kerk in Suider-Afrika]] [[Lêer:South Africa-Ladysmith-Sufi Mosque-01.jpg|duimnael|Soefi-[[Moskee]] in [[Ladysmith]], KwaZulu-Natal]] Omtrent 63% van Suid-Afrikaners is religieus.<ref>{{en}} http://www.news24.com/SouthAfrica/News/Fewer-religious-people-in-SA-survey-20120810 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191009125315/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Fewer-religious-people-in-SA-survey-20120810 |date= 9 Oktober 2019 }}</ref> Die grootste godsdiens is die [[Christendom]] met sowat 80% van die totale bevolking in 2001, gevolg deur 15% ongebonde, 1,5% [[Moslem]]s, 1,2% [[Hindoeïsme|Hindoes]], 0,3% tradisionele Afrika-godsdienste en 0,2% Jode. Ondanks 'n meerderheid aan Christene is daar nie een dominante denominasie nie. Belangrike Christelike kerke sluit in die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (7,1%), die Nederduits Gereformeerde kerke ([[Nederduitse Gereformeerde Kerk]], [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] en [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] met 6,7%) en die [[Anglikaanse Kerk van Suider-Afrika]] (3,8%). Volgens die sensus van 1991 was blanke Suid-Afrikaners hoofsaaklik Protestants (70 persent), Rooms-Katoliek of Grieks-Ortodoks (7 persent) of Joods (1 persent). 21 persent het nie aan enige godsdiens of kerk behoort nie of wou gedurende die sensus geen inligting omtrent hul geloofsoortuiging verstrek nie.<ref>WP Mostert, BE Hofmeyer en JS Oosthuizen (1997), bl. 129-130</ref> Die [[Islam]] het Suid-Afrika in drie fases bereik. Die eerste het met die aankoms van die Nederlandse koloniste in die 17de eeu begin. Die eerste Moslems is as slawe deur die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie uit die [[Maleise argipel]] aan die Kaap gebring en was die voorouers van die Kaapse Maleiers. Die tweede was die immigrasie van Indiërs uit [[Brits-Indië]] ná die [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]], waar hulle in die Britse suikerplantasies gewerk het. Sowat 176&nbsp;000 Indiërs van alle gelowe is ná Natal gebring, waarvan 7–10% Moslems. Die derde fase het met die einde van Apartheid begin, nadat Moslems uit Afrika en Indië ná Suid-Afrika begin migreer. Die meeste Moslems is Soenniete, gevolg deur Ahmadi, veral in Kaapstad.<ref>{{en}} {{cite book |url=https://books.google.co.uk/books?id=eR019JqPbBkC&pg=PA104&dq&hl=en&sa=X&ei=ibqJU8mLNYO7PeKPgfgK&ved=0CEUQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false | title=Islamic Resurgence in South Africa: The Muslim Youth Movement | author=Abdulkader Tayob | page=104 | accessdate=21 Maart 2019}}</ref> [[Lêer:Old Sinagogue, Pretoria.JPG|duimnael|Die [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|Sinagoge in Paul Krugerstraat]], Pretoria]] In Suid-Afrika leef sowat 70&nbsp;000 Jode, die grootste groep in Afrika. Die eerste Jode het tydens die Britse Kaapkolonie in die 19de eeu ná Suid-Afrika gekom. Tydens die apartheidsbewind het Suid-Afrikaanse Jode 'n belangrike rol in die Anti-apartheidsbeweging gespeel, terwyl ander hulself vir nou bande tussen Suid-Afrika en Israel beywer het.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1162378307806&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |title=P.W. Botha felt Israel had betrayed him |accessdate=2 November 2006 |publisher=Jerusalem Post |date=2 November 2006 |archive-date= 6 Julie 2013 |archive-url=https://archive.is/20130706010337/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1162378307806&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |url-status=dead }}</ref> Suid-Afrika se 550&nbsp;000 Hindoes vorm die tweede grootste Hindoebevolking in Afrika ná dié van [[Mauritius]], waarvan die meeste in die provinsie KwaZulu-Natal leef.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51496.htm |title=South Africa – Section I. Religious Demography |publisher=U.S. Department of State |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502215032/https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51496.htm |archive-date=2 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die meeste Hindoes is nakomelinge van Indiërs wat uit Brits-Indië ná KwaZulu-Natal geneem is om daar te werk. Suid-Afrika beskik moontlik oor die grootste bevolking aan Boeddhiste in Afrika, waarvan die meeste van Asiatiese afkoms is. === Internasionale net-migrasie === Die blanke bevolking het as gevolg van laer geboortesyfers en migrasie na oorsese bestemmings sedert 1986 merkbaar afgeneem. {| class="wikitable" ! Periode !! Afrikane !! Indiërs/Asiate !! Blankes |- | 1986–2000 || 828&nbsp;750 || 14&nbsp;476 || -304&nbsp;512 |- | 2001–2005 || 561&nbsp;398 || 23&nbsp;335 || -133&nbsp;782 |- | 2006–2011 || 673&nbsp;706 || 34&nbsp;689 || -112&nbsp;046 |- | 2011–2015 || 779&nbsp;593 || 40&nbsp;929 || -95&nbsp;158 |} === Verstedeliking === [[Lêer:Johannesburg CBD.jpg|duimnael|Johannesburg is die grootste stedelike sentrum van Suid-Afrika]] In 2000 was 95 persent van die Blanke en Asiatiese, 79 persent van die [[Bruin mense|Bruin]] en 41 persent van die Swart bevolking verstedelik. Die persentasie van die totale bevolking, wat in stedelike nedersettings woon, het tussen 2005 en 2015 gestyg van 59,5 tot 64,8 persent.<ref>{{en}} [https://www.statista.com/statistics/455931/urbanization-in-south-africa/ ''statista – The Statistics Portal: South Africa: Urbanization from 2005 to 2015. Besoek op 8 Oktober 2017'']</ref> Behuisingstekorte en onvoldoende infrastruktuur is veral in die metropolitaanse gebiede 'n groot probleem, en as gevolg daarvan word veral die randgebiede van stede deur informele woonstrukture soos plakkerskampe gekenmerk. Die boubedryf is tans nie in staat om in die groeiende aanvraag na behuising te voorsien nie. Swart stedelike gebiede soos Soweto ly onder oorbevolking; in hierdie stad woon nog steeds tussen drie en vier miljoen mense op 'n oppervlakte van net 130 vierkante kilometer. Tradisioneel-blanke woongebiede van die middel- en opperklas is minder geraak deur die sosiale veranderings ná die einde van die geografiese rasseskeiding. Die ou stelsel van "groepsgebiede" word hier grotendeels nog bewaar, aangesien net 'n minderheid van Swartes huispryse en huurgelde in hierdie gebiede kan bekostig. Die klein getalle nie-blanke bewoners, wat na die eertydse blanke woongebiede verhuis, kan maklik geïntegreer word. Die verstedelikingsproses van die swart bevolking sal ook in die vroeë dekades van die 21ste eeu voortgaan, terwyl die landelike bevolking met tussen vyf en tien persent sal krimp. === Uitdagings vir plattelandse gemeenskappe === [[Lêer:SouthAfricaFieldwork21989.jpg|duimnael|Suid-Afrikaanse plaaswerkers in 1989]] Nedersettings op die platteland staar, net soos hul eweknieë elders op aarde, ernstige uitdagings in die gesig. Volgens die sensus van 2011 word 61 persent van die Suid-Afrikaanse bevolking in nedersettings buite die munisipale grense van metropolitaanse gebiede gehuisves. Terwyl die vyf grootste metropolitaanse gebiede die ekonomie oorheers en meer as die helfte van die bruto toegevoegde waarde genereer, is die ekonomiese agteruitgang van groot dele van die platteland reeds in akademiese ondersoeke van die 1980's beskryf. Dit geld ook vir streke met 'n groeiende bevolking.<ref>{{en}} Ronnie Donaldson: ''Small Town Tourism in South Africa''. Cham: Springer International Publishing 2018, bl. 3</ref> Die agteruitgang van plattelandse nedersettings het menigvuldige oorsake: * Oorspronklik welvarende mynbounedersettings – soos dié in KwaZulu-Natal se steenkoolstreke – het as gevolg van veranderende vraag ekonomiese agteruitgang ervaar. Dieselfde geld vir nedersettings waar ekonomiese vooruitgang op vervoerinfrastruktuur soos spoorweë gesteun het. * Met die afname in tradisionele landbou-aktiwiteite het baie landelike nedersettings hul oorspronklike rol as plaaslike kleinhandel- en dienstespilpunte kwytgeraak. * Die beskikbaarheid van meer gevorderde vervoergeriewe, wat toegang tot verder af geleë streekspilpunte vergemaklik, en veranderende strukture in die kleinhandelbedryf het eweneens bygedra tot die agteruitgang van kleiner dorpe wat as diensverskaffers vir die landbousektor gedien het. * Die samesmelting van nedersettings tot nuwe, groter administratiewe eenhede het baie dorpe van hul vroeëre plaaslike regerings beroof, terwyl die nuwe munisipaliteite weens 'n gebrek aan fondse en behoorlik opgeleide personeel nie in staat is om benodigde munisipale dienste te verskaf nie. * Daarnaas het groter nedersettings, wat reeds voor die ANC-owerheid se munisipale hervormings bestaan het, hul dienste- en ander sektore uitgebrei tot 'n punt waar hulle groter geografiese streke kan bedien en sodoende die ekonomiese funksies van omliggende kleiner sentrums maklik absorbeer.<ref>{{en}} Donaldson (2018), bl. 4</ref> === Sosiale struktuur === Suid-Afrika bly 'n land wat langs ras-, etniese-, taal-, godsdiens- en klaslyne, maar ook langs die lyn tussen sentrum en periferie verdeel is. Die plaaslike historiese ontwikkeling het van die Suid-Afrikaanse samelewing 'n soort rasgebaseerde kastestelsel gemaak – ras en velkleur het daarin meer betekenis gekry as klas, taal en ander sosiale kriteria.<ref>{{de}} [http://liportal.inwent.org/suedafrika/gesellschaft.html#c1608 ''liportal.inwent.org: Suid-Afrika – Samelewing en kultuur'']</ref> === Engels in Suid-Afrika === [[Lêer:South Africa 2011 English speakers proportion map.svg|duimnael|Suid-Afrikaanse distrikte met 'n meerderheid van Engelstaliges in 2011 {{columns-list|2| {{sleutel|#EDF8E9|0–20%}} {{sleutel|#BAE4B3|20–40%}} {{sleutel|#74C476|40–60%}} {{sleutel|#31A354|60–80%}} {{sleutel|#006D2C|80–100%}}}}]] [[Lêer:South Africa 2011 English speakers density map.svg|duimnael|Geografiese verspreiding van Engels in Suid-Afrika volgens bevolkingsdigtheid per vierkante kilometer in 2011 {{columns-list|2| {{sleutel|#ffffcc|&lt;1/km²}} {{sleutel|#ffeda0|1–3/km²}} {{sleutel|#fed976|3–10/km²}} {{sleutel|#feb24c|10–30/km²}} {{sleutel|#fd8d3c|30–100/km²}} {{sleutel|#fc4e2a|100–300/km²}} {{sleutel|#e31a1c|300–1000/km²}} {{sleutel|#bc0026|1000–3000/km²}} {{sleutel|#800026|&gt;3000/km²}}}}]] Terwyl Suid-Afrika algemeen as 'n multikulturele, veelrassige en veeltalige staat beskryf word, het Engels – ongeag sy relatief klein demografiese basis van ongeveer drie miljoen moedertaalsprekers en sy beperkte geografiese verspreiding – tans die status van 'n [[lingua franca]] in die meeste openbare domeine, waaronder politiek en ekonomie. Hoe meer dit as 'n taal van hoër status waargeneem word, hoe meer vind taalverskuiwing plaas. Daarnaas word dit ter wille van kostebesparing (vertalings in die ander tien ampstale geniet lae prioriteit as beskikbare finansiële middele beperk is) en om praktiese redes (daar word veronderstel dat die meeste Suid-Afrikaners Engels min of meer magtig as) bo Suid-Afrika se ander tale verkies, ongeag die feit dat die regering homself tot veeltaligheid verbind het. So word die aktiewe gebruik van Afrikaans toenemend beperk tot die gesinsdomein, opvoedkundige instellings wat die beginsel van moedertaalonderwys volg, die Afrikaanse kultuurbedryf en Afrikaanse media. Van alle openbare domeine is godsdiens die minste geraak deur taalverskuiwing na Engels. In sy gesproke vorm toon Engels in Suid-Afrika dieselfde dinamiese ontwikkeling soos in ander Afrikalande waar Engels as oorkoepelende taal dien. Naas Engels as tweede taal, soos dit deur baie swart Suid-Afrikaners gebesig word, vorm Britse immigrante, wat hul streeksgebonde moedertaalvariëteit van Engels na die Kaap saamgebring het, en vastelandse Europese en Asiatiese immigrante, wat deur Britse Engelssprekendes geassimileer is, die demografiese basis van Suid-Afrikaanse Engels. Net soos in ander Britse kolonies is Engels aanvanklik deur soldate en amptenare aan die Kaap ingevoer. Hulle is opgevolg deur sendelinge, setlaars en fortuinsoekers.<ref>{{en}} [http://public.oed.com/aspects-of-english/english-in-use/south-african-english/ ''Oxford English Dictionary: South African English. Besoek op 16 Maart 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316120134/http://public.oed.com/aspects-of-english/english-in-use/south-african-english/ |date=16 Maart 2016 }}</ref> Met die stigting van Engelse nedersettings in die Oos-Kaap vanaf 1820 en in Natal (1841–51) asook die diamantstormloop van Kimberley en die goudstormloop aan die Witwatersrand het Engels posgevat as een van die tale van Suider-Afrika. Die vroegste variëteit van Engels was dié van Suidoos-Engeland se laer klasse wat deur die eerste Britse immigrante, onder wie die 1820-setlaars, gepraat is en vanweë vergelykbare immigrasiepatrone baie ooreenkomste, veral ten opsigte van uitspraakgewoontes, met Australiese Engels toon sodat daar dikwels na 'n gemeenskaplike variëteit van Suidelike Halfrond-Engels verwys word.<ref>{{de}} Gerhard Leitner: ''Weltsprache Englisch. Vom angelsächsischen Dialekt zur globalen Lingua franca''. München: C. H. Beck 2009, bl. 214</ref> 'n Tweede golf van Engelssprekende setlaars het tussen die 1840's en laat 1860's in Suid-Afrika aangekom. Hul sosiale, kulturele en geografiese agtergrond het merkbaar verskil van dié van vroeëre immigrante. So was die meeste setlaars in dié periode afkomstig uit die middelklas van die ''Midlands'' van Sentraal-Engeland en die noorde van Engeland en hulle vestigingsgebied hoofsaaklik beperk tot Natal. Naas die breë werkersklasaksent van die Kaap is sodoende 'n tweede variëteit van Engels in Suid-Afrika gevestig wat as meer respektabel geag is. Anders as byvoorbeld in Australië het die verskillende variëteite in Suid-Afrika min neiging getoon om met mekaar te vermeng. Die derde golf van immigrante uit Europa, Australië en die Verenigde State, wat ná die ontdekking van diamante en goud na Suid-Afrika gestroom het, het Engels as algemene omgangstaal van stedelike omgewings en die sakesektor gevestig en sodoende ook taalverskuiwing van Afrikaans na Engels in groter omvang tot gevolg gehad. Die status en rol van Engels is van begin af bepaal deur politieke omstandighede. Engels was in die 19de eeu die taal van die bewindhebbers wat in 1822 Nederlands as ampstaal van die Kaapkolonie vervang het. Die bevordering van Afrikaans was een van die hoofdoelwitte van 20ste eeuse Afrikaner-nasionaliste wat ná die regeringsoorname deur die Nasionale Party (NP) in 1948 verwesenlik is deur die verdringing van Engels op regerings- en administratiewe vlak, binne die polisie en die weermag. Nogtans het Engels sy oorheersende rol in die sakelewe en die tersiêre onderwys gedurende die NP-bewind, wat tot 1994 sou voortduur, nooit ingeboet nie. Dit was ook die taal wat deur die African National Congress en ander swart bevrydingsbewegings vir hul kommunikasie met sowel sprekers van Suid-Afrika se ander inheemse tale asook die buitewêreld gekies is – 'n keuse wat nog verstewig is deur die feit dat baie ANC-lede hul ballingskap in Engelssprekende omgewings soos die Verenigde Koninkryk deurgebring het. === Taalbeleid === {{Hoofartikel|Tale in Suid-Afrika}} [[Lêer:South Africa 2011 dominant language map.svg|duimnael|'n Kaart wat die meerderheidstale in Suid-Afrikaanse aandui {{columns-list|2| {{sleutel|#8dd3c7|[[Afrikaans]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Engels]]}} {{sleutel|#bebada|[[Suid-Ndebele]]}} {{sleutel|#fb8072|[[Xhosa]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Zoeloe]]}} {{sleutel|#fdb462|[[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]]}} {{sleutel|#b3de69|[[Suid-Sotho]]}} {{sleutel|#fccde5|[[Tswana]]}} {{sleutel|#bc80bd|[[Swazi]]}} {{sleutel|#ccebc5|[[Venda (taal)|Venda]]}} {{sleutel|#ffed6f|[[Tsonga]]}} {{sleutel|#d0d0d0|Geen}}}}]] Gedurende die Britse koloniale bewind in Suid-Afrika is Afrikaans as die sentrale element van Afrikaneridentiteit beskou. Die Britse beleid van assimilasie was dus hoofsaaklik daarop gemik om Afrikaans deur Engels te vervang – 'n doelwit wat, gegewe die beperkte hulpbronne, onmoontlik geblyk het om te bereik. 'n Verslag oor die onderwysstelsel het in 1901 getoon dat die status van Afrikaans en Nederlands as omgangstaal onaanvegbaar was.<ref>{{en}} Jon Orman: ''Language Policy and Nation-Building in Post-Apartheid South Africa''. Springer Science + Business Media B.V. 2008, bl. 84</ref> Maar ook swart Suid-Afrikaners was teikens van die Britse beleid van taalkundige en kulturele assimilasie. Veral Engelsmedium-sendingskole het 'n belangrike bydrae gelewer om Britse invloed nie net op godsdienstige en ekonomiese gebied te versterk nie, maar ook om 'n hele kulturele konteks te skep waarin Engelse gedagtes, tradisies en waardes kon floreer en waarin vroue en mans met 'n uitstekende taalvaardigheid in Engels opgevoed is. Hierdie beleid het steeds uitwerkings op Suid-Afrika se politieke, kulturele en sosiale lewe waar 'n klein geangliseerde swart elite taalvaardigheid in Engels as paspoort vir opwaartse sosiale en ekonomiese mobiliteit beskou. Die gaping tussen hierdie elitêre swart minderheidsbewind en die groot onderdrukte massa het groter geword en sal deur die volgende generasies nie maklik oorbrug kan word nie.<ref>{{en}} Orman (2008), bl. 84</ref> Volgens sy [[Grondwet van Suid-Afrika|1996-grondwet]] het Suid-Afrika elf [[Amptelike taal|amptelike tale]]: [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]], [[Suid-Ndebele]], [[Suid-Sotho]], [[Swazi]], [[Tsonga]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]] en [[Zoeloe]].<ref name="Grondwet">{{af}} {{cite web |url=https://www.justice.gov.za/constitution/SAConstitution-web-afr.pdf |title=Die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996 |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=7 Februarie 2025}}</ref> In 2023 het die [[Gebaretaal]] Suid-Afrika se twaalfde ampstaal geword.<ref name="Nuus24" /> Volgens die grondwet moet die ampstale gelyk en billik behandel word. Die [[Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad]] het die grondwetlike mandaat om die ampstale se ontwikkeling en gebruik te bevorder. Dieselfde geld vir die [[Khoisan-tale|Khoisan]]- en [[Nama]]-tale asook die Gebaretaal. Die Suid-Afrikaanse grondwet erken daarnaas ook [[Duits]], [[Grieks]], [[Goedjarati]], [[Hindi]], [[Portugees]], [[Tamil]], [[Telugu]] en [[Oerdoe]] as tale van gemeenskappe asook [[Arabies]], [[Hebreeus]] en [[Sanskrit]] as godsdienstale. Die Taalraad het die grondwetlike mandaat, respek vir dié tale te bevorder en te verseker.<ref name="Grondwet" /> == Onderwys == {{Hoofartikel|Onderwys in Suid-Afrika}} === Opvoedkundige beleid === [[Lêer:Die skip University of pretoria.JPG|duimnael|"[[Administrasiegebou UP|Die skip]]", 'n administratiewe gebou van die [[Universiteit van Pretoria]] (UP)]] Die herorganisasie van Suid-Afrika se onderwysstelsel en sy nasionale opvoedkundige beleid word deur die ANC-regering as 'n sleuteltaak van sy kulturele beleid beskou. Die onderwysstelsel van die ou bedeling is vanweë sy rasseskeiding en die beperking van kwaliteitonderwys tot blanke leerders steeds as een van die ooglopendste kenmerke van die apartheidsteldsel ervaar.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Suedafrika/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Suid-Afrika – Kulturele en opvoedkundige beleid''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724010502/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Suedafrika/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=24 Julie 2010 }}</ref> Suid-Afrikaanse openbare skole het hul deure eers in April 1994 vir leerders van alle bevolkingsgroepe geopen. Op hierdie datum is 'n nuwe nie-rasgebaseerde nasionale onderwysstelsel en algemene skoolplig ingevoer. Hervormings ten opsigte van kurrikula en onderwysstrukture is daarop gemik om toegang tot en beskikbaarheid van gehalte-onderwys vir alle Suid-Afrikaanse leerders te verseker. In Februarie 2010 is die Departement van Onderwys in twee nuwe departemente verdeel: die Departement van Basiese Onderwys (onderrig tot matriekvlak) en die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding. In die praktyk word die kanse van Suid-Afrikaanse leerders en studente op gehalte-onderwys egter deur die HIV/Vigs-problematiek, skool-, universiteitslosies- en klasgelde, die tekort aan wiskunde- en natuurwetenskappe-onderwysers asook die feit dat daar min aansporing vir matrikulante is om 'n onderwyskwalifikasie te behaal, ondermyn. Die veeltaligheid van Suid-Afrika word van regeringskant in beginsel erken, met slagspreuke soos "Eenheid in verskeidenheid", en naas die elf amptelike word ook dertien vreemde tale bevorder. === Hoër onderwys === [[Lêer:Mitchells-plain-schoolkids.jpg|duimnael|Skoolkinders in [[Mitchells Plein]]]] Met die Wet op Hoër Onderwys het die regering in 1997 begin om die Suid-Afrikaanse universiteitstelsel te transformeer. Die aantal tersiêre instellings (waaronder universiteite en tegnikons) is in 2004 en 2005 verminder van 36 tot 21, onder meer om die ou skeiding tussen "blanke" en "nie-blanke" instellings uit te wis. Hierdie ingewikkelde proses sal nie oor die kort termyn afgesluit kan wees nie, en verskeie kwessies wat steeds bestaan – onder meer bekommernis oor Afrikaans se toekomstige rol as wetenskapstaal – het net soos die gebrek aan finansiële hulpbronne tot studenteproteste gelei. == Boukuns == === Kaap-Hollandse boustyl === {{Hoofartikel|Kaaps-Hollandse styl}} [[Lêer:Reinet House Graaff Reinet-001.jpg|duimnael|Die Reinethuis in [[Graaff-Reinet]] met neo-klassieke driehoekige Rhône-gewel]] [[Lêer:Old house in Tulbagh.jpg|duimnael|Wittedrif-herehuis in Tulbagh met oorspronklike barokgewel (Joostenberg-Languedoc-styl), maklik herkenbaar aan sy sagte kurwes]] Die Kaap-Hollandse boustyl is vanaf die laat 17de eeu in Kaapstad en omgewing ontwikkel. Sy mees uitstaande kenmerk, die sentrale voorgewel oor die ingang, is aan [[Amsterdam]] se gegewelde huise ontleen. Daar is egter ook Franse en Maleise invloed as voorbeeld gedien het, het vakmanne uit die Ooste, wat as slawe na die Kaap geneem is, hul invloed by die ontwikkeling van 'n eie Kaapse boukuns gespeel. Ewe belangrik was die beperkings wat boumeesters aan die Kaap opgelê is – deur klimaatsomstandighede en die gebrek aan tradisionele Europese boumateriale. Kaap-Hollandse huise het simmetriese fasades, dik, witgekalkte mure en grasrietdakke gehad waarby die twee laasgenoemdes geskikte teenvoeters teen temperatuurskommelinge was. Die vroegste Kaapse gewels was sogenaamde solder- of skaapboudgewels. Hulle is opgevolg deur sogenaamde Joostenberg-gewels wat veral gewild was in die tydperk tussen 1780 en 1800 en verder onderverdeel kan word in Klipheuwel- en Languedoc-styl. Die derde styl het die baroktradisie voortgesit, maar in plaas van sagte kurwes is die voorkeur aan neo-klassieke stylelemente gegee, gewoonlik driehoekige pedimente met pleisterwerkkruike aan weerskante. Hierdie gewels word deur argitektuurhistorici as Rhône-gewels beskryf. Gewels was geen suiwer versierings nie. 'n Klein venster in die solder het daglig binnegelaat, terwyl bewoners teen reënwater beskerm is wat van die grasdak af op die stoep kon afdrup. Omrede rietdakke vinnig aan die brand kon raak, het gewels vlugtende bewoners ook teen brandende [[Elegia tectorum|dekriet]] beskerm. Gewels het mettertyd statussimbole en dus hoër, swieriger en kronkelend geword. Dikwels is hulle van gevormde omlystings voorsien (as sogenaamde holbolgewels), terwyl die voorkant met figure verfraai is. Gewilde motiewe was diere, blomme, vrugte, harte of sterre. Die vroegste omlystings en versierings word as die werk van Oosterse slawe beskou. Wit gewels het mooi gekontrasteer met rietdakke. === 19de eeuse koloniale boukuns === [[Lêer:Paleis van Justitie, noordekant, Pretoria.jpg|duimnael|Die [[Paleis van Justisie, Pretoria|Paleis van Justisie]] in Pretoria]] Met die Britse bewind aan die Kaap en in Natal het koloniale Victoriaanse boukuns ingang tot Suid-Afrika gevind. Kunsvolle openbare geboue soos Pietermaritzburg se stadsaal weerspieël die ambisies van 'n nuwe Engelssprekende burgerklas. Ook in die onafhanklike Afrikanerrepublieke Transvaal en Oranje-Vrystaat het boumeesters die voorkeur gegee aan massiewe, statige geboue soos dié wat rondom Pretoria se Kerkplein en langs Bloemfontein se Brandstraat ontstaan het – in 'n styl wat as Eklektiese Wilhelmiense boukuns beskryf word. Groeiende ekonomiese welvaart in Johannesburg is in die vroeë 20ste eeu weerspieël in Edwardiaanse, Georgiaanse en neoklassieke ontwerpe. 'n Eie Suid-Afrikaanse vormtaal, waarin Britse periodestyle met die plaaslike landskap en inheemse boumateriale versmelt, is deur Sir Herbert Baker ontwikkel. Sy belangrikste werk, die Uniegebou in Pretoria, word onder Suid-Afrika se mees elegante ontwerpe gereken. === 20ste eeuse style === Vir hul ontwerpe in stedelike omgewings het Suid-Afrikaanse argitekte Europese en Amerikaanse style toegepas. So het in die 1930's [[Art Deco]]-geboue in Kaapstad, Durban en Johannesburg ontstaan. Maar reeds laat in dié dekade het radikale nuwe gedagtes hul invloed laat geld. Modernistiese boukuns, ook bekend as [[Internasionale Styl]], wat in Europa met meesters soos [[Le Corbusier]] en [[Ludwig Mies van der Rohe]] verbind is, is deur geesdriftige argitekte, wat hul opleiding aan die Universiteit van die Witwatersrand gevolg het, ook in Suid-Afrika ingevoer. Noemenswaardig was die bydraes van [[Rex Distin Martienssen]] en die sogenaamde [[Transvaal-groep]]. Martienssen se streng modernisme is vanaf die laat 1940's deur Transvaalse argitekte soos Norman Hansen en Roy Kantorowich nuut gedefinieer en versag. In Suid-Afrika se metropole was argitekte in pas met die nuutste strominge in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]. In Johannesburg, of "Manhattan van die Veld", soos dit soms genoem is, het ook ander tendense soos [[Oscar Niemeyer]] se [[Brasilië|Brasiliaanse]] modernisme hul invloed laat geld, so in die voorstad [[Hillbrow]] wat – nadat hoogtebeperkings op geboue opgehef is – vanaf die 1950's tot 'n [[wolkekrabber]]buurt gegroei het.<ref>{{en}} Philip Harrison: ''Arts & Culture''. Kenilworth: Spearhead / New Africa Books 2005, bl. 25</ref> == Kultuur == {{Hoofartikel|Kultuur in Suid-Afrika}} === Kuns === {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse kuns}} [[Lêer:Thomas Baines Baobab.jpg|duimnael|Thomas Baines: Kremetartboom]] Die Suid-Afrikaanse kunstradisie kan as die oudste in die menslike geskiedenis beskryf word – die [[rotskuns]] van inheemse San of Boesmans het 'n ononderbroke tradisie wat tot in prehistoriese tye terugstrek en tot in die 19de eeu gedokumenteer kan word. Hul skilderye en rotstekeninge kan op meer as 3&nbsp;000 plekke in die land aangetref word.<ref>{{de}} Johannes Haape (red.): ''Südafrika''. München: APA Publications 1997, bl. 89</ref> Houtsnykuns, pêrelwerk, mandjiewerk en pottebakkery is al eeue lank kenmerkend vir Suid-Afrikaanse kunshandwerk wat in baie landsdele steeds beoefen word. Tans word dikwels ook moderne materiale soos kunsvesels gebruik. Europese ontdekkingsreisigers en geograwe het Westerse invloede na Suid-Afrika gebring. Skilders soos [[John Thomas Baines|Thomas Baines]] (1820–1875), [[Frederick Timpson l'Ons]] (1802–1887) en [[Thomas Bowler]] (1812–1869) is bekende verteenwoordigers van Suid-Afrika se vroeë moderne skilderkuns wat homself veral op landskapskilderye toegespits het. Hierdie tradisie is voortgesit deur skilders soos [[Frans Oerder]] (1867–1944) en [[Pieter Wenning]] (1873–1921) wat hul opleiding in Nederland ontvang en groot invloed op skilders soos [[Jan Volschenk|J.E.A. Volschenk]] (1853–1936) en [[Hugo Naudé]] (1869–1938) uitgeoefen het. Ander bekende Suid-Afrikaanse landskapskilders sluit [[Jacobus Hendrik Pierneef]] (1886–1957) en lede van die [[Die Everard-groep|Everard-groep]] in. === Musiek === ==== Europese en Afrika-erfenis ==== [[Lêer:Sontonga.jpg|duimnael|upright|[[Enoch Sontonga]], die komponis van [[Nkosi Sikelel' iAfrika]]]] Blanke Suid-Afrikaners put uit die bronne van Europese musikale tradisies en het 'n hoogs gesofistikeerde musikale kultuur in die land gevestig wat vakkennis, besondere vaardighede en 'n musikale opleiding aan die kant van die luisteraar vereis. 'n Tiental departemente aan universiteite bied professionele akademiese opleiding vir musikale kunstenaars, komponiste en onderwysers aan. 'n Tweede komponent naas Europese tradisies, wat na die Kaap oorgeplant is, is musiektradisies wat in die San-beskawing en in swart gemeenskappe ontwikkel is. Afrikamusiek is dikwels vol energie en passie en vereis aktiewe deelname om 'n gemeenskaplike belewenis te kan wees. Die San het 'n soort boog as musiekinstrument gebruik. Volgens oorlewerings is die [[Portugal|Portugese]] ontdekkingsreisiger Vasco da Gama deur die inheemse Khoi-khoi met 'n soort fluitkonsert verwelkom toe hy in 1497 naby die huidige Mosselbaai voet aan wal gesit het. Waarskynlik is destyds 'n melodie met vier tone op vier fluite gespeel – 'n musikale beginsel wat vandag nog steeds deur die Venda in die noorde van die land toegepas word, al gebruik hulle 'n groter aantal fluitspelers wat almal byna, maar nie presies dieselfde toonhoogte speel nie. Die resultaat is 'n konglomeraat van klein toonverskille rondom vier basistone. ==== Die musiek van Kaapse Maleiers en bruin Afrikane ==== [[Lêer:Malay Choir Competition.jpg|duimnael|'n Koorkompetisie van [[Kaapse Maleiers]]]] Toe Maleisiese slawe uit die Nederlandse besittings in Oos-Indië na die Kaap oorgeplant is, is die kulturele spektrum van die land deur 'n baie musikale etniese groep verryk. Dikwels het Nederlandse base hul Maleisiese slawe gedwing om 'n musikale bydrae tot plegtige bankette te lewer. Asiatiese invloede kan maklik in die musiekstyle van Kaapse Maleiers herken word – in ritmiese instrumente soos draagbare tromme, die rebana-tamboeryn en die tipiese sangstyl met "karienkels" of stemglydings rondom bepaalde melodietone. Tradisionele sangvorme uit Oos-Indië is deur die eeue bewaar, soms met 'n godsdienstige agtergrond. Maar ook twee eeue van slawerny word weerspieël. Kaapse Maleiers en bruin Afrikane het daarnaas musiekstyle ontwikkel wat ten opsigte van die taal by die inheemse Afrikaanse musiektradisies gereken kan word en sy besondere karakter aan improvisasies, dinamiese ritmes en die oorheersende banjo-klanke te danke het. [[Ghomma]]- of piekniekliedere val in hierdie kategorie. ==== Afrikaanse volksmusiek ==== Die tradisionele Afrikaner-dansmusiek sluit laat 19de eeuse balsaal-styldanse in wat by Europeërs dwarsoor die wêreld gewild was. In Suid-Afrika was dit veral wals (wat, soos die meeste ander genoemde danse, heel waarskynlik deur Britse militêre orkeste aan die Kaap ingevoer is), polkas, settees (ook gespel as setees in Afrikaans) en masurka (in Kaapstad gedans sedert 1848), maar ook danse soos kadriel (''quadrille''), ''cotillions'' en kontradanse. Die 19de eeuse kadriel het in Ierland bekend gestaan as ''set dance'', ''[[square dance]]'' in die Verenigde State en as ''quadrille'' in Engeland en Australië.<ref>Dan M. Worrall: ''The Anglo-German Concertina. A Social History''. Volume 2. Third edition. Fulshear, TX: Concertina Press 2010, bl. 18</ref> Trekklavier en konsertina was die gewildste musiekinstrumente vir die blanke Afrikaanssprekende bevolking. Afrikaanse volks- of boeremusiek – 'n term wat eers in die vroeë 20ste eeu gebruiklik geraak en hoofsaaklik na dansmusiek verwys het – het sy oorsprong in skuurpartytjies. Nuwe instrumente soos banjo of kitaar het bygedra tot dié musiek se besonderse karakter, terwyl omstreeks 1930 die vastrap as nuwe plaaslike dansstyl in die mode was. Tiekiedraai was een van die gewildste (en vinnigste) danse waarby paartjies in die rondte gedraai het – in 'n spasie wat so groot was soos 'n tiekie.<ref>''Alles oor Suid-Afrika; Ons Land, sy Mense, Geskiedenis, Kulture, Ekonomie en Natuurlewe'' Sewende uitgawe. Kaapstad: Struik Lifestyle 2013, bl. 59</ref> ==== Moderne musiekstyle ==== [[Lêer:Drum Struck Gumboots.jpg|duimnael|Swart Suid-Afrikaners se waterstewel- of ''gumboot''-dans is in die mynwerkerskampe van die land gebore, met kunstige uitdrukkings en polsende ritmes]] Die kulturele veelsydigheid van Suid-Afrika word weerspieël in 'n groot verskeidenheid moderne musiekstyle. Suid-Afrikaanse musikante het oorsese musiekstyle soos [[jazz]], rhythm & blues, Christelike gospelliedere en disco-musiek oorgeneem, maar ook hul eie musikale tradisies ontwikkel waarin hulle hul lewensgevoel vertolk het. 'n Spesifieke vorm van protes- en vryheidsliedere liedere het in die konteks van diskriminasie en apartheid ontstaan, en dit was nie beperk tot swart etniese groepe nie. Ook Afrikaanse musikante – veral die sogenaamde Voëlvrybeweging – het in die 1980's hul misnoeë oor die apartheidsbewind met musiek laat blyk.<ref>{{af}} [http://m.news24.com/beeld/By/Nuus/Skiet-die-vul-iets-hier-in-20110218 Albert Grundlingh: ''Skiet die (vul hier iets in...)''. In: ''Beeld'', 19 Februarie 2011]</ref> Huidige Afrikaanse [[protesmusiek]] behandel politieke en kulturele ontworteling, misdaad en korrupsie. Moderne Afro-popmusiek – 'n mengsel van stedelike en elektroniese ritmes – het as dansmusiek ook by gehore buite Suid-Afrika aanklank gevind. Groepe soos ''Malaika'' en ''Mafikizolo'' het oorsee sukses behaal, net soos ''[[Freshlyground]]'' wat in 2006 'n MTV-Award ontvang het. Suid-Afrikaanse beatmusiek word veral deur ''[[kwaito]]'' verteenwoordig, 'n musiekstyl wat invloede van house-musiek, rhythm & blues, hip hop en tradisionele swart musiek toon. Swart woonbuurte was die bakermat van kwaito waarin swart jongmense van hul droom sing dat hulle eendag 'n musikale loopbaan sal begin wat hulle in staat stel om 'n nuwe lewe buite hul krotbuurt te begin. Bekende sterre soos [[Brenda Fassie]], Dantai en TKZee het kwaito tot spreekbuis van Suid-Afrika se swart jeug gemaak en ook in Europa en Amerika sukses behaal. === Rolprentbedryf === {{Hoofartikel|Suid-Afrikaanse filmbedryf}} [[Lêer:AIRSCREEN Africa.jpg|duimnael|Opelug-bioskoop in Johannesburg]] Die eerste weeklikse nuusbulletin, wat plaaslik vervaardig en in rolprentteaters vertoon is, het gedurende die Anglo-Boereoorlog (1899–1902) ontstaan. Hierdie weeklikse nuusoorsig is vervolgens meer as ses dekades lank in Suid-Afrikaanse bioskope aangebied. Die plaaslike vervaardiging van rolprente het in 1916 begin toe [[I.W. Schlesinger|Isidore W. Schlesinger]] sy [[Killarney Film Studios|Killarney-filmateljee]] in Johannesburg gevestig het. Tussen 1916 en 1922 is altesaam 42 rolprente in dié ateljee vervaardig, maar die beperkte toegang tot die internasionale mark gedurende die 1920's het nadelige invloed op die bedryf gehad. Dit het eers weer in die 1950's 'n oplewing getoon met die nuwe belangstelling van Afrikaanse rolprentmakers. Gedurende die 1980's het die Suid-Afrikaanse regering belastingvoordele aan internasionale vervaardigers verskaf wat rolprente plaaslik geskiet het.<ref>{{en}} [http://www.gcis.gov.za/sites/www.gcis.gov.za/files/docs/resourcecentre/yearbook/ArtsCulture-SAYB1516_0.pdf ''South Africa Yearbook 2015/16: Arts and Culture. Besoek op 17 Januarie 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170108183548/http://www.gcis.gov.za/sites/www.gcis.gov.za/files/docs/resourcecentre/yearbook/ArtsCulture-SAYB1516_0.pdf |date= 8 Januarie 2017 }}</ref> === Mode === [[Lêer:Abigail Keats Autumn winter 2010 3.JPG|duimnael|links|upright|Abigail Keats: herfs-&nbsp;/wintermodeversameling 2010<br /><small>Sandton Convention Centre, Johannesburg</small>]] [[Lêer:Abigail Keats photo.jpg|duimnael|Die Suid-Afrikaanse mode-ontwerper [[Abigail Keats]]]] [[Lêer:Suzaan in her Johannesburg Studio.jpg|duimnael|Die Johannesburgse mode-ontwerper [[Suzaan Heyns]] in haar ateljee]] Ontwerpers soos Gavin Rajah en Jenni Button en etikette soos ''Stoned Cherrie'' en ''Sun Goddess'' het Suid-Afrika op die internasionale kaart van [[mode]] geplaas. Kaapstad en Johannesburg is die land se leidende modesentrums vanwaar plaaslike mode-etikette en -ontwerpers ook na Europese markte begin uitvoer het en hul verskyning op Paryse en Londense modeskoue gemaak het. Johannesburg is sedert 1997 die gasheerstad vir die ''Sanlam SA Modeweek'' wat jaarliks in April (lente- en somerreekse) en in Oktober (herfs- en wintermodeversamelings) gehou word. 'n Tweede skou, die Joburg-modeweek, vind jaaliks in laat Augustus plaas. Die Goudstad se modebedryf is in die sogenaamde Modedistrik gekonsentreer waar meer as 100 modeondernemings – van tekstielprodusente tot top-ontwerpers – hul fabrieke en ateljees gevestig het. Die modewinkelsentrum ''Fashion Kapitol'' fungeer met 'n dertigtal boetieke as die Modedistrik se middelpunt. Hier word ook gereeld modeskoue gehou. Kaapstad is die gasheerstad vir die internasionaal belangrikste modeskou in Afrika, die Kaapstad Modeweek, wat jaarliks vroeg in Augustus plaasvind en meer as 30&nbsp;000 besoekers, mediaverslaggewers en inkopers lok. === Sport === [[Lêer:Toutrek.jpg|duimnael|Toutrek, 'n tradisionele Afrikanersport, tydens 'n Afrikanersportfees in Namibië]] Suid-Afrika se gewildste [[sport]]soorte is [[krieket]], [[rugby]] en [[sokker]].<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.southafrica.info/about/sport/sportsa.htm|title=Sport in South Africa|publisher=SouthAfrica.info|accessdate=21 September 2016|archive-date=29 Junie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100629152527/http://www.southafrica.info/about/sport/sportsa.htm|url-status=dead}}</ref> Ander sporte met 'n belangrike ondersteuning is [[swem]], [[atletiek]], [[gholf]], [[boks]], [[tennis]], [[netbal]] en [[veldhokkie]]. Sportsoorte wat in Suid-Afrika ontstaan het sluit in [[jukskei]], [[musangwe]], [[ringbal]], [[stokgevegte]] en [[spinning]] ('n soort fietstrap). Die Suid-Afrikaanse sport is onder toesig van die Minister van Sport, Kuns & Kultuur, tans [[Nathi Mthethwa]] ([[ANC|African National Congress]]). Die nasionale beheerliggaam vir alle sport in Suid-Afrika is die [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee]] (SASKOK). {{Sien ook|Suid-Afrika op die Olimpiese Spele}} ==== Krieket ==== [[Lêer:South African Cricket team 2008.jpg|duimnael|links|Die Suid-Afrikaanse [[Proteas]] in 2008]] Krieket is tradisioneel die sport van die [[Anglo-Afrikane]] en die [[Indiese Suid-Afrikaners]], maar word vandag deur mense van al die [[etniese groep]]e beoefen. Suid-Afrika se nasionale krieketspan staan bekend as die [[Proteas]] en neem as volle lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aan [[toetskrieket]] sowel as [[Internasionale eendagwedstryd]]e (EDIs) en [[Twintig20]] (T20Is) deel. Suid-Afrika het sedert [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] vir elke [[krieketwêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer en reeds vyf keer die halfeindrondte gehaal (in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] en [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]), maar kon dié toernooi tot op hede nie wen nie. Tydens die [[Kampioenetrofee 1998]] kon Suid-Afrika sy eerste vername internasionale kriekettitel inpalm en by die [[T20I-wêreldbeker 2024]] het die Proteas vir die eerste keer die eindstryd van ’n krieket- of [[T20I-wêreldbeker]]toernooi vir mans gehaal. In Junie 2025 het Suid-Afrika in die eindstryd van die [[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025|derde Wêreldtoetskampioenskap]] [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] met vyf paaltjies verslaan en sodoende sy tweede IKR-titel ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2023-2025-1345943/australia-vs-south-africa-final-1449769/match-report-4 |title=Markram delivers WTC glory to end South Africa's history of heartbreak |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=14 Junie 2025 |accessdate=15 Junie 2025}}</ref> Suid-Afrika het in [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] saam met Kenia en Zimbabwe as gasheer van die krieketwêreldbeker opgetree, wat deur Australië gewen is. Daarbenewens was Suid-Afrika gasheer van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]], die [[T20I-wêreldbeker 2007]], die [[Kampioenetrofee 2009]] en die [[T20I-vrouewêreldbeker 2023]], waartydens die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|nasionale vrouekrieketspan]] die eerste Suid-Afrikaanse span geword het wat 'n wêreldbekereindstryd gehaal het. In November 2021 is Suid-Afrika saam met Namibië en Zimbabwe as medegasheer vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=2 Julie 2024}}</ref> Tydens beide die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]] het die nasionale vrouekrieketspan hul prestasie herhaal en telkens in die eindstryd verskyn. ==== Rugby ==== [[Lêer:Springbok parade.jpg|duimnael|Die [[Springbokke]] nadat hulle die [[Rugbywêreldbeker 2007]] gewen het]] Rugby is histories veral gewild onder persone van Afrikaanse afkoms. Suid-Afrika se nasionale rugbyspan staan bekend as die [[Springbokke]] en het sedert 1995 aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en reeds 'n rekord van vier keer gewen (in [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] op eie bodem, [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] in [[Frankryk]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] in [[Japan]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] in Frankryk). Suid-Afrika is een van die sterkste rugbyspanne en neem gereeld aan toernooie soos [[die Rugbykampioenskap]] (saam met [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], [[Wallabies|Australië]] en [[All Blacks|Nieu-Seeland]]) deel. Voorheen het Suid-Afrikaanse rugbyspanne met spanne uit [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] asook een span elk van [[Argentinië]] en [[Japan]] die jaarlikse [[Superrugby]]-toernooi uitgespook. Die Suid-Afrikaanse [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] kon hierdie toernooi tot op hede drie keer wen. Sedert die 2021-’22-seisoen ding vier Suid-Afrikaanse spanne, die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]], [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]], [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] en [[Stormers (Verenigde Rugbykampioenskap)|Stormers]], met spanne uit Ierland, Italië, Skotland en Wallis in die [[Verenigde Rugbykampioenskap]]-kompetisie (voorheen die Pro14) mee. Met hul eerste deelname het die Stormers met die titel weggestap. Die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] neem ook gereeld aan [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie deel en hul beste prestasie tot dusver was die kwarteindrondte in [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]]. Die tweede nasionale rugbyspan staan bekend as die [[Opkomende Springbokke]] en word saamgestel uit spelers wat nog nie vir die Springbokke uitgedraf het nie. Die [[Junior Bokke]] is Suid-Afrika se nasionale onder-20 rugbyspan en neem sedert 2008 aan Wêreldrugby se [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap|o/20-kampioenskap]] deel. Die nasionale [[sewesrugby]]span word die [[Blitsbokke]] genoem en verteenwoordig Suid-Afrika tydens die Wêreldrugby Sewesreeks, die Sewesrugbywêreldbeker, die [[Olimpiese Somerspele]] en die [[Statebondspele]]. ==== Sokker ==== [[Lêer:Southafrica soccerteam.PNG|duimnael|links|[[Bafana-Bafana]] tydens 'n opwarmingswedstryd in 2008]] Sokker is Suid-Afrika se gewildste sportsoort, veral onder swart mense. Die hoogste sokkerafdeling is die [[Premiersokkerliga]] en bekende sokkerspanne sluit in [[Mamelodi Sundowns]], [[Orlando Pirates FC]] en [[Kaizer Chiefs]]. Suid-Afrika se nasionale sokkerspan staan bekend as [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Bafana-Bafana]], terwyl die vrouesokkerspan [[Banyana-Banyana]] genoem word. Bafana-Bafana het tot op hede aan drie [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooie deelgeneem (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]]), maar kon nie een keer tot die uitklopfase deurdring nie. Suid-Afrika self het die Sokker-Wêreldbekertoernooi van 2010 aangebied, wat deur [[Spanje]] gewen is. In voorbereiding op dié toernooi het Suid-Afrika die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]] aangebied. [[CAF]] se [[Afrikanasiesbeker]] het Suid-Afrika twee keer aangebied, in [[Afrikanasiesbeker 1996|1996]] en in [[Afrikanasiesbeker 2013|2013]] en een keer gewen, in 1996. In vergelyking met die mansspan is die vrouespan meer suksesvol en hulle kon die Afrikanasiesbeker 2022 wen. ==== Branderplankry ==== [[Lêer:JBay-BillabongPro-001.JPG|duimnael|Strandaktiwiteite tydens die Vereniging van Beroepsbranderplankryers (ASP) se jaarlikse "Billabong Pro" in Jeffreysbaai, Oos-Kaap]] Branderplankry het in die jare ná die Eerste Wêreldoorlog in Suid-Afrika posgevat. Soos elders op aarde is aanvanklik baie lang en swaar borde van hout gebruik wat beweeglikheid beperk het. Met die beskikbaarheid van smaller en ligter borde het 'n verskeidenheid nuwe branderplankstyle ontwikkel. Suid-Afrika het wêreldkampioene soos Shaun Thomson en Jordy Smith voortgebring. In [[Jeffreysbaai]] naby Gqeberha word jaarliks 'n Billabong Pro-byeenkoms aangebied waarby in sommige jare ook vroue in 'n eie afdeling deelgeneem het. Ander Billabong Pro-wedstryde, wat deur die Australiese branderplankpak-vervaardiger Billabong geborg word, is of word op North Shore, Oahu (Amerikaanse deelstaat Hawaii), in Queensland, Australië en op Tahiti gehou. Op Jeffreysbaai word die klemtoon eerder op gehaltegolwe gelê as op beach break-skoue soos byvoorbeeld in die Kaliforniese Huntington Beach en Rio de Janeiro. In 1983 is ''The Jeffreys Bay Country Feeling Surf Classic'' gevestig.<ref>{{en}} Matt Warshaw: ''The Encyclopedia of Surfing''. Orlando • Austin • New York • San Diego • Toronto • London: Harvest/Harcourt Inc. 2005, bl. 62</ref> === Vakansiedae === {{Hoofartikel|Lys van openbare vakansiedae in Suid-Afrika}} [[Lêer:Cilliers-gelofte, 1938-film, Die bou van 'n nasie.jpg||duimnael|Uitbeelding van Cilliers se voordrag van die gelofte in die rolprent [[Bou van ’n Nasie]]]] [[Lêer:Stephanie Traynor SA Freedom Day.jpg|duimnael|Suid-Afrika se [[Vryheidsdag]] word in Londen gevier]] {|border="2" align="center" cellpadding="2" cellspacing="1" class="wikitable" |- bgcolor=#eeeeee !Datum !Naam !Opmerkings |- |[[1 Januarie]] |[[Nuwejaarsdag]] |Eerste dag van die jaar. |- |[[21 Maart]] |[[Menseregtedag]] |Ter nagedagtenis aan die [[Sharpeville-slagting]] in 1960. |- | |[[Goeie Vrydag]] |Vrydag voor [[Paasfees]]. |- | |[[Gesinsdag]] |Maandag ná Paasfees. |- |[[27 April]] |[[Vryheidsdag]] |Herdenking van [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|eerste demokratiese verkiesing in 1994]]. |- |[[1 Mei]] |[[Werkersdag]] |Solidariteit met die internasionale arbeidersbewegings. |- |[[16 Junie]] |[[Jeugdag]] |Die dag van die [[Soweto-opstand]] in 1976. |- |[[9 Augustus]] |[[Nasionale Vrouedag]] |In herinnering aan die nasionale optog van vroue op hierdie dag in 1956. |- |[[24 September]] |[[Erfenisdag (Suid-Afrika)|Erfenisdag]] |Voorheen Shakadag. |- |[[16 Desember]] |[[Geloftedag]] |Voorheen Geloftedag of Dingaansdag. |- |[[25 Desember]] |[[Kersfees|Kersdag]] |Die Geboortedag van [[Jesus van Nasaret|Jesus]]. |- |[[26 Desember]] |[[Welwillendheidsdag]] |Dag ná Kersdag. |} == Simbole == {{Suid-Afrika Simbole}} == Sien ook == ; Posgeskiedenis * [[Posseëls en posgeskiedenis van die Kaap die Goeie Hoop]] * [[Posseëls en posgeskiedenis van Natal]] * [[Posseëls en posgeskiedenis van die Oranje-Vrystaat]] * [[Posseëls en posgeskiedenis van Transvaal]] ; Suid-Afrikaanse lyste * [[Lys van jare in Suid-Afrika]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse digters]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse entrepreneurs]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse komponiste]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse kunstenaars]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse musikante]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse politici]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/South-Africa|title=South Africa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=2 Julie 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/|title=South Africa|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2 Julie 2024}} ; Misdaad ---- * {{de}} Brandt, H.: ''Leben mit dem Verbrechen''. In: DEG aktuell, Sonderausgabe 1/1998, S. 16–18 * {{de}} FAZ, DEG, Afrika-Verein, Safri, Deloitte & Touche: ''Investitionsführer Südliches Afrika''. Frankfurt am Main 2000: F.A.Z-Institut für Management-, Markt- und Medieninformationen GmbH * {{de}} Ulrich Jürgens: ''Alte und neue Disparitäten in Südafrika''. In: Geographie und Schule, vol. 21, nommer 121, bladsye 20–29 * {{en}} Daniel D. Ntanda Nsereko: ''When Crime Crosses Borders. A Southern African Perspective''. In: Journal of African Law, Vol. 41, nommer 2 (1997), bladsye 192–200 * {{en}} Martin Pabst: ''Südafrika''. München 1997: C.H. Beck * {{en}} SADC/EU (uitgewers): ''Regional Conference on Illicit Cross-Border Drug Trafficking'' (1995) == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|South Africa|Suid-Afrika}} {{Wikt|Suid-Afrika}} {{Wikinews-kategorie|Suid-Afrika}} ; Regering ---- * {{en}} [http://www.gov.za/ Regering van Suid-Afrika] * {{en}} [http://www.thepresidency.gov.za/ Presidentskap van Suid-Afrika] ; Inligting ---- * {{en}} [https://www.brandsouthafrica.com/ ''Brand South Africa''] ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage|South_Africa|Suid-Afrika}} * {{en}} [https://visitsouthafrica.co/ Toerisme in Suid-Afrika] ; Betrekkinge met die Verenigde Koninkryk ---- * {{en}} [https://www.gov.uk/world/south-africa/news ''Gov.uk: South Africa and the UK''] ; Betrekkinge met die Verenigde State ---- * {{en}} [https://www.state.gov/u-s-relations-with-south-africa/ ''U.S. Department of State: U.S. Relations With South Africa''] * {{en}} [https://history.state.gov/countries/south-africa ''Office of the Historian: A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: South Africa''] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Noord = {{vlagland|Botswana}} | Noordoos = {{vlagland|Zimbabwe}} • {{vlagland|Mosambiek}}<br />{{vlagland|eSwatini}} | Oos = [[Indiese Oseaan]] | Suidoos = [[Indiese Oseaan]] | Suid = [[Indiese Oseaan]] | Suidwes = {{vlagland|Tristan da Cunha}} • [[Atlantiese Oseaan]] | Wes = {{vlagland|Namibië}}<br />[[Atlantiese Oseaan]] | Noordwes = {{vlagland|Namibië}} }} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Lande van Afrika}} {{G20}} {{Artikels oor Suid-Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Suid-Afrika| ]] [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] mdbqaaz9m2wn8t7cbqxgznbv370dr4i 0 387 2965641 2965506 2026-09-07T18:00:46Z SpesBona 2720 Klaar 2965641 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = |volle_naam = Republiek Zimbabwe<ref group="nota">Die volgende 15 name is amptelik: ''Republic of Zimbabwe'' ([[Engels]]), ''Nyika yeZimbabwe'' ([[Shona (taal)|Shona]]), ''Ilizwe leZimbabwe'' ([[Noord-Ndebele]]), ''Dziko la Zimbabwe'' ([[Chichewa]]), ''Dziko la Zimbabwe'' ([[Chisena]]), ''Hango yeZimbabwe'' ([[Kalanga]]), ''Zimbabwe Nù'' ([[Khoisan-tale|Khoisan]]), ''Inyika yeZimbabwe'' ([[Nambya]]), ''Nyika yeZimbabwe'' ([[Ndau]]), ''Tiko ra Zimbabwe'' ([[Tsonga|Shangani]]), ''Naha ya Zimbabwe'' ([[Suid-Sotho]]), ''Cisi ca Zimbabwe'' ([[Chitonga]]), ''Naga ya Zimbabwe'' ([[Tswana]]), ''Shango ḽa Zimbabwe'' ([[Venda (taal)|Venda]]), ''Ilizwe leZimbabwe'' ([[Xhosa]]).</ref> |algemene_naam = Zimbabwe |beeld_vlag = Flag of Zimbabwe.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Zimbabwe.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Zimbabwe AU Africa.svg |leuse = ''Unity, Freedom, Work''<ref name="BEAVERCT">{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=AFwtAAAAIBAJ&sjid=ydkFAAAAIBAJ&pg=3340,2548451&dq=zimbabwe+unity-freedom-work&hl=en |title=Zimbabwe |publisher=The Beaver County Times |date=13 September 1981 |accessdate=4 September 2026}}</ref><br /><small>''([[Engels]] vir: "Eenheid, vryheid, werk")''</small> |volkslied = ''Blessed be the land of Zimbabwe''<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|title=Zimbabwe|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=30 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260130224726/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|archive-date=30 Januarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><br /><small>(''Engels vir: "Geseënd is die land van Zimbabwe")''</small><br /><center>[[Lêer:National Anthem of Zimbabwe.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Chichewa]], [[Chisena]], [[Chitonga]], [[Engels]], [[Gebaretaal]], [[Kalanga]], [[Khoisan-tale|Khoisan]], [[Nambya]], [[Ndau]], [[Noord-Ndebele]], [[Tsonga|Shangani]], [[Shona (taal)|Shona]], [[Suid-Sotho]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]] en [[Xhosa]]<ref name="Grondwet">{{en}} {{cite web |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Zimbabwe_2013.pdf |title=Zimbabwe's Constitution of 2013 |publisher=Constitution Project |date=27 Julie 2018 |accessdate=6 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906054210/https://www.constituteproject.org/constitution/Zimbabwe_2013.pdf |archive-date=6 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |hoofstad = [[Harare]] {{Koördinate|17|50|S|31|3|O}} |latd = 17 |latm = 50 |latNS = S |longd = 31 |longm = 3 |longEW = O |grootste_stad = [[Harare]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• 1ste [[adjunkpresident]]<br />• 2de adjunkpresident |leiername = [[Emmerson Mnangagwa]]<br />[[Constantino Chiwenga]]<br />[[Kembo Mohadi]] |oppervlak_rang = 62^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 390&nbsp;757<ref name="CIA" /> |oppervlakmi² = 150&nbsp;872 |persent_water = 1 |bevolking_skatting = 17&nbsp;150&nbsp;352<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 72^ste |bevolking_sensus = 15&nbsp;178&nbsp;957<ref>{{en}} {{cite web |url=https://zimbabwe.opendataforafrica.org/anjlptc/2022-population-housing-census |title=2022 Population & Housing Census |publisher=Ministerie van Finansies en Ekonomiese Ontwikkeling |accessdate=4 September 2026}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 43,9 |bevolkingsdigtheidmi² = 113,7 |bevolkingsdigtheidrang = 179^ste |BBP_PPP = $100,373&nbsp;miljard<ref name="imf2">{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=698&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Zimbabwe |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=4 September 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 104^de |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $5&nbsp;662<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 151^ste |BBP = $39,491&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 101^ste |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $2&nbsp;228<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 152^ste |onafhanklikheidstipe = • [[Suid-Rhodesië]]<br />• [[Sentraal-Afrikaanse Federasie]]<br />• [[Rhodesië]]<br />• Republiek<br />• [[Zimbabwe-Rhodesië]]<br />• Erken<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[1 Oktober]] [[1923]]<br />[[1 Augustus]] [[1953]]<br />[[11 November]] [[1965]]<br />[[2 Maart]] [[1970]]<br />[[1 Junie]] [[1979]]<br />[[18 April]] [[1980]]<br />[[15 Mei]] [[2013]] |MOI = {{wins}} 0,598<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=4 September 2026}}</ref> |MOI_rang = 153^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 50,3<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ZW |title=Gini index – Zimbabwe |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2019 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|hoog}} |geldeenheid = ''[[De jure]]'': [[Zimbabwe Goud]] (ZWG)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/zimbabwe-new-currency-inflation-us-dollar-06a656260462d9651112e394e125c5e6 |title=Zimbabwe introduces new currency as depreciation and rising inflation stoke economic turmoil |publisher=Associated Press |author=Farai Mutsaka |date=5 April 2024 |accessdate=4 September 2026}}</ref><br />''[[De facto]]'': [[Amerikaanse dollar|VS-dollar]] (VS$),<ref name="Geldeenheid">{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/world/africa/zimbabwe-adopts-new-inflation-rate-based-us-dollar-local-currency-2023-03-03/ |title=Zimbabwe adopts new inflation rate based on U.S. dollar, local currency |publisher=[[Reuters]] |date=3 Maart 2023 |accessdate=4 September 2026}}</ref><br />[[Suid-Afrikaanse rand]] (R);<ref name="Geldeenheid" /><br />Verskeie nieamptelike^a |geldeenheid_kode = – |land_kode = ZW |tydsone = [[Sentraal-Afrika Tyd|SAT]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.zw]] |skakelkode = 263 |voetskrif = ^aDie [[Zimbabwiese dollar]] word nie langer gebruik nie nadat dit deur die regering weens hiperinflasie amptelik opgeskort is. Die [[Amerikaanse dollar]] (VS$), [[Suid-Afrikaanse rand]] (R), [[Botswana pula]] (P), [[pond sterling]] (£), [[euro]] (€), [[Indiese roepee]] (₹), [[Australiese dollar]] (A$), Chinese [[renminbi]] (元/¥) en Japannese [[jen]] (¥) word pleks daarvan gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/africa/zimbabwe/currency/ |title=Currency in Zimbabwe |publisher=Greenwich 2000 |accessdate=19 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719182003/http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/africa/zimbabwe/currency/ |archive-date=19 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-26034078 |title=Zimbabwe’s multi-currency confusion |publisher=[[BBC]] |author=Brian Hungwe |date=6 Februarie 2014 |accessdate=4 September 2026}}</ref> }} '''Zimbabwe''' ([[Engels]]: [zɪmˈbɑːbweɪ, -wi], {{Audio|LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-Zimbabwe.wav|luister}}; [[Shona (taal)|Shona]]: [zi.ᵐba.ɓwe]), amptelik die '''Republiek Zimbabwe''', is 'n [[landingeslote land]] in [[Suider-Afrika]] tussen die [[Zambezirivier|Zambezi]] in die noorde en die [[Limpopo (rivier)|Limpopo]] in die suide wat aan [[Zambië]] in die noordweste, [[Mosambiek]] in die noordooste, [[Suid-Afrika]] in die suide en [[Botswana]] in die suidweste grens. Hoewel dit nie aan [[Namibië]] grens nie, is Zimbabwe deur 200&nbsp;m van die Zambezi se rivierbedding van Namibië geskei (dit is waar die grens met Zambië en Botswana is). Volgens ander menings ontmoet die grense van die vier lande Botswana, Namibië, Zambië en Zimbabwe op een enkele punt en sal vervolgens die enigste internasionale vierlandepunt wêreldwyd vorm. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Harare]], tot 1980 Salisbury genoem, terwyl [[Bulawayo]] die tweede grootste stad van die land is.<ref name="CIA" /> [[Lêer:Satellite image of Zimbabwe in December 2002.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Zimbabwe]] Zimbabwe beslaan 'n oppervlakte van 390&nbsp;757&nbsp;km² en het in 2024 'n bevolking van 17&nbsp;150&nbsp;352 gehad.<ref name="CIA" /> Zimbabwe is 'n multi-etniese land en die [[Mashona]] is die belangrikste inheemse [[etniese groep]], gevolg deur die [[Ndebele (stam)|Ndebeles]]; altwee vorm sowat 98% van die land se bevolking. Dié land het 16 [[Amptelike taal|amptelike tale]], waarvan Engels, [[Shona (taal)|Shona]] en [[Noord-Ndebele]] die mees verspreide tale is. Daarmee het Zimbabwe meer ampstale as sy suidelike buurland Suid-Afrika met twaalf ampstale. Zimbabwe is 'n lidland van die [[Verenigde Nasies]], die [[Afrika-unie]], die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] en die [[Beweging van Onverbonde Lande]]. Die streek was lank reeds deur [[Boesman|San]] bevolk en sowat 2&nbsp;000 jaar gelede het [[Bantoevolke]] hulle ook in die gebied gevestig. In die 11de eeu het die Mashona begin met die oprigting van die stad [[Groot-Zimbabwe]] wat in die 13de eeu een van die vernaamste handelsplekke in Afrika was. Dit het die sentrum van die Koninkryk Groot-Zimbabwe geword, wat deur die [[Monomotapa]]- en Rozvi-ryke opgevolg is. Die [[Britse Ryk]] het beheer oor die gebied begin konsolideer na die Britse ultimatum van 1890 aan die Portugese, wat in die "pienk kaart" van 1885 die gebied tussen [[Angola]] en [[Mosambiek]] opgeëis het. Die [[British South Africa Company]] (BSAC) van [[Cecil John Rhodes]] het in 1890 die gebied [[Rhodesië]] afgebaken, nadat hulle [[Masjonaland]] en in 1893 [[Matabeleland]] tydens die [[Eerste Matabele-oorlog]] verower het. Die BSAC-heerskappy is in 1923 met die stigting van [[Suid-Rhodesië]] as 'n selfregerende Britse kolonie beëindig. In 1965 het die [[Blanke Zimbabwiërs|wit]] minderheitsregering eensydig Rhodesië se onafhanklikheid verklaar. Dié staat het internasionale isolasie en 'n 15-jarige [[Rhodesiese Bosoorlog|guerilla-oorlog]] teen swart rebellegroepe in die gesig gestaar; dit het gelei tot die [[Lancasterhuis-ooreenkoms]], waarmee in April 1980 die huidige Zimbabwe as [[Zimbabwe-Rhodesië]] sy internasionaal erkende onafhanklikheid verkry het. In 1980 het [[Robert Mugabe]] die eerste minister van Zimbabwe geword; ná die omskepping van die land se oorspronklike parlementêre in 'n presidensiële stelsel was hy van 1987 tot sy bedanking in 2017 Zimbabwe se president. Tydens Mugabe se [[Outoritarisme|outoritêre]] regime het die staat se veiligheidsapparaat die samelewing beheer en was verantwoordelik vir wydverspreide [[menseregte]]skendings wat wêreldwyd veroordeel is. Van 1997 tot 2008 het die [[Ekonomie van Zimbabwe|ekonomie]] bestendige agteruitgang beleef en selfs hiperinflasie. Nadat buitelandse geldeenhede pleks van die [[Zimbabwiese dollar]] begin gebruik is, het dit 'n vinnige groei ervaar. Ná een jaar se protes teen sy regering asook vanweë Zimbabwe se krimpende ekonomie het 'n [[staatsgreep]] in 2017 tot Mugabe se bedanking gelei. Sedertdien dien [[Emmerson Mnangagwa]] as Zimbabwe se president. == Etimologie == [[Lêer:Great-Zimbabwe-2.jpg|duimnael|links|Die landsnaam "Zimbabwe" is van [[Groot-Zimbabwe]] afgelei]] [[Lêer:Rhodesia map EB1911.png|duimnael|links|'n Kaart van "Rhodesië" in die [[Encyclopædia Britannica]], 1911]] Die naam "Zimbabwe" is afgelei van 'n [[Shona (taal)|Shona-term]] vir [[Groot-Zimbabwe]], 'n [[Middeleeue|middeleeuse]] stad in die land se suidooste naby [[Masvingo]]. Daar is twee uiteenlopende teorieë oor die oorsprong van dié naam. Volgens baie bronne is "Zimbabwe" afgelei van ''dzimba-dza-mabwe'', vertaal uit Shona se Karanga-dialek as "huise uit klippe" (''dzimba'' = meervoud van ''imba'', "huis"; ''mabwe'' = meervoud van ''ibwe'', "klip").<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.somalipress.com/zimbabwe-overview/zimbabwe-big-house-stone-1145.html |title=Zimbabwe – big house of stone |publisher=Somali Press |accessdate=3 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110503184153/http://www.somalipress.com/zimbabwe-overview/zimbabwe-big-house-stone-1145.html |archive-date=3 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |url=http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/Journal%20of%20the%20University%20of%20Zimbabwe/vol21n1/juz021001005.pdf |title=Shona Class 5 revisited: a case against *ri as Class 5 nominal prefix |journal=Zambezia |year=1994 |volume=21 |pages=51–80 |author=Michel Lafon |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |title=Mediated monuments and national identity |author=Lawrence J. Vale |doi=10.1080/136023699373774 |journal=Journal of Architecture |volume=4 |year=1999 |pages=391–408 |issue=4 |issn =1360-2365}}</ref> Die Karanga-sprekende Mashona woon rondom Groot-Zimbabwe in die huidige [[Masvingo (provinsie)|Masvingo-provinsie]]. Volgens die argeoloog [[Peter Garlake]] is "Zimbabwe" 'n verkorte vorm van ''dzimba-hwe'' wat "eerbiedige huise" in die Zezuru-dialek van Shona beteken en gewoonlik na kapteins se huise of grafte verwys.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Garlake |title=Great Zimbabwe: New Aspects of Archaeology |url=https://archive.org/details/greatzimbabwe0000garl |year=1973 |publisher=Thames & Hudson |location=Londen |isbn=978-0-8128-1599-3 |page=[https://archive.org/details/greatzimbabwe0000garl/page/13 13]}}</ref> Zimbabwe was voorheen bekend as [[Suid-Rhodesië]] (1898), [[Rhodesië]] (1965) en [[Zimbabwe-Rhodesië]] (1979). Die eerste opgetekende gebruik van "Zimbabwe" as 'n nasionale term dateer uit 1960 op 'n muntstuk deur die swart nasionalis Michael Mawema,<ref name="fontein119120" /> wie se Zimbabwe National Party die eerste was wat in 1961 die naam gebruik het.<ref name=ndlovugatsheni113114>{{en}} {{cite book |author=Sabelo J. Ndlovu-Gatsheni |title=Do "Zimbabweans" Exist? Trajectories of Nationalism, National Identity Formation and Crisis in a Postcolonial State |publisher=Peter Lang AG |location=Bern |year= 2009 |edition=1ste |isbn= 978-3-03911-941-7 |pages=113–14}}</ref> Die term "Rhodesië" – afgelei van [[Cecil John Rhodes|Cecil Rhodes]] se van, die primêre aanstigter van Britse kolonisasie in die gebied – is deur Afrikanasionaliste as onvanpas beskou weens sy koloniale oorsprong en verbintenis.<ref name=fontein119120>{{en}} {{cite book |title=The Silence of Great Zimbabwe: Contested Landscapes and the Power of Heritage |url=https://archive.org/details/silenceofgreatzi0000font |author=Joost Fontein |publisher=University College London Press |location=Londen |date=September 2006 |edition=1ste |isbn=978-1-84472-123-8 |pages=[https://archive.org/details/silenceofgreatzi0000font/page/119 119]–20}}</ref> Volgens Mawema het swart nasionaliste in 1960 vergader om 'n alternatiewe naam vir die land te kies en name soos "Matshobana" en "[[Monomotapa]]" voorgestel, voordat sy voorstel "Zimbabwe" geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=92goAQAAMAAJ&q="What%27s+in+a+Name" |title=What's in a Name? Welcome to the 'Republic of Machobana' |journal=Read on |publisher=Training Aids Development Group |location=Harare |year=1991 |page=40}}</ref> Dit was aanvanklik onduidelik hoe die gekose term gebruik sou word – Mawema het in 'n 1961-letter die naam "Zimbabweland" gebruik<ref name="ndlovugatsheni113114" /> – maar "Zimbabwe" was teen 1962 genoegsaam gevestig om die swart nasionalistiese beweging se algemene voorkeurterm te word.<ref name="fontein119120" /> Soos baie name van Afrikalande wat tydens die [[Koue Oorlog]] [[Dekolonisasie (Afrika)|onafhanklik]] geword het, is ''Zimbabwe'' 'n etnies neutrale naam. Dit is debatteerbaar tot watter mate Zimbabwe, wat meer as 80% homogeen Shona is en op verskeie maniere deur hulle oorheers word, as 'n volkstaat beskryf kan word.<ref name=":7">{{en}} {{cite journal |author=Alois S. Mlambo |title=Becoming Zimbabwe or Becoming Zimbabwean: Identity, Nationalism and State-building |url=https://www.jstor.org/stable/43941319 |journal=Africa Spectrum |date=2013 |volume=48 |issue=1 |pages=49–70 |doi=10.1177/000203971304800103 |jstor=43941319 |s2cid=127302759 |issn=0002-0397 |hdl=2263/41913}}</ref> Die grondwet erken 16 tale, maar slegs twee van hulle op nasionale vlak, naamlik Shona en Engels. In teenstelling met [[Noord-Ndebele]] word Shona algemeen aan skole onderrig. Boonop het Zimbabwe nog nooit 'n nie-Shona-staatshoof gehad nie.<ref name=":7" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://tradmag.ca/season-1/government/from-a-kingdom-to-a-nation-a-shona-awakening-2/ |title=From a kingdom to a nation: A Shona awakening |publisher=Trad Magazine |date=29 November 2020 |accessdate=18 Mei 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518174617/https://tradmag.ca/season-1/government/from-a-kingdom-to-a-nation-a-shona-awakening-2/ |archive-date=18 Mei 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Zimbabwekaart.png|duimnael|Kaart van Zimbabwe]] Zimbabwe beslaan 'n gedeelte van die groot [[plato]] in [[Suider-Afrika]] en dit is 'n [[landingeslote land]] sonder enige kus. Die hoëveld met 'n lengte van 1&nbsp;525 meter het twee hoofriviere, naamlik die [[Zambezirivier|Zambezi]] in die noorde wat die grens tot Zambië vorm en die [[Limpopo (rivier)|Limpopo]] in die suide wat die grens met Suid-Afrika vorm. Die [[Karibadam|Karibameer]] is net stroomaf van die [[Victoria-waterval]] in die Zambezi op die grens met [[Zambië]] en is een van die grootste mensgemaakte mere in die wêreld. In die noordweste kom die lande [[Namibië]] ([[Kaprivistrook]]) en Zimbabwe baie naby aan mekaar en dié twee lande word slegs deur 200&nbsp;m se gebied in [[Botswana]], wat op sy beurt aan [[Zambië]] grens, van mekaar geskei. As die vier lande aanmekaar geraak het, sou dit die enigste internasionale vierlandepunt tussen onafhanklike lande gevorm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.botswanatourism.co.bw/location |title=Location |publisher=Botswana Tourism |accessdate=4 September 2026}}</ref> Dié moontlike vierlandepunt is egter sonder algemene internasionale erkenning.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Ian Brownlie, Ian R. Burns |title=African Boundaries: A Legal and Diplomatic Encyclopaedia |chapter=Botswana-Zambia (Quadripoint issue) |publisher=C. Hurst & Co. |location=Londen |year=1979 |isbn=0-903983-87-7 |pages=1098–1108}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Sackey Akweenda |title=International Law and the Protection of Namibia’s Territorial Integrity |chapter=VI: Quadripoint Theory |publisher=Martinus Nijhoff |location=Nederland |date=23 April 1997 |isbn=90-411-0412-7 |pages=201–3}}</ref> Die [[grens tussen Suid-Afrika en Zimbabwe]] is 230&nbsp;km lank en word in sy geheel deur die Limpoporivier gevorm. Die belangrikste grenspos is [[Beitbrug]] langs die [[Beitbrug-Bulawayo Spoorweg]]. In die suidooste van Zimbabwe is die historiese streek [[Gazaland]] geleë. === Klimaat === [[Lêer:Zimbabwe map of Köppen climate classification.svg|duimnael|Klimaatsones in Zimbabwe volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Zimbabwe het 'n [[Subtropiese klimaat|subtropiese]] tot [[Trope|tropiese]] [[klimaat]] met vogtige en warm [[somer]]s (tot meer as 35°C) en droë [[winter]]s met 'n aangename warmte (ca. 25°C). In die Hoëveld wat oor die grootste gedeelte van die land strek, is die warm somers gematigd (25 tot 30°C) en in die winter is nag[[ryp]] moontlik (tot −5&nbsp;°C). Die [[reën]]seisoen duur van November tot Maart met meer as 90% van die jaarlikse neerslag wat gemiddeld 1&nbsp;000&nbsp;mm beloop. Die [[aardverwarming]] se gevolge in Zimbabwe sluit 'n om 5% verminderde neerslag in die 20ste eeu (tot 2017) in; daarbenewens is 'n onvoorspelbare reën op uiteenlopende plekke en verskillende tye asook 'n toename aan droogtes en hittegolwe waarneembaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://reliefweb.int/report/zimbabwe/zimbabwe-human-development-report-2017-climate-change-human-development-towards |title=Zimbabwe Human Development Report 2017 – Climate Change & Human Development: Towards Building a Climate Resilient Nation |publisher=Verenigde Nasies se Ontwikkelingsprogram |date=18 Maart 2018 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Oorstromings kom meer en meer voor, soos in 2007/2008, waartydens mense dood en oeste bedreig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7196068.stm |title=Zambia declares floods 'disaster' |publisher=[[BBC]] |date=18 Januarie 2008 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Daarteenoor het Suider- en Oos-Afrika in 2015/2016 onder 'n ernstige droogte gebuk gegaan. === Riviere === [[Lêer:Rivers of Zimbabwe.svg|duimnael|'n Kaart met Zimbabwe se belangrikste rivierlope]] Zimbabwe word in 'n [[hidrologie]]se opsig deur die van suidwes na noordoos loopende Ovambo-Kalahari-Zimbabwe-breuk (''OKZ Axis'')<ref>{{en}} Andy Moore, Tom Blenkinsop, Fenton (Woody) Cotterill: ''Southern African topography and erosion history: plumes or platetectonics?'' In: ''Terra Nova.'' Band 21, 2009, Nr. 4, 310–315 ([https://orca.cf.ac.uk/56860/1/Moore%2C%20Blenkinsop%2C%20Cotterill%20-%202009%20-%20Southern%20African%20topography%20and%20erosion%20history%20plumes%20or%20plate%20tectonics.pdf orca.cf.ac.uk], PDF).</ref><ref>{{en}} René A. Pelletier: ''Mineral Resources of South-Central Africa.'' Oxford University Press, Cape Town, London, New York, Toronto 1964, bl. 137.</ref> as die sentrale [[waterskeiding]] (''Central Zimbabwe Watershed''<ref>{{en}} A. E. Moore, F. P. D (Woody) Cotterill, T. Broderick & D. Plowes: ''Landscape evolution in Zimbabwefrom the Permian to present, with implications for kimberlite prospecting.'' In: ''South African Journal of Geology.'' Band 112, 2009, bl. 65–88 ([https://www.mantleplumes.org/WebDocuments/Moore2009_2.pdf www.mantleplumes.org], PDF).</ref>) in twee gedeel. Die [[Zambezirivier|Zambezi]] se [[opvanggebied]] in die noorde is met sowat 50% die belangrikste. Die suide ontwater deels in die [[Limpopo (rivier)|Limpopo]] en die [[Saverivier]]. Nog verder oos vloei kleiner riviere in die [[Buzirivier|Buzi]] en die [[Pungwerivier|Pungwe]] en 'n kleiner gebied in die weste wat oor die [[Natarivier|Nata]] in die [[Makgadikgadi-soutvlakte]] uitmond. === Omgewing === Van Zimbabwe se bekendste nasionale parke sluit in [[Gonarezhou Nasionale Park|Gonarezhou]], [[Groter Limpopo-vredespark]], [[Mana Pools]] en [[Matopos]]. === Flora en fauna === Die land is grootliks deur droë savanne bedek, waar veral [[Miombo]]- en [[Mopanie]]-boomvelde oorheers. [[Adansonia digitata|Boabab]] en [[worsboom]] kom algemeen voor, asook die [[haak-en-steek]]. Die savanne se gras is gedurende die droë seisoen bruin en verdor, maar aan die einde van die reëntyd bereik dit hoogtes van tot twee meter en is die [[voedsel]]bron vir talle diere. == Geskiedenis == === Voorgeskiedenis === Volgens argeologiese uitgrawings dateer argaïese menslike teenwoordigheid in die huidige Zimbabwe op sowat 500&nbsp;000 jaar gelede.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Zimbabwe/Cultural-life |title=Zimbabwe – Cultural life |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> Zimbabwe se vroegste bekende inwoners is waarskynlik die [[Boesman|San-mense]] wat spore soos pylpunte en [[rotskuns]] agtergelaat het. Sowat 2&nbsp;000 jaar gelede, in die [[ystydperk]], het die eerste [[Bantoevolke|Bantoesprekende]] boere tydens die Bantoemigrasie hulle in Zimbabwe gevestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sahistory.org.za/article/pre-colonial-history-southern-africa |title=Pre-colonial history of Southern Africa |publisher=South African History Online |date=30 Junie 2026 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/zimbabwe |title=Zimbabwe |publisher=South African History Online |date=21 Julie 2026 |accessdate=4 September 2026}}</ref> === Monomotapa === {{Hoofartikel|Monomotapa}} [[Lêer:Great-zim-aerial-looking-West.JPG|duimnael|'n Lugbeeld van [[Groot-Zimbabwe]]]] Onder die Bantoevolke was die voorsate van die [[Mashona]] wat vandag met sowat 84% die bevolkingsmeerderheid vorm. Van die 11de tot die 15de eeu het die Bantoes 'n belangrike beskawing gevorm met die ruïnes van [[Groot-Zimbabwe]], hoofstad van die Koninkryk Monomotapa, as die bekenste baken. Groot-Zimbabwe het homself as een van die vernaamste handelsplekke in Afrika gevestig.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |author=Innocent Pikirayi |title=Great Zimbabwe, 1100–1600 AD, Rise, Development, and Demise of |date=2020 |pages=4696–4709 |editor=Claire Smith |url=https://link.springer.com/rwe/10.1007/978-3-030-30018-0_2666 |accessdate=4 September 2026 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-30018-0_2666 |isbn=978-3-030-30018-0 |encyclopedia=Encyclopedia of Global Archaeology}}</ref> Die vroeë geskiedenis van die Koninkryk Monomotapa (wat eintlik "Heer van die Myne" beteken) is onbekend; dit het reeds sedert die [[Middeleeue]] bestaan. Ná die hoofstad Groot-Zimbabwe met sy ringmuur, tempel en tweeverdiepinghuise wat uit stene gebou is, was daar honderde dorpe waarvan sommige ook 'n stadsuitleg gehad het. [[Landbou]], veeteelt en [[mynbou]] was die [[ekonomie]]se fondament van die ryk. Danksy die [[goud]]mynbou kon die [[koninkryk]] handel met [[Arabiere]], [[Persiese Ryk|Perse]] en [[Ethiopië]]rs dryf. Goud, [[ivoor]] en [[Slawerny|slawe]] is teen [[spesery]]e, [[yster]], [[tafelsout|sout]] en ander Oosterse ware geruil. [[Islam]]itiese handelaars wat hulle langs die Oos-Afrikaanse kus gevestig het, het die latere [[Swahili (volk)|Swahili-kultuur]] geword. Die Zimbabwe-beskawing het duidelik van dié van die Swahili verkil. In die middel-15de eeu het met die agteruitgang van die goudmynbou die mag van die konings verswak en die Zimbabwe-kultuur se sentrums is verskuif, langs die kus is die Swahili-handelaars meer en meer deur [[Portugal|Portugese]] verdring; in 1607 moes hulle die myne aan die [[Portugese]] afstaan. In 1629 het die koninkryk 'n [[vasalstaat]] van Portugal geword. Die Portugese het ook [[koper]], [[yster]], [[lood]] en [[tin]] begin ontgin en landbou op grootplase bedryf. In 1837 is die Mashona-state verower deur die [[Ndebele (stam)|Ndebele]], wat tydens die [[Mfecane]] vanuit die huidige [[Suid-Afrika]] noord getrek het. === British South Africa Company en Suid-Rhodesië === {{Hoofartikel|British South Africa Company|Sentraal-Afrikaanse Federasie|Suid-Rhodesië}} [[Lêer:Hoisting the flag at Fort Salisbury.png|duimnael|Die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Britse vlag]] is op 13 September 1890 in [[Harare|Fort Salisbury]] gehys]] [[Lêer:BSAC settlers Southern Rhodesia.jpg|duimnael|Koloniale setlaars van die British South Africa Company (BSAC) in 1922]] Die [[Britse Ryk]] het ná 1890 beheer oor die huidige Zimbabwe begin oorneem, nadat hulle 'n ultimatum aan [[Portugal]] oorhandig het wat in sy "pienk kaart" van 1885 die gebied tussen [[Angola]] en [[Mosambiek]] opgeëis het. Aangesien die Britte al die gebied tussen die Kaap en [[Kaïro]] wou beheer, het albei aansprake gebots (sien [[Stormloop vir Afrika]]).<ref>{{en}} {{cite book |author=Charles E. Nowell |title=The Rose-colored Map: Portugal's Attempt to Build an African Empire from the Atlantic to the Indian Ocean |publisher=Junta de Investigações Científicas do Ultramar |date=1982 |url=https://books.google.de/books?id=I9QqAAAAMAAJ&redir_esc=y |accessdate=4 September 2026}}</ref> Gevolglik het [[Cecil John Rhodes]] se British South Africa Company (BSAC) van 1893 af die Ndebele se land gekoop en ná bloedige veroweringsoorloë die ontginning van die hulpbronne, die vrugbare grond en die inheemse mense se arbeidsmag aan die Britse setlaars oorgelaat. Na hom is die latere Britse kolonie [[Rhodesië]] in die [[Suider-Afrika]]anse binneland genoem, wat in 1911 in [[Noord-Rhodesië]] (die huidige [[Zambië]]) en Suid-Rhodesië (die huidige Zimbabwe), verdeel is. Die suidelike deel met sy gematigde klimaat is in 1922 tot 'n nedersettingskolonie verklaar. Met die landwet van 1930 het die Britse koloniale owerhede besluit, dat grondbesit, veral in die vrugbare streke van die land, uitsluitlik deur wit kolonialiste toegelaat is. Mans en vroue kon aan die verkiesings in 1930 deelneem. Aangesien die aktiewe en passiewe stemreg aan opvoedkundige kriteria's soos die betaling van inkomstebelasting of grondbesit geheg was, kon minder as 2&nbsp;000 vroulike en manlike Afrikane van hulle stemreg gebruik maak.<ref>{{en}} {{cite book |authors=June Hannam, Mitzi Auchterlonie, Katherine Holden |title=International Encyclopedia of Women’s Suffrage. |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara, Denver, Oxford |year=2000 |isbn=1-57607-064-6 |pages=272}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Mart Martin |title=The Almanac of Women and Minorities in World Politics. |publisher=Westview Press Boulder |location=Colorado |year=2000 |pages=339}}</ref> Die Afrikane se landbou is na onvrugbare gebiede verskuif. Die koloniale owerhede moes hulle toestemming vir setlaars uit die moederland gee. Europese vlugtelinge was onwelkom, waarvolgens 'n moontlike bevolkingsgroei van wit setlaars ná 1945 nie gebeur het nie. Van 1 Augustus 1953 tot 31 Desember 1963 was Suid-Rhodesië saam met Noord-Rhodesië en [[Njassaland]] (die huidige [[Malawi]]) deel van die Sentraal-Afrikaanse Federasie. Destyds is die stemreg in Zimbabwe vir die eerste keer op swart vroue uitgebrei.<ref name="Hannam7" /> Voor 1957 kon slegs mans en Europese vroue stem. Van 1957 af is aan getroude swart vroue 'n beperkte stemreg toegestaan wat daarna stadigaan uitgebrei is.<ref name="Mart Martin 2000">{{en}} {{cite book |author=Mart Martin |title=The Almanac of Women and Minorities in World Politics. |publisher=Westview Press Boulder |location=Colorado |year=2000 |pages=429}}</ref> Vir die registrasie van kiesers was daar 'n spesiale lys vir swart vroue, waarin hulle onder sekere voorwaardes (opvoeding, rykdom) ingeskryf is.<ref name="Hannam7">{{en}} {{cite book |authors=June Hannam, Mitzi Auchterlonie, Katherine Holden |title=International Encyclopedia of Women’s Suffrage. |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara, Denver, Oxford |year=2000 |isbn=1-57607-064-6 |pages=7}}</ref> Die vroue was volgens die kieswet gelykwaardig aan mans; in die geval van 'n [[poligamie]] was dit egter slegs op die eerste vrou van toepassing.<ref name="ipu-313560" /> Getroude vroue moes Engels kon lees en skryf en ook 'n skoolbesoek kon bewys het.<ref name="ipu-313560" /> Om vir 'n verkiesing te kon registreer moes 'n kieser aan een van die vier voorwaardes voldoen: 'n jaarlikse inkomste van 720£ of grondbesit ter waarde van minstens 1&nbsp;500£; 'n jaarlikse inkomste van 3&nbsp;480£ en grondbesit ter waarde van 1&nbsp;000£ asook 'n voltooide basiese onderwys, wat aan sekere standaarde voldoen het; 'n godsdienstige leierskap, nadat die kieser 'n sekere opleiding voltooi het, 'n sekere ampstermyn kon bewys en slegs as daar geen ander beroep uitgevoer is nie; politieke leier (hoof) volgens wettige voorskrifte.<ref name="ipu-313560">{{en}} {{cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/ZW/ZW-LC01/elections/historical-data-on-women/ |title=New Parline: the IPU’s Open Data Platform (beta) |publisher=Interparlementêre Unie |accessdate=4 September 2026}}</ref> Dié ingewikkelde voorwaardes vir die stemreg is in die 1961-grondwet ingeskryf. Vir die swart bevolkingsmeerderheid was 15 parlementêre parlementsetels gereserveer.<ref name="Hannam7" /> Daarmee kon sowat 50&nbsp;000 swart mense 'n beperkte politieke mag uitoefen.<ref name="Hannam7" /> Ná die ontbinding van die Sentraal-Afrikaanse Federasie was Suid-Rhodesië tot in 1965 'n Britse kolonie. === Rhodesië === {{Hoofartikel|Rhodesië|Zimbabwe-Rhodesië}} [[Lêer:Ian Smith 1975.jpg|duimnael|upright|Die Rhodesiese eerste minister Ian Smith in 1975]] Terwyl in die buurlande Noord-Rhodesië en Njassaland swart meerderheidsregerings die mag oorgeneem het, het – sterk aangemoedig deur die aan 'n [[apartheid]]sbeleid geïnteresseerde Suid-Afrikaanse regering – op 11 November 1965 'n wit minderheidsregering onder [[Ian Smith]] eensydig "Rhodesië" se onafhanklikheid uitgeroep, wat aanvanklik 'n [[Britse Statebond|monargie onder die Britse kroon]] gebly het. Die Britse regering het dié onafhanklikheidsbeweging vanweë die swart meerderheidsbevolking se ontoereikende politieke deelname in die kroonkolonie verwerp en die stap as onwettig verklaar. Die in 1963 gestigte intelligensiediens [[Central Intelligence Organisation]], wat steeds van die vervolging van opposisielede beskuldig word, is behou. Die in 1965 verklaarde onafhanklikheid is, behalwe vir Suid-Afrika, deur geen ander staat erken nie. In 1969 is 'n nuwe grondwet aangekondig.<ref name="Hannam7" /> Dit het die swart kiesers se mag beperk, veral dié van die vroue, aangesien die helfte van die vir swart mense gereserveerde setels deur 'n uit mans bestaande kieskollege toegeken is.<ref name="Hannam7" /> Eers in 1978 is die algemene aktiewe en passiewe vrouestemreg ingevoer.<ref name="Mart Martin 2000" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Caroline Daley |editor=Melanie Nolan |title=Suffrage and Beyond. International Feminist Perspectives. |publisher=New York University Press |location=New York |year=1994 |pages=352}}</ref> (Suid-)Rhodesië was volgens die ontwikkelinge in die ander Britse nedersettingskolonies amptelik 'n parlementêre demokrasie, waar aan die swart meerderheidsbevolking eers in 1978 gelykwaardige politieke deelname toegestaan is. Die [[eerste minister]] was die [[regeringshoof]]. Ná die eensydige onafhanklikheidsverklaring was die Britse monarg steeds die [[staatshoof]], verteenwoordig deur 'n ''Officer Administering the Government of Rhodesia'' ("Beampte wat die Regering van Rhodesië administreer") en met die instelling van die republikeinse grondwet op 2 Maart 1970 'n president. Die swart opposisie, wat veral uit die bevrydingsbewegings [[Zimbabwe African National Union|ZANU]] en [[Zimbabwean African People's Union|ZAPU]] bestaan het, het in die tydperk tussen 1973 en 1980 'n gewapende stryd teen die wit regering gevoer. In dié gewapende stryd, wat deel was van die [[Rhodesiese Bosoorlog]], is [[Rhodesië]] deur Suid-Afrika en Portugal ondersteun, terwyl die guerillamagte deur [[Angola]], [[Mosambiek]], [[Tanzanië]] en [[Zambië]] bygestaan is. === Ná onafhanklikheid === [[Lêer:President Zimbabwe, Robert Mugabe bezoekt Nederland Robert Mugabe, kop, Bestanddeelnr 932-1922.jpg|duimnael|upright|Die Zimbabwiese eerste minister Robert Mugabe in 1982]] Op 18 April 1980 het, volgens die deur die verskeie partye uitgevaardigde [[Lancasterhuis-ooreenkoms]], die land onder die naam "Zimbabwe" sy internasionaal erkende onafhanklikheid bereik. Die Lancasterhuis-ooreenkoms van 21 Desember 1979 het voorsiening gemaak vir die land se tydelike terugkeer na Britse bewind onder die goewerneur [[Christopher Soames]], 'n nuwe, parlementêre grondwet asook sekere, op sewe tot tien jaar beperkte waarborge vir die wit minderheidsbevolking, waaronder die reservering van 20% van die parlementsetels uitsluitlik vir wit mense.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sas-space.sas.ac.uk/5847/5/1979_Lancaster_House_Agreement.pdf |title=Lancester House Agreement |date=21 Desember 1979 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In Augustus dieselfde jaar het dit 'n lidland van die [[Verenigde Nasies]] (VN) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sahistory.org.za/dated-event/zimbabwe-becomes-member-united-nations-un |title=Zimbabwe becomes a member of the United Nations (UN) |publisher=South African History Online |date=30 September 2019 |accessdate=4 September 2026}}</ref> ==== Eerste jare onder Mugabe ==== [[Lêer:Shona farms Zimbabwe.jpg|duimnael|Mashona-plase naby Murewa]] Die parlementêre regeringstelsel is ná 1980 aanvanklik behou; [[Canaan Banana]] was die president en [[Robert Mugabe]] die regeringshoof. Die wetgewende gesag het bestaan uit die Nasionale Vergadering met 100 Afgevaardigdes wat al om die vyf jaar verkies is, waarvan 20 setels tot in 1987 vir die wit minderheidsbevolking gereserveer was, en die tot in 1989 bestaande Senaat met 40 lede wat meerendeels deur die Nasionale Vergadering verkies is en 'n kleiner aantal deur die stamhoofde en die president benoem is. 20% van die Senaat se setels was ook vir die wit minderheidsbevolking gereserveer. Oor die jare heen het Mugabe die land toenemend outokraties en diktatories begin regeer, ook met behulp van die vorige regering se intelligensiediens ''Central Intelligence Organisation''. Met die jaarwisseling 1987/1988 is wysigings aan die Zimbabwiese grondwet aangebring wat volgens waarnemers op lang termyn die weg gebaan het vir die stigting van 'n [[Sosialisme|sosialistiese]] eenpartystaat.<ref>{{de}} Reinhard Paesler: ''Simbabwe.'' in ''Staatslexikon.'' Band 7, 7de uitgawe, Freiburg im Breisgau, 1993, bl. 639</ref> Zimbabwe is in 'n presidensiële republiek omskep, die amp van eerste minister is geskrap en die ampsbekleër het staatspresident geword met die magte van 'n regeringshoof. Ná sy ampsoorname in 1980 het Mugabe se regering kleinboere ondersteun en verskeie regeringsprogramme geloods, onder andere in die gesondheids- en onderwyssektore. Die kleinboere se ekonomiese uitset het gegroei (met 3,6% jaarliks). Die ander programme was ook suksesvol en die sosiale indikatore het aansienlik verbeter. Onder andere het die aantal kinders met [[wanvoeding]] van 22% (in 1980) tot 12 % (in 1990) gedaal.<ref name="Wêreldbank">{{en}} {{cite web |url=http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/1995/04/21/000009265_3961019095856/Rendered/PDF/multi0page.pdf |title=Zimbabwe Achieving Shared Growth |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=19 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419192030/http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/1995/04/21/000009265_3961019095856/Rendered/PDF/multi0page.pdf |archive-date=19 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daar was egter ook van die begin af ernstige [[menseregte]]skendings en onderdrukking van minderhede. In die 1980's is tydens die [[Gukurahundi]] meer as 10&nbsp;000 Noord-Ndebeles deur die Zimbabwiese weermag vermoor.<ref>{{en}} {{cite book |author=Geoff Hill |title=The Battle for Zimbabwe: The Final Countdown |publisher=Struik |location=Johannesburg |year=2005 |isbn=1-86872-652-5}}</ref> Die lewensverwagting het tussen 1980 en 1990 aansienlik gegroei, die kindersterftes het van 86 promille op 49 gedaal.<ref name="Wêreldbank" /> Die hoë bevolkingsgroei het egter 'n negatiewe impak op die [[werkloosheid]] gehad, alhoewel die aantal werknemers van 1980 tot 1991 met meer as 20% gegroei het.<ref name="Wêreldbank" /> Die jaarlikse gemiddelde ekonomiese groei van 1980 tot 1989 het 4,5% van die [[bruto binnelandse produk]] beloop (onder die vorige regering van 1966 tot 1979 was dit 3,8%).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1991/09/01/000009265_3961001225713/Rendered/PDF/multi0page.pdf |title=World Bank Report |publisher=[[Wêreldbank]] |date=1991 |accessdate=18 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418093628/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1991/09/01/000009265_3961001225713/Rendered/PDF/multi0page.pdf |archive-date=18 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die president word sedert 1990 in direkte verkiesings vir 'n ampstermyn van ses jaar verkies. Ná 1991 het die regering onder Mugabe as deel van 'n deur die [[Wêreldbank]] en [[Internasionale Monetêre Fonds]] aanbevole strukturele hervormingsprogram sy ekonomiese beleid aansienlik aangepas na 'n liberalisering en deregulering van die markte. Dié stap is veral geneem om meer buitelandse beleggings deur oorsese maatskappye na Zimbabwe te lok. Die regeringsprogramme is aansienlik besnoei. Die Wêreldbank het in sy 1995-verslag 'n kritieke standpunt ingeneem rakende die gevolge: "Groot dele van die bevolking, waaronder baie kleinboere en kleinbesighede, het hulle in 'n kwesbare posisie met beperkte middele bevind om op die nuwe marktoestande te reageer." Volgens dié verslag was die oorsake veral die gebrek aan toegang tot natuurlike, tegniese en finansiële hulpbronne, asook die afname van openbare dienste vir die bevolking.<ref name="Wêreldbank" /> Die aantal werknemers het ook aansienlik gekrimp<ref name="Wêreldbank" /> en die ekonomie het begin stagneer. Slegs die onderwysstelsel was vir 'n [[ontwikkelende land]] op 'n hoë vlak. Nadat Mugabe se voorgestelde grondwet tydens 'n volksstemming in 2000 deur die bevolkingsmeerderheid verwerp is, het politici van die ZANU-PF vir die eerste keer sedert onafhanklikheidwording vir hul mag gevrees. Die regering het met aanvalle en onderdrukking op talle organisasies, opposisiepartye, verenigings en vakbonde asook plaaswerkers gereageer.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.monde-diplomatique.de/pm/2005/09/16.mondeText.artikel,a0062.idx,23 |title=Mugabes eiserne Hand |publisher=Le Monde diplomatique |author=Augusta Conchiglia |date=16 September 2005 |accessdate=7 Desember 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051207025627/http://www.monde-diplomatique.de/pm/2005/09/16.mondeText.artikel,a0062.idx,23 |archive-date=7 Desember 2005 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Landhervorming ==== [[Lêer:Election campaign March 2005.jpg|duimnael|'n MDC-optog in Bulawayo, 2005]] [[Lêer:Food insecurity in Zimbabwe.svg|duimnael|Kaart van die voedselonsekerheid in Zimbabwe in Junie 2008]] Die landhervorming ter herverdeling van landbougrond van die koloniste se wit nasate ten gunste van die swart bevolking is in die eerste jare ná onafhanklikwording as gevolg van 'n klousule in die Lancasterhuis-ooreenkoms beperk. Gevolglik kon landbougrond slegs onteien word as die eienaars ingestem het om hul grond te verkoop, alhoewel die grond tydens die koloniale tydperk gewelddadig gevat is. Dié probeerslag van landhervorming op grond van die "Gewillige Verkoper, Gewillige Koper"-beginsel word oor die algemeen as 'n mislukking beskou, aangesien slegs min boere hul grond wou verkoop en in die eerste drie jaar slegs drie van die oorspronklik beplande agt miljoen hektaar herverdeel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.undg.org/docs/12123/Zimbabwe-Country-Analysis-2010-Report_05-09-11.pdf |title=Zimbabwe Country Analysis |publisher=[[Verenigde Nasies]] |date=2010 |pages=26–27 |accessdate=14 Januarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150114214750/http://www.undg.org/docs/12123/Zimbabwe-Country-Analysis-2010-Report_05-09-11.pdf |archive-date=14 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2000 is die landhervorming uiteindelik met geweld uitgevoer. President Robert Mugabe het in verskeie stappe sowat elf miljoen hektaar grond van die wit boere onteien en herverdeel – amptelik aan sowat 300&nbsp;000 kleinboere, terwyl die wit boere volgens die sogenoemde Wet op Grondverkryging vir hulle eiendom op die grond vergoed sou word. Baie plase het egter sonder enige vergoeding aan politici van Mugabe se regeringsparty ZANU-PF gegaan. Baie wit setlaars het gevlug, is uitgesit of vermoor, vee en masjinerie is geplunder.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/enteignungen-in-simbabwe-weisse-farmer-leisten-widerstand-gegen-diktator-mugabe-a-210469.html |title=Enteignungen in Simbabwe: Weiße Farmer leisten Widerstand gegen Diktator Mugabe |publisher=Der Spiegel |author=Rüdiger Strauch |date=22 Augustus 2002 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.weltwoche.ch/ausgaben/2008-27/artikel-2008-27-absturz-eines-he.html |title=Absturz eines Helden |publisher=Die Weltwoche |author=Jean Ziegler |date=2 Februarie 2014 |accessdate=2 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202112718/http://www.weltwoche.ch/ausgaben/2008-27/artikel-2008-27-absturz-eines-he.html |archive-date=2 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Deur dié soort "landhervorming" is die voormalige "broodmandjie" van Afrika in 'n deur hongersnode en wanvoeding geteisterde, permanent van voedselinvoere afhanklike land omskep.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.zeit.de/2005/13/Simbabwe |title=Simbabwe: Leitfaden für Diktatoren |publisher=Die Zeit |author=Bartholomäus Grill |date=27 Maart 2008 |accessdate=4 September 2026}}</ref> As gevolg daarvan gaan groot dele van die bevolking gebuk onder werkloosheid; die monetêre ekonomie word deur 'n galopperende inflasie geaffekteer. Die vragverkeer is grootliks op ruilhandel beperk, die algemene vlak van voorsiening moet op [[bestaansboerdery]] staat maak.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.sueddeutsche.de/wirtschaft/simbabwe-hyperinflation-erreicht-11-2-millionen-prozent-1.583416 |title=Hyperinflation erreicht 11,2 Millionen Prozent |publisher=Süddeutsche |date=17 Mei 2010 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0308/feature5/fulltext.html |title=Ein Land der Narben |publisher=[[National Geographic Society]] |date=Augustus 2003 |accessdate=4 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061104213128/http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0308/feature5/fulltext.html |archive-date=4 November 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2005 is die Senaat as tweede kamer van die wetgewende gesag heringevoer. Lede van die opposisiepartye – veral aanhangers van die [[Movement for Democratic Change]] (MDC) – en ander regeringskritiese mensegroepe is in 'n toenemende mate geïntimideer en soms vermoor. Daarmee het die regering daarin geslaag om hul onmiddellike invloed op die oorblywende landsbevolking te versterk en die werkers van die (politieke) invloed deur die opposisie, veral dié van die MDC, te ontneem. Aangesien die MDC steeds gewildheid kon verwerf, het die regering onder Robert Mugabe 'n konsekwente [[diktatuur]] ingestel. Gevolglik is die regterlike gesag en media gelykgeskakel, die [[vryheid van spraak]] en vergadering aansienlik besnoei en massiewe maatreëls teen andersdenkendes ingestel. Gevolglik was volgens waarnemings deur die min toegelate verkiesingswaarnemers die uitslae van die parlementsverkiesings in 2000 en 2005 asook die presidentsverkiesing 2002 in 'n groot mate vervals. Die daaropvolgende afbreking van arm voorstede met 'n groot aantal MDC-kiesers ("Operasie Murambatsvina") het internasionale skokgolwe veroorsaak. Die verkiesing se omstandighede het nog in dieselfde jaar tot Zimbabwe se skorsing uit die Britse Statebond gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.humanrightsfirst.org/media/2003_alerts/1208.htm |title=Zimbabwe Suspended Indefinitely from Commonwealth |publisher=Human Rights First |date=29 Junie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070629145037/http://www.humanrightsfirst.org/media/2003_alerts/1208.htm |archive-date=29 Junie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Een jaar later het Zimbabwe die Britse Statebond amptelik verlaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thecommonwealth.org/press/31555/34582/35505/zimbabwes_withdrawal_from_the_commonwealth.htm |title=Commonwealth website confirms Zimbabwe "terminated" its membership with effect from 7 December 2003 |publisher=[[Britse Statebond]] |date=12 Desember 2003 |accessdate=5 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705162909/http://www.thecommonwealth.org/press/31555/34582/35505/zimbabwes_withdrawal_from_the_commonwealth.htm |archive-date=5 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Mugabe se voortgesette ignorering van die internasionale kritiek het die diktatoriese regime toenemend geïsoleerd gelaat wat – aangehits deur die bevolking se toenemende ontevredenheid – Zimbabwe se ekonomie tot op die rand van ineenstorting gebring het. In 2001 het die Verenigde Nasies die ''Zimbabwe Democracy and Economic Recovery Act'' ingestel wat in 2002 in werking getree en Zimbabwiese krediete bevries het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.govtrack.us/congress/bills/107/s494/text |title=S. 494 (107th): Zimbabwe Democracy and Economic Recovery Act of 2001 |publisher=GovTrack |date=12 Desember 2001 |accessdate=4 September 2026}}</ref> ==== Koalisie tussen ZANU-PF en MDC ==== [[Lêer:Morgan Tsvangirai Oslo 2009 (flipped).jpg|duimnael|upright|Die Zimbabwiese eerste minister Morgan Tsvangirai in 2009]] [[Lêer:2008 Zimbabwe Cholera Outbreak Combined.svg|duimnael|Kaart van die cholera-epidemie in Zimbabwe in 2008]] Tydens die presidentsverkiesing op 29 Maart 2008 het die destyds 84-jarige Mugabe vir 'n sesde ampstermyn gestaan. Ná die voormalige minister van finansies, [[Simba Makoni]], het ook die opposisieleier [[Morgan Tsvangirai]] van die MDC in die verkiesings gestaan. Die parlemente en die president is terselfdertyd verkies. Aangesien die peilings voor die verkiesing 'n oorwinning vir die opposisie voorspel het, is die verkiesings ook internasionaal dopgehou, maar daar is min verkiesingswaarnemers toegelaat. Ná vertragings in die stemtelling het die opposisie homself tot wenner verklaar. Volgens eerste projeksies op 2 April sou die MDC die verkiesings wen en hul presidentskandidaat 'n absolute meerderheid verower. Volgens die amptelike verkiesingsuitslae uit [[Harare]] het egter geen presidentskandidaat 'n absolute meerderheid behaal nie. Tsvangirai wou in die tweede verkiesing teen Mugabe staan, maar hy het, ingevolge van voortgesette, massiewe onderdrukking en geweld teen MDC-lede deur die Mugabe-regime, einde Junie 2008 sy kandidatuur teruggetrek, waarvolgens Mugabe 'n groot meerderheid op hom kon verenig. Op 15 September 2008 het die twee vyandige politici Mugabe en Tsvangirai in Harare onder bemiddeling deur die Suid-Afrikaanse president [[Thabo Mbeki]] op 'n magsdeling ooreengekom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2008/WORLD/africa/09/15/zimbabwe.powershare/ |title=Rivals sign Zimbabwe power-share deal |publisher=[[CNN]] |date=16 September 2008 |accessdate=4 September 2026}}</ref> 'n Skip wat bedoel was om wapens en ammunisie af te lewer wat Zimbabwe in die [[Volksrepubliek China]] gekoop het, het in 2008 opslae gemaak. Nadat aan die lig gekom het dat die ''An Yue Jiang'' in die [[Durban-hawe|hawe]] van [[Durban]] ([[Suid-Afrika]]) afgelaai sou word, het daar in die openbare mening 'n oproer ontstaan, omdat daar gevrees is dat die wapens teen die bevolking gebruik sou kon word. Die dokwerkers het geweier om die vrag af te laai, wat oor land na Zimbabwe vervoer sou word. Die skip moes op 25 April 2008 saam met die vrag na die Volksrepubliek China terugkeer, alhoewel die Suid-Afrikaanse regering die vrag aanvanklik na Zimbabwe wou laat vervoer. Ander state het ook geweier om die vrag oor hulle gebied af te laai en te laat vervoer. Dié uiteinde van die "''An Yue Jiang''-affêre" is as 'n oorwinning vir die Suid-Afrikaanse burgerlike samelewing beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7366599.stm |title=Civil society's triumph on Zimbabwe |publisher=[[BBC]] |author=Peter Greste |date=25 April 2008 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In Augustus 2008 het in Zimbabwe 'n [[cholera]]-epidemie uitgebreek, waarvolgens op 4 Desember 2008 'n noodtoestand afgekondig is. Teen 16 Maart 2009 was daar reeds meer as 90&nbsp;000 besmette mense en sowat 4&nbsp;030 sterftes.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.who.int/hac/crises/zwe/en/index.html |title=Zimbabwe Situation Report |publisher=[[Wêreldgesondheidsorganisasie]] |accessdate=8 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130208162641/https://www.who.int/hac/crises/zwe/en/index.html |archive-date=8 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens die magsooreenkoms is in Februarie 2009 Tsvangirai as eerste minister en Mugabe weereens as president ingesweer.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.welt.de/politik/article3185479/Vereidigung-in-Simbabwe-Tsvangirai-ist-neuer-Regent-von-Mugabes-Gnaden.html |title=Vereidigung in Simbabwe: Tsvangirai ist neuer Regent von Mugabes Gnaden |publisher=Die Welt |date=11 Februarie 2009 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die regeringsvorming is egter vertraag, aangesien die aangewese adjunkminister vir landbou, [[Roy Bennett]] (MDC), van [[terrorisme]] verdink en deur die [[polisie]] in hegtenis geneem is.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.az.com.na/afrika/ein-schwarzer-freitag-roy-bennett-verschleppt-az-dabei.80674.php |title=Ein schwarzer Freitag: Roy Bennett verschleppt – AZ dabei |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=19 Februarie 2009 |accessdate=19 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219163409/http://www.az.com.na/afrika/ein-schwarzer-freitag-roy-bennett-verschleppt-az-dabei.80674.php |archive-date=19 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 6 Oktober 2009 het Mugabe in die parlement in Harare vir die [[Weste]]rse regerings "koöperatiewe betrekkinge" aangebied. As voorwaarde het hy die opheffing van die sanksies teen Zimbabwe geëis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2009-10-06-mugabe-zim-ready-for-friendly-relations-with-west/ |title=Mugabe: Zim ready for friendly relations with West |publisher=[[Mail & Guardian]] |date=6 Oktober 2009 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Onder die eenheidsregering het die land se swak ekonomiese situasie aanvanklik voortgegaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8403701.stm |title=Zimbabwe exodus to South Africa continues |publisher=[[BBC]] |author=Pumza Fihlani |date=10 Desember 2009 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die vlak aan geweld het egter afgeneem en die ekonomiese situasie het ná 2010 weer ietwat herstel.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.ag-friedensforschung.de/regionen/Simbabwe/30jahre-neu.html |title=Simbabwe hat wenig Grund zum Feiern |publisher=AG Friedensforschung |author=Georg Krase |date=17 April 2010 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Aan die begin van 2011 het sowat drie miljoen Zimbabwiërs in Suid-Afrika gebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6667941.stm |title=SA braced for big Zimbabwe influx |publisher=[[BBC]] |date=18 Mei 2007 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Een van die eenheidsregering se doelwitte was die opstelling van 'n nuwe grondwet, waaroor op 16 Maart 2013 'n stemming gehou is. Dié ontwerp is deur 95% van die drie miljoen stemgeregtigdes goedgekeur.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.tagesschau.de/ausland/simbabwe596.html |title=Tagesschau: Grosse Mehrheit stimmt in Simbabwe für neue Verfassung |publisher=Tagesschau |date=19 Maart 2013 |accessdate=30 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530234939/http://www.tagesschau.de/ausland/simbabwe596.html |archive-date=30 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-21845444 |title=Zimbabwe approves new constitution |publisher=[[BBC]] |date=19 Maart 2013 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die presidents- en parlementsverkiesings op 31 Julie 2013 is weereens deur ernstige bewerings van bedrog begelei, waaronder vervalste kieserslyste en kiesers wat afgewys is. Mugabe en Tsvangirai het opnuut teen mekaar te staan gekom. Die destydse [[sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies]], [[Ban Ki-moon]], het die grootliks vreedsame afloop van die verkiesings geloof en gevra dat die bewerings op die "gevestigde kanale" ondersoek sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.un.org/sg/en/content/former-secretary-general/statements/2013-08-02/statement-attributable-the-spokesperson-for-the-secretary-general-elections-zimbabwe |title=Statement Attributable to the Spokesperson for the Secretary-General on elections in Zimbabwe |publisher=[[Verenigde Nasies]] |author=[[Ban Ki-moon]] |date=2 Augustus 2013 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Reeds op die dag ná die verkiesing en voor die afsluiting van die stemtelling het Mugabe homself tot wenner verklaar.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/robert-mugabe-zanu-pf-laesst-sich-zum-wahlsieger-in-simbabwe-erklaeren-a-914261.html |title=Wahlen in Simbabwe: Mugabe lässt sich zum Sieger erklären |publisher=Der Spiegel |date=1 Augustus 2013 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Op 3 August is Mugabe ná die stemtelling van die eerste rondte met sowat 61% tot wenner verklaar, Tsvangirai het sowat 34% op hom verenig.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.bpb.de/themen/kriege-konflikte/dossier-kriege-konflikte/54685/simbabwe/ |title=BpB Dossier Innerstaatliche Konflikte – Simbabwe |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |author=Locardia Shayamunda |date=14 April 2021 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In die parlement het die ZANU-PF 197 van die 270 setels gewen<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/Simbabwe_node.html |title=Länderinformationen Simbabwe |publisher=Auswärtiges Amt |accessdate=20 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220035533/https://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/Simbabwe_node.html |archive-date=20 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> 'n tweederdemeerderheid, waarmee hulle ook die grondwet kon wysig. Tsvangirai het aangekondig om die verkiesings in die hof te betwis en die regering te boikot. Die [[Afrika-unie]] se verkiesingswaarnemers het in 'n voorlopige verslag "onreëlmatighede" beskryf, maar verbeteringe teenoor die 2008-verkiesings aangedui. Die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SAOG) het die verkiesings voorlopig as "vry en vreedsaam" bestempel, maar nie as "billik" nie, wat die SAOG se doelwit vir hul verkiesingswaarneming was.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://taz.de/Wahlen-in-Simbabwe/!5061943/ |title=Wahlen in Simbabwe – Mugabes deutlicher Doppelsieg |publisher=Die Tageszeitung |date=3 Augustus 2013 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sadc.int/files/4313/7545/6616/FINAL_Preliminary_Statement_of_the_SADC_Election_Observer_Mission_to_the_July_31_2013_Zimbabwe_Harmonised_Elections_as_at1148_on__August_02_2013.pdf |title=SADC Election Observation Mission to the Republic of Zimbabwe Preliminary Statement by Hon. Bernard Kamillius Membe Minister of Foreign Affairs and International Cooperation of the United Republic of Tanzania and Head of the SADC Election Observation Mission to the Harmonised Elections of the Republic of Zimbabwe Held on 31 July 2013 |publisher=[[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] |date=2 Augustus 2013 |accessdate=3 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303082451/https://www.sadc.int/files/4313/7545/6616/FINAL_Preliminary_Statement_of_the_SADC_Election_Observer_Mission_to_the_July_31_2013_Zimbabwe_Harmonised_Elections_as_at1148_on__August_02_2013.pdf |archive-date=3 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://pa.au.int/en/sites/default/files/Final%20Copy%20Preliminary%20Statement%20Zimbabwe%202013_0.pdf |title=African Union Election Observation Mission to the Harmonised Elections of 31 July 2013 in the Republic of Zimbabwe – Preliminary Statement |publisher=[[Afrika-unie]] |date=2 Augustus 2013 |accessdate=14 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014222145/http://pa.au.int/en/sites/default/files/Final%20Copy%20Preliminary%20Statement%20Zimbabwe%202013_0.pdf |archive-date=14 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Afsetting van Robert Mugabe ==== [[Lêer:A tank in harare during the coup.jpg|duimnael|'n Tenk in Harare tydens die 2017-staatsgreep]] Nadat die 90-jarige Mugabe geen gewilligheid getoon het om van sy presidentskap afstand te doen nie en daar tekens was dat hy sy vrou [[Grace Mugabe]] as sy opvolger wou voorberei, het ook binne die ZANU-PF die kritiek aan hom toegeneem. Op 15 November 2017, na een jaar se protes teen sy regering asook Zimbabwe se vinnig dalende ekonomie, is Mugabe tydens 'n [[staatsgreep]] deur dié land se gewapende magte onder huisarres geplaas.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2017/11/14/africa/zimbabwe-military-chief-treasonable-conduct/index.html |title=Zimbabwe in turmoil after apparent coup |publisher=[[CNN]] |authors=David McKenzie, Brent Swails en Angela Dewan |date=16 November 2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2017/nov/15/zimbabwe-army-control-harare-coup-robert-mugabe-live |title=Zimbabwe's Robert Mugabe confined to home as army takes control |publisher=[[The Guardian]] |date=15 November 2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Op 19 November 2017 het [[ZANU–PF]] Robert Mugabe gedwing om as partyleier te bedank en hom met die voormalige adjunkpresident [[Emmerson Mnangagwa]] vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-42043370 |title=Zimbabwe's ruling party sacks Robert Mugabe as leader |publisher=[[BBC]] |date=19 November 2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Op 21 November 2017 het Mugabe sy bedanking aangebied voordat die vervolgingsverrigtinge voltooi is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-42071488 |title=Zimbabwe's Robert Mugabe resigns, ending 37-year rule |publisher=[[BBC]] |date=21 November 2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref> == Politiek == === Regering === [[Lêer:New Parliament of Zimbabwe August 2024.jpg|duimnael|Die nuwe parlementsgebou in Harare]] Zimbabwe is 'n parlementêre republiek met 'n uitvoerende president in 'n eenheidstaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.longdom.org/open-access/a-critical-analysis-of-the-dynamics-of-intergovernmental-relations-in-zimbabwe-2332-0761-1000326.pdf |title=A Critical Analysis of the Dynamics of Intergovernmental Relations in Zimbabwe |publisher=OMICS Publishing Group |author=Chakunda V |date=5 Mei 2015 |accessdate=6 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260906055522/https://www.longdom.org/open-access/a-critical-analysis-of-the-dynamics-of-intergovernmental-relations-in-zimbabwe-2332-0761-1000326.pdf |archive-date=6 September 2026 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die presidensiële stelsel is in 2026 met die ondertekening van grondwetlike wysigings afgeskaf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20260709-zimbabwe-s-ruling-party-accused-of-hollowing-out-parliamentary-oversight |title=Zimbabwe's ruling party accused of hollowing out parliamentary oversight |publisher=[[Radio France Internationale]] |date=9 Julie 2026 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Met die grondwetlike veranderinge in 2005 is die Senaat as die hoërhuis heringevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.kubatana.net/html/archive/legisl/050916czamd17ac.asp?sector=LEGISL |title=Constitution of Zimbabwe Amendment (No. 17) Act, 2005 |publisher=NGO Network Alliance Project |date=16 September 2005 |accessdate=27 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927233356/http://www.kubatana.net/html/archive/legisl/050916czamd17ac.asp?sector=LEGISL |archive-date=27 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Nasionale Vergadering is die laerhuis van die parlement. In 1987 het Mugabe die grondwet verander en daarmee die seremoniële presidentskap en die amp van eerste minister geskrap om 'n uitvoerende presidentskap in te voer — 'n presidensiële stelsel. Sy ZANU-PF-party het sedert onafhanklikwording elke verkiesing gewen — in die 1990-verkiesing het die tweede geplaaste party, [[Edgar Tekere]] se Zimbabwe Unity Movement (ZUM), 20% van die stemme op hom verenig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.newzimbabwe.com/pages/review27.15680.html |title=Tekere says Mugabe 'insecure' in new book |publisher=New Zimbabwe |date=27 Desember 2007 |accessdate=27 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071227185709/http://www.newzimbabwe.com/pages/review27.15680.html |archive-date=27 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Mugabe |title=Robert Mugabe |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die amp van eerste minister, wat in 2009 heringevoer is, is met die goedkeuring van die nuwe grondwet in 2013 weer geskrap. === Buitelandse betrekkinge === {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Zimbabwe|Suid-Afrika-Zimbabwe-betrekkinge}} [[Lêer:Diplomatic missions of Zimbabwe.PNG|duimnael|Diplomatieke missies van Zimbabwe in die buiteland]] Die buitelandse betrekkinge van Zimbabwe fokus op nou bande met die [[Volksrepubliek China]]<ref>{{en}} {{cite book|title=The Great Wall and the Empty Fortress: China's Search for Security|page=48}}</ref> en [[Suid-Afrika]]. Zimbabwe het bilaterale betrekkinge met verskeie lande. Ná Ian Smith se eensydige onafhanklikheidsverklaring van die Verenigde Koninkryk in 1965 is Rhodesië se diplomatieke teenwoordigheid dramaties regoor die wêreld teruggerol. Teen tye van die Lancasterhuis-ooreenkoms in 1979 het Rhodesië slegs verteenwoordigende kantore in [[Londen]], [[Bonn]], [[Pretoria]], [[Washington, D.C.]] en [[Tokio]] gehad. Sendings in [[Maputo]] (destyds Lourenço Marques) en [[Lissabon]] is in 1975 gesluit ná die Angelierrewolusie in [[Portugal]]. Onder Robert Mugabe het Zimbabwe 'n nuwe buitelandse beleid gevoer wat nouer saamwerk met Afrika-, [[Oosblok]]- en [[Beweging van Onverbonde Lande|Onverbonde]]-lande. Die hoofstad van die land, Harare, huisves tans 51 ambassades. Verskeie ander lande het ambassadeurs van ander hoofstede, veral Pretoria en [[Addis Abeba]], geakkrediteer. === Provinsies === [[Lêer:Administrative Divisions of Zimbabwe.svg|duimnael|Zimbabwe se provinsies]] [[Lêer:Zimbabwe districts with names.svg|duimnael|Zimbabwe se distrikte]] Zimbabwe word administratief onderverdeel in agt provinsies en twee stede met provinsiale status, [[Harare]] en [[Bulawayo]]. Die provinsies word verder onderverdeel in 91 distrikte en 1&nbsp;200 munisipaliteite (sogenaamde ''wards'') wat elkeen uit 'n aantal nedersettings bestaan. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! rowspan="2" scope="col" |Provinsie ! colspan="2" scope="col" |Stede ! rowspan="2" scope="col" |Stigting |- ! scope="col" |Hoofstad ! scope="col" |Grootste stad |- ! scope="row" |[[Bulawayo]] | colspan="2" |Bulawayo |1997 |- ! scope="row" |[[Harare]] | colspan="2" |Harare |1997 |- ! scope="row" |[[Manicaland]] | colspan="2" |[[Mutare]] |1897 |- ! scope="row" |[[Masjonaland-Sentraal]] | colspan="2" |[[Bindura]] |1983 |- ! scope="row" |[[Masjonaland-Oos]] | colspan="2" |[[Marondera]] |? |- ! scope="row" |[[Masjonaland-Wes]] |[[Chinhoyi]] |[[Kadoma]] |1983 |- ! scope="row" |[[Masvingo (provinsie)|Masvingo]] | colspan="2" |[[Masvingo]] |? |- ! scope="row" |[[Matabeleland-Noord]] |[[Lupane]] |[[Victoria Falls]] |1973 |- ! scope="row" |[[Matabeleland-Suid]] |[[Gwanda]] |[[Beitbrug, Zimbabwe|Beitbrug]] |1973 |- ! scope="row" |[[Midlands (provinsie)|Midlands]] | colspan="2" |[[Gweru]] |? |} === Menseregte === [[Lêer:Demonstration against Mugabe.JPG|duimnael|Demonstrasie teen Robert Mugabe in [[Londen]] op 12 Augustus 2006]] Daar was baie berigte van [[menseregte]]skendings in Zimbabwe onder die Mugabe-bewind en die oorheersende ZANU-PF-party.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Rhoda E. Howard-Hassmann |title=Mugabe's Zimbabwe, 2000–2009: Massive Human Rights Violations and the Failure to Protect |journal=Human Rights Quarterly |volume=32 |issue=4 |pages=898–920 |doi=10.1353/hrq.2010.0030 |s2cid=143046672 |issn=1085-794X |date=24 November 2010}}</ref> Volgens menseregte-organisasies soos [[Amnestie Internasionaal]]<ref name="AI">{{en}} {{cite web |url=http://web.amnesty.org/report2005/zwe-summary-eng |title=Zimbabwe |publisher=[[Amnestie Internasionaal]] |accessdate=3 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071203015112/http://web.amnesty.org/report2005/zwe-summary-eng |archive-date=3 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en [[Human Rights Watch]]<ref name="hrw">{{en}} {{cite web |url=https://www.hrw.org/englishwr2k7/docs/2007/01/11/zimbab14720.htm |title=Zimbabwe – Events of 2006 |publisher=Human Rights Watch |accessdate=11 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011095246/http://hrw.org/englishwr2k7/docs/2007/01/11/zimbab14720.htm |archive-date=11 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> het die Zimbabwiese regering die regte op skuiling, voedsel, vryheid van beweging en verblyf, vryheid van vergadering en die [[oppergesag van die reg]] geskend. In 2009 het [[Gregory Stanton]], president van die Internasionale Vereniging van Volksmoordgeleerdes, aangevoer dat daar "duidelike bewyse [is] dat die Mugabe-regering skuldig was aan misdade teen die mensdom en dat daar voldoende bewyse van misdade teen die mensdom was om Mugabe voor die [[Internasionale Strafhof]] te verhoor."<ref>{{en}} Howard-Hassmann 2010, bl. 909</ref> In Zimbabwe is manlike [[homoseksualiteit]] onwettig. Van 1995 af het die regering veldtogte teen beide homoseksuele mans en vroue geloods.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://ilga.org/downloads/02_ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2016_ENG_WEB_150516.pdf |title=State Sponsored Homophobia 2016: A world survey of sexual orientation laws: criminalisation, protection and recognition |publisher=International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association |date=17 Mei 2016 |accessdate=2 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902183618/http://ilga.org/downloads/02_ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2016_ENG_WEB_150516.pdf |archive-date=2 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> President Mugabe het [[gay]]s vir baie van Zimbabwe se probleme blameer en homoseksualiteit as 'n "on-Afrika"- en immorele kultuur beskryf wat deur Europese koloniste saamgebring en slegs deur "'n paar blankes" in sy land beoefen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/523162.stm |title=World: Africa – Zimbabwe gay rights face dim future |publisher=[[BBC]] |date=17 November 1999 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Byeenkomste deur opposisiegroepe is gereeld onderworpe aan vergelding deur die polisie soos die onderdrukking van 'n MDC-optog op 11 Maart 2007 en verskeie andere tydens die 2008-verkiesingsveldtog.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=10517688 |title=Zimbabwe election violence spreads to Harare |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Raymond Whitaker |date=22 Junie 2008 |accessdate=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924183016/http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=10517688 |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Polisie-aksies is sterk veroordeel deur die [[Sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies]], [[Ban Ki-moon]], die [[Europese Unie]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6449691.stm |title=Unbowed Tsvangirai urges defiance |publisher=[[BBC]] |date=14 Maart 2007 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die Zimbabwiese regering word van die onderdrukking van beide persvryheid en die vryheid van spraak beskuldig.<ref name="AI" /> Die regering word ook gereeld daarvan beskuldig dat dit die openbare uitsaaier, die [[Zimbabwe Broadcasting Corporation]], as 'n propaganda-instrument misbruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.pressreference.com/Uz-Z/Zimbabwe.html |title=Zimbabwe Press, Media, TV, Radio, Newspapers |publisher=Press Reference |date=2006 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Koerante wat krities oor die regering berig, soos die ''Daily News'', het gesluit nadat bomme voor hulle kantore ontplof het en die regering geweier het om hulle lisensies te hernu.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1141168.stm |title=Zimbabwe newspaper bombed |publisher=[[BBC]] |date=28 Januarie 2001 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2004/02/07/world/world-briefing-africa-zimbabwe-newspaper-silenced.html |title=Zimbabwe: Newspaper Silenced |publisher=[[The New York Times]] |author=Michael Wines |date=7 Februarie 2004 |accessdate=4 September 2026}}</ref> [[BBC]], [[Sky News]] en [[CNN]] is verbied om in Zimbabwe opnames te doen of om uit die land te berig. In 2009 is verslagbeperkings op beide BBC en CNN gelig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zimbabwe/5935043/Zimbabwe-lifts-reporting-ban-on-BBC-and-CNN-after-eight-years.html |title=Zimbabwe lifts reporting ban on BBC and CNN after eight years |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Urmee Khan |date=30 Julie 2009 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Sky News hou aan om verslag te doen oor gebeure in Zimbabwe vanuit buurlande soos Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/newswatch/ukfs/hi/newsid_4400000/newsid_4401700/4401767.stm |title=Why did Zimbabwe ban the BBC? |publisher=[[BBC]] |author=Milton Nkosi |date=1 April 2005 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://zimbabwemetro.com/2008/06/22/al-jazeera-kicked-out-of-zimbabwe |title=Al Jazeera kicked out of Zimbabwe |publisher=Zimbabwe Metro |date=22 Junie 2008 |accessdate=20 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820084730/http://zimbabwemetro.com/2008/06/22/al-jazeera-kicked-out-of-zimbabwe/ |archive-date=20 Augustus 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Ekonomie == {{Hoofartikel|Ekonomie van Zimbabwe}} [[Lêer:Harare secondst.jpg|duimnael|Moderne kantoorgeboue in Harare]] Zimbabwe is 'n [[ontwikkelende land]] en die ekonomiese ontwikkeling word veral deur hiperinflasie gekniehalter. Veral [[landbou]] en [[mynbou]] produseer uitvoergoedere. Die land beskik oor metallurgiese [[chromiet]]. Van die ander [[mineraal]]afsettings sluit in [[steenkool]], [[diamant]]e, [[litium]], [[asbes]], [[koper]], [[nikkel]], [[goud]], [[platinum]] en [[yster]]erts.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sadc.int/member-states/zimbabwe |title=Zimbabwe |publisher=[[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> Sedert die einde van die burgeroorlog in 1980 het Zimbabwe 'n onstuimige ekonomie gehad en van Afrika se broodmandjie in 'n land verander waar teen Maart 2025 meer as 'n derde van sy bevolking gebuk gaan onder wanvoeding.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wfp.org/countries/zimbabwe |title=Zimbabwe |publisher=Wêreldvoedselprogram |accessdate=4 September 2026}}</ref> In 1997 het die land oor een van die welvarendste ekonomieë in Afrika beskik, maar in 2015 was sy ekonomiese groei met 1,5% die swakste in Suider-Afrika.<ref name="vermis">{{en}} {{cite web |url=http://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/kuriose-entwicklung-simbabwe-enteignete-weisse-farmer-jetzt-vermisst-es-sie_H2128242699_207330/ |title=Kuriose Entwicklung: Simbabwe enteignete weiße Farmer – jetzt vermisst es sie |publisher=Finanzen 100 |accessdate=26 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150926113456/http://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/kuriose-entwicklung-simbabwe-enteignete-weisse-farmer-jetzt-vermisst-es-sie_H2128242699_207330/ |archive-date=26 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vanweë die diktatoriese politieke beleid het die uitsig vir die eens groeiende ekonomie sedert die 1990's aansienlik verswak. Van 1998 tot 2008 het die ekonomie met sowat die helfte gekrimp. Aan die einde van 2008 het vanweë hiperinflasie, 'n buitelandse valutatekort, 'n gebrek aan beleggings, invoer- en uitvoerbeperkings, asook 'n energietekort al die ekonomiese sektore byna tot stilstand gekom. Die instelling van 'n multi-geldeenheidstelsel ná die ineenstorting van die inheemse geldeenheid (die inflasiekoers het in 2008 100&nbsp;000% beloop) met die [[Amerikaanse dollar]] as die reserwegeldeenheid het ná 2009/2010 slegs 'n tydelike verbetering gebring. Byna al die sektore van die vervaardigingsbedryf het groot inkomsteverliese gely. Daarbenewens het die oorlogsverwikkelinge in die [[Demokratiese Republiek die Kongo]] die ekonomie van devises ter waarde van etlike miljoen Amerikaanse dollar ontneem. Die [[werkloosheid]] is in 2005 op sowat 80% geskat, volgens ander parameters in 2009 op 95%.<ref name=":2">{{en}} {{cite web |url=https://www.theodora.com/wfbcurrent/zimbabwe/zimbabwe_economy.html |title=Zimbabwe Economy – 2024 |date=4 Mei 2024 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In 2021 is dit op 5% geskat.<ref name=":2" /> === Geldeenheid === [[Lêer:Tenbillion zimbabwe.jpg|duimnael|'n 10 Miljard ([[Engels]]: ''billion'') Zimbabwiese Dollar-noot uitgegee tydens [[hiperinflasie]] in 2008]] [[Lêer:Zimbabwe $100 trillion 2009 Obverse.jpg|duimnael|'n 100 Biljoen (''trillion'') Zimbabwiese Dollar-noot uitgegee tydens hiperinflasie in 2009]] Die [[Zimbabwiese dollar]] (Z$)<ref>{{de}} Helmut Kahnt, Bernd Knorr: ''Alte Maße, Münzen und Gewichte. Ein Lexikon.'' Bibliographisches Institut, Leipzig 1986, Lizenzausgabe Mannheim/Wien/Zürich 1987, ISBN 3-411-02148-9, bl. 379.</ref> is in 1980 ná Zimbabwe se erkende onafhanklikwording onder 'n swart meerderheidsregering ingevoer. Ná 'n hiperinflasie is op 12 April 2009 die geldeenheid se gebruik vir een jaar uitgestel, nadat dit fakties met buitelandse geldeenhede vervang is. Pleks daarvan is in Januarie 2009 verskeie buitelandse geldeenhede toegelaat, waaronder die [[Amerikaanse dollar]], die [[Suid-Afrikaanse rand]] en die [[euro]]. In 2015 het die Chinese [[renminbi]] ook 'n amptelike geldeenheid geword, nadat die [[Volksrepubliek China]] $40 miljoen se skuld kwytgeskeld het.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/tauschhandel-simbabwe-fuehrt-yuan-als-waehrung-ein-china-erlaesst-dafuer-schulden_H1327974758_234062/ |title=Simbabwe führt Yuan als Währung ein – China erlässt dafür Schulden |publisher=Finanzen 100 |date=22 Desember 2015 |accessdate=21 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221014054/http://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/tauschhandel-simbabwe-fuehrt-yuan-als-waehrung-ein-china-erlaesst-dafuer-schulden_H1327974758_234062/ |archive-date=21 Februarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 1 Oktober 2015 is die Zimbabwiese dollar amptelik as geldeenheid geskrap.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rbz.co.zw/pdfs/Public%20Notices/2015/Demonetisation%20Press%20Statement%209%20June%202015.pdf |title=Press Statement: Demonetization of the Zimbabwe Dollar |publisher=Reserwebank van Zimbabwe |date=11 Junie 2015 |accessdate=14 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614145914/http://www.rbz.co.zw/pdfs/Public%20Notices/2015/Demonetisation%20Press%20Statement%209%20June%202015.pdf |archive-date=14 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die tekort aan banknote het in September 2016 die reserwebank genoop om skulderkennings as 'n tweede geldeenheid uit te reik. Op 31 Oktober 2016 het president Mugabe die skulderkennings ingestel, waarmee die ekonomie gestabiliseer sou word,<ref>{{de}} ''Bargeldknappheit in Simbabwe''; Neue Zürcher Zeitung, 2 November 2016.</ref> maar dit is in Februarie 2019 van die Amerikaanse dollar ontkoppel en met die RTGS-dollar vervang.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.fin24.com/Economy/Africa/zim-says-exchange-rate-to-strengthen-thanks-to-new-currency-20190222 |title=Zim says exchange rate to strengthen, thanks to 'new currency' |publisher=Fin 24 |author=Antony Sguazzin |date=22 Februarie 2019 |accessdate=28 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228192419/https://www.fin24.com/Economy/Africa/zim-says-exchange-rate-to-strengthen-thanks-to-new-currency-20190222 |archive-date=28 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 24 Junie 2019 is die Zimbabwiese dollar as die enigste wettige geldeenheid heringevoer, terwyl die gebruik van buitelandse geldeenhede verbied is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fin24.com/Economy/zim-dollars-only-finance-minister-ncube-bans-foreign-currency-20190624 |title=Zim dollars only: Finance minister Ncube bans foreign currency |publisher=Fin 24 |author=Memory Mataranyika |date=24 Junie 2019 |accessdate=24 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624125008/https://www.fin24.com/Economy/zim-dollars-only-finance-minister-ncube-bans-foreign-currency-20190624 |archive-date=24 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 5 April 2024 is die instelling van 'n nuwe geldeenheid, [[Zimbabwe Goud]] ("ZiG", ZWG) met banknote ter waarde van 1 tot 200 aangekondig. Daar sou ook muntstukke uitgereik word. Die goewerneur van die reserwebank, John Mushayavanhu, het verduidelik dat die nuwe geldeenheid deur [[Edelmetaal|edelmetale]] (veral goud) en valuta gedek sou wees. Dié stap is geneem in reaksie op die galopperende inflasie, waarvolgens die RTGS-dollar sedert die begin van die jaar driekwart van sy monetêre waarde verloor het. In Maart 2024 het die inflasie 55% beloop. Daarbenewens het die Zimbabwiese ekonomie die gevolge van 'n ernstige droogte in die gesig gestaar, waardeur sowat die helfte van die [[mielie]]oeste verlore gegaan het. Die banke en burgers van Zimbabwe is aangemoedig om binne 21 dae hulle RTGS-dollar vir Zimbabwe Goud te ruil. Die Amerikaanse dollar, wat volgens skattings vir sowat 85% van al die transaksies gebruik word, het 'n wettige geldeenheid gebly. Waarnemers het verwag dat weens die gebrekkige vertroue in die regering se ekonomiese beleid die Amerikaanse dollar die verkose geldeenheid sou bly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68736155 |title=Zimbabwe launches new gold-backed currency – ZiG |publisher=[[BBC]] |author=Shingai Nyoka |date=5 April 2024 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.handelszeitung.ch/newsticker/simbabwe-fuhrt-an-gold-gekoppelte-wahrung-ein-699810-1 |title=Simbabwe führt an Gold gekoppelte Währung ein |publisher=Handelszeitung |date=5 April 2024 |accessdate=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416150833/https://www.handelszeitung.ch/newsticker/simbabwe-fuhrt-an-gold-gekoppelte-wahrung-ein-699810-1 |archive-date=16 April 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 30 April het die reserwebank die Zimbabwe Goud begin uitgee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/zimbabwe-zig-new-currency-5173a73586eef8ad413964f33419068d |title=Zimbabwe’s ZiG is the world’s newest currency and its latest attempt to resolve a money crisis |publisher=Associated Press |author=Farai Mutsaka |date=1 Mei 2024 |accessdate=4 September 2026}}</ref> === Infrastruktuur === ==== Energiebedryf ==== [[Lêer:Harare International Airport.jpg|duimnael|Die internasionale lughawe in Harare]] Sowat 'n derde van Zimbabwe se elektrisiteit word in waterkragsentrales opgewek waarvan die [[Karibadam]]projek die bekendste en belangrikste is. Toe dit in 1960 beplan is, was dit die grootse hidroëlektriese aanleg ter wêreld. Termiese kragsentrales voorsien in die res van die land se kragbehoefte. ==== Spoorweë, pad- en lugvervoer ==== [[Lêer:Zimbabwe Transportation.jpg|duimnael|Kaart van Zimbabwe se vervoernetwerk]] Zimbabwe se nasionale spoorweë bedryf een van die gevorderdste netwerke in [[Afrika suid van die Sahara]] met 'n totale lengte van sowat 2&nbsp;700&nbsp;km, waarvan sowat tien persent geëlektrifiseer is. Dit word aangevul deur 'n uitgebreide padnetwerk waarvan 'n vyfde geasfalteer is. Zimbabwe word in 'n noordwes-suidoostelike rigting deur die [[Beira–Lobito-Grootpad]], wat [[Lobito]] ([[Angola]]) aan die [[Atlantiese Oseaan]] met [[Beira]] ([[Mosambiek]]) aan die [[Indiese Oseaan]] verbind, en in 'n noord-suidelike rigting deur die [[Kaapstad-Kaïro-Grootpad]] deurkruis; albei grootpaaie ontmoet in die Zambiese hoofstad [[Lusaka]] net noord van die grens met Zimbabwe. [[Air Zimbabwe]] is die nasionale lugredery en die nasionale lugvervoernetwerk verbind die grootste stedelike sentra met mekaar. Harare se [[Robert Gabriel Mugabe Internasionale Lughawe|internasionale lughawe]] verbind die land met bestemmings in Afrika en oorsee. Bulawayo beskik ook oor 'n [[Joshua Mqabuko Nkomo International Airport|internasionale lughawe]], terwyl die [[Lughawe Victoria Falls]] veral vir oorsese toeriste van belang is. Dié drie is die internasionale lughawens van Zimbabwe. Van die belangrikste brûe in Zimbabwe sluit in die [[Birchenoughbrug]] oor die [[Saverivier]] en die [[Otto Beit-brug]] oor die [[Zambezirivier]] op die grens met Zambië. Albei brûe is befonds deur die [[Beit Trust]] wat hom beywer vir ontwikkelingsprojekte in die drie lande [[Malawi]], Zambië en Zimbabwe. Die [[Beitbrug]]-grenspos wat Zimbabwe met Suid-Afrika, die grootste ekonomie in Suider-Afrika verbind, is van groot ekonomiese belang vir Zimbabwe. By dié grenspos begin die [[Beitbrug-Bulawayo Spoorweg]] na [[Bulawayo]]. Die [[Limpopo-spoorlyn]] verbind [[Bulawayo]] en [[Gweru]] met die [[Maputo]]-hawe in Mosambiek. === Toerisme === [[Lêer:Victoria Falls aerial view September 2003.jpg|duimnael|Die [[Victoria-waterval]] op die grens tussen Zambië en Zimbabwe is 'n vername toeristebestemming]] Zimbabwe spog met verskeie toeristeaantreklikhede. Die [[Victoria-waterval]] by die Zambezi op die grens met Zambië is in die noordweste van Zimbabwe geleë. Dit word as die grootste waterval in die wêreld beskou.<ref name=":5">{{en}} {{cite web |url=https://www.countryreports.org/country/Zimbabwe/geography |title=Geography and Environment of Zimbabwe |publisher=Country Reports |accessdate=4 September 2026}}</ref> Voor die politieke ingrypings het die meeste toeriste die Zimbabwiese kant van dié baken besoek, maar vandag bat veral Zambië by die besoekers. Die Victoria-waterval Nasionale Park is ook hier geleë en dit is een van die elf nasionale parke van die land,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.zimbabwetourism.net/index.php/where-to-go/destinations/hwange-national-park |title=Hwange National Park |publisher=Zimbabwe Tourim |date=26 Maart 2014 |accessdate=17 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417005200/http://www.zimbabwetourism.net/index.php/where-to-go/destinations/hwange-national-park |archive-date=17 April 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> waarvan [[Hwange Nasionale Park]] die grootste is. Die [[Karibadam]] is 'n ander toeristebestemming en die grootste dam wêreldwyd.<ref name=":5" /> Die [[Mazowedam]] naby Harare word soms vir [[watersport]] gebruik; dit is oorspronklik opgerig om [[besproeiing]]swater aan [[lemoen]]plase te verskaf. Zimbabwe is ongewoon in Afrika, aangesien daar 'n aantal antieke en middeleeuse ruïnestede is wat in 'n unieke droë klipmuurstyl opgerig is. Groot Zimbabwe naby Masvingo is die bekendste van dié stede. Van die ander ruïnestede sluit in [[Khami]], [[Danamombe]] en [[Naletale]]. Zimbabwe beskik oor vyf [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e: Groot-Zimbabwe, Khami, [[Mana Pools]], [[Matopos]] en die Victoria-waterval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/zw |title=Zimbabwe |publisher=[[Unesco]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die land het ook elf nasionale parke: [[Chimanimaniberge|Chimanimani]], [[Gonarezhou Nasionale Park|Chizarira]], Gonarezhou, Hwange, Kazuma Pan, Mana Pools, Matopos, Matusadona, Nyanga, Victoria-waterval en Zambezi. Daar is ook vier vredesparke wat na ander lande strek: Chimanimaniberge op die grens met Mosambiek, [[Groter Limpopo-vredespark]] op die grens met Mosambiek en Suid-Afrika, Groot Mapungubwe Oorgrensbewaringsgebied op die grens met Botswana en Suid-Afrika en Kavango-Zambezi Oorgrensbewaringsgebied. == Demografie == {{Sien ook|Pleknaamsveranderinge in Zimbabwe}} === Etniese groepe === [[Lêer:Historical population of Zimbabwe.svg|duimnael|Zimbabwe se bevolkingsgroei (1801–2023)]] Die oudste [[etniese groep]] in Zimbabwe is die [[Boesman|San]] wat sedert 2&nbsp;000 jaar in die gebied woon, vandag is daar sowat 1&nbsp;200 San in die land. Zimbabwe is 'n multi-etniese land en die [[Mashona]] vorm met 84% die grootste etniese groep, gevolg deur die [[Ndebele (stam)|Ndebeles]] met 14% van die bevolking. Die Mashona bly veral in die [[Masjonaland]] in die noorde met [[Harare]] as hulle sentrum, terwyl die Ndebele die [[Matabeleland]] in die suide en weste woon met [[Bulawayo]] as die grootste stad. As gevolg van etniese spanning het veral onder Robert Mugabe se bewind baie Ndebeles uit die land gevlug, waarvan die meeste na Suid-Afrika. Van die ander etniese groepe in Zimbabwe sluit in [[Vendas]], [[Tongas]], [[Tsongas]], [[Kalangas]], [[Basotho]], [[Ndaus]], [[Nambyas]], [[Tswanas]], [[Xhosas]] en [[Lozis]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://issafrica.org/country-file-zimbabwe/society |title=Ethnic composition |publisher=Institute for Security Studies |accessdate=4 September 2026}}</ref> Van die etniese minderhede sluit in [[Blanke Zimbabwiërs]] wat veral van Britse herkoms is en in 'n mindere mate [[Afrikaners]] en [[Portugese]]. In 1975 het sowat 278&nbsp;000, oftewel 4,3% van die totale bevolking, wit mense in die destydse Rhodesië gewoon.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Wiley, Allen F. Isaacman |title=Southern Africa: society, economy, and liberation |publisher=Michigan State University, University of Minnesota |year=1981 |pages=55}}</ref> Ná Mugabe se landhervorming, uitsetting en moorde op wit mense het baie die land ontvlug, waarvan die meeste na Suid-Afrika en die Verenigde Koninkryk. Nadat Mugabe in 2017 afgeset en met Emmerson Mnangagwa as president vervang is, het baie wit mense na die land teruggekeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/global-health/climate-and-people/white-farmers-return-to-zimbabwe-agriculture-boost/ |title=Hundreds of white farmers return to Zimbabwe in boost for agriculture |publisher=[[Daily Telegraph]] |authors=Ben Farmer, Peta Thornycroft |date=4 September 2023 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2025-07-29-even-white-zimbabweans-are-returning-zanu-pf-insists-exiles-are-flocking-back-home/ |title='Even white Zimbabweans are returning': Zanu-PF insists exiles are flocking back home |publisher=Independent Online |author=Jonisayi Maromo |date=29 Julie 2025 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In Zimbabwe woon ook ander etniese groepe soos [[Anglo-Afrikane]] (30&nbsp;000), [[bruin mense]] (75&nbsp;000), [[Chewa]]s, [[Noord-Sotho's]] (150&nbsp;000), [[Swazi's]] (71&nbsp;000) en [[Zoeloes]] (152&nbsp;000). === Tale === [[Lêer:Victoria-Falls-willk-stein.jpg|duimnael|Teken by die [[Victoria-waterval]] in Engels, met die waterval se naam in [[Lozi]]]] As gevolg van die etniese diversiteit word daar ook uiteenlopende tale in Zimbabwe gepraat. Die [[Bantoetale]] [[Shona (taal)|Shona]] (78%) en [[Noord-Ndebele]] (20%) is die twee mees gebruikte tale in die land. Daarna word ander Bantoe-minderheidstale soos [[Chichewa]], [[Chisena]], [[Chitonga]], [[Kalanga]], [[Khoisan-tale|Khoisan]], [[Lozi]], [[Nambya]], [[Ndau]], Noord-Ndebele, [[Tsonga]] (Shangani), [[Shona (taal)|Shona]], [[Suid-Sotho]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]] en [[Zoeloe]] gepraat. [[Engels]] word veral deur wit en bruin Zimbabwiërs gebruik, waarvolgens minder as 2,5% van die bevolking Engels as hulle [[moedertaal]] besig. Met die goedkeuring van die nuwe grondwet in 2013 het Zimbabwe 16 amptelike tale.<ref name="Grondwet" /> In 'n minder mate word daar in Zimbabwe ook [[Afrikaans]] gepraat, veral deur Blanke Zimbabwiërs.<ref>{{en}} {{cite book |last1=Salawu |first1=Abiodun |last2=Molale |first2=Tshepang Bright |last3=Uribe-Jongbloed |first3=Enrique |last4=Ullah |first4=Mohammad Sahid |title=Indigenous Language for Development Communication in the Global South |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-66691-202-9 |url=https://books.google.com/books?id=0uqfEAAAQBAJ&pg=PA217&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=23 November 2022 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Daar was ook 'n Afrikaansmedium-skool in die destydse Suid-Rhodesië en later Rhodesië: [[Bothashof]] wat later in [[Hoërskool Eaglesvale|Eaglesvale]] hernoem en nou 'n Engelsmedium-skool is. Die mengtaal [[Fanagalo]], wat Afrikaans met elemente van Bantoetale vermeng, word ook in Zimbabwe gebruik. === Godsdiens === [[Lêer:Sacred Heart Cathedral, Harare.jpg|duimnael|links|upright|'n [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] [[katedraal]] in Harare]] Volgens die Intersensale Demografie-opname deur die Zimbabwiese Nasionale Statistiekagentskap is 84% van die Zimbabwiërs [[Christene]], 10% ongebonde en 0,7% is [[Moslem]]s.<ref name="2017survey">{{en}} {{cite web |url=https://zimbabwe.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Inter%20Censal%20Demography%20Survey%202017%20Report.pdf |title=Inter Censal Demography Survey 2017 Report |publisher=Zimbabwiese Nasionale Statistiekagentskap |date=2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |title=Table: Religious Composition by Country |publisher=Pew Research Center |date=2012 |accessdate=10 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310101254/https://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |archive-date=10 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51503.htm |title=Zimbabwe – International Religious Freedom Report 2005 |publisher=United States Department of State |accessdate=4 September 2026}}</ref> Volgens skattings woon 62% van die bevolking gereeld godsdienste by.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761575825_3/Zimbabwe.html |title=Zimbabwe |publisher=[[Encarta]] |accessdate=31 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071031022353/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761575825_3/Zimbabwe.html |archive-date=31 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sowat 69% van die Zimbabwiërs is [[Protestantisme|Protestante]], terwyl 8% [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] is.<ref name="2017survey" /> Pinksterbewegings het veral in onlangse jare 'n sterk groei ervaar en speel 'n belangrike rol in die openbare, sosiale en politieke samelewing.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ezra Chitando |title=Innovation and Competition in Zimbabwean Pentecostalism |publisher=Bloomsbury |year=2021 |isbn=978-1-350-17601-0}}</ref> Die grootste Christelike kerke is [[Anglikaanse Kerk|Anglikaanse|Anglikanisme]], die Rooms-Katolieke Kerk, [[Sewendedagadventisme]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://adventistatlas.org/ViewCountry.asp?CtryCode=zw |title=Zimbabwe |publisher=Adventist Atlas |accessdate=24 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724224739/http://adventistatlas.org/ViewCountry.asp?CtryCode=zw |archive-date=24 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en [[Metodisme]]. Soos in ander Afrikalande met 'n koloniale geskiedenis word die Christendom soms met [[Tradisionele Afrika-godsdiens]]te gemeng. Die inheemse godsdiens, wat uit voorkoloniale tye dateer, het aansienlik verdwyn, maar dit bly 'n belangrike deel van die Zimbabwiese godsdienstige samelewing.<ref>{{en}} {{cite book |author=Tabona Shoko |title=Karanga Indigenous Religion in Zimbabwe: Health and Well-Being |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=978-0-7546-5881-8 |location=Londen}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Method Moyo |title=Traditional Religion and Its Impact on the Practices of Apostolic and Zionist Churches in Zimbabwe |publisher=GRIN Verlag |year=2020 |isbn=978-3-346-21835-3}}</ref> [[Voorvaderaanbidding]] is die mees beoefende nie-Christelike godsdiens en behels geestelike voorbidding. Die sentrale element in baie seremoniële verrigtinge is die ''mbira dzavadzimu'', wat "stem van die voorouers" beteken, 'n instrument wat verwant is aan baie lamellofones wat alomteenwoordig is dwarsdeur Afrika. Inheemse volke soos die [[Lemba]] het hul eie tradisionele [[Monoteïsme]] wat baie interessante ooreenkomste met [[Judaïsme]] toon. == Kultuur == === Nasionale simbole === {{Hoofartikel|Vlag van Zimbabwe}} [[Lêer:Zim-bird.jpg|duimnael|upright|Die Zimbabwe-voël is die nasionale simbool van Zimbabwe]] Die in klip gekerfde Zimbabwe-voël is die nasionale simbool van Zimbabwe en dit verskyn op die nasionale vlag en die landswapen van beide Zimbabwe en Rhodesië, asook op die banknote en muntstukke (eers op die Rhodesiese pond en daarna op die Rhodesiese dollar). Dit verteenwoordig moontlik die [[berghaan]] of die [[visarend]].<ref>{{en}} {{cite journal|title=The Soapstone Birds from Great Zimbabwe|journal=African Arts|year=1985|volume=18|pages=68–73, 99–100|author=Thomas HuffmanN.|jstor=3336358|issue=3|doi=10.2307/3336358}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal|title=Review: The Soapstone Birds of Great Zimbabwe Symbols of a Nation by Edward Matenga|journal=The South African Archaeological Bulletin|year=2001|volume=56|pages=105–106|author=Paul Sinclair|jstor=3889033|issue=173/174|doi=10.2307/3889033}}</ref> Die bekende gekerfde seepsteenvoël het op mure en monoliete van die antieke stad Groot-Zimbabwe gestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://usp.nus.edu.sg/post/zimbabwe/art/greatzim/gz1.html |title=Great Zimbabwe |publisher=Brown University |accessdate=9 Augustus 2007 |author=George P. Landow |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809145423/http://usp.nus.edu.sg/post/zimbabwe/art/greatzim/gz1.html |archive-date=9 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die ontwerp van Zimbabwe se huidige vlag is op 18 April 1980 aanvaar. Die vlag van Zimbabwe het sewe horisontale bane in groen, goud, rooi, swart, rooi, goud, groen en 'n swart omlynde wit driehoek met 'n rooi vyfstralige ster en 'n goue voël. Elkeen van die bane het 'n simboliese betekenis. Groen verteenwoordig die [[Plant|flora]] en [[natuurlike hulpbron]]ne van Zimbabwe, goud die rykdom aan [[Mineraal|minerale]], rooi die [[bloed]] wat tydens die vryheidstryd vergiet is, swart die [[Swart mense|swart bevolking]], die wit driehoek die [[vrede]] en die "pad vooruit", die rooi ster die [[internasionalisme]] en vrede, maar ook die [[Sosialisme|sosialistiese]] oortuigings van die regerende party. === Kookkuns === [[Lêer:Boerewors raw.jpg|duimnael|links|'n Rol rou [[boerewors]]]] [[Lêer:Goat Offal.JPG|duimnael|'n ''Sadza''-gereg met groentjies en [[bok]]-[[Afval (voedsel)|afval]]. Die bok se dunderm word om klein stukkies dikderm toegedraai voordat dit gaargemaak word]] Soos in baie Afrikalande maak die meeste Zimbabwiërs staat op 'n aantal [[stapelvoedsel]]s. Mieliemaaltyd, ook bekend as mieliemeel, word gebruik om ''[[Ugali|sadza]]'' of ''isitshwala'' voor te berei, asook [[pap]] wat ''bota'' of ''ilambazi'' genoem word. ''Sadza'' word gemaak deur mieliemeel met water te vermeng waarmee 'n dik pap ontstaan. Nadat die pap vir 'n aantal minute gekook is, word nog mieliemeel bygevoeg om die pap te verdik. Dit word gewoonlik vir middag- oor aandete genuttig, gewoonlik met bykosse soos [[sous]], [[groente]] ([[spinasie]], [[chomoliya]] of lentegroente/koolblare), [[boontjie]]s en [[vleis]] (gestoof, gebraai, gerooster of songedroog). ''Sadza'' word ook meestal geëet met gestolde melk ([[dikmelk]]), algemeen bekend as "lacto" (''mukaka wakakora'') of gedroogde [[Limnothrissa miodon|Tanganjikameersardyn]], bekend as ''kapenta'' of ''matemba''. ''Bota'' is 'n dunner pap wat gekook word met die byvoeglike mieliemeel en gewoonlik met [[grondboontjiebotter]], [[melk]], [[botter]] of [[konfyt]] gegeur word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.zambuko.com/mbirapage/resource_guide/pages/culture/sadza_text.html |title=Sadza ne Nyama: A Shona Staple Dish |publisher=Zambuko |accessdate=4 September 2026}}</ref> ''Bota'' word gewoonlik vir [[ontbyt]] geëet. Gradeplegtighede, [[huwelik]]e en enige ander familiebyeenkomste word gewoonlik gevier met die slagting van 'n bok of koei wat deur die familie gebraai of gerooster word. Hoewel die [[Afrikaners]] slegs 'n klein groepie (10%) binne die wit minderheid is, is Afrikaner-geregte gewild. [[Biltong]], 'n droë wors, is 'n gewilde happie, wat voorberei word deur stukkies gekruide rou vleis in die skaduwee te hang om dit te laat droog.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.csmonitor.com/2006/0920/p13s01-lifo.html |title=Biltong: much more than just a snack |publisher=The Christian Science Monitor |author=Stephanie Hanes |date=20 September 2006 |accessdate=4 September 2026}}</ref> [[Boerewors]] word bedien met ''sadza''. Dit is 'n lang worsie, dikwels goed gekruid, wat bestaan uit [[beesvleis|bees-]] of [[varkvleis]] wat gebraai word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://culinarycreationss.com/recipe/authentic-boerewors-recipe-african-sausage |title=Boerewors Recipe – African Sausage Guide |publisher=Culinary Creationss |date=22 Maart 2026 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Aangesien Zimbabwe 'n Britse kolonie was, het van die mense sekere Britse eetgewoontes oorgeneem. Byvoorbeeld sal die meeste mense pap in die oggend eet, asook 'n tienuurtee (middagtee) neem. Hulle middagete sal oorblyfsels van die vorige aand bevat, vars gekookte ''sadza'', of toebroodjies (wat meer algemeen in die stede is). Ná die middagete is daar gewoonlik 'n vieruurtee (namiddagtee), wat voor die aandete bedien word. Dit is nie ongewoon om tee ná die aandete te hê nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://countrystudyzimbabwe.weebly.com/eating-practices.html |title=Eating Practices |publisher=Country Study Zimbabwe |accessdate=4 September 2026}}</ref> [[Rys]]-, [[pasta]]- en [[aartappel]]-geregte ([[slaptjips]] en [[kapokaartappels]]) is ook bestanddele van die Zimbabwiese kookkuns. 'n Plaaslike gunsteling is gekookte rys met grondboontjiebotter wat bedien word met 'n dik sous, gemengde groente en vleis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cookpad.com/eng/recipes/13726045 |title=Rice with peanut butter |publisher=Cook Pad |accessdate=4 September 2026}}</ref> 'n Potpourri van grondboontjies (''nzungu''), gekookte en songedroogde mielies, swartoogertjies (''nyemba'') en [[Vigna subterranea|Bambara-grondbone]] (''nyimo'') is bestanddele van die tradisionele gereg ''mutakura''. === Sport === [[Lêer:Zimbabwe Sevens Rugby Team.jpg|duimnael|Die Zimbabwiese [[sewesrugby]]span tydens die Hong Kong Sevens in 2009]] [[Lêer:Zimbabwean Players Take The Drinks Break.jpg|duimnael|Die [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] tydens hul [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-wedstryd]] teen [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] op 23 Januarie 2009 in [[Dhaka]]]] In Zimbabwe word verskeie sportsoorte soos [[krieket]], [[rugby]] en [[sokker]] beoefen, waarvan sommige hul oorsprong in die [[Verenigde Koninkryk]] het. [[Cara Black]] (saam met haar Amerikaanse dubbelspeelvennoot [[Liezel Huber]]) en [[Kevin Ullyett]] (saam met die Sweedse [[Jonas Björkman]]) was van die bestes ter wêreld in [[tennis]]dubbelspelkompetisies. Nog meer bekend is egter die uitstekende swemmer [[Kirsty Coventry]], wat met haar Olimpiese oorwinnings in [[Olimpiese Somerspele 2004|2004]] en [[Olimpiese Somerspele 2008|2008]] 'n volksheldin en baken van hoop vir haar land geword het; sy het twee goue medaljes aan Zimbabwe op Olimpiese Spele besorg, die enigste ander was deur die nasionale vroue[[veldhokkie]]span tydens die [[Olimpiese Somerspele 1980]] in [[Moskou]]. Sedert 2025 dien Coventry as die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] se president.<ref>{{af}} {{cite web |url=https://www.netwerk24.com/sport/olimpiese-spele/kirsty-coventry-nuwe-baas-van-iok-20250320 |title=Kirsty Coventry nuwe baas van IOK |publisher=[[Nuus24]] |date=20 Maart 2025 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Sokker is Zimbabwe se gewildste [[sport]]soort. Die [[Zimbabwiese nasionale sokkerspan]] kon ses keer vir die [[Afrikanasiesbeker]] kwalifiseer (in 2004, 2006, 2017, 2019, 2021 en 2025). Hulle kon egter nog nie vir 'n [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Van die bekendste Zimbabwiese sokkerspelers sluit in [[Matthew Rusike]] en [[Tawanda Maswanhise]]. Die voormalige nasionale doelwagter [[Bruce Grobbelaar]] het in die 1980's en 1990's gespeel vir die Engelse sokkerklub [[Liverpool FC]] en saam met hulle talle titels ingepalm. [[Dynamos FC]] is tot dusver die enigste Zimbabwiese sokkerklub wat die [[CAF Kampioene-liga]]-eindstryd gehaal het. Rugby is ook 'n belangrike sportsoort in Zimbabwe en die [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het drie keer vir 'n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer (in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]]). Die span word as een van die sterker Afrikaspanne na die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] en die Namibiese [[Namibiese nasionale rugbyspan|''Welwitschias'']] beskou en ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in die Afrikabeker mee. Hulle het dié toernooi reeds drie keer gewen (in 2012, 2024 en 2025) en drie keer as naaswenner geëindig. Van die bekendste Zimbabwiese rugbyspelers sluit in [[Tonderai Chavhanga]], [[Ian McIntosh]], [[Ray Mordt]], [[Tendai Mtawarira]], [[Bobby Skinstad]] en [[Gary Teichmann]] wat almal ook noue verbindings met die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] het. Krieket word veral deur [[Blanke Zimbabwiërs]] beoefen en dié land is een van die [[toetskrieket]]lande. Die beheerliggaam [[Zimbabwe Krieket]] is in 1992 gestig en sedertdien 'n volle lidland van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR). Die [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] het van 1983 tot 2015 vir elke [[krieketwêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer en twee keer die Super Ses gehaal (in [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]]), maar daarna het hulle nie meer vir dié toernooi gekwalifiseer nie. In 2003 het Zimbabwe saam met Suid-Afrika en Kenia die eerste krieketwêreldbekertoernooi in Afrika aangebied, wat deur [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] gewen is. Hulle het tot dusver ook aan sewe [[T20I-wêreldbeker]]toernooie deelgeneem en twee keer die tweede rondte gehaal (in [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]). In November 2021 is Zimbabwe saam met Namibië en Suid-Afrika as medegasheer van die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Van die bekendste Zimbabwiese krieketspelers sluit in die broers [[Andy Flower|Andy]] en [[Grant Flower]], asook [[Brendan Taylor]]. == Notas == {{Verwysings|group=nota}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Zimbabwe|title=Zimbabwe|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=4 September 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|title=Zimbabwe|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 September 2026}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} Arnold, Marion: The stone sculpture of Zimbabwe. In: Lantern. Tydskrif vir Kuns, Kennis en Kultuur. Jaargang 31, nr. 4, September 1982 * {{af}} Louw, A.A. (ds.): Die môrester in Mashonaland. Stellenbosch: C.S.V.-boekhandel, 1954. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt}} ; Regering ---- * {{en}} [https://www.zim.gov.zw/ Amptelike webwerf van die Zimbabwiese regering] * {{en}} [https://www.parlzim.gov.zw/ Amptelike webwerf van die Zimbabwiese parlement] ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://zimbabwetourism.net/ Toerisme in Zimbabwe] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Zimbabwe}} | Noord = {{vlagland|Zambië}} • {{vlagland|Mosambiek}} | Noordoos = {{vlagland|Mosambiek}} | Oos = {{vlagland|Mosambiek}} | Suidoos = {{vlagland|Mosambiek}} | Suid = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suidwes = {{vlagland|Botswana}} | Wes = {{vlagland|Namibië}} | Noordwes = {{vlagland|Zambië}} }} {{Lande van Afrika}} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Normdata}} [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] [[Kategorie:Zimbabwe| ]] tg8d3j3e7nz1vyucl8fbcpjc7f593op 2965659 2965641 2026-09-07T19:00:35Z SpesBona 2720 /* Demografie */ + Grootste stede 2965659 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = |volle_naam = Republiek Zimbabwe<ref group="nota">Die volgende 15 name is amptelik: ''Republic of Zimbabwe'' ([[Engels]]), ''Nyika yeZimbabwe'' ([[Shona (taal)|Shona]]), ''Ilizwe leZimbabwe'' ([[Noord-Ndebele]]), ''Dziko la Zimbabwe'' ([[Chichewa]]), ''Dziko la Zimbabwe'' ([[Chisena]]), ''Hango yeZimbabwe'' ([[Kalanga]]), ''Zimbabwe Nù'' ([[Khoisan-tale|Khoisan]]), ''Inyika yeZimbabwe'' ([[Nambya]]), ''Nyika yeZimbabwe'' ([[Ndau]]), ''Tiko ra Zimbabwe'' ([[Tsonga|Shangani]]), ''Naha ya Zimbabwe'' ([[Suid-Sotho]]), ''Cisi ca Zimbabwe'' ([[Chitonga]]), ''Naga ya Zimbabwe'' ([[Tswana]]), ''Shango ḽa Zimbabwe'' ([[Venda (taal)|Venda]]), ''Ilizwe leZimbabwe'' ([[Xhosa]]).</ref> |algemene_naam = Zimbabwe |beeld_vlag = Flag of Zimbabwe.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Zimbabwe.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Zimbabwe AU Africa.svg |leuse = ''Unity, Freedom, Work''<ref name="BEAVERCT">{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=AFwtAAAAIBAJ&sjid=ydkFAAAAIBAJ&pg=3340,2548451&dq=zimbabwe+unity-freedom-work&hl=en |title=Zimbabwe |publisher=The Beaver County Times |date=13 September 1981 |accessdate=4 September 2026}}</ref><br /><small>''([[Engels]] vir: "Eenheid, vryheid, werk")''</small> |volkslied = ''Blessed be the land of Zimbabwe''<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|title=Zimbabwe|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=30 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260130224726/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|archive-date=30 Januarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><br /><small>(''Engels vir: "Geseënd is die land van Zimbabwe")''</small><br /><center>[[Lêer:National Anthem of Zimbabwe.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Chichewa]], [[Chisena]], [[Chitonga]], [[Engels]], [[Gebaretaal]], [[Kalanga]], [[Khoisan-tale|Khoisan]], [[Nambya]], [[Ndau]], [[Noord-Ndebele]], [[Tsonga|Shangani]], [[Shona (taal)|Shona]], [[Suid-Sotho]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]] en [[Xhosa]]<ref name="Grondwet">{{en}} {{cite web |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Zimbabwe_2013.pdf |title=Zimbabwe's Constitution of 2013 |publisher=Constitution Project |date=27 Julie 2018 |accessdate=6 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906054210/https://www.constituteproject.org/constitution/Zimbabwe_2013.pdf |archive-date=6 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |hoofstad = [[Harare]] {{Koördinate|17|50|S|31|3|O}} |latd = 17 |latm = 50 |latNS = S |longd = 31 |longm = 3 |longEW = O |grootste_stad = [[Harare]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• 1ste [[adjunkpresident]]<br />• 2de adjunkpresident |leiername = [[Emmerson Mnangagwa]]<br />[[Constantino Chiwenga]]<br />[[Kembo Mohadi]] |oppervlak_rang = 62^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 390&nbsp;757<ref name="CIA" /> |oppervlakmi² = 150&nbsp;872 |persent_water = 1 |bevolking_skatting = 17&nbsp;150&nbsp;352<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 72^ste |bevolking_sensus = 15&nbsp;178&nbsp;957<ref>{{en}} {{cite web |url=https://zimbabwe.opendataforafrica.org/anjlptc/2022-population-housing-census |title=2022 Population & Housing Census |publisher=Ministerie van Finansies en Ekonomiese Ontwikkeling |accessdate=4 September 2026}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 43,9 |bevolkingsdigtheidmi² = 113,7 |bevolkingsdigtheidrang = 179^ste |BBP_PPP = $100,373&nbsp;miljard<ref name="imf2">{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=698&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Zimbabwe |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=4 September 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 104^de |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $5&nbsp;662<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 151^ste |BBP = $39,491&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 101^ste |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $2&nbsp;228<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 152^ste |onafhanklikheidstipe = • [[Suid-Rhodesië]]<br />• [[Sentraal-Afrikaanse Federasie]]<br />• [[Rhodesië]]<br />• Republiek<br />• [[Zimbabwe-Rhodesië]]<br />• Erken<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[1 Oktober]] [[1923]]<br />[[1 Augustus]] [[1953]]<br />[[11 November]] [[1965]]<br />[[2 Maart]] [[1970]]<br />[[1 Junie]] [[1979]]<br />[[18 April]] [[1980]]<br />[[15 Mei]] [[2013]] |MOI = {{wins}} 0,598<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=4 September 2026}}</ref> |MOI_rang = 153^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 50,3<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ZW |title=Gini index – Zimbabwe |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2019 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|hoog}} |geldeenheid = ''[[De jure]]'': [[Zimbabwe Goud]] (ZWG)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/zimbabwe-new-currency-inflation-us-dollar-06a656260462d9651112e394e125c5e6 |title=Zimbabwe introduces new currency as depreciation and rising inflation stoke economic turmoil |publisher=Associated Press |author=Farai Mutsaka |date=5 April 2024 |accessdate=4 September 2026}}</ref><br />''[[De facto]]'': [[Amerikaanse dollar|VS-dollar]] (VS$),<ref name="Geldeenheid">{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/world/africa/zimbabwe-adopts-new-inflation-rate-based-us-dollar-local-currency-2023-03-03/ |title=Zimbabwe adopts new inflation rate based on U.S. dollar, local currency |publisher=[[Reuters]] |date=3 Maart 2023 |accessdate=4 September 2026}}</ref><br />[[Suid-Afrikaanse rand]] (R);<ref name="Geldeenheid" /><br />Verskeie nieamptelike^a |geldeenheid_kode = – |land_kode = ZW |tydsone = [[Sentraal-Afrika Tyd|SAT]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.zw]] |skakelkode = 263 |voetskrif = ^aDie [[Zimbabwiese dollar]] word nie langer gebruik nie nadat dit deur die regering weens hiperinflasie amptelik opgeskort is. Die [[Amerikaanse dollar]] (VS$), [[Suid-Afrikaanse rand]] (R), [[Botswana pula]] (P), [[pond sterling]] (£), [[euro]] (€), [[Indiese roepee]] (₹), [[Australiese dollar]] (A$), Chinese [[renminbi]] (元/¥) en Japannese [[jen]] (¥) word pleks daarvan gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/africa/zimbabwe/currency/ |title=Currency in Zimbabwe |publisher=Greenwich 2000 |accessdate=19 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719182003/http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/africa/zimbabwe/currency/ |archive-date=19 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-26034078 |title=Zimbabwe’s multi-currency confusion |publisher=[[BBC]] |author=Brian Hungwe |date=6 Februarie 2014 |accessdate=4 September 2026}}</ref> }} '''Zimbabwe''' ([[Engels]]: [zɪmˈbɑːbweɪ, -wi], {{Audio|LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-Zimbabwe.wav|luister}}; [[Shona (taal)|Shona]]: [zi.ᵐba.ɓwe]), amptelik die '''Republiek Zimbabwe''', is 'n [[landingeslote land]] in [[Suider-Afrika]] tussen die [[Zambezirivier|Zambezi]] in die noorde en die [[Limpopo (rivier)|Limpopo]] in die suide wat aan [[Zambië]] in die noordweste, [[Mosambiek]] in die noordooste, [[Suid-Afrika]] in die suide en [[Botswana]] in die suidweste grens. Hoewel dit nie aan [[Namibië]] grens nie, is Zimbabwe deur 200&nbsp;m van die Zambezi se rivierbedding van Namibië geskei (dit is waar die grens met Zambië en Botswana is). Volgens ander menings ontmoet die grense van die vier lande Botswana, Namibië, Zambië en Zimbabwe op een enkele punt en sal vervolgens die enigste internasionale vierlandepunt wêreldwyd vorm. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Harare]], tot 1980 Salisbury genoem, terwyl [[Bulawayo]] die tweede grootste stad van die land is.<ref name="CIA" /> [[Lêer:Satellite image of Zimbabwe in December 2002.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Zimbabwe]] Zimbabwe beslaan 'n oppervlakte van 390&nbsp;757&nbsp;km² en het in 2024 'n bevolking van 17&nbsp;150&nbsp;352 gehad.<ref name="CIA" /> Zimbabwe is 'n multi-etniese land en die [[Mashona]] is die belangrikste inheemse [[etniese groep]], gevolg deur die [[Ndebele (stam)|Ndebeles]]; altwee vorm sowat 98% van die land se bevolking. Dié land het 16 [[Amptelike taal|amptelike tale]], waarvan Engels, [[Shona (taal)|Shona]] en [[Noord-Ndebele]] die mees verspreide tale is. Daarmee het Zimbabwe meer ampstale as sy suidelike buurland Suid-Afrika met twaalf ampstale. Zimbabwe is 'n lidland van die [[Verenigde Nasies]], die [[Afrika-unie]], die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] en die [[Beweging van Onverbonde Lande]]. Die streek was lank reeds deur [[Boesman|San]] bevolk en sowat 2&nbsp;000 jaar gelede het [[Bantoevolke]] hulle ook in die gebied gevestig. In die 11de eeu het die Mashona begin met die oprigting van die stad [[Groot-Zimbabwe]] wat in die 13de eeu een van die vernaamste handelsplekke in Afrika was. Dit het die sentrum van die Koninkryk Groot-Zimbabwe geword, wat deur die [[Monomotapa]]- en Rozvi-ryke opgevolg is. Die [[Britse Ryk]] het beheer oor die gebied begin konsolideer na die Britse ultimatum van 1890 aan die Portugese, wat in die "pienk kaart" van 1885 die gebied tussen [[Angola]] en [[Mosambiek]] opgeëis het. Die [[British South Africa Company]] (BSAC) van [[Cecil John Rhodes]] het in 1890 die gebied [[Rhodesië]] afgebaken, nadat hulle [[Masjonaland]] en in 1893 [[Matabeleland]] tydens die [[Eerste Matabele-oorlog]] verower het. Die BSAC-heerskappy is in 1923 met die stigting van [[Suid-Rhodesië]] as 'n selfregerende Britse kolonie beëindig. In 1965 het die [[Blanke Zimbabwiërs|wit]] minderheitsregering eensydig Rhodesië se onafhanklikheid verklaar. Dié staat het internasionale isolasie en 'n 15-jarige [[Rhodesiese Bosoorlog|guerilla-oorlog]] teen swart rebellegroepe in die gesig gestaar; dit het gelei tot die [[Lancasterhuis-ooreenkoms]], waarmee in April 1980 die huidige Zimbabwe as [[Zimbabwe-Rhodesië]] sy internasionaal erkende onafhanklikheid verkry het. In 1980 het [[Robert Mugabe]] die eerste minister van Zimbabwe geword; ná die omskepping van die land se oorspronklike parlementêre in 'n presidensiële stelsel was hy van 1987 tot sy bedanking in 2017 Zimbabwe se president. Tydens Mugabe se [[Outoritarisme|outoritêre]] regime het die staat se veiligheidsapparaat die samelewing beheer en was verantwoordelik vir wydverspreide [[menseregte]]skendings wat wêreldwyd veroordeel is. Van 1997 tot 2008 het die [[Ekonomie van Zimbabwe|ekonomie]] bestendige agteruitgang beleef en selfs hiperinflasie. Nadat buitelandse geldeenhede pleks van die [[Zimbabwiese dollar]] begin gebruik is, het dit 'n vinnige groei ervaar. Ná een jaar se protes teen sy regering asook vanweë Zimbabwe se krimpende ekonomie het 'n [[staatsgreep]] in 2017 tot Mugabe se bedanking gelei. Sedertdien dien [[Emmerson Mnangagwa]] as Zimbabwe se president. == Etimologie == [[Lêer:Great-Zimbabwe-2.jpg|duimnael|links|Die landsnaam "Zimbabwe" is van [[Groot-Zimbabwe]] afgelei]] [[Lêer:Rhodesia map EB1911.png|duimnael|links|'n Kaart van "Rhodesië" in die [[Encyclopædia Britannica]], 1911]] Die naam "Zimbabwe" is afgelei van 'n [[Shona (taal)|Shona-term]] vir [[Groot-Zimbabwe]], 'n [[Middeleeue|middeleeuse]] stad in die land se suidooste naby [[Masvingo]]. Daar is twee uiteenlopende teorieë oor die oorsprong van dié naam. Volgens baie bronne is "Zimbabwe" afgelei van ''dzimba-dza-mabwe'', vertaal uit Shona se Karanga-dialek as "huise uit klippe" (''dzimba'' = meervoud van ''imba'', "huis"; ''mabwe'' = meervoud van ''ibwe'', "klip").<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.somalipress.com/zimbabwe-overview/zimbabwe-big-house-stone-1145.html |title=Zimbabwe – big house of stone |publisher=Somali Press |accessdate=3 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110503184153/http://www.somalipress.com/zimbabwe-overview/zimbabwe-big-house-stone-1145.html |archive-date=3 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |url=http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/Journal%20of%20the%20University%20of%20Zimbabwe/vol21n1/juz021001005.pdf |title=Shona Class 5 revisited: a case against *ri as Class 5 nominal prefix |journal=Zambezia |year=1994 |volume=21 |pages=51–80 |author=Michel Lafon |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |title=Mediated monuments and national identity |author=Lawrence J. Vale |doi=10.1080/136023699373774 |journal=Journal of Architecture |volume=4 |year=1999 |pages=391–408 |issue=4 |issn =1360-2365}}</ref> Die Karanga-sprekende Mashona woon rondom Groot-Zimbabwe in die huidige [[Masvingo (provinsie)|Masvingo-provinsie]]. Volgens die argeoloog [[Peter Garlake]] is "Zimbabwe" 'n verkorte vorm van ''dzimba-hwe'' wat "eerbiedige huise" in die Zezuru-dialek van Shona beteken en gewoonlik na kapteins se huise of grafte verwys.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Garlake |title=Great Zimbabwe: New Aspects of Archaeology |url=https://archive.org/details/greatzimbabwe0000garl |year=1973 |publisher=Thames & Hudson |location=Londen |isbn=978-0-8128-1599-3 |page=[https://archive.org/details/greatzimbabwe0000garl/page/13 13]}}</ref> Zimbabwe was voorheen bekend as [[Suid-Rhodesië]] (1898), [[Rhodesië]] (1965) en [[Zimbabwe-Rhodesië]] (1979). Die eerste opgetekende gebruik van "Zimbabwe" as 'n nasionale term dateer uit 1960 op 'n muntstuk deur die swart nasionalis Michael Mawema,<ref name="fontein119120" /> wie se Zimbabwe National Party die eerste was wat in 1961 die naam gebruik het.<ref name=ndlovugatsheni113114>{{en}} {{cite book |author=Sabelo J. Ndlovu-Gatsheni |title=Do "Zimbabweans" Exist? Trajectories of Nationalism, National Identity Formation and Crisis in a Postcolonial State |publisher=Peter Lang AG |location=Bern |year= 2009 |edition=1ste |isbn= 978-3-03911-941-7 |pages=113–14}}</ref> Die term "Rhodesië" – afgelei van [[Cecil John Rhodes|Cecil Rhodes]] se van, die primêre aanstigter van Britse kolonisasie in die gebied – is deur Afrikanasionaliste as onvanpas beskou weens sy koloniale oorsprong en verbintenis.<ref name=fontein119120>{{en}} {{cite book |title=The Silence of Great Zimbabwe: Contested Landscapes and the Power of Heritage |url=https://archive.org/details/silenceofgreatzi0000font |author=Joost Fontein |publisher=University College London Press |location=Londen |date=September 2006 |edition=1ste |isbn=978-1-84472-123-8 |pages=[https://archive.org/details/silenceofgreatzi0000font/page/119 119]–20}}</ref> Volgens Mawema het swart nasionaliste in 1960 vergader om 'n alternatiewe naam vir die land te kies en name soos "Matshobana" en "[[Monomotapa]]" voorgestel, voordat sy voorstel "Zimbabwe" geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=92goAQAAMAAJ&q="What%27s+in+a+Name" |title=What's in a Name? Welcome to the 'Republic of Machobana' |journal=Read on |publisher=Training Aids Development Group |location=Harare |year=1991 |page=40}}</ref> Dit was aanvanklik onduidelik hoe die gekose term gebruik sou word – Mawema het in 'n 1961-letter die naam "Zimbabweland" gebruik<ref name="ndlovugatsheni113114" /> – maar "Zimbabwe" was teen 1962 genoegsaam gevestig om die swart nasionalistiese beweging se algemene voorkeurterm te word.<ref name="fontein119120" /> Soos baie name van Afrikalande wat tydens die [[Koue Oorlog]] [[Dekolonisasie (Afrika)|onafhanklik]] geword het, is ''Zimbabwe'' 'n etnies neutrale naam. Dit is debatteerbaar tot watter mate Zimbabwe, wat meer as 80% homogeen Shona is en op verskeie maniere deur hulle oorheers word, as 'n volkstaat beskryf kan word.<ref name=":7">{{en}} {{cite journal |author=Alois S. Mlambo |title=Becoming Zimbabwe or Becoming Zimbabwean: Identity, Nationalism and State-building |url=https://www.jstor.org/stable/43941319 |journal=Africa Spectrum |date=2013 |volume=48 |issue=1 |pages=49–70 |doi=10.1177/000203971304800103 |jstor=43941319 |s2cid=127302759 |issn=0002-0397 |hdl=2263/41913}}</ref> Die grondwet erken 16 tale, maar slegs twee van hulle op nasionale vlak, naamlik Shona en Engels. In teenstelling met [[Noord-Ndebele]] word Shona algemeen aan skole onderrig. Boonop het Zimbabwe nog nooit 'n nie-Shona-staatshoof gehad nie.<ref name=":7" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://tradmag.ca/season-1/government/from-a-kingdom-to-a-nation-a-shona-awakening-2/ |title=From a kingdom to a nation: A Shona awakening |publisher=Trad Magazine |date=29 November 2020 |accessdate=18 Mei 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518174617/https://tradmag.ca/season-1/government/from-a-kingdom-to-a-nation-a-shona-awakening-2/ |archive-date=18 Mei 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Zimbabwekaart.png|duimnael|Kaart van Zimbabwe]] Zimbabwe beslaan 'n gedeelte van die groot [[plato]] in [[Suider-Afrika]] en dit is 'n [[landingeslote land]] sonder enige kus. Die hoëveld met 'n lengte van 1&nbsp;525 meter het twee hoofriviere, naamlik die [[Zambezirivier|Zambezi]] in die noorde wat die grens tot Zambië vorm en die [[Limpopo (rivier)|Limpopo]] in die suide wat die grens met Suid-Afrika vorm. Die [[Karibadam|Karibameer]] is net stroomaf van die [[Victoria-waterval]] in die Zambezi op die grens met [[Zambië]] en is een van die grootste mensgemaakte mere in die wêreld. In die noordweste kom die lande [[Namibië]] ([[Kaprivistrook]]) en Zimbabwe baie naby aan mekaar en dié twee lande word slegs deur 200&nbsp;m se gebied in [[Botswana]], wat op sy beurt aan [[Zambië]] grens, van mekaar geskei. As die vier lande aanmekaar geraak het, sou dit die enigste internasionale vierlandepunt tussen onafhanklike lande gevorm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.botswanatourism.co.bw/location |title=Location |publisher=Botswana Tourism |accessdate=4 September 2026}}</ref> Dié moontlike vierlandepunt is egter sonder algemene internasionale erkenning.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Ian Brownlie, Ian R. Burns |title=African Boundaries: A Legal and Diplomatic Encyclopaedia |chapter=Botswana-Zambia (Quadripoint issue) |publisher=C. Hurst & Co. |location=Londen |year=1979 |isbn=0-903983-87-7 |pages=1098–1108}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Sackey Akweenda |title=International Law and the Protection of Namibia’s Territorial Integrity |chapter=VI: Quadripoint Theory |publisher=Martinus Nijhoff |location=Nederland |date=23 April 1997 |isbn=90-411-0412-7 |pages=201–3}}</ref> Die [[grens tussen Suid-Afrika en Zimbabwe]] is 230&nbsp;km lank en word in sy geheel deur die Limpoporivier gevorm. Die belangrikste grenspos is [[Beitbrug]] langs die [[Beitbrug-Bulawayo Spoorweg]]. In die suidooste van Zimbabwe is die historiese streek [[Gazaland]] geleë. === Klimaat === [[Lêer:Zimbabwe map of Köppen climate classification.svg|duimnael|Klimaatsones in Zimbabwe volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Zimbabwe het 'n [[Subtropiese klimaat|subtropiese]] tot [[Trope|tropiese]] [[klimaat]] met vogtige en warm [[somer]]s (tot meer as 35°C) en droë [[winter]]s met 'n aangename warmte (ca. 25°C). In die Hoëveld wat oor die grootste gedeelte van die land strek, is die warm somers gematigd (25 tot 30°C) en in die winter is nag[[ryp]] moontlik (tot −5&nbsp;°C). Die [[reën]]seisoen duur van November tot Maart met meer as 90% van die jaarlikse neerslag wat gemiddeld 1&nbsp;000&nbsp;mm beloop. Die [[aardverwarming]] se gevolge in Zimbabwe sluit 'n om 5% verminderde neerslag in die 20ste eeu (tot 2017) in; daarbenewens is 'n onvoorspelbare reën op uiteenlopende plekke en verskillende tye asook 'n toename aan droogtes en hittegolwe waarneembaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://reliefweb.int/report/zimbabwe/zimbabwe-human-development-report-2017-climate-change-human-development-towards |title=Zimbabwe Human Development Report 2017 – Climate Change & Human Development: Towards Building a Climate Resilient Nation |publisher=Verenigde Nasies se Ontwikkelingsprogram |date=18 Maart 2018 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Oorstromings kom meer en meer voor, soos in 2007/2008, waartydens mense dood en oeste bedreig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7196068.stm |title=Zambia declares floods 'disaster' |publisher=[[BBC]] |date=18 Januarie 2008 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Daarteenoor het Suider- en Oos-Afrika in 2015/2016 onder 'n ernstige droogte gebuk gegaan. === Riviere === [[Lêer:Rivers of Zimbabwe.svg|duimnael|'n Kaart met Zimbabwe se belangrikste rivierlope]] Zimbabwe word in 'n [[hidrologie]]se opsig deur die van suidwes na noordoos loopende Ovambo-Kalahari-Zimbabwe-breuk (''OKZ Axis'')<ref>{{en}} Andy Moore, Tom Blenkinsop, Fenton (Woody) Cotterill: ''Southern African topography and erosion history: plumes or platetectonics?'' In: ''Terra Nova.'' Band 21, 2009, Nr. 4, 310–315 ([https://orca.cf.ac.uk/56860/1/Moore%2C%20Blenkinsop%2C%20Cotterill%20-%202009%20-%20Southern%20African%20topography%20and%20erosion%20history%20plumes%20or%20plate%20tectonics.pdf orca.cf.ac.uk], PDF).</ref><ref>{{en}} René A. Pelletier: ''Mineral Resources of South-Central Africa.'' Oxford University Press, Cape Town, London, New York, Toronto 1964, bl. 137.</ref> as die sentrale [[waterskeiding]] (''Central Zimbabwe Watershed''<ref>{{en}} A. E. Moore, F. P. D (Woody) Cotterill, T. Broderick & D. Plowes: ''Landscape evolution in Zimbabwefrom the Permian to present, with implications for kimberlite prospecting.'' In: ''South African Journal of Geology.'' Band 112, 2009, bl. 65–88 ([https://www.mantleplumes.org/WebDocuments/Moore2009_2.pdf www.mantleplumes.org], PDF).</ref>) in twee gedeel. Die [[Zambezirivier|Zambezi]] se [[opvanggebied]] in die noorde is met sowat 50% die belangrikste. Die suide ontwater deels in die [[Limpopo (rivier)|Limpopo]] en die [[Saverivier]]. Nog verder oos vloei kleiner riviere in die [[Buzirivier|Buzi]] en die [[Pungwerivier|Pungwe]] en 'n kleiner gebied in die weste wat oor die [[Natarivier|Nata]] in die [[Makgadikgadi-soutvlakte]] uitmond. === Omgewing === Van Zimbabwe se bekendste nasionale parke sluit in [[Gonarezhou Nasionale Park|Gonarezhou]], [[Groter Limpopo-vredespark]], [[Mana Pools]] en [[Matopos]]. === Flora en fauna === Die land is grootliks deur droë savanne bedek, waar veral [[Miombo]]- en [[Mopanie]]-boomvelde oorheers. [[Adansonia digitata|Boabab]] en [[worsboom]] kom algemeen voor, asook die [[haak-en-steek]]. Die savanne se gras is gedurende die droë seisoen bruin en verdor, maar aan die einde van die reëntyd bereik dit hoogtes van tot twee meter en is die [[voedsel]]bron vir talle diere. == Geskiedenis == === Voorgeskiedenis === Volgens argeologiese uitgrawings dateer argaïese menslike teenwoordigheid in die huidige Zimbabwe op sowat 500&nbsp;000 jaar gelede.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Zimbabwe/Cultural-life |title=Zimbabwe – Cultural life |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> Zimbabwe se vroegste bekende inwoners is waarskynlik die [[Boesman|San-mense]] wat spore soos pylpunte en [[rotskuns]] agtergelaat het. Sowat 2&nbsp;000 jaar gelede, in die [[ystydperk]], het die eerste [[Bantoevolke|Bantoesprekende]] boere tydens die Bantoemigrasie hulle in Zimbabwe gevestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sahistory.org.za/article/pre-colonial-history-southern-africa |title=Pre-colonial history of Southern Africa |publisher=South African History Online |date=30 Junie 2026 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/zimbabwe |title=Zimbabwe |publisher=South African History Online |date=21 Julie 2026 |accessdate=4 September 2026}}</ref> === Monomotapa === {{Hoofartikel|Monomotapa}} [[Lêer:Great-zim-aerial-looking-West.JPG|duimnael|'n Lugbeeld van [[Groot-Zimbabwe]]]] Onder die Bantoevolke was die voorsate van die [[Mashona]] wat vandag met sowat 84% die bevolkingsmeerderheid vorm. Van die 11de tot die 15de eeu het die Bantoes 'n belangrike beskawing gevorm met die ruïnes van [[Groot-Zimbabwe]], hoofstad van die Koninkryk Monomotapa, as die bekenste baken. Groot-Zimbabwe het homself as een van die vernaamste handelsplekke in Afrika gevestig.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |author=Innocent Pikirayi |title=Great Zimbabwe, 1100–1600 AD, Rise, Development, and Demise of |date=2020 |pages=4696–4709 |editor=Claire Smith |url=https://link.springer.com/rwe/10.1007/978-3-030-30018-0_2666 |accessdate=4 September 2026 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-30018-0_2666 |isbn=978-3-030-30018-0 |encyclopedia=Encyclopedia of Global Archaeology}}</ref> Die vroeë geskiedenis van die Koninkryk Monomotapa (wat eintlik "Heer van die Myne" beteken) is onbekend; dit het reeds sedert die [[Middeleeue]] bestaan. Ná die hoofstad Groot-Zimbabwe met sy ringmuur, tempel en tweeverdiepinghuise wat uit stene gebou is, was daar honderde dorpe waarvan sommige ook 'n stadsuitleg gehad het. [[Landbou]], veeteelt en [[mynbou]] was die [[ekonomie]]se fondament van die ryk. Danksy die [[goud]]mynbou kon die [[koninkryk]] handel met [[Arabiere]], [[Persiese Ryk|Perse]] en [[Ethiopië]]rs dryf. Goud, [[ivoor]] en [[Slawerny|slawe]] is teen [[spesery]]e, [[yster]], [[tafelsout|sout]] en ander Oosterse ware geruil. [[Islam]]itiese handelaars wat hulle langs die Oos-Afrikaanse kus gevestig het, het die latere [[Swahili (volk)|Swahili-kultuur]] geword. Die Zimbabwe-beskawing het duidelik van dié van die Swahili verkil. In die middel-15de eeu het met die agteruitgang van die goudmynbou die mag van die konings verswak en die Zimbabwe-kultuur se sentrums is verskuif, langs die kus is die Swahili-handelaars meer en meer deur [[Portugal|Portugese]] verdring; in 1607 moes hulle die myne aan die [[Portugese]] afstaan. In 1629 het die koninkryk 'n [[vasalstaat]] van Portugal geword. Die Portugese het ook [[koper]], [[yster]], [[lood]] en [[tin]] begin ontgin en landbou op grootplase bedryf. In 1837 is die Mashona-state verower deur die [[Ndebele (stam)|Ndebele]], wat tydens die [[Mfecane]] vanuit die huidige [[Suid-Afrika]] noord getrek het. === British South Africa Company en Suid-Rhodesië === {{Hoofartikel|British South Africa Company|Sentraal-Afrikaanse Federasie|Suid-Rhodesië}} [[Lêer:Hoisting the flag at Fort Salisbury.png|duimnael|Die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Britse vlag]] is op 13 September 1890 in [[Harare|Fort Salisbury]] gehys]] [[Lêer:BSAC settlers Southern Rhodesia.jpg|duimnael|Koloniale setlaars van die British South Africa Company (BSAC) in 1922]] Die [[Britse Ryk]] het ná 1890 beheer oor die huidige Zimbabwe begin oorneem, nadat hulle 'n ultimatum aan [[Portugal]] oorhandig het wat in sy "pienk kaart" van 1885 die gebied tussen [[Angola]] en [[Mosambiek]] opgeëis het. Aangesien die Britte al die gebied tussen die Kaap en [[Kaïro]] wou beheer, het albei aansprake gebots (sien [[Stormloop vir Afrika]]).<ref>{{en}} {{cite book |author=Charles E. Nowell |title=The Rose-colored Map: Portugal's Attempt to Build an African Empire from the Atlantic to the Indian Ocean |publisher=Junta de Investigações Científicas do Ultramar |date=1982 |url=https://books.google.de/books?id=I9QqAAAAMAAJ&redir_esc=y |accessdate=4 September 2026}}</ref> Gevolglik het [[Cecil John Rhodes]] se British South Africa Company (BSAC) van 1893 af die Ndebele se land gekoop en ná bloedige veroweringsoorloë die ontginning van die hulpbronne, die vrugbare grond en die inheemse mense se arbeidsmag aan die Britse setlaars oorgelaat. Na hom is die latere Britse kolonie [[Rhodesië]] in die [[Suider-Afrika]]anse binneland genoem, wat in 1911 in [[Noord-Rhodesië]] (die huidige [[Zambië]]) en Suid-Rhodesië (die huidige Zimbabwe), verdeel is. Die suidelike deel met sy gematigde klimaat is in 1922 tot 'n nedersettingskolonie verklaar. Met die landwet van 1930 het die Britse koloniale owerhede besluit, dat grondbesit, veral in die vrugbare streke van die land, uitsluitlik deur wit kolonialiste toegelaat is. Mans en vroue kon aan die verkiesings in 1930 deelneem. Aangesien die aktiewe en passiewe stemreg aan opvoedkundige kriteria's soos die betaling van inkomstebelasting of grondbesit geheg was, kon minder as 2&nbsp;000 vroulike en manlike Afrikane van hulle stemreg gebruik maak.<ref>{{en}} {{cite book |authors=June Hannam, Mitzi Auchterlonie, Katherine Holden |title=International Encyclopedia of Women’s Suffrage. |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara, Denver, Oxford |year=2000 |isbn=1-57607-064-6 |pages=272}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Mart Martin |title=The Almanac of Women and Minorities in World Politics. |publisher=Westview Press Boulder |location=Colorado |year=2000 |pages=339}}</ref> Die Afrikane se landbou is na onvrugbare gebiede verskuif. Die koloniale owerhede moes hulle toestemming vir setlaars uit die moederland gee. Europese vlugtelinge was onwelkom, waarvolgens 'n moontlike bevolkingsgroei van wit setlaars ná 1945 nie gebeur het nie. Van 1 Augustus 1953 tot 31 Desember 1963 was Suid-Rhodesië saam met Noord-Rhodesië en [[Njassaland]] (die huidige [[Malawi]]) deel van die Sentraal-Afrikaanse Federasie. Destyds is die stemreg in Zimbabwe vir die eerste keer op swart vroue uitgebrei.<ref name="Hannam7" /> Voor 1957 kon slegs mans en Europese vroue stem. Van 1957 af is aan getroude swart vroue 'n beperkte stemreg toegestaan wat daarna stadigaan uitgebrei is.<ref name="Mart Martin 2000">{{en}} {{cite book |author=Mart Martin |title=The Almanac of Women and Minorities in World Politics. |publisher=Westview Press Boulder |location=Colorado |year=2000 |pages=429}}</ref> Vir die registrasie van kiesers was daar 'n spesiale lys vir swart vroue, waarin hulle onder sekere voorwaardes (opvoeding, rykdom) ingeskryf is.<ref name="Hannam7">{{en}} {{cite book |authors=June Hannam, Mitzi Auchterlonie, Katherine Holden |title=International Encyclopedia of Women’s Suffrage. |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara, Denver, Oxford |year=2000 |isbn=1-57607-064-6 |pages=7}}</ref> Die vroue was volgens die kieswet gelykwaardig aan mans; in die geval van 'n [[poligamie]] was dit egter slegs op die eerste vrou van toepassing.<ref name="ipu-313560" /> Getroude vroue moes Engels kon lees en skryf en ook 'n skoolbesoek kon bewys het.<ref name="ipu-313560" /> Om vir 'n verkiesing te kon registreer moes 'n kieser aan een van die vier voorwaardes voldoen: 'n jaarlikse inkomste van 720£ of grondbesit ter waarde van minstens 1&nbsp;500£; 'n jaarlikse inkomste van 3&nbsp;480£ en grondbesit ter waarde van 1&nbsp;000£ asook 'n voltooide basiese onderwys, wat aan sekere standaarde voldoen het; 'n godsdienstige leierskap, nadat die kieser 'n sekere opleiding voltooi het, 'n sekere ampstermyn kon bewys en slegs as daar geen ander beroep uitgevoer is nie; politieke leier (hoof) volgens wettige voorskrifte.<ref name="ipu-313560">{{en}} {{cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/ZW/ZW-LC01/elections/historical-data-on-women/ |title=New Parline: the IPU’s Open Data Platform (beta) |publisher=Interparlementêre Unie |accessdate=4 September 2026}}</ref> Dié ingewikkelde voorwaardes vir die stemreg is in die 1961-grondwet ingeskryf. Vir die swart bevolkingsmeerderheid was 15 parlementêre parlementsetels gereserveer.<ref name="Hannam7" /> Daarmee kon sowat 50&nbsp;000 swart mense 'n beperkte politieke mag uitoefen.<ref name="Hannam7" /> Ná die ontbinding van die Sentraal-Afrikaanse Federasie was Suid-Rhodesië tot in 1965 'n Britse kolonie. === Rhodesië === {{Hoofartikel|Rhodesië|Zimbabwe-Rhodesië}} [[Lêer:Ian Smith 1975.jpg|duimnael|upright|Die Rhodesiese eerste minister Ian Smith in 1975]] Terwyl in die buurlande Noord-Rhodesië en Njassaland swart meerderheidsregerings die mag oorgeneem het, het – sterk aangemoedig deur die aan 'n [[apartheid]]sbeleid geïnteresseerde Suid-Afrikaanse regering – op 11 November 1965 'n wit minderheidsregering onder [[Ian Smith]] eensydig "Rhodesië" se onafhanklikheid uitgeroep, wat aanvanklik 'n [[Britse Statebond|monargie onder die Britse kroon]] gebly het. Die Britse regering het dié onafhanklikheidsbeweging vanweë die swart meerderheidsbevolking se ontoereikende politieke deelname in die kroonkolonie verwerp en die stap as onwettig verklaar. Die in 1963 gestigte intelligensiediens [[Central Intelligence Organisation]], wat steeds van die vervolging van opposisielede beskuldig word, is behou. Die in 1965 verklaarde onafhanklikheid is, behalwe vir Suid-Afrika, deur geen ander staat erken nie. In 1969 is 'n nuwe grondwet aangekondig.<ref name="Hannam7" /> Dit het die swart kiesers se mag beperk, veral dié van die vroue, aangesien die helfte van die vir swart mense gereserveerde setels deur 'n uit mans bestaande kieskollege toegeken is.<ref name="Hannam7" /> Eers in 1978 is die algemene aktiewe en passiewe vrouestemreg ingevoer.<ref name="Mart Martin 2000" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Caroline Daley |editor=Melanie Nolan |title=Suffrage and Beyond. International Feminist Perspectives. |publisher=New York University Press |location=New York |year=1994 |pages=352}}</ref> (Suid-)Rhodesië was volgens die ontwikkelinge in die ander Britse nedersettingskolonies amptelik 'n parlementêre demokrasie, waar aan die swart meerderheidsbevolking eers in 1978 gelykwaardige politieke deelname toegestaan is. Die [[eerste minister]] was die [[regeringshoof]]. Ná die eensydige onafhanklikheidsverklaring was die Britse monarg steeds die [[staatshoof]], verteenwoordig deur 'n ''Officer Administering the Government of Rhodesia'' ("Beampte wat die Regering van Rhodesië administreer") en met die instelling van die republikeinse grondwet op 2 Maart 1970 'n president. Die swart opposisie, wat veral uit die bevrydingsbewegings [[Zimbabwe African National Union|ZANU]] en [[Zimbabwean African People's Union|ZAPU]] bestaan het, het in die tydperk tussen 1973 en 1980 'n gewapende stryd teen die wit regering gevoer. In dié gewapende stryd, wat deel was van die [[Rhodesiese Bosoorlog]], is [[Rhodesië]] deur Suid-Afrika en Portugal ondersteun, terwyl die guerillamagte deur [[Angola]], [[Mosambiek]], [[Tanzanië]] en [[Zambië]] bygestaan is. === Ná onafhanklikheid === [[Lêer:President Zimbabwe, Robert Mugabe bezoekt Nederland Robert Mugabe, kop, Bestanddeelnr 932-1922.jpg|duimnael|upright|Die Zimbabwiese eerste minister Robert Mugabe in 1982]] Op 18 April 1980 het, volgens die deur die verskeie partye uitgevaardigde [[Lancasterhuis-ooreenkoms]], die land onder die naam "Zimbabwe" sy internasionaal erkende onafhanklikheid bereik. Die Lancasterhuis-ooreenkoms van 21 Desember 1979 het voorsiening gemaak vir die land se tydelike terugkeer na Britse bewind onder die goewerneur [[Christopher Soames]], 'n nuwe, parlementêre grondwet asook sekere, op sewe tot tien jaar beperkte waarborge vir die wit minderheidsbevolking, waaronder die reservering van 20% van die parlementsetels uitsluitlik vir wit mense.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sas-space.sas.ac.uk/5847/5/1979_Lancaster_House_Agreement.pdf |title=Lancester House Agreement |date=21 Desember 1979 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In Augustus dieselfde jaar het dit 'n lidland van die [[Verenigde Nasies]] (VN) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sahistory.org.za/dated-event/zimbabwe-becomes-member-united-nations-un |title=Zimbabwe becomes a member of the United Nations (UN) |publisher=South African History Online |date=30 September 2019 |accessdate=4 September 2026}}</ref> ==== Eerste jare onder Mugabe ==== [[Lêer:Shona farms Zimbabwe.jpg|duimnael|Mashona-plase naby Murewa]] Die parlementêre regeringstelsel is ná 1980 aanvanklik behou; [[Canaan Banana]] was die president en [[Robert Mugabe]] die regeringshoof. Die wetgewende gesag het bestaan uit die Nasionale Vergadering met 100 Afgevaardigdes wat al om die vyf jaar verkies is, waarvan 20 setels tot in 1987 vir die wit minderheidsbevolking gereserveer was, en die tot in 1989 bestaande Senaat met 40 lede wat meerendeels deur die Nasionale Vergadering verkies is en 'n kleiner aantal deur die stamhoofde en die president benoem is. 20% van die Senaat se setels was ook vir die wit minderheidsbevolking gereserveer. Oor die jare heen het Mugabe die land toenemend outokraties en diktatories begin regeer, ook met behulp van die vorige regering se intelligensiediens ''Central Intelligence Organisation''. Met die jaarwisseling 1987/1988 is wysigings aan die Zimbabwiese grondwet aangebring wat volgens waarnemers op lang termyn die weg gebaan het vir die stigting van 'n [[Sosialisme|sosialistiese]] eenpartystaat.<ref>{{de}} Reinhard Paesler: ''Simbabwe.'' in ''Staatslexikon.'' Band 7, 7de uitgawe, Freiburg im Breisgau, 1993, bl. 639</ref> Zimbabwe is in 'n presidensiële republiek omskep, die amp van eerste minister is geskrap en die ampsbekleër het staatspresident geword met die magte van 'n regeringshoof. Ná sy ampsoorname in 1980 het Mugabe se regering kleinboere ondersteun en verskeie regeringsprogramme geloods, onder andere in die gesondheids- en onderwyssektore. Die kleinboere se ekonomiese uitset het gegroei (met 3,6% jaarliks). Die ander programme was ook suksesvol en die sosiale indikatore het aansienlik verbeter. Onder andere het die aantal kinders met [[wanvoeding]] van 22% (in 1980) tot 12 % (in 1990) gedaal.<ref name="Wêreldbank">{{en}} {{cite web |url=http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/1995/04/21/000009265_3961019095856/Rendered/PDF/multi0page.pdf |title=Zimbabwe Achieving Shared Growth |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=19 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419192030/http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/1995/04/21/000009265_3961019095856/Rendered/PDF/multi0page.pdf |archive-date=19 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daar was egter ook van die begin af ernstige [[menseregte]]skendings en onderdrukking van minderhede. In die 1980's is tydens die [[Gukurahundi]] meer as 10&nbsp;000 Noord-Ndebeles deur die Zimbabwiese weermag vermoor.<ref>{{en}} {{cite book |author=Geoff Hill |title=The Battle for Zimbabwe: The Final Countdown |publisher=Struik |location=Johannesburg |year=2005 |isbn=1-86872-652-5}}</ref> Die lewensverwagting het tussen 1980 en 1990 aansienlik gegroei, die kindersterftes het van 86 promille op 49 gedaal.<ref name="Wêreldbank" /> Die hoë bevolkingsgroei het egter 'n negatiewe impak op die [[werkloosheid]] gehad, alhoewel die aantal werknemers van 1980 tot 1991 met meer as 20% gegroei het.<ref name="Wêreldbank" /> Die jaarlikse gemiddelde ekonomiese groei van 1980 tot 1989 het 4,5% van die [[bruto binnelandse produk]] beloop (onder die vorige regering van 1966 tot 1979 was dit 3,8%).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1991/09/01/000009265_3961001225713/Rendered/PDF/multi0page.pdf |title=World Bank Report |publisher=[[Wêreldbank]] |date=1991 |accessdate=18 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418093628/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1991/09/01/000009265_3961001225713/Rendered/PDF/multi0page.pdf |archive-date=18 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die president word sedert 1990 in direkte verkiesings vir 'n ampstermyn van ses jaar verkies. Ná 1991 het die regering onder Mugabe as deel van 'n deur die [[Wêreldbank]] en [[Internasionale Monetêre Fonds]] aanbevole strukturele hervormingsprogram sy ekonomiese beleid aansienlik aangepas na 'n liberalisering en deregulering van die markte. Dié stap is veral geneem om meer buitelandse beleggings deur oorsese maatskappye na Zimbabwe te lok. Die regeringsprogramme is aansienlik besnoei. Die Wêreldbank het in sy 1995-verslag 'n kritieke standpunt ingeneem rakende die gevolge: "Groot dele van die bevolking, waaronder baie kleinboere en kleinbesighede, het hulle in 'n kwesbare posisie met beperkte middele bevind om op die nuwe marktoestande te reageer." Volgens dié verslag was die oorsake veral die gebrek aan toegang tot natuurlike, tegniese en finansiële hulpbronne, asook die afname van openbare dienste vir die bevolking.<ref name="Wêreldbank" /> Die aantal werknemers het ook aansienlik gekrimp<ref name="Wêreldbank" /> en die ekonomie het begin stagneer. Slegs die onderwysstelsel was vir 'n [[ontwikkelende land]] op 'n hoë vlak. Nadat Mugabe se voorgestelde grondwet tydens 'n volksstemming in 2000 deur die bevolkingsmeerderheid verwerp is, het politici van die ZANU-PF vir die eerste keer sedert onafhanklikheidwording vir hul mag gevrees. Die regering het met aanvalle en onderdrukking op talle organisasies, opposisiepartye, verenigings en vakbonde asook plaaswerkers gereageer.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.monde-diplomatique.de/pm/2005/09/16.mondeText.artikel,a0062.idx,23 |title=Mugabes eiserne Hand |publisher=Le Monde diplomatique |author=Augusta Conchiglia |date=16 September 2005 |accessdate=7 Desember 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051207025627/http://www.monde-diplomatique.de/pm/2005/09/16.mondeText.artikel,a0062.idx,23 |archive-date=7 Desember 2005 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Landhervorming ==== [[Lêer:Election campaign March 2005.jpg|duimnael|'n MDC-optog in Bulawayo, 2005]] [[Lêer:Food insecurity in Zimbabwe.svg|duimnael|Kaart van die voedselonsekerheid in Zimbabwe in Junie 2008]] Die landhervorming ter herverdeling van landbougrond van die koloniste se wit nasate ten gunste van die swart bevolking is in die eerste jare ná onafhanklikwording as gevolg van 'n klousule in die Lancasterhuis-ooreenkoms beperk. Gevolglik kon landbougrond slegs onteien word as die eienaars ingestem het om hul grond te verkoop, alhoewel die grond tydens die koloniale tydperk gewelddadig gevat is. Dié probeerslag van landhervorming op grond van die "Gewillige Verkoper, Gewillige Koper"-beginsel word oor die algemeen as 'n mislukking beskou, aangesien slegs min boere hul grond wou verkoop en in die eerste drie jaar slegs drie van die oorspronklik beplande agt miljoen hektaar herverdeel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.undg.org/docs/12123/Zimbabwe-Country-Analysis-2010-Report_05-09-11.pdf |title=Zimbabwe Country Analysis |publisher=[[Verenigde Nasies]] |date=2010 |pages=26–27 |accessdate=14 Januarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150114214750/http://www.undg.org/docs/12123/Zimbabwe-Country-Analysis-2010-Report_05-09-11.pdf |archive-date=14 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2000 is die landhervorming uiteindelik met geweld uitgevoer. President Robert Mugabe het in verskeie stappe sowat elf miljoen hektaar grond van die wit boere onteien en herverdeel – amptelik aan sowat 300&nbsp;000 kleinboere, terwyl die wit boere volgens die sogenoemde Wet op Grondverkryging vir hulle eiendom op die grond vergoed sou word. Baie plase het egter sonder enige vergoeding aan politici van Mugabe se regeringsparty ZANU-PF gegaan. Baie wit setlaars het gevlug, is uitgesit of vermoor, vee en masjinerie is geplunder.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/enteignungen-in-simbabwe-weisse-farmer-leisten-widerstand-gegen-diktator-mugabe-a-210469.html |title=Enteignungen in Simbabwe: Weiße Farmer leisten Widerstand gegen Diktator Mugabe |publisher=Der Spiegel |author=Rüdiger Strauch |date=22 Augustus 2002 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.weltwoche.ch/ausgaben/2008-27/artikel-2008-27-absturz-eines-he.html |title=Absturz eines Helden |publisher=Die Weltwoche |author=Jean Ziegler |date=2 Februarie 2014 |accessdate=2 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202112718/http://www.weltwoche.ch/ausgaben/2008-27/artikel-2008-27-absturz-eines-he.html |archive-date=2 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Deur dié soort "landhervorming" is die voormalige "broodmandjie" van Afrika in 'n deur hongersnode en wanvoeding geteisterde, permanent van voedselinvoere afhanklike land omskep.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.zeit.de/2005/13/Simbabwe |title=Simbabwe: Leitfaden für Diktatoren |publisher=Die Zeit |author=Bartholomäus Grill |date=27 Maart 2008 |accessdate=4 September 2026}}</ref> As gevolg daarvan gaan groot dele van die bevolking gebuk onder werkloosheid; die monetêre ekonomie word deur 'n galopperende inflasie geaffekteer. Die vragverkeer is grootliks op ruilhandel beperk, die algemene vlak van voorsiening moet op [[bestaansboerdery]] staat maak.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.sueddeutsche.de/wirtschaft/simbabwe-hyperinflation-erreicht-11-2-millionen-prozent-1.583416 |title=Hyperinflation erreicht 11,2 Millionen Prozent |publisher=Süddeutsche |date=17 Mei 2010 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0308/feature5/fulltext.html |title=Ein Land der Narben |publisher=[[National Geographic Society]] |date=Augustus 2003 |accessdate=4 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061104213128/http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0308/feature5/fulltext.html |archive-date=4 November 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2005 is die Senaat as tweede kamer van die wetgewende gesag heringevoer. Lede van die opposisiepartye – veral aanhangers van die [[Movement for Democratic Change]] (MDC) – en ander regeringskritiese mensegroepe is in 'n toenemende mate geïntimideer en soms vermoor. Daarmee het die regering daarin geslaag om hul onmiddellike invloed op die oorblywende landsbevolking te versterk en die werkers van die (politieke) invloed deur die opposisie, veral dié van die MDC, te ontneem. Aangesien die MDC steeds gewildheid kon verwerf, het die regering onder Robert Mugabe 'n konsekwente [[diktatuur]] ingestel. Gevolglik is die regterlike gesag en media gelykgeskakel, die [[vryheid van spraak]] en vergadering aansienlik besnoei en massiewe maatreëls teen andersdenkendes ingestel. Gevolglik was volgens waarnemings deur die min toegelate verkiesingswaarnemers die uitslae van die parlementsverkiesings in 2000 en 2005 asook die presidentsverkiesing 2002 in 'n groot mate vervals. Die daaropvolgende afbreking van arm voorstede met 'n groot aantal MDC-kiesers ("Operasie Murambatsvina") het internasionale skokgolwe veroorsaak. Die verkiesing se omstandighede het nog in dieselfde jaar tot Zimbabwe se skorsing uit die Britse Statebond gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.humanrightsfirst.org/media/2003_alerts/1208.htm |title=Zimbabwe Suspended Indefinitely from Commonwealth |publisher=Human Rights First |date=29 Junie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070629145037/http://www.humanrightsfirst.org/media/2003_alerts/1208.htm |archive-date=29 Junie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Een jaar later het Zimbabwe die Britse Statebond amptelik verlaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thecommonwealth.org/press/31555/34582/35505/zimbabwes_withdrawal_from_the_commonwealth.htm |title=Commonwealth website confirms Zimbabwe "terminated" its membership with effect from 7 December 2003 |publisher=[[Britse Statebond]] |date=12 Desember 2003 |accessdate=5 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705162909/http://www.thecommonwealth.org/press/31555/34582/35505/zimbabwes_withdrawal_from_the_commonwealth.htm |archive-date=5 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Mugabe se voortgesette ignorering van die internasionale kritiek het die diktatoriese regime toenemend geïsoleerd gelaat wat – aangehits deur die bevolking se toenemende ontevredenheid – Zimbabwe se ekonomie tot op die rand van ineenstorting gebring het. In 2001 het die Verenigde Nasies die ''Zimbabwe Democracy and Economic Recovery Act'' ingestel wat in 2002 in werking getree en Zimbabwiese krediete bevries het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.govtrack.us/congress/bills/107/s494/text |title=S. 494 (107th): Zimbabwe Democracy and Economic Recovery Act of 2001 |publisher=GovTrack |date=12 Desember 2001 |accessdate=4 September 2026}}</ref> ==== Koalisie tussen ZANU-PF en MDC ==== [[Lêer:Morgan Tsvangirai Oslo 2009 (flipped).jpg|duimnael|upright|Die Zimbabwiese eerste minister Morgan Tsvangirai in 2009]] [[Lêer:2008 Zimbabwe Cholera Outbreak Combined.svg|duimnael|Kaart van die cholera-epidemie in Zimbabwe in 2008]] Tydens die presidentsverkiesing op 29 Maart 2008 het die destyds 84-jarige Mugabe vir 'n sesde ampstermyn gestaan. Ná die voormalige minister van finansies, [[Simba Makoni]], het ook die opposisieleier [[Morgan Tsvangirai]] van die MDC in die verkiesings gestaan. Die parlemente en die president is terselfdertyd verkies. Aangesien die peilings voor die verkiesing 'n oorwinning vir die opposisie voorspel het, is die verkiesings ook internasionaal dopgehou, maar daar is min verkiesingswaarnemers toegelaat. Ná vertragings in die stemtelling het die opposisie homself tot wenner verklaar. Volgens eerste projeksies op 2 April sou die MDC die verkiesings wen en hul presidentskandidaat 'n absolute meerderheid verower. Volgens die amptelike verkiesingsuitslae uit [[Harare]] het egter geen presidentskandidaat 'n absolute meerderheid behaal nie. Tsvangirai wou in die tweede verkiesing teen Mugabe staan, maar hy het, ingevolge van voortgesette, massiewe onderdrukking en geweld teen MDC-lede deur die Mugabe-regime, einde Junie 2008 sy kandidatuur teruggetrek, waarvolgens Mugabe 'n groot meerderheid op hom kon verenig. Op 15 September 2008 het die twee vyandige politici Mugabe en Tsvangirai in Harare onder bemiddeling deur die Suid-Afrikaanse president [[Thabo Mbeki]] op 'n magsdeling ooreengekom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2008/WORLD/africa/09/15/zimbabwe.powershare/ |title=Rivals sign Zimbabwe power-share deal |publisher=[[CNN]] |date=16 September 2008 |accessdate=4 September 2026}}</ref> 'n Skip wat bedoel was om wapens en ammunisie af te lewer wat Zimbabwe in die [[Volksrepubliek China]] gekoop het, het in 2008 opslae gemaak. Nadat aan die lig gekom het dat die ''An Yue Jiang'' in die [[Durban-hawe|hawe]] van [[Durban]] ([[Suid-Afrika]]) afgelaai sou word, het daar in die openbare mening 'n oproer ontstaan, omdat daar gevrees is dat die wapens teen die bevolking gebruik sou kon word. Die dokwerkers het geweier om die vrag af te laai, wat oor land na Zimbabwe vervoer sou word. Die skip moes op 25 April 2008 saam met die vrag na die Volksrepubliek China terugkeer, alhoewel die Suid-Afrikaanse regering die vrag aanvanklik na Zimbabwe wou laat vervoer. Ander state het ook geweier om die vrag oor hulle gebied af te laai en te laat vervoer. Dié uiteinde van die "''An Yue Jiang''-affêre" is as 'n oorwinning vir die Suid-Afrikaanse burgerlike samelewing beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7366599.stm |title=Civil society's triumph on Zimbabwe |publisher=[[BBC]] |author=Peter Greste |date=25 April 2008 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In Augustus 2008 het in Zimbabwe 'n [[cholera]]-epidemie uitgebreek, waarvolgens op 4 Desember 2008 'n noodtoestand afgekondig is. Teen 16 Maart 2009 was daar reeds meer as 90&nbsp;000 besmette mense en sowat 4&nbsp;030 sterftes.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.who.int/hac/crises/zwe/en/index.html |title=Zimbabwe Situation Report |publisher=[[Wêreldgesondheidsorganisasie]] |accessdate=8 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130208162641/https://www.who.int/hac/crises/zwe/en/index.html |archive-date=8 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens die magsooreenkoms is in Februarie 2009 Tsvangirai as eerste minister en Mugabe weereens as president ingesweer.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.welt.de/politik/article3185479/Vereidigung-in-Simbabwe-Tsvangirai-ist-neuer-Regent-von-Mugabes-Gnaden.html |title=Vereidigung in Simbabwe: Tsvangirai ist neuer Regent von Mugabes Gnaden |publisher=Die Welt |date=11 Februarie 2009 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die regeringsvorming is egter vertraag, aangesien die aangewese adjunkminister vir landbou, [[Roy Bennett]] (MDC), van [[terrorisme]] verdink en deur die [[polisie]] in hegtenis geneem is.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.az.com.na/afrika/ein-schwarzer-freitag-roy-bennett-verschleppt-az-dabei.80674.php |title=Ein schwarzer Freitag: Roy Bennett verschleppt – AZ dabei |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=19 Februarie 2009 |accessdate=19 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219163409/http://www.az.com.na/afrika/ein-schwarzer-freitag-roy-bennett-verschleppt-az-dabei.80674.php |archive-date=19 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 6 Oktober 2009 het Mugabe in die parlement in Harare vir die [[Weste]]rse regerings "koöperatiewe betrekkinge" aangebied. As voorwaarde het hy die opheffing van die sanksies teen Zimbabwe geëis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2009-10-06-mugabe-zim-ready-for-friendly-relations-with-west/ |title=Mugabe: Zim ready for friendly relations with West |publisher=[[Mail & Guardian]] |date=6 Oktober 2009 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Onder die eenheidsregering het die land se swak ekonomiese situasie aanvanklik voortgegaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8403701.stm |title=Zimbabwe exodus to South Africa continues |publisher=[[BBC]] |author=Pumza Fihlani |date=10 Desember 2009 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die vlak aan geweld het egter afgeneem en die ekonomiese situasie het ná 2010 weer ietwat herstel.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.ag-friedensforschung.de/regionen/Simbabwe/30jahre-neu.html |title=Simbabwe hat wenig Grund zum Feiern |publisher=AG Friedensforschung |author=Georg Krase |date=17 April 2010 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Aan die begin van 2011 het sowat drie miljoen Zimbabwiërs in Suid-Afrika gebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6667941.stm |title=SA braced for big Zimbabwe influx |publisher=[[BBC]] |date=18 Mei 2007 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Een van die eenheidsregering se doelwitte was die opstelling van 'n nuwe grondwet, waaroor op 16 Maart 2013 'n stemming gehou is. Dié ontwerp is deur 95% van die drie miljoen stemgeregtigdes goedgekeur.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.tagesschau.de/ausland/simbabwe596.html |title=Tagesschau: Grosse Mehrheit stimmt in Simbabwe für neue Verfassung |publisher=Tagesschau |date=19 Maart 2013 |accessdate=30 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530234939/http://www.tagesschau.de/ausland/simbabwe596.html |archive-date=30 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-21845444 |title=Zimbabwe approves new constitution |publisher=[[BBC]] |date=19 Maart 2013 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die presidents- en parlementsverkiesings op 31 Julie 2013 is weereens deur ernstige bewerings van bedrog begelei, waaronder vervalste kieserslyste en kiesers wat afgewys is. Mugabe en Tsvangirai het opnuut teen mekaar te staan gekom. Die destydse [[sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies]], [[Ban Ki-moon]], het die grootliks vreedsame afloop van die verkiesings geloof en gevra dat die bewerings op die "gevestigde kanale" ondersoek sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.un.org/sg/en/content/former-secretary-general/statements/2013-08-02/statement-attributable-the-spokesperson-for-the-secretary-general-elections-zimbabwe |title=Statement Attributable to the Spokesperson for the Secretary-General on elections in Zimbabwe |publisher=[[Verenigde Nasies]] |author=[[Ban Ki-moon]] |date=2 Augustus 2013 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Reeds op die dag ná die verkiesing en voor die afsluiting van die stemtelling het Mugabe homself tot wenner verklaar.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/robert-mugabe-zanu-pf-laesst-sich-zum-wahlsieger-in-simbabwe-erklaeren-a-914261.html |title=Wahlen in Simbabwe: Mugabe lässt sich zum Sieger erklären |publisher=Der Spiegel |date=1 Augustus 2013 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Op 3 August is Mugabe ná die stemtelling van die eerste rondte met sowat 61% tot wenner verklaar, Tsvangirai het sowat 34% op hom verenig.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.bpb.de/themen/kriege-konflikte/dossier-kriege-konflikte/54685/simbabwe/ |title=BpB Dossier Innerstaatliche Konflikte – Simbabwe |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |author=Locardia Shayamunda |date=14 April 2021 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In die parlement het die ZANU-PF 197 van die 270 setels gewen<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/Simbabwe_node.html |title=Länderinformationen Simbabwe |publisher=Auswärtiges Amt |accessdate=20 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220035533/https://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/Simbabwe_node.html |archive-date=20 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> 'n tweederdemeerderheid, waarmee hulle ook die grondwet kon wysig. Tsvangirai het aangekondig om die verkiesings in die hof te betwis en die regering te boikot. Die [[Afrika-unie]] se verkiesingswaarnemers het in 'n voorlopige verslag "onreëlmatighede" beskryf, maar verbeteringe teenoor die 2008-verkiesings aangedui. Die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SAOG) het die verkiesings voorlopig as "vry en vreedsaam" bestempel, maar nie as "billik" nie, wat die SAOG se doelwit vir hul verkiesingswaarneming was.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://taz.de/Wahlen-in-Simbabwe/!5061943/ |title=Wahlen in Simbabwe – Mugabes deutlicher Doppelsieg |publisher=Die Tageszeitung |date=3 Augustus 2013 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sadc.int/files/4313/7545/6616/FINAL_Preliminary_Statement_of_the_SADC_Election_Observer_Mission_to_the_July_31_2013_Zimbabwe_Harmonised_Elections_as_at1148_on__August_02_2013.pdf |title=SADC Election Observation Mission to the Republic of Zimbabwe Preliminary Statement by Hon. Bernard Kamillius Membe Minister of Foreign Affairs and International Cooperation of the United Republic of Tanzania and Head of the SADC Election Observation Mission to the Harmonised Elections of the Republic of Zimbabwe Held on 31 July 2013 |publisher=[[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] |date=2 Augustus 2013 |accessdate=3 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303082451/https://www.sadc.int/files/4313/7545/6616/FINAL_Preliminary_Statement_of_the_SADC_Election_Observer_Mission_to_the_July_31_2013_Zimbabwe_Harmonised_Elections_as_at1148_on__August_02_2013.pdf |archive-date=3 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://pa.au.int/en/sites/default/files/Final%20Copy%20Preliminary%20Statement%20Zimbabwe%202013_0.pdf |title=African Union Election Observation Mission to the Harmonised Elections of 31 July 2013 in the Republic of Zimbabwe – Preliminary Statement |publisher=[[Afrika-unie]] |date=2 Augustus 2013 |accessdate=14 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014222145/http://pa.au.int/en/sites/default/files/Final%20Copy%20Preliminary%20Statement%20Zimbabwe%202013_0.pdf |archive-date=14 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Afsetting van Robert Mugabe ==== [[Lêer:A tank in harare during the coup.jpg|duimnael|'n Tenk in Harare tydens die 2017-staatsgreep]] Nadat die 90-jarige Mugabe geen gewilligheid getoon het om van sy presidentskap afstand te doen nie en daar tekens was dat hy sy vrou [[Grace Mugabe]] as sy opvolger wou voorberei, het ook binne die ZANU-PF die kritiek aan hom toegeneem. Op 15 November 2017, na een jaar se protes teen sy regering asook Zimbabwe se vinnig dalende ekonomie, is Mugabe tydens 'n [[staatsgreep]] deur dié land se gewapende magte onder huisarres geplaas.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2017/11/14/africa/zimbabwe-military-chief-treasonable-conduct/index.html |title=Zimbabwe in turmoil after apparent coup |publisher=[[CNN]] |authors=David McKenzie, Brent Swails en Angela Dewan |date=16 November 2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2017/nov/15/zimbabwe-army-control-harare-coup-robert-mugabe-live |title=Zimbabwe's Robert Mugabe confined to home as army takes control |publisher=[[The Guardian]] |date=15 November 2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Op 19 November 2017 het [[ZANU–PF]] Robert Mugabe gedwing om as partyleier te bedank en hom met die voormalige adjunkpresident [[Emmerson Mnangagwa]] vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-42043370 |title=Zimbabwe's ruling party sacks Robert Mugabe as leader |publisher=[[BBC]] |date=19 November 2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Op 21 November 2017 het Mugabe sy bedanking aangebied voordat die vervolgingsverrigtinge voltooi is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-42071488 |title=Zimbabwe's Robert Mugabe resigns, ending 37-year rule |publisher=[[BBC]] |date=21 November 2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref> == Politiek == === Regering === [[Lêer:New Parliament of Zimbabwe August 2024.jpg|duimnael|Die nuwe parlementsgebou in Harare]] Zimbabwe is 'n parlementêre republiek met 'n uitvoerende president in 'n eenheidstaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.longdom.org/open-access/a-critical-analysis-of-the-dynamics-of-intergovernmental-relations-in-zimbabwe-2332-0761-1000326.pdf |title=A Critical Analysis of the Dynamics of Intergovernmental Relations in Zimbabwe |publisher=OMICS Publishing Group |author=Chakunda V |date=5 Mei 2015 |accessdate=6 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260906055522/https://www.longdom.org/open-access/a-critical-analysis-of-the-dynamics-of-intergovernmental-relations-in-zimbabwe-2332-0761-1000326.pdf |archive-date=6 September 2026 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die presidensiële stelsel is in 2026 met die ondertekening van grondwetlike wysigings afgeskaf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20260709-zimbabwe-s-ruling-party-accused-of-hollowing-out-parliamentary-oversight |title=Zimbabwe's ruling party accused of hollowing out parliamentary oversight |publisher=[[Radio France Internationale]] |date=9 Julie 2026 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Met die grondwetlike veranderinge in 2005 is die Senaat as die hoërhuis heringevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.kubatana.net/html/archive/legisl/050916czamd17ac.asp?sector=LEGISL |title=Constitution of Zimbabwe Amendment (No. 17) Act, 2005 |publisher=NGO Network Alliance Project |date=16 September 2005 |accessdate=27 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927233356/http://www.kubatana.net/html/archive/legisl/050916czamd17ac.asp?sector=LEGISL |archive-date=27 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Nasionale Vergadering is die laerhuis van die parlement. In 1987 het Mugabe die grondwet verander en daarmee die seremoniële presidentskap en die amp van eerste minister geskrap om 'n uitvoerende presidentskap in te voer — 'n presidensiële stelsel. Sy ZANU-PF-party het sedert onafhanklikwording elke verkiesing gewen — in die 1990-verkiesing het die tweede geplaaste party, [[Edgar Tekere]] se Zimbabwe Unity Movement (ZUM), 20% van die stemme op hom verenig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.newzimbabwe.com/pages/review27.15680.html |title=Tekere says Mugabe 'insecure' in new book |publisher=New Zimbabwe |date=27 Desember 2007 |accessdate=27 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071227185709/http://www.newzimbabwe.com/pages/review27.15680.html |archive-date=27 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Mugabe |title=Robert Mugabe |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die amp van eerste minister, wat in 2009 heringevoer is, is met die goedkeuring van die nuwe grondwet in 2013 weer geskrap. === Buitelandse betrekkinge === {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Zimbabwe|Suid-Afrika-Zimbabwe-betrekkinge}} [[Lêer:Diplomatic missions of Zimbabwe.PNG|duimnael|Diplomatieke missies van Zimbabwe in die buiteland]] Die buitelandse betrekkinge van Zimbabwe fokus op nou bande met die [[Volksrepubliek China]]<ref>{{en}} {{cite book|title=The Great Wall and the Empty Fortress: China's Search for Security|page=48}}</ref> en [[Suid-Afrika]]. Zimbabwe het bilaterale betrekkinge met verskeie lande. Ná Ian Smith se eensydige onafhanklikheidsverklaring van die Verenigde Koninkryk in 1965 is Rhodesië se diplomatieke teenwoordigheid dramaties regoor die wêreld teruggerol. Teen tye van die Lancasterhuis-ooreenkoms in 1979 het Rhodesië slegs verteenwoordigende kantore in [[Londen]], [[Bonn]], [[Pretoria]], [[Washington, D.C.]] en [[Tokio]] gehad. Sendings in [[Maputo]] (destyds Lourenço Marques) en [[Lissabon]] is in 1975 gesluit ná die Angelierrewolusie in [[Portugal]]. Onder Robert Mugabe het Zimbabwe 'n nuwe buitelandse beleid gevoer wat nouer saamwerk met Afrika-, [[Oosblok]]- en [[Beweging van Onverbonde Lande|Onverbonde]]-lande. Die hoofstad van die land, Harare, huisves tans 51 ambassades. Verskeie ander lande het ambassadeurs van ander hoofstede, veral Pretoria en [[Addis Abeba]], geakkrediteer. === Provinsies === [[Lêer:Administrative Divisions of Zimbabwe.svg|duimnael|Zimbabwe se provinsies]] [[Lêer:Zimbabwe districts with names.svg|duimnael|Zimbabwe se distrikte]] Zimbabwe word administratief onderverdeel in agt provinsies en twee stede met provinsiale status, [[Harare]] en [[Bulawayo]]. Die provinsies word verder onderverdeel in 91 distrikte en 1&nbsp;200 munisipaliteite (sogenaamde ''wards'') wat elkeen uit 'n aantal nedersettings bestaan. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! rowspan="2" scope="col" |Provinsie ! colspan="2" scope="col" |Stede ! rowspan="2" scope="col" |Stigting |- ! scope="col" |Hoofstad ! scope="col" |Grootste stad |- ! scope="row" |[[Bulawayo]] | colspan="2" |Bulawayo |1997 |- ! scope="row" |[[Harare]] | colspan="2" |Harare |1997 |- ! scope="row" |[[Manicaland]] | colspan="2" |[[Mutare]] |1897 |- ! scope="row" |[[Masjonaland-Sentraal]] | colspan="2" |[[Bindura]] |1983 |- ! scope="row" |[[Masjonaland-Oos]] | colspan="2" |[[Marondera]] |? |- ! scope="row" |[[Masjonaland-Wes]] |[[Chinhoyi]] |[[Kadoma]] |1983 |- ! scope="row" |[[Masvingo (provinsie)|Masvingo]] | colspan="2" |[[Masvingo]] |? |- ! scope="row" |[[Matabeleland-Noord]] |[[Lupane]] |[[Victoria Falls]] |1973 |- ! scope="row" |[[Matabeleland-Suid]] |[[Gwanda]] |[[Beitbrug, Zimbabwe|Beitbrug]] |1973 |- ! scope="row" |[[Midlands (provinsie)|Midlands]] | colspan="2" |[[Gweru]] |? |} === Menseregte === [[Lêer:Demonstration against Mugabe.JPG|duimnael|Demonstrasie teen Robert Mugabe in [[Londen]] op 12 Augustus 2006]] Daar was baie berigte van [[menseregte]]skendings in Zimbabwe onder die Mugabe-bewind en die oorheersende ZANU-PF-party.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Rhoda E. Howard-Hassmann |title=Mugabe's Zimbabwe, 2000–2009: Massive Human Rights Violations and the Failure to Protect |journal=Human Rights Quarterly |volume=32 |issue=4 |pages=898–920 |doi=10.1353/hrq.2010.0030 |s2cid=143046672 |issn=1085-794X |date=24 November 2010}}</ref> Volgens menseregte-organisasies soos [[Amnestie Internasionaal]]<ref name="AI">{{en}} {{cite web |url=http://web.amnesty.org/report2005/zwe-summary-eng |title=Zimbabwe |publisher=[[Amnestie Internasionaal]] |accessdate=3 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071203015112/http://web.amnesty.org/report2005/zwe-summary-eng |archive-date=3 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en [[Human Rights Watch]]<ref name="hrw">{{en}} {{cite web |url=https://www.hrw.org/englishwr2k7/docs/2007/01/11/zimbab14720.htm |title=Zimbabwe – Events of 2006 |publisher=Human Rights Watch |accessdate=11 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011095246/http://hrw.org/englishwr2k7/docs/2007/01/11/zimbab14720.htm |archive-date=11 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> het die Zimbabwiese regering die regte op skuiling, voedsel, vryheid van beweging en verblyf, vryheid van vergadering en die [[oppergesag van die reg]] geskend. In 2009 het [[Gregory Stanton]], president van die Internasionale Vereniging van Volksmoordgeleerdes, aangevoer dat daar "duidelike bewyse [is] dat die Mugabe-regering skuldig was aan misdade teen die mensdom en dat daar voldoende bewyse van misdade teen die mensdom was om Mugabe voor die [[Internasionale Strafhof]] te verhoor."<ref>{{en}} Howard-Hassmann 2010, bl. 909</ref> In Zimbabwe is manlike [[homoseksualiteit]] onwettig. Van 1995 af het die regering veldtogte teen beide homoseksuele mans en vroue geloods.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://ilga.org/downloads/02_ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2016_ENG_WEB_150516.pdf |title=State Sponsored Homophobia 2016: A world survey of sexual orientation laws: criminalisation, protection and recognition |publisher=International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association |date=17 Mei 2016 |accessdate=2 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902183618/http://ilga.org/downloads/02_ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2016_ENG_WEB_150516.pdf |archive-date=2 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> President Mugabe het [[gay]]s vir baie van Zimbabwe se probleme blameer en homoseksualiteit as 'n "on-Afrika"- en immorele kultuur beskryf wat deur Europese koloniste saamgebring en slegs deur "'n paar blankes" in sy land beoefen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/523162.stm |title=World: Africa – Zimbabwe gay rights face dim future |publisher=[[BBC]] |date=17 November 1999 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Byeenkomste deur opposisiegroepe is gereeld onderworpe aan vergelding deur die polisie soos die onderdrukking van 'n MDC-optog op 11 Maart 2007 en verskeie andere tydens die 2008-verkiesingsveldtog.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=10517688 |title=Zimbabwe election violence spreads to Harare |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Raymond Whitaker |date=22 Junie 2008 |accessdate=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924183016/http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=10517688 |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Polisie-aksies is sterk veroordeel deur die [[Sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies]], [[Ban Ki-moon]], die [[Europese Unie]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6449691.stm |title=Unbowed Tsvangirai urges defiance |publisher=[[BBC]] |date=14 Maart 2007 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die Zimbabwiese regering word van die onderdrukking van beide persvryheid en die vryheid van spraak beskuldig.<ref name="AI" /> Die regering word ook gereeld daarvan beskuldig dat dit die openbare uitsaaier, die [[Zimbabwe Broadcasting Corporation]], as 'n propaganda-instrument misbruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.pressreference.com/Uz-Z/Zimbabwe.html |title=Zimbabwe Press, Media, TV, Radio, Newspapers |publisher=Press Reference |date=2006 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Koerante wat krities oor die regering berig, soos die ''Daily News'', het gesluit nadat bomme voor hulle kantore ontplof het en die regering geweier het om hulle lisensies te hernu.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1141168.stm |title=Zimbabwe newspaper bombed |publisher=[[BBC]] |date=28 Januarie 2001 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2004/02/07/world/world-briefing-africa-zimbabwe-newspaper-silenced.html |title=Zimbabwe: Newspaper Silenced |publisher=[[The New York Times]] |author=Michael Wines |date=7 Februarie 2004 |accessdate=4 September 2026}}</ref> [[BBC]], [[Sky News]] en [[CNN]] is verbied om in Zimbabwe opnames te doen of om uit die land te berig. In 2009 is verslagbeperkings op beide BBC en CNN gelig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zimbabwe/5935043/Zimbabwe-lifts-reporting-ban-on-BBC-and-CNN-after-eight-years.html |title=Zimbabwe lifts reporting ban on BBC and CNN after eight years |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Urmee Khan |date=30 Julie 2009 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Sky News hou aan om verslag te doen oor gebeure in Zimbabwe vanuit buurlande soos Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/newswatch/ukfs/hi/newsid_4400000/newsid_4401700/4401767.stm |title=Why did Zimbabwe ban the BBC? |publisher=[[BBC]] |author=Milton Nkosi |date=1 April 2005 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://zimbabwemetro.com/2008/06/22/al-jazeera-kicked-out-of-zimbabwe |title=Al Jazeera kicked out of Zimbabwe |publisher=Zimbabwe Metro |date=22 Junie 2008 |accessdate=20 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820084730/http://zimbabwemetro.com/2008/06/22/al-jazeera-kicked-out-of-zimbabwe/ |archive-date=20 Augustus 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Ekonomie == {{Hoofartikel|Ekonomie van Zimbabwe}} [[Lêer:Harare secondst.jpg|duimnael|Moderne kantoorgeboue in Harare]] Zimbabwe is 'n [[ontwikkelende land]] en die ekonomiese ontwikkeling word veral deur hiperinflasie gekniehalter. Veral [[landbou]] en [[mynbou]] produseer uitvoergoedere. Die land beskik oor metallurgiese [[chromiet]]. Van die ander [[mineraal]]afsettings sluit in [[steenkool]], [[diamant]]e, [[litium]], [[asbes]], [[koper]], [[nikkel]], [[goud]], [[platinum]] en [[yster]]erts.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sadc.int/member-states/zimbabwe |title=Zimbabwe |publisher=[[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> Sedert die einde van die burgeroorlog in 1980 het Zimbabwe 'n onstuimige ekonomie gehad en van Afrika se broodmandjie in 'n land verander waar teen Maart 2025 meer as 'n derde van sy bevolking gebuk gaan onder wanvoeding.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wfp.org/countries/zimbabwe |title=Zimbabwe |publisher=Wêreldvoedselprogram |accessdate=4 September 2026}}</ref> In 1997 het die land oor een van die welvarendste ekonomieë in Afrika beskik, maar in 2015 was sy ekonomiese groei met 1,5% die swakste in Suider-Afrika.<ref name="vermis">{{en}} {{cite web |url=http://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/kuriose-entwicklung-simbabwe-enteignete-weisse-farmer-jetzt-vermisst-es-sie_H2128242699_207330/ |title=Kuriose Entwicklung: Simbabwe enteignete weiße Farmer – jetzt vermisst es sie |publisher=Finanzen 100 |accessdate=26 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150926113456/http://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/kuriose-entwicklung-simbabwe-enteignete-weisse-farmer-jetzt-vermisst-es-sie_H2128242699_207330/ |archive-date=26 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vanweë die diktatoriese politieke beleid het die uitsig vir die eens groeiende ekonomie sedert die 1990's aansienlik verswak. Van 1998 tot 2008 het die ekonomie met sowat die helfte gekrimp. Aan die einde van 2008 het vanweë hiperinflasie, 'n buitelandse valutatekort, 'n gebrek aan beleggings, invoer- en uitvoerbeperkings, asook 'n energietekort al die ekonomiese sektore byna tot stilstand gekom. Die instelling van 'n multi-geldeenheidstelsel ná die ineenstorting van die inheemse geldeenheid (die inflasiekoers het in 2008 100&nbsp;000% beloop) met die [[Amerikaanse dollar]] as die reserwegeldeenheid het ná 2009/2010 slegs 'n tydelike verbetering gebring. Byna al die sektore van die vervaardigingsbedryf het groot inkomsteverliese gely. Daarbenewens het die oorlogsverwikkelinge in die [[Demokratiese Republiek die Kongo]] die ekonomie van devises ter waarde van etlike miljoen Amerikaanse dollar ontneem. Die [[werkloosheid]] is in 2005 op sowat 80% geskat, volgens ander parameters in 2009 op 95%.<ref name=":2">{{en}} {{cite web |url=https://www.theodora.com/wfbcurrent/zimbabwe/zimbabwe_economy.html |title=Zimbabwe Economy – 2024 |date=4 Mei 2024 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In 2021 is dit op 5% geskat.<ref name=":2" /> === Geldeenheid === [[Lêer:Tenbillion zimbabwe.jpg|duimnael|'n 10 Miljard ([[Engels]]: ''billion'') Zimbabwiese Dollar-noot uitgegee tydens [[hiperinflasie]] in 2008]] [[Lêer:Zimbabwe $100 trillion 2009 Obverse.jpg|duimnael|'n 100 Biljoen (''trillion'') Zimbabwiese Dollar-noot uitgegee tydens hiperinflasie in 2009]] Die [[Zimbabwiese dollar]] (Z$)<ref>{{de}} Helmut Kahnt, Bernd Knorr: ''Alte Maße, Münzen und Gewichte. Ein Lexikon.'' Bibliographisches Institut, Leipzig 1986, Lizenzausgabe Mannheim/Wien/Zürich 1987, ISBN 3-411-02148-9, bl. 379.</ref> is in 1980 ná Zimbabwe se erkende onafhanklikwording onder 'n swart meerderheidsregering ingevoer. Ná 'n hiperinflasie is op 12 April 2009 die geldeenheid se gebruik vir een jaar uitgestel, nadat dit fakties met buitelandse geldeenhede vervang is. Pleks daarvan is in Januarie 2009 verskeie buitelandse geldeenhede toegelaat, waaronder die [[Amerikaanse dollar]], die [[Suid-Afrikaanse rand]] en die [[euro]]. In 2015 het die Chinese [[renminbi]] ook 'n amptelike geldeenheid geword, nadat die [[Volksrepubliek China]] $40 miljoen se skuld kwytgeskeld het.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/tauschhandel-simbabwe-fuehrt-yuan-als-waehrung-ein-china-erlaesst-dafuer-schulden_H1327974758_234062/ |title=Simbabwe führt Yuan als Währung ein – China erlässt dafür Schulden |publisher=Finanzen 100 |date=22 Desember 2015 |accessdate=21 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221014054/http://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/tauschhandel-simbabwe-fuehrt-yuan-als-waehrung-ein-china-erlaesst-dafuer-schulden_H1327974758_234062/ |archive-date=21 Februarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 1 Oktober 2015 is die Zimbabwiese dollar amptelik as geldeenheid geskrap.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rbz.co.zw/pdfs/Public%20Notices/2015/Demonetisation%20Press%20Statement%209%20June%202015.pdf |title=Press Statement: Demonetization of the Zimbabwe Dollar |publisher=Reserwebank van Zimbabwe |date=11 Junie 2015 |accessdate=14 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614145914/http://www.rbz.co.zw/pdfs/Public%20Notices/2015/Demonetisation%20Press%20Statement%209%20June%202015.pdf |archive-date=14 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die tekort aan banknote het in September 2016 die reserwebank genoop om skulderkennings as 'n tweede geldeenheid uit te reik. Op 31 Oktober 2016 het president Mugabe die skulderkennings ingestel, waarmee die ekonomie gestabiliseer sou word,<ref>{{de}} ''Bargeldknappheit in Simbabwe''; Neue Zürcher Zeitung, 2 November 2016.</ref> maar dit is in Februarie 2019 van die Amerikaanse dollar ontkoppel en met die RTGS-dollar vervang.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.fin24.com/Economy/Africa/zim-says-exchange-rate-to-strengthen-thanks-to-new-currency-20190222 |title=Zim says exchange rate to strengthen, thanks to 'new currency' |publisher=Fin 24 |author=Antony Sguazzin |date=22 Februarie 2019 |accessdate=28 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228192419/https://www.fin24.com/Economy/Africa/zim-says-exchange-rate-to-strengthen-thanks-to-new-currency-20190222 |archive-date=28 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 24 Junie 2019 is die Zimbabwiese dollar as die enigste wettige geldeenheid heringevoer, terwyl die gebruik van buitelandse geldeenhede verbied is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fin24.com/Economy/zim-dollars-only-finance-minister-ncube-bans-foreign-currency-20190624 |title=Zim dollars only: Finance minister Ncube bans foreign currency |publisher=Fin 24 |author=Memory Mataranyika |date=24 Junie 2019 |accessdate=24 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624125008/https://www.fin24.com/Economy/zim-dollars-only-finance-minister-ncube-bans-foreign-currency-20190624 |archive-date=24 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 5 April 2024 is die instelling van 'n nuwe geldeenheid, [[Zimbabwe Goud]] ("ZiG", ZWG) met banknote ter waarde van 1 tot 200 aangekondig. Daar sou ook muntstukke uitgereik word. Die goewerneur van die reserwebank, John Mushayavanhu, het verduidelik dat die nuwe geldeenheid deur [[Edelmetaal|edelmetale]] (veral goud) en valuta gedek sou wees. Dié stap is geneem in reaksie op die galopperende inflasie, waarvolgens die RTGS-dollar sedert die begin van die jaar driekwart van sy monetêre waarde verloor het. In Maart 2024 het die inflasie 55% beloop. Daarbenewens het die Zimbabwiese ekonomie die gevolge van 'n ernstige droogte in die gesig gestaar, waardeur sowat die helfte van die [[mielie]]oeste verlore gegaan het. Die banke en burgers van Zimbabwe is aangemoedig om binne 21 dae hulle RTGS-dollar vir Zimbabwe Goud te ruil. Die Amerikaanse dollar, wat volgens skattings vir sowat 85% van al die transaksies gebruik word, het 'n wettige geldeenheid gebly. Waarnemers het verwag dat weens die gebrekkige vertroue in die regering se ekonomiese beleid die Amerikaanse dollar die verkose geldeenheid sou bly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68736155 |title=Zimbabwe launches new gold-backed currency – ZiG |publisher=[[BBC]] |author=Shingai Nyoka |date=5 April 2024 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.handelszeitung.ch/newsticker/simbabwe-fuhrt-an-gold-gekoppelte-wahrung-ein-699810-1 |title=Simbabwe führt an Gold gekoppelte Währung ein |publisher=Handelszeitung |date=5 April 2024 |accessdate=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416150833/https://www.handelszeitung.ch/newsticker/simbabwe-fuhrt-an-gold-gekoppelte-wahrung-ein-699810-1 |archive-date=16 April 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 30 April het die reserwebank die Zimbabwe Goud begin uitgee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/zimbabwe-zig-new-currency-5173a73586eef8ad413964f33419068d |title=Zimbabwe’s ZiG is the world’s newest currency and its latest attempt to resolve a money crisis |publisher=Associated Press |author=Farai Mutsaka |date=1 Mei 2024 |accessdate=4 September 2026}}</ref> === Infrastruktuur === ==== Energiebedryf ==== [[Lêer:Harare International Airport.jpg|duimnael|Die internasionale lughawe in Harare]] Sowat 'n derde van Zimbabwe se elektrisiteit word in waterkragsentrales opgewek waarvan die [[Karibadam]]projek die bekendste en belangrikste is. Toe dit in 1960 beplan is, was dit die grootse hidroëlektriese aanleg ter wêreld. Termiese kragsentrales voorsien in die res van die land se kragbehoefte. ==== Spoorweë, pad- en lugvervoer ==== [[Lêer:Zimbabwe Transportation.jpg|duimnael|Kaart van Zimbabwe se vervoernetwerk]] Zimbabwe se nasionale spoorweë bedryf een van die gevorderdste netwerke in [[Afrika suid van die Sahara]] met 'n totale lengte van sowat 2&nbsp;700&nbsp;km, waarvan sowat tien persent geëlektrifiseer is. Dit word aangevul deur 'n uitgebreide padnetwerk waarvan 'n vyfde geasfalteer is. Zimbabwe word in 'n noordwes-suidoostelike rigting deur die [[Beira–Lobito-Grootpad]], wat [[Lobito]] ([[Angola]]) aan die [[Atlantiese Oseaan]] met [[Beira]] ([[Mosambiek]]) aan die [[Indiese Oseaan]] verbind, en in 'n noord-suidelike rigting deur die [[Kaapstad-Kaïro-Grootpad]] deurkruis; albei grootpaaie ontmoet in die Zambiese hoofstad [[Lusaka]] net noord van die grens met Zimbabwe. [[Air Zimbabwe]] is die nasionale lugredery en die nasionale lugvervoernetwerk verbind die grootste stedelike sentra met mekaar. Harare se [[Robert Gabriel Mugabe Internasionale Lughawe|internasionale lughawe]] verbind die land met bestemmings in Afrika en oorsee. Bulawayo beskik ook oor 'n [[Joshua Mqabuko Nkomo International Airport|internasionale lughawe]], terwyl die [[Lughawe Victoria Falls]] veral vir oorsese toeriste van belang is. Dié drie is die internasionale lughawens van Zimbabwe. Van die belangrikste brûe in Zimbabwe sluit in die [[Birchenoughbrug]] oor die [[Saverivier]] en die [[Otto Beit-brug]] oor die [[Zambezirivier]] op die grens met Zambië. Albei brûe is befonds deur die [[Beit Trust]] wat hom beywer vir ontwikkelingsprojekte in die drie lande [[Malawi]], Zambië en Zimbabwe. Die [[Beitbrug]]-grenspos wat Zimbabwe met Suid-Afrika, die grootste ekonomie in Suider-Afrika verbind, is van groot ekonomiese belang vir Zimbabwe. By dié grenspos begin die [[Beitbrug-Bulawayo Spoorweg]] na [[Bulawayo]]. Die [[Limpopo-spoorlyn]] verbind [[Bulawayo]] en [[Gweru]] met die [[Maputo]]-hawe in Mosambiek. === Toerisme === [[Lêer:Victoria Falls aerial view September 2003.jpg|duimnael|Die [[Victoria-waterval]] op die grens tussen Zambië en Zimbabwe is 'n vername toeristebestemming]] Zimbabwe spog met verskeie toeristeaantreklikhede. Die [[Victoria-waterval]] by die Zambezi op die grens met Zambië is in die noordweste van Zimbabwe geleë. Dit word as die grootste waterval in die wêreld beskou.<ref name=":5">{{en}} {{cite web |url=https://www.countryreports.org/country/Zimbabwe/geography |title=Geography and Environment of Zimbabwe |publisher=Country Reports |accessdate=4 September 2026}}</ref> Voor die politieke ingrypings het die meeste toeriste die Zimbabwiese kant van dié baken besoek, maar vandag bat veral Zambië by die besoekers. Die Victoria-waterval Nasionale Park is ook hier geleë en dit is een van die elf nasionale parke van die land,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.zimbabwetourism.net/index.php/where-to-go/destinations/hwange-national-park |title=Hwange National Park |publisher=Zimbabwe Tourim |date=26 Maart 2014 |accessdate=17 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417005200/http://www.zimbabwetourism.net/index.php/where-to-go/destinations/hwange-national-park |archive-date=17 April 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> waarvan [[Hwange Nasionale Park]] die grootste is. Die [[Karibadam]] is 'n ander toeristebestemming en die grootste dam wêreldwyd.<ref name=":5" /> Die [[Mazowedam]] naby Harare word soms vir [[watersport]] gebruik; dit is oorspronklik opgerig om [[besproeiing]]swater aan [[lemoen]]plase te verskaf. Zimbabwe is ongewoon in Afrika, aangesien daar 'n aantal antieke en middeleeuse ruïnestede is wat in 'n unieke droë klipmuurstyl opgerig is. Groot Zimbabwe naby Masvingo is die bekendste van dié stede. Van die ander ruïnestede sluit in [[Khami]], [[Danamombe]] en [[Naletale]]. Zimbabwe beskik oor vyf [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e: Groot-Zimbabwe, Khami, [[Mana Pools]], [[Matopos]] en die Victoria-waterval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/zw |title=Zimbabwe |publisher=[[Unesco]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die land het ook elf nasionale parke: [[Chimanimaniberge|Chimanimani]], [[Gonarezhou Nasionale Park|Chizarira]], Gonarezhou, Hwange, Kazuma Pan, Mana Pools, Matopos, Matusadona, Nyanga, Victoria-waterval en Zambezi. Daar is ook vier vredesparke wat na ander lande strek: Chimanimaniberge op die grens met Mosambiek, [[Groter Limpopo-vredespark]] op die grens met Mosambiek en Suid-Afrika, Groot Mapungubwe Oorgrensbewaringsgebied op die grens met Botswana en Suid-Afrika en Kavango-Zambezi Oorgrensbewaringsgebied. == Demografie == {{Sien ook|Pleknaamsveranderinge in Zimbabwe}} === Grootste stede === {{Grootste stede in Zimbabwe}} === Etniese groepe === [[Lêer:Historical population of Zimbabwe.svg|duimnael|Zimbabwe se bevolkingsgroei (1801–2023)]] Die oudste [[etniese groep]] in Zimbabwe is die [[Boesman|San]] wat sedert 2&nbsp;000 jaar in die gebied woon, vandag is daar sowat 1&nbsp;200 San in die land. Zimbabwe is 'n multi-etniese land en die [[Mashona]] vorm met 84% die grootste etniese groep, gevolg deur die [[Ndebele (stam)|Ndebeles]] met 14% van die bevolking. Die Mashona bly veral in die [[Masjonaland]] in die noorde met [[Harare]] as hulle sentrum, terwyl die Ndebele die [[Matabeleland]] in die suide en weste woon met [[Bulawayo]] as die grootste stad. As gevolg van etniese spanning het veral onder Robert Mugabe se bewind baie Ndebeles uit die land gevlug, waarvan die meeste na Suid-Afrika. Van die ander etniese groepe in Zimbabwe sluit in [[Vendas]], [[Tongas]], [[Tsongas]], [[Kalangas]], [[Basotho]], [[Ndaus]], [[Nambyas]], [[Tswanas]], [[Xhosas]] en [[Lozis]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://issafrica.org/country-file-zimbabwe/society |title=Ethnic composition |publisher=Institute for Security Studies |accessdate=4 September 2026}}</ref> Van die etniese minderhede sluit in [[Blanke Zimbabwiërs]] wat veral van Britse herkoms is en in 'n mindere mate [[Afrikaners]] en [[Portugese]]. In 1975 het sowat 278&nbsp;000, oftewel 4,3% van die totale bevolking, wit mense in die destydse Rhodesië gewoon.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Wiley, Allen F. Isaacman |title=Southern Africa: society, economy, and liberation |publisher=Michigan State University, University of Minnesota |year=1981 |pages=55}}</ref> Ná Mugabe se landhervorming, uitsetting en moorde op wit mense het baie die land ontvlug, waarvan die meeste na Suid-Afrika en die Verenigde Koninkryk. Nadat Mugabe in 2017 afgeset en met Emmerson Mnangagwa as president vervang is, het baie wit mense na die land teruggekeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/global-health/climate-and-people/white-farmers-return-to-zimbabwe-agriculture-boost/ |title=Hundreds of white farmers return to Zimbabwe in boost for agriculture |publisher=[[Daily Telegraph]] |authors=Ben Farmer, Peta Thornycroft |date=4 September 2023 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2025-07-29-even-white-zimbabweans-are-returning-zanu-pf-insists-exiles-are-flocking-back-home/ |title='Even white Zimbabweans are returning': Zanu-PF insists exiles are flocking back home |publisher=Independent Online |author=Jonisayi Maromo |date=29 Julie 2025 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In Zimbabwe woon ook ander etniese groepe soos [[Anglo-Afrikane]] (30&nbsp;000), [[bruin mense]] (75&nbsp;000), [[Chewa]]s, [[Noord-Sotho's]] (150&nbsp;000), [[Swazi's]] (71&nbsp;000) en [[Zoeloes]] (152&nbsp;000). === Tale === [[Lêer:Victoria-Falls-willk-stein.jpg|duimnael|Teken by die [[Victoria-waterval]] in Engels, met die waterval se naam in [[Lozi]]]] As gevolg van die etniese diversiteit word daar ook uiteenlopende tale in Zimbabwe gepraat. Die [[Bantoetale]] [[Shona (taal)|Shona]] (78%) en [[Noord-Ndebele]] (20%) is die twee mees gebruikte tale in die land. Daarna word ander Bantoe-minderheidstale soos [[Chichewa]], [[Chisena]], [[Chitonga]], [[Kalanga]], [[Khoisan-tale|Khoisan]], [[Lozi]], [[Nambya]], [[Ndau]], Noord-Ndebele, [[Tsonga]] (Shangani), [[Shona (taal)|Shona]], [[Suid-Sotho]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]] en [[Zoeloe]] gepraat. [[Engels]] word veral deur wit en bruin Zimbabwiërs gebruik, waarvolgens minder as 2,5% van die bevolking Engels as hulle [[moedertaal]] besig. Met die goedkeuring van die nuwe grondwet in 2013 het Zimbabwe 16 amptelike tale.<ref name="Grondwet" /> In 'n minder mate word daar in Zimbabwe ook [[Afrikaans]] gepraat, veral deur Blanke Zimbabwiërs.<ref>{{en}} {{cite book |last1=Salawu |first1=Abiodun |last2=Molale |first2=Tshepang Bright |last3=Uribe-Jongbloed |first3=Enrique |last4=Ullah |first4=Mohammad Sahid |title=Indigenous Language for Development Communication in the Global South |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-66691-202-9 |url=https://books.google.com/books?id=0uqfEAAAQBAJ&pg=PA217&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=23 November 2022 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Daar was ook 'n Afrikaansmedium-skool in die destydse Suid-Rhodesië en later Rhodesië: [[Bothashof]] wat later in [[Hoërskool Eaglesvale|Eaglesvale]] hernoem en nou 'n Engelsmedium-skool is. Die mengtaal [[Fanagalo]], wat Afrikaans met elemente van Bantoetale vermeng, word ook in Zimbabwe gebruik. === Godsdiens === [[Lêer:Sacred Heart Cathedral, Harare.jpg|duimnael|links|upright|'n [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] [[katedraal]] in Harare]] Volgens die Intersensale Demografie-opname deur die Zimbabwiese Nasionale Statistiekagentskap is 84% van die Zimbabwiërs [[Christene]], 10% ongebonde en 0,7% is [[Moslem]]s.<ref name="2017survey">{{en}} {{cite web |url=https://zimbabwe.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Inter%20Censal%20Demography%20Survey%202017%20Report.pdf |title=Inter Censal Demography Survey 2017 Report |publisher=Zimbabwiese Nasionale Statistiekagentskap |date=2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |title=Table: Religious Composition by Country |publisher=Pew Research Center |date=2012 |accessdate=10 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310101254/https://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |archive-date=10 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51503.htm |title=Zimbabwe – International Religious Freedom Report 2005 |publisher=United States Department of State |accessdate=4 September 2026}}</ref> Volgens skattings woon 62% van die bevolking gereeld godsdienste by.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761575825_3/Zimbabwe.html |title=Zimbabwe |publisher=[[Encarta]] |accessdate=31 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071031022353/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761575825_3/Zimbabwe.html |archive-date=31 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sowat 69% van die Zimbabwiërs is [[Protestantisme|Protestante]], terwyl 8% [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] is.<ref name="2017survey" /> Pinksterbewegings het veral in onlangse jare 'n sterk groei ervaar en speel 'n belangrike rol in die openbare, sosiale en politieke samelewing.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ezra Chitando |title=Innovation and Competition in Zimbabwean Pentecostalism |publisher=Bloomsbury |year=2021 |isbn=978-1-350-17601-0}}</ref> Die grootste Christelike kerke is [[Anglikaanse Kerk|Anglikaanse|Anglikanisme]], die Rooms-Katolieke Kerk, [[Sewendedagadventisme]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://adventistatlas.org/ViewCountry.asp?CtryCode=zw |title=Zimbabwe |publisher=Adventist Atlas |accessdate=24 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724224739/http://adventistatlas.org/ViewCountry.asp?CtryCode=zw |archive-date=24 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en [[Metodisme]]. Soos in ander Afrikalande met 'n koloniale geskiedenis word die Christendom soms met [[Tradisionele Afrika-godsdiens]]te gemeng. Die inheemse godsdiens, wat uit voorkoloniale tye dateer, het aansienlik verdwyn, maar dit bly 'n belangrike deel van die Zimbabwiese godsdienstige samelewing.<ref>{{en}} {{cite book |author=Tabona Shoko |title=Karanga Indigenous Religion in Zimbabwe: Health and Well-Being |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=978-0-7546-5881-8 |location=Londen}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Method Moyo |title=Traditional Religion and Its Impact on the Practices of Apostolic and Zionist Churches in Zimbabwe |publisher=GRIN Verlag |year=2020 |isbn=978-3-346-21835-3}}</ref> [[Voorvaderaanbidding]] is die mees beoefende nie-Christelike godsdiens en behels geestelike voorbidding. Die sentrale element in baie seremoniële verrigtinge is die ''mbira dzavadzimu'', wat "stem van die voorouers" beteken, 'n instrument wat verwant is aan baie lamellofones wat alomteenwoordig is dwarsdeur Afrika. Inheemse volke soos die [[Lemba]] het hul eie tradisionele [[Monoteïsme]] wat baie interessante ooreenkomste met [[Judaïsme]] toon. == Kultuur == === Nasionale simbole === {{Hoofartikel|Vlag van Zimbabwe}} [[Lêer:Zim-bird.jpg|duimnael|upright|Die Zimbabwe-voël is die nasionale simbool van Zimbabwe]] Die in klip gekerfde Zimbabwe-voël is die nasionale simbool van Zimbabwe en dit verskyn op die nasionale vlag en die landswapen van beide Zimbabwe en Rhodesië, asook op die banknote en muntstukke (eers op die Rhodesiese pond en daarna op die Rhodesiese dollar). Dit verteenwoordig moontlik die [[berghaan]] of die [[visarend]].<ref>{{en}} {{cite journal|title=The Soapstone Birds from Great Zimbabwe|journal=African Arts|year=1985|volume=18|pages=68–73, 99–100|author=Thomas HuffmanN.|jstor=3336358|issue=3|doi=10.2307/3336358}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal|title=Review: The Soapstone Birds of Great Zimbabwe Symbols of a Nation by Edward Matenga|journal=The South African Archaeological Bulletin|year=2001|volume=56|pages=105–106|author=Paul Sinclair|jstor=3889033|issue=173/174|doi=10.2307/3889033}}</ref> Die bekende gekerfde seepsteenvoël het op mure en monoliete van die antieke stad Groot-Zimbabwe gestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://usp.nus.edu.sg/post/zimbabwe/art/greatzim/gz1.html |title=Great Zimbabwe |publisher=Brown University |accessdate=9 Augustus 2007 |author=George P. Landow |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809145423/http://usp.nus.edu.sg/post/zimbabwe/art/greatzim/gz1.html |archive-date=9 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die ontwerp van Zimbabwe se huidige vlag is op 18 April 1980 aanvaar. Die vlag van Zimbabwe het sewe horisontale bane in groen, goud, rooi, swart, rooi, goud, groen en 'n swart omlynde wit driehoek met 'n rooi vyfstralige ster en 'n goue voël. Elkeen van die bane het 'n simboliese betekenis. Groen verteenwoordig die [[Plant|flora]] en [[natuurlike hulpbron]]ne van Zimbabwe, goud die rykdom aan [[Mineraal|minerale]], rooi die [[bloed]] wat tydens die vryheidstryd vergiet is, swart die [[Swart mense|swart bevolking]], die wit driehoek die [[vrede]] en die "pad vooruit", die rooi ster die [[internasionalisme]] en vrede, maar ook die [[Sosialisme|sosialistiese]] oortuigings van die regerende party. === Kookkuns === [[Lêer:Boerewors raw.jpg|duimnael|links|'n Rol rou [[boerewors]]]] [[Lêer:Goat Offal.JPG|duimnael|'n ''Sadza''-gereg met groentjies en [[bok]]-[[Afval (voedsel)|afval]]. Die bok se dunderm word om klein stukkies dikderm toegedraai voordat dit gaargemaak word]] Soos in baie Afrikalande maak die meeste Zimbabwiërs staat op 'n aantal [[stapelvoedsel]]s. Mieliemaaltyd, ook bekend as mieliemeel, word gebruik om ''[[Ugali|sadza]]'' of ''isitshwala'' voor te berei, asook [[pap]] wat ''bota'' of ''ilambazi'' genoem word. ''Sadza'' word gemaak deur mieliemeel met water te vermeng waarmee 'n dik pap ontstaan. Nadat die pap vir 'n aantal minute gekook is, word nog mieliemeel bygevoeg om die pap te verdik. Dit word gewoonlik vir middag- oor aandete genuttig, gewoonlik met bykosse soos [[sous]], [[groente]] ([[spinasie]], [[chomoliya]] of lentegroente/koolblare), [[boontjie]]s en [[vleis]] (gestoof, gebraai, gerooster of songedroog). ''Sadza'' word ook meestal geëet met gestolde melk ([[dikmelk]]), algemeen bekend as "lacto" (''mukaka wakakora'') of gedroogde [[Limnothrissa miodon|Tanganjikameersardyn]], bekend as ''kapenta'' of ''matemba''. ''Bota'' is 'n dunner pap wat gekook word met die byvoeglike mieliemeel en gewoonlik met [[grondboontjiebotter]], [[melk]], [[botter]] of [[konfyt]] gegeur word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.zambuko.com/mbirapage/resource_guide/pages/culture/sadza_text.html |title=Sadza ne Nyama: A Shona Staple Dish |publisher=Zambuko |accessdate=4 September 2026}}</ref> ''Bota'' word gewoonlik vir [[ontbyt]] geëet. Gradeplegtighede, [[huwelik]]e en enige ander familiebyeenkomste word gewoonlik gevier met die slagting van 'n bok of koei wat deur die familie gebraai of gerooster word. Hoewel die [[Afrikaners]] slegs 'n klein groepie (10%) binne die wit minderheid is, is Afrikaner-geregte gewild. [[Biltong]], 'n droë wors, is 'n gewilde happie, wat voorberei word deur stukkies gekruide rou vleis in die skaduwee te hang om dit te laat droog.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.csmonitor.com/2006/0920/p13s01-lifo.html |title=Biltong: much more than just a snack |publisher=The Christian Science Monitor |author=Stephanie Hanes |date=20 September 2006 |accessdate=4 September 2026}}</ref> [[Boerewors]] word bedien met ''sadza''. Dit is 'n lang worsie, dikwels goed gekruid, wat bestaan uit [[beesvleis|bees-]] of [[varkvleis]] wat gebraai word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://culinarycreationss.com/recipe/authentic-boerewors-recipe-african-sausage |title=Boerewors Recipe – African Sausage Guide |publisher=Culinary Creationss |date=22 Maart 2026 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Aangesien Zimbabwe 'n Britse kolonie was, het van die mense sekere Britse eetgewoontes oorgeneem. Byvoorbeeld sal die meeste mense pap in die oggend eet, asook 'n tienuurtee (middagtee) neem. Hulle middagete sal oorblyfsels van die vorige aand bevat, vars gekookte ''sadza'', of toebroodjies (wat meer algemeen in die stede is). Ná die middagete is daar gewoonlik 'n vieruurtee (namiddagtee), wat voor die aandete bedien word. Dit is nie ongewoon om tee ná die aandete te hê nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://countrystudyzimbabwe.weebly.com/eating-practices.html |title=Eating Practices |publisher=Country Study Zimbabwe |accessdate=4 September 2026}}</ref> [[Rys]]-, [[pasta]]- en [[aartappel]]-geregte ([[slaptjips]] en [[kapokaartappels]]) is ook bestanddele van die Zimbabwiese kookkuns. 'n Plaaslike gunsteling is gekookte rys met grondboontjiebotter wat bedien word met 'n dik sous, gemengde groente en vleis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cookpad.com/eng/recipes/13726045 |title=Rice with peanut butter |publisher=Cook Pad |accessdate=4 September 2026}}</ref> 'n Potpourri van grondboontjies (''nzungu''), gekookte en songedroogde mielies, swartoogertjies (''nyemba'') en [[Vigna subterranea|Bambara-grondbone]] (''nyimo'') is bestanddele van die tradisionele gereg ''mutakura''. === Sport === [[Lêer:Zimbabwe Sevens Rugby Team.jpg|duimnael|Die Zimbabwiese [[sewesrugby]]span tydens die Hong Kong Sevens in 2009]] [[Lêer:Zimbabwean Players Take The Drinks Break.jpg|duimnael|Die [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] tydens hul [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-wedstryd]] teen [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] op 23 Januarie 2009 in [[Dhaka]]]] In Zimbabwe word verskeie sportsoorte soos [[krieket]], [[rugby]] en [[sokker]] beoefen, waarvan sommige hul oorsprong in die [[Verenigde Koninkryk]] het. [[Cara Black]] (saam met haar Amerikaanse dubbelspeelvennoot [[Liezel Huber]]) en [[Kevin Ullyett]] (saam met die Sweedse [[Jonas Björkman]]) was van die bestes ter wêreld in [[tennis]]dubbelspelkompetisies. Nog meer bekend is egter die uitstekende swemmer [[Kirsty Coventry]], wat met haar Olimpiese oorwinnings in [[Olimpiese Somerspele 2004|2004]] en [[Olimpiese Somerspele 2008|2008]] 'n volksheldin en baken van hoop vir haar land geword het; sy het twee goue medaljes aan Zimbabwe op Olimpiese Spele besorg, die enigste ander was deur die nasionale vroue[[veldhokkie]]span tydens die [[Olimpiese Somerspele 1980]] in [[Moskou]]. Sedert 2025 dien Coventry as die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] se president.<ref>{{af}} {{cite web |url=https://www.netwerk24.com/sport/olimpiese-spele/kirsty-coventry-nuwe-baas-van-iok-20250320 |title=Kirsty Coventry nuwe baas van IOK |publisher=[[Nuus24]] |date=20 Maart 2025 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Sokker is Zimbabwe se gewildste [[sport]]soort. Die [[Zimbabwiese nasionale sokkerspan]] kon ses keer vir die [[Afrikanasiesbeker]] kwalifiseer (in 2004, 2006, 2017, 2019, 2021 en 2025). Hulle kon egter nog nie vir 'n [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Van die bekendste Zimbabwiese sokkerspelers sluit in [[Matthew Rusike]] en [[Tawanda Maswanhise]]. Die voormalige nasionale doelwagter [[Bruce Grobbelaar]] het in die 1980's en 1990's gespeel vir die Engelse sokkerklub [[Liverpool FC]] en saam met hulle talle titels ingepalm. [[Dynamos FC]] is tot dusver die enigste Zimbabwiese sokkerklub wat die [[CAF Kampioene-liga]]-eindstryd gehaal het. Rugby is ook 'n belangrike sportsoort in Zimbabwe en die [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het drie keer vir 'n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer (in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]]). Die span word as een van die sterker Afrikaspanne na die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] en die Namibiese [[Namibiese nasionale rugbyspan|''Welwitschias'']] beskou en ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in die Afrikabeker mee. Hulle het dié toernooi reeds drie keer gewen (in 2012, 2024 en 2025) en drie keer as naaswenner geëindig. Van die bekendste Zimbabwiese rugbyspelers sluit in [[Tonderai Chavhanga]], [[Ian McIntosh]], [[Ray Mordt]], [[Tendai Mtawarira]], [[Bobby Skinstad]] en [[Gary Teichmann]] wat almal ook noue verbindings met die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] het. Krieket word veral deur [[Blanke Zimbabwiërs]] beoefen en dié land is een van die [[toetskrieket]]lande. Die beheerliggaam [[Zimbabwe Krieket]] is in 1992 gestig en sedertdien 'n volle lidland van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR). Die [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] het van 1983 tot 2015 vir elke [[krieketwêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer en twee keer die Super Ses gehaal (in [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]]), maar daarna het hulle nie meer vir dié toernooi gekwalifiseer nie. In 2003 het Zimbabwe saam met Suid-Afrika en Kenia die eerste krieketwêreldbekertoernooi in Afrika aangebied, wat deur [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] gewen is. Hulle het tot dusver ook aan sewe [[T20I-wêreldbeker]]toernooie deelgeneem en twee keer die tweede rondte gehaal (in [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]). In November 2021 is Zimbabwe saam met Namibië en Suid-Afrika as medegasheer van die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Van die bekendste Zimbabwiese krieketspelers sluit in die broers [[Andy Flower|Andy]] en [[Grant Flower]], asook [[Brendan Taylor]]. == Notas == {{Verwysings|group=nota}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Zimbabwe|title=Zimbabwe|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=4 September 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|title=Zimbabwe|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 September 2026}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} Arnold, Marion: The stone sculpture of Zimbabwe. In: Lantern. Tydskrif vir Kuns, Kennis en Kultuur. Jaargang 31, nr. 4, September 1982 * {{af}} Louw, A.A. (ds.): Die môrester in Mashonaland. Stellenbosch: C.S.V.-boekhandel, 1954. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt}} ; Regering ---- * {{en}} [https://www.zim.gov.zw/ Amptelike webwerf van die Zimbabwiese regering] * {{en}} [https://www.parlzim.gov.zw/ Amptelike webwerf van die Zimbabwiese parlement] ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://zimbabwetourism.net/ Toerisme in Zimbabwe] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Zimbabwe}} | Noord = {{vlagland|Zambië}} • {{vlagland|Mosambiek}} | Noordoos = {{vlagland|Mosambiek}} | Oos = {{vlagland|Mosambiek}} | Suidoos = {{vlagland|Mosambiek}} | Suid = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suidwes = {{vlagland|Botswana}} | Wes = {{vlagland|Namibië}} | Noordwes = {{vlagland|Zambië}} }} {{Lande van Afrika}} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Normdata}} [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] [[Kategorie:Zimbabwe| ]] 57534dx9wuas33zvhcgxlf9s4i7tvr6 2965668 2965659 2026-09-07T19:30:40Z SpesBona 2720 Opruim 2965668 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = |volle_naam = Republiek Zimbabwe<ref group="nota">Die volgende 15 name is amptelik: ''Republic of Zimbabwe'' ([[Engels]]), ''Nyika yeZimbabwe'' ([[Shona (taal)|Shona]]), ''Ilizwe leZimbabwe'' ([[Noord-Ndebele]]), ''Dziko la Zimbabwe'' ([[Chichewa]]), ''Dziko la Zimbabwe'' ([[Chisena]]), ''Hango yeZimbabwe'' ([[Kalanga]]), ''Zimbabwe Nù'' ([[Khoisan-tale|Khoisan]]), ''Inyika yeZimbabwe'' ([[Nambya]]), ''Nyika yeZimbabwe'' ([[Ndau]]), ''Tiko ra Zimbabwe'' ([[Tsonga|Shangani]]), ''Naha ya Zimbabwe'' ([[Suid-Sotho]]), ''Cisi ca Zimbabwe'' ([[Chitonga]]), ''Naga ya Zimbabwe'' ([[Tswana]]), ''Shango ḽa Zimbabwe'' ([[Venda (taal)|Venda]]), ''Ilizwe leZimbabwe'' ([[Xhosa]]).</ref> |algemene_naam = Zimbabwe |beeld_vlag = Flag of Zimbabwe.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Zimbabwe.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Zimbabwe AU Africa.svg |leuse = ''Unity, Freedom, Work''<ref name="BEAVERCT">{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=AFwtAAAAIBAJ&sjid=ydkFAAAAIBAJ&pg=3340,2548451&dq=zimbabwe+unity-freedom-work&hl=en |title=Zimbabwe |publisher=The Beaver County Times |date=13 September 1981 |accessdate=4 September 2026}}</ref><br /><small>''([[Engels]] vir: "Eenheid, vryheid, werk")''</small> |volkslied = ''Blessed be the land of Zimbabwe''<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|title=Zimbabwe|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=30 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260130224726/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|archive-date=30 Januarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><br /><small>(''Engels vir: "Geseënd is die land van Zimbabwe")''</small><br /><center>[[Lêer:National Anthem of Zimbabwe.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Chichewa]], [[Chisena]], [[Chitonga]], [[Engels]], [[Gebaretaal]], [[Kalanga]], [[Khoisan-tale|Khoisan]], [[Nambya]], [[Ndau]], [[Noord-Ndebele]], [[Tsonga|Shangani]], [[Shona (taal)|Shona]], [[Suid-Sotho]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]] en [[Xhosa]]<ref name="Grondwet">{{en}} {{cite web |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Zimbabwe_2013.pdf |title=Zimbabwe's Constitution of 2013 |publisher=Constitution Project |date=27 Julie 2018 |accessdate=6 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906054210/https://www.constituteproject.org/constitution/Zimbabwe_2013.pdf |archive-date=6 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |hoofstad = [[Harare]] {{Koördinate|17|50|S|31|3|O}} |latd = 17 |latm = 50 |latNS = S |longd = 31 |longm = 3 |longEW = O |grootste_stad = [[Harare]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• 1ste [[adjunkpresident]]<br />• 2de adjunkpresident |leiername = [[Emmerson Mnangagwa]]<br />[[Constantino Chiwenga]]<br />[[Kembo Mohadi]] |oppervlak_rang = 62^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 390&nbsp;757<ref name="CIA" /> |oppervlakmi² = 150&nbsp;872 |persent_water = 1 |bevolking_skatting = 17&nbsp;150&nbsp;352<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 72^ste |bevolking_sensus = 15&nbsp;178&nbsp;957<ref>{{en}} {{cite web |url=https://zimbabwe.opendataforafrica.org/anjlptc/2022-population-housing-census |title=2022 Population & Housing Census |publisher=Ministerie van Finansies en Ekonomiese Ontwikkeling |accessdate=4 September 2026}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 43,9 |bevolkingsdigtheidmi² = 113,7 |bevolkingsdigtheidrang = 179^ste |BBP_PPP = $100,373&nbsp;miljard<ref name="imf2">{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=698&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Zimbabwe |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=4 September 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 104^de |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $5&nbsp;662<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 151^ste |BBP = $39,491&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 101^ste |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $2&nbsp;228<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 152^ste |onafhanklikheidstipe = • [[Suid-Rhodesië]]<br />• [[Sentraal-Afrikaanse Federasie]]<br />• [[Rhodesië]]<br />• Republiek<br />• [[Zimbabwe-Rhodesië]]<br />• Erken<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[1 Oktober]] [[1923]]<br />[[1 Augustus]] [[1953]]<br />[[11 November]] [[1965]]<br />[[2 Maart]] [[1970]]<br />[[1 Junie]] [[1979]]<br />[[18 April]] [[1980]]<br />[[15 Mei]] [[2013]] |MOI = {{wins}} 0,598<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=4 September 2026}}</ref> |MOI_rang = 153^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 50,3<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ZW |title=Gini index – Zimbabwe |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2019 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|hoog}} |geldeenheid = ''[[De jure]]'': [[Zimbabwe Goud]] (ZWG)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/zimbabwe-new-currency-inflation-us-dollar-06a656260462d9651112e394e125c5e6 |title=Zimbabwe introduces new currency as depreciation and rising inflation stoke economic turmoil |publisher=Associated Press |author=Farai Mutsaka |date=5 April 2024 |accessdate=4 September 2026}}</ref><br />''[[De facto]]'': [[Amerikaanse dollar|VS-dollar]] (VS$),<ref name="Geldeenheid">{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/world/africa/zimbabwe-adopts-new-inflation-rate-based-us-dollar-local-currency-2023-03-03/ |title=Zimbabwe adopts new inflation rate based on U.S. dollar, local currency |publisher=[[Reuters]] |date=3 Maart 2023 |accessdate=4 September 2026}}</ref><br />[[Suid-Afrikaanse rand]] (R);<ref name="Geldeenheid" /><br />Verskeie nieamptelike^a |geldeenheid_kode = – |land_kode = ZW |tydsone = [[Sentraal-Afrika Tyd|SAT]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.zw]] |skakelkode = 263 |voetskrif = ^aDie [[Zimbabwiese dollar]] word nie langer gebruik nie nadat dit deur die regering weens hiperinflasie amptelik opgeskort is. Die [[Amerikaanse dollar]] (VS$), [[Suid-Afrikaanse rand]] (R), [[Botswana pula]] (P), [[pond sterling]] (£), [[euro]] (€), [[Indiese roepee]] (₹), [[Australiese dollar]] (A$), Chinese [[renminbi]] (元/¥) en Japannese [[jen]] (¥) word pleks daarvan gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/africa/zimbabwe/currency/ |title=Currency in Zimbabwe |publisher=Greenwich 2000 |accessdate=19 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719182003/http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/africa/zimbabwe/currency/ |archive-date=19 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-26034078 |title=Zimbabwe’s multi-currency confusion |publisher=[[BBC]] |author=Brian Hungwe |date=6 Februarie 2014 |accessdate=4 September 2026}}</ref> }} '''Zimbabwe''' ([[Engels]]: [zɪmˈbɑːbweɪ, -wi], {{Audio|LL-Q1860 (eng)-Wodencafe-Zimbabwe.wav|luister}}; [[Shona (taal)|Shona]]: [zi.ᵐba.ɓwe]), amptelik die '''Republiek Zimbabwe''', is 'n [[landingeslote land]] in [[Suider-Afrika]] tussen die [[Zambezirivier|Zambezi]] in die noorde en die [[Limpopo (rivier)|Limpopo]] in die suide wat aan [[Zambië]] in die noordweste, [[Mosambiek]] in die noordooste, [[Suid-Afrika]] in die suide en [[Botswana]] in die suidweste grens. Hoewel dit nie aan [[Namibië]] grens nie, is Zimbabwe deur 200&nbsp;m van die Zambezi se rivierbedding van Namibië geskei (dit is waar die grens met Zambië en Botswana is). Volgens ander menings ontmoet die grense van die vier lande Botswana, Namibië, Zambië en Zimbabwe op een enkele punt en sal vervolgens die enigste internasionale vierlandepunt wêreldwyd vorm. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Harare]], tot 1980 Salisbury genoem, terwyl [[Bulawayo]] die tweede grootste stad van die land is.<ref name="CIA" /> [[Lêer:Satellite image of Zimbabwe in December 2002.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Zimbabwe]] Zimbabwe beslaan 'n oppervlakte van 390&nbsp;757&nbsp;km² en het in 2024 'n bevolking van 17&nbsp;150&nbsp;352 gehad.<ref name="CIA" /> Zimbabwe is 'n multi-etniese land en die [[Mashona]] is die belangrikste inheemse [[etniese groep]], gevolg deur die [[Ndebele (stam)|Ndebeles]]; altwee vorm sowat 98% van die land se bevolking. Dié land het 16 [[Amptelike taal|amptelike tale]], waarvan Engels, [[Shona (taal)|Shona]] en [[Noord-Ndebele]] die mees verspreide tale is. Daarmee het Zimbabwe meer ampstale as sy suidelike buurland Suid-Afrika met twaalf ampstale. Zimbabwe is 'n lidland van die [[Verenigde Nasies]], die [[Afrika-unie]], die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] en die [[Beweging van Onverbonde Lande]]. Die streek was lank reeds deur [[Boesman|San]] bevolk en sowat 2&nbsp;000 jaar gelede het [[Bantoevolke]] hulle ook in die gebied gevestig. In die 11de eeu het die Mashona begin met die oprigting van die stad [[Groot-Zimbabwe]] wat in die 13de eeu een van die vernaamste handelsplekke in Afrika was. Dit het die sentrum van die Koninkryk Groot-Zimbabwe geword, wat deur die [[Monomotapa]]- en Rozvi-ryke opgevolg is. Die [[Britse Ryk]] het beheer oor die gebied begin konsolideer na die Britse ultimatum van 1890 aan die Portugese, wat in die "pienk kaart" van 1885 die gebied tussen [[Angola]] en [[Mosambiek]] opgeëis het. Die [[British South Africa Company]] (BSAC) van [[Cecil John Rhodes]] het in 1890 die gebied [[Rhodesië]] afgebaken, nadat hulle [[Masjonaland]] en in 1893 [[Matabeleland]] tydens die [[Eerste Matabele-oorlog]] verower het. Die BSAC-heerskappy is in 1923 met die stigting van [[Suid-Rhodesië]] as 'n selfregerende Britse kolonie beëindig. In 1965 het die [[Blanke Zimbabwiërs|wit]] minderheitsregering eensydig Rhodesië se onafhanklikheid verklaar. Dié staat het internasionale isolasie en 'n 15-jarige [[Rhodesiese Bosoorlog|guerilla-oorlog]] teen swart rebellegroepe in die gesig gestaar; dit het gelei tot die [[Lancasterhuis-ooreenkoms]], waarmee in April 1980 die huidige Zimbabwe as [[Zimbabwe-Rhodesië]] sy internasionaal erkende onafhanklikheid verkry het. In 1980 het [[Robert Mugabe]] die eerste minister van Zimbabwe geword; ná die omskepping van die land se oorspronklike parlementêre in 'n presidensiële stelsel was hy van 1987 tot sy bedanking in 2017 Zimbabwe se president. Tydens Mugabe se [[Outoritarisme|outoritêre]] regime het die staat se veiligheidsapparaat die samelewing beheer en was verantwoordelik vir wydverspreide [[menseregte]]skendings wat wêreldwyd veroordeel is. Van 1997 tot 2008 het die [[Ekonomie van Zimbabwe|ekonomie]] bestendige agteruitgang beleef en selfs hiperinflasie. Nadat buitelandse geldeenhede pleks van die [[Zimbabwiese dollar]] begin gebruik is, het dit 'n vinnige groei ervaar. Ná een jaar se protes teen sy regering asook vanweë Zimbabwe se krimpende ekonomie het 'n [[staatsgreep]] in 2017 tot Mugabe se bedanking gelei. Sedertdien dien [[Emmerson Mnangagwa]] as Zimbabwe se president. == Etimologie == [[Lêer:Great-Zimbabwe-2.jpg|duimnael|links|Die landsnaam "Zimbabwe" is van [[Groot-Zimbabwe]] afgelei]] [[Lêer:Rhodesia map EB1911.png|duimnael|links|'n Kaart van "Rhodesië" in die [[Encyclopædia Britannica]], 1911]] Die naam "Zimbabwe" is afgelei van 'n [[Shona (taal)|Shona-term]] vir [[Groot-Zimbabwe]], 'n [[Middeleeue|middeleeuse]] stad in die land se suidooste naby [[Masvingo]]. Daar is twee uiteenlopende teorieë oor die oorsprong van dié naam. Volgens baie bronne is "Zimbabwe" afgelei van ''dzimba-dza-mabwe'', vertaal uit Shona se Karanga-dialek as "huise uit klippe" (''dzimba'' = meervoud van ''imba'', "huis"; ''mabwe'' = meervoud van ''ibwe'', "klip").<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.somalipress.com/zimbabwe-overview/zimbabwe-big-house-stone-1145.html |title=Zimbabwe – big house of stone |publisher=Somali Press |accessdate=3 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110503184153/http://www.somalipress.com/zimbabwe-overview/zimbabwe-big-house-stone-1145.html |archive-date=3 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |url=http://archive.lib.msu.edu/DMC/African%20Journals/pdfs/Journal%20of%20the%20University%20of%20Zimbabwe/vol21n1/juz021001005.pdf |title=Shona Class 5 revisited: a case against *ri as Class 5 nominal prefix |journal=Zambezia |year=1994 |volume=21 |pages=51–80 |author=Michel Lafon |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |title=Mediated monuments and national identity |author=Lawrence J. Vale |doi=10.1080/136023699373774 |journal=Journal of Architecture |volume=4 |year=1999 |pages=391–408 |issue=4 |issn =1360-2365}}</ref> Die Karanga-sprekende Mashona woon rondom Groot-Zimbabwe in die huidige [[Masvingo (provinsie)|Masvingo-provinsie]]. Volgens die argeoloog [[Peter Garlake]] is "Zimbabwe" 'n verkorte vorm van ''dzimba-hwe'' wat "eerbiedige huise" in die Zezuru-dialek van Shona beteken en gewoonlik na kapteins se huise of grafte verwys.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter Garlake |title=Great Zimbabwe: New Aspects of Archaeology |url=https://archive.org/details/greatzimbabwe0000garl |year=1973 |publisher=Thames & Hudson |location=Londen |isbn=978-0-8128-1599-3 |page=[https://archive.org/details/greatzimbabwe0000garl/page/13 13]}}</ref> Zimbabwe was voorheen bekend as [[Suid-Rhodesië]] (1898), [[Rhodesië]] (1965) en [[Zimbabwe-Rhodesië]] (1979). Die eerste opgetekende gebruik van "Zimbabwe" as 'n nasionale term dateer uit 1960 op 'n muntstuk deur die swart nasionalis Michael Mawema,<ref name="fontein119120" /> wie se Zimbabwe National Party die eerste was wat in 1961 die naam gebruik het.<ref name=ndlovugatsheni113114>{{en}} {{cite book |author=Sabelo J. Ndlovu-Gatsheni |title=Do "Zimbabweans" Exist? Trajectories of Nationalism, National Identity Formation and Crisis in a Postcolonial State |publisher=Peter Lang AG |location=Bern |year= 2009 |edition=1ste |isbn= 978-3-03911-941-7 |pages=113–14}}</ref> Die term "Rhodesië" – afgelei van [[Cecil John Rhodes|Cecil Rhodes]] se van, die primêre aanstigter van Britse kolonisasie in die gebied – is deur Afrikanasionaliste as onvanpas beskou weens sy koloniale oorsprong en verbintenis.<ref name=fontein119120>{{en}} {{cite book |title=The Silence of Great Zimbabwe: Contested Landscapes and the Power of Heritage |url=https://archive.org/details/silenceofgreatzi0000font |author=Joost Fontein |publisher=University College London Press |location=Londen |date=September 2006 |edition=1ste |isbn=978-1-84472-123-8 |pages=[https://archive.org/details/silenceofgreatzi0000font/page/119 119]–20}}</ref> Volgens Mawema het swart nasionaliste in 1960 vergader om 'n alternatiewe naam vir die land te kies en name soos "Matshobana" en "[[Monomotapa]]" voorgestel, voordat sy voorstel "Zimbabwe" geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite journal |url=https://books.google.com/books?id=92goAQAAMAAJ&q="What%27s+in+a+Name" |title=What's in a Name? Welcome to the 'Republic of Machobana' |journal=Read on |publisher=Training Aids Development Group |location=Harare |year=1991 |page=40}}</ref> Dit was aanvanklik onduidelik hoe die gekose term gebruik sou word – Mawema het in 'n 1961-letter die naam "Zimbabweland" gebruik<ref name="ndlovugatsheni113114" /> – maar "Zimbabwe" was teen 1962 genoegsaam gevestig om die swart nasionalistiese beweging se algemene voorkeurterm te word.<ref name="fontein119120" /> Soos baie name van Afrikalande wat tydens die [[Koue Oorlog]] [[Dekolonisasie (Afrika)|onafhanklik]] geword het, is ''Zimbabwe'' 'n etnies neutrale naam. Dit is debatteerbaar tot watter mate Zimbabwe, wat meer as 80% homogeen Shona is en op verskeie maniere deur hulle oorheers word, as 'n volkstaat beskryf kan word.<ref name=":7">{{en}} {{cite journal |author=Alois S. Mlambo |title=Becoming Zimbabwe or Becoming Zimbabwean: Identity, Nationalism and State-building |url=https://www.jstor.org/stable/43941319 |journal=Africa Spectrum |date=2013 |volume=48 |issue=1 |pages=49–70 |doi=10.1177/000203971304800103 |jstor=43941319 |s2cid=127302759 |issn=0002-0397 |hdl=2263/41913}}</ref> Die grondwet erken 16 tale, maar slegs twee van hulle op nasionale vlak, naamlik Shona en Engels. In teenstelling met [[Noord-Ndebele]] word Shona algemeen aan skole onderrig. Boonop het Zimbabwe nog nooit 'n nie-Shona-staatshoof gehad nie.<ref name=":7" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://tradmag.ca/season-1/government/from-a-kingdom-to-a-nation-a-shona-awakening-2/ |title=From a kingdom to a nation: A Shona awakening |publisher=Trad Magazine |date=29 November 2020 |accessdate=18 Mei 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518174617/https://tradmag.ca/season-1/government/from-a-kingdom-to-a-nation-a-shona-awakening-2/ |archive-date=18 Mei 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Zimbabwekaart.png|duimnael|Kaart van Zimbabwe]] Zimbabwe beslaan 'n gedeelte van die groot [[plato]] in [[Suider-Afrika]] en dit is 'n [[landingeslote land]] sonder enige kus. Die hoëveld met 'n lengte van 1&nbsp;525 meter het twee hoofriviere, naamlik die [[Zambezirivier|Zambezi]] in die noorde wat die grens tot Zambië vorm en die [[Limpopo (rivier)|Limpopo]] in die suide wat die grens met Suid-Afrika vorm. Die [[Karibadam|Karibameer]] is net stroomaf van die [[Victoria-waterval]] in die Zambezi op die grens met [[Zambië]] en is een van die grootste mensgemaakte mere in die wêreld. In die noordweste kom die lande [[Namibië]] ([[Kaprivistrook]]) en Zimbabwe baie naby aan mekaar en dié twee lande word slegs deur 200&nbsp;m se gebied in [[Botswana]], wat op sy beurt aan [[Zambië]] grens, van mekaar geskei. As die vier lande aanmekaar geraak het, sou dit die enigste internasionale vierlandepunt tussen onafhanklike lande gevorm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.botswanatourism.co.bw/location |title=Location |publisher=Botswana Tourism |accessdate=4 September 2026}}</ref> Dié moontlike vierlandepunt is egter sonder algemene internasionale erkenning.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Ian Brownlie, Ian R. Burns |title=African Boundaries: A Legal and Diplomatic Encyclopaedia |chapter=Botswana-Zambia (Quadripoint issue) |publisher=C. Hurst & Co. |location=Londen |year=1979 |isbn=0-903983-87-7 |pages=1098–1108}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Sackey Akweenda |title=International Law and the Protection of Namibia’s Territorial Integrity |chapter=VI: Quadripoint Theory |publisher=Martinus Nijhoff |location=Nederland |date=23 April 1997 |isbn=90-411-0412-7 |pages=201–3}}</ref> Die [[grens tussen Suid-Afrika en Zimbabwe]] is 230&nbsp;km lank en word in sy geheel deur die Limpoporivier gevorm. Die belangrikste grenspos is [[Beitbrug]] langs die [[Beitbrug-Bulawayo Spoorweg]]. In die suidooste van Zimbabwe is die historiese streek [[Gazaland]] geleë. === Klimaat === [[Lêer:Zimbabwe map of Köppen climate classification.svg|duimnael|Klimaatsones in Zimbabwe volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Zimbabwe het 'n [[Subtropiese klimaat|subtropiese]] tot [[Trope|tropiese]] [[klimaat]] met vogtige en warm [[somer]]s (tot meer as 35°C) en droë [[winter]]s met 'n aangename warmte (ca. 25°C). In die Hoëveld wat oor die grootste gedeelte van die land strek, is die warm somers gematigd (25 tot 30°C) en in die winter is nag[[ryp]] moontlik (tot −5&nbsp;°C). Die [[reën]]seisoen duur van November tot Maart met meer as 90% van die jaarlikse neerslag wat gemiddeld 1&nbsp;000&nbsp;mm beloop. Die [[aardverwarming]] se gevolge in Zimbabwe sluit 'n om 5% verminderde neerslag in die 20ste eeu (tot 2017) in; daarbenewens is 'n onvoorspelbare reën op uiteenlopende plekke en verskillende tye asook 'n toename aan droogtes en hittegolwe waarneembaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://reliefweb.int/report/zimbabwe/zimbabwe-human-development-report-2017-climate-change-human-development-towards |title=Zimbabwe Human Development Report 2017 – Climate Change & Human Development: Towards Building a Climate Resilient Nation |publisher=Verenigde Nasies se Ontwikkelingsprogram |date=18 Maart 2018 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Oorstromings kom meer en meer voor, soos in 2007/2008, waartydens mense dood en oeste bedreig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7196068.stm |title=Zambia declares floods 'disaster' |publisher=[[BBC]] |date=18 Januarie 2008 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Daarteenoor het Suider- en Oos-Afrika in 2015/2016 onder 'n ernstige droogte gebuk gegaan. === Riviere === [[Lêer:Rivers of Zimbabwe.svg|duimnael|'n Kaart met Zimbabwe se belangrikste rivierlope]] Zimbabwe word in 'n [[hidrologie]]se opsig deur die van suidwes na noordoos loopende Ovambo-Kalahari-Zimbabwe-breuk (''OKZ Axis'')<ref>{{en}} Andy Moore, Tom Blenkinsop, Fenton (Woody) Cotterill: ''Southern African topography and erosion history: plumes or platetectonics?'' In: ''Terra Nova.'' Band 21, 2009, Nr. 4, 310–315 ([https://orca.cf.ac.uk/56860/1/Moore%2C%20Blenkinsop%2C%20Cotterill%20-%202009%20-%20Southern%20African%20topography%20and%20erosion%20history%20plumes%20or%20plate%20tectonics.pdf orca.cf.ac.uk], PDF).</ref><ref>{{en}} René A. Pelletier: ''Mineral Resources of South-Central Africa.'' Oxford University Press, Cape Town, London, New York, Toronto 1964, bl. 137.</ref> as die sentrale [[waterskeiding]] (''Central Zimbabwe Watershed''<ref>{{en}} A. E. Moore, F. P. D (Woody) Cotterill, T. Broderick & D. Plowes: ''Landscape evolution in Zimbabwefrom the Permian to present, with implications for kimberlite prospecting.'' In: ''South African Journal of Geology.'' Band 112, 2009, bl. 65–88 ([https://www.mantleplumes.org/WebDocuments/Moore2009_2.pdf www.mantleplumes.org], PDF).</ref>) in twee gedeel. Die [[Zambezirivier|Zambezi]] se [[opvanggebied]] in die noorde is met sowat 50% die belangrikste. Die suide ontwater deels in die [[Limpopo (rivier)|Limpopo]] en die [[Saverivier]]. Nog verder oos vloei kleiner riviere in die [[Buzirivier|Buzi]] en die [[Pungwerivier|Pungwe]] en 'n kleiner gebied in die weste wat oor die [[Natarivier|Nata]] in die [[Makgadikgadi-soutvlakte]] uitmond. === Omgewing === Van Zimbabwe se bekendste nasionale parke sluit in [[Gonarezhou Nasionale Park|Gonarezhou]], [[Groter Limpopo-vredespark]], [[Mana Pools]] en [[Matopos]]. === Flora en fauna === Die land is grootliks deur droë savanne bedek, waar veral [[Miombo]]- en [[Mopanie]]-boomvelde oorheers. [[Adansonia digitata|Boabab]] en [[worsboom]] kom algemeen voor, asook die [[haak-en-steek]]. Die savanne se gras is gedurende die droë seisoen bruin en verdor, maar aan die einde van die reëntyd bereik dit hoogtes van tot twee meter en is die [[voedsel]]bron vir talle diere. == Geskiedenis == === Voorgeskiedenis === Volgens argeologiese uitgrawings dateer argaïese menslike teenwoordigheid in die huidige Zimbabwe op sowat 500&nbsp;000 jaar gelede.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Zimbabwe/Cultural-life |title=Zimbabwe – Cultural life |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> Zimbabwe se vroegste bekende inwoners is waarskynlik die [[Boesman|San-mense]] wat spore soos pylpunte en [[rotskuns]] agtergelaat het. Sowat 2&nbsp;000 jaar gelede, in die [[ystydperk]], het die eerste [[Bantoevolke|Bantoesprekende]] boere tydens die Bantoemigrasie hulle in Zimbabwe gevestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sahistory.org.za/article/pre-colonial-history-southern-africa |title=Pre-colonial history of Southern Africa |publisher=South African History Online |date=30 Junie 2026 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/zimbabwe |title=Zimbabwe |publisher=South African History Online |date=21 Julie 2026 |accessdate=4 September 2026}}</ref> === Monomotapa === {{Hoofartikel|Monomotapa}} [[Lêer:Great-zim-aerial-looking-West.JPG|duimnael|'n Lugbeeld van [[Groot-Zimbabwe]]]] Onder die Bantoevolke was die voorsate van die [[Mashona]] wat vandag met sowat 84% die bevolkingsmeerderheid vorm. Van die 11de tot die 15de eeu het die Bantoes 'n belangrike beskawing gevorm met die ruïnes van [[Groot-Zimbabwe]], hoofstad van die Koninkryk Monomotapa, as die bekenste baken. Groot-Zimbabwe het homself as een van die vernaamste handelsplekke in Afrika gevestig.<ref>{{en}} {{cite encyclopedia |author=Innocent Pikirayi |title=Great Zimbabwe, 1100–1600 AD, Rise, Development, and Demise of |date=2020 |pages=4696–4709 |editor=Claire Smith |url=https://link.springer.com/rwe/10.1007/978-3-030-30018-0_2666 |accessdate=4 September 2026 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-30018-0_2666 |isbn=978-3-030-30018-0 |encyclopedia=Encyclopedia of Global Archaeology}}</ref> Die vroeë geskiedenis van die Koninkryk Monomotapa (wat eintlik "Heer van die Myne" beteken) is onbekend; dit het reeds sedert die [[Middeleeue]] bestaan. Ná die hoofstad Groot-Zimbabwe met sy ringmuur, tempel en tweeverdiepinghuise wat uit stene gebou is, was daar honderde dorpe waarvan sommige ook 'n stadsuitleg gehad het. [[Landbou]], veeteelt en [[mynbou]] was die [[ekonomie]]se fondament van die ryk. Danksy die [[goud]]mynbou kon die [[koninkryk]] handel met [[Arabiere]], [[Persiese Ryk|Perse]] en [[Ethiopië]]rs dryf. Goud, [[ivoor]] en [[Slawerny|slawe]] is teen [[spesery]]e, [[yster]], [[tafelsout|sout]] en ander Oosterse ware geruil. [[Islam]]itiese handelaars wat hulle langs die Oos-Afrikaanse kus gevestig het, het die latere [[Swahili (volk)|Swahili-kultuur]] geword. Die Zimbabwe-beskawing het duidelik van dié van die Swahili verkil. In die middel-15de eeu het met die agteruitgang van die goudmynbou die mag van die konings verswak en die Zimbabwe-kultuur se sentrums is verskuif, langs die kus is die Swahili-handelaars meer en meer deur [[Portugal|Portugese]] verdring; in 1607 moes hulle die myne aan die [[Portugese]] afstaan. In 1629 het die koninkryk 'n [[vasalstaat]] van Portugal geword. Die Portugese het ook [[koper]], [[yster]], [[lood]] en [[tin]] begin ontgin en landbou op grootplase bedryf. In 1837 is die Mashona-state verower deur die [[Ndebele (stam)|Ndebele]], wat tydens die [[Mfecane]] vanuit die huidige [[Suid-Afrika]] noord getrek het. === British South Africa Company en Suid-Rhodesië === {{Hoofartikel|British South Africa Company|Sentraal-Afrikaanse Federasie|Suid-Rhodesië}} [[Lêer:Hoisting the flag at Fort Salisbury.png|duimnael|Die [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Britse vlag]] is op 13 September 1890 in [[Harare|Fort Salisbury]] gehys]] [[Lêer:BSAC settlers Southern Rhodesia.jpg|duimnael|Koloniale setlaars van die British South Africa Company (BSAC) in 1922]] Die [[Britse Ryk]] het ná 1890 beheer oor die huidige Zimbabwe begin oorneem, nadat hulle 'n ultimatum aan [[Portugal]] oorhandig het wat in sy "pienk kaart" van 1885 die gebied tussen [[Angola]] en [[Mosambiek]] opgeëis het. Aangesien die Britte al die gebied tussen die Kaap en [[Kaïro]] wou beheer, het albei aansprake gebots (sien [[Stormloop vir Afrika]]).<ref>{{en}} {{cite book |author=Charles E. Nowell |title=The Rose-colored Map: Portugal's Attempt to Build an African Empire from the Atlantic to the Indian Ocean |publisher=Junta de Investigações Científicas do Ultramar |date=1982 |url=https://books.google.de/books?id=I9QqAAAAMAAJ&redir_esc=y |accessdate=4 September 2026}}</ref> Gevolglik het [[Cecil John Rhodes]] se British South Africa Company (BSAC) van 1893 af die Ndebele se land gekoop en ná bloedige veroweringsoorloë die ontginning van die hulpbronne, die vrugbare grond en die inheemse mense se arbeidsmag aan die Britse setlaars oorgelaat. Na hom is die latere Britse kolonie [[Rhodesië]] in die [[Suider-Afrika]]anse binneland genoem, wat in 1911 in [[Noord-Rhodesië]] (die huidige [[Zambië]]) en Suid-Rhodesië (die huidige Zimbabwe), verdeel is. Die suidelike deel met sy gematigde klimaat is in 1922 tot 'n nedersettingskolonie verklaar. Met die landwet van 1930 het die Britse koloniale owerhede besluit, dat grondbesit, veral in die vrugbare streke van die land, uitsluitlik deur wit kolonialiste toegelaat is. Mans en vroue kon aan die verkiesings in 1930 deelneem. Aangesien die aktiewe en passiewe stemreg aan opvoedkundige kriteria's soos die betaling van inkomstebelasting of grondbesit geheg was, kon minder as 2&nbsp;000 vroulike en manlike Afrikane van hulle stemreg gebruik maak.<ref>{{en}} {{cite book |authors=June Hannam, Mitzi Auchterlonie, Katherine Holden |title=International Encyclopedia of Women’s Suffrage. |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara, Denver, Oxford |year=2000 |isbn=1-57607-064-6 |pages=272}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Mart Martin |title=The Almanac of Women and Minorities in World Politics. |publisher=Westview Press Boulder |location=Colorado |year=2000 |pages=339}}</ref> Die Afrikane se landbou is na onvrugbare gebiede verskuif. Die koloniale owerhede moes hulle toestemming vir setlaars uit die moederland gee. Europese vlugtelinge was onwelkom, waarvolgens 'n moontlike bevolkingsgroei van wit setlaars ná 1945 nie gebeur het nie. Van 1 Augustus 1953 tot 31 Desember 1963 was Suid-Rhodesië saam met Noord-Rhodesië en [[Njassaland]] (die huidige [[Malawi]]) deel van die Sentraal-Afrikaanse Federasie. Destyds is die stemreg in Zimbabwe vir die eerste keer op swart vroue uitgebrei.<ref name="Hannam7" /> Voor 1957 kon slegs mans en Europese vroue stem. Van 1957 af is aan getroude swart vroue 'n beperkte stemreg toegestaan wat daarna stadigaan uitgebrei is.<ref name="Mart Martin 2000">{{en}} {{cite book |author=Mart Martin |title=The Almanac of Women and Minorities in World Politics. |publisher=Westview Press Boulder |location=Colorado |year=2000 |pages=429}}</ref> Vir die registrasie van kiesers was daar 'n spesiale lys vir swart vroue, waarin hulle onder sekere voorwaardes (opvoeding, rykdom) ingeskryf is.<ref name="Hannam7">{{en}} {{cite book |authors=June Hannam, Mitzi Auchterlonie, Katherine Holden |title=International Encyclopedia of Women’s Suffrage. |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara, Denver, Oxford |year=2000 |isbn=1-57607-064-6 |pages=7}}</ref> Die vroue was volgens die kieswet gelykwaardig aan mans; in die geval van 'n [[poligamie]] was dit egter slegs op die eerste vrou van toepassing.<ref name="ipu-313560" /> Getroude vroue moes Engels kon lees en skryf en ook 'n skoolbesoek kon bewys het.<ref name="ipu-313560" /> Om vir 'n verkiesing te kon registreer moes 'n kieser aan een van die vier voorwaardes voldoen: 'n jaarlikse inkomste van 720£ of grondbesit ter waarde van minstens 1&nbsp;500£; 'n jaarlikse inkomste van 3&nbsp;480£ en grondbesit ter waarde van 1&nbsp;000£ asook 'n voltooide basiese onderwys, wat aan sekere standaarde voldoen het; 'n godsdienstige leierskap, nadat die kieser 'n sekere opleiding voltooi het, 'n sekere ampstermyn kon bewys en slegs as daar geen ander beroep uitgevoer is nie; politieke leier (hoof) volgens wettige voorskrifte.<ref name="ipu-313560">{{en}} {{cite web |url=https://data.ipu.org/parliament/ZW/ZW-LC01/elections/historical-data-on-women/ |title=New Parline: the IPU’s Open Data Platform (beta) |publisher=Interparlementêre Unie |accessdate=4 September 2026}}</ref> Dié ingewikkelde voorwaardes vir die stemreg is in die 1961-grondwet ingeskryf. Vir die swart bevolkingsmeerderheid was 15 parlementêre parlementsetels gereserveer.<ref name="Hannam7" /> Daarmee kon sowat 50&nbsp;000 swart mense 'n beperkte politieke mag uitoefen.<ref name="Hannam7" /> Ná die ontbinding van die Sentraal-Afrikaanse Federasie was Suid-Rhodesië tot in 1965 'n Britse kolonie. === Rhodesië === {{Hoofartikel|Rhodesië|Zimbabwe-Rhodesië}} [[Lêer:Ian Smith 1975.jpg|duimnael|upright|Die Rhodesiese eerste minister Ian Smith in 1975]] Terwyl in die buurlande Noord-Rhodesië en Njassaland swart meerderheidsregerings die mag oorgeneem het, het – sterk aangemoedig deur die aan 'n [[apartheid]]sbeleid geïnteresseerde Suid-Afrikaanse regering – op 11 November 1965 'n wit minderheidsregering onder [[Ian Smith]] eensydig "Rhodesië" se onafhanklikheid uitgeroep, wat aanvanklik 'n [[Britse Statebond|monargie onder die Britse kroon]] gebly het. Die Britse regering het dié onafhanklikheidsbeweging vanweë die swart meerderheidsbevolking se ontoereikende politieke deelname in die kroonkolonie verwerp en die stap as onwettig verklaar. Die in 1963 gestigte intelligensiediens [[Central Intelligence Organisation]], wat steeds van die vervolging van opposisielede beskuldig word, is behou. Die in 1965 verklaarde onafhanklikheid is, behalwe vir Suid-Afrika, deur geen ander staat erken nie. In 1969 is 'n nuwe grondwet aangekondig.<ref name="Hannam7" /> Dit het die swart kiesers se mag beperk, veral dié van die vroue, aangesien die helfte van die vir swart mense gereserveerde setels deur 'n uit mans bestaande kieskollege toegeken is.<ref name="Hannam7" /> Eers in 1978 is die algemene aktiewe en passiewe vrouestemreg ingevoer.<ref name="Mart Martin 2000" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Caroline Daley |editor=Melanie Nolan |title=Suffrage and Beyond. International Feminist Perspectives. |publisher=New York University Press |location=New York |year=1994 |pages=352}}</ref> (Suid-)Rhodesië was volgens die ontwikkelinge in die ander Britse nedersettingskolonies amptelik 'n parlementêre demokrasie, waar aan die swart meerderheidsbevolking eers in 1978 gelykwaardige politieke deelname toegestaan is. Die [[eerste minister]] was die [[regeringshoof]]. Ná die eensydige onafhanklikheidsverklaring was die Britse monarg steeds die [[staatshoof]], verteenwoordig deur 'n ''Officer Administering the Government of Rhodesia'' ("Beampte wat die Regering van Rhodesië administreer") en met die instelling van die republikeinse grondwet op 2 Maart 1970 'n president. Die swart opposisie, wat veral uit die bevrydingsbewegings [[Zimbabwe African National Union|ZANU]] en [[Zimbabwean African People's Union|ZAPU]] bestaan het, het in die tydperk tussen 1973 en 1980 'n gewapende stryd teen die wit regering gevoer. In dié gewapende stryd, wat deel was van die [[Rhodesiese Bosoorlog]], is [[Rhodesië]] deur Suid-Afrika en Portugal ondersteun, terwyl die guerillamagte deur [[Angola]], [[Mosambiek]], [[Tanzanië]] en [[Zambië]] bygestaan is. === Ná onafhanklikheid === [[Lêer:President Zimbabwe, Robert Mugabe bezoekt Nederland Robert Mugabe, kop, Bestanddeelnr 932-1922.jpg|duimnael|upright|Die Zimbabwiese eerste minister Robert Mugabe in 1982]] Op 18 April 1980 het, volgens die deur die verskeie partye uitgevaardigde [[Lancasterhuis-ooreenkoms]], die land onder die naam "Zimbabwe" sy internasionaal erkende onafhanklikheid bereik. Die Lancasterhuis-ooreenkoms van 21 Desember 1979 het voorsiening gemaak vir die land se tydelike terugkeer na Britse bewind onder die goewerneur [[Christopher Soames]], 'n nuwe, parlementêre grondwet asook sekere, op sewe tot tien jaar beperkte waarborge vir die wit minderheidsbevolking, waaronder die reservering van 20% van die parlementsetels uitsluitlik vir wit mense.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sas-space.sas.ac.uk/5847/5/1979_Lancaster_House_Agreement.pdf |title=Lancester House Agreement |date=21 Desember 1979 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In Augustus dieselfde jaar het dit 'n lidland van die [[Verenigde Nasies]] (VN) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sahistory.org.za/dated-event/zimbabwe-becomes-member-united-nations-un |title=Zimbabwe becomes a member of the United Nations (UN) |publisher=South African History Online |date=30 September 2019 |accessdate=4 September 2026}}</ref> ==== Eerste jare onder Mugabe ==== [[Lêer:Shona farms Zimbabwe.jpg|duimnael|Mashona-plase naby Murewa]] Die parlementêre regeringstelsel is ná 1980 aanvanklik behou; [[Canaan Banana]] was die president en [[Robert Mugabe]] die regeringshoof. Die wetgewende gesag het bestaan uit die Nasionale Vergadering met 100 Afgevaardigdes wat al om die vyf jaar verkies is, waarvan 20 setels tot in 1987 vir die wit minderheidsbevolking gereserveer was, en die tot in 1989 bestaande Senaat met 40 lede wat meerendeels deur die Nasionale Vergadering verkies is en 'n kleiner aantal deur die stamhoofde en die president benoem is. 20% van die Senaat se setels was ook vir die wit minderheidsbevolking gereserveer. Oor die jare heen het Mugabe die land toenemend outokraties en diktatories begin regeer, ook met behulp van die vorige regering se intelligensiediens ''Central Intelligence Organisation''. Met die jaarwisseling 1987/1988 is wysigings aan die Zimbabwiese grondwet aangebring wat volgens waarnemers op lang termyn die weg gebaan het vir die stigting van 'n [[Sosialisme|sosialistiese]] eenpartystaat.<ref>{{de}} Reinhard Paesler: ''Simbabwe.'' in ''Staatslexikon.'' Band 7, 7de uitgawe, Freiburg im Breisgau, 1993, bl. 639</ref> Zimbabwe is in 'n presidensiële republiek omskep, die amp van eerste minister is geskrap en die ampsbekleër het staatspresident geword met die magte van 'n regeringshoof. Ná sy ampsoorname in 1980 het Mugabe se regering kleinboere ondersteun en verskeie regeringsprogramme geloods, onder andere in die gesondheids- en onderwyssektore. Die kleinboere se ekonomiese uitset het gegroei (met 3,6% jaarliks). Die ander programme was ook suksesvol en die sosiale indikatore het aansienlik verbeter. Onder andere het die aantal kinders met [[wanvoeding]] van 22% (in 1980) tot 12 % (in 1990) gedaal.<ref name="Wêreldbank">{{en}} {{cite web |url=http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/1995/04/21/000009265_3961019095856/Rendered/PDF/multi0page.pdf |title=Zimbabwe Achieving Shared Growth |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=19 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419192030/http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/1995/04/21/000009265_3961019095856/Rendered/PDF/multi0page.pdf |archive-date=19 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daar was egter ook van die begin af ernstige [[menseregte]]skendings en onderdrukking van minderhede. In die 1980's is tydens die [[Gukurahundi]] meer as 10&nbsp;000 Noord-Ndebeles deur die Zimbabwiese weermag vermoor.<ref>{{en}} {{cite book |author=Geoff Hill |title=The Battle for Zimbabwe: The Final Countdown |publisher=Struik |location=Johannesburg |year=2005 |isbn=1-86872-652-5}}</ref> Die lewensverwagting het tussen 1980 en 1990 aansienlik gegroei, die kindersterftes het van 86 promille op 49 gedaal.<ref name="Wêreldbank" /> Die hoë bevolkingsgroei het egter 'n negatiewe impak op die [[werkloosheid]] gehad, alhoewel die aantal werknemers van 1980 tot 1991 met meer as 20% gegroei het.<ref name="Wêreldbank" /> Die jaarlikse gemiddelde ekonomiese groei van 1980 tot 1989 het 4,5% van die [[bruto binnelandse produk]] beloop (onder die vorige regering van 1966 tot 1979 was dit 3,8%).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1991/09/01/000009265_3961001225713/Rendered/PDF/multi0page.pdf |title=World Bank Report |publisher=[[Wêreldbank]] |date=1991 |accessdate=18 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418093628/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1991/09/01/000009265_3961001225713/Rendered/PDF/multi0page.pdf |archive-date=18 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die president word sedert 1990 in direkte verkiesings vir 'n ampstermyn van ses jaar verkies. Ná 1991 het die regering onder Mugabe as deel van 'n deur die [[Wêreldbank]] en [[Internasionale Monetêre Fonds]] aanbevole strukturele hervormingsprogram sy ekonomiese beleid aansienlik aangepas na 'n liberalisering en deregulering van die markte. Dié stap is veral geneem om meer buitelandse beleggings deur oorsese maatskappye na Zimbabwe te lok. Die regeringsprogramme is aansienlik besnoei. Die Wêreldbank het in sy 1995-verslag 'n kritieke standpunt ingeneem rakende die gevolge: "Groot dele van die bevolking, waaronder baie kleinboere en kleinbesighede, het hulle in 'n kwesbare posisie met beperkte middele bevind om op die nuwe marktoestande te reageer." Volgens dié verslag was die oorsake veral die gebrek aan toegang tot natuurlike, tegniese en finansiële hulpbronne, asook die afname van openbare dienste vir die bevolking.<ref name="Wêreldbank" /> Die aantal werknemers het ook aansienlik gekrimp<ref name="Wêreldbank" /> en die ekonomie het begin stagneer. Slegs die onderwysstelsel was vir 'n [[ontwikkelende land]] op 'n hoë vlak. Nadat Mugabe se voorgestelde grondwet tydens 'n volksstemming in 2000 deur die bevolkingsmeerderheid verwerp is, het politici van die ZANU-PF vir die eerste keer sedert onafhanklikheidwording vir hul mag gevrees. Die regering het met aanvalle en onderdrukking op talle organisasies, opposisiepartye, verenigings en vakbonde asook plaaswerkers gereageer.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.monde-diplomatique.de/pm/2005/09/16.mondeText.artikel,a0062.idx,23 |title=Mugabes eiserne Hand |publisher=Le Monde diplomatique |author=Augusta Conchiglia |date=16 September 2005 |accessdate=7 Desember 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051207025627/http://www.monde-diplomatique.de/pm/2005/09/16.mondeText.artikel,a0062.idx,23 |archive-date=7 Desember 2005 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Landhervorming ==== [[Lêer:Election campaign March 2005.jpg|duimnael|'n MDC-optog in Bulawayo, 2005]] [[Lêer:Food insecurity in Zimbabwe.svg|duimnael|Kaart van die voedselonsekerheid in Zimbabwe in Junie 2008]] Die landhervorming ter herverdeling van landbougrond van die koloniste se wit nasate ten gunste van die swart bevolking is in die eerste jare ná onafhanklikwording as gevolg van 'n klousule in die Lancasterhuis-ooreenkoms beperk. Gevolglik kon landbougrond slegs onteien word as die eienaars ingestem het om hul grond te verkoop, alhoewel die grond tydens die koloniale tydperk gewelddadig gevat is. Dié probeerslag van landhervorming op grond van die "Gewillige Verkoper, Gewillige Koper"-beginsel word oor die algemeen as 'n mislukking beskou, aangesien slegs min boere hul grond wou verkoop en in die eerste drie jaar slegs drie van die oorspronklik beplande agt miljoen hektaar herverdeel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.undg.org/docs/12123/Zimbabwe-Country-Analysis-2010-Report_05-09-11.pdf |title=Zimbabwe Country Analysis |publisher=[[Verenigde Nasies]] |date=2010 |pages=26–27 |accessdate=14 Januarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150114214750/http://www.undg.org/docs/12123/Zimbabwe-Country-Analysis-2010-Report_05-09-11.pdf |archive-date=14 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2000 is die landhervorming uiteindelik met geweld uitgevoer. President Robert Mugabe het in verskeie stappe sowat elf miljoen hektaar grond van die wit boere onteien en herverdeel – amptelik aan sowat 300&nbsp;000 kleinboere, terwyl die wit boere volgens die sogenoemde Wet op Grondverkryging vir hulle eiendom op die grond vergoed sou word. Baie plase het egter sonder enige vergoeding aan politici van Mugabe se regeringsparty ZANU-PF gegaan. Baie wit setlaars het gevlug, is uitgesit of vermoor, vee en masjinerie is geplunder.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/enteignungen-in-simbabwe-weisse-farmer-leisten-widerstand-gegen-diktator-mugabe-a-210469.html |title=Enteignungen in Simbabwe: Weiße Farmer leisten Widerstand gegen Diktator Mugabe |publisher=Der Spiegel |author=Rüdiger Strauch |date=22 Augustus 2002 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.weltwoche.ch/ausgaben/2008-27/artikel-2008-27-absturz-eines-he.html |title=Absturz eines Helden |publisher=Die Weltwoche |author=Jean Ziegler |date=2 Februarie 2014 |accessdate=2 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202112718/http://www.weltwoche.ch/ausgaben/2008-27/artikel-2008-27-absturz-eines-he.html |archive-date=2 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Deur dié soort "landhervorming" is die voormalige "broodmandjie" van Afrika in 'n deur hongersnode en wanvoeding geteisterde, permanent van voedselinvoere afhanklike land omskep.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.zeit.de/2005/13/Simbabwe |title=Simbabwe: Leitfaden für Diktatoren |publisher=Die Zeit |author=Bartholomäus Grill |date=27 Maart 2008 |accessdate=4 September 2026}}</ref> As gevolg daarvan gaan groot dele van die bevolking gebuk onder werkloosheid; die monetêre ekonomie word deur 'n galopperende inflasie geaffekteer. Die vragverkeer is grootliks op ruilhandel beperk, die algemene vlak van voorsiening moet op [[bestaansboerdery]] staat maak.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.sueddeutsche.de/wirtschaft/simbabwe-hyperinflation-erreicht-11-2-millionen-prozent-1.583416 |title=Hyperinflation erreicht 11,2 Millionen Prozent |publisher=Süddeutsche |date=17 Mei 2010 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0308/feature5/fulltext.html |title=Ein Land der Narben |publisher=[[National Geographic Society]] |date=Augustus 2003 |accessdate=4 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061104213128/http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0308/feature5/fulltext.html |archive-date=4 November 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2005 is die Senaat as tweede kamer van die wetgewende gesag heringevoer. Lede van die opposisiepartye – veral aanhangers van die [[Movement for Democratic Change]] (MDC) – en ander regeringskritiese mensegroepe is in 'n toenemende mate geïntimideer en soms vermoor. Daarmee het die regering daarin geslaag om hul onmiddellike invloed op die oorblywende landsbevolking te versterk en die werkers van die (politieke) invloed deur die opposisie, veral dié van die MDC, te ontneem. Aangesien die MDC steeds gewildheid kon verwerf, het die regering onder Robert Mugabe 'n konsekwente [[diktatuur]] ingestel. Gevolglik is die regterlike gesag en media gelykgeskakel, die [[vryheid van spraak]] en vergadering aansienlik besnoei en massiewe maatreëls teen andersdenkendes ingestel. Gevolglik was volgens waarnemings deur die min toegelate verkiesingswaarnemers die uitslae van die parlementsverkiesings in 2000 en 2005 asook die presidentsverkiesing 2002 in 'n groot mate vervals. Die daaropvolgende afbreking van arm voorstede met 'n groot aantal MDC-kiesers ("Operasie Murambatsvina") het internasionale skokgolwe veroorsaak. Die verkiesing se omstandighede het nog in dieselfde jaar tot Zimbabwe se skorsing uit die Britse Statebond gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.humanrightsfirst.org/media/2003_alerts/1208.htm |title=Zimbabwe Suspended Indefinitely from Commonwealth |publisher=Human Rights First |date=29 Junie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070629145037/http://www.humanrightsfirst.org/media/2003_alerts/1208.htm |archive-date=29 Junie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Een jaar later het Zimbabwe die Britse Statebond amptelik verlaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thecommonwealth.org/press/31555/34582/35505/zimbabwes_withdrawal_from_the_commonwealth.htm |title=Commonwealth website confirms Zimbabwe "terminated" its membership with effect from 7 December 2003 |publisher=[[Britse Statebond]] |date=12 Desember 2003 |accessdate=5 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705162909/http://www.thecommonwealth.org/press/31555/34582/35505/zimbabwes_withdrawal_from_the_commonwealth.htm |archive-date=5 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Mugabe se voortgesette ignorering van die internasionale kritiek het die diktatoriese regime toenemend geïsoleerd gelaat wat – aangehits deur die bevolking se toenemende ontevredenheid – Zimbabwe se ekonomie tot op die rand van ineenstorting gebring het. In 2001 het die Verenigde Nasies die ''Zimbabwe Democracy and Economic Recovery Act'' ingestel wat in 2002 in werking getree en Zimbabwiese krediete bevries het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.govtrack.us/congress/bills/107/s494/text |title=S. 494 (107th): Zimbabwe Democracy and Economic Recovery Act of 2001 |publisher=GovTrack |date=12 Desember 2001 |accessdate=4 September 2026}}</ref> ==== Koalisie tussen ZANU-PF en MDC ==== [[Lêer:Morgan Tsvangirai Oslo 2009 (flipped).jpg|duimnael|upright|Die Zimbabwiese eerste minister Morgan Tsvangirai in 2009]] [[Lêer:2008 Zimbabwe Cholera Outbreak Combined.svg|duimnael|Kaart van die cholera-epidemie in Zimbabwe in 2008]] Tydens die presidentsverkiesing op 29 Maart 2008 het die destyds 84-jarige Mugabe vir 'n sesde ampstermyn gestaan. Ná die voormalige minister van finansies, [[Simba Makoni]], het ook die opposisieleier [[Morgan Tsvangirai]] van die MDC in die verkiesings gestaan. Die parlemente en die president is terselfdertyd verkies. Aangesien die peilings voor die verkiesing 'n oorwinning vir die opposisie voorspel het, is die verkiesings ook internasionaal dopgehou, maar daar is min verkiesingswaarnemers toegelaat. Ná vertragings in die stemtelling het die opposisie homself tot wenner verklaar. Volgens eerste projeksies op 2 April sou die MDC die verkiesings wen en hul presidentskandidaat 'n absolute meerderheid verower. Volgens die amptelike verkiesingsuitslae uit [[Harare]] het egter geen presidentskandidaat 'n absolute meerderheid behaal nie. Tsvangirai wou in die tweede verkiesing teen Mugabe staan, maar hy het, ingevolge van voortgesette, massiewe onderdrukking en geweld teen MDC-lede deur die Mugabe-regime, einde Junie 2008 sy kandidatuur teruggetrek, waarvolgens Mugabe 'n groot meerderheid op hom kon verenig. Op 15 September 2008 het die twee vyandige politici Mugabe en Tsvangirai in Harare onder bemiddeling deur die Suid-Afrikaanse president [[Thabo Mbeki]] op 'n magsdeling ooreengekom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2008/WORLD/africa/09/15/zimbabwe.powershare/ |title=Rivals sign Zimbabwe power-share deal |publisher=[[CNN]] |date=16 September 2008 |accessdate=4 September 2026}}</ref> 'n Skip wat bedoel was om wapens en ammunisie af te lewer wat Zimbabwe in die [[Volksrepubliek China]] gekoop het, het in 2008 opslae gemaak. Nadat aan die lig gekom het dat die ''An Yue Jiang'' in die [[Durban-hawe|hawe]] van [[Durban]] ([[Suid-Afrika]]) afgelaai sou word, het daar in die openbare mening 'n oproer ontstaan, omdat daar gevrees is dat die wapens teen die bevolking gebruik sou kon word. Die dokwerkers het geweier om die vrag af te laai, wat oor land na Zimbabwe vervoer sou word. Die skip moes op 25 April 2008 saam met die vrag na die Volksrepubliek China terugkeer, alhoewel die Suid-Afrikaanse regering die vrag aanvanklik na Zimbabwe wou laat vervoer. Ander state het ook geweier om die vrag oor hulle gebied af te laai en te laat vervoer. Dié uiteinde van die "''An Yue Jiang''-affêre" is as 'n oorwinning vir die Suid-Afrikaanse burgerlike samelewing beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7366599.stm |title=Civil society's triumph on Zimbabwe |publisher=[[BBC]] |author=Peter Greste |date=25 April 2008 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In Augustus 2008 het in Zimbabwe 'n [[cholera]]-epidemie uitgebreek, waarvolgens op 4 Desember 2008 'n noodtoestand afgekondig is. Teen 16 Maart 2009 was daar reeds meer as 90&nbsp;000 besmette mense en sowat 4&nbsp;030 sterftes.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.who.int/hac/crises/zwe/en/index.html |title=Zimbabwe Situation Report |publisher=[[Wêreldgesondheidsorganisasie]] |accessdate=8 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130208162641/https://www.who.int/hac/crises/zwe/en/index.html |archive-date=8 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens die magsooreenkoms is in Februarie 2009 Tsvangirai as eerste minister en Mugabe weereens as president ingesweer.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.welt.de/politik/article3185479/Vereidigung-in-Simbabwe-Tsvangirai-ist-neuer-Regent-von-Mugabes-Gnaden.html |title=Vereidigung in Simbabwe: Tsvangirai ist neuer Regent von Mugabes Gnaden |publisher=Die Welt |date=11 Februarie 2009 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die regeringsvorming is egter vertraag, aangesien die aangewese adjunkminister vir landbou, [[Roy Bennett]] (MDC), van [[terrorisme]] verdink en deur die [[polisie]] in hegtenis geneem is.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.az.com.na/afrika/ein-schwarzer-freitag-roy-bennett-verschleppt-az-dabei.80674.php |title=Ein schwarzer Freitag: Roy Bennett verschleppt – AZ dabei |publisher=[[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] |date=19 Februarie 2009 |accessdate=19 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219163409/http://www.az.com.na/afrika/ein-schwarzer-freitag-roy-bennett-verschleppt-az-dabei.80674.php |archive-date=19 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 6 Oktober 2009 het Mugabe in die parlement in Harare vir die [[Weste]]rse regerings "koöperatiewe betrekkinge" aangebied. As voorwaarde het hy die opheffing van die sanksies teen Zimbabwe geëis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2009-10-06-mugabe-zim-ready-for-friendly-relations-with-west/ |title=Mugabe: Zim ready for friendly relations with West |publisher=[[Mail & Guardian]] |date=6 Oktober 2009 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Onder die eenheidsregering het die land se swak ekonomiese situasie aanvanklik voortgegaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8403701.stm |title=Zimbabwe exodus to South Africa continues |publisher=[[BBC]] |author=Pumza Fihlani |date=10 Desember 2009 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die vlak aan geweld het egter afgeneem en die ekonomiese situasie het ná 2010 weer ietwat herstel.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.ag-friedensforschung.de/regionen/Simbabwe/30jahre-neu.html |title=Simbabwe hat wenig Grund zum Feiern |publisher=AG Friedensforschung |author=Georg Krase |date=17 April 2010 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Aan die begin van 2011 het sowat drie miljoen Zimbabwiërs in Suid-Afrika gebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6667941.stm |title=SA braced for big Zimbabwe influx |publisher=[[BBC]] |date=18 Mei 2007 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Een van die eenheidsregering se doelwitte was die opstelling van 'n nuwe grondwet, waaroor op 16 Maart 2013 'n stemming gehou is. Dié ontwerp is deur 95% van die drie miljoen stemgeregtigdes goedgekeur.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.tagesschau.de/ausland/simbabwe596.html |title=Tagesschau: Grosse Mehrheit stimmt in Simbabwe für neue Verfassung |publisher=Tagesschau |date=19 Maart 2013 |accessdate=30 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530234939/http://www.tagesschau.de/ausland/simbabwe596.html |archive-date=30 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-21845444 |title=Zimbabwe approves new constitution |publisher=[[BBC]] |date=19 Maart 2013 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die presidents- en parlementsverkiesings op 31 Julie 2013 is weereens deur ernstige bewerings van bedrog begelei, waaronder vervalste kieserslyste en kiesers wat afgewys is. Mugabe en Tsvangirai het opnuut teen mekaar te staan gekom. Die destydse [[sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies]], [[Ban Ki-moon]], het die grootliks vreedsame afloop van die verkiesings geloof en gevra dat die bewerings op die "gevestigde kanale" ondersoek sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.un.org/sg/en/content/former-secretary-general/statements/2013-08-02/statement-attributable-the-spokesperson-for-the-secretary-general-elections-zimbabwe |title=Statement Attributable to the Spokesperson for the Secretary-General on elections in Zimbabwe |publisher=[[Verenigde Nasies]] |author=[[Ban Ki-moon]] |date=2 Augustus 2013 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Reeds op die dag ná die verkiesing en voor die afsluiting van die stemtelling het Mugabe homself tot wenner verklaar.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/robert-mugabe-zanu-pf-laesst-sich-zum-wahlsieger-in-simbabwe-erklaeren-a-914261.html |title=Wahlen in Simbabwe: Mugabe lässt sich zum Sieger erklären |publisher=Der Spiegel |date=1 Augustus 2013 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Op 3 August is Mugabe ná die stemtelling van die eerste rondte met sowat 61% tot wenner verklaar, Tsvangirai het sowat 34% op hom verenig.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.bpb.de/themen/kriege-konflikte/dossier-kriege-konflikte/54685/simbabwe/ |title=BpB Dossier Innerstaatliche Konflikte – Simbabwe |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |author=Locardia Shayamunda |date=14 April 2021 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In die parlement het die ZANU-PF 197 van die 270 setels gewen<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/Simbabwe_node.html |title=Länderinformationen Simbabwe |publisher=Auswärtiges Amt |accessdate=20 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220035533/https://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/Simbabwe_node.html |archive-date=20 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> 'n tweederdemeerderheid, waarmee hulle ook die grondwet kon wysig. Tsvangirai het aangekondig om die verkiesings in die hof te betwis en die regering te boikot. Die [[Afrika-unie]] se verkiesingswaarnemers het in 'n voorlopige verslag "onreëlmatighede" beskryf, maar verbeteringe teenoor die 2008-verkiesings aangedui. Die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SAOG) het die verkiesings voorlopig as "vry en vreedsaam" bestempel, maar nie as "billik" nie, wat die SAOG se doelwit vir hul verkiesingswaarneming was.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://taz.de/Wahlen-in-Simbabwe/!5061943/ |title=Wahlen in Simbabwe – Mugabes deutlicher Doppelsieg |publisher=Die Tageszeitung |date=3 Augustus 2013 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sadc.int/files/4313/7545/6616/FINAL_Preliminary_Statement_of_the_SADC_Election_Observer_Mission_to_the_July_31_2013_Zimbabwe_Harmonised_Elections_as_at1148_on__August_02_2013.pdf |title=SADC Election Observation Mission to the Republic of Zimbabwe Preliminary Statement by Hon. Bernard Kamillius Membe Minister of Foreign Affairs and International Cooperation of the United Republic of Tanzania and Head of the SADC Election Observation Mission to the Harmonised Elections of the Republic of Zimbabwe Held on 31 July 2013 |publisher=[[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] |date=2 Augustus 2013 |accessdate=3 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303082451/https://www.sadc.int/files/4313/7545/6616/FINAL_Preliminary_Statement_of_the_SADC_Election_Observer_Mission_to_the_July_31_2013_Zimbabwe_Harmonised_Elections_as_at1148_on__August_02_2013.pdf |archive-date=3 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://pa.au.int/en/sites/default/files/Final%20Copy%20Preliminary%20Statement%20Zimbabwe%202013_0.pdf |title=African Union Election Observation Mission to the Harmonised Elections of 31 July 2013 in the Republic of Zimbabwe – Preliminary Statement |publisher=[[Afrika-unie]] |date=2 Augustus 2013 |accessdate=14 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014222145/http://pa.au.int/en/sites/default/files/Final%20Copy%20Preliminary%20Statement%20Zimbabwe%202013_0.pdf |archive-date=14 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Afsetting van Robert Mugabe ==== [[Lêer:A tank in harare during the coup.jpg|duimnael|'n Tenk in Harare tydens die 2017-staatsgreep]] Nadat die 90-jarige Mugabe geen gewilligheid getoon het om van sy presidentskap afstand te doen nie en daar tekens was dat hy sy vrou [[Grace Mugabe]] as sy opvolger wou voorberei, het ook binne die ZANU-PF die kritiek aan hom toegeneem. Op 15 November 2017, na een jaar se protes teen sy regering asook Zimbabwe se vinnig dalende ekonomie, is Mugabe tydens 'n [[staatsgreep]] deur dié land se gewapende magte onder huisarres geplaas.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2017/11/14/africa/zimbabwe-military-chief-treasonable-conduct/index.html |title=Zimbabwe in turmoil after apparent coup |publisher=[[CNN]] |authors=David McKenzie, Brent Swails en Angela Dewan |date=16 November 2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2017/nov/15/zimbabwe-army-control-harare-coup-robert-mugabe-live |title=Zimbabwe's Robert Mugabe confined to home as army takes control |publisher=[[The Guardian]] |date=15 November 2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Op 19 November 2017 het [[ZANU–PF]] Robert Mugabe gedwing om as partyleier te bedank en hom met die voormalige adjunkpresident [[Emmerson Mnangagwa]] vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-42043370 |title=Zimbabwe's ruling party sacks Robert Mugabe as leader |publisher=[[BBC]] |date=19 November 2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Op 21 November 2017 het Mugabe sy bedanking aangebied voordat die vervolgingsverrigtinge voltooi is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-42071488 |title=Zimbabwe's Robert Mugabe resigns, ending 37-year rule |publisher=[[BBC]] |date=21 November 2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref> == Politiek == === Regering === [[Lêer:New Parliament of Zimbabwe August 2024.jpg|duimnael|Die nuwe parlementsgebou in Harare]] Zimbabwe is 'n parlementêre republiek met 'n uitvoerende president in 'n eenheidstaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.longdom.org/open-access/a-critical-analysis-of-the-dynamics-of-intergovernmental-relations-in-zimbabwe-2332-0761-1000326.pdf |title=A Critical Analysis of the Dynamics of Intergovernmental Relations in Zimbabwe |publisher=OMICS Publishing Group |author=Chakunda V |date=5 Mei 2015 |accessdate=6 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260906055522/https://www.longdom.org/open-access/a-critical-analysis-of-the-dynamics-of-intergovernmental-relations-in-zimbabwe-2332-0761-1000326.pdf |archive-date=6 September 2026 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die presidensiële stelsel is in 2026 met die ondertekening van grondwetlike wysigings afgeskaf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20260709-zimbabwe-s-ruling-party-accused-of-hollowing-out-parliamentary-oversight |title=Zimbabwe's ruling party accused of hollowing out parliamentary oversight |publisher=[[Radio France Internationale]] |date=9 Julie 2026 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Met die grondwetlike veranderinge in 2005 is die Senaat as die hoërhuis heringevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.kubatana.net/html/archive/legisl/050916czamd17ac.asp?sector=LEGISL |title=Constitution of Zimbabwe Amendment (No. 17) Act, 2005 |publisher=NGO Network Alliance Project |date=16 September 2005 |accessdate=27 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927233356/http://www.kubatana.net/html/archive/legisl/050916czamd17ac.asp?sector=LEGISL |archive-date=27 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Nasionale Vergadering is die laerhuis van die parlement. In 1987 het Mugabe die grondwet verander en daarmee die seremoniële presidentskap en die amp van eerste minister geskrap om 'n uitvoerende presidentskap in te voer — 'n presidensiële stelsel. Sy ZANU-PF-party het sedert onafhanklikwording elke verkiesing gewen — in die 1990-verkiesing het die tweede geplaaste party, [[Edgar Tekere]] se Zimbabwe Unity Movement (ZUM), 20% van die stemme op hom verenig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.newzimbabwe.com/pages/review27.15680.html |title=Tekere says Mugabe 'insecure' in new book |publisher=New Zimbabwe |date=27 Desember 2007 |accessdate=27 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071227185709/http://www.newzimbabwe.com/pages/review27.15680.html |archive-date=27 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-Mugabe |title=Robert Mugabe |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die amp van eerste minister, wat in 2009 heringevoer is, is met die goedkeuring van die nuwe grondwet in 2013 weer geskrap. === Buitelandse betrekkinge === {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Zimbabwe|Suid-Afrika-Zimbabwe-betrekkinge}} [[Lêer:Diplomatic missions of Zimbabwe.PNG|duimnael|links|Diplomatieke missies van Zimbabwe in die buiteland]] Die buitelandse betrekkinge van Zimbabwe fokus op nou bande met die [[Volksrepubliek China]]<ref>{{en}} {{cite book|title=The Great Wall and the Empty Fortress: China's Search for Security|page=48}}</ref> en [[Suid-Afrika]]. Zimbabwe het bilaterale betrekkinge met verskeie lande. Ná Ian Smith se eensydige onafhanklikheidsverklaring van die Verenigde Koninkryk in 1965 is Rhodesië se diplomatieke teenwoordigheid dramaties regoor die wêreld teruggerol. Teen tye van die Lancasterhuis-ooreenkoms in 1979 het Rhodesië slegs verteenwoordigende kantore in [[Londen]], [[Bonn]], [[Pretoria]], [[Washington, D.C.]] en [[Tokio]] gehad. Sendings in [[Maputo]] (destyds Lourenço Marques) en [[Lissabon]] is in 1975 gesluit ná die Angelierrewolusie in [[Portugal]]. Onder Robert Mugabe het Zimbabwe 'n nuwe buitelandse beleid gevoer wat nouer saamwerk met Afrika-, [[Oosblok]]- en [[Beweging van Onverbonde Lande|Onverbonde]]-lande. Die hoofstad van die land, Harare, huisves tans 51 ambassades. Verskeie ander lande het ambassadeurs van ander hoofstede, veral Pretoria en [[Addis Abeba]], geakkrediteer. === Provinsies === [[Lêer:Administrative Divisions of Zimbabwe.svg|duimnael|Zimbabwe se provinsies]] [[Lêer:Zimbabwe districts with names.svg|duimnael|Zimbabwe se distrikte]] Zimbabwe word administratief onderverdeel in agt provinsies en twee stede met provinsiale status, [[Harare]] en [[Bulawayo]]. Die provinsies word verder onderverdeel in 91 distrikte en 1&nbsp;200 munisipaliteite (sogenaamde ''wards'') wat elkeen uit 'n aantal nedersettings bestaan. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! rowspan="2" scope="col" |Provinsie ! colspan="2" scope="col" |Stede ! rowspan="2" scope="col" |Stigting |- ! scope="col" |Hoofstad ! scope="col" |Grootste stad |- ! scope="row" |[[Bulawayo]] | colspan="2" |Bulawayo |1997 |- ! scope="row" |[[Harare]] | colspan="2" |Harare |1997 |- ! scope="row" |[[Manicaland]] | colspan="2" |[[Mutare]] |1897 |- ! scope="row" |[[Masjonaland-Sentraal]] | colspan="2" |[[Bindura]] |1983 |- ! scope="row" |[[Masjonaland-Oos]] | colspan="2" |[[Marondera]] |? |- ! scope="row" |[[Masjonaland-Wes]] |[[Chinhoyi]] |[[Kadoma]] |1983 |- ! scope="row" |[[Masvingo (provinsie)|Masvingo]] | colspan="2" |[[Masvingo]] |? |- ! scope="row" |[[Matabeleland-Noord]] |[[Lupane]] |[[Victoria Falls]] |1973 |- ! scope="row" |[[Matabeleland-Suid]] |[[Gwanda]] |[[Beitbrug, Zimbabwe|Beitbrug]] |1973 |- ! scope="row" |[[Midlands (provinsie)|Midlands]] | colspan="2" |[[Gweru]] |? |} === Menseregte === [[Lêer:Demonstration against Mugabe.JPG|duimnael|Demonstrasie teen Robert Mugabe in [[Londen]] op 12 Augustus 2006]] Daar was baie berigte van [[menseregte]]skendings in Zimbabwe onder die Mugabe-bewind en die oorheersende ZANU-PF-party.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Rhoda E. Howard-Hassmann |title=Mugabe's Zimbabwe, 2000–2009: Massive Human Rights Violations and the Failure to Protect |journal=Human Rights Quarterly |volume=32 |issue=4 |pages=898–920 |doi=10.1353/hrq.2010.0030 |s2cid=143046672 |issn=1085-794X |date=24 November 2010}}</ref> Volgens menseregte-organisasies soos [[Amnestie Internasionaal]]<ref name="AI">{{en}} {{cite web |url=http://web.amnesty.org/report2005/zwe-summary-eng |title=Zimbabwe |publisher=[[Amnestie Internasionaal]] |accessdate=3 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071203015112/http://web.amnesty.org/report2005/zwe-summary-eng |archive-date=3 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en [[Human Rights Watch]]<ref name="hrw">{{en}} {{cite web |url=https://www.hrw.org/englishwr2k7/docs/2007/01/11/zimbab14720.htm |title=Zimbabwe – Events of 2006 |publisher=Human Rights Watch |accessdate=11 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011095246/http://hrw.org/englishwr2k7/docs/2007/01/11/zimbab14720.htm |archive-date=11 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> het die Zimbabwiese regering die regte op skuiling, voedsel, vryheid van beweging en verblyf, vryheid van vergadering en die [[oppergesag van die reg]] geskend. In 2009 het [[Gregory Stanton]], president van die Internasionale Vereniging van Volksmoordgeleerdes, aangevoer dat daar "duidelike bewyse [is] dat die Mugabe-regering skuldig was aan misdade teen die mensdom en dat daar voldoende bewyse van misdade teen die mensdom was om Mugabe voor die [[Internasionale Strafhof]] te verhoor."<ref>{{en}} Howard-Hassmann 2010, bl. 909</ref> In Zimbabwe is manlike [[homoseksualiteit]] onwettig. Van 1995 af het die regering veldtogte teen beide homoseksuele mans en vroue geloods.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://ilga.org/downloads/02_ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2016_ENG_WEB_150516.pdf |title=State Sponsored Homophobia 2016: A world survey of sexual orientation laws: criminalisation, protection and recognition |publisher=International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association |date=17 Mei 2016 |accessdate=2 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902183618/http://ilga.org/downloads/02_ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2016_ENG_WEB_150516.pdf |archive-date=2 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> President Mugabe het [[gay]]s vir baie van Zimbabwe se probleme blameer en homoseksualiteit as 'n "on-Afrika"- en immorele kultuur beskryf wat deur Europese koloniste saamgebring en slegs deur "'n paar blankes" in sy land beoefen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/523162.stm |title=World: Africa – Zimbabwe gay rights face dim future |publisher=[[BBC]] |date=17 November 1999 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Byeenkomste deur opposisiegroepe is gereeld onderworpe aan vergelding deur die polisie soos die onderdrukking van 'n MDC-optog op 11 Maart 2007 en verskeie andere tydens die 2008-verkiesingsveldtog.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=10517688 |title=Zimbabwe election violence spreads to Harare |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Raymond Whitaker |date=22 Junie 2008 |accessdate=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924183016/http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=10517688 |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Polisie-aksies is sterk veroordeel deur die [[Sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies]], [[Ban Ki-moon]], die [[Europese Unie]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6449691.stm |title=Unbowed Tsvangirai urges defiance |publisher=[[BBC]] |date=14 Maart 2007 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die Zimbabwiese regering word van die onderdrukking van beide persvryheid en die vryheid van spraak beskuldig.<ref name="AI" /> Die regering word ook gereeld daarvan beskuldig dat dit die openbare uitsaaier, die [[Zimbabwe Broadcasting Corporation]], as 'n propaganda-instrument misbruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.pressreference.com/Uz-Z/Zimbabwe.html |title=Zimbabwe Press, Media, TV, Radio, Newspapers |publisher=Press Reference |date=2006 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Koerante wat krities oor die regering berig, soos die ''Daily News'', het gesluit nadat bomme voor hulle kantore ontplof het en die regering geweier het om hulle lisensies te hernu.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1141168.stm |title=Zimbabwe newspaper bombed |publisher=[[BBC]] |date=28 Januarie 2001 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2004/02/07/world/world-briefing-africa-zimbabwe-newspaper-silenced.html |title=Zimbabwe: Newspaper Silenced |publisher=[[The New York Times]] |author=Michael Wines |date=7 Februarie 2004 |accessdate=4 September 2026}}</ref> [[BBC]], [[Sky News]] en [[CNN]] is verbied om in Zimbabwe opnames te doen of om uit die land te berig. In 2009 is verslagbeperkings op beide BBC en CNN gelig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zimbabwe/5935043/Zimbabwe-lifts-reporting-ban-on-BBC-and-CNN-after-eight-years.html |title=Zimbabwe lifts reporting ban on BBC and CNN after eight years |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Urmee Khan |date=30 Julie 2009 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Sky News hou aan om verslag te doen oor gebeure in Zimbabwe vanuit buurlande soos Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/newswatch/ukfs/hi/newsid_4400000/newsid_4401700/4401767.stm |title=Why did Zimbabwe ban the BBC? |publisher=[[BBC]] |author=Milton Nkosi |date=1 April 2005 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://zimbabwemetro.com/2008/06/22/al-jazeera-kicked-out-of-zimbabwe |title=Al Jazeera kicked out of Zimbabwe |publisher=Zimbabwe Metro |date=22 Junie 2008 |accessdate=20 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820084730/http://zimbabwemetro.com/2008/06/22/al-jazeera-kicked-out-of-zimbabwe/ |archive-date=20 Augustus 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Ekonomie == {{Hoofartikel|Ekonomie van Zimbabwe}} [[Lêer:Harare secondst.jpg|duimnael|Moderne kantoorgeboue in Harare]] Zimbabwe is 'n [[ontwikkelende land]] en die ekonomiese ontwikkeling word veral deur hiperinflasie gekniehalter. Veral [[landbou]] en [[mynbou]] produseer uitvoergoedere. Die land beskik oor metallurgiese [[chromiet]]. Van die ander [[mineraal]]afsettings sluit in [[steenkool]], [[diamant]]e, [[litium]], [[asbes]], [[koper]], [[nikkel]], [[goud]], [[platinum]] en [[yster]]erts.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sadc.int/member-states/zimbabwe |title=Zimbabwe |publisher=[[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> Sedert die einde van die burgeroorlog in 1980 het Zimbabwe 'n onstuimige ekonomie gehad en van Afrika se broodmandjie in 'n land verander waar teen Maart 2025 meer as 'n derde van sy bevolking gebuk gaan onder wanvoeding.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wfp.org/countries/zimbabwe |title=Zimbabwe |publisher=Wêreldvoedselprogram |accessdate=4 September 2026}}</ref> In 1997 het die land oor een van die welvarendste ekonomieë in Afrika beskik, maar in 2015 was sy ekonomiese groei met 1,5% die swakste in Suider-Afrika.<ref name="vermis">{{en}} {{cite web |url=http://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/kuriose-entwicklung-simbabwe-enteignete-weisse-farmer-jetzt-vermisst-es-sie_H2128242699_207330/ |title=Kuriose Entwicklung: Simbabwe enteignete weiße Farmer – jetzt vermisst es sie |publisher=Finanzen 100 |accessdate=26 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150926113456/http://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/kuriose-entwicklung-simbabwe-enteignete-weisse-farmer-jetzt-vermisst-es-sie_H2128242699_207330/ |archive-date=26 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vanweë die diktatoriese politieke beleid het die uitsig vir die eens groeiende ekonomie sedert die 1990's aansienlik verswak. Van 1998 tot 2008 het die ekonomie met sowat die helfte gekrimp. Aan die einde van 2008 het vanweë hiperinflasie, 'n buitelandse valutatekort, 'n gebrek aan beleggings, invoer- en uitvoerbeperkings, asook 'n energietekort al die ekonomiese sektore byna tot stilstand gekom. Die instelling van 'n multi-geldeenheidstelsel ná die ineenstorting van die inheemse geldeenheid (die inflasiekoers het in 2008 100&nbsp;000% beloop) met die [[Amerikaanse dollar]] as die reserwegeldeenheid het ná 2009/2010 slegs 'n tydelike verbetering gebring. Byna al die sektore van die vervaardigingsbedryf het groot inkomsteverliese gely. Daarbenewens het die oorlogsverwikkelinge in die [[Demokratiese Republiek die Kongo]] die ekonomie van devises ter waarde van etlike miljoen Amerikaanse dollar ontneem. Die [[werkloosheid]] is in 2005 op sowat 80% geskat, volgens ander parameters in 2009 op 95%.<ref name=":2">{{en}} {{cite web |url=https://www.theodora.com/wfbcurrent/zimbabwe/zimbabwe_economy.html |title=Zimbabwe Economy – 2024 |date=4 Mei 2024 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In 2021 is dit op 5% geskat.<ref name=":2" /> === Geldeenheid === [[Lêer:Tenbillion zimbabwe.jpg|duimnael|'n 10 Miljard ([[Engels]]: ''billion'') Zimbabwiese Dollar-noot uitgegee tydens [[hiperinflasie]] in 2008]] [[Lêer:Zimbabwe $100 trillion 2009 Obverse.jpg|duimnael|'n 100 Biljoen (''trillion'') Zimbabwiese Dollar-noot uitgegee tydens hiperinflasie in 2009]] Die [[Zimbabwiese dollar]] (Z$)<ref>{{de}} Helmut Kahnt, Bernd Knorr: ''Alte Maße, Münzen und Gewichte. Ein Lexikon.'' Bibliographisches Institut, Leipzig 1986, Lizenzausgabe Mannheim/Wien/Zürich 1987, ISBN 3-411-02148-9, bl. 379.</ref> is in 1980 ná Zimbabwe se erkende onafhanklikwording onder 'n swart meerderheidsregering ingevoer. Ná 'n hiperinflasie is op 12 April 2009 die geldeenheid se gebruik vir een jaar uitgestel, nadat dit fakties met buitelandse geldeenhede vervang is. Pleks daarvan is in Januarie 2009 verskeie buitelandse geldeenhede toegelaat, waaronder die [[Amerikaanse dollar]], die [[Suid-Afrikaanse rand]] en die [[euro]]. In 2015 het die Chinese [[renminbi]] ook 'n amptelike geldeenheid geword, nadat die [[Volksrepubliek China]] $40 miljoen se skuld kwytgeskeld het.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/tauschhandel-simbabwe-fuehrt-yuan-als-waehrung-ein-china-erlaesst-dafuer-schulden_H1327974758_234062/ |title=Simbabwe führt Yuan als Währung ein – China erlässt dafür Schulden |publisher=Finanzen 100 |date=22 Desember 2015 |accessdate=21 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221014054/http://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/tauschhandel-simbabwe-fuehrt-yuan-als-waehrung-ein-china-erlaesst-dafuer-schulden_H1327974758_234062/ |archive-date=21 Februarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 1 Oktober 2015 is die Zimbabwiese dollar amptelik as geldeenheid geskrap.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rbz.co.zw/pdfs/Public%20Notices/2015/Demonetisation%20Press%20Statement%209%20June%202015.pdf |title=Press Statement: Demonetization of the Zimbabwe Dollar |publisher=Reserwebank van Zimbabwe |date=11 Junie 2015 |accessdate=14 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614145914/http://www.rbz.co.zw/pdfs/Public%20Notices/2015/Demonetisation%20Press%20Statement%209%20June%202015.pdf |archive-date=14 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die tekort aan banknote het in September 2016 die reserwebank genoop om skulderkennings as 'n tweede geldeenheid uit te reik. Op 31 Oktober 2016 het president Mugabe die skulderkennings ingestel, waarmee die ekonomie gestabiliseer sou word,<ref>{{de}} ''Bargeldknappheit in Simbabwe''; Neue Zürcher Zeitung, 2 November 2016.</ref> maar dit is in Februarie 2019 van die Amerikaanse dollar ontkoppel en met die RTGS-dollar vervang.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.fin24.com/Economy/Africa/zim-says-exchange-rate-to-strengthen-thanks-to-new-currency-20190222 |title=Zim says exchange rate to strengthen, thanks to 'new currency' |publisher=Fin 24 |author=Antony Sguazzin |date=22 Februarie 2019 |accessdate=28 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228192419/https://www.fin24.com/Economy/Africa/zim-says-exchange-rate-to-strengthen-thanks-to-new-currency-20190222 |archive-date=28 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 24 Junie 2019 is die Zimbabwiese dollar as die enigste wettige geldeenheid heringevoer, terwyl die gebruik van buitelandse geldeenhede verbied is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fin24.com/Economy/zim-dollars-only-finance-minister-ncube-bans-foreign-currency-20190624 |title=Zim dollars only: Finance minister Ncube bans foreign currency |publisher=Fin 24 |author=Memory Mataranyika |date=24 Junie 2019 |accessdate=24 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624125008/https://www.fin24.com/Economy/zim-dollars-only-finance-minister-ncube-bans-foreign-currency-20190624 |archive-date=24 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 5 April 2024 is die instelling van 'n nuwe geldeenheid, [[Zimbabwe Goud]] ("ZiG", ZWG) met banknote ter waarde van 1 tot 200 aangekondig. Daar sou ook muntstukke uitgereik word. Die goewerneur van die reserwebank, John Mushayavanhu, het verduidelik dat die nuwe geldeenheid deur [[Edelmetaal|edelmetale]] (veral goud) en valuta gedek sou wees. Dié stap is geneem in reaksie op die galopperende inflasie, waarvolgens die RTGS-dollar sedert die begin van die jaar driekwart van sy monetêre waarde verloor het. In Maart 2024 het die inflasie 55% beloop. Daarbenewens het die Zimbabwiese ekonomie die gevolge van 'n ernstige droogte in die gesig gestaar, waardeur sowat die helfte van die [[mielie]]oeste verlore gegaan het. Die banke en burgers van Zimbabwe is aangemoedig om binne 21 dae hulle RTGS-dollar vir Zimbabwe Goud te ruil. Die Amerikaanse dollar, wat volgens skattings vir sowat 85% van al die transaksies gebruik word, het 'n wettige geldeenheid gebly. Waarnemers het verwag dat weens die gebrekkige vertroue in die regering se ekonomiese beleid die Amerikaanse dollar die verkose geldeenheid sou bly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68736155 |title=Zimbabwe launches new gold-backed currency – ZiG |publisher=[[BBC]] |author=Shingai Nyoka |date=5 April 2024 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.handelszeitung.ch/newsticker/simbabwe-fuhrt-an-gold-gekoppelte-wahrung-ein-699810-1 |title=Simbabwe führt an Gold gekoppelte Währung ein |publisher=Handelszeitung |date=5 April 2024 |accessdate=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416150833/https://www.handelszeitung.ch/newsticker/simbabwe-fuhrt-an-gold-gekoppelte-wahrung-ein-699810-1 |archive-date=16 April 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 30 April het die reserwebank die Zimbabwe Goud begin uitgee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/zimbabwe-zig-new-currency-5173a73586eef8ad413964f33419068d |title=Zimbabwe’s ZiG is the world’s newest currency and its latest attempt to resolve a money crisis |publisher=Associated Press |author=Farai Mutsaka |date=1 Mei 2024 |accessdate=4 September 2026}}</ref> === Infrastruktuur === ==== Energiebedryf ==== Sowat 'n derde van Zimbabwe se elektrisiteit word in waterkragsentrales opgewek waarvan die [[Karibadam]]projek die bekendste en belangrikste is. Toe dit in 1960 beplan is, was dit die grootse hidroëlektriese aanleg ter wêreld. Termiese kragsentrales voorsien in die res van die land se kragbehoefte. ==== Spoorweë, pad- en lugvervoer ==== [[Lêer:Harare International Airport.jpg|duimnael|links|Die internasionale lughawe in Harare]] [[Lêer:Zimbabwe Transportation.jpg|duimnael|Kaart van Zimbabwe se vervoernetwerk]] Zimbabwe se nasionale spoorweë bedryf een van die gevorderdste netwerke in [[Afrika suid van die Sahara]] met 'n totale lengte van sowat 2&nbsp;700&nbsp;km, waarvan sowat tien persent geëlektrifiseer is. Dit word aangevul deur 'n uitgebreide padnetwerk waarvan 'n vyfde geasfalteer is. Zimbabwe word in 'n noordwes-suidoostelike rigting deur die [[Beira–Lobito-Grootpad]], wat [[Lobito]] ([[Angola]]) aan die [[Atlantiese Oseaan]] met [[Beira]] ([[Mosambiek]]) aan die [[Indiese Oseaan]] verbind, en in 'n noord-suidelike rigting deur die [[Kaapstad-Kaïro-Grootpad]] deurkruis; albei grootpaaie ontmoet in die Zambiese hoofstad [[Lusaka]] net noord van die grens met Zimbabwe. [[Air Zimbabwe]] is die nasionale lugredery en die nasionale lugvervoernetwerk verbind die grootste stedelike sentra met mekaar. Harare se [[Robert Gabriel Mugabe Internasionale Lughawe|internasionale lughawe]] verbind die land met bestemmings in Afrika en oorsee. Bulawayo beskik ook oor 'n [[Joshua Mqabuko Nkomo International Airport|internasionale lughawe]], terwyl die [[Lughawe Victoria Falls]] veral vir oorsese toeriste van belang is. Dié drie is die internasionale lughawens van Zimbabwe. Van die belangrikste brûe in Zimbabwe sluit in die [[Birchenoughbrug]] oor die [[Saverivier]] en die [[Otto Beit-brug]] oor die [[Zambezirivier]] op die grens met Zambië. Albei brûe is befonds deur die [[Beit Trust]] wat hom beywer vir ontwikkelingsprojekte in die drie lande [[Malawi]], Zambië en Zimbabwe. Die [[Beitbrug]]-grenspos wat Zimbabwe met Suid-Afrika, die grootste ekonomie in Suider-Afrika verbind, is van groot ekonomiese belang vir Zimbabwe. By dié grenspos begin die [[Beitbrug-Bulawayo Spoorweg]] na [[Bulawayo]]. Die [[Limpopo-spoorlyn]] verbind [[Bulawayo]] en [[Gweru]] met die [[Maputo]]-hawe in Mosambiek. === Toerisme === [[Lêer:Victoria Falls aerial view September 2003.jpg|duimnael|Die [[Victoria-waterval]] op die grens tussen Zambië en Zimbabwe is 'n vername toeristebestemming]] Zimbabwe spog met verskeie toeristeaantreklikhede. Die [[Victoria-waterval]] by die Zambezi op die grens met Zambië is in die noordweste van Zimbabwe geleë. Dit word as die grootste waterval in die wêreld beskou.<ref name=":5">{{en}} {{cite web |url=https://www.countryreports.org/country/Zimbabwe/geography |title=Geography and Environment of Zimbabwe |publisher=Country Reports |accessdate=4 September 2026}}</ref> Voor die politieke ingrypings het die meeste toeriste die Zimbabwiese kant van dié baken besoek, maar vandag bat veral Zambië by die besoekers. Die Victoria-waterval Nasionale Park is ook hier geleë en dit is een van die elf nasionale parke van die land,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.zimbabwetourism.net/index.php/where-to-go/destinations/hwange-national-park |title=Hwange National Park |publisher=Zimbabwe Tourim |date=26 Maart 2014 |accessdate=17 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417005200/http://www.zimbabwetourism.net/index.php/where-to-go/destinations/hwange-national-park |archive-date=17 April 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> waarvan [[Hwange Nasionale Park]] die grootste is. Die [[Karibadam]] is 'n ander toeristebestemming en die grootste dam wêreldwyd.<ref name=":5" /> Die [[Mazowedam]] naby Harare word soms vir [[watersport]] gebruik; dit is oorspronklik opgerig om [[besproeiing]]swater aan [[lemoen]]plase te verskaf. Zimbabwe is ongewoon in Afrika, aangesien daar 'n aantal antieke en middeleeuse ruïnestede is wat in 'n unieke droë klipmuurstyl opgerig is. Groot Zimbabwe naby Masvingo is die bekendste van dié stede. Van die ander ruïnestede sluit in [[Khami]], [[Danamombe]] en [[Naletale]]. Zimbabwe beskik oor vyf [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e: Groot-Zimbabwe, Khami, [[Mana Pools]], [[Matopos]] en die Victoria-waterval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/zw |title=Zimbabwe |publisher=[[Unesco]] |accessdate=4 September 2026}}</ref> Die land het ook elf nasionale parke: [[Chimanimaniberge|Chimanimani]], [[Gonarezhou Nasionale Park|Chizarira]], Gonarezhou, Hwange, Kazuma Pan, Mana Pools, Matopos, Matusadona, Nyanga, Victoria-waterval en Zambezi. Daar is ook vier vredesparke wat na ander lande strek: Chimanimaniberge op die grens met Mosambiek, [[Groter Limpopo-vredespark]] op die grens met Mosambiek en Suid-Afrika, Groot Mapungubwe Oorgrensbewaringsgebied op die grens met Botswana en Suid-Afrika en Kavango-Zambezi Oorgrensbewaringsgebied. == Demografie == {{Sien ook|Pleknaamsveranderinge in Zimbabwe}} === Grootste stede === {{Grootste stede in Zimbabwe}} === Etniese groepe === [[Lêer:Historical population of Zimbabwe.svg|duimnael|Zimbabwe se bevolkingsgroei (1801–2023)]] Die oudste [[etniese groep]] in Zimbabwe is die [[Boesman|San]] wat sedert 2&nbsp;000 jaar in die gebied woon, vandag is daar sowat 1&nbsp;200 San in die land. Zimbabwe is 'n multi-etniese land en die [[Mashona]] vorm met 84% die grootste etniese groep, gevolg deur die [[Ndebele (stam)|Ndebeles]] met 14% van die bevolking. Die Mashona bly veral in die [[Masjonaland]] in die noorde met [[Harare]] as hulle sentrum, terwyl die Ndebele die [[Matabeleland]] in die suide en weste woon met [[Bulawayo]] as die grootste stad. As gevolg van etniese spanning het veral onder Robert Mugabe se bewind baie Ndebeles uit die land gevlug, waarvan die meeste na Suid-Afrika. Van die ander etniese groepe in Zimbabwe sluit in [[Vendas]], [[Tongas]], [[Tsongas]], [[Kalangas]], [[Basotho]], [[Ndaus]], [[Nambyas]], [[Tswanas]], [[Xhosas]] en [[Lozis]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://issafrica.org/country-file-zimbabwe/society |title=Ethnic composition |publisher=Institute for Security Studies |accessdate=4 September 2026}}</ref> Van die etniese minderhede sluit in [[Blanke Zimbabwiërs]] wat veral van Britse herkoms is en in 'n mindere mate [[Afrikaners]] en [[Portugese]]. In 1975 het sowat 278&nbsp;000, oftewel 4,3% van die totale bevolking, wit mense in die destydse Rhodesië gewoon.<ref>{{en}} {{cite book |authors=David Wiley, Allen F. Isaacman |title=Southern Africa: society, economy, and liberation |publisher=Michigan State University, University of Minnesota |year=1981 |pages=55}}</ref> Ná Mugabe se landhervorming, uitsetting en moorde op wit mense het baie die land ontvlug, waarvan die meeste na Suid-Afrika en die Verenigde Koninkryk. Nadat Mugabe in 2017 afgeset en met Emmerson Mnangagwa as president vervang is, het baie wit mense na die land teruggekeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/global-health/climate-and-people/white-farmers-return-to-zimbabwe-agriculture-boost/ |title=Hundreds of white farmers return to Zimbabwe in boost for agriculture |publisher=[[Daily Telegraph]] |authors=Ben Farmer, Peta Thornycroft |date=4 September 2023 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://iol.co.za/news/politics/2025-07-29-even-white-zimbabweans-are-returning-zanu-pf-insists-exiles-are-flocking-back-home/ |title='Even white Zimbabweans are returning': Zanu-PF insists exiles are flocking back home |publisher=Independent Online |author=Jonisayi Maromo |date=29 Julie 2025 |accessdate=4 September 2026}}</ref> In Zimbabwe woon ook ander etniese groepe soos [[Anglo-Afrikane]] (30&nbsp;000), [[bruin mense]] (75&nbsp;000), [[Chewa]]s, [[Noord-Sotho's]] (150&nbsp;000), [[Swazi's]] (71&nbsp;000) en [[Zoeloes]] (152&nbsp;000). === Tale === [[Lêer:Victoria-Falls-willk-stein.jpg|duimnael|Teken by die [[Victoria-waterval]] in Engels, met die waterval se naam in [[Lozi]]]] As gevolg van die etniese diversiteit word daar ook uiteenlopende tale in Zimbabwe gepraat. Die [[Bantoetale]] [[Shona (taal)|Shona]] (78%) en [[Noord-Ndebele]] (20%) is die twee mees gebruikte tale in die land. Daarna word ander Bantoe-minderheidstale soos [[Chichewa]], [[Chisena]], [[Chitonga]], [[Kalanga]], [[Khoisan-tale|Khoisan]], [[Lozi]], [[Nambya]], [[Ndau]], Noord-Ndebele, [[Tsonga]] (Shangani), [[Shona (taal)|Shona]], [[Suid-Sotho]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]] en [[Zoeloe]] gepraat. [[Engels]] word veral deur wit en bruin Zimbabwiërs gebruik, waarvolgens minder as 2,5% van die bevolking Engels as hulle [[moedertaal]] besig. Met die goedkeuring van die nuwe grondwet in 2013 het Zimbabwe 16 amptelike tale.<ref name="Grondwet" /> In 'n minder mate word daar in Zimbabwe ook [[Afrikaans]] gepraat, veral deur Blanke Zimbabwiërs.<ref>{{en}} {{cite book |last1=Salawu |first1=Abiodun |last2=Molale |first2=Tshepang Bright |last3=Uribe-Jongbloed |first3=Enrique |last4=Ullah |first4=Mohammad Sahid |title=Indigenous Language for Development Communication in the Global South |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-66691-202-9 |url=https://books.google.com/books?id=0uqfEAAAQBAJ&pg=PA217&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=23 November 2022 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Daar was ook 'n Afrikaansmedium-skool in die destydse Suid-Rhodesië en later Rhodesië: [[Bothashof]] wat later in [[Hoërskool Eaglesvale|Eaglesvale]] hernoem en nou 'n Engelsmedium-skool is. Die mengtaal [[Fanagalo]], wat Afrikaans met elemente van Bantoetale vermeng, word ook in Zimbabwe gebruik. === Godsdiens === [[Lêer:Sacred Heart Cathedral, Harare.jpg|duimnael|upright|'n [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] [[katedraal]] in Harare]] Volgens die Intersensale Demografie-opname deur die Zimbabwiese Nasionale Statistiekagentskap is 84% van die Zimbabwiërs [[Christene]], 10% ongebonde en 0,7% is [[Moslem]]s.<ref name="2017survey">{{en}} {{cite web |url=https://zimbabwe.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Inter%20Censal%20Demography%20Survey%202017%20Report.pdf |title=Inter Censal Demography Survey 2017 Report |publisher=Zimbabwiese Nasionale Statistiekagentskap |date=2017 |accessdate=4 September 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |title=Table: Religious Composition by Country |publisher=Pew Research Center |date=2012 |accessdate=10 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310101254/https://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |archive-date=10 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51503.htm |title=Zimbabwe – International Religious Freedom Report 2005 |publisher=United States Department of State |accessdate=4 September 2026}}</ref> Volgens skattings woon 62% van die bevolking gereeld godsdienste by.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761575825_3/Zimbabwe.html |title=Zimbabwe |publisher=[[Encarta]] |accessdate=31 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071031022353/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761575825_3/Zimbabwe.html |archive-date=31 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sowat 69% van die Zimbabwiërs is [[Protestantisme|Protestante]], terwyl 8% [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] is.<ref name="2017survey" /> Pinksterbewegings het veral in onlangse jare 'n sterk groei ervaar en speel 'n belangrike rol in die openbare, sosiale en politieke samelewing.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ezra Chitando |title=Innovation and Competition in Zimbabwean Pentecostalism |publisher=Bloomsbury |year=2021 |isbn=978-1-350-17601-0}}</ref> Die grootste Christelike kerke is [[Anglikaanse Kerk|Anglikaanse|Anglikanisme]], die Rooms-Katolieke Kerk, [[Sewendedagadventisme]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://adventistatlas.org/ViewCountry.asp?CtryCode=zw |title=Zimbabwe |publisher=Adventist Atlas |accessdate=24 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724224739/http://adventistatlas.org/ViewCountry.asp?CtryCode=zw |archive-date=24 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en [[Metodisme]]. Soos in ander Afrikalande met 'n koloniale geskiedenis word die Christendom soms met [[Tradisionele Afrika-godsdiens]]te gemeng. Die inheemse godsdiens, wat uit voorkoloniale tye dateer, het aansienlik verdwyn, maar dit bly 'n belangrike deel van die Zimbabwiese godsdienstige samelewing.<ref>{{en}} {{cite book |author=Tabona Shoko |title=Karanga Indigenous Religion in Zimbabwe: Health and Well-Being |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=978-0-7546-5881-8 |location=Londen}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Method Moyo |title=Traditional Religion and Its Impact on the Practices of Apostolic and Zionist Churches in Zimbabwe |publisher=GRIN Verlag |year=2020 |isbn=978-3-346-21835-3}}</ref> [[Voorvaderaanbidding]] is die mees beoefende nie-Christelike godsdiens en behels geestelike voorbidding. Die sentrale element in baie seremoniële verrigtinge is die ''mbira dzavadzimu'', wat "stem van die voorouers" beteken, 'n instrument wat verwant is aan baie lamellofones wat alomteenwoordig is dwarsdeur Afrika. Inheemse volke soos die [[Lemba]] het hul eie tradisionele [[Monoteïsme]] wat baie interessante ooreenkomste met [[Judaïsme]] toon. == Kultuur == === Nasionale simbole === {{Hoofartikel|Vlag van Zimbabwe}} [[Lêer:Zim-bird.jpg|duimnael|links|upright|Die Zimbabwe-voël is die nasionale simbool van Zimbabwe]] Die in klip gekerfde Zimbabwe-voël is die nasionale simbool van Zimbabwe en dit verskyn op die nasionale vlag en die landswapen van beide Zimbabwe en Rhodesië, asook op die banknote en muntstukke (eers op die Rhodesiese pond en daarna op die Rhodesiese dollar). Dit verteenwoordig moontlik die [[berghaan]] of die [[visarend]].<ref>{{en}} {{cite journal|title=The Soapstone Birds from Great Zimbabwe|journal=African Arts|year=1985|volume=18|pages=68–73, 99–100|author=Thomas HuffmanN.|jstor=3336358|issue=3|doi=10.2307/3336358}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal|title=Review: The Soapstone Birds of Great Zimbabwe Symbols of a Nation by Edward Matenga|journal=The South African Archaeological Bulletin|year=2001|volume=56|pages=105–106|author=Paul Sinclair|jstor=3889033|issue=173/174|doi=10.2307/3889033}}</ref> Die bekende gekerfde seepsteenvoël het op mure en monoliete van die antieke stad Groot-Zimbabwe gestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://usp.nus.edu.sg/post/zimbabwe/art/greatzim/gz1.html |title=Great Zimbabwe |publisher=Brown University |accessdate=9 Augustus 2007 |author=George P. Landow |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809145423/http://usp.nus.edu.sg/post/zimbabwe/art/greatzim/gz1.html |archive-date=9 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die ontwerp van Zimbabwe se huidige vlag is op 18 April 1980 aanvaar. Die vlag van Zimbabwe het sewe horisontale bane in groen, goud, rooi, swart, rooi, goud, groen en 'n swart omlynde wit driehoek met 'n rooi vyfstralige ster en 'n goue voël. Elkeen van die bane het 'n simboliese betekenis. Groen verteenwoordig die [[Plant|flora]] en [[natuurlike hulpbron]]ne van Zimbabwe, goud die rykdom aan [[Mineraal|minerale]], rooi die [[bloed]] wat tydens die vryheidstryd vergiet is, swart die [[Swart mense|swart bevolking]], die wit driehoek die [[vrede]] en die "pad vooruit", die rooi ster die [[internasionalisme]] en vrede, maar ook die [[Sosialisme|sosialistiese]] oortuigings van die regerende party. === Kookkuns === [[Lêer:Boerewors raw.jpg|duimnael|links|'n Rol rou [[boerewors]]]] [[Lêer:Goat Offal.JPG|duimnael|'n ''Sadza''-gereg met groentjies en [[bok]]-[[Afval (voedsel)|afval]]. Die bok se dunderm word om klein stukkies dikderm toegedraai voordat dit gaargemaak word]] Soos in baie Afrikalande maak die meeste Zimbabwiërs staat op 'n aantal [[stapelvoedsel]]s. Mieliemaaltyd, ook bekend as mieliemeel, word gebruik om ''[[Ugali|sadza]]'' of ''isitshwala'' voor te berei, asook [[pap]] wat ''bota'' of ''ilambazi'' genoem word. ''Sadza'' word gemaak deur mieliemeel met water te vermeng waarmee 'n dik pap ontstaan. Nadat die pap vir 'n aantal minute gekook is, word nog mieliemeel bygevoeg om die pap te verdik. Dit word gewoonlik vir middag- oor aandete genuttig, gewoonlik met bykosse soos [[sous]], [[groente]] ([[spinasie]], [[chomoliya]] of lentegroente/koolblare), [[boontjie]]s en [[vleis]] (gestoof, gebraai, gerooster of songedroog). ''Sadza'' word ook meestal geëet met gestolde melk ([[dikmelk]]), algemeen bekend as "lacto" (''mukaka wakakora'') of gedroogde [[Limnothrissa miodon|Tanganjikameersardyn]], bekend as ''kapenta'' of ''matemba''. ''Bota'' is 'n dunner pap wat gekook word met die byvoeglike mieliemeel en gewoonlik met [[grondboontjiebotter]], [[melk]], [[botter]] of [[konfyt]] gegeur word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.zambuko.com/mbirapage/resource_guide/pages/culture/sadza_text.html |title=Sadza ne Nyama: A Shona Staple Dish |publisher=Zambuko |accessdate=4 September 2026}}</ref> ''Bota'' word gewoonlik vir [[ontbyt]] geëet. Gradeplegtighede, [[huwelik]]e en enige ander familiebyeenkomste word gewoonlik gevier met die slagting van 'n bok of koei wat deur die familie gebraai of gerooster word. Hoewel die [[Afrikaners]] slegs 'n klein groepie (10%) binne die wit minderheid is, is Afrikaner-geregte gewild. [[Biltong]], 'n droë wors, is 'n gewilde happie, wat voorberei word deur stukkies gekruide rou vleis in die skaduwee te hang om dit te laat droog.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.csmonitor.com/2006/0920/p13s01-lifo.html |title=Biltong: much more than just a snack |publisher=The Christian Science Monitor |author=Stephanie Hanes |date=20 September 2006 |accessdate=4 September 2026}}</ref> [[Boerewors]] word bedien met ''sadza''. Dit is 'n lang worsie, dikwels goed gekruid, wat bestaan uit [[beesvleis|bees-]] of [[varkvleis]] wat gebraai word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://culinarycreationss.com/recipe/authentic-boerewors-recipe-african-sausage |title=Boerewors Recipe – African Sausage Guide |publisher=Culinary Creationss |date=22 Maart 2026 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Aangesien Zimbabwe 'n Britse kolonie was, het van die mense sekere Britse eetgewoontes oorgeneem. Byvoorbeeld sal die meeste mense pap in die oggend eet, asook 'n tienuurtee (middagtee) neem. Hulle middagete sal oorblyfsels van die vorige aand bevat, vars gekookte ''sadza'', of toebroodjies (wat meer algemeen in die stede is). Ná die middagete is daar gewoonlik 'n vieruurtee (namiddagtee), wat voor die aandete bedien word. Dit is nie ongewoon om tee ná die aandete te hê nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://countrystudyzimbabwe.weebly.com/eating-practices.html |title=Eating Practices |publisher=Country Study Zimbabwe |accessdate=4 September 2026}}</ref> [[Rys]]-, [[pasta]]- en [[aartappel]]-geregte ([[slaptjips]] en [[kapokaartappels]]) is ook bestanddele van die Zimbabwiese kookkuns. 'n Plaaslike gunsteling is gekookte rys met grondboontjiebotter wat bedien word met 'n dik sous, gemengde groente en vleis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cookpad.com/eng/recipes/13726045 |title=Rice with peanut butter |publisher=Cook Pad |accessdate=4 September 2026}}</ref> 'n Potpourri van grondboontjies (''nzungu''), gekookte en songedroogde mielies, swartoogertjies (''nyemba'') en [[Vigna subterranea|Bambara-grondbone]] (''nyimo'') is bestanddele van die tradisionele gereg ''mutakura''. === Sport === [[Lêer:Zimbabwe Sevens Rugby Team.jpg|duimnael|Die Zimbabwiese [[sewesrugby]]span tydens die Hong Kong Sevens in 2009]] [[Lêer:Zimbabwean Players Take The Drinks Break.jpg|duimnael|Die [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] tydens hul [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-wedstryd]] teen [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] op 23 Januarie 2009 in [[Dhaka]]]] In Zimbabwe word verskeie sportsoorte soos [[krieket]], [[rugby]] en [[sokker]] beoefen, waarvan sommige hul oorsprong in die [[Verenigde Koninkryk]] het. [[Cara Black]] (saam met haar Amerikaanse dubbelspeelvennoot [[Liezel Huber]]) en [[Kevin Ullyett]] (saam met die Sweedse [[Jonas Björkman]]) was van die bestes ter wêreld in [[tennis]]dubbelspelkompetisies. Nog meer bekend is egter die uitstekende swemmer [[Kirsty Coventry]], wat met haar Olimpiese oorwinnings in [[Olimpiese Somerspele 2004|2004]] en [[Olimpiese Somerspele 2008|2008]] 'n volksheldin en baken van hoop vir haar land geword het; sy het twee goue medaljes aan Zimbabwe op Olimpiese Spele besorg, die enigste ander was deur die nasionale vroue[[veldhokkie]]span tydens die [[Olimpiese Somerspele 1980]] in [[Moskou]]. Sedert 2025 dien Coventry as die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] se president.<ref>{{af}} {{cite web |url=https://www.netwerk24.com/sport/olimpiese-spele/kirsty-coventry-nuwe-baas-van-iok-20250320 |title=Kirsty Coventry nuwe baas van IOK |publisher=[[Nuus24]] |date=20 Maart 2025 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Sokker is Zimbabwe se gewildste [[sport]]soort. Die [[Zimbabwiese nasionale sokkerspan]] kon ses keer vir die [[Afrikanasiesbeker]] kwalifiseer (in 2004, 2006, 2017, 2019, 2021 en 2025). Hulle kon egter nog nie vir 'n [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Van die bekendste Zimbabwiese sokkerspelers sluit in [[Matthew Rusike]] en [[Tawanda Maswanhise]]. Die voormalige nasionale doelwagter [[Bruce Grobbelaar]] het in die 1980's en 1990's gespeel vir die Engelse sokkerklub [[Liverpool FC]] en saam met hulle talle titels ingepalm. [[Dynamos FC]] is tot dusver die enigste Zimbabwiese sokkerklub wat die [[CAF Kampioene-liga]]-eindstryd gehaal het. Rugby is ook 'n belangrike sportsoort in Zimbabwe en die [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] het drie keer vir 'n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer (in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] en [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]]). Die span word as een van die sterker Afrikaspanne na die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] en die Namibiese [[Namibiese nasionale rugbyspan|''Welwitschias'']] beskou en ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in die Afrikabeker mee. Hulle het dié toernooi reeds drie keer gewen (in 2012, 2024 en 2025) en drie keer as naaswenner geëindig. Van die bekendste Zimbabwiese rugbyspelers sluit in [[Tonderai Chavhanga]], [[Ian McIntosh]], [[Ray Mordt]], [[Tendai Mtawarira]], [[Bobby Skinstad]] en [[Gary Teichmann]] wat almal ook noue verbindings met die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] het. Krieket word veral deur [[Blanke Zimbabwiërs]] beoefen en dié land is een van die [[toetskrieket]]lande. Die beheerliggaam [[Zimbabwe Krieket]] is in 1992 gestig en sedertdien 'n volle lidland van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR). Die [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] het van 1983 tot 2015 vir elke [[krieketwêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer en twee keer die Super Ses gehaal (in [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]]), maar daarna het hulle nie meer vir dié toernooi gekwalifiseer nie. In 2003 het Zimbabwe saam met Suid-Afrika en Kenia die eerste krieketwêreldbekertoernooi in Afrika aangebied, wat deur [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] gewen is. Hulle het tot dusver ook aan sewe [[T20I-wêreldbeker]]toernooie deelgeneem en twee keer die tweede rondte gehaal (in [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]). In November 2021 is Zimbabwe saam met Namibië en Suid-Afrika as medegasheer van die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=4 September 2026}}</ref> Van die bekendste Zimbabwiese krieketspelers sluit in die broers [[Andy Flower|Andy]] en [[Grant Flower]], asook [[Brendan Taylor]]. == Notas == {{Verwysings|group=nota}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Zimbabwe|title=Zimbabwe|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=4 September 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/|title=Zimbabwe|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 September 2026}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} Arnold, Marion: The stone sculpture of Zimbabwe. In: Lantern. Tydskrif vir Kuns, Kennis en Kultuur. Jaargang 31, nr. 4, September 1982 * {{af}} Louw, A.A. (ds.): Die môrester in Mashonaland. Stellenbosch: C.S.V.-boekhandel, 1954. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt}} ; Regering ---- * {{en}} [https://www.zim.gov.zw/ Amptelike webwerf van die Zimbabwiese regering] * {{en}} [https://www.parlzim.gov.zw/ Amptelike webwerf van die Zimbabwiese parlement] ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://zimbabwetourism.net/ Toerisme in Zimbabwe] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Zimbabwe}} | Noord = {{vlagland|Zambië}} • {{vlagland|Mosambiek}} | Noordoos = {{vlagland|Mosambiek}} | Oos = {{vlagland|Mosambiek}} | Suidoos = {{vlagland|Mosambiek}} | Suid = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suidwes = {{vlagland|Botswana}} | Wes = {{vlagland|Namibië}} | Noordwes = {{vlagland|Zambië}} }} {{Lande van Afrika}} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Normdata}} [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] [[Kategorie:Zimbabwe| ]] 92ottakfrh22f2uz5t7b9dt0cozxffo 0 7501 2965701 2964897 2026-09-07T21:53:55Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2965701 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Koninkryk Noorweë |volle_naam = <small>''Kongeriket Norge'' ([[Bokmål]])<br />''Kongeriket Noreg'' ([[Nynorsk]])<br />''Norgga gonagasriika'' ([[Noord-Samies]])<br />''Vuona gånågisrijkka'' ([[Lule-Samies]])<br />''Nöörjen gånkarïjhke'' ([[Suid-Samies]])</small> |algemene_naam = Noorweë |beeld_vlag = Flag of Norway.svg |beeld_wapen = Coat of Arms of Norway.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Europe-Norway.svg |leuse = <br />''Alt for Norge / Noreg''<br /><small>''([[Noors]] vir: "Alles vir Noorweë")''</small><br />'''Eidsvoll-gelofte (1814)''':<br />''Enig og tro til Dovre faller''<br />''Einig og tru til Dovre fell''<br /><small>''([[Noors]] vir: "Verenig en lojal totdat die berge van Dovre verkrummel")''</small> |volkslied = ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''<br /><small>''(Noors vir: "Ja, ons is lief vir hierdie land")''</small><br /><center>[[Lêer:Norway (National Anthem).ogg]]</center><br />''Koninklike Volkslied: [[Kongesangen]]''<br /><small>''(Noors vir: "Koningslied")''</small><br /><center>[[Lêer:Norway (National Anthem).ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Noors]] ([[Bokmål]] en [[Nynorsk]]) • [[Samies]] ([[Noord-Samies]], [[Lule-Samies]] en [[Suid-Samies]])<ref>{{no}} {{cite web |url=https://snl.no/språk_i_Norge |title=Språk i Norge – Store norske leksikon |date=22 Mei 2019 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref><ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-35-2007-2008-/id519923/sec4 |title=St.meld. nr. 35 (2007–2008) |publisher=Kultur- og kirkedepartementet |date=27 Junie 2008 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |hoofstad = [[Oslo]] {{Koördinate|59|56|N|10|41|O}} |latd = 59 |latm = 56 |latNS = N |longd = 10 |longm = 41 |longEW = O |grootste_stad = [[Oslo]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br />• [[Monarg]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Haakon VIII]]<br />[[Jonas Gahr Støre]] |oppervlak_rang = 61^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 385&nbsp;207<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.kartverket.no/til-lands/fakta-om-norge |title=Arealstatistics for Norway 2019 |publisher=Kartverket, mapping directory for Norway |date=20 Desember 2019 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |oppervlakmi² = 148&nbsp;729 |persent_water = 5,32 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |bevolking_skatting = 5&nbsp;636&nbsp;904<ref name="ssbf">{{no}} {{cite web |url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning |title=Population, 2026-08-19 |publisher=Statistiek Noorweë |date=19 Augustus 2026 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2026 |bevolking_rang = 116^de |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = 14,6 |bevolkingsdigtheidmi² = 37,9 |bevolkingsdigtheidrang = 224^ste |BBP_PPP = $630,509&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=142&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Norway |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 49^ste |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $111&nbsp;405<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 5^de |BBP = $520,593&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 30^ste |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $91&nbsp;984<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 6^de |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Vereniging<br />• Ou Noorse Koninkryk<br />• [[Kalmarunie]]<br />• Denemarke-Noorweë<br />• Noorse Herstigting<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/en/the-government/previous-governments/the-establishing-of-the-norwegian-state/id410040/ |title=The Re-establishing of a Norwegian State |publisher=regjeringen.no |date=5 Julie 2020 |accessdate=5 Julie 2020}}</ref><br />• Eerste grondwet<br />• Swede-Noorweë<br />• Opskorting van Unie met Swede |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[872]]<br />[[1263]]<br />[[1397]]–[[1523]]<br />[[1524]]–[[1814]]<br />[[25 Februarie]] [[1814]]<br />[[17 Mei]] [[1814]]<br />[[1814]]–[[1905]]<br />[[7 Junie]] [[1905]] |MOI = {{wins}} 0,970<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |MOI_rang = 2^de |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 23,7<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2025 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Noorse kroon|Kroon]] |geldeenheid_kode = NOK |land_kode = NO |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+01]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+02]] |internet_domein = [[.no]] |skakelkode = 47 |voetskrif = }} '''Noorweë''' ([[Bokmål]]: ''Norge'', {{Audio|No-Norge.oga|luister}}; [[Nynorsk]]: ''Noreg'', {{Audio|No-Noreg.oga|luister}}; [[Noord-Samies]]: ''Norga''; [[Lule-Samies]]: ''Vuodna''; [[Suid-Samies]]: ''Nöörje''), amptelik die '''Koninkryk Noorweë''' (Bokmål: ''Kongeriket Norge''; Nynorsk: ''Kongeriket Noreg''; Noord-Samies: ''Norgga gonagasriika''; Lule-Samies: ''Vuona gånågisrijkka''; Suid-Samies: ''Nöörjen gånkarïjhke''), is 'n [[Noord-Europa|Noord-Europese]] land. Dit is in die weste van die [[Skandinawiese Skiereiland]] geleë en strek oor 'n afstand van meer as 1&nbsp;600 kilometer van die Noordkaap na Lindesnes in die suide. Dit grens in die Arktiese noorde aan die [[Rusland|Russiese Federasie]] en [[Finland]], en vanaf [[Lapland]] in die noorde tot by die [[Skagerrak]] in die suide aan [[Swede]]. [[Lêer:Satellite image of Norway in February 2003.jpg|duimnael|links|'n Satellietbeeld van die vastelandse Noorweë in die winter van 2003]] By sy wydste punt strek die land oor 'n afstand van sowat 430 kilometer in wes-oostelike rigting, terwyl die Arktiese hawestad [[Narvik]] slegs agt kilometer van die Sweedse grens af lê. Sowat 'n derde van die land lê binne die Noordpoolsirkel, maar trek in klimatiese opsig voordeel uit die warm [[Golfstroom]] se matigende effek: Die seehawens van die Arktiese kuslyn soos [[Hammerfest]] en Kirkenes bly in die meeste winters ysvry. Noorweë is die sesde grootste land in Europa, maar ook een van sy ylbevolkstes met slegs 14 inwoners per vierkante kilometer. Die bevolking is oneweredig oor die land versprei, met groot konsentrasies in die kusgebiede van Suid- en Wes-Noorweë. Die hoofstad van Noorweë is [[Oslo]]. Ander belangrike stede is [[Bergen]], [[Trondheim]] en [[Stavanger]]. Hierdie vier stedelike sentra behels sowat 'n kwart van die Noorse bevolking, terwyl groot dele van die sentrale berggebiede en die noordelike landsdele ongerep en byna onbewoon is. Noorweë is 'n [[grondwetlike monargie]]. Die huidige koning is [[Haakon VIII]] en die eerste minister is [[Jonas Gahr Støre]]. Noorweë was 'n selfstandige koninkryk van die 9de eeu tot 1397, waarna dit in die [[Kalmarunie|Unie van Kalmar]] opgeneem is saam met [[Denemarke]] en Swede. Toe Swede in 1521 die Unie verlaat het, het Noorweë 'n provinsie van Denemarke geword. Dit het onder Deense gesag gebly tot dit in 1814 in Sweedse hande oorgegaan het. Noorweë het daarmee 'n eie grondwet en meer selfbestuur gekry. In 1905 het Noorweë weer 'n onafhanklike staat met koning [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]] as staatshoof geword. In teenstelling met sy buurlande Swede en Finland het Noorweë nie by die [[Europese Unie]] aangesluit nie, maar is nogtans 'n lidstaat van die [[NAVO|Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] (NAVO). Die samewerking met ander [[Skandinawië|Skandinawiese]] lande in die [[Nordiese Raad]] is veral op sosiale welvaart en opvoeding gemik. Noorweë se geskiedenis en tradisionele bedrywe weerspieël sy verbintenis met die see. Sowat 1&nbsp;000 jaar gelede het [[Wikings|Wiking]]-seevaarders uit Noorweë die noordelike oseane verken en nedersettings langs die kuslyne van Brittanje, [[Ysland]], [[Groenland]] en selfs [[Noord-Amerika]] gestig. Vissery, skeepsbou en skeepvaart het sindsdien 'n belangrike ekonomiese rol gespeel, en die land beskik nog steeds oor 'n groot handelsvloot. Volgens die [[Menslike Ontwikkelingsindeks]] (MOI), wat jaarliks deur die [[Verenigde Nasies]] se Ontwikkelingsprogram uitgegee word, behoort Noorweë tot die lande met die hoogste lewenskwaliteit.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.gonorway.no/norway/articles/about_norway/2/index.html |title=Facts about Norway |publisher=gonorway.com |accessdate=19 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071219191310/http://www.gonorway.no/norway/articles/about_norway/2/index.html |archive-date=19 Desember 2007}}</ref> == Etimologie == [[Lêer:Ohthere.jpg|duimnael|links|Eerste stel van Ohthere se Oudengelse rekening, wat vertaal as: "Ohthere het aan sy heer koning Ælfrede gesê dat hy noord van alle Noorweërs woon"]] [[Lêer:Nordkap um Mitternacht.jpg|duimnael|Noorweë se Noordkaap is die noordelikste punt van Europa]] [[Lêer:Nicolò Zeno, Girolamo Ruscelli. Septenirionalivm Partivm Nova Tabvla. ca.1599.jpg|duimnael|'n [[Ysland]]se kaart van [[Noord-Europa]] uit die jaar 1599]] Na die seeroete vanaf Karmøy en verder noordwaarts is vroeër verwys as ''Norðrvegr'' of "Roete na die Noorde". Hierdie benaming, wat oorspronklik deur Gote en [[Dene]] gebruik is, het net soos ''Vestrvegr'', ''Austrvegr'' of ''Suðrvegr'' geleidelik tot 'n geografiese naam vir die gebied ontwikkel wat ook in tale soos [[Engels]], [[Duits]] en [[Frans]] gebruik is om na die Wes-Skandinawiese land te verwys. Op 'n later tydstip is die skeepsroete se naam gebruik om na die land te verwys wat aan die oostelike kant geleë was. Dit is nie presies bekend wanneer ''Østlandet'' gebruik is om na die land langs die ''Norðrvegr'' te verwys nie, aangesien hierdie gebied in die 12de eeu meestal aan die Deense konings belastingpligtig was. In Ottar se verslag vir die Engelse koning [[Alfred die Grote|Alfred]], wat omtrent 880 geskryf is, word die terme ''Norðweg'' en ''Norðmannaland'' gebruik.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://tv.nrk.no/serie/nomino/DVFJ63000615/sesong-2/episode-6#t=22m18s |title=Nomino 6:6 |work=Nomino |publisher=[[NRK]] |date=4 Oktober 2016 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref><ref>{{no}} {{cite web |url=http://forskning.no/historie-sprak/2016/02/sar-tvil-om-norges-opphav |title=Sår tvil om Norges opphav |publisher=Forskning.no for Universitetet i Agder |date=29 Februarie 2016 |accessdate=5 Oktober 2016 |archive-date=22 Augustus 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822095851/http://forskning.no/historie-sprak/2016/02/sar-tvil-om-norges-opphav |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Dagfinn Skre |title=Rulership in 1st to 14th century Scandinavia |publisher=De Gruyter |date=2020 |pages=3, 5–10 |url=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/23221 |hdl=20.500.12657/23221 |accessdate=5 Oktober 2016}}</ref> Die rune-inskrifte op een van die Deense Jelling-stene, wat omstreeks 980 ontstaan het, gebruik die akkusatief ''Nuruiak'' wat van die nominatief ''Norvegh'' afgelei is. [[Middeleeue|Middeleeuse]] Yslandse handskrifte verwys na die land as ''Noreg(h)r'' of ''Norveg(h)r''. In die 14de eeu is die naam saamgetrek tot die nominatief-vorms ''Noreg(h)e'', ''Norig(h)e'' en ''Norg(h)e''. Ná hierdie eeu het nominatiewe soos ''Norie'' en ''Nories'' ontstaan waarby die ''i'' as 'n j-klank uitgespreek is (soos in die huidige Sweedse benaming vir Noorweë). Vanaf 1450 kom die variant ''Noreg(h)'' nog skaars voor, terwyl ''Norg(h)e'' ál meer gebruiklik raak, as 'n gevolg van die nasionale gemeenskap [[Denemarke-Noorweë]] en dus die invloed van die [[Deens]]e taal. Ivar Aasen het die dialektiese vorm ''Norig'' gebruik toe hy in die 19de eeu die Noorse skryftaalvariant [[Nynorsk|Landsmål]] geskep het. In 1917 het die variante ''Norig'' en ''Noreg'' gelyke status in Landsmål gekry, maar met die spellingshervorming van 1938 het ''Noreg'' die eenheidsvorm in [[Nynorsk]] geword. In [[Bokmål]] en Riksmål was ''Norge'' steeds die enigste woordvorm. == Geografie == === Geologie === [[Lêer:Trollryggen and Trollveggen from Litlefjellet, 2013 June.jpg|duimnael|Die hoogste vertikale rotswand in Europa, Trollveggen en Trollryggen oor die rivier Rauma in die vallei van Romsdalen]] Die landmassa van Noorweë is in geologiese opsig baie oud – die bergreekse van die land is reeds meer as 400 miljoen miljoen jaar gelede, teen die einde van die geologiese Siluur- en die begin van die Devoon-tydperk, aan die westelike kant van die Baltiese Skild gevorm. Hierdie bergvorming of orogonese het deel uitgemaak van die Kaledoniese bergvorming wat na die Latynse naam vir sy uitgangspunt [[Skotland]] (''Caledonia'') vernoem is.<ref>{{de}} Galli, Max en Johannes Holzleiter: ''Norwegen''. Augsburg: Weltbild 2008, bl. 18</ref> Die [[Skandinawiese bergreeks]] loop oor 'n afstand van byna 1&nbsp;700 kilometer deur die land, en tussen Kaap Lindesnes teen die 57ste noordelike breedtegraad in die suide tot by die Noordkaap teen die 71ste [[breedtegraad]] in die noorde is die grootste deel van hierdie bergreeks op Noorse gebied geleë – waaronder die hoogste bergspitse in Noord-Europa: Galdhøppigen (2&nbsp;469 meter bo [[seevlak]]) en Glittertind (2&nbsp;465 meter) in die Jotunheimenreeks en Snøhetta (2&nbsp;286 meter) in die Dovrefjell. Sowat die helfte van Noorweë se oppervlakte is gebiede met 'n hoogte van meer as 500 meter bo seevlak, en sowat 'n kwart van die land is selfs teen 'n hoogte van meer as 1&nbsp;000 meter geleë. === Landskapsvorme === [[Lêer:Utsiktgald2.jpg|duimnael|Die berglandskap van die Nasionale Jotunheimenpark]] [[Lêer:Terrain of Norway with red snow.jpg|duimnael|Hierdie satellietfoto van Suid-Noorweë met vals kleure ([[sneeu]] word in rooi vertoon) verduidelik die topografiese struktuur van die land. Die [[Sognefjord|Sogne-]] en Hardangerfjord is duidelik sigbaar aan die linkerkant van die beeld]] Noorweë is 'n ruwe, bergagtige land, en sy klimaat en topografie, wat die lewe in baie gebiede steeds moeilik gemaak en eeue lank ook die oorsaak van honger en armoede was. Dit bemoeilik nog steeds kommunikasie en vervoer. Die landskap van Noorweë word deur golwende plato's, die sogenaamde ''vidda'', met 'n gemiddelde hoogte van 300 tot 900 meter bo seevlak oorheers, alhoewel sommige bergspitse tot hoogtes van tussen 1&nbsp;500 en 2&nbsp;500 meter rys, veral in die gebied tussen Oslo, Bergen en Trondheim. Die pieke in Noord-Noorweë bereik daarenteen net hoogtes van minder as 2&nbsp;000 meter. Die hoogste berggebiede, soos byvoorbeeld die [[Jotunheimen]] bo-oor die [[Sognefjord]], is met permanente ysvelde bedek. Die Noorse bergreekse het gedurende die laaste 400 miljoen jaar in drie verskillende periodes van bergvoming ontstaan en bevat gesteentes uit die vroegste geologiese tydperke. Tydens die bergvorming is ook vulkaniese materiaal by die gesteentes gevoeg wat veral uit groot hoeveelhede graniet en gneiss bestaan. Hierdie gesteentes bevat Noorweë se mineraalrykdomme. Daar is min lae vlaktes in die land, alhoewel in die ooste diep riviervalleie in die ''viddas'' ingesny het. Die riviere vloei na die laer geleë gebiede van Suidoos-Noorweë. Gedurende die glasiale periodes van die [[Ystydperk]] was die hele gebied van Noorweë met die groot noordelike yskap bedek. Toe die ys sowat 10&nbsp;000 jaar gelede afgesmelt het, het dit groot afsettings agtergelaat, die sogenaamde glasiale morenes waarvan die Raa-morenes in die omgewing van Oslo die bekendstes is. Gebiede met sanderige of gruiserige grond is gewoonlik bebos, terwyl die Noorse landbou die beter grond in ander streke vir akkerbou of veeteelt gebruik. === Die kusgebiede en eilande === Selfs as die fjorde nie ingereken word nie, strek Noorweë se kuslyn oor 'n lengte van 2&nbsp;650 kilometer – die fjorde se oewers vertiendubbel hierdie syfer sodat die Noorse kuslyn net so lank is as dié van [[Australië]]. Mits al sy eilande ingereken word, beloop die Noorse kuslyn selfs sowat 60&nbsp;000 kilometer. As Noorweë om Oslo geroteer sou word, sou die Noordkaap (die noordelikste punt van die land) by [[Rome]] geleë wees. Die kenmerkende kuslandskap het 'n sterk invloed op Noorweë se historiese ontwikkeling tot 'n seevaardersnasie uitgeoefen. Nou fjorde met steil rotswande aan weerskante, wat deur die glasiale yskap gevorm is, sny diep in die ''viddas'' van die Wes-Noorse kus in. Die Sognefjord is met 'n lengte van 203 kilometer en 'n wydte van minder as vyf kilometer die grootste van hierdie fjorde. Die smal strepies land langs die fjorde word vir landboudoeleindes gebruik, terwyl die hoër geleë berghange gedurende die somermaande as weivelde vir beeste en skape dien. Die plaaslike waters is belangrike visgronde. Langs die Noorse kus lê honderde eilande. Die Lofoten-eilande noord van die Arktiese of Noordpoolsirkel is die grootste argipel van hierdie eilandwêreld wat die vastelandse kusgebiede teen die sterk branders van die Noorse See beskerm. Veer- en vissersbote trek sodoende voordeel uit veilige waterweë langs die kuslyn. Die nabygeleë Arktiese [[Svalbard]]- en [[Jan Mayen]]-eilandgebiede val onder Noorweegse heerskappy en word sedert die 1920's as deel van die Noorweegse koninkryk beskou, terwyl die [[Bouvet-eiland]] in die Suid-Atlantiese Oseaan en die [[Peter I-Eiland]] in die Suidelike Stille Oseaan as Noorweegse besittings, wat nie deel is van die Noorweegse koninkryk is nie, gesien word. Noorweë maak verder ook aanspraak op [[Dronning Maud Land]] in [[Antarktika]]. Die [[steenkool]]myne in Svalbard word deur Noorweë en Rusland gemeenskaplik ontgin. Die seegebied bevat daarnaas [[ruolie]]- en [[gas]]velde, terwyl Jan Mayen ook as 'n belangrike basis vir die uitsaai van radioprogramme en weerkundige doeleindes gebruik word. Die klein eilandjies langs die Suid-Noorse kus word [[skeer|skere]] genoem. Hulle is die hoogste spitse van 'n kusplato wat tydens die koueperiodes van die Ystydperk deur die beweging van ysmassa's sy huidige gestalte gekry het en in die latere warmer periodes deur seewater oorstroom is. Slegs die hoogste spitse rys tans tot by sestig meter bo die seevlak. Net 'n klein gedeelte (sowat 2&nbsp;000) van die altesaam 150&nbsp;000 skere is bewoon. === Die fjorde === [[Lêer:Geirangerfjord Viewpoint (28013217443).jpg|duimnael|[[Geirangerfjord]]-uitsigplatform]] In die koue periode van die Pleistoseen, wat tussen twee en drie miljoen jaar lank voortgeduur en eers sowat 10&nbsp;000 jaar gelede geëindig het, het Noorweë onder 'n dik yslaag gelê. As gevolg van die swaartekrag het die gletsers se magtige ysmassa's stadig van die bergreekse na die see beweeg. Die bestaande V-vormige kerfdale was natuurlike paaie vir die ys en is deur die geweldige gewig van die gletsers, asook grint en rolstene, wat hulle meegevoer het, tot benede die seevlak tot U-vormige trogdale uitgegrawe. Vanweë die verskillende vloeisnelhede van die gletsers en hardheidsgrade van die gesteentes het elkeen van die valleie sy eie spesifieke karakter ontwikkel. By die vorming van die Sognefjord is 10&nbsp;000 kubieke meter se gesteente geërodeer.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 32</ref> Tydens die daaropvolgende warme periode het die yslaag grotendeels afgesmelt, en vanweë die groot watermassa's wat nou na die see begin stroom het, het die seevlak aansienlik gestyg en die trogdale begin oorstroom. Die vasteland, wat tydens die koue periode onder die gewig van die yslaag geswig het, het sedertdien begin rys. In sommige dele van Noorweë rys die land nog steeds sowat een sentimeter per jaar, terwyl die opheffing van die vasteland in die binneste gedeeltes van die fjorde tot enkele millimeter per jaar beperk bly. Die fjordbeddings lê gewoonlik dieper as die bodem van die see waarin hulle uitmond – die Sognefjord se bedding lê byvoorbeeld tot by 1&nbsp;308 meter benede seevlak. Die fjorde en die oop see word meestal deur 'n rotsskuinste, wat net 100 meter benede seevlak lê, van mekaar geskei. Die watertoeloop vanuit die see veroorsaak 'n hoë soutgehalte van die fjordwater wat egter na gelang van die afstand tot by die oop see steeds laer word. Hierdie verskynsel word onder meer deur die groot hoeveelhede soetwater veroorsaak wat na die fjord vloei sodra die sneeu in die lente begin smelt. === Die fjell-landskappe van Suid- en Sentraal-Noorweë === Suid- en Sentraal-Noorweë word deur uitgestrekte fjell-landskappe oorheers. Die Noorse term ''fjell'' verwys na 'n berg, rots of berglandskap, maar dui ook die verskillende hoogteliggings aan: Die algemene fjell is teen 'n hoogte van tussen 400 en 600 meter geleë, die platofjell tussen 700 en 1&nbsp;500 meter, en die hoogfjell rys tot by sowat 2&nbsp;500 meter. Die bekendste fjellgebiede en gewilde bestemmings vir voetslaners en bergklimmers is Sognefjell en Dovrefjell. == Klimaat == [[Lêer:Afternoon at Tennfjorden, Raftsundet, Hinnøya, Norway, 2015 September.jpg|duimnael|links|Herfskleure in September. Tennfjorden, eiland Hinnø (provinsie [[Nordland]])]] [[Lêer:Norway Köppen.svg|duimnael|Klimaatsones in Noorweë volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Ondanks sy noordelike ligging word Noorweë as gevolg van die passaatwinde, wat vanuit die Amerikaanse vasteland oor die [[Atlantiese Oseaan]] waai, en die warm stromings wat noord van die ewenaar in rigting van die Noorse See vloei, deur 'n gematigde klimaat gekenmerk. Hier lei die hoek van die Noorse kuslyn en die oop baan in rigting van die [[Arktiese Oseaan]] gematigde lug- en watermassa's na die noordelike breedtegrade. Noorweë se klimaat en weerpatrone is baie wisselvallig, veral in die noordelike randgebiede van die gematigde klimaatsone. Die laagste temperatuur, wat ooit aangeteken is, was –51&nbsp;°C in Karasjok (Noord-Noorweë). Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is tussen sowat 8&nbsp;°C aan die weskus en benede vriespunt in die berggebiede – in die valleie van Oos-Noorweë daal die kwik dikwels tot –20&nbsp;°C. Januarie en Februarie is die koudste maande van die jaar, terwyl die hoogste temperature in die binneland in Julie aangeteken word. In die kus- en berggebiede word die warmste temperature van die jaar soms ietwat later aangeteken. Vanweë sy geografiese en topografiese kenmerke verskil Noorweë se klimaat duidelik van dié in ander Skandinawiese lande. Die hoë bergreekse wat die Noorse vasteland in twee helftes verdeel, beskerm groot dele van die Oos-Noorse binneland teen neerslae en skep ondanks die nabyheid van die see eerder kontinentale klimaattoestande. In sommige streke oos van die bergreekse word gemiddelde jaarlikse neerslae van minder as 300 millimeter aangeteken, terwyl die jaarlikse reënvalle langs die Noorse weskus tot by 3&nbsp;000 millimeter kan beloop.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/climate/climate.htm ''www.norwegen.no: Klimaat''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607234406/http://www.norwegen.no/facts/climate/climate.htm |date= 7 Junie 2007 }}</ref> Die belangrikste streke kry jaarliks reënvalle van tussen 500 en 1&nbsp;000 millimeter, en Julie en Augustus is die natste maande van die jaar. In die Noorse binneland word sowat 100 reëndae per jaar aangeteken, terwyl hierdie syfer langs die kus tot by 200 dae kan styg. Windsterktes en -rigtings varieer weens die snel bewegende fronte en lae- en hoëdrukgebiede sterk. Langs die kus en in die bergstreke word dikwels baie sterk winde aangeteken. == Geskiedenis == === Die Ystydperke === [[Lêer:Northern icesheet hg.png|duimnael|Die [[Gletser|vergletsering]] van die [[Noordelike Halfrond]] gedurende die laaste [[Ystydperk]]. Die magtige ysskilde het die seevlak met sowat 120 meter laat daal]] [[Lêer:Alta Felszeichnung Rentiere.jpg|duimnael|Prehistoriese rotstekeninge wat [[rendier]]e uitbeeld (Alta-museum, Noord-Noorweë)]] As gevolg van 'n globale afkoeling was die gemiddelde jaarlikse temperature in die gebied van die huidige Noorweë enkele honderdduisend jaar vroeër sowat 8&nbsp;°C laer as vandag, en gedurende hierdie langdurige [[Ystydperk]]e het magtige gletsers begin vorm. Navorsers neem aan dat die gletsers sowat 300&nbsp;000 jaar gelede hul maksimale uitbeiding bereik het, en destyds was Skandinawië onder 'n yslaag met 'n dikte van tot by 3&nbsp;000 meter begrawe.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 18</ref> Slegs op enkele plekke het die hoogste pieke bo die see van ys en sneeu verrys, en die geweldige yslaag het die Skandinawiese vasteland met sy groot gewig benede die seevlak begin druk wat destyds sowat 120 meter laer as vandag was. Die Noordsee was gedurende die Ystydperke 'n toendra sonder bome, en sy uitgestrekte gebied, wat deur groot riviere deurstroom is, het veral uit sanderige heidevelde en groot moerasgebiede bestaan. === Vroeë geskiedenis === Toe die groot ysdekke van die laaste glasiale Ystydperk op die Skandinawiese vasteland sowat 15&nbsp;000 jaar geleidelik begin smelt het, het die eerste mense na die gebied getrek, vermoedelik vanuit Denemarke en Swede of vanuit die [[Kola-skiereiland]]. Die swaar ysmassa's het die Noorse landskap ingrypend verander, en die seevlak langs die Noorse kuslyn was aanvanklik nog sowat 200 meter hoër geleë as vandag. Met die afsmelting van die yslaag het die seevlak begin styg, net soos die Skandinawiese landmassa. Die voorvaders van die huidige Noorse bevolking was sowat 10&nbsp;000 jaar gelede nog oorwegend jagters, en rendiervleis was hul [[stapelvoedsel]]. Argeoloë het die oudste sporevan 'n menslike nedersetting op 'n heuwel in die suidoostelike gewes Østfolds opgegrawe. Die heuwel was destyds waarskynlik nog 'n eiland voor die kus en net suid van die gletsertong af geleë. <ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/prehistoric/prehistoric.htm ''www.norwegen.no Noorweë – Geskiedenis: Die eerste Nore'']</ref> Daar is min bekend oor die oorsprong van die eerste Nore en hul roetes op pad na Noorweë, behalwe vir die feit dat hulle deur Østfold getrek het. Voorwerpe wat in die plaaslike vroeë nedersettings gevind is, lyk op dié wat in Suid-Swede en Denemarke opgegrawe is. Moontlik het mense op hul pad na Suidwes-Noorweë nog 'n ander roete deur die gebied wat vandag as die Noorsee-vasteland bekend staan gevolg. Die vroeë jagters het hulle in klein groepe in die land gevestig, en die belangrikste argeologiese spore van hul vroeë beskawing is steenwerktuie, kleipotte en rotsgravure en -tekeninge. Die laasgenoemdes is orals in Noorweë ontdek en beeld gewoonlik hul prooidiere uit – rendiere, elande, herte, bere en visse, alhoewel daar ook beelde van mense of bote geteken of ingegraveer is. Die gebied rondom die Oslofjord was die eerste waar mense in die tydperk tussen 4&nbsp;000 en 3&nbsp;000 v.C. begin het om na landbou oor te skakel. Argeologiese vondse, wat uit die Bronstydperk (1&nbsp;500 tot 500 v.C. dateer), getuig dan ook van 'n vroeë agrariese beskawing wat veral in die suide van die land uitgebrei het. In plaas van stene, bene en hout is werktuie nou meestal van brons vervaardig, akkers is met perde en ploeë bewerk, en skaapwol het huide as die belangrikste materiaal vir die klerevervaardiging vervang. Die bewoners van Noord-Noorweë was in hierdie periode nog steeds jagters wat hulle in groter nedersettings in die gewes Finnmark in dier uiterste noorde gevestig het. Brons- en glasvoorwepe asook wapens wat in die periode van die [[Romeinse Ryk]] (0–400 n.C.) vir begrafnisrituele gebruik is, verwys na die destydse handelsbetrekkinge met die beskawings van Suid-Europa. Die destydse bewoners van Noorweë het danksy die suidelike invloede ook hul eerste rune-alfabet ontwikkel. Argeologiese vondse dui daarop dat ook Noorweë deur die onstuimige tydperk van die Europese Volksverhuisings (400 tot 550) geraak is. Boereplase in kleiner gebiede toon dat die land destyds al relatief digbevolk en die kusgebiede onbebos was. Die plaaslike stamme het hulle met versterkings teen potensiële aanvallers beskerm: oorblyfsel van hierdie soort bouwerke is oor 'n afstand van 50 kilometer aan die oosoewer van die grootste meer in die land, die Mjøsa, gevind. === Die Wiking-tydperk === [[Lêer:Oseberg longship.png|duimnael|Die Oseberg-skip in die Wikingskipmuseum van Bygdøy ([[Oslo]])]] Vanweë die gebrek aan skriftelike oorlewerings moet die geskiedenis van die [[Wikings|Wiking-tydperk]] aan die hand van argeologiese vondse en die Nordiese saga's bestudeer word. Alhoewel die saga's eers later neergeskryf is, baseer hulle op mondelinge oorlewerings wat van een generasie na die volgende toe oorgedra is. Baie deskundiges beskou die aanval op en die plundering van die [[klooster]] Lindisfarne voor die kus van Noordoos-Engeland in die jaar 793 as die begin van die Wiking-tydperk. As gevolg van hulle rooftogte word die Wikings in sekere dele van Wes- en Suidwes-Europa nog steeds as wrede barbare beskryf wat nedersettings verwoes en hul bewoners dikwels in [[slawerny]] verkoop het. Alhoewel dit een aspek van die rol is wat die Wikings in die vroeë Middeleeuse geskiedenis gespeel het, het hulle steeds ook as vreedsame handelaars en setlaars opgetree. Noorse Wikings het nedersettings op die [[Orkney, Skotland|Orkney]]-, [[Shetland]]- en [[Hebride]]-eilande gestig, asook op die eiland [[Man (eiland)|Man]] gestig en hulle daarnaas op die [[Skotland|Noord-Skotse]] vasteland en in [[Ierland]] gevestig. Die huidige Ierse hoofstad [[Dublin]] is in 840 deur Wikings gestig en het tot 1171 onder Nordiese heerskappy gestaan. Ysland en Groenland was onbewoonde gebiede waar Noorse Wikings hulle as boere en seevaarders gevestig het. Die huidige Ysland en sy bewoners gaan regstreeks terug op die Noorse kolonisasie, terwyl die Oud-Nordiese nedersettings enkele eeue later om onbekende redes uitgesterf het. Die Wikings het by hulle ekspedisies gebruik gemaak van snel en hoogs maneuvreerbare skepe. Die vroeë Skandinawiërs was ervare seevaarders wat met hul langbote selfs die kusgebiede van Noord-Amerika bereik het. Volgens die Nordiese saga's het [[Leif Erikson]] in 1001 in Vinland – die destydse benaming vir 'n gebied wat êrens in Noord-Amerika geleë was – voet aan wal gesit. Huidige navorsers neem selfs aan dat ander Wikings nog voor Erikson in Amerika geland het. Die Wiking-tydperk het sy hoogtepunt (en ook sy einde) in 1066 bereik toe die Noorse koning Harald Hardradi en sy leër tydens hulle mislukte poging om Engeland te verower in die Slag van Stamford-brug verslaan is. === Die vereniging van Noorweë === [[Lêer:Jordanes, Norway tribes.png|duimnael|Plekke van die Germaanse stamme in Noorweë volgens deur Jordanes]] Die Wes-Skandinawiese gebiede wat later Noorweë sou vorm was tot in die 9de eeu nog nie verenig nie, alhoewel daar reeds vroeg pogings onderneem is om hulle in 'n gemeeskaplik ryk saam te smelt. Die meeste van hierdie gemeenskappe was in vergaderings of ''tings'' georganiseer wat deel uitgemaak van 'n sentrale ''alting'', of hulle is as klein koninkryke geregeer. Veral die boeregemeenskappe in die kusgebiede, wat steeds deur roofbendes en Wikings op hulle pad huis toe bedreig is het na 'n vreedsame bestaan verlang. Die kusgemeenskappe was danksy hul roofgoed en handelsware baie welvarend, en die plaaslike heersers het klein, maar gevestigde ryke geregeer wat deur middel van voordelige huwelike tot 'n groep magtige klein state ontwikkel het. Die plaaslike heersers van Viken – 'n gebied aan die oewers van die Oslofjord – het 'n sentrale rol by hierdie politieke proses gespeel en hul magsgebied steeds verder uitgebrei. Ná 'n slag in die Hafrsfjordgebied naby Stavanger – wat vermoedelik in 872 plaasgevind het – het Harald Mooihaar (Harald Hårfagre) sy posisie as heerser oor 'n uitgebreide ryk gevestig.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/viking/viking.htm ''www.norwegen.no Geskiedenis: Die Wiking-tydperk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172200/http://www.norwegen.no/history/upto1814/viking/viking.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Ná dekades se bloedige botsings is Noorweë omstreeks 1060 verenig. === Die Middeleeue === [[Lêer:Roskilde Margrethe1 grave.jpg|duimnael|Die sarkofaag van die Deens-Noorse koningin [[Margrethe I van Denemarke|Margrethe I]], een van die magtigste vroue in die Middeleeuse geskiedenis, in die katedraal van [[Roskilde]] ([[Denemarke]])]] Die jaar 1130 markeer die begin van 'n periode wat deur politieke konflikte en 'n burgeroorlog gemarkeer is wat tot 1227 voortgeduur het. Dit is egter ook die begin van die Hoë Middeleeue, 'n tydperk van bevolkingsgroei, konsolidasie in die kerk en die ontwikkeling van die eerste stedelike sentra. Hoe meer nedersettings onder die gesag van die Noorse kroon en kerk gekom het, hoe meer het die openbare administrasie uitgebrei en sy gesag oor die land gevestig en sodoende die skepping van die monargiese eenheidsstaat voltooi. In die 12de en 13de eeu het sowel die kerk asook die feodale leenhere die oppergesag van die Noorse koningshuis erken, en die tradisionele wêreldlike adel is deur sogenaamde dienende aristokrate vervang. Die boere se status het van grondbesitters na leenmanne verander wat nogtans in teenstelling met die meeste ander lande in Europa lewenslange grondhuur en dus persoonlike vryheid behels het.<ref name="mid">{{en}} [http://www.norwegen.no/history/upto1814/middle/middle.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die Middeleeue''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172314/http://www.norwegen.no/history/upto1814/middle/middle.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Die slawerny, wat uit die Wiking-tydperk oorgeërf is, het eweneens gedurende die Hoë Middeleeue verdwyn. Die tradisionele politieke sentrum van die land in Suidwes-Noorweë is deur die nuwe politieke swaartepunt aan die Oslofjord vervang, en onder die heerskappy van koning Håkon in die 13de eeu het Oslo die Noorse hoofstad geword. Oslo was aanvanklik net 'n onbeduidende nedersetting, en toe die Swart Dood omstreeks 1350 in Noorweë aan wal gekom het, het die dorp 'n bevolking van slegs sowat 2&nbsp;000 mense gehad – in teenstelling met Bergen se 7&nbsp;000 en Trondheim se 3&nbsp;000 inwoners.<ref name="mid" /> Die staatsinkomste was gedurende die Hoë Middeleeue gevolglik nog beskeie in vergelyking met dié van ander Europese lande en was net voldoende om die uitbreiding van die administrasie te finansieer. Na beramings het die helfte of selfs twee derdes van die Noorse bevolking aan die Swart Dood beswyk, en die Noorse kroon en adel was gedwing om op hulle inkomste uit landgoedere en feodale besittings sowel binne as buite van Noorweë te steun. Hulle het sodoende ook 'n bydrae tot die politieke unie van die Nordiese lande gelewer. Noorweë en Swede het in die periode tussen 1319 en 1343 'n gemeenskaplike monargie gevorm en die aanleiding tot 'n politieke instelling gegee wat later deur voordelige huwelike in Skandinawië voortgesit is. Koning Håkon VI (1340–1380) – die seun van die Sweedse heerser Magnus Eiriksson en sy eggenote Ingebjørg, dogter van Håkon V – was die regmatige erfgenaam van die Noorse troon. Hy het met Margrete, die dogter van die Deense koning Valdemar Atterdag, getrou, en hul seun [[Olaf IV van Noorweë|Olav]] is ná die afsterwe van Valdemar in 1375 as Deense koning verkies. In 1380 het Olav ook die Noorse koningstitel van sy vader geërf sodat Noorweë en Denemarke tot 1814 in 'n politieke unie verenig was. === Die kerstening van Noorweë === [[Lêer:Olof Overselo.jpg|duimnael|Olaf Haraldsson]] Die kerstening van Noorweë was eers ná 'n periode van tot by 200 jaar voltooi. Die Wiking-rooftogte en handelsbande met die res van Europa het die plaaslike bevolking vir die eerste keer in aanraking met die nuwe godsdiens gebring, en sendelinge uit Engeland, Duitsland en Denemarke het 'n groot bydrae gelewer tot die uitbreiding van die Christendom gelewer. Die tradisionele Nordiese religie en godhede het veral danksy die invloed van die koninklike sendelinge Håkon die Goeie, Olaf Trygvasson en Olaf Haraldsson (Olaf die Heilige) minder gewild geraak. Met die marteldood van Olaf Haraldsson in die slag van Stiklestad in 1030 het hy 'n heilige geword, terwyl die kerk uiteindelik 'n oorwinning oor sy heidense teenstanders behaal het. Vanaf die middel van die 11de eeu getuig die Noorse lied- en boukuns van die Christendom se vestiging. Kort voor die jaar 1100 is die eerste diosese gestig, waaronder dié van Nidaros (later Trondheim) wat sedert 1152 as setel van die aartsbiskop gedien het. Die laasgenoemde het steeds ook 'n belangrike rol in Noorweë se politieke lewe gespeel. Die Reformasie het in 1537 ingevolge 'n koninklike dekreet plaasgevind. Noorweë was in hierdie periode 'n Deense besitting sodat die Reformasie met die toepassing van die Deens-Noorse ritus in die plaaslike kerk deurgevoer kon word. Die Evangelies-Lutherse geloof was sedert die vroeë 17de eeu die staatsgeloof van Noorweë. === Die unie met Denemarke === [[Lêer:Denmark-Norway in 1780.svg|duimnael|Die Koninkryk Denemarke-Noorweë tot 1814]] [[Lêer:Oslo Universitet 1.jpg|duimnael|Die Universiteit van Oslo]] Die Laat Middeleeue was 'n tydperk van ekonomiese agteruitgang in Noorweë, onder meer as gevolg van pes- en ander epidemieë gedurende die [[14de eeu]] wat tot 'n groot bevolkingsverlies gelei het. Talle plase in die randgebiede van die land was verlate, terwyl die inkomste orals in die land gedaal het. Historici het verskeie teorieë oor die oorsake van die krisis ontwikkel, wat 'n nadelige [[Klimaatverandering|klimaatsverandering]], die invloed van die [[Hanse]]verbond op die Noorse ekonomie en uitputting van landbougrond insluit. Die ekonomiese depressie het ook politieke gevolge ingehou. Denemarke het sy magsposisie uitgebou en tot die beduidendste Nordiese land ontwikkel. Deense en Duitse adellikes het die belangrikste ampte in Noorweë se administrasie beklee, terwyl landgoedere en biskoplike besittings deur buitelanders oorgeneem is. Die Noorse adel se posisie het aansienlik verswak, net soos die land die se vermoë tot selfbestuur. In die periode tussen 1319 en 1343 was daar reeds 'n personele unie met Swede, en huwelike is as 'n middel gebruik om nouer politieke bande tussen Noorweë, Swede en Denemarke te smee. Håkon VI (1340–1380), die seun van die Sweedse koning Magnus Eriksson en sy eggenote Ingebjorg, 'n dogter van Håkon V, was die regmatige Noorse troonopvolger wat met Margarethe, die dogter van Waldemar IV Atterdag van Denemarke, getrou het. Hul seun Olav is in 1375 tot Deense koning verkies, en toe hy ná die afsterwe van sy vader in 1380 ook die Noorse troon geërf het, is Noorweë en Denemarke in 'n politieke unie verenig wat tot 'n lang tydperk vn Deense heerskappy oor Noorweë sou lei. Die Noorse digter Henrik Ibsen het hierdie periode in die Noorse geskiedenis, wat deur die Noorse volk later as 'n Deense oorheersing en uitbuiting ervaar is, as "400 jaar se nag" beskryf wat oor Noorweë aangebreek het.<ref>{{de}} Galli/Holzleiter (2008), bl. 20</ref> Die politieke unie met Denemarke is vanaf 1450 deur 'n formele ooreenkoms gereël. Oorspronklik het die twee lande ooreengekom dat die Noorse Ryksraad invloed op die Deense koningsverkiesing sou hê, maar in die praktyk is hierdie bepaling verontagsaam, net soos die grondwetlike gelykberegtiging van die twee koninkryke. In 1536 het Noorweë sy status as onafhanklike koninkryk verloor toe die Deense koning Christiaan III tydens 'n nasionale vergadering aan Deense adellikes belowe het dat Noorweë voortaan aan die gesag van die Deense kroon ondergeskik sou wees net soos enige ander Deense afhanklikheid. Die Noorse Ryksraad is ontbind, en die Noorse Kerk het sy selfbestuur kwytgeraak. Deense edelmanne was gemagtig om 'n loopbaan as wettelike amptenare in Noorweë te volg en hul inkomste uit dié land te ontvang. As 'n Deense vasallestaat is Noorweë vanaf 1572 deur 'n Deense stadhouer in Kristiania bestuur. Alhoewel die land in politieke, godsdienstige en kulturele opsig aan Denemarke ondergeskik was, is die Noorse regstelsel, wat in 1274 uit die verskillende gewestelike regsisteme saamgestel is, net soos die inheemse geregshowe, nie aangetas nie. Daarnaas het ook Noorweë se samelewing en ekonomie grotendeels selfstandig ontwikkel, waarby hierdie proses dikwels regstreeks deur die Deense kroon bevorder is. Die juk van oorheersing deur die Hanseverbond is in die 16de eeu afgeskud sodat die land sy eie handelsbande met oorsese lande soos Engeland en Nederland kon smee. Vissery, houtuitvoere, skeepsbou, silwer-, koper- en ystertertsmynbou het as basis vir hierdie betrekkinge gedien. Kenmerkend vir Noorweë was die swak posisie waarin die plaaslike adel – in teenstelling met Denemarke – verkeer het. Die aantal adellikes was net soos hul invloed uiters beperk sodat vrye boere vanaf die 18de eeu in staat was om landerye, wat voorheen in besit van die kroon, die adel of die kerk was, aan te koop en as vrye grondeienaars kon optree. Die politieke unie met Denemarke het van Noorweë 'n gedwonge bondgenoot in die Deense oorloë teen Swede en die Baltiese seemagte gemaak. Die Deense koning moes Noorse gebiede aan Swede afstaan – soos byvoorbeeld Jämtland en Herjedalen (Noors: ''Jemtland og Herjedalen'') in 1645, Bohuslän (Noors: ''Båhuslen'') en Trondheim in 1658. Die laasgenoemde is egter al twee jaar later aan Noorweë teruggegee. 'n Algemene vergadering van die Deense State het in 1660 Fredrik III tot erfgenaam van die Deense troon verklaar en aan hom die opdrag gegee om 'n nuwe grondwet vir die koninkryk af te kondig. Die Koninkryk Denemarke-Noorweë het sodoende tot 'n [[absolute monargie]] ontwikkel waarin die politieke gesag in Noorweë deur Deense amptenare uitgeoefen is. Noorweë het nogtans voordeel uit hierdie ontwikkeling getrek – sommige Deense amptenare was immers vertroud met die situasie in Noorweë, en hulle standpunte ten opsigte van Noorse aangeleenthede is dikwels gerespekteer. In die absolutistiese stelsel is Denemarke en Noorweë as 'n ekonomiese eenheid beskou. Denemarke het in 1737 die monopolie op graanverkope in Suidoos-Noorweë verkry. 'n Soortgelyke monopolie is op die handel met Noorse yster in Denemarke ingevoer. Danksy die voorregte wat in 1662 aan stedelike nedersettings gegee is was die houthandel beperk tot stadsburgers wat geregtig was om hout van boere en besitters van saagmeule aan te koop. Met hierdie doelbewuste maatreël het die owerhede die ontstaan van 'n welvarende stedelike middelklas bevorder. Die nuwe burgery het egter vanaf die 18de eeu ook 'n nasionale bewussyn ontwikkel. Naas hul groter welvaart was ook die Deense voorneme om van Kopenhagen die ekonomiese sentrum van Denemarke-Noorweë te maak 'n belangrike dryfkrag agter die groeiende selfbewussyn. Noorse handelaars was immers nie in staat om met die magtige handelshuise van Kopenhagen mee te ding nie. Die meeste invoere na Noorweë is in die laat 18de eeu deur Kopenhagen gehanteer. Die houthandelaars van Suidoos-Noorweë het daarop aangedring dat 'n Noorse staatsbank gestig moes word, terwyl hoë amptenare hulle ten gunste van 'n Noorse universiteit uitgespreek het. Die Deense regering het egter geweier om aandag aan hierdie eise te skenk aangesien hulle as 'n moontlike stap in die rigting van Noorse selfregering en dis as 'n bedreiging vir die politieke unie beskou is. Die plan om 'n nasionale Noorse bank en universiteit te stig het sodoende vinnig 'n simbool vir die groeiende nasionale bewussyn van Noorweë geword. Gedurende die Napoleontiese Oorloë tussen 1807 en 1814 het die Noorse onafhanklikheidsstrewe nog versterk. As 'n bondgenoot van Frankryk is Denemarke-Noorweë se ekonomie deur 'n blokkade getref wat die land van die Europese mark afgesny het. Die vervoerstelsel en houthandel is ontwrig, en die embargo het uiteindelik 'n hongersnood in Noorweë veroorsaak. Dit was vir Kopenhagen nou nie meer moontlik om Noorweë regstreeks te bestuur nie, en 'n regeringskommisie van hoë amptenare het nou hierdie funksie waargeneem. Koning Fredrik VI het die stigting van 'n nasionale universiteit goedgekeur wat in 1811 geopen is. === Die skeiding van Denemarke === [[Lêer:Eidsvoll riksraad 1814.jpeg|duimnael|Die Grondwetlike Vergadering (''Eidsvollsforsamlingen'') in 1814. Skildery deur Oscar Wergeland]] In die Slag van Leipzig in 1814 het Swede en ander Europese magte [[Napoleon Bonaparte]] 'n verpletterende nederlaag toegedien. Swede, wat vooraf reeds Finland aan die Russiese Ryk moes afstaan, was nou van plan om Noorweë as 'n soort bufferstaat langs sy westelike grens te annekseer. Die geallieerdes het diplomatieke en militêre druk op Kopenhagen uitgeoefen, en in [[Januarie]] 1814 het die Deense koning Fredrik VI gekapituleer en sy politieke bande met Frankryk verbreek. Toe hy Noorweë aan Swede afgestaan het, het die unie van Denemarke en Noorweë ná 434 jaar tot 'n einde gekom. In die ooreenkoms met Denemarke het die geallieerde magte Noorweë se reg op selfregering en sy status as 'n onafhanklike nasie bevestig. Alhoewel die land nou in 'n politieke unie met Swede verenig is, het die Sweedse koning Carl XIII in 'n proklamasie Noorweë se outonomie erken: Die land het die reg gekry om sy eie grondwet af te kondig, sy eie nasionale vergadering en regering te hê en om self belastings te hef. Die unie met Swede was in Noorweë aanvanklik minder gewild. Die destydse goewerneur van Noorweë, prins Christiaan Frederik ('n neef van die Deense koning) het 'n opstand georganiseer om die vereniging met Swede te verhinder en moontlik om die ou unie tussen Denemarke en Noorweë te herstel.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/1814/1814.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die skeiding van Denemarke''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172134/http://www.norwegen.no/history/after1814/1814/1814.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Danksy die inisiatief van prins Christiaan Frederik is 'n nasionale vergadering byeengeroep om 'n nuwe grondwet daar te stel. Die afgevaardigdes, wat in [[Eidsvoll]], sowat 70 kilometer noord van Oslo vergader het, het onder die invloed van die gedagtes van die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse]] en [[Franse Rewolusie]] gestaan, en met die afkondiging van die nuwe Noorse grondwet op 17 Mei 1814 en die vekiesing Christiaan Frederik as Noorse koning het hulle ook die soewereiniteit van die Noorse volk as 'n politieke doelwit beskou. Die geallieerdes was egter nie bereid om enige afwyking van die oorspronklike ooreenkoms te aanvaar nie. Die Swede het begin om diplomatieke druk uit te oefen en uiteindelik 'n militêre veldtog na Noorweë geloods. Na hul oorwinning het die Swede in Augustus in Moss, 'n stad suid van Oslo, 'n ooreenkoms gesluit waarin hulle die Noorse grondwet erken het. Verwysings na die unie met Swede is by die oorspronklike teks van die grondwet gevoeg. Koning Christiaan Frederik het op 10 Oktober 1814 afstand gedoen van sy magsbevoegdheid en die land verlaat. === Die unie met Swede (1814–1905) === [[Lêer:Unionsoppløsningen flagg.jpg|duimnael|''Ja, vi elsker dette landet – Ja, ons is lief vir hierdie land'': 'n Patriotiese poskaart wat ter geleentheid van die referendum oor Noorweë se onafhanklikheid gedruk is]] Die jare ná 1814 was 'n tydperk van ekonomiese depressie in Noorweë aangesien die gemeenskaplike mark met Denemarke nou nie meer bestaan het nie, terwyl belangrike houtmarkte soos dié van die Verenigde Koninkryk nie toeganklik was vir Noorse uitvoerders nie. Eers die 1830's was weer gekenmerk deur 'n ekonomiese opswaai en 'n liberalisering van die buitelandse handel, asook tegniese modernisering: Die eerste spoorlyn is in 1854 tussen Oslo en Eidsvoll gebou, telegrafiese dienste het kommunikasie vergemaklik, en ook die landboousektor is deur nuwe metodes gemoderniseer. Die nywerheidsomwenteling het in 1840 met die oprigting van die eerste tekstielfabrieke begin, terwyl ook die moderne ingenieurswese al hoe belangriker geword het. Die vinnige groei van Noorweë se handelsvloot gedurende die 19de eeu – dit was destyds die derde grootste ter wêreld ná dié van die Verenigde Koninkryk en die VSA – het by die maritieme tradisies van die land aangeknoop. Eers omstreeks 1900 het die omskakeling na stoomskepe groot strukturele veranderings saamgebring – stoomskepe was vyf keer duurder as 'n seilskip, en net groot rederye kon hulle bekostig. Dit was nou duidelik dat die land sy eie nywerhede moes ontwikkel om tred te kan hou met die tegniese vooruitgang. Die ekonomiese ontwikkeling het net soos in ander Europese lande gepaardgegaan met sosiale vraagstukke, en die opkoms van 'n Noorse werkersklas het die bevolking se politieke selfbewussyn versterk. Boere en liberaalgesindes het hulle in 1884 in die radikale Liberale Party verenig, terwyl hulle politieke teenstanders enkele maande later die Konserwatiewe Party van Norweë gestig het. Die sosiale omwentelinge van die industrialersing was 'n oorheersende onderwerp in die 19de eeuse Noorse letterkunde. Dalende houtpryse het talle groot boere laat verarm, koopmans bankrot gemaak en 'n groot aantal plattelandse werkers van hul inkomste ontneem. Tipiese literêre verwerkings van die sosiale moeilikhede en ellende is [[Bjørnstjerne Bjørnson]] se drama "'n Bankrotskap" (1875) waarin hy skerp kritiek op die meedoënlose winsbejag van sy landgenote uitspreek, en Knut Hamsun se roman "Honger" (1890). Vanweë die ellende in hul tuisland is talle Nore gedwing om 'n nuwe heenkome in oorsese lande te vind. In die tydperk tussen 1865 en 1914 het meer as 670&nbsp;000 Nore na Noord-Amerika geëmigreer. Tans het sowat 2,6 miljoen Amerikaners Noorse voorvaders.<ref>{{de}} Henningsen, Bernd en Lothar Schneider (reds.): ''Skandinavien''. Augsburg: Weltbild 2008, bl. 47</ref> Voor 1910, toe vir die eerste keer gerieflike moderne stoomskepe tussen Oslo en New York gevaar het, het emigranteskepe vir hul haglike en onmenslike toestande gedurende die seereis bekend gestaan – die vervoer van emigrante was 'n winsgewende bedryf, en reders het gewoonlik nie omgegee nie. Passasiers was self verantwoordelik vir hul proviand wat meestal net uit plat brood en klein vaatjies suurmelk bestaan het. Die mans was daarnaas verplig om die waterpompe aan boord aan die gang te hou. Die skrywer [[Henrik Ibsen]] se dramatiese werk "Steunpilare van die maatskappy" (1877) lewer felle kritiek teen die wegestelde Noorse koopmans wat by hierdie bedryf betrokke was. Noorweë het geleidelik ook begin om meer selfbewus teen die Sweedse monargie op te tree en meer regte vir die Noorse parlement beding. In die 1880's het vir die eerste keer 'n Liberale politikus, Johan Sverdrup, die amp van premier beklee. 'n Geskil oor afsonderlike Noorse konsulate in die buiteland het uiteindelik tot 'n politieke krisis gelei. Op 7 Junie 1905 het die Noorse parlement die personele unie tussen die twee monargieë herroep. Swede het op 'n referendum aangedring, en in Augustus 1905 het 368&nbsp;392 Nore vir en slegs 184 teen 'n onafhanklike Noorse staat gestem.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/unionswe/unionswe.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: 1814–1905'']</ref> Noorweë en Swede het in Karlstad onderhandelinge oor die vreedsame einde van hul politieke unie gevoer en 'n gemeenskaplike ooreenkoms in hierdie verband onderteken. === Die tydperk tussen 1905 en 1939 === [[Lêer:Haakon7.jpg|duimnael|Koning [[Haakon VII van Noorweë|Haakon VII]] (1905–1952)]] In 'n tweede referendum het die Noorse bevolking ten gunste van 'n monargiese regeringsvorm gestem, en die [[Storting (Noorse parlement)|Storting]] het op 18 November 1905 die Deense prins Carl tot koning van Noorweë verkies. Prins Carl was getroud met prinses Maud, 'n dogter van die Britse koning Edward VII, en het die naam Haakon VII aangeneem. Die ekonomiese groei het in die jare ná 1905 tot jaarliks sowat vier persent versnel, en Noorweë het die tweede fase van sy nywerheidsomwenteling betree. Hierdie fase was gekenmerk deur die opwekking van goedkoop waterkrag en grootskaalse buitelandse beleggings, die opbou van 'n elektrochemiese en elektrometalurgiese bedryf, die stigting van groot maatskappye soos ''Norsk Hydro'' en nuwe nywerheidsentra. Die ekonomiese opswaai het tot by die [[Eerste Wêreldoorlog]] voortgeduur. Ook Noorweë se arbeidersbeweging het in die periode ná 1905 sy aanvang geneem. Die eerste vakbond is in 1872 en die Noorse Arbeidersparty in 1887 gestig. In 1912 het die party reeds 26 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig en was met 23 afgevaardigdes die tweede grootste party in die parlement ná die Liberale. Die algemene stemreg vir mans is in 1898 en dié vir vroue in 1913 ingevoer. Die sosiale strukture is aanvanklik minder sterk deur die industrialisering geraak. Die land- en bosboubedryf het in 1910 nog steeds 42 persent van alle ekonomies aktiewe Nore in diens gehad, en hierdie syfer het ook tot 1920 nog 37 persent beloop.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/post1905/post1905.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Noorweë ná 1905''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213024015/http://www.norwegen.no/history/after1814/post1905/post1905.htm |date=13 Februarie 2007 }}</ref> Op politieke gebied het die land geleidelik begin om diplomatieke betrekkinge met ander state aan te knoop, en sy buitelandse beleid het die neutraliteit van Noorweë beklemtoon. Die land het ondanks sy vriendskaplike bande met die Verenigde Koninkryk nie aan die Eerste Wêreldoorlog deelgeneem nie, tog het die Noorse handelsvloot as gevolg van duikbootaanvalle talle skepe en meer as 2&nbsp;000 seemans verloor. Sowjet-Rusland het tydelik 'n beduidende invloed op radikale elemente in die Arbeidersparty uitgeoefen en sodoende die stigting van arbeiders- en soldaterade bevorder, tog het ver-linkse sosialiste uiteindelik geen noemenswaardige rol in Noorweë se politieke lewe meer gespeel nie. In finansiële opsig het die land voordeel uit die oorlog getrek, en Noorweë was in staat om belangrike maatskappye, wat deur buitelanders beheer is, terug te koop, waaronder Borregaard en die steenkoolvelde van Spitzbergen (Svalbard). As gevolg van vredesooreenkomste het Noorweë in 1920 ook sy soewereiniteit oor Svalbard teruggekry. In dieselfde jaar het die land by die Volkebond aangesluit. Die Liberale het in die verkiesing van die jaar 1918 hul meerderheid in die parlement verloor, en tot 1945 was geen party meer in staat om 'n meerderheid van die setels te verower nie. Alhoewel die Arbeidersparty in 1928 vir die eerste keer 'n regering kon vorm, is hierdie kabinet ná slegs 19 dae weer deur 'n burgerlike meerderheid tot 'n val gebring. Die nadelige gevolge van die Groot Depressie is ná 1929 nog versterk deur die regering se monetêre beleid. Veral die handels- en vervoerbedryf het onder die krisis gebuk gegaan. Die Noorse kroon se wisselkoers het duidelik verswak, en daar was 'n knellende tekort aan buitelandse valuta. Werkloosheidsyfers het tot by die begin van die Tweede Wêreldoorlog hoog gebly, terwyl lone en salarisse ingekort is. Vanaf 1932 het die ekonomie egter weer begin groei. Die oorlogsgevaar in die laat 1930's het ook die binnelandse beleid oorskadu. Liberale en Sosialiste het skepties teenoor 'n verhoging van die militêre begroting gestaan, en toe die Sosialistiese regering in die laat dertigerjare uiteindelik begin het om meer geld aan die Noorse weermag te bestee was dit al te laat om die land se militêre slaankrag nog aansienlik te verhoog. Noorweë het met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog opnuut sy neutraliteit verklaar. === Die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:Oslo queue ww2.jpg|duimnael|Voedsel het tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] ook in Noorweë skaars geword: Klante staan in 'n lang tou by 'n Oslose koswinkel]] Die land kon sy neutraliteit ná die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] slegs enkele maande lank handhaaf. Op 9 April 1940 het Duitse troepe die land aangeval. Ondanks die militêre steun van die Verenigde Koninkryk en Frankryk was Noorweë ná twee maande se hewige gevegte gedwing om te kapituleer. Die geallieerde troepe het die land ontruim, en ook die koninklike gesin, die Noorse regering en senior amptenare het in ballingskap gegaan. Die regering het sy funksies vanuit die Verenigde Koninkryk vervul. Die Noorse handelsvloot met meer as 1&nbsp;000 skepe – die vierde grootste ter wêreld en selfs die grootste ten opsigte van tenkskepe is aan die geallieerde magte beskikbaar gestel, en die Noorse weermag is in die Verenigde Koninkryk geherorganiseer om aan die geallieerde kant teen die Spilmoondhede te veg.<ref>{{no}} Evig heder 1:6 (dokumentêr), NRK [[Hordaland]] 1995</ref> Noorse troepe was by die seegevegte in die Atlantiese Oseaan, die gevegte ná die geallieerde landing in Frankryk in 1944 en by die lugstryd bo Engeland en die vasteland betrokke. Teen die einde van die oorlog het die Nore ook die toestemming van die Sweedse regering gekry om in die oostelike buurland militêre eenhede vir die stryd teen die Duitse besetters op te bou. Ook die burgerlike weerstand teen die besetters het steeds gegroei, terwyl ook geheime militêre eenhede in die ondergrond saamgestel is. Die kommuniste het in Noorweë se versetbeweging (''Hjemmefront'', "Tuisfront"), wat met die Noorse regering in ballingskap nou saamgewerk het, geen noemenswaardige rol gespeel nie. Die ''Hjemmefront'' onder leiding van Paal Berg, die voormalige president van die Noorse Hooggeregshof, is ook deur die Evangelies-Lutherse biskop Berggrav ondersteun en het in 1943, toe die Duitse besetters met die gedwonge rekrutering van Noorse mannekrag begin en die Universiteit van Oslo gesluit het, die massavlug van burgers en studente na Swede georganiseer. Nadat die Duitsers in 1943 ook begin het om Noorse offisiere, wat al uit die krygsgevangeskap vrygelaat was, weer te interneer en jong Nore in Mei 1944 deur die fascistiese Noorse ''Nasjonal Samling''-regering onder leiding van Vidkun Quisling (1887–1945) vir diensplig opgeroep is, het 'n groot aantal burgers by die ''Hjemmefront'' se militêre vleuel ''Milorg'' aangesluit. Vanaf Oktober 1944 het Milorg die vervoer van Duitse Finland-troepe terug na die Duitse Ryk met sabotasie-aksies teen vervoerpaaie, skepe en brandstoftenks belemmer.<ref>{{de}} Gruchmann, Lothar: ''NS-Besatzungspolitik und Résistance in Europa''. In: Broszat, Martin en Norbert Frei (reds.) in samewerking met die ''Institut für Zeitgeschichte (München)'': ''PLOETZ – Das Dritte Reich''. Freiburg/Würzburg: Ploetz 1983, bl. 216</ref> Alhoewel die gevolge van die militêre besetting minder dramaties as in baie ander lande was, het die Duitsers die Noorse ekonomie vir hul eie doeleindes uitgebuit en weerstand met teregstellings en ander geweldaksies beantwoord. Toe die Duitse Ryk in 1945 gekapituleer het, was daar nog sowat 400&nbsp;000 Duitse soldate in Noorweë gestasioneer. Vanaf 8 Mei 1945 het troepe van die Noorse weerstandsbeweging begin om Duitse posisies in te neem. Ook geallieerde Britse en Sweedse en Noorse weermagtroepe het geleidelik in Noorweë aangekom. Koning Haakon het op 7 Junie aan boord van 'n Britse vlootskip die hawe van Oslo aangedoen. Noorse oorlewendes het uit die Duitse [[konsentrasiekamp]]e na hul tuisland teruggekeer, net soos 92&nbsp;000 landsburgers wat in ballingskap was. Naas die Duitse besetters was ook 141&nbsp;000 buitelanders, waarvan 84&nbsp;000 Russiese oorlogsgevangenes, in Noorweë.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/ww2/ww2.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Die Tweede Wêreldoorlog'']</ref> 10&nbsp;262 Noorse burgers het hul lewens as gevolg van oorlogshandelinge of in gevangeskap verloor. Ná die oorlog het die kinders van Noorse vroue en Duitse soldate die tragiese slagoffers van genadelose diskriminasie geword. Die tussen 12&nbsp;000 en 20&nbsp;000 nakomelinge van Duitse Weermagsoldate en Noorse moeders het eers in 2005 volgens 'n parlementsbesluit 'n finansiële genoegdoening van 20&nbsp;000 Noorse kroon (27&nbsp;400 ZAR) ontvang.<ref>{{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2006''. München 2005: Fischer Taschenbuch Verlag, bl. 342</ref> === Die tydperk ná 1945 === [[Lêer:Bjørvika-skyline from Ekeberg.jpg|duimnael|Die moderne stadshorison van Oslo]] Die verkiesing van 1945 is deur die Arbeidersparty gewen, en daar was nasionale konsensus dat die heropbou van die land as die belangrikste politieke doelwit binne 'n tydperk van vyf jaar bereik moes word. Die regering het hom hierby veral op die swaar nywerhede gekonsentreer, en die ekonomiese groei het uiteindelik die meeste verwagtings nog oortref. Die land het ook voordeel getrek uit die Amerikaanse Marshall-plan vir Europese samewerking en in die jare tussen 1948 en 1951 ekonomiese bystand ter waarde van 2,5 miljard NOK ontvang.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/history/after1814/postww2/postww2.htm ''www.norwegen.no – Geskiedenis: Noorweë ná die Tweede Wêreldoorlog''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023172025/http://www.norwegen.no/history/after1814/postww2/postww2.htm |date=23 Oktober 2007 }}</ref> Ten opsigte van sy buitelandse beleid het Noorweë daarna gestrewe om sy neutraliteit te handhaaf en om nie by potensiële konflikte tussen die twee [[groot moondhede]] Verenigde State en Sowjetunie betrokke te raak nie. Veral die Verenigde Nasies onder leiding van hul eerste sekretaris-generaal, die [[Noorweërs|Noorweër]] Trygve Lie, is as 'n geskikte internasionale instelling beskou om hom vir sleutelkwessies soos wêreldvrede en -veiligheid te beywer. Met die toenemende politieke spanninge tussen die Westerse lande en die Oosblok het Noorweë sy buitelandse beleid hersien. Die Kommunistiese magsoorname in [[Tsjeggo-Slowakye]] in 1948 en die Sowjet-voorstel om 'n militêre ooreenkoms met Noorweë te sluit het vurige reaksies uitgelok. Aanvanklik is daar pogings onderneem om 'n ooreenkoms oor die stigting van 'n Nordiese Verdedigingsalliansie te bereik, maar in 1949 het Noorweë saam met Denemarke en Ysland by die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie ([[NAVO]]) aangesluit. Die binnelandse beleid het veral op die uitbou van die welvaartstelsel en die skepping van 'n egalitêre samelewing gekonsentreer. Die ontdekking en ontginning van ruolie- en gasvelde in die Noordsee sedert die laat 1960's en later ook in die Noorse en [[Barentssee]] het van Noorweë 'n beduidende uitvoerder van fossielbrandstowwe gemaak. Die inkomste van die olie- en gasbedryf het 'n gunstige klimaat vir ekonomiese groei geskep. Die referendum van 28 November 1994, waartydens 'n meerderheid van Noorse kiesers hulle teen die land se toetreding tot die [[Europese Unie]] uitgespreek het, het dan ook geen nadelige gevolge vir die Noorse ekonomie ingehou soos deur die destydse regering oorspronklik voorspel is nie. Met die toetrede van Finland en Swede tot die NAVO in onderskeidelik 2023 en 2024 is al die Skandinawiese lande vir die eerste keer sedert die ontbinding van die [[Kalmarunie]] in 1523 weer lede van een (en dieselfde) militêre alliansie.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.zeit.de/2023/22/schweden-unabhaengigkeit-gustav-vasa-nato-beitritt |title=Unabhängigkeit von Schweden – Alter Schwede |publisher=Die Zeit |author=Ronald D. Gerste |date=30 Mei 2023 |accessdate=11 Maart 2024}}</ref><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.nzz.ch/international/schweden-tritt-nato-bei-was-die-erweiterung-fuer-die-ostsee-bedeutet-ld.1748476 |title=Gewinnt die Nato nach Schwedens Beitritt die alleinige Kontrolle über die Ostsee? Es ist kompliziert – eine Analyse in Karten |publisher=Neue Zürcher Zeitung |author=Linda Koponen |date=28 Februarie 2024 |accessdate=11 Maart 2024}}</ref> == Ekonomie == === Mineraalhulpbronne en nywerhede === [[Lêer:GDP Norway 1865 to 2004.PNG|duimnael|links|Noorse bruto nasionale produk, 1865–2003]] [[Lêer:Kirkenes Hafen.jpg|duimnael|Die hawe van Kirkenes]] Ruolie en aardgas. wat uit die seebed ontgin word, is tans die belangrikste mineraalhulpbronne, maar Noorweë is ook ryk aan ertse. [[Yster]]- en loodertse kom in die noorde voor, koper in Sentraal- en titaanerts in Suid-Noorweë. Alhoewel daar geen [[steenkool]] in die vastelandse gebiede voorkom nie, is kleiner steenkoolvelde op die eilande van die [[Svalbard]]- of [[Spitsbergen]]-argipel in die Arktiese See ontdek. Die tekort aan steenkool word egter deur waterkrag gekompenseer wat sedert die vroeë 20ste eeu ontgin word. Die lae energiekoste het die ontwikkeling van houtpulp-, papier-, chemiese en metaalverwerkende nywerhede bevorder. Baie nywerheidsaanlegte het langs die oewers van afgeleë fjorde ontstaan waar [[Hidroëlektrisiteit|hidroëlektriese]] krag en diepseehawegeriewe vir die invoer van grondstowwe en die uitvoer van verwerkte goedere en metale beskikbaar is. Die Noorse metaalbedryf het sedert die Tweede Wêreldoorlog veral in die noorde begin ontwikkel. Ná sy eerste verwerking word Noorse ystererts vanuit Kirkenes na 'n smeltery in Mo i Rana verskeep, terwyl steenkool vanuit Svalbard na die smeltery vervoer word. Die ysvrye Noorse seehawe Narvik is al in 1903 met die Sweedse spoorwegstelsel verbind sodat Sweedse ystererts ook tydens die Skandinawiese winter na sy bestemmings in Sentraal-Europa verskeep kan word. Die vinnige industrialisering ná 1945 en ontginning van ruolie en aardgas in die laat 20ste eeu het van Noorweë, wat voor die oorlog veral op tradisionele bedrywe soos [[vis]]sery, landbou en skeepvaart gesteun het, 'n welvarende nywerheidsland gemaak. === Ekonomiese struktuur === [[Lêer:StatfjordA(Jarvin1982).jpg|duimnael|links|Die olieplatform Statfjord A in 1982]] [[Lêer:Oil production Norwegian North Sea.PNG|duimnael|Noorweë se olie-ontginning]] [[Lêer:Territorial waters - Norway.svg|duimnael|Die eksklusiewe ekonomiese sone van Noorweë en sy oorsese gebiede]] Die Noorse ekonomie verskil sterk van dié van ander Europese lande. Die land was tot by die 1970's nog een van die armer Wes-Europese state wat in ekonomiese opsig veral op skeepsbou en skeepvaart, vissery, land- en bosbou gesteun. Met die ontginning van die ruolie- en aardgasvelde in die Noordsee het Noorweë skielik die sewende grootste ruolieprodusent ter wêreld en die derde belangrikste uitvoerder ná [[Saoedi-Arabië]] en die [[Russiese Federasie]] geword. Net soos in ander nywerheidslande lewer die dienstesektor sowat 39 persent van die bruto geografiese produk op.<ref name="wir">{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Ekonomie van Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421165309/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html |date=21 April 2008 }}</ref> Terwyl die Noorse ekonomie geen stadium van hoë industrialisering deurloop het soos ander moderne ekonomieë nie beskik Noorweë net soos ander gevorderde nywerheidslande oor 'n hoogs ontwikkelde dienstesektor wat grotendeels op uitvoergoedere soos ruolie, aardgas, vis en hout steun. Die inkomste uit ruolie-uitvoere vloei sedert 1990 in 'n sogenaamde oliefonds wat die kapitaal in die buiteland belê en sodoende verseker dat ook latere generasies voordeel uit die land se huidige natuurlike hulpbronne kan trek. Die oliefonds is op 1 Januarie 2006 amptelik hernoem tot Staatspensioenfonds. Die fonds het in Januarie 2011 oor buitelandse aandele ter waarde van 3&nbsp;126 miljard Noorse krone (398,2 miljard € of 3&nbsp;822 miljard ZAR) beskik.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Norwegen/Wirtschaft_node.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Noorweë – Ekonomiese Struktuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110130080907/http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Norwegen/Wirtschaft_node.html |date=30 Januarie 2011 }}</ref> Vandag geniet die Noorse bevolking 'n baie hoë lewensstandaard met lae werkloosheidsyfers, hoë oorskotte op die lopende rekening en begroting en een van die hoogste bruto geografiese produkte ter wêreld wat in 2006 461&nbsp;000 Noorse krone (580&nbsp;000 ZAR soos op 31 Desember 2007) per capita beloop het.<ref name="wir" /> Volgens die jaarlikse ondersoeke van die Londense navorsingsinstelling ''Economist Intelligence Unit'' wat die prysvlak van goedere en dienste in belangrike metropole ranglys is Oslo sedert die jaar 2006 die duurste hoofstad ter wêreld.<ref name="wir" /> === Die belangrikste sektore === [[Lêer:Warsaw statoil and bus.jpg|duimnael|'n Vulstasie van die Noorse maatskappy ''Statoil'' in [[Pole]]]] [[Lêer:Nærøyfjord (6-2007).jpg|duimnael|Die Noorse toerismebedryf trek voordeel uit die land se natuurskoon: Die Nærøyfjord]] Ruolie- en gasontginning is tans die sleutelbedrywe in die Noorse ekonomie wat in 2006 26 persent van die bruto geografiese produk (BGP) en – na gelang van olieprysskommelings – tussen 30 en 50 persent van die totale uitvoerwaarde verteenwoordig het. Nogtans bied die ontginningsbedrywe net 'n beperkte aantal werkgeleenthede (in 2004 was die gemiddelde volgens die Statistisk Sentralbyrå sowat 1,4 persent van die ekonomies aktiewe bevolking).<ref name="wir2">{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Ekonomie van Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421165309/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Wirtschaft.html |date=21 April 2008 }}</ref> Die inkomste uit olie- en gasuitvoere het verseker dat daar teen die begin van die 21ste eeu steeds 'n begrotingsoorskot was. Vanweë die afhanklikheid van die wêreldmarkprys vir ruolie verskil Noorweë se konjunktuursikluus gewoonlik van dié van die [[Europese Unie]] en word deur 'n teengestelde beweging gekenmerk. Skeepvaart speel al lank 'n beduidende rol in die Noorse ekonomie, en Noorweë beskik oor die vierde grootste handelsvloot ter wêreld. Saam met ander maritieme bedrywe verteenwoordig skeepvaart die tweede grootste sektor van die ekonomie wat in 2004 met byna 29,5 miljard NOK vir sewe persent van die BGP verantwoordelik was. Van die skepe met meer as 2&nbsp;830 bruto-registerton, wat in 2005 in gebruik was, was 863 in Noorweë en 'n bykomende 670 Noorse skepe in die buiteland geregistreer.<ref name="wir2" /> Die visserybedryf behels die tradisionele seevissery en moderne visteelt. Terwyl die vangste van seevissers geleidelik afneem, behoort Noorweë se visteeltbedrywe tot die mees gesofistikeerdes ter wêreld. Visuitvoere beloop 5,2 persent van die totale uitvoerwaarde en mak van vis die derde belangrikste uitvoerproduk na fossiele brandstowwe en metale. Die belangrikste bestemmings is Denemarke, die Russiese Federasie, Frankryk en Japan.<ref name="wir2" /> Net soos in baie ander Europese lande speel die landbousektor 'n belangrike en dikwels emosionele rol in die bewussyn van die Noorse bevolking en die regering in Oslo. Noorse boere word deur middel van subsidies, wat onder die hoogstes ter wêreld gereken word, teen die uitwerkings van buitelandse mededinging beskerm. Die Noorse landbousektor het in 2006 nogtans slegs 0,5 van die BGP en 2,6 persent van alle werksgeleenthede verteenwoordig.<ref name="wir2" /> Die houtbedryf se totale omset het in 2005 39,5 miljard NOK beloop wat gelykstaan aan byna 7 persent van die totale nywerheidsomset. Die houtbedryf het tans sowat 6&nbsp;000 werknemers in diens, en kommersiële bosgebiede beslaan 24 persent van Noorweë se oppervlakte.<ref name="wir2" /> Die energiebedryf is geliberaliseer en steun in teenstelling met die meeste ander nywerheidslande byna uitsluitlik op waterkrag. Die bou van nuwe waterkragsentrales bly net soos die oprigting van gaskragsentrales vanweë hul verreikende ekologiese gevolge omstrede. Die algemene nywerheidsektor het dekades lank grotendeels uit kleiner nasionale ondernemings bestaan. Tans is baie nywerheidsektore afhanklik van die olie- en gasbedryf se konjunktuursiklus, waaronder byvoorbeeld Noorweë se skeepswerwe. Ander sektore het hulle op halfvervaardigde goedere en komponente vir die Europese mark toegespits, waaronder aluminiumkomponente vir die motorbedryf. Die Noorse toerismesektor toon steeds sterk groei en verteenwoordig tans sowat 3,4 persent van die BGP en 6,4 persent van alle werkgeleenthede.<ref name="wir2" /> == Politiek == === Politieke bedeling === [[Lêer:Storting Spring 2016.JPG|duimnael|Die parlementsgebou (''[[Storting (Noorse parlement)|Stortinget]]'') in Oslo]] Noorweë is volgens die grondwet van 17 Mei 1814, wat reeds verskeie kere gewysig is, 'n konstitusionele monargie met 'n parlementêre demokratiese regeringstelsel. Die parlementêre stelsel is in 1884 ingevoer, en die koning beklee nog slegs 'n simboliese funksie as staatshoof ("Koning in die Staatsraad") en amptelike verteenwoordiger van die Noorse samelewing en ekonomie. Hy speel egter ook 'n belangrike integratiewe rol in nasionale krisistye. Koning Håkon VII het byvoorbeeld verset gebied teen die Duitse inval in 1940 en uit die land gevlug om vanuit [[Londen]] teen die besetters te werk. Die koning benoem volgens die Noorse grondwet die regering (''Stadsrådet''), het 'n beperkte vetoreg te opsigte van parlementêre wetsbesluite en fungeer as opperbevelhebber van die Noorse weermag en as hoof van die Evangelies-Lutherse Staatskerk van Noorweë. As staatshoof word die koning deur die regering geadviseer wat uit die eerste minister (''Norges Statsminister'') en (tans) 20 ministers bestaan. Tien van die huidige ministers is vroue. Die staatsgesag word in drie magte verdeel: Die Storting of nasionale parlement wat die wetgewende gesag uitoefen, die regering (uitvoerende gesag) en die geregshowe (regsprekende gesag). Die openbare administrasie word soms as die vierde politieke mag in die staat beskryf aangesien dit selfstandig kan optree en groot invloed op die politieke beleidstoepassing uitoefen. Die politieke gesag word sodoende ook in geografiese opsig verdeel in staats-, provinsiale en munisipaliteitsvlak. Die bevolking is deur regstreekse verkiesings en die lidmaatskap in verenigings en ander organisasies betrokke, en volgens statistieke is die gemiddelde Noorse burger lid van vier verenigings, terwyl 70 persent van die volwasse bevolking lid van tenminste een vereniging is.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/political/general/general.htm ''www.norwegen.no – Algemene inligting''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027174348/http://www.norwegen.no/facts/political/general/general.htm |date=27 Oktober 2007 }}</ref> Hierdie verenigings kan danksy hulle formele en informele betrekkinge met die openbare administrasie politieke invloed op owerhede uitoefen. Die betrekkinge tussen belangegroepe, staande parlementêre komitees en staatsdepartemente lei daartoe dat die Noorse politiek op funksionele deelgebiede gemik is soos byvoorbeeld die nywerheidsbedryf, landbou of onderwys. Die algemene stemreg vir mans is in 1898 en dié vir vroue in 1913 ingevoer. Die stempersentasie in verkiesings is gewoonlik hoog en beloop byna 80 persent. Burgers word op 18-jarige ouderdom mondig. === Storting === {{Hoofartikel|Storting (Noorse parlement)}} [[Lêer:Stortingssalen.jpg|duimnael|''Stortingssalen'', die vergadersaal van die Noorse parlement]] Die ''Storting'' of Noorse Nasionale Vergadering dien sedert die invoering van die parlementêre stelsel in 1884 as die hoogste vlak van politieke instellings. Die Storting word vir 'n termyn van vier jaar volgens 'n stelsel van proporsionele verteenwoordiging verkies. Die regering word in opdrag van die Noorse koning uit die geledere van die Storting verkies. Die Storting bestaan uit 169 lede wat almal 'n politieke party verteenwoordig. Dit is 'n gemodifiseerde eenkamerparlement wat in twee kamers verdeel word sodra dit sy wetgewende funksie uitoefen – die Odelsting (3/4 van die lede) en die Lagting (1/4) wat oor proporsionele bevoegdhede beskik. Wetsontwerpe van die regering moet eers deur die Odelsting en daarna deur die Lagting goedgekeur word. Die Noorse grondwet kan slegs by wyse van 'n tweederdemeerderheid van parlementslede gewysig word. Aangesien die Noorse parlement nie voor die einde van sy ampstermyn ontbind mag word nie, het die Noorse partye 'n tradisie van minderheidsregerings en parlementêre samewerking oor partygrense heen ontwikkel sodat regeringsbesluite dikwels met afwisselende politieke meerderhede geneem kan word. In die praktyk het die Storting se politieke invloed en magsbasis teenoor die regering as gevolg van hierdie konsensusbeleid steeds toegeneem. === Staatsorganisasie === [[Lêer:Map Norway political-geo.png|duimnael|Administratiewe kaart van Noorweë in 2017]] [[Lêer:Fylkesinndeling2024 original.webp|duimnael|Provinsies (fylke) in 2024<ref name="fylker" />]] In administratiewe opsig is Noorweë in 15 provinsies (Noors: ''[[fylke]]'')<ref name="fylker">{{no}} {{cite web |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/ |title=Fylkesinndelingen fra 2024 |publisher=Regjeringen |date=5 Julie 2022 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> en 357 munisipaliteite (''kommuner/-ar'') verdeel. Die munisipaliteite is selfregerende politieke liggame met eie bevoegdhede ten opsigte van onderwys, gesondheid en welsyn. Die provinsies fungeer sowel as instrumente van administratiewe desentralisasie met goewerneure (''fylkesmann''), wat deur die Noorse regering benoem word, asook as selfregerende geweste met bevoegdhede ten opsigte van sekondêre onderwys en ander sake. {| class="wikitable sortable" width=27% !# !Provinsies in 2024 !Administratiewe setel |- | align=left|3||[[Lêer:Oslo komm.svg|28px]] [[Oslo]]||[[Oslo]] |- | align=left|11||[[Lêer:Rogaland våpen.svg|28px]] [[Rogaland]]||[[Stavanger]] |- | align=left|15||[[Lêer:Møre og Romsdal våpen.svg|28px]] [[Møre og Romsdal]]||[[Molde]] |- | align=left|18||[[Lêer:Nordland våpen.svg|28px]] [[Nordland]]||[[Bodø]] |- | align=left|31||[[Lêer:Østfold våpen.svg|28px]] [[Østfold]]||[[Sarpsborg]] |- | align=left|32||[[Lêer:Akershus våpen.svg|28px]] [[Akershus]]||[[Oslo]] |- | align=left|33||[[Lêer:Buskerud våpen.svg|28px]] [[Buskerud]]||[[Drammen]] |- | align=left|34||[[Lêer:Innlandet våpen.svg|28px]] [[Innlandet]]||[[Hamar]] |- | align=left|39||[[Lêer:Vestfold våpen.svg|28px]] [[Vestfold]]||[[Tønsberg]] |- | align=left|40||[[Lêer:Telemark våpen.svg|28px]] [[Telemark]]||[[Skien]] |- | align=left|42||[[Lêer:Agder våpen.svg|28px]] [[Agder]]||[[Kristiansand]] |- | align=left|46||[[Lêer:Vestland våpen.svg|28px]] [[Vestland]]||[[Bergen]] |- | align=left|50||[[Lêer:Trøndelag våpen.svg|28px]] [[Trøndelag]]||[[Steinkjer]] |- | align=left|55||[[Lêer:Troms våpen.svg|28px]] [[Troms]]||[[Tromsø]] |- | align=left|56||[[Lêer:Finnmark våpen.svg|28px]] [[Finnmark]]||[[Vadsø]] |} Munisipaliteite en ''Fylke'' beskik oor hul eie parlemente (munisipale en provinsiale verkiesings word twee jaar ná die verkiesing op nasionale vlak gehou) en naas staatssubsidies ook oor hul eie belastinginkomste. === Binnelandse beleid === [[Lêer:Norway (+overseas), administrative divisions - de (zoom).svg|duimnael|Noorweë se oorsese gebiede]] Die binnelandse beleid van Noorweë word hoofsaaklik deur vier primêre faktore oorheers:<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Innenpolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Noorweë – Binnelandse Beleid''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621213249/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Innenpolitik.html |date=21 Junie 2008 }}</ref> * Die uiteenlopende sosiokulturele kontekste van die verskillende landsdele – die suidooste met die grootste stedelike sentra en sy moderne nywerheid- en dienstesektor het steeds nou bande met ander Europese lande gehandhaaf, die Atlantiese gebiede van Suidwes- en Wes-Noorweë word nog sterk deur piëtistiese houdings beïnvloed, terwyl die yl bevolkte noorde, wat aan Rusland grens en waar talle mense 'n lewe maak uit die kommersiële visserybedryf, deur moeilike lewensomstandighede gekenmerk word. * Die oorheersende rol van die sogenaamde "distriksbeleid", wat daarop gemik is om vir afgeleë gebiede dieselfde lewensgehalte te skep as in die digbevolkte landsdele, ongeag die hoë koste wat hieraan verbonde is. Ook die Noorse verkiesingswette bevoordeel in sommige opsigte die yl bevolkte landsdele. * Die baie sterk nasionale bewussyn wat as gevolg van die relatief laat stigting van 'n nasionale staat, wat eers in 1905 tot stand gekom het, ontstaan het. Die politieke term "unie", wat eeue lank met die Deense en Sweedse oorheersing vereenselwig is, het nog steeds 'n negatiewe konnotasie. * Die gespanne verhouding tussen die Noorse model van 'n welvaartstaat en die egalitêre strukture van die samelewing aan die een kant en die uitwerkings en uitdagings van die ''offshore''-ekonomie en globalisering aan die ander. Uitgebreide sosiale dienste vir elkeen het dekades lank die grondslag van die Noorse model van 'n welvaartstaat gevorm, waarvan die Sosiaal-Demokratiese en Sosialistiese partye die belangrikste voorstanders vorm. Globaliseringstendense, die ekonomiese opswaai sedert die 1970's en die vinnige verstedelikingsproses wat daarmee gepaard gaan het die waardestelsel van die Noorse samelewing nogtans ingrypend verander. === Huidige regering === [[Lêer:Offisielt fotografi Regjeringen Støre.jpg|duimnael|Støre se kabinet in 2023]] ; Verkiesing van 2021 In die parlementêre verkiesing op 13 September 2021 het die linkse en sentrum partye 76 van die 169 setels in die Storting gewen. Die nuwe sentrum-linkse regering onder leiding van die Sosiaal-Demokratiese eerste minister [[Jonas Gahr Støre]] is op 14 Oktober 2021 deur koning [[Harald V van Noorweë|Harald V]] ingehuldig. Die koalisieregering is saamgestel uit die Noorse Arbeidersparty (''Arbeiderpartiet, Ap'') en die Sentrumsparty (''Senterpartiet, SP''). Vroue het tien van die 19 ministersposte beklee. ; Verkiesing van 2025 Die Arbeidersparty het ook in die nasionale verkiesing van September 2025 as sterkste party na vore getree, terwyl die koalisievennoot die Sentrumsparty slegs nege setels op hom verenig het. Gevolglik het 53 setels aan die regeringspartye gegaan en 81 setels aan die burgerlike opposisiepartye. Die Arbeiderpartiet het 28,0 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig, terwyl die Fremskrittspartiet met 23,8 persent die beste stemuitslag in sy geskiedenis behaal het. Die stempersentasie was 80,1 persent. Op 4 Februarie 2025 het die Sentrumsparty uit die regeringskoalisie gestap, waarvolgens die Arbeidersparty in 'n minderheidsregering regeer. === Verkiesingsuitslae in 2001, 2005, 2009, 2013, 2017, 2021 en 2025 === [[Lêer:Jens Stoltenberg 2007 04 18.jpg|duimnael|[[Jens Stoltenberg]] het tussen 2005 en 2013 die amp van eerste minister van Noorweë beklee]] [[Lêer:Norsk olje og gass - Jonas Gahr Støre.jpg|duimnael|[[Jonas Gahr Støre]] is sedert 2021 die eerste minister van Noorweë]] {| class="wikitable" !style="background-color:#D3D3D3" align=left valign=top|Partye !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2001 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2005 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2009 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2013 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2017 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2021 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Stemme 2025 (%) !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2001 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2005 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2009 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2013 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2017 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2021 !style="background-color:#D3D3D3" align=right|Setels 2025 |- |align=left| Noorse Arbeidersparty (Arbeiderpartiet) |align="right" |24,3 |align="right" |32,7 |align="right" |35,4 |align="right" |30,8 |align="right" |27,4 |align="right" |26,3 |align="right" |28,0 |align="right" |43 |align="right" |61 |align="right" |64 |align="right" |55 |align="right" |49 |align="right" |48 |align="right" |53 |- |align=left|Progressiewe Party (Fremskrittspartiet) |align="right" |14,6 |align="right" |22,1 |align="right" |22,9 |align="right" |16,3 |align="right" |15,2 |align="right" |11,6 |align="right" |23,8 |align="right" |26 |align="right" |38 |align="right" |41 |align="right" |29 |align="right" |27 |align="right" |21 |align="right" |47 |- |align=left|Konserwatiewe Party (Høyre) |align="right" |21,3 |align="right" |14,1 |align="right" |17,2 |align="right" |26,8 |align="right" |25,0 |align="right" |20,4 |align="right" |14,6 |align="right" |38 |align="right" |23 |align="right" |30 |align="right" |48 |align="right" |45 |align="right" |36 |align="right" |24 |- |align=left|Sosialistiese Linksparty (Sosialistisk Venstrepartiet) |align="right" |12,7 |align="right" |8,8 |align="right" |6,2 |align="right" |4,1 |align="right" |6,0 |align="right" |7,6 |align="right" |5,6 |align="right" |23 |align="right" |15 |align="right" |11 |align="right" |7 |align="right" |11 |align="right" |13 |align="right" |9 |- |align=left|Christelike Volksparty (Kristelig Folkeparti) |align="right" |12,4 |align="right" |6,8 |align="right" |6,2 |align="right" |5,6 |align="right" |4,2 |align="right" |3,8 |align="right" |4,2 |align="right" |22 |align="right" |11 |align="right" |11 |align="right" |10 |align="right" |8 |align="right" |3 |align="right" |7 |- |align=left|Sentrumsparty (Senterpartiet) |align="right" |5,6 |align="right" |6,5 |align="right" |6,2 |align="right" |5,5 |align="right" |10,3 |align="right" |13,5 |align="right" |5,6 |align="right" |10 |align="right" |11 |align="right" |11 |align="right" |10 |align="right" |19 |align="right" |28 |align="right" |9 |- |align=left|Liberale Party (Venstre) |align="right" |3,9 |align="right" |5,9 |align="right" |3,9 |align="right" |5,2 |align="right" |4,4 |align="right" |4,6 |align="right" |3,7 |align="right" |2 |align="right" |10 |align="right" |2 |align="right" |9 |align="right" |8 |align="right" |8 |align="right" |3 |- |align=left|Kusparty (Kystpartiet) |align="right" |1,7 |align="right" |0,8 |align="right" |0,2 |align="right" |0,1 |align="right" |0,1 |align="right" |0,1 |align="right" |0,0 |align="right" |1 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |- |align=left|Groen Party (Miljøpartiet De Grønne) |align="right" |- |align="right" |- |align="right" |0,3 |align="right" |2,8 |align="right" |3,2 |align="right" |3,9 |align="right" |4,7 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |1 |align="right" |1 |align="right" |3 |align="right" |8 |- |align=left|Rooi Party (Rødt) |align="right" |- |align="right" |- |align="right" |1,3 |align="right" |1,1 |align="right" |2,4 |align="right" |4,7 |align="right" |5,3 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |0 |align="right" |1 |align="right" |8 |align="right" |9 |- !align=left style="background-color:#D3D3D3"|Totaal !width="75" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|100 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|165 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 !width="30" align="right" style="background-color:#D3D3D3"|169 |} === Godsdiensbeoefening === [[Lêer:2005 07 18 Sognefjell Borgund Stave church 02.JPG|duimnael|Die [[Staafkerk van Borgund]], 'n tipiese Noorse staafkerk in [[Staafkerk van Borgund|Borgund]]]] Noorweë beskik oor 'n amptelike Protestantse Staatskerk wat op die Evangelies-Lutherse geloof baseer. Alhoewel daar geen formele skeiding tussen kerk en staat bestaan nie, het alle burgers volgens 'n grondwetlike klousule uit die jaar 1964 die reg om hul godsdiens of religie vry te beoefen. Sowat 90 persent van die Noorse bevolking is lede van die Noorse Staatskerk, alhoewel slegs sowat tien persent meer as een keer per maand aan kerkdienste of ander Christelike byeenkomste deelneem.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/religion/general/gereral.htm ''www.norwegen.no – Algemene inligting: Religie in Noorweë''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208184151/http://www.norwegen.no/facts/religion/general/gereral.htm |date= 8 Februarie 2007 }}</ref> Sowat 5,9 persent van die Noorse bevolking is lede van ander religieuse gemeenskappe, terwyl 6,2 persent ongebonde is. Die grootste religieuse en eties-filosofiese organisasies buite die Noorse Staatskerk is die Humanistiese Beweging (63&nbsp;000 lede), Islamitiese groeperings (60&nbsp;000 aanhangers), die Pinksterbeweging (45&nbsp;000), die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (40&nbsp;000), die Evangelies-Lutherse Vrykerk (20&nbsp;000), die Metodistekerk (13&nbsp;000) en 'n aantal kleiner onafhanklike gemeenskappe. Die kerstening van Noorweë het omstreeks die jaar 1000 begin en het uit 'n kombinasie van handelsbetrekkinge met en Wiking-rooftogte in die Christelike Europa voortgespruit. Sendingaktiwiteite van die Angelsaksiese Kerk en sendelinge uit Duitsland en Denemarke het 'n goeie reputasie vir die Christelike geloof opgebou sodat dit die tradisionele godhede van die Oud-Nordiese mitologie en die natuurgodsdiens van die Sami-bevolkíng geleidelik verdring het. Tot die Reformasie in 1537 was Noorweë 'n Rooms-Katolieke land. Wes- en Suid-Noorweë was reeds sedert die laat 18de eeu die kerngebiede van piëtistiese strominge. Rondtrekkende lekepredikante het met hul fanatiese toesprake aandag getrek, tog is hul leerstellings en praktyke deur die Staatskerk as sektaries beskou en onderdruk.<ref>{{de}} Henningsen/Schneider (2008), bl. 33</ref> Baie van hul godsdienstiges gedagtes is nogtans later deur Christelike matigingsbewegings oorgeneem wat hulle onder meer vir 'n verbod op alkoholiese dranke beywer het. Die verbod op lekepredikante is in 1842 opgehef en het die aanleiding tot die groei van 'n sterk lekebeweging in die geledere van die Staatskerk asook die stigting van enkele vrykerke gegee. Die Noorse kerke is gevolglik deur 'n konserwatiewe Christelike interpretasie en 'n sterk sendingsbeweging oorheers. == Demografie == === Die bevolking van Noorweë === [[Lêer:Same.JPG|duimnael|'n [[Sami]]ese man met sy [[rendier]] in Noord-Noorweë]] [[Lêer:Basic demographics of Norway 1900 2000.PNG|duimnael|links|Die demografiese ontwikkeling in die periode tussen 1900 en 2000]] Noorweë het tans 'n bevolking van sowat 5,3 miljoen. Net soos in ander Europese lande word die demografiese ontwikkeling in Noorweë tans deur 'n periode met lae geboortesyfers gekenmerk wat op 'n tydperk met 'n relatief hoë natuurlike bevolkingsaanwas gevolg het. Die natuurlike bevolkingstoename het in die jare kort ná die Tweede Wêreldoorlog nog 1 persent beloop, maar sedert die 1970's merkbaar afgeneem. Hierdie tendens is in die 1980's nog steeds ondervind, en eers sedert die jaar 1995 het die bevolkingsaanwas veral danksy immigrasie weer begin versnel. Die geboortekoers van etniese Noorse vroue het sedert die laat 19de eeu vanweë die toepassing van gesinsbeplanning duidelik afgeplat. Die lae geboortesyfers van minder as een persent beteken dat Noorweë se bevolking sonder immigrasie sal afneem. Statistieke vir die jaar 2006 toon nogtans 'n hoër geboortesyfer, en met 'n gemiddelde van 1,9 kinders per vrou het Noorweë se fertiliteit die hoogste vlak sedert 1991 bereik. Die syfer is ná dié van [[Albanië]], [[Turkye]], Ysland, Frankryk en Ierland selfs die sesde hoogste in Europa.<ref name="ssb">{{en}} [http://www.ssb.no/befolkning_en/ ''Statistics Norway – Statistisk sentralbyrå: Focus on Population''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228105859/http://www.ssb.no/befolkning_en/ |date=28 Desember 2007 }}</ref> In 1665 het Noorweë 'n bevolking van sowat 440&nbsp;000 gehad.<ref name="ssb" /> Volgens die eerste volledige sensus in 1769 was daar destyds 700&nbsp;000 inwoners. In 1822 het die bevolking die een-miljoenkerf oorskry, in 1890 die twee-, in 1942 die drie- en in 1975 die vier-miljoenkerf. Vroeër as orspronklik verwag het dit intussen ook by die vyf-miljoen-kerf verbygesteek. Die sterftesyfer was in die verlede as gevolg van natuurrampe, oorloë en epidemieë onderhewig aan sterk skommelings, maar dit is danksy die ekonomiese en sosiale ontwikkeling van die land en verbeterde gesondheidsorg aansienlik verminder. Die gemiddelde lewensverwagting by geboorte is tans 78,7 jare en behoort tot die hoogstes ter wêreld.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/people/population/population.htm ''www.norwegen.no – Bevolking''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208184251/http://www.norwegen.no/facts/people/population/population.htm |date= 8 Februarie 2007 }}</ref> Die bevolkingsdigtheid in Noorweë varieer tussen 118 mense per vierkante kilometer rondom die Oslofjord en 1,6 in Finnmark.<ref>{{de}} Dittmann, Frank (red.): ''Reisehandbuch Skandinavien 2008''. Essen: Nordis 2008, bl. 112</ref> Sowat 'n derde van die Noorse bevolking is langs die suidkus en die Oslofjord saamgetrek. Die beduidendste stedelike gebiede is Oslo in die suide, Trondheim in Sentraal-Noorweë en Tromsø in die noorde. As gevolg van die ruolie-ontginning het 'n stedelike ontwikkelingsas in die suidweste ontstaan wat van Stavanger tot by Bergen strek. Hierdie dig bevolkte streek kontrasteer met Finnmark in die uiterste noorde en die hoër geleë berggebied wat albei deur 'n baie lae bevolkingsdigtheid gekenmerk word. Die noorde is die tradisionele tuisland van sowat 12&nbsp;000 Kwene (mense wat uit Finland na Noorweë geïmmigreer het) en 40&nbsp;000 Sami waarvan sommige nog hul oorspronklike leefwyse as vissers en rendiertelers bewaar het. === Taal === [[Lêer:Norwegianmalforms.png|duimnael|Die taalvoorkeure van Noorse munisipaliteite: [[Bokmål]], [[Nynorsk]] of ''Nøytral''. Die laasgenoemde groep gebruik in die praktyk dikwels Bokmål.]] [[Noors]], wat deur 95 persent van die bevolking gepraat word, het twee amptelike skryftale, [[Bokmål]] en [[Nynorsk]], wat as oorkoepelende standaardtale dien, terwyl baie sprekers in die alledaagse lewe dialekte praat wat soms aansienlik van die twee standaard-skryftale kan verskil. Albei skryftale geniet erkenning as ampstale en word deur sowel die administrasie asook die media gebruik. Die oorgrote meerderheid van die bevolking (tussen 80 en 85 persent) gee die voorkeur aan Bokmål. In die algemeen is die meeste Noorse dialekte onderling verstaanbaar, alhoewel sommige aansienlike pogings aan die kant van 'n luisteraar mag vereis om dit te verstaan. Verskeie [[Oeraalse tale|Oeraalse]] [[Sami]]-tale word oor die hele land gebesig en ook as skryftaal gebruik, veral in die noorde waar 'n groot deel van die Sami-bevolking gekonsentreer is. Sprekers van dié tale het 'n reg op moedertaalonderwys, ongeag hulle woonplek, en mag in hul eie taal met staatsinstellings kommunikeer. 'n Klein minderheid praat daarnaas Kweens, 'n Oeraals-Finse taal. === Migrasie === In die laat 19de en vroeë 20ste eeu het honderdduisende Nore na oorsese bestemmings, veral na die Verenigde State en Kanada, geëmigreer. Die emigrasiegolf het sy hoogtepunt in die 1860's bereik toe twee derdes van die natuurlike bevolkingsaanwas of tussen 10 en 15 persent van die totale bevolking die land verlaat het. Emigrasiesyfers was nog tot by die Eerste Wêreldoorlog en die [[Groot Depressie]] van die 1930's hoog. Sedert die laat 1960's het 'n groot aantal immigrante hulle in Noorweë gevestig wat in die 1970's en die vroeë 1980's sowat 1 persent van die totale bevolking beloop het. As gevolg van die dalende geboortesyfers van die etniese Noorse bevolking verteenwoordig immigrasie tussen 35 en 40 persent van die totale bevolkingsaanwas in Noorweë.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/facts/people/migration/migration.htm ''www.norwegen.no Mense: Migrasie'']</ref> Die immigrante het in die 1960's veral uit Suid-Europa, Asië, Afrika en Suid-Amerika gekom en hulle merendeels in Oslo en sy omgewing gevestig. In 1975 het die regering 'n verbod op immigrasie geplaas wat nog steeds bestaan. Hierdie verbod word nie op bepaalde groepe vlugtelinge en asielsoekers toegepas nie. Die immigrasie van hierdie groepe, wat veral uit Pakistan, Viëtnam, Iran en Turkye kom, word deur 'n kwotastelsel beheer. 'n Beperkte aantal van familielede van immigrante wat hulle reees in die land gevestig het mag eweneens Noorweë toe kom. Vanweë die tekort aan opgeleide mannekrag het Noorweë ook 'n gewilde bestemming vir immigrante uit ander Europese lande geword. Die sowat 120&nbsp;000 buitelanders in Noorweë verteenwoordig minder as drie persent van die totale bevolking. == Kuns en kultuur == [[Lêer:Oslo Nationaltheatret.JPG|duimnael|links|Die ''Nationaltheatret'' in Oslo is in 1899 geopen]] [[Lêer:Oppdal and Nord Gudbrandsdals bunad.jpg|duimnael|Noorse ''bunader'']] Alhoewel Noorweë nog 'n relatief jong nasie is en oor 'n tydperk van 400 jaar met Denemarke verenig was, pronk die land met 'n lang geskiedenis, veral as een van die beduidendste Europese seenasies, en selfstandige kulturele tradisies. Saam met musiek, literatuur en kuns speel ook die tradisionele Noorse kleredrag, die sogenaamde ''bunader'', nog steeds 'n belangrike rol as 'n nasionale simbool en word by spesiale geleenthede soos huwelike, dope en op [[Nasionale Dag van Noorweë|Noorweë se nasionale dag]] (17 Mei) gedra. Die oorspronklike inheemse bevolking van Noorweë, die Sami, het hul eie kulturele erfenis bewaar. Naas die ander Skandinawiese lande oefen vandag veral die Engelssprekende wêreld 'n groot invloed op Noorweë se kultuur en samelewing uit – Amerikaanse rolprente en televisiereekse oorheers byvoorbeeld die oudiovisuele media. Engels is die belangrikste vreemde taal in die land wat byna orals verstaan en gepraat word.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Kuns en kultuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421141845/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=21 April 2008 }}</ref> Die Noorse staat bevorder die plaaslike kuns- en kultuurbedryf ook in die yl bevolkte gebiede van die land. Noorse skrywers soos Jostein Gaardner en Erik Fosnes Hansen het net soos die toneelskrywer [[Jon Fosse]] internasionale bekendheid verwerf.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Kuns en kultuur''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421141845/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Norwegen/Kultur-UndBildungspolitik.html |date=21 April 2008 }}</ref> [[Edvard Grieg]] is nog steeds die mees bekende klassieke komponis. === Argitektuur === [[Lêer:Vinterdomen2.jpg|duimnael|Die Nidaros-katedraal in [[Trondheim]]]] [[Lêer:Urnes Stave Church 1.jpg|duimnael|Die staafkerk van Urnes]] [[Lêer:Damsgaard painting.jpg|duimnael|Damsgård hovedgård. Skildery deur J.F.L. Dreier (1810)]] Die argitektoniese geskiedenis van Noorweë weerspieël die historiese ontwikkeling van die land, en eers met die relatief laat kerstening van Noorweë in die 11de eeu kan daar sprake wees van 'n selfstandige Noorse boukuns. Met die vereniging van die verskillende klein koninkryke in 'n gemeenskaplike ryk sowat 1000 jaar gelede het Noorweë in nouer aanraking met die argitektoniese tradisies van ander Europese lande soos byvoorbeeld muurwerk gekom. Die eerste katedraal in die Gotiese styl, wat ooit in 'n Nordiese land opgerig is, die Nidaros-katedraal, het in Trondheim op die graf van die heilige Olav ontstaan. 'n Groot aantal ander kerkgeboue uit steen is orals in Noorweë in die Romaanse styl gebou. Veral die Engelse en Noord-Duitse boukuns het groot invloed op die plaaslike argitektuur van die Romaanse en Gotiese periode uitgeoefen. Maar aangesien hout as 'n uiters geskikte boumateriaal steeds volop beskikbaar was, het die land al vroeg sy eie tradisie van houtboukuns ontwikkel. Vandag is van die mees interessante voorbeelde van eietydse Noorse argitektuur van hout gemaak en getuig van hierdie materiaal se aantreklikheid vir Noorse ontwerpers en boumeesters.<ref>{{en}} [http://www.norwegen.no/culture/architecture/history/norwegian.htm ''www.norwegen.no: Die ontwikkeling van die Noorse argitektuur'']</ref> In die vroeë Middeleeue het baie kerkgemeentes in Noord-Europa hul kerke van hout gebou; hiervoor is gewoonlik houtpale in die grond versink. Hierdie tradisie is in Noorweë verder ontwikkel en het sy argitektoniese hoogtepunt vanaf die 12de eeu met die oprigting van staafkerke bereik waarvan 28 bewaar gebly het en nog steeds die belangrikste Noorse bydrae tot die wêreld se argitektuurgeskiedenis verteenwoordig. Die staafkerk van Urnes is selfs deur [[UNESCO]] as 'n argitektoniese [[wêrelderfenisgebied|wêrelderfenis]] gelys. Die vorm en versierings van staafkerke is aan die skeepsbou- en kunstradisie van die Wiking-tydperk ontleen, en veral die kerkportale is 'n opvallende mengsel van Wiking- en Christelike motiewe. Die ''lafting''-tegniek of gebruik van langhoute het in Noorweë tot 'n gesofistikeerde vlak ontwikkel. Noorse plase het byvoorbeeld oor 'n aantal houtgeboue van verskillende groottes beskik wat elkeen 'n spesifieke funksie vervul het, en daar was 'n groot aantal tipes en samestellings van geboue in die verskillende geweste van die land. Naas die binnelandse boerderygemeenskappe het ook die vissersdorpies langs die Noorse kus hul eie kenmerkende houtboukuns ontwikkel wat gedurende die Middeleeue oor die hele kuslyn uitgebrei het. Noord-Duitse koopmans van die Hanseverbond het byvoorbeeld die aanleiding gegee tot die bou van 'n reeks nou houtgeboue langs die oewerlyn van Bergen se Bryggen-skeepswerf wat as hulle hoofkwartier gedien het. Twee van die stede, wat tydens die 17de eeu deur die Deense koning in Noorweë gestig is, Kongsberg en Røros, het as gevolg van mynbouaktiwiteite ontstaan. Kongsberg pronk nog steeds met 'n kerkgebou in die destydse barokstyl, terwyl in Røros kenmerkende lang geboë houthuise ontstaan het. Net soos die Bryggen van Bergen is ook Røros se historiese stadskern deur die UNESCO as 'n wêrelderfenisgebied gelys. Vanweë die politieke en ekonomiese oorheersing deur Denemarke is die ontwikkeling van 'n welvarende Noorse [[bourgeoisie]] belemmer, en belangrike stylrigtings van die Europese argitektuur het derhalwe dikwels eers baie laat begin om 'n invloed op die plaaslike boukuns uit te oefen wat dan ook dikwels beperk was. Nogtans is daar uitmuntende voorbeelde van historiese boustyle soos die Baronie Rosendal bo-oor die Kvinnheradfjord met sy barok-invloede en die statige landhuis Damsgård in Bergen wat volgens die Rokoko-styl as 'n houtgebou ontwerp is. Met die skeiding van Denemarke in 1814 het Oslo (destyds Kristiania) se nuwe funksie as hoofstad van Noorweë die aanleiding tot die bou van 'n aantal representatiewe geboue gegee. Die argitek Christian H. Grosch het naas die oudste gedeelte van die Universiteit van Oslo, die Effektebeurs en die vroeëre Sentrale Bank van Noorweë talle ander geboue in Oslo asook sowat sewentig kerke dwarsoor die land ontwerp. In die 20ste eeu het Noorse argitekte nasionale tradisies met eietydse argitektoniese stromings verbind. Toe die stad [[Ålesund]] in 1904 deur 'n brandramp verwoes is, het inheemse boumeesters hulle by die heropbou onder meer deur die [[Art Nouveau]]-boustyl laat inspireer. Die 1930's met hulle funksionalistiese tendense was 'n eerste groot bloeitydperk van die Noorse boukuns, alhoewel die plaaslike argitekte eers in die laaste dekades van die eeu internasionale bekendheid verwerf het. === Skilderkuns === [[Lêer:Brudeferden by Adolph Tidemand and Hans Gude.jpg|duimnael|links|Hans Fredrik Gude: ''Brudeferden i Hardanger'' ("Bruidvaart in Hardanger", 1848)]] [[Lêer:Santaandgoat.gif|duimnael|Volksverhaal-illustrasie van die Kersman wat op 'n bok se rug ry.]] Terwyl sowel Middeleeuse geskilderde antependia asook muur- en gewelfskilderye bewaar gebly het, word die vroeë 19de eeu as die beginpunt van die moderne Noorse [[skilderkuns]] beskou. Die eerste generasie van Noorse Romantici het hul inspirasie van buitelandse kunstenaars gekry – soos Johann Christian Clausen Dahl (1788–1857) wat in Duitsland gebly en daar onder die invloed van Caspar David Friedrich gestaan het. Thomas Fearnly (1802–1842) was een van die eerste inheemse landskapskilders. Die laat-Romantiese periode was deur 'n konsentrasie op die volkslewe, die Nordiese geskiedenis en mitologie gekenmerk. Skilders van landskappe en persone soos Hans Gude (1825–1903), Johan Fredrik Eckersberg (1822–1870), Adolph Tidemand (1814–1876) en Christian Krogh (1852–1925) is onder meer deur die Düsseldorfse Akademie in Duitsland beïnvloed. Die Franse skilderkuns het veral met sy impressionistiese stromings inspirasie vir Noorse skilders soos Fritz Thaulow (1847–1906) en Gerhard Munthe (1849–1929) gelewer. Die impressionisme is opgevolg deur die [[Art Nouveau]]-kuns met [[Edvard Munch]] (1863–1944) as een van sy bekendste Noorse verteenwoordigers. Die karikaturis Olaf Gulbransson (1873–1958) het die kenmerkende grafiese styl van die satiriese Duitse tydskrif ''Simplicissimus'' ontwikkel, tog het ander nie-figuratiewe kunsstromings in die eerste helfte van die 20ste eeu soos die kubisme of konstruktiwisme min aandag in Noorse kunstenaarskringe gekry. Eers in die 1950's het hulle hul invloed in die dikwels melancholiese Noorse landskapskilderkuns laat geld. Sedert die 1970's het die beeldende kuns in Noorweë sy inspirasies ten opsigte van vorm en inhoud uit die veelvuldige internasionale kunsstromings gekry, alhoewel Noorse kunstenaars steeds weer op onderwerpe konsentreer wat die plaaslike natuur bied. === Sport === [[Lêer:Marit Bjørgen Holmenkollen 2011 001.jpg|duimnael|links|Die Noorse skiër [[Marit Bjørgen]] is met 15 medaljes die suksesvolste deelnemer aan [[Olimpiese Winterspele]] nog]] [[Lêer:Carlsen Magnus (30238051906).jpg|duimnael|Die Noorse skaakspeler [[Magnus Carlsen]] was van 2013 tot 2023 die wêreldkampioen]] Sport vorm 'n belangrike deel in die Noorse kultuur, en gewilde sportsoorte sluit in [[sokker]], [[handbal]], [[tweekamp]], [[heg-en-steg-ski]], [[skansspring]], [[langbaanskaats]], en, in 'n minder mate, [[yshokkie]]. Sokker is in Noorweë die gewildste sportsoort in terme van aktiewe deelname. Volgens 'n 2014–2015-opname was sokker ver agter tweekamp en heg-en-steg-ski wat die gewildheid onder toeskouers betref.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.dagbladet.no/2015/04/10/sport/langrenn/fotball/norsk_idrett/petter_northug/38629571/ |title=Knock-out fra Northug & co. |publisher=Dagbladet|date=22 Junie 2015 |accessdate=22 Junie 2015}}</ref> Yshokkie is die belangrikste binnesport.<ref>{{no}} {{cite web |url=https://www.nrk.no/trondelag/stor-interesse-for-ishockey-1.10984731 |title=Stor interesse for ishockey |publisher=[[NRK]] |date=13 April 2013 |accessdate=11 Junie 2016}}</ref> Die Noorse nasionale vrouehandbalspan het verskeie titels ingepalm, waaronder twee Olimpiese goue medaljes (in [[Olimpiese Somerspele 2008|2008]] en [[Olimpiese Somerspele 2012|2012]]), drie wêreldbekertoernooie (in 1999, 2011 en 2015), asook ses Europese kampioenskappe (in 1998, 2004, 2006, 2008, 2010 en 2014). In sokker het die nasionale vrouespan die wêreldbekertoernooi in 1995 en die Olimpiese Sokkertoernooi in 2000 gewen. Die vrouespan het ook twee [[UEFA]] Europese vrouekampioenskappe ingepalm (in 1987 en 1993). Die [[Noorse nasionale sokkerspan|Noorse nasionale manssokkerspan]] het reeds vier keer aan die [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi deelgeneem (in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1938|1938]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|2026]]), asook een keer aan die [[UEFA Europa-beker]] (in 2000). Die beste FIFA-rang wat Noorweë behaal het, is tweede, 'n plek wat hulle twee keer bereik het, in 1993 en in 1995.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=nor/men/index.html |title=FIFA/Coca-Cola World Ranking |publisher=[[FIFA]] |date=22 Junie 2015 |accessdate=19 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219142916/http://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=nor/men/index.html |archive-date=19 Februarie 2015 |url-status=dead}}</ref> Tydens die Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 het die mansspan vir die eerste keer die kwarteindstryd gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvge7299ygwo |title=Artificial turf & coaching revolution – how Norway shaped golden generation |publisher=[[BBC]] |author=Ciaran Varley |date=11 Julie 2026 |accessdate=28 Augustus 2026}}</ref> In vrouesokker vaar Noorweë nog beter en hulle het die [[Vrouesokkerwêreldbeker 1995]] in Swede beklink. Bekende Noorse spelers in die [[Nasionale Voetballiga]] sluit in [[Halvor Hagen]], [[Bill Irgens]], [[Leif Olve Dolonen Larsen]], [[Mike Mock]] en [[Jan Stenerud]].<ref>{{en}} {{cite book |author=John Grasso |title=Historical Dictionary of Football |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000gras_m3s0 |publisher=Scarecrow Press |year=2013 |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000gras_m3s0/page/490 490] |isbn=978-0-8108-7857-0}}</ref> [[Bandy]] is 'n tradisionele sport in Noorweë en die land is een van die vier stigters van die [[Vereniging van Internasionale Bandy]]. In terme van gelisensieerde atlete is dit die tweede belangrikste wintersport in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldbandy.com/newspost_7640.html |title=Bandy destined for the Olympic Winter Games! |accessdate=17 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017132109/http://www.worldbandy.com/newspost_7640.html |archive-date=17 Oktober 2018 |url-status=dead}}</ref> Teen Januarie 2018 het die nasionale mansspane een silwer- en bronsmedalje elk verower, terwyl die nasionale vrouespan vyf bronsmedaljes tydens wêreldbekertoernooie ingepalm het. Noorweë se eerste deelname was tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] en sedertdien het die land atlete vir al die [[Olimpiese Spele]] gestuur, behalwe vir die min bemarkte [[Olimpiese Somerspele 1904]] en die [[Olimpiese Somerspele 1980]] in [[Moskou]] wat deur [[Weste]]rse lande geboikot is. Noorweë voer die algehele medaljetabel by die [[Olimpiese Winterspele]] met 'n goeie voorsprong aan. Noorweë het al twee keer Olimpiese Spele gehuisves: Die [[Olimpiese Winterspele 1952]] in Oslo en die [[Olimpiese Winterspele 1994]] in [[Lillehammer]]. Dit het ook die Olimpiese Jeugwinterspele 2016 in Lillehammer aangebied en sodoende die eerste land geword wat beide die Winterspele en Jeugwinterspele gehuisves het. Noorweë se nasionale vrouespan in [[strandvlugbal]] het aan die CEV Strandvlugbal Kontinentale Beker 2018–2020 deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fivb.com/en/about/news/continental-cup-finals-start-in-africa?id=94414 |title=Continental Cup Finals start in Africa |publisher=[[Fédération Internationale de Volleyball]] |date=22 Junie 2021 |accessdate=7 Augustus 2021}}</ref> [[Skaak]] het sterk in gewildheid toegeneem in Noorweë. Die Noorse [[Magnus Carlsen]] was van 2013 tot 2023 die wêreldkampioen.<ref>{{no}} {{cite web |url=http://www.nrk.no/sport/carlsen-er-verdensmester_-_-jeg-er-lykkelig-og-lettet-1.12060026 |title=Carlsen er verdensmester – Jeg er lykkelig og lettet |publisher=[[NRK]] |date=22 Junie 2015 |accessdate=22 Junie 2015}}</ref> == Letterkunde == 'n Selfstandige Noorse letterkunde het eers met die nasionale onafhanklikheidsbeweging vanaf 1814 begin ontwikkel sodat die vroeë literêre lewe as deel van 'n gemeenskaplike Skandinawiese letterkunde beskou moet word. === Die Noors-Yslandse periode (tussen omstreeks 800 en 1400) === Wetenskaplikes het hul kennis oor die vroeë Wiking-beskawing onder meer aan Yslandse skrywers te danke wat in die 12de en 13de eeu begin het om die mondelinge tradisies neer te skryf. Die wêreld van Nordiese godhede en helde is die hoofonderwerp van die Edda, die oudste literêre werk van Noorweë. In die 13de eeu het skalde (afgelei van die Yslandse ''skáld'' "digter") Wiking-ideale soos verwantskap, heldedom, eer, eerlikheid en deug, wat aanvanklik in eenvoudige stafryme van rune-inskrifte behandel is, in 'n meer ingewikkelde literêre styl verheerlik. Rondtrekkende sangers het tydens die lang Skandinawiese winters veral die hoofse publiek met hul heldesange oor legendes, historiese gebeurtenisse, heldedade, veldslae en deugsame krygers vermaak. Die eerste bekende Noorse skald uit die eerste helfte van die 9de eeu was Bragi Boddason. Later was die skaldedigkuns hoofsaaklik tot Ysland beperk. Ook die Nordiese sagas, vroeë Skandinawiese prosawerke, het ondanks hulle Noorse wortels in Ysland ontstaan, soos byvoorbeeld Snorri Sturluson se Kroniek van die Noorse konings uit die 13de eeu. Die religieuse en hoofse literatuur van die Middeleeuse Europese – vertalings van preke, legendes rondom heiliges en heldedigte oor Koning Artus, [[Karel die Grote]] en Theoderik die Grote – is ook in Noorweë oorgeneem. Die sogenaamde Koningsspieël, 'n didaktiese afhandeling oor sedes en moraal wat in versvorm gegiet is, was 'n belangrike inheemse literêre werk. Daarnaas het ballades vanaf die 13de eeu 'n beduidende rol in Noorweë se literêre lewe begin speel. === Die Noors-Deense periode (tussen omstreeks 1400 en 1814) === [[Lêer:Norske Selskab Eilif Peterssen.jpg|duimnael|Die Noorse Geselskap, skildery deur Eilif Peterssen in 1892]] In die tydperk van die Kalmarunie het die Oud-Nordiese literatuur sy hoogtepunt al lank oorskry, en eers met die Reformasie was daar weer 'n oplewing in die produksie van literêre tekste. Aangesien Noorweë tot 1643 nie oor 'n eie drukkery beskik het nie, is hoofsaaklik Deense boeke van Kopenhaagse uitgewers ingevoer. Die Deense taal, wat uiteindelik ook ampstaalstatus in Noorweë gekry het, het 'n oorheersende invloed op die Noorse letterkunde uitgeoefen. Die 16de eeuse humanisme het Noorse skrywers soos Absalon Pederssøn Beyer en Peder Claussøn Friis geïnspireer. Friis het met sy vertaling van Snorri Sturluson se ''Heimskringla''-saga uiting aan patriotiese gevoelens gegee, en in 1739 het die geestelike Petter Dass met sy werk ''Norlands Trompet'' ("Die Trompet van die Noordland") sy belewenis van die landskap van Noord-Noorweë in versvorm uitgedruk. Die Noorse letterkunde het veral in die 18de eeu begin om sy eie identiteit en uniekheid uit te druk. By hierdie ontwikkeling het die Noors-gebore Deense skrywer Ludvig Baron von Holberg sentraal gestaan. Op sy reise deur Europese lande is hy deur die Franse [[rasionalisme]] en Engelse deïsme beïnvloed, en hy het begin om hierdie ideeë in sy literatuur in te werk. Holberg se werke het historiese afhandelings, satiriese digkuns en morele opstelle ingesluit, alhoewel hy veral met sy tydlose realistiese komedies bekendheid verwerf het wat nog steeds in Noorse en Deense teaters opgevoer word. Ander bekende skrywers in hierdie periode sluit Holberg se literêre opvolger, Johan Herman Wessel, die digters Christian Braunman Tullin en Johan Nordahl Brun en die kritiese essayis Claus Fasting in. 'n Spesifieke nasionale Noorse literatuur het in 1772 met die stigting van die Noorse Geselskap (''Det Norske Selskab''), 'n vereniging van klassisistiese digters, gestalte gekry. === Die 19de eeu === [[Lêer:Ibsen-Dresden01.jpg|duimnael|[[Henrik Ibsen]] (1828–1906)]] As gevolg van die Napoleontiese Oorloë is Noorweë se politieke bande met Denemarke in 1814 verbreek, maar ook in die nuwe alliansie met Swede, wat voorsiening vir selfregering gemaak het, is die kulturele bande met Denemarke steeds gehandhaaf. Tegelykertyd het die nasionale beweging van Noorweë vir die ontwikkeling van 'n selfstandige Noorse literatuur gepleit wat onder meer in die romantiese stylperiode verwesenlik is. Die beduidendste romantiese digter in Noorweë was Henrik Arnold Wergeland, wat as uitgewer en opvoedkundige ten gunste van 'n selfstandige Noorse literêre tradisie was wat die ou bande met Denemarke sou vervang. In die opkomende sogenaamde Noorse kultuurstryd was daar egter ook voorstanders van 'n voortgesette kulturele unie met Denemarke, soos die digter Johan Sebastian Welhaven. Die romanties-nasionalistiese stroming in die letterkunde het met digters soos Peter Christian Asbjørnsen en Jørgen Moe ondr meer die literêre skatte van die volksdigkuns, wat tot dusver net mondeling oorlewer is, herontdek en in geskrewe vorm versamel. Die taalkundige Ivar Aasen het met die wetenskaplike navorsing ten opsigte van Noorse dialekte begin, terwyl die joernalis Aasmund Olafsson Vinje in sy nasionaal-romantiese werke Noors as 'n literêre taal gevestig het. 'n Selfstandige Noorse geskiedskrywing het met Peter Andreas Munch 'n aanvang geneem. Met die literêre realisme het Noorweë skrywers van wêreldfaam voortgebring. Die roman ''Amtmandens døttre'' van Camilla Collett was in die jare 1854 en 1855 net die begin van 'n ontwikkeling wat met die dramatikus [[Henrik Ibsen]], die politieke skrywer [[Bjørnstjerne Bjørnson]], [[Jonas Lie]] (wat later deur die impressionisme beïnvloed is, 1833–1908) en [[Alexander Kielland]] (1849–1906) sy hoogtepunt bereik het. Verskeie van Ibsen se werke het deel van die wêreldliteratuur geword. Die naturalisme, landelike lewe en volkstradisies het in die werke van skrywers soos Amalie Skram en Arne Garborg neerslag gevind. In die laaste dekade van die 19de eeu is baie Noorse skrywers deur die nuwe romantiek beïnvloed. Die bekendste outeur in hierdie periode was [[Knut Hamsun]]. Sy eensame romanhelde voel dikwels aangetrokke tot die natuur en die irrasionele. === Die 20ste eeu === [[Lêer:Jo Nesbø.JPG|duimnael|Die musikus en misdaadskrywer [[Jo Nesbø]] (* 1960)]] [[Lêer:Store norske leksikon 2.jpg|duimnael|Die elektroniese uitgawe van die Groot Noorse Leksikon (''Store Norske Leksikon, SNL'')]] Ná die einde van die politieke unie met Swede in 1905 het die realistiese styl weer 'n oplewing beleef, en Noorse skrywers het hulle op maatskaplike vraagstukke begin konsentreer. Olav Duun het met sy omvattende epiese roman ''Juvikfolke'', wat ses boekdele behels, 'n boeiende verhaal oor die landelike lewe en die geskiedenis van 'n familie geskep. Johan Bojer het in sy werke die morele kwessies van 'n moderne nywerheidsmaatskappy behandel, terwyl Johan Petter Falkberget hom op die probleme van mynwerkers toegespits het. Met Sigrid Undset (1882–1949) het 'n nuwe skryweres van wêreldfaam op die literêre toneel verskyn. Met haar trilogie ''Kristin Lavransdatter'' (1920–1922), wat in die tradisie van Oud-Yslandse sagas geskryf is en in die Middeleeuse Noorweë afspeel, het sy in 1928 die Nobelprys vir Letterkunde verower. Naas Undset het ook ander realistiese skrywers soos Olav Dunn (1876–1939) en Johan Folkberget (1879–1967) dikwels etiese probleme teen 'n historiese agtergrond behandel. Die politieke spannings in die tydperk tussen die wêreldoorloë is onder meer in die werke van Nordahl Grieg weerspieël. Net soos Grieg het ook die digter Arnulf Øverland in sy liriek die Duitse besetting van Noorweë tydens die Tweede Wêreldoorlog gekritiseer. Die oorlog en die besettingstyd het ook ná 1945 'n sentrale in die literêre lewe gespeel en is onder meer in die romans van Odd Bang-Hansen en Kåre Holt verwerk. Algemene kritiek op die maatskappy het die romans en liriek van Jens Ingvald Bjørneboe oorheers, terwyl die prosa van skrywers soos Johan Borgen sterk deur eksistensialistiese tendense beïnvloed is. Die kwessie van goed en kwaad het in die psigologiese romans van Åge Rønning sentraal gestaan. Net soos Sweedse outeurs het ook Noorse skrywers soos Karin Fossum, Anne Holt, [[Tom Egeland]] en [[Jo Nesbø]] met hul rillers en [[misdaadroman]]s internasionale sukses behaal. Ook Jostein Gaarder het met sy filosofiese roman ''Sofies verden'' (1991), wat vir jonger lesers bedoel was, 'n internasionale blitsverkoper geskryf. Ander belangrike eietydse skrywers sluit Jan Kjærstad en die dramatikus Jon Fosse in. === Noorweë se literêre stelsel === Noorweë het 'n unieke literêre stelsel ter bevordering van Noorse literatuur, skrywers en die uitgewersbedryf. Dit baseer op voorgeskrewe pryse vir boeke, die aankoop van honderde eksemplare van bepaalde nuwe titels, die vrystelling van boeke van belasting op toegevoegde waarde (BTW) en kollektiewe ooreenkomste tussen regtehouers. Die program was die sleutelfaktor vir die vestiging van 'n veelsydige en dinamiese boekmark in Noorweë.<ref>{{en}} [https://www.norway2019.com/en/literature/literary-system ''www.norway2019.com: Literary system. Besoek op 16 Februarie 2019'']</ref><ref>{{no}} [https://forleggerforeningen.no/the-norwegian-literary-system/ ''Den Norske Forleggerforening: The Norwegian Literary System. Besoek op 16 Februarie 2019'']</ref> ; Aankoopprogram Die Noorse aankoopprogram vir boeke word deur die staat befonds en deur die Noorse Kunsteraad geadministreer. Jaarliks word tussen 550 en 1&nbsp;500 eksemplare van sowat 600 nuwe boektitels aangekoop en aan biblioteke dwarsoor die land beskikbaar gestel. Die program se hoofdoelwitte is die bevordering van Noorse boekpublikasies, die versekering van toegang tot nuwe werke vir die algemene leserspubliek en die verskaffing van hoër inkomstes aan skrywers. Die program is in die 1960's as 'n aankoopstelsel vir Noorse fiksie vir volwassenes geloods en is reeds kort daarna uitgebrei om ook literatuur vir kinders en jeugdiges in te sluit. So is ook skoolbiblioteke van nuwe boektitels voorsien. Die program was 'n groot sukses en het bygedra tot hoër produksie- en oplaagsyfers. Die aankoopprogram is intussen verder uitgebrei na vertaalde fiksie en nie-fiksie, Noorse nie-fiksie vir volwassenes, Noorse nie-fiksie vir kinders en jeugdiges en grafiese romans. ; Voorgeskrewe boekpryse en vrystelling van BTW Die voorgeskrewe vaste boekprys vir elke nuwe titel mag deur die uitgewery vasgestel word. Boekwinkels en ander kleinhandelondernemings mag tot 1 Mei van die volgende jaar 'n afslag van maksimaal 12,5 persent aan klante aanbied. Deur boeke orals in Noorweë teen meer of min dieselfde prys te verkoop word skrywers en uitgewers van 'n stabiele grondslag vir hul finansiële beplanning voorsien. Die vrystelling van BTW maak boeke vir lesers meer bekostigbaar en verseker toegang tot literatuur vir almal. ; Kollektiewe ooreenkomste Kollektiewe ooreenkomste, wat tussen die Vereniging van Noorse Uitgewers aan die een en die belange-organisasies van skrywers, illustreerders en vertalers aan die ander kant gesluit is, verseker vir alle partye, wat regte in die publikasieproses hou, 'n billike deel van die inkomste. === Ander programme ter bevordering van Noorse literatuur === Die Noorse Kunsteraad stel beurse beskikbaar vir talentvolle en belowende skrywers asook finansiële steun vir projekte en produksies. Die uitvoer van Noorse literatuur word deur 'n ander liggaam, ''NORLA – Norwegian Literature Abroad'', deur aktiewe bemarking en subsidies vir vertalings bevorder. NORLA is in 1978 gestig en het in die tydperk tot 2004 die vertaling van nagenoeg 5&nbsp;200 Noorse boektitels in 65 tale finansieel gesteun. NORLA se werksaamhede word deur die Noorse Departement van Kultuur befonds. Die grootste kulturele inisiatief in die buiteland ooit sal Noorweë se deelname as eregas aan die Frankfurtse Boekebeurs van 2019 wees. Aktiwiteite in hierdie verband word eweneens deur NORLA gekoördineer. In samewerking met die regtehouers onderhou NORLA ook 'n webtuiste wat inligting oor Noorse boekpublikasies in Engels bied, ''https://booksfromnorway.com/''. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Norway|title=Norway|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 Augustus 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/|title=Norway|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=28 Augustus 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Norway|Noorweë}} * {{en}} {{Wikivoyage|Norway|Noorweë}} * {{no}} [https://www.norge.no/ Amptelike webwerf] * {{en}} [http://www.norway.org.za/ Noorse Ambassade in Suid-Afrika] * {{en}} [http://www.norway.no/ Algemene inligting oor Noorweë] * {{en}} [http://www.environment.no/ State of the Environment Norway] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Noorweë}} | Noord = [[Noorse See]] • [[Svalbard]] | Noordoos = [[Barentssee]] • [[Franz Josef-land]] | Oos = [[Barentssee]] • {{vlagland|Rusland}} | Suidoos = {{vlagland|Swede}} • {{vlagland|Finland}} • {{vlagland|Rusland}} | Suid = [[Skagerrak]] • {{vlagland|Denemarke}} • {{vlagland|Swede}} | Suidwes = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} • [[Noordsee]] | Wes = {{vlagland|Faroëreilande}} • [[Jan Mayen]] • [[Noordsee]] | Noordwes = {{vlagland|Groenland}} • {{vlagland|Ysland}} • [[Noorse See]] }} {{EVA}} {{Lande van Europa}} {{NAVO-lande}} {{Nordiese lande}} {{Nordiese Raad}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Noorweë| ]] [[Kategorie:Skandinawië]] a88gg23vd85ieoqiqlbzopqc0mw4ywu 4 9591 2965687 2964011 2026-09-07T20:20:42Z SpesBona 2720 /* Nuwe voorstelle */ + [[Zimbabwe]] 2965687 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] | argief14 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2028|2028]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Makemake]] === {{sperdatum|1 September 2026}} * {{ondersteun}} – Aansienlik uitgebrei. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:42, 1 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek wonder altyd hoe spreek mens die naam uit...!!! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:18, 2 Augustus 2026 (UTC) *: Mens spreek dit uit "Makemake" [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:54, 2 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 13 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 07:33, 14 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) === [[Boek]] === {{sperdatum|30 September 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Artikel deur [[Gebruiker:Wawiel]] wat ek in sy argief van 2016 ontdek het. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:30, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:22, 30 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:39, 31 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) === [[Zimbabwe]] === {{sperdatum|30 September 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Baie interessante land met 'n negatiewe beeld vanweë 40 jaar se vermorste jare. Daar is egter ook baie groot potensiaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] 8h2t37dy6d6kuhl1kjffq5p7hhd0u6g 2965692 2965687 2026-09-07T20:30:25Z SpesBona 2720 /* Zimbabwe */ Jammer 2965692 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] | argief14 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2028|2028]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Makemake]] === {{sperdatum|1 September 2026}} * {{ondersteun}} – Aansienlik uitgebrei. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:42, 1 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek wonder altyd hoe spreek mens die naam uit...!!! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:18, 2 Augustus 2026 (UTC) *: Mens spreek dit uit "Makemake" [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:54, 2 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 13 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 07:33, 14 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) === [[Boek]] === {{sperdatum|30 September 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Artikel deur [[Gebruiker:Wawiel]] wat ek in sy argief van 2016 ontdek het. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:30, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:22, 30 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:39, 31 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) === [[Zimbabwe]] === {{sperdatum|7 Oktober 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Baie interessante land met 'n negatiewe beeld vanweë 40 jaar se vermorste jare. Daar is egter ook baie groot potensiaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] izi9wvzeift7503avqu2zn0gk5yql6h 2965733 2965692 2026-09-08T09:58:24Z Dumbassman 62009 /* Boek */ 2965733 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] | argief14 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2028|2028]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Makemake]] === {{sperdatum|1 September 2026}} * {{ondersteun}} – Aansienlik uitgebrei. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:42, 1 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek wonder altyd hoe spreek mens die naam uit...!!! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:18, 2 Augustus 2026 (UTC) *: Mens spreek dit uit "Makemake" [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:54, 2 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 13 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 07:33, 14 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) === [[Boek]] === {{sperdatum|30 September 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Artikel deur [[Gebruiker:Wawiel]] wat ek in sy argief van 2016 ontdek het. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:30, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:22, 30 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:39, 31 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:58, 8 September 2026 (UTC) === [[Zimbabwe]] === {{sperdatum|7 Oktober 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Baie interessante land met 'n negatiewe beeld vanweë 40 jaar se vermorste jare. Daar is egter ook baie groot potensiaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] pc5jbkezxyclokt95jdub0yxofsd2md 2965734 2965733 2026-09-08T09:58:38Z Dumbassman 62009 /* Zimbabwe */ 2965734 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] | argief14 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2028|2028]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Makemake]] === {{sperdatum|1 September 2026}} * {{ondersteun}} – Aansienlik uitgebrei. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:42, 1 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek wonder altyd hoe spreek mens die naam uit...!!! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:18, 2 Augustus 2026 (UTC) *: Mens spreek dit uit "Makemake" [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:54, 2 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 13 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 07:33, 14 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) === [[Boek]] === {{sperdatum|30 September 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Artikel deur [[Gebruiker:Wawiel]] wat ek in sy argief van 2016 ontdek het. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:30, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:22, 30 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:39, 31 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:58, 8 September 2026 (UTC) === [[Zimbabwe]] === {{sperdatum|7 Oktober 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Baie interessante land met 'n negatiewe beeld vanweë 40 jaar se vermorste jare. Daar is egter ook baie groot potensiaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:58, 8 September 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] 3vyyww4hbg5th2pfkj55qoa47h0f6pd 2965737 2965734 2026-09-08T10:20:46Z Pynappel 70858 /* Makemake */ 2965737 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] | argief14 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2028|2028]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Makemake]] === {{sperdatum|1 September 2026}} * {{ondersteun}} – Aansienlik uitgebrei. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:42, 1 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek wonder altyd hoe spreek mens die naam uit...!!! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:18, 2 Augustus 2026 (UTC) *: Mens spreek dit uit "Makemake" [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:54, 2 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 13 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 07:33, 14 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 10:20, 8 September 2026 (UTC) === [[Boek]] === {{sperdatum|30 September 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Artikel deur [[Gebruiker:Wawiel]] wat ek in sy argief van 2016 ontdek het. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:30, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:22, 30 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:39, 31 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:58, 8 September 2026 (UTC) === [[Zimbabwe]] === {{sperdatum|7 Oktober 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Baie interessante land met 'n negatiewe beeld vanweë 40 jaar se vermorste jare. Daar is egter ook baie groot potensiaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:58, 8 September 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] r7va7gz04ge86bpms65bqdk8mbzmd3e 2965744 2965737 2026-09-08T11:33:09Z BurgertB 2401 /* Zimbabwe */ 2965744 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] | argief14 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2028|2028]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Makemake]] === {{sperdatum|1 September 2026}} * {{ondersteun}} – Aansienlik uitgebrei. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:42, 1 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek wonder altyd hoe spreek mens die naam uit...!!! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:18, 2 Augustus 2026 (UTC) *: Mens spreek dit uit "Makemake" [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:54, 2 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 13 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 07:33, 14 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 10:20, 8 September 2026 (UTC) === [[Boek]] === {{sperdatum|30 September 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Artikel deur [[Gebruiker:Wawiel]] wat ek in sy argief van 2016 ontdek het. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:30, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:22, 30 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:39, 31 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:58, 8 September 2026 (UTC) === [[Zimbabwe]] === {{sperdatum|7 Oktober 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Baie interessante land met 'n negatiewe beeld vanweë 40 jaar se vermorste jare. Daar is egter ook baie groot potensiaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:58, 8 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:32, 8 September 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] ocmo0zkxar3mc60a9vkl3nt69zt4cz2 2965745 2965744 2026-09-08T11:48:56Z Aliwal2012 39067 /* Zimbabwe */ * ondersteun 2965745 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] | argief14 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2028|2028]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Makemake]] === {{sperdatum|1 September 2026}} * {{ondersteun}} – Aansienlik uitgebrei. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:42, 1 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek wonder altyd hoe spreek mens die naam uit...!!! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:18, 2 Augustus 2026 (UTC) *: Mens spreek dit uit "Makemake" [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:54, 2 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 13 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 07:33, 14 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 10:20, 8 September 2026 (UTC) === [[Boek]] === {{sperdatum|30 September 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Artikel deur [[Gebruiker:Wawiel]] wat ek in sy argief van 2016 ontdek het. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:30, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:22, 30 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:39, 31 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:58, 8 September 2026 (UTC) === [[Zimbabwe]] === {{sperdatum|7 Oktober 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Baie interessante land met 'n negatiewe beeld vanweë 40 jaar se vermorste jare. Daar is egter ook baie groot potensiaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:58, 8 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:32, 8 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:48, 8 September 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] 11kiyzxuwbqam8oyxl9k6p8ybf31pr8 2965748 2965745 2026-09-08T11:56:15Z Aliwal2012 39067 /* Makemake */ 2965748 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] | argief14 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2028|2028]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[Makemake]] === {{sperdatum|1 September 2026}} * {{ondersteun}} – Aansienlik uitgebrei. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:42, 1 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Ek wonder altyd hoe spreek mens die naam uit...!!! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:18, 2 Augustus 2026 (UTC) *: Mens spreek dit uit /ˈmɑːkiˈmɑːki/ [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:54, 2 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 13 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 07:33, 14 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 10:20, 8 September 2026 (UTC) === [[Boek]] === {{sperdatum|30 September 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Artikel deur [[Gebruiker:Wawiel]] wat ek in sy argief van 2016 ontdek het. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:30, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] ([[Gebruikerbespreking:HermanvanAswegen988|kontak]]) 22:11, 29 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:22, 30 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:39, 31 Augustus 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:58, 8 September 2026 (UTC) === [[Zimbabwe]] === {{sperdatum|7 Oktober 2026}} * {{ondersteun}} – 'n Baie interessante land met 'n negatiewe beeld vanweë 40 jaar se vermorste jare. Daar is egter ook baie groot potensiaal! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 7 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:58, 8 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:32, 8 September 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:48, 8 September 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] b6w0wb1ezyqm7i7whowkdjtrjemsrd8 0 10524 2965673 2965164 2026-09-07T19:54:47Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2965673 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Namibian Anthem Music Sheet.InstrumentalSimple.svg|duimnael|Melodie van ''Namibia, Land of the Brave'' met die [[wapen van Namibië]] op die agtergrond]] [[Lêer:Namibia, Land of the Brave (OGG).ogg|duimnael|''Namibia, Land of the Brave'', opgevoer deur die [[Amerikaanse Vloot]] se musiekgroep]] '''"Namibia, Land of the Brave"''' is die [[volkslied]] van [[Namibië]]. Die lied is deur die direktor van ’n tradisionele musiekgroep uit die [[Kalahari]]woestyn, [[Axali Doëseb]] (gebore in 1954), geskryf en gekomponeer. Doëseb is gekies om dit te skryf nadat hy ’n wedstryd ná Namibië se onafhanklikheidswording in 1990 gewen het. Die lied is in Desember 1991 as die land se nasionale volkslied aangeneem en het “[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]” vervang. == Geskiedenis == Namibië se eerste, nieamptelike nasionale volkslied onder Duitse beheer as [[Duits-Suidwes-Afrika]] was “Das Südwesterlied”.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://observer24.com.na/national/2483-song-evokes-apartheid-memories |title=Song evokes apartheid memories |publisher=Windhoek Observer |date=31 Oktober 2013 |accessdate=2 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502151343/http://observer24.com.na/national/2483-song-evokes-apartheid-memories |url-status=dead |archive-date=2 Mei 2014}}</ref> Nadat dit as [[Suidwes-Afrika]] ’n [[Volkebond]]mandaat van die [[Unie van Suid-Afrika]] geword het, is die nasionale volkslied verander na “[[Die Stem van Suid-Afrika]]” om met Suid-Afrika s’n ooreen te stem.<ref>{{en}} {{cite book |title=The CVR Tourist Guide to Southern Africa |publisher=Chris van Rensburg Publications |year=1970 |isbn=0-948253-36-3 |page=327}}</ref> Ná Namibië se onafhanklikheid is “[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]” tydelik as nasionale volkslied tot die goedkeuring van ’n amptelike nasionale volkslied aangeneem.<ref name="anthems" /><ref name=cit>{{en}} {{cite web |url=http://www.thecitizen.co.tz/oped/National-symbols--What-happened-to-the-giraffe-/-/1840568/2029084/-/mikixd/-/index.html |title=National symbols? What happened to the giraffe? |publisher=The Citizen |date=21 Maart 1990 |accessdate=2 Mei 2014 |archive-date=24 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180724213342/http://www.thecitizen.co.tz/oped/National-symbols--What-happened-to-the-giraffe-/-/1840568/2029084/-/mikixd/-/index.html |url-status=dead }}</ref> Later is besluit dat Namibië ’n unieke nasionale volkslied moet hê en ’n nasionale wedstryd is geloods om ’n nasionale volkslied te vind. Dié wedstryd is deur Axali Doëseb met “Namibia, Land of the Brave” gewen.<ref name=anthems>{{en}} {{cite web |url=http://www.nationalanthems.info/na.htm |title=Namibia: Land of the Brave |work=NationalAnthems.info |accessdate=16 Februarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331021601/http://www.nationalanthems.info/na.htm |archive-date=31 Maart 2014}}</ref> Die nasionale volkslied is tydens ’n seremonie ter viering van die eerste Namibiese onafhanklikheidsdag van Suid-Afrika in die openbaar opgevoer.<ref name=anthems /> Die ooreenstemming van die lirieke se eerste lyn van “Namibia, Land of the Brave” met die laaste lyn van “[[The Star-Spangled Banner]]”, die nasionale volkslied van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], is deur kommentators opgemerk.<ref name=cit /> Die Nasionale Subkomitee van die Konstituerende Vergadering van Namibië, met lede soos [[Hidipo Hamutenya]] en [[Andrew Matjila]], het opdrag gehad om ’n vlag, ’n wapen en ’n volkslied te kies. Die Namibiese nasionale volkslied is onder toesig van Hidipo Hamutenya, die destydse voorsitter van die Nasionale Subkomitee, saamgestel.<ref name="Regering van Namibië">{{en}} {{cite web |url=http://www.gov.na/documents/10181/12843/National+Anthem+of+the+Republic+of+Namibia+Act,+1991/d7490abe-27f0-4d7a-9bdf-4e8cb42f3e3a |title=Promulgation of National Anthem of the Republic of Namibia Act, 1991 (Act 20 of 1991), of the National Assembly. |publisher=Staatskoerant, Republiek van Namibië |date=17 Desember 1991 |accessdate=17 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117071940/https://www.gov.na/documents/10181/12843/National+Anthem+of+the+Republic+of+Namibia+Act%2C+1991/d7490abe-27f0-4d7a-9bdf-4e8cb42f3e3a |archive-date=17 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2006 het Hamutenya beweer dat hyself die lirieke “op ’n vlug [[Kuba]] toe” geskryf het. Doëseb het die eis ontken.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.newera.com.na/2006/10/11/dispute-over-national-anthems-true-author/ |title=Dispute Over National Anthem’s True Author |last=Sibeene |first=Petronella |newspaper=New Era |date=11 Oktober 2006}}</ref><ref name="Regering van Namibië" /> == Goedkeuring == Die [[Parlement van Namibië]] het die ''National Anthem of the Republic of Namibia Act, 1991'' goedgekeur. Dit bekragtig “Namibia, Land of the Brave” as die nasionale volkslied van Namibië. Daarbenewens het dit ’n oortreding geword om die volkslied te beledig, wat by skuldigbevinding met tot vyf jaar gevangenisstraf of ’n boete van R20&nbsp;000 of albei gestraf kan word. Die [[president van Namibië]] word ook toegelaat om regulasies oor die volkslied op te stel.<ref name="Regering van Namibië" /> == Amptelike weergawe == Hier volg die volkslied se woorde in Engels, die [[amptelike taal]] van Namibië: {{cquote|''Namibia, land of the brave,''<br /> ''Freedom fight we have won.''<br /> ''Glory to their bravery''<br /> ''Whose blood waters our freedom.''<br /> ''We give our love and loyalty''<br /> ''Together in unity.''<br /> ''Contrasting beautiful Namibia,''<br /> ''Namibia, our country.''<br /> ''Beloved land of savannas,<br /> ''Hold high the banner of liberty.''<br /> '''''Chorus:''''' : ''Namibia, our country,'' : ''Namibia, Motherland,'' : ''We love thee.''}} == Duitse weergawe == Hier volg die volkslied se woorde in Duits, ’n nasionale taal van Namibië: {{cquote|''Namibia, Land der Tapferen.'' <br /> ''Der Freiheitskampf ist gewonnen,''<br /> ''Ehre ihrem Mut,''<br /> ''Deren Blut floss für unsere Freiheit.''<br /> ''Wir geben unsere Liebe und Treue,''<br /> ''In Einigkeit gemeinsam,''<br /> ''Kontrastreiches schönes Namibia,'' <br /> ''Namibia unser Land.''<br /> ''Geliebtes Land der Savannen,'' <br /> ''Haltet das Banner der Freiheit hoch.''<br /> '''''Refrein:''''' : ''Namibia unser Land,'' : ''Namibia, Vaterland,'' : ''Wir lieben Dich.''}} == Afrikaanse vertaling == Hier volg die volkslied se woorde in Afrikaans, ’n nasionale taal van Namibië: {{cquote|''Namibië, land van die dapperes,''<br /> ''Die vryheidstryd het ons gewen.''<br /> ''Eer aan die dapperheid''<br /> ''Van hulle wie se bloed vir ons vryheid vloei''.<br /> ''Ons gee ons liefde en lojaliteit''<br /> ''Saam in eenheid''.<br /> ''Kontrasterende pragtige Namibië,''<br /> ''Namibië, ons land''.<br /> ''Geliefde land van savannas,<br /> ''Hou hoog die vaandel van vryheid.''<br /> '''''Refrein:''''' : ''Namibië, ons land,'' : ''Namibië, Vaderland,'' : ''Ons het jou lief''.}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|National anthem of Namibia}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Namibie, Land van die Dapper}} [[Kategorie:Musiek van Namibië]] [[Kategorie:Nasionale simbole van Namibië]] [[Kategorie:Volksliedere]] cj8xgh35lwqw0b1261q8kv25hlf2qk8 0 12327 2965624 2958544 2026-09-07T17:13:26Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2965624 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Verenigde Meksikaanse State |volle_naam = <small>''Estados Unidos Mexicanos'' ([[Spaans]])</small> |algemene_naam = Meksiko |beeld_vlag = Flag of Mexico.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Mexico.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Mexico (orthographic projection).svg |leuse = |volkslied = ''[[Himno Nacional Mexicano]]''<br /><center>[[Lêer:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]]</center> |amptelike_tale = Geen op federale vlak nie{{smallsup|a}}<br />[[Spaans]] (''[[de facto]]''){{smallsup|b}} |hoofstad = [[Meksikostad]] {{Koördinate|19|26|N|99|08|W}} |latd = 19 |latm = 26 |latNS = N |longd = 99 |longm = 08 |longEW = W |grootste_stad = [[Meksikostad]] |regeringsvorm = Federale presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]]<ref>{{es}} {{cite web |format=PDF |location=MX Q |url=http://www.scjn.gob.mx/SiteCollectionDocuments/PortalSCJN/RecJur/BibliotecaDigitalSCJN/PublicacionesSupremaCorte/Political_constitucion_of_the_united_Mexican_states_2008.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511194922/http://www.scjn.gob.mx/SiteCollectionDocuments/PortalSCJN/RecJur/BibliotecaDigitalSCJN/PublicacionesSupremaCorte/Political_constitucion_of_the_united_Mexican_states_2008.pdf |archive-date=11 Mei 2011 |title=Politieke Grondwet van die Verenigde Meksikaanse State, titel 2, artikel 40 |publisher=SCJN |accessdate=11 Mei 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |leiertitels = <br />• [[President]] |leiername = [[Claudia Sheinbaum]] |oppervlak_rang = 15^de |oppervlak_grootte = |oppervlak = 1&nbsp;964&nbsp;375<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico|title=Mexico|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=18 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118235804/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/|archive-date=18 Januarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 758&nbsp;449 |persent_water = 1,58 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |bevolking_skatting = 130&nbsp;739&nbsp;927<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 10^de |bevolking_sensus = 126&nbsp;014&nbsp;024<ref name="sensus">{{es}} {{cite web |url=https://www.inegi.org.mx/programas/ccpv/2020/ |title=Censo Población y Vivienda 2020 |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |accessdate=26 Januarie 2021}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2020 |bevolkingsdigtheid = 66 |bevolkingsdigtheidmi² = 172,4 |bevolkingsdigtheidrang = 142^ste |BBP_PPP = $3&nbsp;518&nbsp;miljard<ref name="imf2">{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=273&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Mexico |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 13^de |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $26&nbsp;172<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 77^ste |BBP = $1&nbsp;775&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 13^de |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $13&nbsp;208<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 75^ste |onafhanklikheidstipe = • Verklaar<br />• Bereik<br />• Erken<br />• Eerste grondwet<br />• Tweede grondwet<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van [[Spanje]]<br />[[16 September]] [[1810]]<ref name="Castro2000">{{en}} {{cite book|author=Rafaela Castro|title=Chicano Folklore: A Guide to the Folktales, Traditions, Rituals and Religious Practices of Mexican Americans|url=https://books.google.de/books?id=WdzY7YjhRroC&pg=PA83&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q&f=false|year=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-514639-4|page=83|accessdate=1 Desember 2018}}</ref><br />[[27 September]] [[1821]]<br />[[28 Desember]] [[1836]]<br />[[4 Oktober]] [[1824]]<br />[[5 Februarie]] [[1857]]<br />[[5 Februarie]] [[1917]] |MOI = {{wins}} 0,789<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |MOI_rang = 81^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 42,6<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MX |title=Gini Index – Mexico |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2024 |Gini_kategorie = {{kleur|#e0584e|hoog}} |geldeenheid = [[Meksikaanse peso|Peso]] |geldeenheid_kode = MXN |land_kode = 484 / MX / MEX |tydsone = |utc_afwyking = [[UTC-05:00|-5]] tot [[UTC-08:00|-8]] |tydsone_somer = |utc_afwyking_DST = [[UTC-05:00|-5]] tot [[UTC-07:00|-7]] |internet_domein = [[.mx]] |skakelkode = 52 |voetskrif = a. Spaans is ''[[de facto]]'' die [[amptelike taal]] van die federale Meksikaanse regering.<br />b. [[Majaans]], [[Mixteeks]], [[Nahuatl]], [[Zapoteeks]] en [[Tale van Meksiko|64 andere inheemse tale]] word sedert 2003 as nasionale tale erken.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.inali.gob.mx/clin-inali/ |title=Catálogo de las lenguas indígenas nacionales: Variantes lingüísticas de México con sus autodenominaciones y referencias geoestadísticas |publisher=Inali.gob.mx |accessdate=1 Desember 2018 |archive-date=20 Augustus 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820035156/https://www.inali.gob.mx/clin-inali/ |url-status=dead }}</ref> }} '''Meksiko''' of '''Mexiko''' ([[Spaans]]: ''México'', [ˈmexiko], {{Audio|Es-mx-México.ogg|luister}}; [[Nahuatl]]: ''Mexihco'', [me:'ʃiʔko]), amptelik die '''Verenigde Meksikaanse State'''<ref>{{es}} {{cite web | url = https://embamex2.sre.gob.mx/eua/index.php/es/enterate/391-acerca-de-mexico | title = Acerca de México | publisher = Meksikaanse Ambassade in die Verenigde State, Meksikaanse Departement van Buitelandse Betrekkinge | location = Washington, D.C. | accessdate = 21 Julie 2016 | archive-date = 11 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180411221535/https://embamex2.sre.gob.mx/eua/index.php/es/enterate/391-acerca-de-mexico | url-status = dead }}</ref> (Spaans: ''Estados Unidos Mexicanos'',<ref name="presidencia.gob.mx">{{es}} {{cite web |url=https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/31662/Constitucion_Politica_1_.pdf |publisher=Regering van Meksiko |title=Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos (Politiese Grondwet van die Verenigde Meksikaanse State) |location=MX |date=27 April 2010 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180714174713/https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/31662/Constitucion_Politica_1_.pdf |archive-date=14 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{Audio|Es-mx-Estados Unidos Mexicanos.ogg|luister}}; Nahuatl: ''Mexihco Tlacetililli Tlahtohcayotl''), is ’n federale presidensiële grondwetlike [[republiek]] geleë in [[Noord-Amerika]]. Meksiko grens in die noorde aan die [[Verenigde State van Amerika]], in die suide en weste aan die [[Stille Oseaan]], in die suidooste aan [[Guatemala]], [[Belize]] en die [[Karibiese See]] en in die ooste aan die [[Golf van Meksiko]]. Meksiko strek oor ’n gebied van sowat 2 miljoen km² (sowat 760&nbsp;000 myl²), is die sesde grootste land van die [[Amerikas]] wat oppervlakte betref, en die [[Lys van lande volgens oppervlak|15de grootste onafhanklike land ter wêreld]]. Met ’n geskatte bevolking van sowat 130 miljoen in 2024<ref name="CIA" /> het die land die [[Lys van lande volgens bevolking|tiende grootste bevolking ter wêreld]], en is benewens die digsbevolkte Spaanssprekende land, ook die tweede mees bevolkte land in [[Latyns-Amerika]] naas [[Brasilië]]. [[Lêer:Chichen Itza 3.jpg|duimnael|links|Die [[Maja]]stad [[Chichén Itzá]] op die [[Yucatán-skiereiland]], sedert 1988 'n [[Unesco]]-[[Wêrelderfenisgebied]]]] Tydens die Voor-Colombiaanse tydperk, voor die aankoms van die [[Europa|Europeërs]] in die gebied van die huidige Meksiko, het verskeie belangrike beskawings soos die [[Olmeke]], [[Mixteke]], [[Tolteke]], [[Teotihuacán]]e, [[Zapoteke]], [[Maja]], [[Tlaxcalteke]] en [[Asteke]] hier bestaan. Teen 1521 het die [[Spaanse Ryk]] met die [[Spaanse verowering van die Asteekse Ryk|verowering]] en kolonisasie van die gebied vanuit hul basis in [[Tenochtitlan|México-Tenochtitlan]] begin en die [[Nieu-Spanje|Vise-Koninkryk Nieu-Spanje]] gestig. Met die onafhanklikheidsverklaring van Spanje op 16 September 1810 het die [[Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog]] begin, op 27 September 1821 het Meksiko sy onafhanklikheid verkry en op 28 Desember 1836 is dit deur Spanje erken. Ná die onafhanklikheidsoorlog het Meksiko sy eerste grondwet op 4 Oktober 1824 bekragtig en die huidige grondwet is tydens die [[Meksikaanse Rewolusie]] (1910–1920) op 5 Februarie 1917 aanvaar. Die oppervlakte van Meksiko is gedurende die 19de eeu met die onafhanklikheidsverklaring van die [[Sentraal-Amerika]]anse lande en ná oorloë teen die Verenigde State van Amerika meer as gehalveer. Die Verenigde Meksikaanse State is ’n federale presidensiële grondwetlike republiek met ’n presidensiële stelsel en ’n tweekamerparlement, bekend as die kongres van die Unie (''Congreso de la Unión''), wat uit die senaat van die republiek (''Senado de la República'') en die huis van afgevaardigdes (''Cámara de Diputados'') bestaan. Die land se [[hoofstad]] en grootste stad is [[Meksikostad]], wat nie deel uitmaak van een van die [[Deelstate van Meksiko|31 deelstate]] nie, maar sedert onlangse strukturele hervormings ’n soortgelyke status het. Die stadsregering pleit egter vir die amptelike status van ’n deelstaat. == Etimologie == [[Lêer:CodexMendoza01.jpg|duimnael|links|Afbeelding van Meksiko-Tenochtitlan uit die ''Codex Mendoza'', 15de eeu]] [[Lêer:Acta Independencia Mexico 1821.jpg|duimnael|Die Meksikaanse Onafhanklikheidsverklaring van 1821]] Nadat Nieu-Spanje in 1821 sy onafhanklikheid van Spanje verkry het, is besluit om die land na sy hoofstad Meksikostad, wat in 1524 op die ruïnes van die Asteekse hoofstad Meksiko-Tenochtitlan (Nahuatl: ''Mēxihco Tenōchtitlan'') gestig is, te vernoem. Die naam is afgelei uit die Asteekse taal Nahuatl, maar die oorspronklike betekenis daarvan is onbekend. ''Mēxihco'' was die Nahuatl-term vir die hartland van die Asteekse Ryk,<ref name="Bright2004">{{en}} {{cite book|author=William Bright |title=Native American Placenames of the United States |url=https://books.google.de/books?id=5XfxzCm1qa4C&pg=PA281&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |year=2004 |publisher=University of Oklahoma Press |isbn=978-0-8061-3598-4 |page=281 |accessdate=1 Desember 2018}}</ref> die Vallei van Meksiko, sy bevolking, die ''Mexica'' en die omliggende gebiede, wat later ’n deel van die land Meksiko geword het. Dit word in die algemeen beskou as ’n toponiem vir die Vallei, wat die primêre etnoniem vir die Asteekse Driebond geword het. Die amptelike naam van die land is saam met die regeringsvorm verander. Tydens twee geleenthede (1821–1823 en 1863–1867) het die land bekend gestaan as ''Imperio Mexicano'' ("Meksikaanse Keiserryk"). Al drie federale grondwette (van 1824, 1857 en 1917, die huidige) het die naam ''Estados Unidos Mexicanos'' ("Verenigde Meksikaanse State") gebruik. Met die grondwet van 1824 het die land ’n federale republiek met die amptelike name ''Nación Mexicana'' ("Meksikaanse Nasie") en ''Estados Unidos Mexicanos'' ("Verenigde Meksikaanse State") geword.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/12148085130100492976402/p0000001.htm#I_1_ |title=Constitución federal de los Estados Unidos mexicanos (1824) |accessdate=12 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112071534/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/12148085130100492976402/p0000001.htm#I_1_ |archive-date=12 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die grondwette van 1836 en 1857 is die amptelike naam ná ''República Mexicana'' ("Meksikaanse Republiek") verkort, maar vir amptelike geskrifte het die langnaam steeds in gebruik gebly.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01361697524573725088802/p0000001.htm |title=Leyes Constitucionales de 1836 |publisher=Cervantes Virtual |accessdate=14 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114182409/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01361697524573725088802/p0000001.htm |archive-date=14 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.senado.gob.mx/comisiones/directorio/federalismo/assets/documentos/constitucion_politica57.pdf|title=Constitución Federal de los Estados Unidos Mexicanos (1857)|accessdate=8 Januarie 2016}} {{dooie skakel}}</ref> Met die huidige grondwet van 1917 is die langnaam "Verenigde Meksikaanse State" weer ingevoer.<ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.senado.gob.mx/comisiones/directorio/federalismo/assets/documentos/constitucion_politica1917.pdf|title=Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos (1917)|accessdate=8 Januarie 2016}} {{dooie skakel}}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === {{Hoofartikel|Meso-Amerika}} [[Lêer:TenochtitlanModel.JPG|duimnael|links|’n Model van die [[Asteke|Asteekse]] hoofstad [[Tenochtitlan]] waar [[Meksikostad]] tans geleë is]] [[Lêer:Mexico's Territorial Evolution.png|duimnael|Territoriale ontwikkeling van Meksiko sedert die Onafhanklikheid van 1821]] Die eerste spore van menslike beskawing is in die Vallei van Meksiko gevind en is meer as 23&nbsp;000 jaar oud. Eers is [[mielie]]s en [[Boontjie|bone]] gekweek en omstreeks 7000 v.C. het die eerste nedersettings ontstaan. In 1500 v.C. is die stad Tlatilco gestig, wat eers in die 4de eeu n.C. weer ontruim is. Komplekse kulture het tussen 900 en 300 v.C. ontwikkel en tussen 100 en 900 n.C. het die Meso-Amerikaanse beskawings soos die Asteke, Maja, Mixteke, Olmeke, Tlaxcalteke en Tolteke ontstaan. Tydens die vroeë post-klassieke tydperk het die Tolteke Sentraal-Meksiko en die Mixteke [[Oaxaca]] oorheers, en die laagland as Maja-gebied het belangrikste sentrums in [[Calakmul]], [[Chichén Itzá]], [[Mayapán]], [[Palenque]] en [[Uxmal]] gehad. Omstreeks 1500 het die Asteke in die gebied van die huidige Meksiko geheers. Meksiko het daarmee ’n lang geskiedenis waar die Asteke en Maja onder die Amerikaanse hoogkulture van die [[Middeleeue]] in Meso-Amerika tel. Die sentrum van die Asteke was Tenochtitlan op die gebied van die huidige hoofstad Meksikostad. Die sentrum van die Maja was Chichén Itzá op die [[Yucatán-skiereiland]]. Die meeste kennis omtrent die geskiedenis van die Asteke en Maja is aan verskeie codexe ontleen. === Die Spaanse koloniale bewind === {{Hoofartikel|Nieu-Spanje}} [[Lêer:Mapa del Virreinato de la Nueva España (1794).svg|duimnael|links|Kaart van Nieu-Spanje in 1794]] [[Lêer:Mapa del Virreinato de la Nueva España (1819).svg|duimnael|Kaart van Nieu-Spanje in 1819]] Met die ontdekking van die Amerikas deur [[Christophorus Columbus]] op 12 Oktober 1492 het die Europese verowering van die twee kontinente begin. Tussen 1517 en 1518 het die eerste Spaanse ekspedisies onder Francisco Hernández de Córdoba en Juan de Grijalva die Yucatan-skiereiland bereik. Die "nuutontdekte" beskawings en die rykdom aan [[goud]]voorwerpe het die ''tierra firme'', die vasteland, vir die [[Spanjaarde]] aanloklik gemaak. Tussen 1519 en 1521 het [[Hernán Cortés]] die Asteekse Ryk met behulp van talle inheemse bondgenote vernietig, die gebied vir [[Spanje]] verower en Nieu-Spanje gestig. Gelyktydig het Francisco de Montejo die [[Spaanse verowering van Yucatan|Yucatan-skiereiland]] en Pedro de Alvarado vir Guatemala verower en die laaste Majastede vernietig. Die kolonie was weens sy goud- en [[silwer]]rykdom onder die belangrikste oorsese besittings van Spanje. Oor die volgende drie eeue heen het die Spanjaarde en hul sendelinge die [[Rooms-Katolieke Kerk]] en die Spaanse taal in Meksiko gevestig. === Vanaf Onafhanklikheid tot Rewolusie === [[Lêer:Political divisions of Mexico 1824 (location map scheme).svg|duimnael|Die Republiek van Meksiko in 1824]] [[Lêer:Iturbide Emperador by Josephus Arias Huerta.jpg|duimnael|links|upright|[[Agustin de Iturbide]] het Meksiko tussen 1821 en 1822 as regent, en vanaf 1822 tot 1823 as keiser Augustin I regeer]] Ná die voorbeelde van die [[Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog|Amerikaanse Onafhanklikheidsverklaring]] tydens die [[Amerikaanse Rewolusie]] op 4 Julie 1776 en die [[Franse Rewolusie]] op 14 Julie 1789, het die Meksikaanse Onafhanklikheidsverklaring op 16 September 1810 die Onafhanklikheidsoorlog teen die Spaanse heerskappy begin, terwyl Spanje deur die [[Napoleontiese Oorloë|Franse besetting]] (1808–1814) onder [[Napoleon Bonaparte]] verswak is. Op 27 September 1821 het Meksiko onafhanklik geword en die [[Eerste Meksikaanse Keiserryk]] (1821–1823) is onder [[Agustin de Iturbide]] gestig, terwyl Spanje tot 1829 gepoog het om Meksiko te herower. Spanje het die onafhanklikheid van Meksiko eers op 28 Desember 1836 amptelik erken. Ná die Rewolusie op 19 Maart 1823 het Meksiko ’n republiek geword, terwyl die Sentraal-Amerikaanse lande [[Costa Rica]], [[El Salvador]], [[Guatemala]], [[Honduras]] en [[Nicaragua]] ook hul onafhanklikheid verklaar en die [[Federale Republiek van Sentraal-Amerika]] op 1 Julie 1823 gestig het, wat reeds op 31 Mei 1838 weer ontbind is. [[Chiapas]] is op 14 September 1824 deur Meksiko geannekseer, gevolg deur Soconusco in 1842 en [[Sonora]] op 8 Mei 1854. [[Lêer:Wpdms republic of texas.svg|duimnael|Die [[Republiek van Texas]] met geëiste gebiede]] In 1835 het die Verenigde State probeer om Texas en Kalifornië van Meksiko te verkry. Op 2 Oktober 1835 het die [[Texaanse Onafhanklikheidsoorlog]] begin, wat op 21 April 1836 met die onafhanklikheid van die [[Republiek van Texas]], wat op 2 Maart 1836 gestig is, beëindig is. Tydens die [[Koekoorlog]] vanaf 16 April 1838 tot 9 Maart 1839 het Frankryk om ’n kompensasie vir ’n Franse bakkery, wat deur Meksikaanse beamptes verwoes is, geveg. Ná sentralisering van die regering is die [[Republiek van die Rio Grande]] op 17 Januarie 1840 gestig, wat reeds op 6 November 1840 geannekseer is. ’n Wyle later is op 16 Maart 1841 die [[Republiek van Yucatán]] gestig, wat ná die uitbreek van die [[Kasteoorlog]] deur die inheemse Majabevolking in 1847, militêre steun van Meksiko gesoek en ná die toestemming weer by Meksiko aangesluit het. Meksiko sou eers op 22 Januarie 1901 die hele Yucatan-skiereiland terugwen. [[Lêer:Mexican Cession.png|duimnael|links|Die Meksikaanse sessie van 1848 volgens die [[Verdrag van Guadalupe Hidalgo]] ná die [[Meksikaans-Amerikaanse Oorlog]]]] Op 25 April 1846 het die [[Meksikaans-Amerikaanse Oorlog]] begin, wat op 2 Februarie 1848 met die anneksasie van die [[Republiek van Kalifornië]], die gebied van die huidige Amerikaanse deelstate [[Arizona]], [[Kalifornië]], [[Nevada]], [[Utah]] en die dele oos van die [[Rio Grande]]-rivier van [[Colorado]], [[Nieu-Meksiko]] en [[Wyoming]] deur die Verenigde State beëindig is. Met die [[Verdrag van Guadalupe Hidalgo]] het die Rio Grande-rivier die huidige grens tussen Meksiko en die Verenigde State geword. [[Lêer:Gadsden Purchase Cities ZP.svg|duimnael|Kaart van die Gadsden-aankoop deur die Verenigde State in 1853]] Gadsden, ’n gebied suid van die [[Gilarivier]] wat vir ’n beplande, maar nie-geboude spoorwegverbinding benodig was, is op 30 Desember 1853 vir 10 miljoen [[Amerikaanse dollar|VS-dollar]] (sowat $260 miljoen in 2010) aan die Verenigde State verkoop. Die gebied maak deel uit van die huidige suidelike [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|Amerikaanse deelstate]] Arizona en Nieu-Meksiko. [[Lêer:Maximilian by Winterhalter extrait.jpg|duimnael|links|upright|[[Maksimiliaan I van Meksiko|Ferdinand Maximilian Joseph Maria van Oostenryk]] het Meksiko tussen 1864 en 1867 as keiser Maksimiliaan I regeer]] Tydens die [[Hervormingsoorlog]] is op 5 Februarie 1857 ’n liberale grondwet in Meksiko afgekondig wat die invloed van die Rooms-Katolieke Kerk beperk het, waarteen konserwatiewe kragte gestry het. In die winter van 1861/62 het Meksiko in ’n skuldkrisis beland wat tot die besetting van dele van die golfkus deur Frankryk, Spanje en die [[Verenigde Koninkryk]] gelei het. Op 1 Desember 1861 het die [[Franse inval in Meksiko|Franse inval]] onder keiser [[Napoleon III van Frankryk]] begin en die [[Tweede Meksikaanse Keiserryk]] (1864–1867) met die Oostenrykse aartshertog [[Maksimiliaan I van Meksiko|Maksimiliaan I]] van [[Habsburg]] as keiser is gestig. Die Republikeine onder [[Benito Juárez]] het na [[Monterrey]] gevlug. Ná die uitsetting van Franse soldate deur die Verenigde State en die teregstelling van Maksimiliaan I is die Tweede Republiek in 1867 uitgeroep, nadat Meksikostad op 15 Julie 1867 deur Benito Juárez bevry is. [[Lêer:Localisation de l'ile de Clipperton.png|duimnael|Ligging van die [[Clipperton]]-eiland voor die kus van Meksiko]] In 1905 is die suidelike [[Clipperton]]-eiland beset, wat ná ’n bemiddeling van die [[Italië|Italiaanse]] koning [[Viktor Emanuel III van Italië|Viktor Emanuel III]] in 1931 aan Frankryk oorhandig en op 12 Junie 1935 amptelik in besit geneem is. === Sedert die Meksikaanse Rewolusie === [[Lêer:Ejércitos rebeldes 1916-1920.svg|duimnael|links|Rebelle-gebiede tydens die [[Meksikaanse Rewolusie]] tussen 1916 en 1920]] Die lang diktatuur van [[Porfirio Diaz]] het in 1910 tot die Meksikaanse Rewolusie en sy bedanking gelei. Tydens die rewolusie is op 5 Februarie 1917 die huidige liberale grondwet ingevoer. ’n Opstand teen antiklerikale bepalings van die grondwet het tot die [[Cristero-oorlog]] tussen 1926 en 1929 gelei, maar die bepalings is eers met ’n omvattende grondwetlike hervorming in 1992 afgeskaf. In Januarie 1917 het die [[Duitse Keiserryk]] tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] ’n alliansie met Meksiko teen die Verenigde State probeer smee wat een van die oorsake van die Verenigde State se toetrede tot die oorlog en die besetting van die hawestad [[Veracruz, Veracruz|Veracruz]] was. [[Lêer:Wien - Mexikoplatz.JPG|duimnael|Die Meksikoplein met die [[Franciskus van Assisi]]-kerk aan die [[Donau]]-rivier in [[Wene]]]] Op 23 September 1931 het Meksiko by die [[Volkebond]] aangesluit, wat op 20 April 1946 weer ontbind is. Met die uitbreek van [[fascisme]] in Europa het Meksiko as ’n belangrike land van ballingskap gedien. In die [[Spaanse Burgeroorlog]] het die land saam met Frankryk, die [[Sowjetunie]] en die Verenigde State die Republikeine teen die Nasionaliste onder [[Francisco Franco]], [[Italië]], [[Nazi-Duitsland]] en [[Portugal]] ondersteun. Die regering het op 19 Maart 1938 as die enigste van 17 lede van die Volkebond teen die aansluiting van [[Oostenryk]] by Nazi-Duitsland protes aangeteken. Meksiko het daarop gewys dat die Duitse optrede ’n bedreiging vir die wêreldvrede sou inhou indien laasgenoemde sy verpligtinge uit die Volkebond nie sou nakom nie en die [[internasionale reg]] nie sou eerbiedig nie. Hiervoor is die naam van die Aartshertog-Karel-plein in [[Wene]] op 20 Junie 1956 ná ''Meksikoplein'' gewysig. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Meksiko van 1939 tot 1941 neutraal gebly en eers op 22 Mei 1942 oorlog teen Nazi-Duitsland, Italië en [[Japan]] verklaar, nadat Duitse duikbote die twee [[olietenker]]s ''Potrero del Llano'' en ''Faja de Oro'' vernietig het. Aan die einde van die oorlog het Meksiko op 7 November 1945 ’n stigterslid van die [[Verenigde Nasies]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.un.org/en/member-states/index.html |title=Member States of the United Nations |publisher=[[Verenigde Nasies]] |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509181158/https://www.un.org/en/member-states/index.html |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> op 31 Desember 1945 ’n lidland van die [[Internasionale Monetêre Fonds]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.imf.org/external/np/sec/memdir/memdate.htm |title=List of Members |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=13 Junie 2012 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408152821/https://www.imf.org/external/np/sec/memdir/memdate.htm |archive-date=8 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die [[Wêreldbank]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldbank.org/en/about/leadership/members |title=Member Countries |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519135757/https://www.worldbank.org/en/about/leadership/members |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en op 30 April 1948 ’n stigterslid van die [[Organisasie van Amerikaanse Lande]] geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.oas.org/DIL/treaties_signatories_ratifications_member_states_mexico.htm |title=Multilateral Treaties – Mexico |publisher=[[Organisasie van Amerikaanse Lande]] |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027141738/http://www.oas.org/dil/treaties_signatories_ratifications_member_states_mexico.htm |archive-date=27 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> [[Lêer:President Bush, Canadian Prime Minister Brian Mulroney and Mexican President Carlos Salinas participate in the... - NARA - 186460.jpg|duimnael|links|Ondertekening van die NAFTA-verdrag in Oktober 1992 (v.l.n.r., agter): president Carlos Salinas de Gortari (Meksiko), president [[George H.W. Bush]] (Verenigde State) en eerste minister Brian Mulroney (Kanada); voor: Jaime Serra Puche (Meksiko), Carla Hills (Verenigde State) en Michael Wilson (Kanada)]] Tydens die [[Koue Oorlog]] het Meksiko te danke aan sy handelsbetrekkinge met die Verenigde State ekonomiese groei ervaar (''Meksikaanse wonder'') en as die gasheer van die [[Olimpiese Somerspele 1968]], die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970]] en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986]] opgetree. Op 19 September 1985 is Meksikostad deur ’n [[aardbewing]] getref, wat dele van die hoofstad vernietig het, en waarin meer as 10&nbsp;000 mense die lewe gelaat het. In November 1993 het die land by [[APEC]] aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies.aspx|title=Member Economies|publisher=[[APEC]]|accessdate=7 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107172619/https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies.aspx|archive-date=7 Januarie 2021|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Volgend op ’n ooreenkoms van 17 Desember 1992, het Meksiko saam met [[Kanada]] en die Verenigde State die [[NAFTA]]-vryehandelsone op 1 Januarie 1994 in die lewe geroep. Op dieselfde dag het ''indígenas'' in die Suid-Meksikaanse deelstaat [[Chiapas-konflik|Chiapas ’n opstand]] teen die uitwerking van [[globalisering]] en [[diskriminasie]] van Indios begin, wat op 12 Januarie 1994 beëindig, maar tans (2020) nie opgelos is nie.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://flag.blackened.net/revolt/mexico.html|title=Towards a history of events in Chiapas|accessdate=26 Januarie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110126161657/http://flag.blackened.net/revolt/mexico.html|archive-date=26 Januarie 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Op 18 Mei 1994 het Meksiko by die [[OESO]] aangesluit. In Desember 1994 het die Tequila-krisis begin, nadat die Meksikaanse regering nie die vaste [[Meksikaanse peso|peso]]-wisselkoers teenoor die Amerikaanse dollar kon byhou nie. Die krisis is deur lenings van die Verenigde State, die Internasionale Monetêre Fonds en die Wêreldbank in 1995 beëindig. Op 1 Januarie 1995 het Meksiko ’n stigterslid van die [[Wêreldhandelsorganisasie]] geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm |title=Members and Observers |publisher=[[Wêreldhandelsorganisasie]] |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520094505/https://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1999 het Meksiko die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1999|FIFA Sokker-Konfederasiebeker]] aangebied én gewen. [[Lêer:Mexican States with mafia conflicts.png|duimnael|Uitbreiding van die [[dwelmoorlog in Meksiko]]]] Sedert die 1990's word die land deur ’n [[Dwelmoorlog in Meksiko|dwelmoorlog]] geskud, wat amptelik op 11 Desember 2006 met ''Operasie Michoacan'' van die Regering teen die [[Dwelmmiddel|dwelm]][[kartel]]le begin het. Die dwelmoorlog word nie net tussen die Meksikaanse Regering en die dwelmkartelle gevoer nie, maar ook onderling tussen die dwelmkartelle wat om invloed en smokkelroetes meeding.<ref>{{en}} {{cite web |first=Ioan |last=Grillo |title=Mexico cracks down on violence |date=11 Desember 2006 |url=http://www.seattlepi.com/national/article/Mexico-cracks-down-on-violence-1222154.php |work=Seattle Post-Intelligencer |agency=Associated Press |accessdate=21 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512081417/https://www.seattlepi.com/national/article/Mexico-cracks-down-on-violence-1222154.php |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.zetatijuana.com/2011/12/12/quinto-ano-de-gobierno-60-mil-420-ejecuciones/ |title=Quinto año de gobierno: 60 mil 420 ejecuciones |publisher=Semanario Zeta |date=12 Desember 2011 |accessdate=16 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116230119/http://zetatijuana.com/2011/12/12/quinto-ano-de-gobierno-60-mil-420-ejecuciones/ |archive-date=16 November 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit word verder aangehits deur wapensmokkelary uit die aangrensende Verenigde State, waar self oorlogswapens in deelstate soos Texas en Nieu-Meksiko by gelisensieerde handelaars vry te koop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://articles.cnn.com/2011-09-06/justice/mexico.u.s..citizen.detained_1_mexican-attorney-grenade-mexican-federal-police |title=American citizen in Mexican custody on arms-trafficking |publisher=[[CNN]] |date=6 September 2011 |accessdate=1 Julie 2012 |archive-url=https://archive.is/20120701122948/http://articles.cnn.com/2011-09-06/justice/mexico.u.s..citizen.detained_1_mexican-attorney-grenade-mexican-federal-police |archive-date=1 Julie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://articles.cnn.com/2009-06-18/politics/us.mexico.arms.report_1_drug-violence-smuggling-us-mexico-border?_s=PM:POLITICS |title=Study: U.S. lacks strategy to fight arms smuggling into Mexico |publisher=[[CNN]] |date=6 Maart 2012 |accessdate=6 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306224242/http://articles.cnn.com/2009-06-18/politics/us.mexico.arms.report_1_drug-violence-smuggling-us-mexico-border?_s=PM%3APOLITICS |archive-date=6 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert 2016 is die stadsregering van Meksikostad besig om aan die hoofstad die amptelike status van dié land se 32ste deelstaat te verleen, maar volgens die grondwet mag die hoofstad nie in een van die deelstate lê nie. In 2018 is Meksiko saam met Kanada en die Verenigde State as mede-gasheer van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] aangewys. Vir Meksiko was dit die derde [[Sokker-Wêreldbeker]] wat in dié land aangebied is.<ref>{{en}} {{cite web |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |publisher=[[BBC]] |date=13 Junie 2018 |accessdate=30 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230190605/https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geografie == <!-- {{Hoofartikel|Geografie van Meksiko}} --> [[Lêer:Mexicofromspace.PNG|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Meksiko]] [[Lêer:Mexico 6 Volcanoes.jpg|duimnael|Die ses vulkane [[Iztaccíhuatl]], [[Popocatépetl]], [[Malintzin]], [[Cofre de Perote]], [[Citlaltépetl]] en [[Sierra Negra]], wat deel uitmaak van die [[Sierra Volcánica Transversal]]]] [[Lêer:Pico Orizaba1.jpg|duimnael|Die vulkaan Citlaltépetl of Pico de Orizaba, die hoogste berg in Meksiko]] [[Lêer:Mexico topographic map-blank.svg|duimnael|links|Topografiese kaart van Meksiko]] [[Lêer:Mexico sea limits.svg|duimnael|links|Kaart van Meksiko se eksklusiewe ekonomiese sone]] [[Lêer:Mexico-Popocatepetl.jpg|duimnael|Popocatépetl is die tweede hoogste berg in Meksiko asook die tweede hoogste vulkaan in Noord-Amerika]] In die weste is die skiereiland [[Neder-Kalifornië]] in die [[Stille Oseaan]] en die [[Coloradorivier]] geleë, wat in die [[Golf van Kalifornië]] uitmond. Die westelike vasteland word deur die [[Rotsgebergte]] en die suide deur [[reënwoud]]e gekenmerk. In die noordooste is die [[Rio Grande]] (in Meksiko ''Río Bravo del Norte'' genoem) geleë, wat die grens met die Verenigde State vorm, en in die oostelike [[Golf van Meksiko]] uitmond. Die noorde van Meksiko tussen die Stille Oseaan in die weste en die Rio Grande in die ooste word deur [[woestyn]]gebiede soos die Chihuahua- en die Sonora-woestyn gekenmerk. Die Yucatan-skiereiland grens in die noorde aan die Golf van Meksiko en in die ooste aan die [[Karibiese See]]. 210 kilometer vanaf die oostelike kus van Yucatan is die [[eilandnasie]] [[Kuba]] geleë. Die land word gekenmerk deur die [[Sierra Madre]] wat die [[Meksikaanse Hoogland]] in die ooste (''[[Sierra Madre Oriental]]''), suide (''[[Sierra Madre del Sur]]'') en weste (''[[Sierra Madre Occidental]]'') omring. In die suidweste daarvan is die [[Landengte van Tehuantepec]] geleë, tussen die [[Golf van Campeche]] in die noorde en die [[Golf van Tehuantepec]] in die suide, wat in die ooste aan die Yucatan-skiereiland grens. Die Landengte van Tehuantepec vorm die geografiese en geologiese grens tussen Noord- en Sentraal-Amerika. Die totale lengte van die grenslyn is 4&nbsp;263&nbsp;km; daarvan vorm 3&nbsp;141&nbsp;km die gemeenskaplike grens met die Verenigde State in die noorde, waarvan 2&nbsp;008&nbsp;km die Rio Grande vorm. In die suidooste word Meksiko deur Guatemala (871&nbsp;km) en Belize (251&nbsp;km) begrens, waar Meksiko met beide lande die Yucatan-skiereiland deel. Meksiko het ’n kuslyn van 9&nbsp;330&nbsp;km, waarvan 7&nbsp;338&nbsp;km aan die Stille Oseaan en die Golf van Kalifornië en 2&nbsp;805&nbsp;km aan die Golf van Meksiko en die Karibiese See geleë is. Die hoogste [[berg]] in die land asook die hoogste vulkaan in Noord-Amerika is [[Citlaltépetl]] met ’n hoogte van 5&nbsp;636&nbsp;m bo [[seevlak|seespieël]], waarna [[Popocatépetl]] met 5&nbsp;462&nbsp;m en [[Iztaccíhuatl]] met 5&nbsp;286&nbsp;m. Die langste [[rivier]] is die Rio Grande wat 3&nbsp;034&nbsp;km lank is. Meksiko is op vier van die aarde se [[Plaattektoniek|tektoniese plate]] geleë wat aardbewings en vulkaniese aktiwiteit veroorsaak. Dié land is dus een van die seismologies-aktiefste gebiede wêreldwyd. === Deelstate === {{Hoofartikel|Deelstate van Meksiko}} Meksiko bestaan uit 31 deelstate (''Estados'') en Meksikostad (''Ciudad de México''). Meksikostad is tans in oorgang om Meksiko se 32ste federale entiteit te word wat dit ’n vlak van outonomie soortgelyk aan dié van ’n deelstaat sal gee. ’n Klousule in die Grondwet van Meksiko verhoed egter dat dit ’n deeltaat kan word, aangesien dit die plek van mag in dié land is, tensy die hoofstad van dié land elders verskuif word. {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |+<big>Die 31 deelstate en Meksikostad (''Ciudad de México'')</big> !Deelstaat !Hoofstad !Gestig op !Bevolking<ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.inegi.gob.mx/lib/predescarga.asp?pag=/inegi/contenidos/espanol/prensa/Boletines/Boletin/Comunicados/Especiales/2006/Mayo/comunica4.pdf&s=est&c=6846|title=Instituto Nacional de Estadística Geografia e Informática|accessdate=28 Januarie 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070128233134/http://www.inegi.gob.mx/lib/predescarga.asp?pag=/inegi/contenidos/espanol/prensa/Boletines/Boletin/Comunicados/Especiales/2006/Mayo/comunica4.pdf&s=est&c=6846|archive-date=28 Januarie 2007|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> !Oppervlakte (km²) |- | [[Meksikostad|Distrito Federal]] | [[Meksikostad]] | align="center"| 18 November 1824 | align="right" | 8&nbsp;839&nbsp;361 | align="right" | 1&nbsp;479 |- | [[Aguascalientes]] | [[Aguascalientes, Aguascalientes|Aguascalientes]] | align="center"| 5 Februarie 1857 | align="right" | 1&nbsp;133&nbsp;137 | align="right" | 5&nbsp;625 |- | [[Baja California]] | [[Mexicali]] | align="center"| 16 Januarie 1952 | align="right" | 3&nbsp;122&nbsp;408 | align="right" | 71&nbsp;546 |- | [[Baja California Sur]] | [[La Paz, Meksiko|La Paz]] | align="center" | 8 Oktober 1974 | align="right" | 558&nbsp;425 | align="right" | 73&nbsp;943 |- | [[Campeche]] | [[Campeche, Campeche|Campeche]] | align="center" | 29 April 1863 | align="right" | 791&nbsp;322 | align="right" | 57&nbsp;727 |- | [[Chiapas]] | [[Tuxtla Gutiérrez]] | align="center" | 14 September 1824 | align="right" | 4&nbsp;483&nbsp;886 | align="right" | 73&nbsp;681 |- | [[Chihuahua (deelstaat)|Chihuahua]] | [[Chihuahua (stad)|Chihuahua]] | align="center" | 6 Julie 1824 | align="right" | 3&nbsp;376&nbsp;062 | align="right" | 247&nbsp;487 |- | [[Coahuila]] | [[Saltillo]] | align="center" | 7 Mei 1824 | align="right" | 2&nbsp;615&nbsp;574 | align="right" | 151&nbsp;445 |- | [[Colima]] | [[Colima, Colima|Colima]] | align="center" | 9 Desember 1856 | align="right" | 597&nbsp;043 | align="right" | 5&nbsp;627 |- | [[Durango]] | [[Victoria de Durango]] | align="center" | 22 Mei 1824 | align="right" | 1&nbsp;547&nbsp;597 | align="right" | 123&nbsp;367 |- | [[Guanajuato]] | [[Guanajuato, Guanajuato|Guanajuato]] | align="center" | 20 Desember 1823 | align="right" | 5&nbsp;033&nbsp;276 | align="right" | 30&nbsp;621 |- | [[Guerrero]] | [[Chilpancingo]] | align="center" | 27 Oktober 1849 | align="right" | 3&nbsp;143&nbsp;292 | align="right" | 63&nbsp;794 |- | [[Hidalgo]] | [[Pachuca de Soto]] | align="center" | 16 Januarie 1869 | align="right" | 2&nbsp;415&nbsp;461 | align="right" | 20&nbsp;856 |- | [[Jalisco]] | [[Guadalajara]] | align="center" | 23 Desember 1823 | align="right" | 6&nbsp;989&nbsp;304 | align="right" | 78&nbsp;630 |- | [[México (deelstaat)|México]] | [[Toluca]] | align="center" | 20 Desember 1823 | align="right" | 14&nbsp;739&nbsp;060 | align="right" | 22&nbsp;333 |- | [[Michoacán]] | [[Morelia]] | align="center" | 22 Desember 1823 | align="right" | 3&nbsp;971&nbsp;225 | align="right" | 58&nbsp;667 |- | [[Morelos]] | [[Cuernavaca]] | align="center" | 17 April 1869 | align="right" | 1&nbsp;668&nbsp;343 | align="right" | 4&nbsp;892 |- | [[Nayarit]] | [[Tepic]] | align="center" | 26 Januarie 1917 | align="right" | 968&nbsp;257 | align="right" | 27&nbsp;862 |- | [[Nuevo León]] | [[Monterrey]] | align="center" | 5 Julie 1824 | align="right" | 4&nbsp;420&nbsp;909 | align="right" | 64&nbsp;203 |- | [[Oaxaca]] | [[Oaxaca de Juárez]] | align="center" | 21 Desember 1823 | align="right" | 3&nbsp;551&nbsp;710 | align="right" | 93&nbsp;343 |- | [[Puebla]] | [[Puebla de Zaragoza]] | align="center" | 21 Desember 1823 | align="right" | 5&nbsp;624&nbsp;104 | align="right" | 34&nbsp;251 |- | [[Querétaro]] | [[Santiago de Querétaro]] | align="center" | 23 Desember 1823 | align="right" | 1&nbsp;705&nbsp;267 | align="right" | 11&nbsp;658 |- | [[Quintana Roo]] | [[Chetumal]] | align="center" | 8 Oktober 1974 | align="right" | 1&nbsp;290&nbsp;323 | align="right" | 42&nbsp;535 |- | [[San Luis Potosí]] | [[San Luis Potosí, San Luis Potosí|San Luis Potosí]] | align="center" | 22 Desember 1823 | align="right" | 2&nbsp;479&nbsp;450 | align="right" | 61&nbsp;165 |- | [[Sinaloa]] | [[Culiacán]] | align="center" | 14 Oktober 1830 | align="right" | 2&nbsp;650&nbsp;499 | align="right" | 57&nbsp;331 |- | [[Sonora]] | [[Hermosillo]] | align="center" | 10 Januarie 1824 | align="right" | 2&nbsp;499&nbsp;263 | align="right" | 184&nbsp;946 |- | [[Tabasco]] | [[Villahermosa]] | align="center" | 7 Februarie 1824 | align="right" | 2&nbsp;045&nbsp;294 | align="right" | 24&nbsp;747 |- | [[Tamaulipas]] | [[Ciudad Victoria]] | align="center" | 7 Februarie 1824 | align="right" | 3&nbsp;174&nbsp;134 | align="right" | 80&nbsp;148 |- | [[Tlaxcala]] | [[Tlaxcala, Tlaxcala|Tlaxcala]] | align="center" | 9 Desember 1856 | align="right" | 1&nbsp;127&nbsp;331 | align="right" | 3&nbsp;997 |- | [[Veracruz]] | [[Veracruz, Veracruz|Veracruz]] | align="center" | 22 Desember 1823 | align="right" | 7&nbsp;270&nbsp;413 | align="right" | 71&nbsp;856 |- | [[Yucatán]] | [[Mérida, Yucatán|Mérida]] | align="center" | 23 Desember 1823 | align="right" | 1&nbsp;909&nbsp;965 | align="right" | 39&nbsp;671 |- | [[Zacatecas]] | [[Zacatecas, Zacatecas|Zacatecas]] | align="center" | 23 Desember 1823 | align="right" | 1&nbsp;380&nbsp;633 | align="right" | 75&nbsp;416 |} <gallery widths="200" heights="200"> Lêer:Political divisions of Mexico 1821 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko in 1821 Lêer:Political divisions of Mexico 1823 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko in 1823 Lêer:Political divisions of Mexico 1836 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko in 1836 Lêer:Political divisions of Mexico 1836-1845 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko tussen 1836 en 1845: {{sleutel|#ff8845|Gebied verklaar sy onafhanklikheid}} {{sleutel|#ff9843|Gebiede geëis deur die Republiek van Texas}} {{sleutel|#ffaa68|Gebiede geëis deur die Republiek van die Rio Grande}} {{sleutel|#998173|Rebelle-gebiede}} Lêer:Political divisions of Mexico 1865 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko in 1865 Lêer:Political divisions of Mexico-en.svg|Die huidige 31 deelstate van Meksiko saam met Meksikostad (''Ciudad de México'') </gallery> === Nedersettings === [[Lêer:Mexico-City-Zocalo.jpg|duimnael|Die sentrum van [[Meksikostad]] met die twee vulkane Popocatépetl en Iztaccíhuatl op die agtergrond]] Die elf grootste stede met meer as een miljoen inwoners is [[Meksikostad]], [[Ecatepec de Morelos]], [[Puebla de Zaragoza]], [[Tijuana]], [[Guadalajara]], [[León, Meksiko|León]], [[Ciudad Juárez]], [[Zapopan]], [[Monterrey]], [[Nezahualcóyotl]] en [[Mexicali]]. Hulle is meestal in die binneland geleë. Die kusgebiede is in teenstelling hiermee yl bevolk.<ref>{{de}} {{cite book|last=Knox|first=Paul L.|last2=Marston|first2=Sallie A. |title=Humangeographie|publisher=Spektrum Akademischer Verlag|location=Berlyn|year=2001|isbn=3-8274-1109-2|pages=127}}</ref> In Meksiko is die verskil tussen die kern- en die randgebied baie opvallend. Meksikostad speel die oorheersende rol. Die metropolitaanse gebied huisves 18 persent van die land se bevolking en is in die kruispunt van die Westelike, Oostelike en die Suidelike Sierra Madre in die [[Vallei van Meksiko]] naby die sentrum van die land geleë. Veracruz is die belangrikste hawestad aan die Golf van Meksiko, terwyl [[Acapulco de Juárez]] die belangrikste hawestad aan die Stille Oseaan en [[Cancún]] die belangrikste hawestad aan die Karibiese See is. {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; background:#f5f5f5; margin-left:0px;" | colspan="9" align="center" style="background:#f8f8ff; font-size:120%;"| Metropolitaanse gebiede van Meksiko<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.conapo.gob.mx/en/CONAPO/Municipales|title=Población total de los municipios a mitad de año, 2005–2030|accessdate=8 Januarie 2016}} {{dooie skakel}}</ref> |- ! align="center" style="background:#ffffff;" | Nommer ! align="center" style="background:#ffffff;" | Naam ! align="center" style="background:#ffffff;" | [[Deelstate van Meksiko|Deelstaat]] ! align="center" style="background:#ffffff;" | Bevolking ! align="center" style="background:#ffffff;" | Nommer ! align="center" style="background:#ffffff;" | Naam ! align="center" style="background:#ffffff;" | [[Deelstate van Meksiko|Deelstaat]] ! align="center" style="background:#ffffff;" | Bevolking ! align="center" style="background:#ffffff;" | Beelde |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 1 || align="left" | '''[[Meksikostad]]''' || [[Meksikostad|Distrito Federal]] || 8&nbsp;851&nbsp;080 || align="center" style="background:#ffffff;" | 13 || align="left" | '''[[Mérida, Meksiko|Mérida]]''' || [[Yucatán]] || 777&nbsp;615 ! align="center" rowspan="12" | [[Lêer:Plaza de Armas y Catedral.jpg|border|110px|Guadalajara]]<br />[[Guadalajara]]<br />[[Lêer:Torre del Casino Agua Caliente.jpg|border|110px|Tijuana]]<br />[[Tijuana]]<br />[[Lêer:Plaza del Sol, Zapopan.jpg|border|110px|Zapopan]]<br />[[Zapopan]]<br />[[Lêer:IMG 2478.jpg|border|110px|Monterrey]]<br />[[Monterrey]] |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 2 || align="left" | '''[[Ecatepec de Morelos|Ecatepec]]''' || [[México (deelstaat)|México]] || 1&nbsp;655&nbsp;015 || align="center" style="background:#ffffff;" | 14 || align="left" | '''[[San Luis Potosí, San Luis Potosí|San Luis Potosí]]''' || [[San Luis Potosí]] || 722&nbsp;772 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 3 || align="left" | '''[[Guadalajara]]''' || [[Jalisco]] || 1&nbsp;495&nbsp;182 || align="center" style="background:#ffffff;" | 15 || align="left" | '''[[Aguascalientes, Aguascalientes|Aguascalientes]]''' || [[Aguascalientes]] || 722&nbsp;250 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 4 || align="left" | '''[[Puebla de Zaragoza|Puebla]]''' || [[Puebla]] || 1&nbsp;434&nbsp;062 || align="center" style="background:#ffffff;" | 16 || align="left" | '''[[Hermosillo]]''' || [[Sonora]] || 715&nbsp;061 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 5 || align="left" | '''[[Ciudad Juárez|Juárez]]''' || [[Chihuahua]] || 1&nbsp;321&nbsp;004 || align="center" style="background:#ffffff;" | 17 || align="left" | '''[[Saltillo]]''' || [[Coahuila]] || 709&nbsp;671 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 6 || align="left" | '''[[Tijuana]]''' || [[Baja California]] || 1&nbsp;300&nbsp;983 || align="center" style="background:#ffffff;" | 18 || align="left" | '''[[Mexicali]]''' || [[Baja California]] || 689&nbsp;775 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 7 || align="left" | '''[[León, Meksiko|León]]''' || [[Guanajuato]] || 1&nbsp;238&nbsp;962 || align="center" style="background:#ffffff;" | 19 || align="left" | '''[[Culiacán]]''' || [[Sinaloa]] || 675&nbsp;773 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 8 || align="left" | '''[[Zapopan]]''' || [[Jalisco]] || 1&nbsp;142&nbsp;483 || align="center" style="background:#ffffff;" | 20 || align="left" | '''[[Guadalupe]]''' || [[Nuevo León]] || 673&nbsp;616 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 9 || align="left" | '''[[Monterrey]]''' || [[Nuevo León]] || 1&nbsp;135&nbsp;512 || align="center" style="background:#ffffff;" | 21 || align="left" | '''[[Acapulco de Juárez|Acapulco]]''' || [[Guerrero]] || 673&nbsp;479 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 10 || align="left" | '''[[Nezahualcóyotl]]''' || [[México (deelstaat)|México]] || 1&nbsp;104&nbsp;585 || align="center" style="background:#ffffff;" | 22 || align="left" | '''[[Tlalnepantla de Baz|Tlalnepantla]]''' || [[México (deelstaat)|México]] || 653&nbsp;410 |- | aligin center style="background:#ffffff;" | 11 || align="left" | '''[[Chihuahua (stad)|Chihuahua]]''' || [[Chihuahua]] || 809&nbsp;232 || align="center" style="background:#ffffff;" | 23 || align="left" | '''[[Cancún]]''' || [[Quintana Roo]] || 628&nbsp;306 |- | aligin center style="background:#ffffff;" | 12 || align="left" | '''[[Naucalpan de Juárez|Naucalpan]]''' || [[México (deelstaat)|México]] || 792&nbsp;211 || align="center" style="background:#ffffff;" | 24 || align="left" | '''[[Santiago de Querétaro|Querétaro]]''' || [[Querétaro]] || 626&nbsp;495 |} === Klimaat === [[Lêer:Mexico Köppen.svg|duimnael|Klimaatsones in Meksiko volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Meksiko se [[klimaat]] is baie uiteenlopend met een van die wêreld se mees diverse weerstelsels. Die klimaatstreke wissel van subtropiese, berg- tot [[woestyn]]toestande. Dit streek van die buitenste [[subtropiese klimaat]] met vogtige [[somer]]s in die suidooste van dié land oor die heeljaar droë subtrope langs die [[Kreefskeerkring]] tot die klimaat van Kalifornië met [[winter]]reën in die uiterste weste (Baja California). Meksiko word deur die Kreefskeerkring in gematigde en tropiese gebiede verdeel. Gebiede noord van die 24ste Breedtegraad ondervind laer temperature gedurende die [[winter]]maande, terwyl die temperature suid van die 24ste Breedtegraad heeljaar redelik konstant is en net van die ligging bo seevlak afhang. Die noorde van die land ontvang gewoonlik minder [[neerslag]] as die suide. Van Meksiko se groot stede is baie in die Vallei van Mexiko of in aangrensende valleie met hoogtes van gewoonlik meer as 2000&nbsp;m (6&nbsp;562&nbsp;voet) geleë. Dit gee hulle 'n heeljaar gematigde klimaat met gemiddelde temperature van 16 tot 18&nbsp;°C (60,8 tot 64,4&nbsp;°F) en koel nagtemperature. Van die stede in die noorde soos Monterrey, Hermosillo en Mexicali ondervind somertemperature van 40&nbsp;°C (104&nbsp;°F) of meer. In die Sonorawoestyn kan die kwik tot 50&nbsp;°C (122&nbsp;°F) en hoër styg. Albei Meksikaanse kuslyne, behalwe vir die suidkus van die Golf van Campeche en noordelike Neder-Kalifornië, is kwesbaar vir ernstige orkane gedurende somer en [[herfs]]. <div align=center> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=800px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Bioklimatiese landskappe van Meksiko''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Selva Lacandona.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Tamasopo7.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Pantanos de Centla 03.JPG|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mulege oasis.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Reënwoud|Tropiese reënwoud]]<br />[[Lacandon reënwoud|Selva Lacandona]], [[Chiapas]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Droë bos<br />[[Tamasopo]], [[San Luis Potosí]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Vleiland]]<br />[[Pantanos de Centla]], [[Tabasco]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Oase<br />[[Mulegé]], [[Baja California Sur]] |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Paisaje con nieve.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Laguna del sol.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Oaxaca regiones sierra sur.png|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Sierra Madre.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Taiga]]<br />[[Sierra de Juárez]], [[Baja California]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Alpynse klimaat<br />[[Nevado de Toluca]], [[México (deelstaat)|México]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Woud|Subtropiese woud]]<br />[[Miahuatlán]], [[Oaxaca]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Woud|Gematigde woud]]<br />[[Ocoyoacac]], [[México (deelstaat)|México]] |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Llanos de Apan.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Arroyo de Michoacán.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Dunas samalayuca.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Baja California Desert.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|Subtropiese hoogland<br />[[Apan]], [[Hidalgo]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Tropiese hoogland<br />[[Cuitzeo del Porvenir]], [[Michoacán]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Woestyne en duine<br />[[Samalayuca]], [[Chihuahua (deelstaat)|Chihuahua]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Woestyn|Dorre woestyn]]<br />[[Cataviñá]], [[Baja California]] |} </div> === Flora en fauna === Meksiko is een van die 17 lande wat as die sogenaamde "biodiversiteit-brandpunte" bekendstaan. Dit is die habitat van 200&nbsp;000 verskillende [[spesie]]s, wat 10 tot 12% van die totale wêreldbiodiversiteit uitmaak. Meksiko het met sy 763 opgetekende reptielspesies die meeste, met 448 soogdierspesies die tweede meeste en met 290 opgetekende amfibiespesies die vierde meeste spesies ter wêreld. Die [[flora]] sluit 26&nbsp;000 verskillende spesies in. Ongeveer 2&nbsp;500 spesies geniet amptelike beskerming. In 2002 het Meksiko die tweede grootste vlak van ontbossing in die wêreld gehad, net ná Brasilië. Sowat 170&nbsp;000&nbsp;km² (65&nbsp;637&nbsp;myl²) is as "beskermde natuurgebiede" aangewys. Dit sluit 34 biosfeerreservate (onveranderde ekosisteme), 67 nasionale parke, 4 natuurlike monumente (weens hul estetiese, wetenskaplike of historiese waarde vir altyd beskerm), 26 gebiede met beskermde flora en fauna, 4 gebiede vir natuurlike hulpbronbeskerming (bewaring van grond, hidrologiese watergebiede en woude) en 17 heiligdomme (gebiede ryk aan diverse spesies). Die ontdekking van die Amerikas het aan die res van die wêreld baie algemeen gebruikte voedselgewasse en eetbare plante besorg. Van Meksiko se inheemse kulinêre bestanddele sluit in: [[sjokolade]], [[avokado]], [[tamatie]], mielies, [[vanielje]], [[guave]], [[chayote]], welriekende hondebossie, [[patats]], [[yamboon]], zucchini, sapote, baie variasies van boontjies, en ’n nog groter verskeidenheid van chilipeper soos habanero en jalapeño. Die meeste van hierdie name is van inheemse tale soos Nahuatl afkomstig. <div align=center> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=675px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Biodiversiteit van Meksiko''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mexico.Xoloitzcuintle.01.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Zalophus californianus - Morro Bay.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:MountainLion.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Axolote.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|Xoloitzcuintle |style="background:#e9e9e9;" align=center|Kaliforniese seeleeu<br />''(Zalophus californianus)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Poema]]<br />''(Puma concolor)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Axolotl<br />''(Ambystoma mexicanum)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Kaimanfische (Lepisosteus).jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Aquila chrysaetos Flickr.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Wild Turkey.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:American bison k5680-1 edit.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Lepisosteus'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Steenarend]]<br />''(Aquila chrysaetos)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Kalkoen]]<br />''(Meleagris gallopavo)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Amerikaanse bison]]<br />''(Bison bison)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:New Mexico Bighorn Sheep.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Schwarzbär-Omega Park.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Antilocapra americana.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cobra cascavel 280707- 23 04 40s - 49 06 55w REFON (4)a.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Ovis canadensis'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Amerikaanse swartbeer]]<br />''(Ursus americanus)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Gaffelbok<br />''(Antilocapra americana)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Suid-Amerikaanse ratelslang<br />''(Crotalus durissus)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mexican wolf lounging.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Standing jaguar.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Graywhale MMC.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Avocado fruitnfoliage.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Meksikaanse wolf]]<br />''(Canis lupus baileyi)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Jaguar]]<br />''(Panthera onca)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Gryswalvis]]<br />''(Eschrichtius robustus)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Avokado]]<br />''(Persea americana)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Poinsettia 2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Figa de moro 01.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Singapore Botanic Gardens Cactus Garden 2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cane cholla, with flower, Albuquerque.JPG|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|Kersfeesster<br />''(Euphorbia pulcherrima)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Opuntia ficus-indica'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Echinocactus grusonii'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Cylindropuntia imbricata'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:RIMG0087.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Red eyed tree frog edit2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Monarch Butterfly Showy Male 3000px.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Caretta caretta 060417w2.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Dahlia'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Rooioogboompadda<br />''(Agalychnis callidryas)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Amerikaanse melkbosvlinder<br />''(Danaus plexippus)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Valsskilpad<br />''(Caretta caretta)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Scarlet Macaw and Blue-and-gold Macaw.jpg|100px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Pharomachrus mocinno -male.jpg|90px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Arbol de tejocote.jpg|100px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Taxodium mucronatum 01 by Line1.jpg|100px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|Geelvlerk-ara<br />''(Ara macao)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Quetzal<br />''(Pharomachrus mocinno)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Crataegus mexicana'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Taxodium mucronatum'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Kapok tree Honolulu.jpg|100px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Pinus ponderosa 9663.JPG|90px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Big saguaro.JPG|100px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cirio columnaris, boojum tree.jpg|100px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Kapokboom]]<br />''(Ceiba pentandra)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Geeldenne<br />''(Pinus ponderosa)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Saguaro<br />''(Carnegiea gigantea)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Fouquieria columnaris'' |} </div> == Politiek == <!-- {{Hoofartikel|Politiek van Meksiko}} --> === Uitvoerende gesag === [[Lêer:Claudia Sheinbaum con la banda presidencial (cropped) (2).jpg|duimnael|links|upright|Claudia Sheinbaum, die huidige president van Meksiko]] [[Lêer:Portada Original de la Constitucion Mexicana de 1917.png|duimnael|upright|Voorblad van die oorspronklike kopie van die Meksikaanse grondwet in 1917]] Meksiko is volgens die grondwet van 1917 ’n federale presidensiële grondwetlike republiek met die president as regeringshoof en hoogste verteenwoordiger van dié staat. Die grondwet het tydens die Meksikaanse Rewolusie (1910–1920) ontstaan en is deur ’n grondwetgewende vergadering uitgewerk. Dit vorm ’n kompromis tussen verskeie belanghebbendes en bevat dus anti-klerklike, nasionale, anti-imperialistiese, republikeinse, paternalistiese en sosiale-hervormings-elemente. Daarbenewens omvat die grondwet liberale elemente soos burgerregte, wetlike sekuriteit, universele stemreg, staatswelsyn en die waarborg van private eiendom.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=392}}</ref> Die president word vir een sesjaartermyn, die ''sexenio'' verkies. ’n Herverkiesing is volgens die grondwet verbode. ’n Voortydige einde van die ampstermyn is nie moontlik nie en tree net by die afsterwe van die president in werking. Die president kombineer ’n baie hoë gesag. Hy het die inisiatiefreg in die wetgewende proses en die vetoreg by die wetgewende inisiatiewe van die kongres. Verder is hy die opperbevelvoerder van die Meksikaanse weermag, benoem die hoogste range, ’n aantal staatsamptenare en die Prokureur-generaal. Met die goedkeuring van die kongres en die ministersraad kan die Meksikaanse president ’n noodtoestand verklaar. Hy het die inisiatiefreg vir oorlogsverklaring, stel riglyne vir buitelandse beleid voor en onderteken internasionale verdrae.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=394}}</ref> === Wetgewende gesag === [[Lêer:Mexico Chamber of Deputies backdrop.jpg|duimnael|links|Binnekant van die Meksikaanse huis van afgevaardigdes]] [[Lêer:MexCity-palacio.jpg|duimnael|Die Palacio Nacional in Meksikostad aan die Plaza de la Constitución, (Zócalo)]] [[Lêer:Vicente Fox Congreso.jpg|duimnael|President Vicente Fox (2000–2006) spreek die Meksikaanse parlement toe]] [[Lêer:Mexican Senate.jpg|duimnael|links|Binnekant van die voormalige setel van die Meksikaanse senaat]] Die kongres van die Meksikaanse Unie bestaan uit twee kamers: die huis van afgevaardigdes met 500 lede en die senaat met 128 senatore. Die 500 afgevaardigdes word elke drie jaar verkies, 300 daarvan in ’n direkte verkiesing en 200 volgens partylyste. Die senatore word vir ’n termyn van ses jaar verkies. In elk van die 32 deelstate word drie senatore benoem, twee daarvan deur die meerderheid van stemme en die derde een word deur die grootste opposisieparty benoem. Die 32 ander senatorplekke word volgens ’n nasionale proporsionele verteenwoordiging-stelsel verkies.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=395}}</ref> Die senatore en die afgevaardigdes kan, soos die president, nie herverkies word na hul ampstermyn nie. Die belangrikste funksie van die huis van afgevaardigdes is die jaarlikse ondersoek, bespreking en goedkeuring van die federale begroting, waarby ’n verwerping nie aanvaarbaar is nie. Die belangrikste bevoegdhede van die senaat is die goedkeuring van internasionale verdrae en toestemming vir die ontplooiing van soldate in die buiteland. Daarbenewens het die kongres verantwoordelikheid oor die goedkeuring van wette en bevele, die ekonomiese, politieke en territoriale organisasie van die land, goedkeuring van oorlogsverklarings asook die bevordering van onderwys en arbeidswetgewing. Die sentrale regering het vir ’n lang tyd die deelstate se sake bestuur, en hierdie invloed is vandag nog in werking. Die goewerneurs is direk deur die volk verkies, maar was in hul bevoegdhede sterk deur hul kontak met die president beperk en van sy welwillendheid afhanklik. Dit volg uit die afhanklikheid van elke deelstaat van die federale regering, omdat die regering dié deelstate en munisipaliteite se belastinginkomste toewys. Daarbenewens het die ministeries verteenwoordigende kantore (''Delegaciones'') in die deelstate, administratiewe distrikte en munisipaliteite. In hierdie kantore word veral federale befondsing vir welsyn en ontwikkelingsprogramme toegeken. === Regsprekende gesag === [[Lêer:SupremeCourtBldgMexicoDF.JPG|duimnael|Die Hooggeregshof se setel in Meksikostad]] Die Hooggeregshof van Meksiko is die ''Suprema Corte de Justicia de la Nación''. Dit bestaan uit elf federale regters (''Ministros''), wie deur die president voorgestel en deur die senaat bevestig word. Hul ampstermyn is beperk tot 15 jaar, die president word uit eie geledere vir vier jaar verkies en kan nie direk daarna herverkies word nie.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=396}}</ref> In die 71 jaar gedurende die heerskappy van die PRI het die regsprekende gesag besonders gely. In die loop van die jare het dit meer en meer invloed verloor. Eers met die grondwetlike hervorming van 1995 het die Suprema Corte de Justicia de la Nación weer die bevoegdheid ontvang, om oor die grondwetlikheid van die beleid te oordeel. Sedert 2000 moet die Prokureur-generaal deur die senaat bevestig word. === Buitelandse beleid === [[Lêer:Border Mexico USA.jpg|duimnael|links|Sedert 2005 word die Meksikaanse grens tot die Verenigde State, soos hier tussen [[San Diego]], [[Kalifornië]] (links), en [[Tijuana]], [[Baja California]] (regs), versterk uitgebrei]] [[Lêer:Obama, Peña y Harper. IX Cumbre de Líderes de América del Norte.jpg|duimnael|Die Amerikaanse president [[Barack Obama]], Meksiko se president [[Enrique Peña Nieto]] en Kanada se eerste minister [[Stephen Harper]] tydens die NAFTA se spitsberaad in 2014]] [[Lêer:Diplomatic missions of Mexico.svg|duimnael|links|Buitelandse betrekkinge van Meksiko: {{sleutel|red|Meksiko}} {{sleutel|#006666|Lande met ’n Meksikaanse ambassade}}]] [[Lêer:Enrique Peña Nieto y Raúl Castro. Recepción en La Habana, Cuba.jpg|duimnael|Meksiko se president Enrique Peña Nieto tydens ’n staatsbesoek saam met die Kubaanse president [[Raúl Castro]] in [[Havana]] 2014]] [[Lêer:Countries with which Mexico has a FTA.svg|duimnael|links|Lande waarmee Meksiko ’n vryehandelsooreenkoms onderteken het]] [[Lêer:Bienvenida oficial a México (20546207665).jpg|duimnael|Chili se president [[Michelle Bachelet]] tydens ’n staatsbesoek saam met die Meksikaanse president Enrique Peña Nieto in 2015]] Meksiko se buitelandse beleid word deur die president se politiek gekenmerk<ref name="CPEUM89">{{es}} {{cite web | work=Politieke Grondwet van die Verenigde State van Meksiko | title=Artikel 89, Seksie 10 | date=5 Februarie 1917 | publisher=Kamer van Afgevaardigdes |url=http://www.cddhcu.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/1.pdf | accessdate=25 Augustus 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070825041639/http://www.cddhcu.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/1.pdf | archive-date=25 Augustus 2007 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en deur die ministerie van buitelandse sake bestuur.<ref name="SRE">{{es}} {{cite web |work=Interne Reëls van die Ministerie van Buitelandse Sake |title=Artikel 2, Seksie |date=10 Augustus 2001 |publisher=Ministerie van Buitelandse Sake |url=http://www.sre.gob.mx/acerca/marco_normativo/reglamento.htm |accessdate=28 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308105559/http://www.sre.gob.mx/acerca/marco_normativo/reglamento.htm |archive-date= 8 Maart 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die beginsels van die buitelandse beleid word grondwetlik erken in artikel 89, seksie 10, insluitend: respek vir die internasionale reg en wetlike gelykheid van nasies, hul soewereiniteit en onafhanklikheid, nie-inmenging in die huishoudelike sake van ander lande, vreedsame oplossing van konflikte, en die bevordering van die gesamentlike veiligheid deur aktiewe deelname in internasionale organisasies.<ref name="CPEUM89" /> Sedert die 1930's het die ''Estrada''-doktrine gedien as ’n belangrike aanvulling tot hierdie beginsels.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=410}}</ref><ref name=estradadoctrine>{{es}} {{cite web |last=Palacios Treviño |first=Jorge |title=La Doctrina Estrada y el Principio de la No-Intervención |url=http://www.diplomaticosescritores.org/obras/DOCTRINAESTRADA.pdf |accessdate=16 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616192041/http://www.diplomaticosescritores.org/obras/DOCTRINAESTRADA.pdf |archive-date=16 Junie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Meksiko is een van die stigterslede van verskeie internasionale organisasies, veral die Verenigde Nasies, die Organisasie van Amerikaanse Lande, die Organisasie van Ibero-Amerikaanse Lande,<ref>{{es}} {{cite web |publisher=Organisasie van Ibero-Amerikaanse Lande |title=Members |url=https://www.oei.es/AcercaDeLaOEI/ |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509190148/https://www.oei.es/AcercaDeLaOEI/ |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die OPANAL<ref>{{es}} {{cite web | publisher=OPANAL | title=Estados Miembros del OPANAL | url=http://www.opanal.org/estados-miembros/ | accessdate=5 Desember 2018 | archive-date= 5 Desember 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181205160132/http://www.opanal.org/estados-miembros/ | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en die Rio-groep.<ref>{{es}} {{cite web | publisher=Ministerie van Buitelandse Sake | title=El Presidente Felipe Calderón Hinojosa en la Ceremonia de Entrega de la Secretaría Pro Témpore del Grupo de Río | date=7 Maart 2007 | url=http://portal2.sre.gob.mx/gruporio/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090823035712/http://portal2.sre.gob.mx/gruporio/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2 | archive-date=23 Augustus 2009 | accessdate=23 Augustus 2009 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2008 het Meksiko meer as 40 miljoen Amerikaanse dollar tot die Verenigde Nasies se gereelde begroting bygedra.<ref name="unbudget">{{en}} {{cite web |publisher=Verenigde Nasies |title=Regular Budget Payments |year=2008 |work=Global Policy |url=https://www.globalpolicy.org/component/content/article/133/27475.html |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501233315/https://www.globalpolicy.org/component/content/article/133/27475.html |archive-date=1 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens was dit sedert sy toetreding in 1994 die enigste Latyns-Amerikaanse lidland van die Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling (OESO) voordat Chili in 2010 ’n volle lid geword het.<ref>{{en}} {{cite web |title=Chile signs up as first OECD member in South America |date=11 Januarie 2010 |publisher=[[OESO]] |url=http://www.oecd.org/chile/chilesignsupasfirstoecdmemberinsouthamerica.htm |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221164219/https://www.oecd.org/chile/chilesignsupasfirstoecdmemberinsouthamerica.htm |archive-date=21 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meksiko is ook ’n waarnemende lidland van internasionale organisasies soos die [[Andesgemeenskap]], die [[Beweging van Onverbonde Lande]], [[Mercosur]] en die [[Unie van Suid-Amerikaanse Nasies]] (UNASUR). Meksiko word as streeksmoondheid beskou,<ref name="regionalpower">{{en}} {{cite web |title=Japan's Regional Diplomacy, Latin America and the Caribbean |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan |url=https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2006/05.pdf |format=PDF |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520010945/https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2006/05.pdf |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="regionalpower2">{{en}} {{cite web |title=Latin America: Region is losing ground to competitors |publisher=Oxford Analytica |url=http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098 |accessdate=4 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024190633/http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098 |archive-date=24 Oktober 2007 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> weens sy teenwoordigheid in die groot ekonomiese groepe soos die G8 + 5 en die G20. Daarbenewens het Meksiko sedert die 1990's met die ondersteuning van Kanada, [[Italië]], [[Pakistan]], [[Suid-Korea]], [[Spanje]], [[Argentinië]], [[Turkye]] en [[Malta]], wat ’n informele groep, bekend as die Koffie-Klub,<ref name="coffeeclub">{{en}} {{cite web | author=Maggie Farley | title=Mexico, Canada Introduce Third Plan to Expand Security Council | date=22 Julie 2005 |work=Los Angeles Times | url=http://articles.latimes.com/2005/jul/22/world/fg-unreform22 | accessdate=21 Julie 2016}}</ref> vorm, gepoog om ’n hervorming van die Verenigde Nasies se [[veiligheidsraad]] en sy werksmetodes te stimuleer. Daarby vorm hulle ’n opposisie teen die lande van die G4-groep, bestaande uit Duitsland, Brasilië, [[Indië]] en Japan, wat aanspraak maak op permanente setels in die VN se veiligheidsraad. Meksiko se politiek is hoofsaaklik gerig teen die setel van Brasilië, omdat dit beskou word as bedreiging in die magstruktuur binne Latyns-Amerika. Sedert die onafhanklikheidsoorlog is die verhoudings van Meksiko hoofsaaklik gefokus op die Verenigde State van Amerika, sy noordelike buurland, grootste handelsvennoot,<ref>{{en}} {{cite web | title=Bilateral Trade | year=2006 | publisher=Amerikaanse Ambassade in Meksiko | url=http://usembassy-mexico.gov/eng/eataglance_trade.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20090827020501/http://usembassy-mexico.gov/eng/eataglance_trade.html | archive-date=27 Augustus 2009 | accessdate=27 Augustus 2009 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en die mees kragtige akteur in die westelike hemisfeer en wêreldsake.<ref>{{en}} {{cite web |author=Kim Richard Nossal |title=Lonely Superpower or Unapologetic Hyperpower? Analyzing American Power in the Post-Cold War Era |date=29 Junie – 2 Julie 1999 |publisher=Queen's University |url=http://post.queensu.ca/~nossalk/papers/hyperpower.htm |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518001002/http://post.queensu.ca/~nossalk/papers/hyperpower.htm |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meksiko het die Kubaanse regering sedert hul stigting in die vroeë 1960's,<ref name="keller">{{en}} {{cite web |author=Renata Keller |title=Capitalizing on Castro: Mexico's Foreign Relations with Cuba, 1959–1969 |year=2009 |publisher=Latin American Network Information Center |url=http://lanic.utexas.edu/project/etext/llilas/ilassa/2009/keller.pdf |accessdate=22 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122051442/http://lanic.utexas.edu/project/etext/llilas/ilassa/2009/keller.pdf |archive-date=22 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> die Sandinistiese rewolusie in Nicaragua in die laat 1970's,<ref name="salaverry">{{en}} {{cite web |author=Salaverry, Jorge |title=Evolution of Mexican Foreign Policy |date=11 Maart 1988 |publisher=The Heritage Foundation |url=https://www.heritage.org/americas/report/evolution-mexican-foreign-policy |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015700/https://www.heritage.org/americas/report/evolution-mexican-foreign-policy |archive-date=9 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en linkse rewolusionêre groepe in El Salvador gedurende die 1980's ondersteun.<ref name="elsalvador">{{en}} {{cite web |title=El Salvador in the 1980s |publisher=Historical Text Archive |url=http://historicaltextarchive.com/sections.php?op=viewarticle&artid=345 |accessdate=28 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070314043156/http://historicaltextarchive.com/sections.php?op=viewarticle |archive-date=14 Maart 2007 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Tydens Felipe Calderón se bewind is ’n groter klem op verhoudings met Latyns-Amerika en die [[Wes-Indië|Karibiese Eilande]] geleë.<ref name="Calderon FP">{{es}} {{cite web | work=Dirección General de Coordinación Política | title=Se hará política exterior de Estado: Patricia Espinosa | date=2 Desember 2008 | publisher=Senate of the Republic | url=http://www.senado.gob.mx/gace.php?sesion=2008/12/04/1&documento=4 | accessdate=29 Maart 2009 | archive-date=13 Mei 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110513104203/http://www.senado.gob.mx/gace.php?sesion=2008%2F12%2F04%2F1&documento=4 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Ekonomie == <!-- {{Hoofartikel|Ekonomie van Meksiko}} --> === Algemene oorsig === [[Lêer:Mexico GDP per capita 2007.svg|duimnael|links|Meksikaanse deelstate volgens [[Bruto binnelandse produk]] in 2007]] [[Lêer:Mexico HDI states.svg|duimnael|Deelstate van Meksiko volgens [[Menslike ontwikkelingsindeks]] in 2004: {{sleutel|#006000|0,80 en hoër}} {{sleutel|#3fba00|0,750–0,799}} {{sleutel|#ffff00|0,70–0,749}}]] [[Lêer:TLCMexico.PNG|duimnael|links| {{sleutel|#006847|'''Meksiko'''.}} {{sleutel|#FF0000|Ander lande van die [[NAFTA]].}} {{sleutel|#0000FF|Ander lande wat met Meksiko ’n [[vryehandelsooreenkoms]] gesluit het.}} {{sleutel|#FFA000|Lande wat belangstelling getoon het in ’n handelsooreenkoms met Meksiko.}}]] [[Lêer:Mexico unemployment by state.svg|duimnael|[[Werkloosheid]] in Meksiko in 2011:<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.inegi.org.mx/inegi/contenidos/espanol/prensa/comunicados/ocupbol.asp |title=Indicadores de ocupación y empleo |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |date=19 Januarie 2012 |accessdate=8 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630195053/https://www.inegi.org.mx/inegi/contenidos/espanol/prensa/comunicados/ocupbol.asp |archive-date=30 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{col-begin}} {{col-break}} {{sleutel|#f4d7d7|≤2,5%}} {{sleutel|#e9afaf|≤3,0%}} {{sleutel|#de8787|≤3,5%}} {{col-break}} {{sleutel|#d35f5f|≤4,0%}} {{sleutel|#c83737|≤4,5%}} {{sleutel|#a02c2c|≤5,0%}} {{col-break}} {{sleutel|#782121|≤5,5%}} {{sleutel|#501616|≤6,0%}} {{sleutel|#280b0b|>6,1%}} {{col-end}}]] Meksiko beskik oor een van die grootste ekonomieë ter wêreld en word as ’n plaaslike mag asook 'n belangrike tussengangervennoot beskou. Daarbenewens het Meksiko in 1994 die eerste van twee Latyns-Amerikaanse lidlande van die OESO, vóór [[Chili]], geword en is volgens die Wêreldbank ’n gevestigde nuut-geïndustrialiseerde land met bo-gemiddelde inkomste<ref name="wb-upper-middle">{{en}} {{cite web |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519#Upper_middle_income |title=Country and Lending Groups |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=1 Desember 2018 |quote=Uppermiddle Income defined as a per capita income between $3,976 – $12,275 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522092932/https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519 |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en een van die opkomende magte.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ipsnews.net/2007/06/g8-despite-differences-mexico-comfortable-as-g5-emerging-power/ |title=G8: Despite Differences, Mexico Comfortable as Emerging Power |publisher=ipsnews.net |date=5 Junie 2007 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002323/http://www.ipsnews.net/2007/06/g8-despite-differences-mexico-comfortable-as-g5-emerging-power/ |archive-date=11 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meksiko beskik oor die [[Lys van lande volgens BBP (nominaal)|14de grootste nominale BBP]] en die [[Lys van lande volgens BBP (Koopkragpariteit)|11de grootste BBP]] volgens [[Koopkragpariteit]]. Die ekonomie is sterk gekoppel aan dié van sy NAFTA-vennote, Kanada en die Verenigde State. Meksiko is ook ’n lidland van die Organisasie van Amerikaanse Lande, van die [[Groep van Vyf]], van die [[Groep van Agt|Groep van Agt + Vyf]], van die [[Groep van 15]], van die [[Groep van 20]], van APEC en van die [[Latynse Unie]]. Meksiko se vernaamste handelsvennote volgens uitvoer sluit in (2013): die Verenigde State (78,5%), Kanada (2,9%), Spanje (2,4%), die [[Volksrepubliek China]] (1,5%), [[Duitsland]] (1,3%) en [[Colombia]] (1,2%). Die ses vernaamste handelsvennote volgens invoer is (2013): die Verenigde State (49,4%), die Volksrepubliek China (15,8%), [[Japan]] (4,8%), Duitsland (3,7%), [[Suid-Korea]] (3,4%) en Kanada (2,7%). Volgens die Amerikaanse multinasionale beleggingsbank [[Goldman Sachs]] word Meksiko as die wêreld se vyfde grootste ekonomie teen 2050 geprojekteer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://thecatalist.org/2010/03/mexico-2050-the-world´s-fifth-largest-economy/ |title=Mexico 2050: The World´s Fifth Largest Economy |publisher=The Catalist |date=17 Maart 2010 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708192657/http://thecatalist.org/2010/03/mexico-2050-the-world%C2%B4s-fifth-largest-economy/ |archive-date=8 Julie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[PricewaterhouseCoopers]] (PwC), ’n multinasionale professionele diensmaatskappy gevestig in [[Londen]] in die [[Verenigde Koninkryk]], het in Januarie 2013 beraam, dat Meksiko in 2050 die wêreld se sewende grootste ekonomie sal wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/assets/pwc-world-in-2050-report-january-2013.pdf |title=World in 2050 |publisher=PricewaterhouseCoopers |date=Januarie 2013 |accessdate=10 Desember 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141210171039/http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/assets/pwc-world-in-2050-report-january-2013.pdf |archive-date=10 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Hulpbronne en produserende bedryf === [[Lêer:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|duimnael|links|Stadshorison van Meksikostad, die ekonomiese sentrum van sowel Meksiko asook Latyns-Amerika]] Meksiko is naas Brasilië en voor [[Argentinië]] Latyns-Amerika se tweede grootste [[staal]]produsent met sowat ’n kwart van die totale produksie en wêreldwyd die 13de grootste staalprodusent met omtrent 18&nbsp;995 miljoen metrieke ton in 2014. Dié land is tans met 2&nbsp;934&nbsp;000 vaatjies in 2013 die tiende grootste [[ruolie]]-produsent ter wêreld, ná ander Amerikaanse lande soos die Verenigde State, Kanada, [[Venezuela]] en nog voor Brasilië. Die grootste ontginner van ru-olie in Meksiko, die staatsmaatskappy PEMEX, is Meksiko se grootste maatskappy en die sewende grootste ruolie-ontginner ter wêreld. Meksiko is die sewende grootste mielie- (22&nbsp;663&nbsp;953 ton in 2013) en die vyfde grootste boontjie-produsent (1&nbsp;294&nbsp;634 ton in 2013) ter wêreld. Meksiko beskik oor die wêreld se sesde grootste elektroniese bedryf ná lande soos die Volksrepubliek China, die Verenigde State, Japan, Suid-Korea en die [[Republiek China]]. === Toerismebedryf === Volgens die Wêreldtoerismeorganisasie is Meksiko een van die mees besoekte lande ter wêreld en die tweede mees besoekte land in die Amerikas ná die Verenigde State. Die belangrikste plekke, wat deur toeriste besoek is, sluit in die Meso-Amerikaanse ruïnes, kulturele feeste, koloniale stede, natuurreservate en kusstede. Meksiko het die 23ste hoogste inkomste van [[toerisme]] in die wêreld en die hoogste een in Latyns-Amerika.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www2.unwto.org/facts/eng/pdf/indicators/Top%20Spenders.pdf |title=UNWTO Archive &#124; World Tourism Organization UNWTO |publisher=Unwto.org |accessdate=2 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002121112/http://www2.unwto.org/facts/eng/pdf/indicators/Top%20Spenders.pdf |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die meeste toeriste, wat Meksiko besoek, kom veral uit die Verenigde State en Kanada, gevolg deur Europa en Asië asook ’n kleiner aantal uit Latyns-Amerika.<ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.sectur.gob.mx/wb/sectur/sect_Estadisticas_del_Sector|title=Turismo de internación 2001–2005, Visitantes internacionales hacia México|publisher=Secretaría de Turismo (SECTUR)|accessdate=10 Junie 2008|year=2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20080610233248/http://www.sectur.gob.mx/wb/sectur/sect_Estadisticas_del_Sector|archive-date=10 Junie 2008|url-status=live |df=dmy-all}} bl. 5</ref> Meksiko staan bekend as een van die belangrikste toeristebestemmings ter wêreld met stede soos Acapulco de Juárez en Cancún. Dié land beheer met 36 [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e die meeste in die Amerikas en die sewende meeste ter wêreld,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/mx |title=Mexico |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> en is in 2010 met 22,5 miljoen internasionale aankomste per jaar die tiende mees besoekte land ter wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights11enlr.pdf |title=Toerisme |publisher=Wêreldtoerismeorganisasie |format=PDF |date=Junie 2011 |accessdate=13 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113021355/http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights11enlr.pdf |archive-date=13 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <div align=center> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=550px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Belangrike toeristetrekpleisters in Meksiko''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Palacio de Bellas Artes.jpg|115px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Tulum.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cancun aerial photo by safa.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Palacio de Gobierno y Plaza de Armas.JPG|115px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Acapulco Bay 2010.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Meksikostad]]''<br />'''[[Meksikostad|Distrito Federal]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Riviera Maya]]''<br />'''[[Quintana Roo]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Cancún]]''<br />'''[[Quintana Roo]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Guadalajara]]''<br />'''[[Jalisco]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Acapulco de Juárez|Acapulco]]''<br />'''[[Guerrero]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cabo San Lucas Los Arcos 2.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Puerto vallarta skyline.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cerro del Topo Chico 2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mazatlan valentinos.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Ver-Pal Mpal.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Cabo San Lucas]]''<br />'''[[Baja California Sur]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Puerto Vallarta]]''<br />'''[[Jalisco]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Monterrey]]''<br />'''[[Nuevo León]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Mazatlán]]''<br />'''[[Sinaloa]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Veracruz, Veracruz]]''<br />'''[[Veracruz]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Nuevo Vallarta 2.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Government Building In Puebla.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Acueducto de Noche y tormenta.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Gob-palace-mda-dr.JPG|115px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Aérea de la Plaza Principal - panoramio.jpg|130px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Nuevo Vallarta]]''<br />'''[[Nayarit]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Puebla de Zaragoza|Puebla]]''<br />'''[[Puebla]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Santiago de Querétaro]]''<br />'''[[Querétaro]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Mérida]]''<br />'''[[Yucatán]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[León, Meksiko|León]]''<br />'''[[Guanajuato]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Zona Hotelera Ixtapa.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:TIJ Newcity 2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Oaxaca centro.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mirador laguna ilusiones.JPG|110px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cozumel Punta Sur View-27527.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Ixtapa Zihuatanejo|Ixtapa]]''<br />'''[[Guerrero]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Tijuana]]''<br />'''[[Baja California]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Oaxaca de Juárez]]''<br />'''[[Oaxaca]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Villahermosa (Tabasco)|Villahermosa]]''<br />'''[[Tabasco]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[San Miguel de Cozumel|Cozumel]]''<br />'''[[Quintana Roo]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Catedral de San Luis Potosi.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Plaza Bicentenario in Hermosillo, SON.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:ChihuahuaZocalo.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Plaza panoramica 2.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Bottlenose Dolphin KSC04pd0178.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[San Luis Potosí, San Luis Potosí|San Luis Potosí]]''<br />'''[[San Luis Potosí]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Hermosillo]]''<br />'''[[Sonora]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Chihuahua, Chihuahua|Chihuahua]]''<br />'''[[Chihuahua (deelstaat)|Chihuahua]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Aguascalientes, Aguascalientes|Aguascalientes]]''<br />'''[[Aguascalientes]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Santa María Huatulco|Huatulco]]''<br />'''[[Oaxaca]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:CatedralDeMorelia.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Isla Navidad.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Ciudad Juárez skyline.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Canyon sumidero entrada.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Toluca yunus.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Morelia]]''<br />'''[[Michoacán]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Manzanillo, Colima|Manzanillo]]''<br />'''[[Colima]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Ciudad Juárez]]''<br />'''[[Chihuahua (deelstaat)|Chihuahua]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Cañón del Sumidero]]''<br />'''[[Chiapas]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Toluca de Lerdo]]''<br />'''[[Estado de México|México]]''' |} </div> === Mediabedryf === [[Lêer:TV-Azteca, Mérida, Yucatán (01).jpg|duimnael|links|Stasie van TV Azteca in Mérida, Yucatán]] [[Lêer:Televisa laguna.jpg|duimnael|Stasie van Televisa in Torreón, Coahuila]] In Meksiko is daar meer as 500 televisiekanale, waarvan die meeste behoort aan twee private TV-maatskappye met nasionale dekking wat die kykergetalle oorheers: "Televisa" en "TV Azteca", waarvan Televisa die grootste televisie-aanbieder in die Spaanssprekende wêreld is. In die metropolitaanse gebied van Meksikostad is daar ook "Canal 11, Nasionale Polytechnic Institute", "Channel 22 van die Nasionale Raad vir kultuur en die kunste (CONACULTA)", Project 40 en Chain drie (Kanaal 28, XHTRES-TV). Uit die Verenigde State is daar die amptelike kanale en takke van twee groot kettinggroepe met plaaslike uitbreidings. In Tijuana, Baja California, is daar verskeie Amerikaanse maatskappye wat ’n kanaal in die stad het: Singapore (33), Fox (6), ESPN en andere. In noordoostelike Meksiko, het die "Multimedia"-netwerk sy eie ontwikkeling onderneem, wat alom bekend staan as "die derde netwerk in die land",<!--sin moet verbeter word--> wat uitsaai vanuit die stad Monterrey. Meksikostad (''Ciudad de México'') is tans (2018) op soek na ’n frekwensie. Daarbenewens het elke staat van die republiek ’n stelsel van openbare televisie vir hulle stede. Die instelling wat die skedule bepaal van programme wat op televisie uitgesaai word, is die Direktoraat-generaal van Radio, TV en Film. == Demografie == <!-- {{Hoofartikel|Demografie van Meksiko}} --> === Oorsig === [[Lêer:Mexico-demography.png|duimnael|Meksiko se bevolkingsgroei (1961–2003)]] Volgens die laaste sensusopname van 2010,<ref>{{es}} {{cite web|title=Censo de Población y Vivienda 2010 |url=http://www3.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Default.aspx?c=27302&s=est |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |accessdate=1 Desember 2018}}</ref> wat deur die ''Instituto Nacional de Estadística y Geografía'' ("Nasionale Instituut vir Statistiek en Aardrykskunde"), oftewel INEGI, gehou is, het Meksiko ’n amptelike bevolking van 112&nbsp;336&nbsp;538 gehad. Meksiko is daarmee die 11de grootste bevolking ter wêreld, die derde grootste in die Amerikas (ná die Verenigde State en Brasilië) en die tweede grootste in Noord-Amerika. Die grootste stad met die meeste inwoners in sy omtrekgebied is die hoofstad Meksikostad, waar 8,9 miljoen mense binne die stadsgrense en 21,2 miljoen in die metropolitaanse gebied saamgetrek is. Die land waarheen die Meksikane hoofsaaklik heen verhuis is die aangrensende Verenigde State, waar 9,9 miljoen Meksikane bly. === Bevolking === [[Lêer:Mexico estados densidad.svg|duimnael|Meksikaanse deelstate volgens bevolkingsdigtheid]] Die Meksikaanse bevolking bestaan uit 65% Mestizo's, wat afstammelinge van mense met inheemse en Europese (veral vanuit Spanje) herkoms is, 17,5% Amer[[indiane]], 16,5% blankes en 1,0% ander etniese groepe. Die totale inheemse bevolking van Meksiko maak sowat 15,7 miljoen mense uit. Die grootste inheemse etniese groep is die [[Nahua]], die nasate van die Asteekse bevolking, met sowat 2,5 miljoen mense. Tweede op die lys is die Maja, met sowat 1,5 miljoen mense. Die Mixteke en Zapoteke is volke wat beide omtrent 750&nbsp;000 groot is. Die deelstate met die grootste inheemse bevolking is Yucatán met 59%, Quintana Roo met 39% en Campeche met 27%.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.cdi.gob.mx/index.php?id_seccion=91 |title=Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas. México |publisher=Cdi.gob.mx |accessdate=8 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423102153/http://www.cdi.gob.mx/index.php?id_seccion=91 |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die oorgrote meerderheid van die Meksikaanse bevolking word as ''Mestizo's'' geklassifikeer. Dit beteken dat hulle hulself nie as deel van die inheemse of deel van die Europese bevolking beskou nie, maar as nakomelinge van gemengde herkoms. Sedert die Spaanse verowering van die Asteekse Ryk in 1521 het Europeërs, veral Spanjaarde, saam met Conquistadore na Meksiko geïmmigreer. Hulle was tydens die koloniale bewind die land se politieke elite, maar het nooit die meerderheid van die bevolking geword nie. === Tale === [[Lêer:Map of the languages of Mexico.png|duimnael|Kaart van die inheemse tale van Meksiko met meer as 100&nbsp;000 sprekers]] Die [[amptelike taal]] wat deur die regering gebruik word is ''[[de facto]]'' Spaans, terwyl in die huidige Meksikaanse grondwet van 1917 geen amptelike taal vir die federale vlak vasgelê is nie. Volgens die grondwet vorm Spaans saam met Majaans, Nahuatl en 65 ander inheemse tale Meksiko se landstale.<ref>{{es}} {{cite journal|author=INALI [Instituto Nacional de Lenguas Indígenas] |date=14 Januarie 2008 |accessdate=1 Desember 2018 |title=Catálogo de las lenguas indígenas nacionales: Variantes lingüísticas de México con sus autodenominaciones y referencias geoestadísticas |url=https://www.inali.gob.mx/pdf/CLIN_completo.pdf |format=PDF |journal=Diario Oficial de la Federación |location=Meksikostad |publisher=Regering van Meksiko, Ministerie van Binnelandse Sake |volume=652 |issue=9 |pages=22–78 (eerste afdeling), 1–96 (tweede afdeling), 1–112 (derde afdeling) |oclc=46461036}}</ref> Meksiko is die grootste Spaanssprekende land ter wêreld met omtrent ’n derde van alle moedertaalsprekers van Spaans;<ref>{{en}} {{cite web |title=Spanish Language History |publisher=Today Translations |url=https://www.todaytranslations.com/language-history/spanish |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923163344/https://www.todaytranslations.com/language-history/spanish |archive-date=23 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{es}} {{cite journal |title=Título Primero, Capítulo I, De las garantías individuales |work=Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos |publisher=Kongres van die Unie van die Verenigde Meksikaanse State |url=http://www.normateca.gob.mx/Archivos/34_D_1247_22-06-2007.pdf |format=PDF |date=19 Junie 2007 |accessdate=21 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014015716/http://www.normateca.gob.mx/Archivos/34_D_1247_22-06-2007.pdf |archive-date=14 Oktober 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> in 2011 het 105 miljoen mense Spaans as hul moedertaal gebruik. Weens die Meksikaanse immigrasie na Kanada en die Verenigde State is Meksikaans-Spaans ook in albei lande gebruiklik. Omtrent 5,4% van die Meksikaanse bevolking praat inheemse tale, waarvan Nahuatl met sowat 1,45 miljoen moedertaalsprekers die grootste is,<ref>{{es}} {{cite book |year=2005 |title=Perfil sociodemográfica de la populación hablante de náhuatl |url=http://www.inegi.gob.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/poblacion_indigena/Hablantes_Nahuatl.pdf |format=PDF |series=XII Censo General de Población y Vivienda 2000 |edition=Publicación única |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |location=Aguascalientes, Mex. |isbn=970-13-4491-X |accessdate=2 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002122317/http://www.inegi.gob.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/poblacion_indigena/Hablantes_Nahuatl.pdf |archive-date=2 Oktober 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> gevolg deur Majaans met 750&nbsp;000 moedertaalsprekers. [[Mixteeks]] en [[Zapoteeks]] word beide deur sowat 400&nbsp;000 mense gepraat.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.inali.gob.mx/catalogo2007/html/v_zapoteco.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116035707/http://www.inali.gob.mx/catalogo2007/html/v_zapoteco.html |archive-date=16 November 2007 |title=Catalogo de las lenguas indígenas nacionales: Variantes lingüísticas de México con sus autodenominaciones y referencias geoestadísticas |publisher=Instituto Nacional de Lenguas Indígenas |date=16 November 2007 |accessdate=16 November 2007 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Godsdiens === [[Lêer:Catedral de México.jpg|duimnael|links|Die Katedraal van Meksikostad; die [[Rooms-Katolieke Kerk]] is verreweg die belangrikste godsdiens in Meksiko]] [[Lêer:1531 Nuestra Señora de Guadalupe anagoria.jpg|duimnael|upright|Onse liewe vrou van Guadalupe, die beskermheilige van Meksiko]] Die belangrikste godsdiensgroep en denominasie is die Rooms-Katolieke Kerk met sowat 93 miljoen (83%) lede volgens die sensus van 2010, terwyl 10% (11 miljoen) lede van ander [[Christendom|Christelike]] kerke, soos Evangelikalisme (5%), Pinksterbeweging (1,6%), [[Jehovah se Getuies]] (1,4%), Sewendedagadventistekerk (0,6%) en die [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]] (0,3%) uitmaak.<ref name="2010-census">{{es}} {{cite web |url=http://www3.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Default.aspx?c=27302&s=est |title=Censo de Población y Vivienda 2010 – Cuestionario básico |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |accessdate=21 Julie 2016}}</ref> Volgens die grondwet van 1917 beskik Meksiko nie oor ’n staatsgodsdiens nie en godsdiensvryheid word gewaarborg. Meksiko het die derde grootste Christelike bevolking (107 miljoen) ter wêreld ná die Verenigde State en Brasilië, asook met 92&nbsp;924&nbsp;489 lidmate<ref name="2010-census" /> die tweede grootste Rooms-Katolieke bevolking ná Brasilië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.adherents.com/largecom/com_romcath.html |title=The Largest Catholic Communities |accessdate=1 Desember 2018 |work=Adherents.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321150325/https://www.adherents.com/largecom/com_romcath.html |archive-date=21 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens die persentasie Rooms-Katolieke van die landsbevolking (95,0%), staan Meksiko wêreldwyd op die sesde plek. 47% van die Rooms-Katolieke Meksikane besoek weekliks die kerk.<ref>{{en}} {{cite web |title=Church attendance |work=Study of worldwide rates of religiosity |year=1997 |publisher=University of Michigan |url=http://www.ns.umich.edu/htdocs/releases/print.php?Releases/1997/Dec97/chr121097a |accessdate=25 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111025222227/http://ns.umich.edu/htdocs/releases/print.php?Releases%2F1997%2FDec97%2Fchr121097a |archive-date=25 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die feesdag van Onse Liewe Vrou van Guadalupe, die beskermheilige van Meksiko, word op 12 Desember gevier en deur baie Meksikane as die belangrikste godsdienstige vakansiedag van hul land beskou.<ref>{{en}} {{cite web |title=Our Lady of Guadalupe |url=https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=456 |publisher=Catholic Online |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511162738/https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=456 |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens die sensus van 2010 bly 67&nbsp;476 [[Jode]], 18&nbsp;185 aanhangers van die Oosterse godsdienste soos [[Boeddhisme|Boeddhiste]] en 300 [[Islam|Moslems]] in Meksiko.<ref name="2010-census" /> == Kultuur == <!-- {{Hoofartikel|Kultuur van Meksiko}} --> [[Lêer:PLAZA DE LAS TRES CULTURAS-1.jpg|duimnael|Plein van die drie kulture in Meksikostad. Dié plein versamel drie argitektoniese style wat die geskiedenis van Meksiko versinnebeeld: Meso-Amerikaans, Spaans-koloniaal en die onafhanklike nasie]] Meksiko se kultuur weerspieël die kompleksiteit van die land se geskiedenis deur die vermenging van inheemse kulture met die [[kultuur van Spanje]], meegedeel tydens Spanje se 300 jaar lange kolonisasie van Meksiko. Mettertyd is eksogene kulturele elemente in die Meksikaanse kultuur opgeneem. Die Porfiriose tydperk (''el Porfiriato'') in die laaste kwart van die 19de eeu en die eerste dekade van die 20ste eeu is gekenmerk deur ekonomiese vooruitgang en vrede. Ná vier dekades van burgerlike onrus en oorlog, het Meksiko die ontwikkeling van filosofie en kunste, bevorder deur president Díaz self, beleef. Sedert daardie tyd, soos beklemtoon tydens die Meksikaanse Rewolusie, het die kulturele identiteit sy oorsprong in die ''mestizaje'', waarvan die inheemse (d.w.s. Indiaanse) elemente die kern vorm. Aangesien van die verskillende etniese groepe wat die Meksikaanse bevolking vorm, het José Vasconcelos in sy publikasie ''La Raza Cósmica'' ("Die Kosmiese Wedren", 1925) Meksiko as smeltkroes van alle etniese groepe gedefinieer (en dus die definisie van die ''mestizo'' uitgebrei), nie net biologies maar sowel kultureel.<ref name="vasconcelos160">{{es}} {{cite book|last=Vasconcelos|first=José|others=Didier T. Jaén (vertaler)|title=La Raza Cósmica ("Die Kosmiese Wedren")|url=https://archive.org/details/cosmicracebiling00vasc|publisher=The Johns Hopkins University Press|year=1997|isbn=0-8018-5655-8|page=160 }}</ref> === Literatuur === [[Lêer:NezahualcoyotlGardenTADF.JPG|duimnael|links|upright|[[Nezahualcoyotl]] word as ’n wyse koning en digter vereer]] [[Lêer:Octavio Paz - 1988 Malmö.jpg|duimnael|upright|Die Meksikaanse digter [[Octavio Paz]], [[Nobelprys vir Letterkunde]]-wenner in 1990]] Die Meksikaanse literatuur is die Spaanstalige literatuur van Meksiko en behoort tot die Spaans-Amerikaanse literatuur. Dit is een van die mees omvattende, bekende en nie net sedert die toekenning van die Nobelprys aan Octavio Paz in 1990 internasionaal mees bekende Latyns-Amerikaanse literature. Teen die agtergrond van Meksiko se uiterste sosiale diversiteit is dit gekenmerk deur talle filosofiese en kulturele strydpunte, ’n moeilike soek na identiteit en van die koloniale tydperk tot die huidige dag herhalende eise vir geregtigheid en vergoeding.<ref>{{de}} {{cite journal|last=Kruip|first=Gerhard|title=Kirche und Gesellschaft im Prozeß ethisch historischer Selbstverständigung. Die mexikanische Kontroverse um die ‚Entdeckung Amerikas’.|work=Schriften des Instituts für Christliche Sozialwissenschaften der Westfälischen Wilhelms Universität Münster 34|location=Münster|publisher=Lit Verlag|date=1996|pages=325}}</ref> Die literatuur in Meksiko het sy oorsprong in die literatuur van die inheemse nedersettings van Meso-Amerika. Die mees bekende Voor-Spaanse digter is [[Nezahualcoyotl]]. Die moderne Meksikaanse literatuur is beïnvloed deur die konsepte van die Spaanse koloniasie van Meso-Amerika. Uitstaande koloniale skrywers en digters sluit in Juan Ruiz de Alarcón en Juana Ines de la Cruz. Ander belangrike skrywers sluit in Alfonso Reyes, José Joaquín Fernández de Lizardi, [[Ignacio Manuel Altamirano]], Carlos Fuentes, [[Octavio Paz]] (Nobelpryswenner), Renato Leduc, Carlos Monsiváis, Elena Poniatowska, Mariano Azuela ("Los de abajo") en Juan Rulfo ("Pedro Páramo"). Bruno Traven het ''Canasta de cuentos mexicanos'' ("Mandjie van Meksikaanse Stories") en ''El tesoro de la Sierra Madre'' ("Die skat van die Sierra Madre") geskryf. === Kuns === [[Lêer:Mexico City Palacio de bellas artes.jpg|duimnael|links|Die paleis van die skone kunste (''Palacio de Bellas Artes'') in Meksikostad, soos gesien vanaf die Latyns-Amerikaanse toring (''Torre Latinoamericana''), in 2006]] [[Lêer:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|duimnael|upright|[[Frida Kahlo]] saam met [[Diego Rivera]] in 1932, soos fotografeer deur [[Carl Van Vechten]]]] Die kuns van Meksiko word gekenmerk deur voor-Colombiaanse tradisies en die invloed van die Spaanse veroweraars. Hoewel die Spanjaarde gewelddadig met die hoë verteenwoordigers van die Indiese mag gebreek het, het ’n sterk verwysing na die voor-koloniale kuns behoue gebly. Daarbenewens het in Meksikostad onder die regering van die visekoning gemaskerde parades plaasgevind, wat die herinnering aan die Asteekse dinastie sou handhaaf.<ref>{{de}} {{cite book|publisher=Staatliche Mussen zu Berlin Ethnologisches Museum|title=Koloniale Kunst aus Lateinamerika – Prozesse gegenseitiger Aneignung|location=Berlin|isbn=3-88609-510-X|pages=15}}</ref> Die tradisionele kunsvorme is sodoende met nuwe ontwerpe verbind. Byvoorbeeld het veerbeelde met Maria-voorstellings ontstaan, wat na die Christelike geloof verwys het wat deur die Spanjaarde ingevoer is.<ref>{{de}} {{cite book|publisher=Staatliche Mussen zu Berlin Ethnologisches Museum|title=Koloniale Kunst aus Lateinamerika – Prozesse gegenseitiger Aneignung|location=Berlin|isbn=3-88609-510-X|pages=46}}</ref> Die hele veerkuns, wat alvorens net tot die adellikes beperk was, het ’n Christelike herinterpretasie beleef en is byvoorbeeld gebruik vir Biskopkappies en altaardoeke, waarby die tradisionele Asteekse kleurbetekenis bewaar gebly het. Tot in die 19de eeu was Pátzcuaro ’n sentrum van die veerverwerking met beduidende kunshandwerklike fasiliteite. Nog ’n gebied van die beeldvorming met tradisionele grondslae was kaarte en genealogiese voorstellings. Daarby is elemente van Europese kartografie saam met Meksikaanse glyfe gebruik.<ref>{{de}} {{cite book|publisher=Staatliche Mussen zu Berlin Ethnologisches Museum|title=Koloniale Kunst aus Lateinamerika – Prozesse gegenseitiger Aneignung|location=Berlin|isbn=3-88609-510-X|pages=47–49}}</ref> Tydens die 19de eeu het Europese kunstenaars na Meksiko gereis en die land in sy diversiteit tentoongestel. Die belangrikste hiervan was waarskynlik Johann Moritz Rugendas, wie landskappe, genre-tonele en studies van die natuur en die bevolking gemaak het.<ref>{{de}} {{cite book|publisher=Staatliche Mussen zu Berlin Ethnologisches Museum|title=Koloniale Kunst aus Lateinamerika – Prozesse gegenseitiger Aneignung|location=Berlin|isbn=3-88609-510-X|pages=54}}</ref> Die Meksikaanse kuns het ná die Meksikaanse Rewolusie ’n bloeitydperk beleef. Kunstenaars soos David Alfaro Siqueiros, José Clemente Orozco en Juan O'Gorman was deur hul werk betrokke by die Meksikaanse Rewolusie en sosiale kwessies, sowel as die Meksikaanse geskiedenis tot by die voor-Colombiaanse tydperk. Die bekendste Meksikaanse kunstenaars is [[Diego Rivera]] en [[Frida Kahlo]]. Diego Rivera het saam met andere die Muralisme gestig, ’n kunsvorm van monumentale openbare muurskilderye, wat in Meksiko wye inslag gevind het en vandag nog gesien kan word in baie openbare geboue in Latyns-Amerika en in die Verenigde State. Beduidende muurskilderye van Riviera kan gevind word in die Palacio Nacional en vertoon gebeurtenisse in die Meksikaanse geskiedenis. Die huidige kuns in Meksiko beeld hoofsaaklik sosiale kwessies soos geweld en misdaad uit, en voorbeelde hiervan is werke deur Teresa Margolles, Daniel Guzmán en Eduardo Abaroa. === Musiek === [[Lêer:Santana Acer Arena (5558151833) (cropped).jpg|duimnael|upright|links|Die Meksikaans-Amerikaanse rocksanger [[Carlos Santana]] in 2011]] [[Lêer:Lila Downs en 2009.JPG|duimnael|upright|Die Meksikaanse aktrise en sangeres [[Lila Downs]] in 2009]] Populêre musiek in Meksiko bestaan uit ’n wye verskeidenheid van musikale style en genres. Dit het sy oorsprong in die voor-Colombiaanse en Europese, veral Spaanse, kultuur. Die belangrikste style is die Meksikaanse Son en die Corrido, wat beide reeds in die 18de eeu ontstaan het. Elemente van die Corrido kan ook in die Narcocorrido gevind word, wat sedert die begin van die 21ste eeu die tipiese Meksikaanse volksmusiek verpersoonlik. Die Ranchera het tydens die Meksikaanse Rewolusie in die vroeë 20ste eeu ontstaan en vind sy manifestasie as Norteña in die noorde van Meksiko. In die 1920's is die oorspronklik Kubaanse dansstyle Bolero en Danzon verder ontwikkel tot onafhanklike vorme. Agustin Lara, ’n skepper van die Meksikaanse bolero, het ook die klankbaan vir die eerste Meksikaanse klankfilm "Santa" (1932) gekomponeer. Wêreldbekende volksliedjies sluit in: ''Bésame mucho'' (Bolero), ''Cielito lindo'' (Ranchera), ''El Rey'' (Ranchera), ''Granada'' (Bolero), ''La Bamba'' (Volkslied), ''La Cucaracha'' (Corrido), ''Las mañanitas'' (Volkslied), ''México Lindo y Querido'' (Ranchera), ''Solamente una vez'' (Bolero) en ''Somos Novios'' (Bolero). ’n Musiekgroep wat die verskillende style van tradisionele musiek speel, word Mariachi genoem. Die Mariachi-musiek is in 2011 deur Unesco in die verteenwoordigende lys van die mondelinge en ontasbare erfenis van die mensdom opgeneem. Die vader van die Meksikaanse rockmusiek (''rock nacional'') is Carlos Santana, wie die Latynse rock in die 1960's geskep het. Ander bekende popmusikante sluit in: Maná, Luis Miguel, Alejandro Fernandez, Thalia, Marco Antonio Solis, Pepe Aguilar, Paulina Rubio, Angelica Maria, Alejandra Guzmán, Gloria Trevi en Cristian Castro. In klassieke musiek is die eerste Meksikaanse opera, ''La Partenope'', gekomponeer deur Manuel de Sumaya, in 1711 vir die eerste keer opgevoer. In die 19de eeu was die wals gewild en Meksikaanse komponiste (Ernesto Elorduy, Juventino Vázquez, Felipe Villanueva) het ’n onafhanklike Meksikaanse vorm geskep. Die Meksikaanse simfonieorkes ''Orquesta Sinfónica Mexicana'' is in 1928 deur Carlos Chávez gestig. Een van die internasionaal-bekendste tenore van die huidige tydperk is Rolando Villazón. === Kookkuns === [[Lêer:Carnitas.jpg|duimnael|links|Tacos met carnitas-vulling]] [[Lêer:Hot chocolate.jpg|duimnael|[[Sjokolade]] is ’n oorspronlik Meksikaanse drank en was ’n belangrike deel in die Asteekse kookkuns]] Die Meksikaanse kookkuns word gekenmerk deur ’n sintese van die Asteekse en Spaans-koloniale, en in die suide ook deur die Majatradisies. Plaaslik is daar groot verskille tussen die kus en die sentrale hoogland, die brandrissie-liewende suide en die beesvleis-georiënteerde noorde. Die belangrikste maaltyd van die dag is middagete, dienooreenkomstig is die middagete-pouse lank binne ’n gewone werksdag. Die aandete is dan slegs ’n klein happie soos vrugte, tacos of iets soortgelyks. In ’n warm, tropiese land met ’n welige plantegroei speel vars vrugte en sekere groente ’n dominante rol. Tipies vir Meksiko, hoort tortillas by elke maaltyd. Gewoonlik is rissies of rissiesouse ook op die tafel, waarvan die skerpheid baie kan verskil. Die skerpste rissie is die Chili Habanero, ’n meestal groen, ongeveer drie duim groot verteenwoordiger van die [[genus]]. Baie ligter is die Chili Jalapeño, wat in tradisionele restaurante by die maaltyd gevoeg word. Nog ’n gewilde gereg in Meksiko is die sogenaamde churros. Dit is lang, diepgebraaide deegstukkies wat tradisioneel bedien word met suiker of sjokolade. [[Drinkwater]] word gewoonlik in bottels of blikkies verkoop omdat kraanwater dikwels nie drinkbaar is nie. Horchata word graag gedrink en is deur die Spanjaarde ingevoer. Dit is ’n soet rys/kaneel-drank wat verkoel bedien word. Die gewone alkoholiese drankies is [[bier]], tequila, mezcal en pulque. Meksikaanse kos geniet sedert die afgelope dekades ’n toenemende gewildheid en sommige geregte is, soortgelyk aan die Italiaanse kookkuns, internasionaal bekend. == Sport == <!-- {{Hoofartikel|Sport in Meksiko}} --> [[Lêer:Estadio de beisbol en Monterrey.jpg|duimnael|links|Die Bofbal-stadion in Monterrey, tuisveld van die Monterrey Sultans]] [[Lêer:1968 Mexico emblem.svg|duimnael|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 1968]]]] [[Lêer:Estadio Azteca1706p2.jpg|duimnael|Die Estadio Azteca is die sesde grootste stadion en derde grootste sokkerstadion ter wêreld]] [[Lêer:First game of the 2010 FIFA World Cup, South Africa vs Mexico4.jpg|duimnael|links|Wedstryd tussen Meksiko en [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Suid-Afrika]] tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]]]] [[Lêer:Nigel Mansell 1991 USA.jpg|duimnael|Nigel Mansell het in 1987 en 1992 die [[Meksikaanse Grand Prix]] op die [[Autódromo Hermanos Rodríguez]] in Meksikostad gewen]] Meksiko se nasionale sport is ''Charrería''<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.sectur.gob.mx/wb2/sectur/sect_Celebracion_del_Dia_Mundial_del_Turismo |title=La Charrería "Nuestro Deporte Nacional" |publisher=Meksikaanse Departement van Toerisme |accessdate=18 Desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218123852/http://www.sectur.gob.mx/wb2/sectur/sect_Celebracion_del_Dia_Mundial_del_Turismo |archive-date=18 Desember 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en dit is veral in die noorde van dié land gewild. Dié sport is gebaseer op die aktiwiteite van ''Charro'' en bestaan uit verskeie puntwedstryde, soortgelyk aan Rodeo. Nog ’n tradisionele sportsoort, wat deur die Spanjaarde in Meksiko gevestig is, is die stiergeveg. Ander gewilde sportsoorte in Meksiko sluit in [[sokker]], [[boks]], [[bofbal]] en [[basketbal]]. Die Meksikaanse stoeiskou, wat bekend staan as ''Lucha Libre'', is ook uniek. Sokker is die gewildste sportsoort in Meksiko en is op klubvlak in ’n nasionale ligastelsel georganiseer. Die topsokkerliga is die [[Meksikaanse Primera División|Primera División]], wat in 1943 gestig is. Tans ding 18 spanne mee, die kampioen word in ’n uitspeelwedstrydstelsel van agt spanne bepaal. Die suksesvolste spanne is [[Club América]] uit Meksikostad met 13 ligatitels, gevolg deur Club Deportivo Guadalajara uit Guadalajara met twaalf titels en Deportivo Toluca FC met tien titels.<ref>{{en}} {{cite web |title=Mexico – List of Champions |publisher=Rec.Sports.Soccer Statistics Foundation |url=http://www.rsssf.com/tablesm/mexchamp.html |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420014544/http://www.rsssf.com/tablesm/mexchamp.html |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meksiko het as gasheer vir die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970 en die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986 opgetree, en albei eindstryde is op die Estadio Azteca, tans die derde grootste sokkerstadion ter wêreld, beslis.<ref>{{en}} {{cite web |title=About CONCACAF |publisher=The Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football (CONCACAF) |url=https://www.concacaf.com/about.asp |accessdate=10 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410025839/http://www.concacaf.com/about.asp |archive-date=10 April 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Meksikaanse nasionale sokkerspan het aan 17 uit die 22 moontlike Wêreldbekertoernooie deelgeneem, en is saam met Argentinië en Brasilië, een van die beste nasionale spanne in die Amerikas. Meksiko het ook die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1999]] aangebied én gewen. Daarbenewens het hulle die [[CONCACAF]] se goue beker al nege keer gewen. Die Suid-Amerikaanse [[CONMEBOL]] het Meksiko vir tien Copas América uitgenooi en hulle het twee keer as naaswenner geëindig (in 1993 in 2001). Internasionaalbekende sokkerspelers sluit in [[Hugo Sanchez]], [[Rafael Marquez]], [[Ricardo Osorio]] en [[Pavel Pardo]]. In 2018 is Meksiko deur FIFA saam met Kanada en die Verenigde State as gashere vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] aangewys; dit was die vierde toernooi in Noord-Amerika en die derde vir Meksiko.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/06/13/sports/world-cup/fifa-2026-vote-north-america-morocco.html |title=World Cup 2026: United States, Canada and Mexico Win FIFA Vote |publisher=[[The New York Times]] |date=13 Junie 2018 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515074954/https://www.nytimes.com/2018/06/13/sports/world-cup/fifa-2026-vote-north-america-morocco.html |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Vir die eerste keer het 48 spanne aan ’n Sokker-Wêreldbekertoernooi deelgeneem en altesaam 104 wedstryde beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |title=World Cup 2026 schedule announcement live updates: Latest as FIFA selects host city for final |publisher=[[The New York Times]] |author=Dominski Michael |date=4 Februarie 2024 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> Bofbal in Meksiko het in die 1940's gevestig. Die topbofballiga is die ''Liga Mexicana de Béisbol'', wat in 1925 gestig is en die hoogste klassifikasie vir die Major League Baseball het, en dit word beskou as een van die beste ligas ter wêreld. Tans neem 18 spanne daaraan deel, die kampioenspan is Leones de Yucatán uit Mérida. Sowat 100 spelers het daarin geslaag om in die Amerikaanse-Kanadese Major League Baseball te speel, waaronder Fernando Valenzuela, Vinny Castilla en Aurelio Rodríguez. Die nasionale span het vier silwermedaljes by die bofbalwêreldbeker en vier bronsmedaljes by die Pan-Amerikaanse Spele gewen. Die topbasketballiga in Meksiko is die ''Liga Nacional de Baloncesto Profesional'', wat in 2000 gestig is en tans uit 14 spanne bestaan. Boks is nog ’n gewilde en suksesvolle sport en Meksikaanse boksers het al wêreldkampioenskappe en Olimpiese medaljes gewen. Daar bestaan tradisioneel ’n besonderse wedywering met boksers uit [[Puerto Rico]].<ref>{{en}} {{cite web|url=http://articles.latimes.com/2008/jul/15/sports/sp-prmex15|author=Kevin Baxter|title=This rivalry packs real punch – When boxers from Mexico and Puerto Rico face each other, winning for their homeland is key|publisher=LA Times|date=15 Julie 2008|accessdate=21 Julie 2016}}</ref> Vanaf 1962 tot 1970 en vanaf 1986 tot 1992 het die [[Formule Een]] [[Meksikaanse Grand Prix]] in Meksikostad plaasgevind; van 2015 tot 2019 en weer sedert 2021 word die Grand Prix op die [[Autódromo Hermanos Rodríguez]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.racefans.net/2014/07/22/five-year-mexican-grand-prix-deal-signed-report/|title=Five-year Mexican Grand Prix deal signed – report|date=22 Julie 2014|accessdate=1 Desember 2018}}</ref> As gevolg van sy sukses is die gholfspeler Lorena Ochoa, wat sedert 2007 die LPGA Tour lei, baie gewild.<ref>{{en}} {{cite web |title=LPGA Rolex Women's World Golf Rankings |date=1 Oktober 2007 |url=http://www.lpga.com/content/RolexRankings10-1-2007.pdf |format=PDF |accessdate=16 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111016174101/http://www.lpga.com/content/RolexRankings10-1-2007.pdf |archive-date=16 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Meksiko het die [[Olimpiese Somerspele 1968]] in Meksikostad aangebied, die eerste Latyns-Amerikaanse gasheerland, en die [[Olimpiese Somerspele]] is eers weer in [[Olimpiese Somerspele 2016|2016]] in [[Rio de Janeiro]] gehou.<ref>{{en}} {{cite web|title=2016 Binational Olympics|date=Desember 2003|publisher=San Diego Metropolitan|url=http://www.sandiegometro.com/2003/dec/coverstory2.html|accessdate=30 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930043448/http://www.sandiegometro.com/2003/dec/coverstory2.html|archive-date=30 September 2007|url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 112 Lande het in Meksikostad deelgeneem met ’n totaal van 5&nbsp;516 atlete en 172 kompetisies in 20 sportsoorte. Die wêreldrekord in die verspring deur Bob Beamon en die Fosbury-flop in die hoogspring was uitstaande tydens hierdie spele. Meksikaanse atlete het tot op hede 69 medaljes by Olimpiese Spele gewen, waarmee Meksiko die 43ste plek in die alle-tye lys van medaljes beklee. Die medaljes is in ’n verskeidenheid van sportsoorte soos [[ruitersport]], [[sierduik]], [[swem]], boks, [[polo]] en [[Skermsport|skerm]] gewen. == Bekende Meksikane == {{Col-start}}{{Col-break}} * [[David Alfaro Siqueiros]] (1896–1974), skilder en grafiese kunstenaar * [[Luis Barragán Morfín]] (1902–1988), argitek * [[Porfirio Díaz]] (1830–1915), president * [[Lila Downs]] (* 1968), sangeres * [[Salma Hayek]] (* 1966), aktrise * [[Miguel Hidalgo]] (1753–1811), priester en rewolusionêr * [[Agustin de Iturbide]] (1783–1824), keiser * [[Benito Juárez]] (1806–1872), president * [[Frida Kahlo]] (1907–1954), skilderes * [[Maksimiliaan I van Meksiko]] (1832–1867), keiser {{Col-break}} * [[Rafael Marquez]] (* 1979), sokkerspeler * [[Mario J. Molina]] (* 1943), chemikus en [[Nobelprys vir Chemie|nobelpryswenner]] * [[Ximena Navarrete]] (* 1988), mej heelal 2010 * [[Juan O’Gorman]] (1905–1982), argitek en skilder * [[José Clemente Orozco]] (1883–1949), skilder * [[Octavio Paz]] (1914–1998), skrywer en [[Nobelprys vir Letterkunde|nobelpryswenner]] * [[Elena Poniatowska]] (* 1932), skryfster * [[Diego Rivera]] (1886–1957), skilder * [[Alfonso García Robles]] (1911–1991), politikus en [[Nobelprys vir Vrede|nobelpryswenner]] * [[Selena]] (1971–1995), sangeres {{col-end}} <div align="center"> <gallery caption="Bekende Meksikaanse akteurs"> Ramon Novarro.jpg|[[Ramón Novarro]] Dolores del Rio Argentinean Magazine AD.jpg|[[Dolores del Río]] Gael García Bernal (Guadalajara Film Festival) 3.jpg|[[Gael García Bernal]] Salma Hayek 2004.jpg|[[Salma Hayek]] </gallery> </div> <div align="center"> <gallery caption="Bekende Meksikaanse politici"> Porfirio Diaz in uniform.jpg|[[Porfirio Díaz]] Miguel Hidalgo y Costilla.png|[[Miguel Hidalgo]] Benito Pablo Juárez García.png|[[Benito Juárez]] Alfonso Garcia Robles 1981.jpg|[[Alfonso García Robles]] </gallery> </div> <div align="center"> <gallery caption="Bekende Meksikaanse regisseurs"> Luis Buñuel.JPG|[[Luis Buñuel]] Ripstein.jpg|[[Arturo Ripstein]] Guillermo del Toro by Gage Skidmore.jpg|[[Guillermo del Toro]] Alejandro González Iñarritu cropped.jpg|[[Alejandro González Iñárritu]] </gallery> </div> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mexico|title=Mexico|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 Julie 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico|title=Mexico|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=22 Julie 2026}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} {{cite book |author=Enrique Krauze |title=Mexico: Biography of Power: A history of Modern Mexico 1810–1996 |url=https://archive.org/details/mexico00enri |publisher=Harper Perennial |location=New York |year=1998 |isbn=0-06-092917-0 |page=896}} * {{en}} {{cite book |authors=Michael C. Meyer; William H. Beezley |title=The Oxford History of Mexico |url=https://archive.org/details/isbn_9780195112283 |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=0-19-511228-8 |page=736}} * {{en}} {{cite book |author=Henry Bamford Parkes |title=A History of Mexico |publisher=Houghton Mifflin |location=Boston |year=1972 |edition=3de |isbn=0-395-08410-5}} * {{en}} {{cite book |author=William H. Prescott |title=History of the Conquest of Mexico |url=https://archive.org/details/williamhprescott0000pres |publisher=Continuum |location=Londen/New York | year=2009 |isbn=978-1-4411-4699-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Mexico|Meksiko}} * {{en}} {{Wikivoyage|Mexico|Meksiko}} * {{es}} [http://www.gob.mx/ Regering van Meksiko] * {{es}} [http://www.presidencia.gob.mx/ Presidentskap van Meksiko] * {{es}} [http://www.senado.gob.mx/ Senaat van Meksiko] * {{es}} [http://www.congreso.gob.mx/ Kongres van Meksiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120524065850/http://www.congreso.gob.mx/ |date=24 Mei 2012}} * {{es}} [http://www.ife.org.mx/portal/site/ifev2 Verkiesingskommissie van Meksiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120704152701/http://www2.ife.org.mx/portal/site/ifev2 |date=4 Julie 2012}} * {{es}} [http://www.inegi.org.mx/default.aspx? Nasionale Instituut van Statistiek en Aardrykskunde] * {{en}} [http://www.mex99.com/ Inligtingsblad oor Meksiko] {{dooie skakel}} {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Meksiko}} | Noord = {{vlagland|Verenigde State}} | Noordoos = {{vlagland|Verenigde State}} | Oos = [[Golf van Meksiko]] • {{vlagland|Kuba}} | Suidoos = [[Karibiese See]] • {{vlagland|Belize}} • {{vlagland|Guatemala}} | Suid = [[Stille Oseaan]] | Suidwes = {{vlagikoon|Frankryk}} [[Clipperton]] • [[Stille Oseaan]] | Wes = {{vlagland|Hawaii}} • [[Stille Oseaan]] | Noordwes = [[Stille Oseaan]] }} {{Deelstate van Meksiko}} {{Lande van Noord-Amerika}} {{NAFTA}} {{G20}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Meksiko| ]] [[Kategorie:Voormalige Spaanse kolonies]] tjexy7ajos9x9pvd06mjxl0v0zxlgnx 0 29490 2965605 2535182 2026-09-07T15:32:07Z HenryStickmin2nd 214132 2965605 wikitext text/x-wiki {{Franse département | logo= [[Lêer:Arms of Nice.svg|200px]] | département=Alpes-Maritimes (06) | gewes=[[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] | Prefektuur=[[Nice]] | Onderprefekture=[[Grasse]] | bevolking= 1&nbsp;094&nbsp;263 | DatBev=2019 | digtheid=250 | opvl=4&nbsp;299 | arr=2 | canton=52 | mun=163 | president=Charles-Ange Ginésy<ref>http://france3-regions.francetvinfo.fr/provence-alpes-cote-d-azur/alpes-maritimes/nice/charles-ange-ginesy-est-nouveau-president-du-conseil-departemental-alpes-maritimes-1328555.html</ref> | ligging=[[Lêer:Alpes-Maritimes-Position.svg|250px|Ligging van Alpes-Maritimes in Frankryk]] }} Die '''Alpes-Maritimes''' (06) is 'n [[Frankryk|Franse]] [[département]] aan die [[Middellandse See]]. Sy prefektuur (hoofstad) is [[Nice]] en sy enigste onderprefektuur [[Grasse]]. Dit omsluit die Prinsdom van [[Monaco]] aan al sy kante behalwe die see. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.alpes-maritimes.pref.gouv.fr/ Die webwerf van die Prefektuur] * [https://www.departement06.fr/departement-des-alpes-maritimes-3.html/ Die webwerf van die Conseil général] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190122234005/https://www.departement06.fr/departement-des-alpes-maritimes-3.html |date=22 Januarie 2019 }} * [https://www.france-pub.com/region/alpsmaritimes.php france-pub.com/Alpes-Maritimes] {{Départements van Frankryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Alpes-Maritimes| ]] [[Kategorie:Departemente in Provence-Alpes-Côte d'Azur]] gtvdhsxurcvdorfoag4sfwyartp8xa9 2965606 2965605 2026-09-07T15:33:42Z HenryStickmin2nd 214132 2965606 wikitext text/x-wiki {{Franse département | logo= [[Lêer:Arms of Nice.svg|100px]] | département=Alpes-Maritimes (06) | gewes=[[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] | Prefektuur=[[Nice]] | Onderprefekture=[[Grasse]] | bevolking= 1&nbsp;094&nbsp;263 | DatBev=2019 | digtheid=250 | opvl=4&nbsp;299 | arr=2 | canton=52 | mun=163 | president=Charles-Ange Ginésy<ref>http://france3-regions.francetvinfo.fr/provence-alpes-cote-d-azur/alpes-maritimes/nice/charles-ange-ginesy-est-nouveau-president-du-conseil-departemental-alpes-maritimes-1328555.html</ref> | ligging=[[Lêer:Alpes-Maritimes-Position.svg|250px|Ligging van Alpes-Maritimes in Frankryk]] }} Die '''Alpes-Maritimes''' (06) is 'n [[Frankryk|Franse]] [[département]] aan die [[Middellandse See]]. Sy prefektuur (hoofstad) is [[Nice]] en sy enigste onderprefektuur [[Grasse]]. Dit omsluit die Prinsdom van [[Monaco]] aan al sy kante behalwe die see. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.alpes-maritimes.pref.gouv.fr/ Die webwerf van die Prefektuur] * [https://www.departement06.fr/departement-des-alpes-maritimes-3.html/ Die webwerf van die Conseil général] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190122234005/https://www.departement06.fr/departement-des-alpes-maritimes-3.html |date=22 Januarie 2019 }} * [https://www.france-pub.com/region/alpsmaritimes.php france-pub.com/Alpes-Maritimes] {{Départements van Frankryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Alpes-Maritimes| ]] [[Kategorie:Departemente in Provence-Alpes-Côte d'Azur]] ta5np4avvzy5c0y9e9gkrin4alk7lqu 0 30056 2965706 2928983 2026-09-07T22:57:41Z Pynappel 70858 AWS 11 2965706 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akademikus | erevoorvoegsel = | naam = Danie Goosen | ere-agtervoegsel = | beeld = | beeldgrootte = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | inheemse_naam = | inheemse_naam_taal = | geboortenaam = <!-- gebruik slegs indien dit van die volle naam / ander name verskil --> | geboortedatum = 1953 | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterfdatum = <!-- {{sterfdatum en ouderdom|JJJJ|MM|DD|JJJJ|MM|DD}} (sterfdatum eerste, dan geboortedatum) --> | sterfplek = | doodsoorsaak = | burgerskap = [[Suid-Afrika]] | ander_name = | beroep = | periode = | bekend = Voorsitter van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]]<br>Uitvoerende hoof van akademie by [[Akademia]] | titel = Professor | rade = <!-- raads- of soortgelyke poste buite die hoofberoep --> | eggenoot = | lewensmaat = | kinders = | ouers = | familielede = | eerbewyse = <!-- slegs noemenswaardige toekennings op nasionale vlak --> | webblad = | opvoeding = [[Universiteit van Pretoria]]<br>[[Universiteit van Suid-Afrika]] | tesistitel = | tesis_url = | tesisjaar = | skooltradisie = | doktorale_adviseur = | akademiese_adviseurs = | invloede = [[Friedrich Nietzsche]], [[Plato]], [[Aristoteles]], [[Thomas van Aquino]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Martin Heidegger]], [[Hans-Georg Gadamer|Gadamer]], Taylor en MacIntyre | era = | vakgebied = [[Filosofie]] | stroming = <!-- spesialisgebied binne die vakgebied – bv. subatomiese navorsing, 20ste-eeuse Deense studie, Pauliniese navorsing, Akkadiese en Ugaritiese studie --> | werkplekke = <!-- slegs voltydse poste, nie studenteposte nie --> | doktorale_studente = <!-- slegs dié met Wikipedia-artikels --> | noemenswaardige_studente = | hoof_belangstellings = | noemenswaardige_werke = | noemenswaardige_idees = | beïnvloed = [[Pieter Duvenage]] | handtekening = | handtekening_alt = | handtekeninggrootte = | voetnotas = }} Professor '''Danie Goosen''' is 'n [[Suid-Afrika]]anse [[filosofie|filosoof]], voormalige voorsitter van die Groep van 63 (2000-2004) en sedert [[2004]] die voorsitter van die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge|FAK]]. == Geskiedenis == Goosen is in [[1953]] in [[Johannesburg]] gebore. Hy het sy skoolopleiding in Johannesburg en [[Pretoria]] ontvang en het aan die universiteite van Pretoria en Suid-Afrika [[ekonomie]], teologie en filosofie gestudeer. Hy behaal sy doktorsgraad oor die filosofie van verwondering deur [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] in [[1989]]. Vanaf [[1985]] is hy 'n lektor in die departement Godsdienswetenskap aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] en word later senior lektor en mede-professor ([[1997]]) in dié departement. Vanaf [[2008]] is hy professor in godsdienswetenskap aan Unisa. Goosen was vir 'n lang ruk 'n verdediger van 'n filosofiese posisie ([[dekonstruksie]]) waarin figure soos Nietzsche, [[Martin Heidegger]] en [[Jacques Derrida]] 'n groot rol gespeel het. Vanaf [[2000]] swaai sy denke weg van Heidegger en Derrida en meer in die rigting van die verdediging van die politieke teologie van 'n "ander moderne", waarin die begrip gemeenskap 'n sentrale rol speel. In sy boek ''Nihilisme'' ([[2007]]) beskryf hy die werklikheid (syn) in deelnemende en dramatologiese terme. Belangrike figure wat tans sy denke inspireer sluit in: [[Plato]], [[Aristoteles]], [[Thomas van Aquino]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]], Heidegger, [[Hans-Georg Gadamer|Gadamer]], Taylor en MacIntyre. Professor Danie Goosen is met ingang Februarie 2019 aangestel as akademiese hoof by die privaat [[Afrikaans]]e verskaffer van tersiêre onderrig, [[Akademia]]. == Bibliografie == * 2007. ''Nihilisme. Notas oor ons tyd''. Johannesburg: Praag. * 2013. ''Die republikeinse gedagte''. Pretoria: FAK. * 2015. ''[http://www.standpunte.co.za/publikasies/oor-gemeenskap-en-plek/ Oor gemeenskap en plek]''. Anderkant die Onbehae. Pretoria: FAK. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Goosen, Danie}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse filosowe]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse teoloë]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Akademiese personeel van Akademia]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Pretoria]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Suid-Afrika]] m91hjrl6qt0arfbvpb1v1j3u4pxt5hj 0 30243 2965732 2845976 2026-09-08T09:45:30Z ~2026-48639-58 214175 Het nuwe inligting bygewerk en ’n nuwe foto gebruik wat beter aansluit by die huidige tema en inhoud. 2965732 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em;" ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%;" | Aardklop |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[Lêer:Aardklop Stalletjies.png|300x300px]] |- | colspan="2" style="text-align:center;" | |- ! Begin | 29 September |- ! Einde | 4 Oktober |- ! Frekwensie | Jaarliks |- ! Ligging | [[Potchefstroom]] |- ! Jare aktief | 27 |- ! Gestig | 1998 |- ! Bywoning | 70 000 |- ! Webwerf | [https://aardklop.co.za aardklop.co.za] |}'''Aardklop''' is ’n jaarlikse [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] kunstefees wat in [[Potchefstroom]] aangebied word. Die stad het ’n gevestigde kultuurgeskiedenis en is deur die jare die tuiste van verskeie bekende Suid-Afrikaanse skrywers en kunstenaars. Die Aardklop Nasionale Kunstefees bestaan sedert 1998 en het sedertdien tot een van Suid-Afrika se gevestigde kunstefeeste ontwikkel. Die feesprogram bestaan hoofsaaklik, maar nie uitsluitlik nie, uit Afrikaanse teater, musiek, kabaret en visuele kuns, wat by verskeie venues regoor Potchefstroom aangebied word. Benewens die formele produksieprogram vorm ’n groot mark, stalletjies en buitelugvermaak ook ’n belangrike deel van die feeservaring. Honderde kunstenaars neem jaarliks aan die fees deel, met ’n program wat oor verskeie dae strek. Aardklop lewer ook ’n betekenisvolle bydrae tot die plaaslike ekonomie van Potchefstroom en het ’n breër ekonomiese impak op die [[Noordwes|Noordwes-provinsie]], veral deur toerisme, verblyf, restaurante, handel en ander plaaslike dienste. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakel == * [http://www.aardklop.co.za/ Aardklop se webwerf] * {{Commonskat-inlyn|Aardklop Festival}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Feeste in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Kuns van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Musiekfeeste]] [[Kategorie:Potchefstroom]] [[Kategorie:Kunsfeeste]] [[Kategorie:Afrikaans]] r8f8pbxg4vyhe5y83aq1bkv1frrcnkn 0 30957 2965717 2593365 2026-09-08T07:50:54Z ~2026-48787-58 214173 Byvoeging 2965717 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skool |naam = Afrikaanse Hoër Seunskool |inheemse naam = |logo = Affies wapen.jpg |onderskrif = |leuse = '''Laat daar lig wees''' |gestig = 28 Januarie 1920 |gesluit = |tipe = Staatskool |hoof = Mnr. Peregrine Joynt |adjunkhoof = |stigter = Jan Joubert en Chris Neethling |personeel = 92 |leerlinge = ongeveer 1&nbsp;300 |grade = 8-12 |adres = Lynwoodweg 1, Pretoria, 0002 |stad = Pretoria |provinsie = Gauteng |land = Suid-Afrika |kleure = {{Kleurkas|#AF2600}} {{Kleurkas|#355832}} {{Kleurkas|#BBA700}} |koshuise = Huis Pannevis |jaarboek = ''Die Lig'' |koerant = ''Stroomop'' |webblad = [http://www.affies.co.za/ www.affies.co.za] }} [[Lêer:Afrskool.JPG|duimnael|320px|Reklame in 1929 vir die verdeling van die skool in ’n afdeling vir seuns en meisies. Dr. [[Herman van Broekhuizen]] was destyds die beheerraad se voorsitter.]] [[Lêer:Afrikaanse Hoër Seunskool night shot.jpg|duimnael|320px|Nagfoto van die skoolgebou.]] [[Lêer:Historical wall displays, Afrikaanse Hoër Seunskool, Pretoria.jpg|duimnael|320px|Uitstalling wat die skool se geskiedenis dokumenteer.]] Die '''Afrikaanse Hoër Seunskool''', ook bekend as '''Affies''', is ’n openbare [[hoërskool]] vir seuns in [[Pretoria]], [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]], en is geleë oorkant die wêreldbekende rugbystadion en tuisveld van die [[Blou Bulle]], [[Loftus Versfeld]]. Die skool is op [[28 Januarie]] [[1920]] gestig en merk die totstandkoming van die eerste suiwer [[Afrikaans]]-medium skool in [[Suid-Afrika]]. Die gebeurtenis vind plaas vyf jaar voor die amptelike erkenning van die Afrikaanse taal. Die skool is deur Suid-Afrika bekend vir sy hoë akademiese standaarde en die leiers wat hulle opgelewer het. == Geskiedenis == Die skool was oorspronklik in die huis van [[Piet Joubert|Generaal Piet Joubert]] te Visagiestraat 218, [[Pretoria]] gehuisves. Teen 1927 het die skool so gegroei dat hulle ’n nuwe skoolterrein benodig het, en is die skool na die huidige terrein van die [[Afrikaanse Hoër Meisieskool]] geskuif. Teen die einde van [[1927]] het hulle die ''Hogere Oosteindschool'', ’n [[Nederlands]]talige skool oorgeneem, ’n verdere teken van die afname in gebruik van Nederlands in Suid-Afrika en die aanvaarding van Afrikaans as primêre onderrigtaal. Teen [[1929]] het die huidige geboue kapasiteit bereik en is die besluit geneem om ’n nuwe skool vir die seuns te stig. Die Afrikaanse Hoër Seunskool het so tot stand gekom, die eerste aparte Afrikaanse seuns- en meisieskole in die destydse Transvaal. == Skoollied == Affies se skoollied: {{cquote|Daar ruis uit Pretoria<br /> die roep tot verre trans<br /> van duisende stemme<br /> vir jou, ou Afrikaans!<br /> Dit bind ons tesame,<br /> die naam van ons trou<br /> soos berge so stewig gebou vir jou!<br /> Ons bring jou ons hulde,<br /> jou lig sal ons dra tot ver oor ons wye Suid-Afrika. Ons staan vir ons Nasie,<br /> ons Taal en ons Land,<br /> Gestaal vir die stryd om jou lig te laat brand.<br /> Ons grootse verlede;<br /> die hede se krag<br /> Gee moed en vertroue<br /> vir dit wat daar wag.<br /> Ons bring jou ons hulde<br /> jou lig sal ons dra<br /> tot ver oor ons wye Suid-Afrika.}} ''Woorde en Musiek: Mnr. en Mev. Carel van Heerden (1952)'' == Erekode == Affies se erekode: {{cquote|In ons skool gee ons die ereplek aan God en sy Woord en streef die Christelike lewensbeginsels na. Ons is dankbaar vir die talente wat ons van God ontvang het en wend dit aan tot sy eer. Ons streef daarna om hulpvaardig te wees en om te dien. Ons gehoorsaam en eer ons ouers en onderwysers en gedra ons hoflik teenoor alle mense, veral teenoor dames en ons meerderes. Ons woord is ons eer. Ons glo in selfbeheersing, selfdissipline, nederigheid en lojaliteit. Ons dien ons skool getrou en handhaaf sy goeie naam met woord en daad. Ons hou onsself en ons omgewing rein en skoon. Ons staan vir ons Taal, ons Nasie en ons Land.}} == Noemenswaardige alumni == * Louis Schmidt (1954) : Springbokrugbyspeler 1958 en 1962, en die oorspronklike Blou Bul * Tonie Roux (1964) : Springbokrugbyspeler 1969 tot 1974 * Professor [[Fransjohan Pretorius]] (1966) : prominente Suid-Afrikaanse historikus * Johan Buys (1965) : Springbokatleet 1970 * Pierre Edwards (1970) : Springbokrugbyspeler 1980, en tans die skoolhoof * Grant Esterhuizen (1994) : Springbokrugbyspeler 2000 * [[Fourie du Preez]] (2000) : Springbokrugbyspeler 2004 tot 2006 * [[Wynand Olivier]] (2001) : Springbokrugbyspeler 2006 * [[Pierre Spies]] (2003) : Springbokrugbyspeler 2006 * [[Jacques Rudolph]] (1999) : Suid-Afrikaanse internasionale krieketspeler 2003 tot 2006 * [[AB de Villiers]] (2002) : Suid-Afrikaanse internasionale krieketspeler 2004 tot 2008 * [[Jacques Freitag]] (2000) : Suid-Afrikaanse Olimpiese hoogspringatleet, goue medalje by die 2003 IAAF wêreldkampioenskappe * [[Johan Kriek]] (1976) : Suid-Afrikaanse tennisspeler, twee keer wenner van die Australiese Ope enkelkampioenskap * [[Danie Visser]] (1979) : Suid-Afrikaanse tennisspeler, drie keer wenner van die Grand Slam dubbelspel * [[Faf du Plessis]]: Proteakrieketspeler en nasionale kaptein * Kruger van Wyk: Titans en Suid-Afrika A krieketspeler * Heino Kuhn: Titans krieketspeler * Johan Roets: Suid-Afrika A en Bulle Super 14 rugbyspeler * Sarel Potgieter: WP rugbyspeler * Derick Kuün: Blou Bulle rugbyspeler * Markus Jooste uitvoerende hoof van Steinhoff * Skipper Badehorst: Natal Sharks rugbyspeler * Edward Coetzee: Natal Sharks rugbyspeler * Nicolaas Alberts: Springbok Sewes rugbyspeler en Cambridge University Triple Blue (Rugby, krieket en atletiek) * [[Cillié Malan]] : Predikant in die NG Kerk * [[Johan Bezuidenhoud]] : Predikant in 11 gemeentes van die NG Kerk == Eksterne skakels == * [http://www.affies.co.za/ Affies se amptelike webwerf] * [http://www.oudaffiebond.co.za/ Affies Alumni] {{Koördinate|25|45|27|S|28|13|17|O|aansig=titel}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]] [[Kategorie:Skole in Gauteng]] <!-- * 28 Januarie 1920- open die eerste '''Afrikaanse Hogere Skool''' (‘n "rebelskool)" in die groot huis met 45 leerlinge, 3 personeellede en mnr. J.A.K. de Lange as waarnemende hoof. In April word mnr (Pa) Le Roux as die hoof aangestel van die nuwe skool. 'n Debatsvereniging, ‘n tennisklub en ‘n rugbyspan word in die eerste jaar gestig. Die hoof was ook in die rugbyspan! * Januarie 1921 - Afrikaanse Hogere Skool het ten spyte van’n gebrek aan Afrikaanse handboeke en moeilike finansiële omstandighede, het die skool gegroei met 130 leerlinge en 3 nuwe personeellede. Vakke soos Afrikaans, Latyn, Engels, Plantkunde, Geskiedenis, Matesis, Bybel, Burgerpligte en Natuurkunde is aangebied. Soos die leerlinge meer geword het, is daar skoolgehou in die sitkamer, die eetkamer, die kombuis, die "kamer uit die gang" (!), die waenhuis, op die stoep en later in die nuwe hout- en sinkklaskamers in die agterplaas. Skoolfonds was 'n halfkroon (25 sent) per kwartaal en na 'n algemene stemming, is die skoolkleure gekies: groen, rooi en oranje; die leuse “Laat daar lig wees” en die skoolwapen ‘n ossewa met die opkomende son daaragter. * 1922 Die ''Afrikaanse Hogere Skool'' begin met 248 leerlinge en 11 personeellede. Huise naby die skool is gehuur as aparte koshuise vir die seuns en dogters en die skoolterrein is vergroot, maar die seuns en die meisies moes altyd “op aparte gronde bly gedurende die pouses". --> r4s14r66zvj84k682h91wqhw3n8u7dr 0 32165 2965722 2594989 2026-09-08T08:20:26Z ~2026-48683-82 214174 /* Liedjies */ 2965722 wikitext text/x-wiki [[Beeld:FAK Voorblad.png|duimnael|Voorblad van die 1940-uitgawe van die FAK-sangbundel.]] [[Beeld:Eeufees 10 - Vergewe en Vergeet.png|duimnael|Uittreksel uit die F.A.K-Volksangbundel vir Suid-Afrika.]] Die '''FAK-sangbundel''', aanvanklik genoem die '''F.A.K.-volksangbundel vir Suid-Afrika''', is 'n sangbundel wat [[Afrikaans]]e volksmusiek bevat en deur die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) uitgegee word. Die eerste weergawe het in [[1937]] sy verskyning gemaak en word beskou as die mees omvattende versameling Afrikaanse lirieke met bladmusiek. Dit dien as verwysingswerk vir ’n groot aantal kulturele organisasies (soos die [[Voortrekkers (organisasie)|Voortrekkers]] en jeugkampe), koormeesters en ook skole. == Liedjies == Van die populêre liedjies in die FAK-sangbundel sluit in: * As Julle dalk 'n Vleisie Braai * Al die Veld is Vrolik * Die blou Berg * [[Die Stem van Suid-Afrika]] * [[Daar kom die Alibama]] * Daar's 'n lief ou Hartbeeshuisie * Ek hou van jou, vaal ou Karooland * Franschoek Vallei is enig * Griet, My Skat, en weet Jy wat * Hasie in die Bossie * In die stilte van My Tuin * Jy met Jou Mandolientjie * Kinders, moenie in die Water mors nie * Liefste Tannie ons bring Rosies * Magaliesburgse Aandlied *[[My hartjie, my liefie]] * Nooi van die Velde * Ou Paddatjie kom aangespring * Pikaninie Wiegelied * Die Roos * [[Siembamba]] * [[Trekliedjie]] * [[As die Oproep Weerklink]] * [[Marietjie, Maraia, Maryne]] == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie}} {{wikisource|F.A.K.-Volksangbundel|old=true}} [[Kategorie:Afrikaans]] [[Kategorie:Afrikaanse volksmusiek]] 13ly75opengkm2q37us2tj5t9umc0xw 0 36018 2965599 2965166 2026-09-07T13:31:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2965599 wikitext text/x-wiki '''[[Namibië]]''' is sedert 8 Augustus 2013 onderverdeel in 14 administratiewe streke.<ref>{{af}} [http://praag.co.za/?p=16037 ''Caprivi en Lüderitz kry nuwe name''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831171322/http://praag.co.za/?p=16037 |date=31 Augustus 2013 }}, ''[[Die Republikein]]'', besoek op 9 Augustus 2013</ref> [[Lêer:Namibia 14 regions-numbered.svg|duimnael|400px|Kaart van Namibië se 14 streke (in Engels)]] {| | # '''[[Erongo]]''' ([[Swakopmund]]) # '''[[Hardap]]''' ([[Mariental]]) # '''[[ǁKaras]]''' ([[Keetmanshoop]]) # '''[[Kawango-Oos]]''' ([[Rundu]]) # '''[[Kawango-Wes]]''' ([[Nkurenkuru]]) # '''[[Khomas]]''' ([[Windhoek]]) # '''[[Kunene]]''' ([[Opuwo]]) # '''[[Ohangwena]]''' ([[Eenhana]]) # '''[[Omaheke]]''' ([[Gobabis]]) # '''[[Omoesati]]''' ([[Outapi]]) # '''[[Osjana]]''' ([[Oshakati]]) # '''[[Osjikoto]]''' ([[Omuthiya]]) # '''[[Otjozondjoepa]]''' ([[Otjiwarongo]]) # '''[[Sambesi]]''' ([[Katima Mulilo]]) |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Regions of Namibia|Lys van administratiewe streke van Namibië}} {{Saadjie}} {{Artikels oor Namibië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Administratiewe streke van Namibië| ]] [[Kategorie:Namibiese lyste|Administratiewe streke]] luriodvdgzzedndvzdpp716n40hd4pb 0 39937 2965657 2965539 2026-09-07T18:55:46Z Pynappel 70858 Engels skuins 2965657 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Violin VL100.png|duimnael|regs|'n Standaard moderne viool, van bo en van die kant gesien]] [[Lêer:Violin case.jpg|duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie]] Die '''viool''' is 'n [[snaarinstrument]] met vier snare wat hoofsaaklik met 'n strykstok bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die vioolfamilie gebruik word, wat ook die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf){{Voetnota|Viole met ses, sewe of meer snare bestaan, maar is skaars en moet elektronies versterk word.}} word gewoonlik in reine [[kwint]]e op die note g, d¹, a¹ en e² gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring ({{lang-it|coll'arco}}) of deur dit met die vingers te tokkel ({{lang-it|pizzicato}}); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok ({{lang-it|col legno}}) of met die strykstokhare geslaan ({{lang-it|battuto}}). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die [[ebbehout]]toets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste [[toonhoogte]] weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker. Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse [[klassieke musiek]], sowel in ensembles (van [[kamermusiek]] tot [[simfonie-orkes|orkeste]]) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte [[volksmusiek]], insluitend countrymusiek en bluegrass, en in [[jazz]]. [[Elektriese viool|Elektriese viole]] met soliede lywe en [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemers word in sommige vorme van [[rockmusiek]] en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In [[Engels]] word die instrument dikwels ''fiddle'' genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.{{Voetnota|Die verskil tussen 'n ''fiddle'' en 'n ''violin'' lê eenvoudig in die musiekstyl waarvoor dit gebruik word. Violiste speel gewoonlik klassieke musiek, soos in orkeste en strykkwartette, terwyl ''fiddlers'' gewoonlik volksmusiek, countrymusiek en ander tradisionele musiek speel. Violiste hou die strykstok aan sy uiterste punt vas om die volle lengte te kan gebruik, terwyl sommige ''fiddlers'' dit hoër op vashou om vinnige bewegings en "spronge" te vergemaklik.}} Die viool het in die 16de eeu in [[Italië]] ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool.<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jhujhar|title=Interview: Kala Ramnath|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603030520/http://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-date=2014-06-03|website=News X|publisher=YouTube|access-date=5 September 2015}}</ref><ref name="heron">{{cite book |last1=Allen |first1=Edward Heron |title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument |date=1914 |publisher=E. Howe}} Besoek op 5 September 2015.</ref><ref>{{cite book |last1=Choudhary |first1=S.Dhar |url=https://books.google.com/books?id=dUQWMwEACAAJ&q=history+violin+India |title=The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin |date=2010 |publisher=Ramakrisna Vedanta Math |isbn=978-9380568065 |access-date=5 September 2015}}</ref> Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families [[Antonio Stradivari|Stradivari]], [[Guarneri]], Guadagnini en Amati in [[Brescia]] en [[Cremona]] (Italië) en deur [[Jacob Stainer]] in [[Oostenryk]] gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word.<ref name="NYT-201430407">{{cite news |last=Belluck |first=Pam |date=7 April 2014 |title=A Strad? Violinists Can't Tell |url=https://www.nytimes.com/2014/04/08/science/a-strad-violinists-cant-tell.html |access-date=9 April 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Joyce |first=Christopher |year=2012 |title=Double-Blind Violin Test: Can You Pick The Strad? |url=https://www.npr.org/blogs/deceptivecadence/2012/01/02/144482863/double-blind-violin-test-can-you-pick-the-strad?sc=fb&cc=fp |access-date=2012-01-02 |publisher=[[NPR]]}}</ref> Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos [[Sakse]], [[Boheme]] en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop. Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte [[hout]] gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van [[staal]] besnaar word. == Etimologie == Die woord ''viool'' gaan terug op die Italiaanse {{lang|it|violino}}, 'n [[verkleinwoord]] van ''[[altviool|viola]]''.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=violin |title=Violin |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die manlike verkleinvorm ''violino'' is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm ''Violine'' gevestig geraak het.<ref name="dwds-violine">''Violine.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Violine dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref><ref>''Violine.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 26, kol. 367–368.</ref> Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde [[viola da gamba]]s (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos ''lira'', ''violetta'' of ''viola'' aangedui.<ref>{{cite book |last=Ravasio |first=Ugo |title=Gasparo da Salo e la liuteria bresciana |publisher=Editrice Turris Cremona |location=Brescia |year=1990}}</ref> In Engels is die woord ''violin'' in die 1570's die eerste keer gebruik.<ref name="auto"/> Die term ''viola'' kom uit Italiaans en Oud-Provensaals ''viola'', wat weer van die [[Latyn|Middeleeus-Latynse]] {{lang|la|vitula}} ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord {{lang|la|vitulari}}, 'van vreugde uitroep'.<ref name="auto1">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=viola&allowed_in_frame=0 |title=Viola |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die verwante term ''viola da gamba'' ('basviool', 1724) beteken letterlik ''''n viola vir die been'' (om tussen die bene te hou),<ref name="auto1"/> terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse [[viola da braccio]]" ('armviool') is.<ref name="auto"/> In Engels word die viool ook dikwels ''fiddle'' genoem: as die gebruiklike naam van die instrument in volksmusiek, of as informele naam in ander musiekstyle.<ref name="ety">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=fiddle |title=Fiddle |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die woord ''fiddle'' is in die laat 14de eeu die eerste keer in Engels gebruik<ref name="ety"/> en kom van ''fedele'', ''fydyll'', ''fidel'', vroeër ''fithele'', uit [[Ou Engels]] {{lang|ang|fiðele}}, wat verwant is aan [[Oudnoors]] {{lang|non|fiðla}}, [[Middelnederlands]] {{lang|dum|vedele}}, [[Nederlands]] {{lang|nl|vedel}}, Oudhoogduits {{lang|goh|fidula}} en [[Duits]] {{lang|de|Fiedel}}; almal van onsekere oorsprong. Die gebruiklike voorstel oor die herkoms van ''fiddle'', gegrond op die ooreenkoms in klank en betekenis, is dat dit van die Middeleeus-Latynse ''vitula'' kom.<ref name="ety"/> Die ouer Duitse woord ''Geige'' was oorspronklik 'n skertsende, [[pejoratief|neerhalende]] benaming vir die vedel en het later tot die soortnaam vir strykinstrumente in die algemeen ontwikkel, insluitend die altviool, die tjello en die viola da gamba, maar het lank nie sy neerhalende bysmaak verloor nie. So het [[Leopold Mozart]] in 1756 in sy ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' verklaar dat "die woord Geige 'n algemene woord is wat alle soorte strykinstrumente insluit, en dat dit gevolglik net uit misbruik voortkom wanneer 'n mens die viool sonder meer die Geige noem";<ref>Leopold Mozart: [https://books.google.de/books?id=yO6ajZxuHPAC&hl=de&pg=PP7#v=onepage&q&f=false ''Versuch einer gründlichen Violinschule''.] Augsburg 1756, pp. 1–2.</ref> selfs [[Johann Christoph Adelung]] het die benaming ''Geige'' nog as onbetaamlik, of as "vertroulike spreektrant", gemerk.<ref>Johann Christoph Adelung: ''Grammatisch-kritisches Wörterbuch der Hochdeutschen Mundart.'' Band 2, Leipzig 1793, p. 506, s.v. "Geige, die". [http://www.zeno.org/nid/20000182672 zeno.org].</ref> Eers in die latere 19de eeu kon dit hom as neutrale sinoniem vir die deftige ''Violine'' vestig. Die etimologie van die woord is onopgeklaar. Dit verskyn die eerste keer in die 12de eeu in 'n laat-Oudhoogduitse handskrif as ''gīga'' (Frans ''gigue'' is ook reeds omstreeks 1150 geattesteer, maar is waarskynlik 'n ontlening uit Oudhoogduits, net soos Italiaans, Oudspaans en Provensaals ''giga''). Daar is onder andere 'n verband voorgestel met die Oudnoorse werkwoord ''geiga'' ('swaai, wankel'), wat 'n Gemeengermaanse ''*gīgan'' ('heen en weer beweeg') sou veronderstel.<ref>''Geige.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 5, kol. 2567–2575.</ref><ref>''Geige.'' In: ''Trübners deutsches Wörterbuch'', in opdrag van die Arbeitsgemeinschaft für deutsche Wortforschung uitgegee deur Alfred Götze, voortgesit deur Walter Mitzka. Band 3 (G–H). Walter de Gruyter, Berlyn 1954, pp. 66–67.</ref> Dit kan egter ook 'n [[onomatopee|klanknabootsende]] woordskepping wees.<ref>''Geige.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Geige dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref> == Geskiedenis == === Voorlopers en vroeë getuienisse === [[Lêer:Palazzo costabili, sala del tesoro, affreschi del garofalo, 10.JPG|duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in [[Ferrara]] (omstreeks 1508)]] [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] [[Lêer:Rekonstruktion Ferrari Violine.jpg|duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari]] Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse [[lier]]). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van [[Sentraal-Asië]] ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse [[Mongolië|Mongoolse]] morin khuur en die [[Kasakstan|Kazakse]] kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die [[Midde-Ooste]]<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z |last=Hoffman |first=Miles |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=1997 |isbn=978-0618619450}}</ref> en die [[Bisantynse Ryk]] versprei.<ref name="Grillet29">{{Cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |page=29}}</ref><ref>Margaret J. Kartomi: ''On Concepts and Classifications of Musical Instruments.'' Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.</ref> Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-the-cello/8C1492C022422732B6859906BFDF2A5C ''The Cambridge Companion to the Cello''.]</ref> hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ|title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies|first=Kathleen|last=Schlesinger|year=1914|page=221|publisher=W. Reeves}}</ref><ref name="auto2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand|title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations|first1=William|last1=Sandys|first2=Simon Andrew|last2=Forster|year=1864|publisher=William Reeves|location=Londen|page=28}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ|title=Catechism of musical history|first=Hugo|last=Riemann|year=1892|publisher=Augener & Company|page=27}}</ref> Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die ''fidel'' of ''viuola'') en die ''lira da braccio''.<ref name="Grillet29"/><ref>{{Cite web |last=Arkenberg|first=Rebecca |title=Renaissance Violins |date=Oktober 2002 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22}}</ref> Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, [[Padua]], die omgewing van [[Milaan]] en in [[Friuli-Venezia Giulia|Friuli]] gevind.<ref name="Meucci">{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7}}</ref> Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit.<ref>{{cite book |last=Boccardi |first=Sandro |chapter=Un Concerto nel Cielo di Saronno |title=Il Concerto degli Angeli |publisher=Amilcare Pizzi Editore |location=Saronno |year=1994}}</ref> Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente. Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in [[Turyn]] 'n honorarium ontvang het.<ref>Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition'', p. 266.</ref> Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"),<ref>{{cite book |last=Holman |first=Peter |title=Four and Twenty Fiddlers: The Violin at the English Court 1540–1690 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=0-19-816592-7 |page=87}}</ref> vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München.<ref>{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7 |page=81}}</ref> Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde ''violino'' en ''vyollon'' in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die ''Epitome musical'' van Jambe de Fer, wat in 1556 in [[Lyon]] gepubliseer is.<ref>{{Cite web |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |title=Historical Background of the Violin |publisher=ViolinOnline.com |first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|access-date=2006-09-22}}</ref> Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning [[Karel IX van Frankryk|Karel IX]] het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.bartruff.com/history.php |title=The History of the Violin |first=William|last=Bartruff|access-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php |archive-date=2007-02-08}}</ref> Een van hierdie "adellike" instrumente, die ''Charles IX'', is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in [[Oxford]].<ref>{{cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford |access-date=29 Augustus 2025}}</ref> Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.<ref>Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in [[Bergen]], Noorweë.</ref> Die ''Messiah'' of ''Le Messie'' (ook bekend as die ''Salabue''), wat [[Antonio Stradivari]] in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.<ref>{{Cite web |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |publisher=Cozio.com |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead}}</ref> === Italiaanse vioolbou === Andrea Amati (ca. 1505–1577) in [[Cremona]] word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is.<ref>{{cite book |last=Cacciatori |first=Fausto |title=Andrea Amati Opera omnia |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2007 |isbn=978-88-89839-13-3}}</ref> Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.<ref>{{cite book |last1=Bizzarini |first1=Marco |last2=Orlandi |first2=Ugo |chapter=Ancient violinmaking and musical context in Brescia |title=Liutai in Brescia 1520–1724 |publisher=Eric Blot Edizioni |location=Cremona |year=2008 |isbn=978-88-88360-07-2}}</ref> Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het.<ref>{{cite book |last1=Cacciatori |first1=Fausto |last2=Chiesa |first2=Carlo |last3=Carlson |first3=Bruce |title=Il DNA degli Amati |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2006 |isbn=88-89839-11-2}}</ref> Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù"]], het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.<ref>{{cite book |last1=Hill |first1=William H. |last2=Hill |first2=Arthur F. |last3=Hill |first3=Alfred E. |title=The Violin-Makers of the Guarneri Family |publisher=W. E. Hill and Sons |location=Buckinghamshire |year=1931}}</ref> Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: * Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was ** Die familie Dalla Corna, aktief 1510–1560 in Brescia en [[Venesië]] ** Die familie Micheli, aktief 1530–1615 in Brescia ** Die familie Inverardi, aktief 1550–1580 in Brescia ** Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530–1615 in Brescia en Salò ** Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600–1630 in Brescia ** Die familie Rogeri, aktief 1661–1721 in Brescia * Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het ** Die familie Amati, aktief 1550–1740 in Cremona ** Die familie [[Guarneri]], aktief 1626–1744 in Cremona en Venesië ** Die familie [[Antonio Stradivari|Stradivari]], aktief 1644–1737 in Cremona<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|publisher=Oxford University Press|year=2017}}</ref> ** Die familie Rugeri, aktief 1650–1740 in Cremona ** [[Carlo Bergonzi]] (1683–1747) in Cremona * Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is<ref>{{cite book|last=Pio|first=Stefano|title=Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630|year=2012|publisher=Venice Research|location=Venesië|isbn=9788890725203|pages=441|url=http://www.veniceresearch.com}}</ref> ** Die familie Linarolo, aktief 1505–1640 in Venesië ** Matteo Goffriller, bekend vir sy tjello's, aktief 1685–1742 in Venesië ** Pietro Guarneri, seun van Giuseppe Giovanni Battista Guarneri en afkomstig van Cremona, aktief 1717–1762 in Venesië ** Domenico Montagnana, aktief ongeveer 1700–1750 in Venesië ** Santo Serafin, aktief van voor 1741 tot 1776 in Venesië Sedert Andrea Amati het die vorm van die viool wesenlik nie meer verander nie. Veral [[Antonio Stradivari]] het later die groot voorbeeld vir die voorkoms en konstruksiebeginsels van feitlik alle viole geword, wat tot 'n verreikende standaardisering gelei het. Baie viole van Stradivari en ander beroemde vioolbouers van sy tyd word deur 'n uitmuntende klankkwaliteit gekenmerk en is vandag buitengewoon duur. === Vioolbou in ander lande === [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|links|Moderne nabouings van Renaissance-viole van voor 1594 in die Dom van Freiberg]] [[Lêer:Stainer.jpg|duimnael|regs|'n Barokviool van Jacob Stainer uit 1658]] Instrumente van die vioolfamilie is gou ook in lande noord van die [[Alpe]] gebou. Musiekinstrumente wat vir versieringsdoeleindes gebou is, het in die keurvorstelike grafkapel in die Dom van Freiberg (voltooi in 1594) behoue gebly en lewer daarvan getuienis.<ref>{{cite book |last=Kunde |first=Claudia |chapter=Die Begräbniskapelle der albertinischen Wettiner im Freiberger Dom |title=Wenn Engel musizieren: Musikinstrumente von 1594 im Freiberger Dom |publisher=Janos Stekovics |location=Leipzig |year=2004 |isbn=3-89923-067-1}}</ref> Viole van bepaalde streke toon soms kleiner, individuele eienaardighede in bouwyse en versiering. Onder watter omstandighede die Tiroolse vioolbouer [[Jacob Stainer]] die ambag in Italië geleer het, is omstrede. Wat seker is, is dat die meester van Absam in die tweede helfte van die 17de eeu, onder deels ongunstige omstandighede, die beste viole noord van die Alpe gebou het. Hulle is gou teen hoër pryse verhandel as viole wat uit Italië gekom het. Stainer se model, wat self baie aan Nicola Amati te danke het, is sowel deur sy tydgenote as deur die volgende geslagte Europese vioolbouers nagevolg (onder andere in Duitsland, Engeland en Italië) en het eers met die algemene smaakverandering omstreeks 1800 sy invloed verloor.<ref>{{cite book |last=Hopfner |first=Rudolf |title=Jacob Stainer "… kayserlicher diener und geigenmacher zu Absom" |publisher=Skira |location=Milaan |year=2003 |isbn=3-85497-060-9}}</ref> === Verbouings en vernuwings === [[Lêer:Violin Vuillaume.jpg|duimnael|regs|Viool van Jean-Baptiste Vuillaume (kopie van 'n Giuseppe Guarneri del Gesù)]] Viole uit die 17de en 18de eeu word barokviole genoem. Sedert die 1950's word hulle toenemend vir die uitvoering van ou musiek ingespan. Die gebruik van die oorspronklike instrumente of van kopieë van die oorspronklike barokviole maak 'n historiese uitvoeringspraktyk moontlik wat die klankideale van die [[Barok]] nader bring. In die 18de en 19de eeu het die viool beduidende boukundige veranderinge ondergaan wat die klank beïnvloed het: veral 'n langer hals, wat skuiner na agter geplaas is as by vroeëre instrumente, swaarder snare en 'n sterker basbalk, wat 'n hoër snaarspanning as by viole met die ou mensuur moontlik gemaak het. Die meerderheid ou instrumente, insluitend baie beroemde viole van Stradivari, Guarneri, Amati en Stainer, het hierdie wysigings ondergaan en is dus in 'n beduidend ander toestand as toe hulle die hande van hul bouers verlaat het, ongetwyfeld met verskille in klank en reaksie.<ref>{{Cite web |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |first=Richard |last=Perras |access-date=2006-10-29}}</ref> Danksy die langer snare, die hoër snaarspanning en die gestrekte, konkawe strykstok het die volume toegeneem en sodoende aan die steeds groter wordende konsertsale en orkeste voldoen. Kritici voer egter aan dat die gewysigde bouvorm die klank harder en minder lieflik gemaak het. In Frankryk het veral Jean-Baptiste Vuillaume beslissende stukrag gegee deur hom met die Stradivari- en Guarneri-viole besig te hou. Dit is egter in hul huidige (gewysigde) toestand dat hierdie instrumente die standaard vir volmaaktheid in vioolbou en -klank gestel het, en vioolbouers oor die hele wêreld probeer so na as moontlik aan hierdie ideaal kom. Tot vandag toe is instrumente uit die sogenaamde Goue Era van die vioolbou, veral dié van Stradivari, Guarneri del Gesù en Montagnana, die instrumente wat deur sowel versamelaars as uitvoerende kunstenaars die meeste gesog word. Die huidige rekordbedrag wat vir 'n Stradivari-viool betaal is, is £9,8 miljoen (destyds US$15,9 miljoen), toe die instrument bekend as die ''Lady Blunt'' op 20 Junie 2011 deur Tarisio Auctions op 'n aanlyn veiling verkoop is.<ref>{{cite news | title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872 | work=BBC News | date=2011-06-21 | access-date=2011-06-21}}</ref> Goedkoop fabrieksviole was reeds aan die begin van die 19de eeu uit die Duitse en Franse vioolbousentrums beskikbaar. Die industriële vioolbou het sy oorsprong in 1887 in [[Nagoja]] (Japan) gehad met die stigting van ''Suzuki Violin Co. Ltd.'' deur Masakichi Suzuki (1859–1944), die vader van die vioolpedagoog Shinichi Suzuki. Sy onderneming het reeds na 'n kort aanloop meer as 1&nbsp;000 werknemers gehad en binne 'n maand tot 400 viole en 4&nbsp;000 strykstokke vervaardig. Hoewel die instrument sedert sy ontstaan nie wesenlik verander het nie, was daar dikwels pogings tot vormgewende en tegniese hervormings. So is destyds ryk versierde viole met ander ornamente gebou (byvoorbeeld met 'n mense- of leeukop in plaas van die krul), of instrumente van blik vir armer mense. Bekendheid het die Chanot-viool van 1819, die trapesiumvormige viole van Félix Savart en Johann Reiter (1908) en talle pogings van baie ander vooraanstaande vioolbouers verwerf. Die Belgiese vioolboukunstenaar Gauthier Louppe bou tans strykinstrumente in vorme wat aan Jugendstil herinner en deur besondere asimmetrieë 'n breër klankspektrum moontlik sou maak.<ref>{{cite web |url=http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |title=Bildbericht über Louppe-Geigen |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112080159/http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |archive-date=2008-11-12 |url-status=dead}}</ref> == Bou en werking == [[Lêer:Violinconsruction3.JPG|duimnael|regs|upright=1.8|Die bou van 'n viool]] [[Lêer:Violin Details.jpg|duimnael|regs|Drie kante van die klankkas: bo-blad, bodem en sy. Detailbeelde links: skroefkas en krul.]] [[Lêer:Violinschnitt.png|duimnael|regs|Deursnee van die klankkas van 'n viool (die kam behoort nie tot die klankkas nie)]] 'n Viool bestaan gewoonlik uit 'n bo-blad (die klankblad) van [[spar]]hout (veral Noorse spar), sye en 'n bodem van esdoringhout, twee eindblokke, 'n hals, 'n kam, 'n stemstok, vier snare en verskeie toebehore, opsioneel met inbegrip van 'n kenstuk, wat direk oor of links van die staartstuk vasgeklem kan word. 'n Kenmerkende eienskap van 'n vioolklankkas is sy uurglasagtige vorm en die welwing van die bo-blad en die bodem. Die uurglasvorm bestaan uit twee boonste rondings, twee onderste rondings en twee konkawe C-vormige middelrondings by die "middellyf", wat ruimte vir die strykstok laat. Die "stem" of klank van 'n viool hang af van sy vorm, die hout waarvan dit gemaak is, die diktegradering van sowel die bo-blad as die bodem, die lak wat die buitekant bedek, en die vaardigheid van die vioolbouer by al hierdie stappe. Die lak en veral die hout word met ouderdom steeds beter, wat die beperkte voorraad ou, goed geboude viole van beroemde vioolbouers baie gesog maak. === Klankkas === Die klankkas van die viool bestaan uit die bo-blad, die bodem en die sykrans. Saam vorm hulle 'n hol liggaam van ongeveer 35 tot 36&nbsp;cm lank wat as resonansiekas dien. ==== Bo-blad ==== Die bo-blad is die gewelfde boonste deel van sparhout waarin die twee f-gate gesny is. Dit word meestal uit twee gespieëlde dele gemaak wat in die middel aanmekaar gelym word. Daarna word die beoogde vorm met beitels en skawe uitgewerk, eers die buitenste en dan die binneste welwing.<ref>{{cite book |last=Schwabe |first=Conrad |title=Vogtland – Geige – Mensch: Aufschachteln – Schritt für Schritt = Vogtland Violins = Vogtlandské housle |location=Markneukirchen |year=2015 |isbn=978-3-00-048816-0}}</ref> Ideaal gesproke word "fynjarige" hout gebruik (waarvan die jaarringe dig en eweredig lê), wat op voedingsarme grond in hooggebergtestreke stadig gegroei het. Dit word in die eerste helfte van die winter gekap, wanneer daar so min sap as moontlik in die stam is, en daarna verskeie jare lank vir droging opgeberg, eers as stam en dan nog etlike jare in gesnyde toestand. Die voltooide bo-blad is onder die kam meestal 2,4 tot 3,5&nbsp;mm dik. Om die gepaste buigsaamheid te bereik, word styf hout dunner uitgewerk as sagte hout.<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, pp. 21 e.v.</ref> ==== Bodem ==== [[Lêer:Violinboden Woelben.jpg|duimnael|regs|Die "welwing" van die bodem van 'n viool]] Die bodem word meestal van esdoringhout gemaak (baie selde van [[populier]] of wilg) en word ook gewelf uitgesteek. Dit kan uit een stuk of uit twee aanmekaar gelymde dele bestaan, wat aan die spieëlsimmetriese houtnerf herkenbaar is. Die bodem en die sye word tipies van esdoringhout met 'n bypassende gestreepte tekening gemaak, wat as "vlam" of "tierstreep" bekend staan. ==== Sye ==== Die sye is die sydele van die klankkas en word met die bodem en die bo-blad verlym, in seldsame gevalle ook in die bodem ingelaat. Hulle bestaan meestal uit dieselfde hout as die bodem. Randinlegsels of "are" versier die rand van die bo-blad en die bodem. Dit is drie smal houtstroke wat naas mekaar lê en waarvan die buitenste twee dikwels swart gekleur is. Hulle word in 'n groef gelê en vasgelym. Buiten die versiering dien hulle om die rande van die bo-blad en die bodem, wat oor die sykrans uitsteek, te verstewig en bied hulle 'n mate van beskerming teen krake wat by die rand ontstaan. Dit laat die bo-blad ook meer onafhanklik van die sykrans buig. 'n Randinlegsel wat bloot op die bo-blad geverf is, is gewoonlik 'n teken van 'n minderwaardige instrument. ==== Binnekant ==== [[Lêer:Soundpost end.jpg|duimnael|regs|upright=0.55|Die stemstok, deur 'n f-gat gesien]] Enkele onderdele bevind hulle binne-in die klankkas. Die basbalk is 'n lys van sparhout wat effens skuins teenoor die nerfrigting loop en onder 'n ligte voorspanning teen die binnekant van die bo-blad gelym word. Dit verhoog sowel die anisotropie as die styfheid van die bo-blad. Die basbalk loop asimmetries onder die kamvoet aan die baskant. Die stemstok (ook die "siel" of "stem" genoem) en die presiese plasing daarvan beïnvloed en reguleer die klank van die viool aansienlik. Dit is 'n silindriese staaf van sparhout (ongeveer 6&nbsp;mm in deursnee) wat tussen die bo-blad en die bodem ingepas, maar nie vasgelym word nie, op 'n sorgvuldig gekose plek ongeveer drie millimeter onder die kamvoet teenoor die basbalk (die diskantvoet), wat dit help ondersteun. Dit beïnvloed ook die trillingsmodusse van die bo-blad en die bodem van die instrument. Boonste, onderste en hoekblokke asook dun voeringstroke binne-in die klankkas dien om die sye te verstewig. Die blokke is van sparhout, die voeringstroke van spar of wilg. === Hals en toets === Die hals word in 'n trapesiumvormige uitsparing van die klankkas gelym. Dit is ongeveer 13&nbsp;cm lank en word met die toets (ongeveer 27&nbsp;cm lank) verlym, wat ongeveer 14&nbsp;cm oor die klankkas uitsteek. Die hals is gewoonlik van esdoringhout met 'n vlamtekening wat by dié van die sye en die bodem pas. Die toets word meestal van fynporige [[ebbehout]] gemaak, wat besonder hard en slytvas is en ook weens sy skoonheid verkies word. Seldener, veral by eenvoudiger instrumente, word ander houtsoorte gebruik, byvoorbeeld [[peer]]boomhout, wat swart gekleur of geverf word om die voorkoms van die edeler ebbehout na te boots. Voordat ebbehout in Europa as grondstof beskikbaar was, is alle instrumente met toetse van vrugtebome se hout toegerus. Dié het deur herstelwerk en verbouings feitlik volledig van die instrumente verdwyn. Toetse word tot 'n bepaalde dwarskromming afgewerk en het 'n klein lengtegewyse holte, wat by die laer snare iets meer uitgesproke is, veral wanneer die instrument vir derm- of sintetiese snare bedoel is. Sommige ou viole (en sommige wat oud gemaak is om te lyk) het 'n ingeënte krul, wat aan 'n lymnaat tussen die skroefkas en die hals te herken is. By baie egte ou instrumente is die hals teen 'n effens groter hoek herplaas en met ongeveer een sentimeter verleng. Die halsenting maak dit moontlik om die oorspronklike krul van 'n barokviool te behou wanneer die hals aan moderne standaarde aangepas word. === Skroefkas en krul === [[Lêer:Violin peg strings.jpg|duimnael|links|upright=0.45|Krul en skroefkas, korrek besnaar]] Aan die boonste, smal ent van die toets is 'n saal, die bosaal van die viool. Daaroor loop die snare die skroefkas in. Hier bevind hulle die vier koniese stemskroewe waarmee die snare van die instrument gestem word. Weens die meganiese belasting tydens die stem bestaan die stemskroewe altyd uit hardehout, meestal ebbehout of palissander, seldener buksboom. Die stemskroewe is tapsgewys en pas in gate in die skroefkas, waar hulle deur die wrywing van hout op hout in plek gehou word; deur tydens die draai gepaste druk langs die as van die skroef uit te oefen, kan die speler die wrywing vergroot of verklein. Die skroefkas eindig in 'n krul (selde in 'n vroue- of leeukop). Dit is fyn gesnede hout wat gewoonlik die vorm van 'n slakkehuis het, waarvandaan die naam. Die krul is saam met ander boukundige besonderhede 'n belangrike herkenningsteken by die herkomsondersoek van ou instrumente. === Kam === [[Lêer:Violin bridge 2 views.jpg|duimnael|regs|Voor- en agteraansig van 'n vioolkam]] Die kam (of brug) van fynjarige esdoringhout word tussen die bo-blad en die snare ingesit. Dit is 'n presies gesnyde stuk hout wat sonder bevestiging op die bo-blad staan en deur die spanning van die snare wat daaroor loop, in die korrekte posisie gehou word. Dit vorm die onderste ankerpunt van die trillende lengte van die snare en dra hul trillings op die klankkas oor.<ref>{{cite web |url=http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |title=Helge Marsel, Geigen- und Gambenbau in Klagenfurt, Austria |date=2019-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205094013/http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |archive-date=2019-02-05 |url-status=dead |access-date=2019-02-05}}</ref> Die boonste kromming van die kam hou die snare in 'n boog op die regte hoogte bo die toets, sodat elkeen afsonderlik met die strykstok bespeel kan word. === Staartstuk === [[Lêer:Tailpieceandbridge.JPG|upright=0.7|duimnael|links|Nabyskoot van 'n staartstuk met 'n [[fleur-de-lis]]]] Die snare loop van die skroefkas oor die kam tot by die staartstuk. Dit behoort, net soos die stemskroewe, tot die speeltegnies noodsaaklike toerusting van die instrument, en daarom word om estetiese redes vir die stemskroewe en die staartstuk meestal dieselfde hout gekies. Die staartstuk anker die snare aan die onderste ronding van die viool deur middel van 'n staartdraad wat oor die ondersaal loop en om 'n eindknop van ebbehout lus (soms verwarrend die "eindpen" genoem, soos die tjello se pen), wat in 'n taps gat in die onderste blok pas. Die E-snaar het dikwels 'n fynstemmer, 'n hefboompie wat deur 'n klein skroef met die vingers gedraai word. Fynstemmers kan ook op die ander snare aangebring word, veral op studente-instrumente, en is soms in die staartstuk ingebou. Hulle stel die speler in staat om klein veranderinge aan die toonhoogte van 'n snaar te maak. === Snare === Snare is aanvanklik van skaapderm gemaak (algemeen bekend as "katderm", wat ondanks die naam nie van katte gekom het nie), of eenvoudig "derm", wat gerek, gedroog en gedraai is. In die vroeë jare van die 20ste eeu is snare van óf derm óf staal gemaak. Moderne snare kan van derm bestaan, wat met silwer- of aluminiumdraad omspin kan wees, van soliede [[staal]], gevlegte staal of verskeie sintetiese materiale soos Perlon, met verskillende metale omspin en soms met [[silwer]] geplateer. Die hoogste snaar (die ''chanterelle''), die E-snaar, is meestal onomspinde, gewone of geplateerde staaldraad. Dermsnare reageer sterker op veranderinge in temperatuur en humiditeit en is nie meer so algemeen soos vroeër nie, maar baie spelers gebruik hulle om 'n spesifieke klank te verkry, veral in die historiese uitvoeringspraktyk van [[Barokmusiek]]. Snare het gewoonlik 'n gekleurde [[sy]]omwikkeling aan albei ente, om die snaar (G-, D-, A- of E-snaar) te identifiseer en om wrywing teen die stemskroewe te bied. Snare het 'n beperkte lewensduur. Wanneer olie, vuil, korrosie en hars mettertyd ophoop, kan die massa van die snaar oor sy lengte ongelyk word. Afgesien van ooglopende dinge, soos 'n omwikkeling wat deur slytasie loskom, vervang spelers gewoonlik 'n snaar wanneer dit nie meer "suiwer" speel nie (met goeie intonasie op die flageolettone) en die gewenste toon, helderheid en intonasie verloor. Die lewensduur hang van die kwaliteit van die snaar en die speelintensiteit af. Die snare word in [[kwint]]e op die tone g – d¹ – a¹ – e² gestem. Die tabel toon die frekwensies van die snare by verskillende kamertone (sien ook [[#Stem|Stem]]). {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Snaar ! rowspan="2"| Toon/noot ! colspan="3"| Frekwensie by 'n kamertoon (a¹) van |- ! 443 Hz ! 442 Hz ! 440 Hz |- |style="text-align:left"| '''1''' (hoogste snaar) | '''e²''' | 664,50&nbsp;Hz | 663,00&nbsp;Hz | 660,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''2''' | '''a¹''' | 443,00&nbsp;Hz | 442,00&nbsp;Hz | 440,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''3''' | '''d¹''' | 295,33&nbsp;Hz | 294,67&nbsp;Hz | 293,33&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''4''' (laagste snaar) | '''g''' | 196,89&nbsp;Hz | 196,44&nbsp;Hz | 195,56&nbsp;Hz |} === Lym en lak === Die dele van die klankkas word aanmekaar gelym, daarna die hals aan die klankkas en dan die toets aan die hals. Hiervoor word beenlym (warm lym) of huidlym gebruik in plaas van gewone wit lym, om verskeie redes. Dit is wateroplosbaar en word by 'n temperatuur van ongeveer 50 tot 60&nbsp;°C sag, sodat 'n ervare vioolbouer die instrument sonder probleme uitmekaar kan haal sonder om die hout of die lak te beskadig. Huidlym kan 'n dunner las as die meeste ander lymsoorte maak en is omkeerbaar (bros genoeg om met sorgvuldig toegepaste krag te kraak en met warm water verwyderbaar) wanneer die instrument uitmekaar gehaal moet word. Omdat vars huidlym aan ou huidlym kleef, kan by die herstel van 'n las meer van die oorspronklike hout behoue bly; moderner lymsoorte moet heeltemal skoongemaak word voordat 'n nuwe las hou, wat gewoonlik meebring dat saam met die ou lym ook 'n bietjie hout afgeskraap word. Swakker, verdunde lym word gewoonlik gebruik om die bo-blad aan die sye en die bosaal aan die toets te bevestig, omdat algemene herstelwerk die verwydering van hierdie dele vereis. Die lak beskerm die hout van die instrument en bewaar sy trillingseienskappe. Dit kan die klank aansienlik beïnvloed, maar nie duidelik verbeter nie. 'n Onvakkundig aangebragte lak kan die klank van 'n instrument "doodmaak", dit wil sê die trillingsvermoë van die bo-blad sterk beperk. === Asimmetrie === Die viool lyk op die eerste gesig simmetries, maar dit is nie so nie. 'n Regs-links-asimmetrie is die duidelikste sigbaar aan die posisie van die kenstuk en die skouersteun, maar ook aan ander kenmerke: die posisie van die basbalk en die stemstok binne-in die klankkas, die verspringende plasing van die stemskroewe in die skroefkas, die besnaring met snare van verskillende dikte en die verskillende houtnerf aan die twee kante. Die rangskikking van die snare (die dikwels gebruikte E-snaar vir hoë tone bevind hom, vanuit die violis gesien, regs) is daarop afgestem dat die regterhand van die violis die strykstok hanteer. Die taak van die linkerhand tydens die spel is om die snare te gryp. Die viool word met die onderkaak (of die ken, na gewoonte) en die sleutelbeen- of skouerstreek vasgehou. Linkshandiges speel die viool gewoonlik op dieselfde manier as regshandiges. Daar word wel ook viole vir linkshandiges gebou, waarby die snare omgekeerd gerangskik is, maar tot dusver baie min.<ref>Andrea Hayek-Schwarz: [http://www.linkehand.at/wissenh.php ''Musizieren mit links – Musizierende Linkshänder_innen''] linkehand.at, 2012.</ref> Linkshandige viole is in orkeste gewoonlik nie welkom nie. Die rede is enersyds dat violiste wat langs mekaar sit, met hul instrumente of elmboë te na aan mekaar kan kom wanneer hulle spieëlbeeldig speel. Andersyds is eenvormige bewegings binne die stemgroepe van die orkes vir die toeskouer 'n esteties oortuigende gesig, wat 'n enkele violis wat anders stryk, sou versteur.<ref>[https://www.mittelbayerische.de/region/regensburg-land-nachrichten/orchester-moegen-keine-linkshaender-21364-art820736.html ''Orchester mögen keine Linkshänder''] mittelbayerische.de, 17 Augustus 2012; sien die laaste twee paragrawe van die artikel.</ref> In 2007 het die linkshandige violis Martial Gauthier, wat met die linkerhand stryk, in Cremona 'n lesing oor linkshandige vioolspel gehou.<ref>[https://www.nmz.de/artikel/war-paganini-linkshaender ''War Paganini Linkshänder? – Gedanken über ein Tabu-Thema der Streicherpädagogik''.] In: ''neue musikzeitung.'' 7/2007; besoek op 20 Julie 2016.</ref> === Toonomvang === [[Lêer:Range violin.svg|duimnael|regs|Toonomvang van die viool]] [[Lêer:Spectrumgstring.jpg|upright=1.15|duimnael|regs|Driedimensionele spektrumdiagram van die botone van 'n viool se G-snaar (voorgrond). Die toonhoogte wat ons hoor, is die piek by ongeveer 200&nbsp;Hz.]] Die stemming g – d¹ – a¹ – e² stem ooreen met G₃, D₄, A₄ en E₅ in wetenskaplike toonhoogtenotasie. Die laagste noot van 'n normaal gestemde viool is dus G₃, die G onder die middel-C (C₄). (By seldsame geleenthede kan die laagste snaar tot 'n kwart laer, na D₃, gestem word.) Die hoogste speelbare noot is minder duidelik omskryf: E₇, die E twee oktawe bo die los snaar (wat op E₅ gestem is), kan as 'n praktiese grens vir orkesvioolpartye beskou word,<ref>Piston, Walter (1955). ''Orchestration'', p. 45.</ref> maar dit is dikwels moontlik om hoër te speel, afhangende van die lengte van die toets en die vaardigheid van die violis. Nog hoër note (tot C₈) kan voortgebring word deur die snaar tot by die einde van die toets te gryp en/of deur kunsmatige flageolettone te gebruik. === Akoestiek === [[Lêer:Bowed violin string in slow motion.gif|duimnael|regs|Die Helmholtz-hoek wat heen en weer langs die snaar beweeg<ref>{{cite web |url=https://plus.maths.org/content/why-violin-so-hard-play |title=Why is the violin so hard to play? |author=Jim Woodhouse en Paul Galluzzo |date=2004-09-01 |access-date=2025-06-22}}</ref>]] Die gewelfde vorm, die dikte van die hout en sy fisiese eienskappe bepaal die klank van 'n viool. Patrone van die [[nodus (fisika)|nodusse]] wat deur sand of glinsters op die blaaie gevorm word wanneer dié by bepaalde frekwensies in trilling gebring word, sogenaamde Chladni-patrone, word soms deur vioolbouers gebruik om hul werk te kontroleer voordat hulle die instrument saamstel.<ref>{{Cite web|url=http://www.catgutacoustical.org/people/cmh/laird3.htm|title=Carleen Maley Hutchins' Work With Saunders|publisher=Violin Society of America|last=Laird|first=Paul R.|access-date=2008-09-26}}</ref> Vanweë die oppervlakstruktuur van die perdehaar, versterk deur die aanbring van hars (kolofonium), het die strykstokbehaarsel 'n hoë kleefkrag uit statiese [[wrywing]]. Wanneer die snaar met die aangelegde strykstok gestryk word, word dit daarom aanvanklik in die strykrigting meegeneem, totdat die terugstelkrag van die snaar groter word as die statiese wrywing tussen die stokhare en die snaar: die snaar skiet teen die strykrigting terug. By die korrekte keuse van strykplek, stryksnelheid en stokdruk word die snaar aan die einde van hierdie beweging weer deur die strykstok gegryp en opnuut meegeneem (die glip-kleef-effek), sodat die snaar voortdurend aangedryf tril. Hoeveel keer per sekonde hierdie proses hom herhaal, hang af van die frekwensie van die gespeelde toon, dit wil sê van die effektiewe snaarlengte. Die uitwyking van die aangedrewe punt van die snaar beskryf met verloop van tyd 'n elliptiese baan, met die langer as ongeveer in die strykrigting georiënteer. Die snaar self het 'n baie klein werkoppervlak en versit dus slegs 'n geringe hoeveelheid lug, te min om 'n toon voort te bring wat vir die menslike oor duidelik hoorbaar is. Die klankkas werk as 'n impedansie-omsetter. Deur die oordrag van die trillings van die snaar op die klankkas word die [[amplitude]] van die trillings wel aansienlik kleiner, maar die uitstralingsoppervlak word soveel vergroot dat 'n goeie koppeling met die lug en 'n vir die oor waarneembare toon ontstaan. Hierdie omsetting volg uiters komplekse patrone. Die kam, waarop die snaar rus, word aangedryf om die snaartrilling in die strykvlak te volg. Die bo-blad, waarop die kam rus, kan egter net loodreg op die strykvlak tril. Dit dwing die kam tot 'n skommelbeweging waarby die twee kamvoete die twee helftes van die bo-blad afwisselend belas en ontlas. By so 'n wipbeweging, waar die draai-as presies in die middel van die kam lê, sou die twee helftes van die bo-blad egter teen mekaar werk, wat met volumeverlies en klankveranderinge gepaard sou gaan. Dit word teengewerk deur onder die regter kamvoet 'n stafie – die stemstok – vas te klem. Dié belemmer eers die regter kamvoet, waardeur die draai-as van hierdie skommelbeweging na regs verskuif en byna al die werk (dié van die lae frekwensies) deur die linker kamvoet verrig word. Om 'n beter verspreiding van die trillings wat daar afgegee word oor die bo-blad te bereik, word boonop aan die onderkant van die bo-blad onder die linker kamvoet die basbalk onder spanning vasgelym, wat die linker kamvoet veral by hoë frekwensies belemmer, dit wil sê die draai-as verskuif vir dié frekwensies na links. Afhangende van die frekwensie van die gespeelde toon is die linker (lae frekwensies) of die regter (hoë frekwensies) kamvoet aktiewer, waardeur die trillings in die een geval meer deur die bo-blad (ondersteun deur die basbalk), in die ander deur die bo-blad en (oorgedra deur die stemstok) die bodem afgegee word. By lae frekwensies tril bodem en bo-blad dus teen mekaar, en die ingeslote lugvolume vorm 'n breëband-holteresonator wat klankuitstraling deur die f-gate bewerkstellig. === Groottes === [[Lêer:LembeyeLembeyon.jpg|duimnael|links|'n {{Frac|1|16}}-viool en 'n volgrootte ({{Frac|4|4}}) viool]] Buiten die standaard "volgrootte" ({{Frac|4|4}}) word viole ook in sogenaamde breukgroottes van {{Frac|7|8}}, {{Frac|3|4}}, {{Frac|1|2}}, {{Frac|1|4}}, {{Frac|1|8}}, {{Frac|1|10}}, {{Frac|1|16}}, {{Frac|1|32}} en selfs {{Frac|1|64}} gebou. Hierdie kleiner instrumente word algemeen deur jong spelers gebruik wie se vingers nie lank genoeg is om die korrekte posisies op volgrootte-instrumente te bereik nie. Die regte grootte van die instrument word gewoonlik volgens die armlengte bepaal.<ref>{{cite web |url=https://www.vionoble.de/violine-viola-cello-groesse-ermitteln/ |title=Die richtige Größe ermitteln für Geige: Bratsche: Cello |website=Violinoble.de |access-date=2022-06-13}}</ref> Hoewel die breukgroottes in 'n sekere sin met die afmetings van die instrumente verband hou, is hulle nie as letterlike beskrywings van die relatiewe verhoudings bedoel nie. 'n {{Frac|3|4}}-instrument is byvoorbeeld nie driekwart van die lengte van 'n volgrootte-instrument nie. Die lengte van die klankkas (sonder die hals) van 'n volgrootte- of {{Frac|4|4}}-viool is 356&nbsp;mm, en kleiner by sommige 17de-eeuse modelle. Die klankkas van 'n {{Frac|3|4}}-viool is 335&nbsp;mm lank en dié van 'n {{Frac|1|2}}-viool 310&nbsp;mm; 'n {{Frac|3|4}}-viool is dus net omtrent 6&nbsp;% kleiner as 'n "hele" en 'n {{Frac|1|2}}-viool net omtrent 12&nbsp;%. By die viool se naaste familielid, die altviool, word die grootte as klankkaslengte in sentimeter aangegee eerder as in breukgroottes. 'n Volgrootte-altviool is gemiddeld 40&nbsp;cm, maar elke volwassene bepaal self watter grootte altviool hy of sy gebruik. Soms gebruik 'n volwassene met 'n klein liggaamsbou 'n sogenaamde {{Frac|7|8}}-viool in plaas van 'n volgrootte-instrument. Hierdie instrumente, wat soms 'n "damesviool" genoem word, is effens korter as 'n volgrootte-viool, maar is geneig om hoëkwaliteit-instrumente te wees wat 'n klank kan voortbring wat met dié van goeie volgrootte-viole vergelykbaar is. Die groottes van vyfsnarige viole kan van dié van die normale viersnarige verskil. Die instrument wat in die vioolokted met die viool ooreenstem, is die mezzoviool, wat dieselfde as 'n viool gestem word, maar 'n effens langer klankkas het. Die snare van die mezzoviool is net so lank soos dié van die standaardviool. Hierdie instrument is nie in algemene gebruik nie.<ref>{{Cite web|url=https://nvfa.org/8tet.html|title=The New Violin Family|author=The New Violin Family Association, Inc|date=2020-04-04|website=The New Violin Family}}</ref> == Toebehore == === Kenstuk en skouersteun === Die kenstuk vergemaklik dit om die instrument tussen die ken en die skouer vas te hou en verhoed boonop dat vog van die vel die lak aantas, oplos en uiteindelik die hout op daardie plek toenemend verswak. Dit bestaan meestal uit ebbehout, word met spanskroewe aan die instrument vasgeklem en bevind hom tydens die spel tussen die instrument en die ken. Die skouersteun dien om die individuele anatomie van die speler tussen die liggaam en die instrument te vereffen. Veral die lengte van die nek asook die breedte en natuurlike stand van die skouers bepaal hoe die skouersteun gevorm moet wees. Dit word telkens onmiddellik voor die spel opnuut gemonteer. Jonger spelers wat met skouersteune sukkel, gebruik soms 'n spons met 'n rek in plaas daarvan. === Strykstok === [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|regs|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] 'n Viool word gewoonlik met 'n strykstok bespeel, wat bestaan uit 'n stok met 'n lint van perdehaar wat tussen die punt (kop) en die slof aan die teenoorgestelde ente gespan is. 'n Tipiese vioolstrykstok is in die geheel ongeveer 75&nbsp;cm lank en weeg 55 tot 65&nbsp;g. Altvioolstrykstokke is ongeveer 5&nbsp;mm korter en 10&nbsp;g swaarder. Belangrik is die gewigsverdeling: die swaartepunt moet 24 tot 25&nbsp;cm van die begin van die stok af lê (sonder die skroef gemeet).<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, p. 58.</ref> Die stok word meestal van [[Pernambuco|pernambukhout]] (ook bekend as Brasiliaanse hout) gemaak. Goeie pernambukhout het reguit gegroei met parallel lopende vesels; die stok kan besonder dun uitgewerk word en het ondanks die nodige stabiliteit die gewenste elastisiteit. Pernambukhout is dus besonder geskik vir hoëkwaliteit-strykstokke. Omdat die voorkoms van hierdie houtsoort beperk is, word dit moeiliker om goeie kwaliteite te bekom. Ander tradisionele materiale vir duurder stokke sluit slanghout in. Daarom word deesdae ook strykstokke van koolstofveselversterkte plastiek ("koolstofvesel") gebruik, op alle vlakke van vakmanskap, onder andere om by grensoorgange probleme met die [[Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora|CITES]]-verdrag te vermy; baie professionele musikante beskou hul klank- en speeltegniese eienskappe egter as nie gelykwaardig nie. Goedkoop strykstokke vir studente word van minder duur houtsoorte of van veselglas gemaak; sommige veselglas-studentestokke gebruik 'n plastiekhuls as greep en omwikkeling tegelyk. Aan die onderste ent van die stok is die slof van ebbehout, [[ivoor]] of skilpaddop, meestal versier met 'n ronde perlemoerinlegsel, die sogenaamde "oog". Suiwer metaalinlegwerk as versiering kom ook voor. By die slof is 'n skroef wat die hare stywer of losser maak. Net voor die slof beskerm 'n duimkussing van [[leer (stof)|leer]] (die greep) en 'n omwikkeling die stok en bied hulle 'n stewige houvas vir die speler se hand. Tradisionele omwikkelinge is van draad (dikwels silwer of versilwer), sy of [[balein]] ("walvisbeen", nou vervang deur afwisselende stroke bruin en swart plastiek). Tussen die slof en die punt van die stok word die stokhare gespan; dit word die behaarsel genoem. Afhangende van die dikte word ongeveer 150 tot 220 hare uit die stert van hingste van bepaalde perderasse gebruik, tradisioneel van 'n skimmelperd (wat oorwegend wit hare het). Sommige goedkoper strykstokke gebruik sintetiese vesel. Deur die skroef te draai word die hare gespan, en na elke speelsessie moet die hare weer ontspan word. Die hare bring die snare deur daaroor te stryk in trilling. Daarvoor moet die hare gereeld met vaste hars (kolofonium, 'n natuurlike boomhars) behandel word om dit effens klewerig te maak, wat bereik word deur die stok herhaaldelik oor 'n harsblok te stryk. Afhangende van die gebruik en die kwaliteit van die hare moet die behaarsel na twee maande tot uiterlik na 'n jaar vernuwe word. == Stem == [[Lêer:Violin - open strings notes.PNG|regs|duimnael|Die toonhoogtes van die los snare van 'n viool. Die nootname staan onder die notebalk en hul Franse solfège-ekwivalente daarbo: G = sol; D = re; A = la; E = mi. {{audio|Violin open strings.mid|Speel}}]] Viole word gestem deur die stemskroewe in die skroefkas onder die krul te draai of deur die fynstemmerskroewe by die staartstuk te verstel. Alle viole het stemskroewe; fynstemmers is opsioneel. Die meeste fynstemmers bestaan uit 'n metaalskroef wat 'n hefboom beweeg wat aan die ent van die snaar vas is. Hulle maak baie klein toonhoogteverstellings veel makliker as die stemskroewe. Deur 'n fynstemmer kloksgewys te draai, word die toon hoër (omdat die snaar onder groter spanning is), en antikloksgewys word dit laer (omdat die snaar onder minder spanning is). Fynstemmers op al vier snare is baie nuttig by snare met 'n staalkern, en sommige spelers gebruik dit ook met sintetiese snare. Omdat moderne E-snare van staal is, word vir dié snaar byna altyd 'n fynstemmer aangebring. Fynstemmers word nie met dermsnare gebruik nie, wat meer [[Young se modulus|elasties]] is as snare met 'n staal- of sintetiese kern en nie voldoende op die baie klein bewegings van fynstemmers reageer nie. Om 'n viool te stem, word die A-snaar eers op 'n standaardtoonhoogte gestem (gewoonlik A = 440&nbsp;[[hertz|Hz]]; orkeste in Duitsland en Oostenryk stem met 'n kamertoon van 443&nbsp;Hz, in Switserland oorwegend op 442&nbsp;Hz). Wanneer die viool saam met 'n instrument met vaste toonhoogte soos 'n [[klavier]] of [[trekklavier]] speel, word dit na die ooreenstemmende noot op daardie instrument gestem en nie na enige ander stemverwysing nie. Die hobo is gewoonlik die instrument waarna orkeste met viole stem, aangesien sy klank deurdringend is en bo die ander houtblasers uit gehoor kan word. Die ander snare word dan in intervalle van reine kwinte teen mekaar gestem deur hulle paarsgewys te stryk. Vir solospel word soms 'n effens hoër stemming gebruik om die instrument 'n helderder klank te gee; omgekeerd word Barokmusiek soms met laer stemminge gespeel om die klank van die viool sagter te maak. Na die stem kan die kam van die instrument nagegaan word om te verseker dat dit reguit staan en tussen die binneste kepe van die f-gate gesentreer is; 'n skewe kam kan die klank van 'n andersins goed geboude viool aansienlik beïnvloed. Na lang gebruik kan die stemskroewe en hul gate verslyt raak, sodat die skroewe onder spanning makliker glip. 'n Glippende stemskroef laat die toonhoogte van die snaar effens daal, of, as die skroef heeltemal los raak, laat die snaar sy spanning heeltemal verloor. 'n Viool waarvan die stemskroewe glip, moet deur 'n vioolbouer of vioolhersteller herstel word. Stemskroefsmeer, gereeld gebruik, kan die intrede van sulke slytasie vertraag terwyl dit die skroewe glad laat draai. Die stemming G–D–A–E word vir die meeste vioolmusiek gebruik, insluitend klassieke musiek, jazz en volksmusiek. Ander stemminge word soms gebruik; die G-snaar kan byvoorbeeld tot A opgestem word. Die gebruik van nie-standaardstemminge in klassieke musiek staan as ''[[scordatura]]'' bekend; in sommige volksmusiekstyle word dit kruisstemming genoem. Een beroemde voorbeeld van scordatura in die klassieke musiek is [[Camille Saint-Saëns]] se ''Danse macabre'', waar die E-snaar van die soloviool na E♭ verlaag word om 'n spookagtige dissonansie aan die komposisie te verleen. Ander voorbeelde is die derde deel van ''Contrasts'' van [[Béla Bartók]], waar die E-snaar na E♭ en die G-snaar na G♯ gestem word, [[Niccolò Paganini]] se Eerste Vioolkonsert, waar al vier snare 'n halftoon hoër gestem moet word, en die Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber, waarin elke deel 'n ander scordatura-stemming het. In die Indiese klassieke en ligte musiek word die viool in die Suid-Indiese styl waarskynlik op D♯–A♯–D♯–A♯ gestem. Aangesien daar in die Indiese klassieke musiek geen begrip van absolute toonhoogte is nie, kan musikante enige gerieflike stemming gebruik om hierdie relatiewe intervalle tussen die snare te behou. Nog 'n algemene stemming met hierdie intervalle is B♭–F–B♭–F, wat met Sa–Pa–Sa–Pa in die Indiese karnatiese klassieke styl ooreenstem. In die Noord-Indiese Hindoestaanse styl is die stemming gewoonlik Pa–Sa–Pa–Sa in plaas van Sa–Pa–Sa–Pa, wat byvoorbeeld met F–B♭–F–B♭ kan ooreenstem. In die Iranse klassieke musiek en ligte musiek het die viool in elke ''dastgah'' 'n ander stemming;<ref>Edith Gerson-Kiwi: ''The Persian Doctrine of Dastga-Composition. A phenomenological study in the musical modes.'' Israel Music Institute, Tel Aviv 1963, p. 15.</ref> dit word waarskynlik op E–A–E–A in Dastgāh-e Esfahan gestem, in Dastgāh-e Šur op E–A–D–E en E–A–E–E, en in Dastgāh-e Māhur op E–A–D–A. In die Arabiese klassieke musiek word die A- en E-snaar 'n heeltoon verlaag, dit wil sê G–D–G–D, om die spel van Arabiese ''maqams'' te vergemaklik, veral dié met kwarttone. Hoewel die meeste viole vier snare het, is daar viole met bykomende snare, sommige met soveel as sewe. Sewe word algemeen as die maksimum aantal snare beskou wat op 'n strykinstrument prakties is; met meer as sewe snare sou dit onmoontlik wees om enige bepaalde binnesnaar afsonderlik met die strykstok te bespeel. Viole met sewe snare is baie skaars. Die ekstra snare op sulke viole is gewoonlik laer as die G-snaar en word gewoonlik (van die hoogste bygevoegde snaar na die laagste) op C, F en B♭ gestem. As die speellengte van die instrument, dit wil sê die snaarlengte van die bosaal tot die kam, gelyk is aan dié van 'n gewone volgrootte-viool (effens minder as 33&nbsp;cm), kan dit met reg 'n viool genoem word. Sommige van hierdie instrumente is ietwat langer en moet as altviole beskou word. Viole met vyf of meer snare word tipies in jazz of volksmusiek gebruik. Sommige spesiaal gemaakte instrumente het ekstra snare wat nie gestryk word nie, maar deur die trillings van die gestrykte snare meeklink. == Speeltegniek == === Houding === [[Lêer:Man Playing Violin on Bench at Park.jpg|duimnael|upright=0.75|'n Man speel viool op 'n parkbank]] Die viool word sittend of staande bespeel. Soliste (of hulle alleen, met 'n klavier of met 'n orkes speel) speel meestal staande, tensy 'n fisieke gestremdheid dit verhoed, soos in die geval van [[Itzhak Perlman]]. In die orkes en in kamermusiek word daar daarenteen gewoonlik sittend gespeel. In die 2000's en 2010's het sommige orkeste wat Barokmusiek uitvoer (soos die Freiburger Barockorchester) al hul violiste en altvioliste, solo en ensemble, staande laat speel. Die viool rus aan die linkerkant op die skouer en bors van die violis en word, afhangende van die houding of draai van die kop, deur die linkerkant van die onderkaak, soms deur die ken, op die kenstuk vasgehou en deur die linkerskouer ondersteun, dikwels met behulp van 'n skouersteun. Die kaak en die skouer moet die viool stewig genoeg vashou sodat dit stabiel bly wanneer die linkerhand van 'n hoë posisie ('n hoë noot ver op die toets) na 'n lae (nader aan die skroefkas) beweeg. In die Indiese houding word die stabiliteit van die viool verseker deur die krul wat op die sy van die voet rus. Van die linkerhand word die duim gebruik om die hals te omvat of as hulp vir bepaalde greeptegnieke. Al die ander vingers speel uitsluitlik op die snare om die gewenste tone vas te lê. Afhangende van die skool neem die linkerhand ook 'n ondersteunende of vashoufunksie van die instrument oor. Die regterhand hanteer die strykstok, waarmee die snare meestal tussen die einde van die toets en die kam gestryk word, in moderne komposisies deels ook agter die kam. Dit word die kontakpunt genoem. Vir die wisselende volume, die klankkleure, die presisie van die artikulasie, die legatospel en meer is dit beslissend met watter kombinasie van gewig, snelheid, kontakpunt (na aan die kam, na aan die toets of tussenin) en kanteling van die stokhare die snare aangeraak word. Hoewel onderwysers die wesenlike belang van 'n goeie houding beklemtoon, sowel ter wille van die kwaliteit van die spel as om die kans op oorbelastingsbeserings te verminder, verskil advies oor wat 'n goeie houding is en hoe dit bereik word in die besonderhede. Almal dring egter aan op die belang van 'n natuurlike, ontspanne posisie sonder spanning of styfheid. Wat byna universeel aanbeveel word, is om die linkerpols reguit (of baie naby daaraan) te hou sodat die vingers van die linkerhand vry kan beweeg en die kans op besering verminder word, en om albei skouers in 'n natuurlike, ontspanne posisie te hou en te vermy om enige van hulle oordrewe op te trek. Dit sou, soos enige ander onnodige spanning, die bewegingsvryheid beperk en die risiko van besering verhoog. 'n Krom houding kan goeie spel belemmer omdat dit die liggaam uit balans bring en die skouers laat optrek. Nog 'n teken van ongesonde spanning is pyn in die linkerhand, wat op te veel druk by die vashou van die viool dui. === Linkerhand en toonhoogte === [[Lêer:Violin first position fingering chart.svg|regs|upright=1.35|duimnael|Vingersettings in die eerste posisie. Hierdie diagram toon net die note van die eerste posisie; daar is hoër note buite dié wat aangedui word.]] [[Lêer:Geigengrifftabelle.svg|duimnael|regs|Greeptabel vir alle toonsoorte]] Die linkerhand bepaal die klinkende lengte van die snaar, en dus die toonhoogte, deur dit met die vingerpunte teen die toets te "gryp" (vas te druk), wat verskillende toonhoogtes voortbring. Aangesien die viool geen frette het om die snare af te stop nie, soos gebruiklik by die [[kitaar]], moet die speler presies weet waar om die vingers op die snare te plaas om met goeie intonasie (suiwer) te speel. Beginners speel los snare en die laagste posisie, naaste aan die bosaal. Studente begin dikwels met relatief maklike toonsoorte, soos A-majeur en G-majeur, en leer toonlere en eenvoudige melodieë. Deur toonlere en arpeggio's te oefen en die gehoor op te lei, "vind" die linkerhand van die violis die note uiteindelik intuïtief deur spiergeheue. Beginners maak soms gebruik van [[kleefband|kleefbandjies]] op die toets vir die korrekte plasing van die linkerhandvingers, maar laat die bandjies gewoonlik gou staan wanneer hulle vorder. Nog 'n algemene merktegniek gebruik kolletjies [[korrigeervloeistof]] op die toets, wat binne 'n paar weke se gereelde oefening afslyt. Hierdie praktyk word ongelukkig soms in plaas van voldoende gehooropleiding gebruik, sodat die plasing van die vingers deur die oog en nie deur die oor gelei word nie. Veral in die vroeë stadiums van die leerproses is die sogenaamde "klinkende tone" nuttig. Daar is nege sulke note in die eerste posisie, waar 'n gegrypte noot 'n unisoon of oktaaf met 'n ander (los) snaar klink en dié laat meeresoneer. Studente gebruik hierdie klinkende tone dikwels om die intonasie van die gegrypte noot te kontroleer deur te luister of dit met die los snaar harmonieer. Wanneer die gegrypte toonhoogte "A" op die G-snaar gespeel word, kan die violis byvoorbeeld terselfdertyd die los D-snaar speel om die intonasie van die gegrypte "A" te toets. As die "A" suiwer is, behoort die "A" en die los D-snaar 'n harmonieuse reine kwart voort te bring. Viole word in reine kwinte gestem, soos al die orkesstrykers (viool, altviool, tjello) behalwe die kontrabas, wat in reine kwarte gestem word. Elke daaropvolgende noot word gegryp op die toonhoogte wat die speler as die harmonieuste ervaar; wanneer 'n violis onbegeleid speel, "speel hy nie konsekwent in óf die getempereerde óf die natuurlike [reine] toonleer nie, maar neig in die geheel om by die Pythagorese toonleer aan te sluit."<ref>Seashore, Carl (1938). ''Psychology of Music'', p. 224. Aangehaal in Kolinski, Mieczyslaw (somer–herfs 1959). "A New Equidistant 12-Tone Temperament", p. 210, ''Journal of the American Musicological Society'', vol. 12, nr. 2/3, pp. 210–214.</ref> Wanneer violiste in 'n [[strykkwartet]] of 'n strykorkes speel, "versoet" die strykers gewoonlik hul stemming om by die toonsoort te pas waarin hulle speel. Wanneer daar saam met 'n instrument met gelykswewende stemming gespeel word, soos 'n klavier, pas vaardige violiste hul stemming by die gelykswewende stemming van die klavier aan om dissonante note te vermy. Die vingers word in die [[musieknotasie]], soos in bladmusiek en etudeboeke, konvensioneel van 1 (wysvinger) tot 4 (pinkie) genommer. Veral in leeruitgawes van vioolmusiek kan syfers bo die note aandui watter vinger gebruik moet word, met ''0'' of ''O'' vir 'n los snaar. Die diagram regs toon die rangskikking van die note wat in die eerste posisie bereik kan word. Wat nie op hierdie diagram gewys word nie, is hoe die afstande tussen die nootposisies kleiner word hoe hoër (in toonhoogte) die vingers van die bosaal af beweeg. Die balke aan die kante van die diagram stel die gebruiklike moontlikhede vir beginners se kleefbandjies voor, by die 1ste, hoë 2de, 3de en 4de vinger. ==== Posisies ==== Die plasing van die linkerhand op die toets word deur "posisies" gekenmerk. Die eerste posisie, waar die meeste beginners begin (hoewel sommige metodes in die derde posisie begin), is die posisie wat die meeste in strykmusiek gebruik word. Musiek wat vir beginnende jeugorkeste gekomponeer is, is dikwels meestal in die eerste posisie. Die laagste noot wat in hierdie posisie in standaardstemming beskikbaar is, is 'n los G₃; die hoogste noot in die eerste posisie word met die vierde vinger op die E-snaar gespeel en klink as B₅. Deur die hand op die hals op te skuif, neem die eerste vinger die plek van die tweede vinger in, wat die speler in die ''tweede posisie'' bring. Deur die eerste vinger die eerste-posisie-plek van die derde vinger te laat inneem, kom die speler in die ''derde posisie'', en so voorts. 'n Verandering van posisie, met die gepaardgaande beweging van die hand, word 'n ''posisiewisseling'' genoem, en doeltreffende posisiewisselings met behoud van suiwer intonasie en 'n gladde legato (verbonde) klank is 'n sleutelelement van die tegniek op alle vlakke. Dikwels word 'n "gidsvinger" gebruik: die laaste vinger wat 'n noot in die ou posisie gespeel het, raak tydens die wisseling voortdurend liggies aan die snaar om op sy korrekte plek in die nuwe posisie uit te kom. In elementêre wisselingsoefeninge word die "gidsvinger" dikwels hoorbaar gemaak terwyl dit op of af langs die snaar gly, sodat die speler die korrekte plasing op die gehoor kan vaslê. Buite hierdie oefeninge behoort dit selde hoorbaar te wees (tensy die speler bewustelik 'n portamento-effek om uitdrukkingsredes toepas). Tydens 'n wisseling in lae posisies beweeg die duim van die linkerhand op of af langs die hals van die instrument om in dieselfde posisie relatief tot die vingers te bly (hoewel die beweging van die duim effens voor of effens na die beweging van die vingers kan plaasvind). In sulke posisies word die duim dikwels as 'n "anker" beskou waarvan die plek bepaal in watter posisie die speler is. In baie hoë posisies kan die duim nie met die vingers meebeweeg nie, omdat die klankkas van die instrument in die pad kom. In plaas daarvan beweeg die duim om die hals van die instrument om by die punt te sit waar die hals die regterronding van die klankkas ontmoet, en bly daar terwyl die vingers tussen die hoë posisies beweeg. 'n Noot wat buite die normale omvang van 'n posisie gespeel word, sonder wisseling, word 'n ''strekking'' genoem. In die derde posisie op die A-snaar sit die hand byvoorbeeld natuurlik met die eerste vinger op D en die vierde op G of G♯. Om die eerste vinger terug na 'n C♯ te strek, of die vierde vinger op na 'n A, vorm 'n strekking. Strekkings word algemeen gebruik waar een of twee note effens buite 'n andersins stewige posisie lê, en het die voordeel dat hulle minder opvallend is as 'n wisseling of 'n snaaroorgang. Die laagste posisie op die viool word die "halwe posisie" genoem. In hierdie posisie is die eerste vinger op 'n "lae eerste-posisie"-noot, byvoorbeeld B♭ op die A-snaar, en die vierde vinger in 'n afwaartse strekking vanaf sy gewone posisie, byvoorbeeld D op die A-snaar, met die ander twee vingers na behoefte tussenin geplaas. Aangesien die posisie van die duim in die "halwe posisie" tipies dieselfde is as in die eerste posisie, kan dit beter as 'n agterwaartse strekking van die hele hand as as 'n egte posisie beskou word. Die bogrens van die viool se omvang word grootliks deur die vaardigheid van die speler bepaal, wat maklik meer as twee oktawe op 'n enkele snaar en vier oktawe op die instrument as geheel kan speel. Posisiename word meestal vir die laer posisies en in metodeboeke en etudes gebruik; om dié rede hoor 'n mens selde verwysings na iets hoër as die sewende posisie. Die hoogste posisie is prakties gesproke die 13de. Baie hoë posisies is om twee redes 'n besondere tegniese uitdaging. Eerstens word die verskil in ligging van die verskillende note in hoë posisies veel kleiner, wat die note moeiliker maak om te vind en in sommige gevalle op die gehoor te onderskei. Tweedens is die veel korter klinkende lengte van die snaar in baie hoë posisies 'n uitdaging vir die regterarm en die strykstok om die instrument doeltreffend te laat klink. Hoe fyner (en duurder) 'n instrument, hoe beter kan dit 'n goeie toon tot bo aan die toets, by die hoogste toonhoogtes op die E-snaar, volhou. Alle note (behalwe dié onder die los D) kan op meer as een snaar gespeel word. Dit is 'n standaardontwerpkenmerk van snaarinstrumente, wat egter van die klavier verskil, wat vir elk van sy 88 note net een plek het. Die noot van die los A op die viool kan byvoorbeeld as die los A gespeel word, of op die D-snaar (in die eerste tot vierde posisie) of selfs op die G-snaar (baie hoog op, in die sesde tot negende posisie). Elke snaar het 'n ander [[toonkleur]], vanweë die verskillende gewigte (diktes) van die snare en die resonansies van ander los snare. Die G-snaar word byvoorbeeld dikwels beskou as 'n baie volle, klankryke klank te hê wat besonder gepas is vir laat-Romantiese musiek. Dit word dikwels in die musiek aangedui met die merk ''sul G'' of ''IV'' ('n Romeinse syfer wat aandui dat op die vierde snaar gespeel moet word; volgens konvensie word die snare van die dunste, hoogste (I) tot die laagste (IV) genommer). Selfs sonder uitdruklike aanwysings in die partituur sal 'n gevorderde violis na eie oordeel en artistieke aanvoeling kies op watter snaar bepaalde note of passasies gespeel word. Wanneer 'n passasie op 'n lae snaar en in 'n hoër posisie gespeel word, hoewel dit op 'n hoër snaar gemakliker gespeel sou kon word, dien dit ook om 'n besondere klankkleur voort te bring. ==== Los snare ==== As 'n snaar gestryk of getokkel word sonder dat 'n vinger dit gryp, word dit 'n ''los snaar'' genoem. Dit gee 'n ander klank as 'n gegrypte snaar, aangesien die snaar by die bosaal vryer tril as onder 'n vinger. Verder is dit onmoontlik om vibrato ten volle op 'n los snaar te gebruik (hoewel 'n gedeeltelike effek verkry kan word deur 'n noot 'n oktaaf hoër op 'n aangrensende snaar te gryp en dié te laat vibreer, wat 'n element van vibrato in die botone inbring). In die klassieke tradisie gebruik violiste dikwels 'n snaaroorgang of posisiewisseling om die verandering van toonkleur wat 'n los snaar meebring, te vermy, tensy die komponis dit aandui. Dit geld veral vir die los E, wat dikwels as hard van klank beskou word. Daar is egter ook situasies waar 'n los snaar spesifiek vir artistieke effek gekies kan word. Dit kom voor in klassieke musiek wat die bourdon van 'n [[orrel]] naboots (soos J.S. Bach in sy Partita in E vir soloviool bereik het), in ''fiddle''-musiek (byvoorbeeld ''Hoedown'') of waar stappe om die los snaar te vermy musikaal onvanpas is (byvoorbeeld in Barokmusiek, waar posisiewisselings minder gebruiklik was). In vinnige passasies van toonlere of arpeggio's kan 'n los E-snaar eenvoudig gerieflikheidshalwe gebruik word as die noot nie tyd het om uit te klink en 'n harde toonkleur te ontwikkel nie. In volksmusiek, ''fiddle''-musiek en ander tradisionele musiekgenres word los snare algemeen om hul resonante toonkleur gebruik. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n gegrypte noot op 'n aangrensende snaar te speel, lewer 'n [[doedelsak]]agtige bourdon, wat komponiste dikwels ter nabootsing van volksmusiek gebruik. Soms is die twee note identies (byvoorbeeld 'n gegrypte A op die D-snaar teen die los A-snaar), wat 'n klinkende soort ''fiddle''-klank gee. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n identiese gegrypte noot te speel, kan ook vereis word wanneer meer volume nodig is, veral in orkesspel. Sommige klassieke vioolpartye het note waarvoor die komponis die violis vra om 'n los snaar te speel, weens die spesifieke klankkarakter wat 'n los snaar skep. ==== Dubbelgrepe, akkoorde en bourdons ==== 'n Dubbelgreep is wanneer twee afsonderlike snare deur die vingers gegryp en gelyktydig gestryk word, wat twee deurlopende tone voortbring (tipiese intervalle sluit tertse, kwarte, kwinte, sekstes en oktawe in). Dubbelgrepe kan in enige posisie aangedui word, hoewel die wydste interval wat natuurlik in een posisie as dubbelgreep gespeel kan word, 'n oktaaf is (met die wysvinger op die laer snaar en die pinkie op die hoër snaar). Nietemin word in gevorderde repertoire soms dubbelgrepe van desiemes of selfs meer vereis, wat 'n gestrekte linkerhandposisie met uitgestrekte vingers tot gevolg het. Die term "dubbelgreep" word dikwels ook gebruik vir die laat klink van 'n los snaar saam met 'n gegrypte noot, hoewel net een vinger 'n snaar gryp. Met die tegniek van die dubbelgreep kan dus tweestemmig gespeel word. Waar drie of vier gelyktydige note aangedui word, "verdeel" die violis gewoonlik die akkoord: drie- of vierstemmige akkoorde word normaalweg gearpeggieer, deur die onderste een of twee note eerste te speel en onmiddellik na die boonste een of twee note voort te gaan, waarby die natuurlike resonansie van die instrument 'n effek voortbring soortgelyk aan asof al vier note gelyktydig geklink het. In sommige omstandighede is 'n "drievoudige greep" moontlik, waar drie note oor drie snare gelyktydig klink. Die strykstok raak nie van nature drie snare tegelyk nie, maar met voldoende stoksnelheid en druk, wanneer die violis 'n drienoot-akkoord "breek", kan die stokhare tydelik oor drie snare gebuig word sodat elkeen gelyktydig klink. Dit word met 'n swaar streek bereik, tipies naby die slof en met die stok op 'n sekere afstand van die kam, en bring 'n harde, aggressiewe toon voort. Dit is so moontlik om drienoot-akkoorde van kort duur, ook verskeie ná mekaar, sonder arpeggio te speel, sodat daar werklik drie stemme gelyktydig klink. Vierstemmige spel sonder arpeggio kan net met 'n spesiaal gekonstrueerde ronde strykstok verwesenlik word. Dubbelgrepe in die orkes word soms ''divisi'' gemerk en tussen die spelers verdeel, sodat een deel van die musikante die laer noot en 'n ander deel die hoër noot speel. Dubbelgrepe (en ''divisi'') kom algemeen in orkesrepertoire voor wanneer die viole begeleiding speel en 'n ander instrument of groep die melodie speel. In sommige genres van die historiese uitvoeringspraktyk (gewoonlik van Barokmusiek en vroeër) word nóg verdeelde akkoorde nóg drievoudige grepe as gepas beskou; sommige violiste arpeggieer alle akkoorde (insluitend gewone dubbelgrepe) deur al die note of die meeste daarvan afsonderlik te speel asof hulle as 'n gebonde figuur geskryf is. Met die ontwikkeling van moderne viole het drievoudige grepe egter natuurliker geword, omdat die kam minder gekrom is. In sommige musiekstyle kan 'n aangehoue bourdon op 'n los snaar gespeel word tydens 'n passasie wat hoofsaaklik op 'n aangrensende snaar geskryf is, om 'n basiese begeleiding te bied. Dit kom meer in volkstradisies as in die klassieke musiek voor. ==== Vibrato ==== [[Lêer:MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv|duimnael|Kyoko Yonemoto speel [[Niccolò Paganini|Paganini]] se Caprice nr. 24 op 'n viool]] [[Lêer:Peter Bissing.png|duimnael|regs|Petrowitsch Bissing was 'n onderwyser in vibratometodiek op die viool<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9-EqAAAAYAAJ&q=PETROWITCH+BISSING&pg=RA2-PA52|publisher=Jacobs' Band Monthly, Volume 4|page=52|year=1919|access-date=16 November 2012|title=The Violin|first=Louis|last=Eaton}}</ref> en het 'n boek met die titel ''Cultivation of the Violin Vibrato Tone'' gepubliseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IwhLMgEACAAJ|title=Cultivation of the Violin Vibrato Tone|first=Petrowitsch|last=Bissing|publisher=Central States Music Publishing Company|access-date=16 November 2012}}</ref>]] Vibrato is 'n tegniek van die linkerhand en -arm waarby die toonhoogte van 'n noot subtiel in 'n polsende ritme wissel. Hoewel verskillende dele van die hand of arm by die beweging betrokke kan wees, is die resultaat 'n beweging van die vingerpunt wat 'n geringe verandering in die trillende snaarlengte meebring, wat 'n golwing in die toonhoogte veroorsaak. Die meeste violiste ossilleer onder die noot, dit wil sê laer in toonhoogte as die eintlike noot, wanneer hulle vibrato gebruik, omdat geglo word dat die waarneming die hoogste toonhoogte in 'n wisselende klank bevoordeel.<ref>{{Cite book|title=String Builder, Book 3: Teacher's Manual |last=Applebaum |first=Samuel |year=1957 |publisher=Alfred Publishing |location=New York |isbn=978-0-7579-3056-0 |page=4 }}. "Now we will discipline the shaking of the left hand in the following manner: Shake the wrist slowly and evenly in 8th notes. Start from the original position and for the second 8th note the wrist is to move backward (toward the scroll). Do this in triplets, dotted 8ths and 16ths, and 16th notes. A week or two later, the vibrato may be started on the Violin. ... The procedure will be as follows: 1. Roll the finger tip from this upright position on the note, to slightly below the pitch of this note."</ref> Vibrato doen min of niks om 'n onsuiwer noot te verbloem; met ander woorde, verkeerd toegepaste vibrato is 'n slegte plaasvervanger vir goeie intonasie. Toonlere en ander oefeninge wat op intonasie gerig is, word tipies sonder vibrato gespeel om die werk makliker en doeltreffender te maak. Musiekstudente word dikwels geleer dat vibrato veronderstel word tensy dit anders in die musiek aangedui is. Dit kan 'n struikelblok wees vir 'n klassiek opgeleide violis wat in 'n styl wil speel wat min of geen vibrato gebruik, soos Barokmusiek in historiese styl en baie tradisionele ''fiddle''-style. Vibrato kan deur 'n gepaste kombinasie van vinger-, pols- en armbewegings voortgebring word. Deur die vingerpunt van die grypende vinger liggies heen en weer te rol, ontstaan vingervibrato. Een metode, ''handvibrato'' (of ''polsvibrato''), behels dat die hand by die pols heen en weer gekantel word om die ossillasie te bewerkstellig. 'n Ander metode, ''armvibrato'', moduleer die toonhoogte deur beweging van die hele onderarm by die elmboog met 'n vaste pols. 'n Kombinasie van hierdie tegnieke stel 'n speler in staat om 'n groot verskeidenheid klankeffekte voort te bring. Die "wanneer", "waarvoor" en "hoeveel" van vibrato is artistieke kwessies van styl en smaak, waarby verskillende onderwysers, musiekskole en musiekstyle verskillende vibratostyle verkies. Oordrewe vibrato kan byvoorbeeld hinderlik word. Akoesties gesproke het die interessantheid wat vibrato aan die klank toevoeg te doen met die manier waarop die mengsel van botone<ref>{{Cite web|url=http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207150243/http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |url-status=dead |archive-date=7 Februarie 2010 |title=The psychoacoustic secret of vibrato |first=Martin |last=Schleske |access-date=11 Februarie 2010 |quote=Accordingly, the sound level of each harmonic will have a periodically fluctuating value due to the vibrato.}}</ref> (of toonkleur) en die rigtingpatroon van die klankuitstraling met veranderinge in toonhoogte verander. Deur die klank ritmies na verskillende dele van die vertrek te "rig",<ref>{{Cite web | last=Curtin | first=Joseph | title=Weinreich and Directional Tone Colour | url=http://www.josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | date=April 2000 | work=Strad Magazine | access-date=23 Mei 2009 | quote=In the case of string instruments, however, not only are they strongly directional, but the pattern of their directionality changes very rapidly with frequency. If you think of that pattern at a given frequency as beacons of sound, like the quills of a porcupine, then even the slight changes in pitch created by vibrato can cause those quills to be continually undulating. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090529062722/http://josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | archive-date=29 Mei 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://knutsacoustics.com/files/weinreich,-g.-directional-tone-color-jasa-1997.pdf |title=Directional tone color |last=Weinreich |first=Gabriel |date=16 Desember 1996 |publisher=Acoustical Society of America |quote=The effect can be visualized in terms of a number of highly directional sound beacons, all of which the vibrato causes to undulate back and forth in a coherent and highly organized fashion. It is obvious that such a phenomenon will help immensely in fusing sounds of the differently directed partials into a single auditory stream; one may even speculate that it is a reason why vibrato is used so universally by violinists—as compared to wind players, from the sound of whose instruments directional tone color is generally absent.}}</ref> voeg vibrato 'n "glans" of "lewendigheid" by die klank van 'n goed geboude viool. Vibrato word grootliks aan die oordeel van die violis oorgelaat. Verskillende soorte vibrato bring verskillende stemminge in 'n stuk, en die wisselende grade en style van vibrato is dikwels kenmerke wat by bekende violiste uitstaan. ==== Vibratotriller ==== 'n Vibrato-agtige beweging kan soms gebruik word om 'n vinnige [[triller]]effek te skep. Om hierdie effek uit te voer, word die vinger bo die vinger wat die noot gryp, net effens van die snaar af geplaas (stewig teen die grypende vinger gedruk) en 'n vibratobeweging uitgevoer. Die tweede vinger raak met elke ossillasie liggies aan die snaar bo die laer vinger, sodat die toonhoogte ossilleer op 'n manier wat soos 'n mengsel van wye vibrato en 'n baie vinnige triller klink. Dit gee 'n minder duidelike oorgang tussen die hoër en die laer noot en word gewoonlik as interpretatiewe keuse toegepas. Hierdie trillertegniek werk net goed vir halftoontrillers of trillers in hoë posisies (waar die afstand tussen die note kleiner is), aangesien dit vereis dat die trillende vinger en die vinger daaronder aan mekaar raak, wat die afstand wat getrill kan word, beperk. In baie hoë posisies, waar die trilafstand kleiner as die breedte van die vinger is, kan 'n vibratotriller die enigste opsie vir trillereffekte wees. ==== Flageolettone ==== [[Lêer:Violin sounds and techniques.ogg|duimnael|regs|Vioolklanke en -tegnieke: los snare (arco en pizzicato); A-majeur-toonleer (arco en pizzicato); begin van 'n A-majeur-toonleer met vibrato; A-majeur-toonleer col legno gespeel; natuurlike flageolettone van 'n A, E en 'n A; kunsmatige flageolet van A₇; flageolet-glissando op die A-snaar]] Deur die snaar liggies met 'n vingerpunt by 'n [[nodus (fisika)|nodus]] aan te raak, sonder om die snaar heeltemal vas te druk, en die snaar dan te tokkel of te stryk, ontstaan flageolettone (harmonieke of botone). In plaas van die normale toon klink 'n hoër noot. Daardeur word die grondfrekwensie gedemp en tril net die ooreenstemmende botone (byvoorbeeld die dubbele of drievoudige frekwensie wanneer die vinger by die helfte of by 'n derde van die snaarlengte geplaas word). Daar ontstaan fluitagtige tone. Elke nodus lê by 'n heeltallige deling van die snaar, byvoorbeeld halfpad of 'n derde langs die lengte van die snaar. 'n Instrument wat goed reageer, laat talle moontlike flageoletnodusse langs die lengte van die snaar klink. Flageolettone word in die musiek óf met 'n sirkeltjie bo die noot wat die toonhoogte van die flageolet bepaal, óf met ruitvormige nootkoppe aangedui. Daar is twee soorte: ''natuurlike flageolettone'' en ''kunsmatige flageolettone'' (ook ''valse flageolettone'' genoem). Natuurlike flageolettone word op 'n los snaar gespeel. Die toonhoogte van die los snaar wanneer dit getokkel of gestryk word, word die grondfrekwensie genoem. Flageolettone word ook ''botone'' of ''deeltone'' genoem. Hulle kom voor by heeltallige veelvoude van die grondtoon, wat die eerste harmoniek genoem word. Die tweede harmoniek is die eerste botoon (die oktaaf bo die los snaar), die derde harmoniek is die tweede botoon, en so voorts. Die tweede harmoniek lê in die middel van die snaar en klink 'n oktaaf hoër as die toonhoogte van die snaar. Die derde harmoniek verdeel die snaar in derdes en klink 'n oktaaf en 'n kwint bo die grondtoon, en die vierde harmoniek verdeel die snaar in kwarte en klink twee oktawe bo die eerste. Die klank van die tweede harmoniek is die helderste van almal, omdat dit 'n gemeenskaplike nodus met al die daaropvolgende ewe harmonieke (4de, 6de, ens.) het. Die derde en die daaropvolgende onewe harmonieke is moeiliker om te speel, omdat hulle die snaar in 'n onewe aantal trillende dele verdeel en nie so baie nodusse met ander harmonieke deel nie. Kunsmatige flageolettone is moeiliker om voort te bring as natuurlike, aangesien hulle behels dat die snaar gegryp én 'n flageolet op die gegrypte noot gespeel word. Met die ''oktaafraam'' (die normale afstand tussen die eerste en die vierde vinger in enige gegewe posisie) en die vierde vinger wat die snaar 'n kwart bo die gegrypte noot net aanraak, ontstaan die vierde harmoniek, twee oktawe bo die gegrypte noot. Vingerplasing en -druk, asook stoksnelheid, -druk en kontakpunt, is almal wesenlik om die gewenste flageolet te laat klink. Boonop moet in passasies met verskillende note as valse flageolettone die afstand tussen die grypende vinger en die flageoletvinger voortdurend verander, aangesien die afstand tussen die note oor die lengte van die snaar verander. Die ''flageoletvinger'' kan die snaar ook 'n groot terts bo die vasgedrukte noot aanraak (die vyfde harmoniek), of 'n kwint hoër ('n derde harmoniek). Hierdie flageolettone word minder algemeen gebruik; in die geval van die groot terts moet sowel die gegrypte noot as die aangeraakte noot effens hoog gespeel word, anders spreek die flageolet nie so geredelik aan nie. In die geval van die kwint is die strekking groter as wat vir baie violiste gemaklik is. In die algemene repertoire word breuke kleiner as 'n sesde nie gebruik nie. Verdelings tot 'n agtste word egter soms gebruik, en met 'n goeie instrument en 'n vaardige speler is verdelings so klein as 'n twaalfde moontlik. Daar is 'n paar boeke wat uitsluitlik aan die studie van vioolflageolettone gewy is. Twee omvattende werke is Henryk Heller se sewedelige ''Theory of Harmonics'', in 1928 deur Simrock gepubliseer, en Michelangelo Abbado se vyfdelige ''Tecnica dei suoni armonici'', in 1934 deur Ricordi gepubliseer. Uitgebreide passasies in kunsmatige flageolettone kom in die virtuose vioolliteratuur voor, veral van die 19de en vroeë 20ste eeu. Twee opvallende voorbeelde hiervan is 'n hele gedeelte van Vittorio Monti se ''Csárdás'' en 'n passasie omtrent in die middel van die derde deel van [[Pjotr Tsjaikofski]] se Vioolkonsert. 'n Gedeelte van die derde deel van Paganini se Vioolkonsert nr. 1 bestaan uit dubbelgreeptertse in flageolettone. Wanneer snare verslyt, vuil en oud is, is die flageolettone moontlik nie meer suiwer in toonhoogte nie. Om dié rede vervang violiste hul snare gereeld. === Regterhand en klankkleur === Die snare kan laat klink word deur die hare van die strykstok, wat in die regterhand gehou word, daaroor te trek (''arco'') of deur hulle te tokkel (''pizzicato''), meestal met die regterhand. In sommige gevalle tokkel die violis snare met die linkerhand. Dit word gedoen om oorgange van pizzicato na arco te vergemaklik, en dit word ook in sommige virtuose vertoonstukke gebruik. Linkerhand-pizzicato word gewoonlik op los snare gedoen. Pizzicato word op al die instrumente van die vioolfamilie gebruik; die sistematiese studie van gevorderde pizzicatotegnieke is egter die verste ontwikkel in die jazzkontrabas, 'n styl waarin die instrument byna uitsluitlik getokkel word. Die regterarm, -hand en strykstok en die stoksnelheid is verantwoordelik vir toonkwaliteit, [[ritme]], [[dinamika (musiek)|dinamika]], artikulasie en die meeste (maar nie alle) veranderinge in [[toonkleur]]. Die speler trek die strykstok oor die snaar, wat die snaar laat tril en 'n aangehoue toon voortbring. Die natuurlike tekstuur van die perdehaar en die klewerigheid van die hars help die stok om die snaar te "gryp", en wanneer die stok oor die snaar getrek word, laat dit die snaar 'n toon klink. Stryk kan gebruik word om lang aangehoue note of melodieë voort te bring. In 'n strykersgroep kan 'n noot eindeloos volgehou lyk as die spelers in die groep op verskillende tye van strykrigting verander. Die strykstok kan ook gebruik word om kort, skerp nootjies te speel, soos herhaalde note, toonlere en arpeggio's, wat in baie musiekstyle 'n stuwende ritme verskaf. ==== Stryktegnieke ==== Die wesenlikste deel van die stryktegniek is die greep van die strykstok. Gewoonlik is die duim gebuig in die klein ruimte tussen die slof en die omwikkeling van die stok. Die ander vingers is ietwat eweredig oor die bokant van die stok verspreid. Die pinkie is gekrul, met die vingerpunt op die hout naas die skroef. Die viool bring harder note voort met groter stoksnelheid of meer gewig op die snaar. Die twee metodes is nie gelykwaardig nie, omdat hulle verskillende toonkleure voortbring; om op die snaar af te druk, is geneig om 'n harder, intenser klank te gee. 'n Harder klank kan ook verkry word deur die stok nader aan die kam te plaas. Die kontakpunt waar die stok die snaar kruis, beïnvloed ook die toonkleur. Om naby die kam te speel (''sul ponticello'') gee 'n intenser klank as gewoonlik en beklemtoon die hoër harmonieke, terwyl om met die stok oor die einde van die toets te speel (''sul tasto'') 'n delikate, eteriese klank gee wat die [[grondtoon]] beklemtoon. Shinichi Suzuki het die kontakpunt die "[[Fritz Kreisler|Kreisler]]-snelweg" genoem; 'n mens kan die verskillende kontakpunte as "bane" op die snelweg beskou. Die klankkleur kan dus deur die manier van stokvoering verreikend beïnvloed word: deur die mees uiteenlopende stryksnelhede by 'n baie veranderlike stokdruk, maar ook deur die plek van die stryk (nader aan die kam of nader aan die toets). Verskillende maniere van aanslag met die strykstok bring verskillende artikulasies voort. Daar is baie stryktegnieke wat elke speelstyl moontlik maak. Baie onderwysers, spelers en orkeste bestee baie tyd aan die ontwikkeling van tegnieke en die skep van 'n eenvormige tegniek binne die groep. Hierdie tegnieke sluit in legato-stryk ('n gladde, verbonde, aangehoue klank wat vir melodieë geskik is), ''collé'' en 'n verskeidenheid strykwyses wat korter note voortbring, waaronder ricochet, ''sautillé'', ''martelé'', ''spiccato'' en staccato. ==== Pizzicato ==== 'n Noot wat in die geskrewe musiek ''pizz.'' (afkorting vir ''pizzicato'') gemerk is, moet gespeel word deur die snaar met 'n vinger van die regterhand te tokkel in plaas van te stryk. (Die wysvinger word hier die meeste gebruik.) Soms word in orkespartye of virtuose solomusiek waar die stokhand besig is (of vir vertoon-effek) ''linkerhand-pizzicato'' aangedui met 'n + (plusteken) onder of bo die noot. By linkerhand-pizzicato word twee vingers op die snaar geplaas; die een (gewoonlik die wys- of middelvinger) word op die korrekte noot geplaas, en die ander (gewoonlik die ring- of pinkvinger) bo die noot. Die hoër vinger tokkel dan die snaar terwyl die laer een bly lê, wat die korrekte toonhoogte voortbring. Deur die krag van die tokkel te vergroot, kan die volume van die noot verhoog word. Pizzicato word in orkeswerke en in solo-vertoonstukke gebruik. In orkespartye moet violiste dikwels baie vinnig van arco na pizzicato oorskakel, en omgekeerd. ==== Col legno ==== 'n Aanduiding ''col legno'' ([[Italiaans]] vir "met die hout") in die geskrewe musiek vereis dat die snaar of snare met die stok van die strykstok geslaan word in plaas van dat die hare van die stok oor die snare getrek word. Hierdie stryktegniek word betreklik selde gebruik en lewer 'n gedempte, perkussiewe klank. Die spookagtige kwaliteit van 'n vioolgroep wat ''col legno'' speel, word in sommige simfoniese stukke benut, veral in die "Heksedans" van die laaste deel van [[Hector Berlioz]] se ''Symphonie fantastique''. Saint-Saëns se simfoniese gedig ''Danse macabre'' laat die strykersgroep die ''col legno''-tegniek gebruik om die klank van dansende geraamtes na te boots. "Mars" uit Gustav Holst se ''The Planets'' gebruik ''col legno'' om 'n herhaalde ritme in 5/4-tydmaat te speel. [[Benjamin Britten]] se ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' vereis dit in die "[[slaginstrument|Perkussie]]"-variasie. [[Dmitri Sjostakowitsj]] gebruik dit in sy Veertiende Simfonie in die deel "In die Santé-gevangenis". Sommige violiste maak egter beswaar teen hierdie speelwyse, omdat dit die afwerking kan beskadig en die waarde van 'n goeie strykstok kan verminder, maar die meeste van hulle maak 'n kompromie deur minstens vir die duur van die betrokke passasie 'n goedkoop strykstok te gebruik. ==== Détaché, martelé en tremolo ==== ''Détaché'' is 'n gladde en egalige streek waarby die stoksnelheid en -gewig van die begin van die streek tot die einde dieselfde bly.<ref>{{Cite journal|last=Fischer|first=Simon|date=1999|title=Detache|journal=Strad|volume=110|pages=638|via=Music Index}}</ref> ''Martelé'', letterlik "gehamer", is 'n sterk geaksentueerde effek wat voortgebring word deur elke streek kragtig en plotseling los te laat. Martelé kan in enige deel van die stok gespeel word en word in die geskrewe musiek soms met 'n pylpunt aangedui. Tremolo is die baie vinnige herhaling (tipies van 'n enkele noot, maar soms van meer note), gewoonlik by die punt van die stok gespeel. Tremolo word met drie kort, skuins strepies deur die steel van die noot aangedui en word dikwels as klankeffek in orkesmusiek gebruik, veral in die Romantiese tydperk (1800–1910) en in operamusiek. ==== Demper ==== [[Lêer:Two mutes.jpg|duimnael|links|'n Geïmproviseerde wasgoedpen-demper en 'n rubber-oefendemper]] Deur 'n klein toestelletjie van metaal, rubber, leer of hout, 'n ''demper'' of ''sordino'', op die kam van die viool te plaas of daarteen aan te skuif (na gelang van die konstruksie), verkry 'n mens 'n sagter, ronder toon met minder hoorbare botone; die klank van 'n hele orkesstrykersgroep wat met dempers speel, het 'n gedempte karakter. Die demper verminder die trillingsamplitude van die kam en beperk sy eiefrekwensie; die gebruikte materiaal en die massa van die demper bepaal in watter mate die verskeidenheid klankkleure en die volume van die viool verminder word. Die resultaat is 'n gewild verminderde toon wat as "nasaal" of "gesluier" beskryf word. Die demper verander dus sowel die volume as die toonkleur van 'n viool. Die konvensionele Italiaanse aanduidings vir die gebruik van die demper is ''con sord.'' of ''con sordino'' ("met demper"), ''senza sord.'' ("sonder demper") en ''via sord.'' ("demper af"). Groter dempers van metaal, rubber of hout is algemeen beskikbaar en staan as ''oefendempers'' of ''hoteldempers'' bekend. Sulke dempers word gewoonlik nie by uitvoerings gebruik nie, maar om die klank van die viool in oefenruimtes soos hotelkamers te smoor. (Vir oefendoeleindes is daar ook die stomme viool, 'n viool sonder klankkas.) Sommige komponiste het oefendempers vir 'n spesiale effek gebruik, byvoorbeeld [[Luciano Berio]] aan die einde van sy ''Sequenza VIII'' vir soloviool. === Dinamika === By die linkeroor van die violis bereik die viool in ''ff'' ([[dinamika (musiek)|fortissimo]]) piekwaardes van meer as 110&nbsp;dB.<ref>''Safe and Sound''. Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin. Dortmund 2010, p. 24.</ref> Die dinamiese omvang van die instrument is redelik gebalanseerd. Op 6,5&nbsp;meter afstand is die klankpeil in ''pp'' ongeveer 43–45&nbsp;dB, terwyl in ''ff'' op dieselfde afstand ongeveer 73–80&nbsp;dB bereik word. === Toonsoorte === Nie alle toonsoorte is op die viool ewe goed uitvoerbaar nie. Toonsoorte waarin dikwels los snare gestryk word, is betreklik maklik om te speel. Die toonsoort beïnvloed ook die klank. In die Duitse uitgawe van die instrumentasieleer van [[Hector Berlioz]], deur [[Richard Strauss]] bewerk, staan daaroor: "Die viole skitter en speel gemakliker in die toonsoorte wat hulle die gebruik van die los snare toelaat."<ref name="Berlioz/Strauss"/> Berlioz het die toekenning van moeilikheidsgrade en klankkwaliteite aan toonsoorte wat op die viool gespeel word, tot die uiterste gevoer deur vir elke afsonderlike toonsoort aanduidings te probeer gee. In sy tabelle van 19 majeur- en 19 mineurtoonsoorte staan byvoorbeeld dat As-majeur "nie baie moeilik" is om te speel nie en "sag, gesluier, baie edel" klink; e-mineur is "maklik" om te speel en klink "skreeuend, gewoon". Sommige toonsoorte het Berlioz "byna onuitvoerbaar" genoem, enkeles selfs "onuitvoerbaar".<ref name="Berlioz/Strauss">[[Hector Berlioz]]: ''Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes.'' Schonenberger, Parys 1844, hier p. 33, [https://archive.org/details/grandtraitdins1843berl archive.org].<br />Duitse uitgawe: ''Instrumentationslehre von Hector Berlioz. Ergänzt und revidiert von Richard Strauss.'' Twee bande. Edition Peters, Leipzig 1905; hier band 1, pp. 61 e.v., [https://archive.org/details/instrumentations01berl archive.org].</ref> == Pedagogiek == Vioolspel kan reeds op 'n baie vroeë kinderleeftyd aangeleer word. Pedagoë is van mening dat 'n so vroeg moontlike begin, ongeveer op die ouderdom van drie tot ses jaar, in beginsel voordelig en vir 'n suksesvolle loopbaan sterk aan te beveel is. Daarom bestaan daar talle "kindervriendelike" vioolmetodes. 'n So vroeg moontlike begin met vioolspel is 'n vaste bestanddeel van die Suzuki-metode, genoem na sy ontwikkelaar Shinichi Suzuki. Vir die vroeë begin met klein hande en kort arms bestaan daar aangepaste instrumente in breukgroottes (sien [[#Groottes|Groottes]]). As 'n belangrike pedagogiese werk geld [[Leopold Mozart]] se ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' van 1756. Mozart se vioolmetode is een van die belangrike bronne vir die studie van die historiese uitvoeringspraktyk. Nog vroeëre leerwerke stam uit die Baroktyd; so het Daniel Merck, Michel Corrette en Francesco Geminiani hulle vir die vioolpedagogiek verdienstelik gemaak. Giuseppe Tartini het in sy ''L'arte dell'arco'', wat 50 etudes bevat, die eerste leerwerk oor die stokvoering geskryf. [[Georg Philipp Telemann]] het vir sy leerlinge die "Metodiese sonates" geskep, waarin die stadige dele boonop met barokke versiering uitgeskryf is. Moderner en sistematiese leerwerke het in die vroeë 19de eeu in Frankryk ontstaan, na die stigting van die Paryse Konservatorium. Enkele vooraanstaande outeurs van sulke werke is Pierre Rode, Pierre Baillot, Rodolphe Kreutzer, Charles-Auguste de Bériot, Jacques Féréol Mazas en in Duitsland Louis Spohr. In die 20ste eeu speel veral die publikasies van Carl Flesch en Ivan Galamian 'n uitstaande rol. == Gebruik in musiek == [[Lêer:PalacioReal Stradivarius1.jpg|duimnael|regs|Stradivari-viool in die Koninklike Paleis van Madrid]] Die viool is nou met die ontwikkeling van die Europese musiek van die nuwe tyd verbonde en is dienooreenkomstig ryk met literatuur bedeel. Hier kan net 'n kort oorsig van sy veelsydige take gegee word. === Klassieke musiek === [[Lêer:Telemann - 2violin Sonata 1-1.ogg|duimnael|regs|'n [[Sonate]] vir twee viole van die Barokkomponis [[Georg Philipp Telemann|Telemann]]. As 'n betreklik tipiese Barokvioolkomposisie sou dit oorspronklik waarskynlik met minder vibrato uitgevoer gewees het.]] [[Lêer:Meditation from Thais - Bomsori Kim.opus|duimnael|regs|Die ''Méditation'' uit Massenet se opera ''Thaïs''. Die baie legato-speelstyl, met oorvloedige gebruik van portamento, rubato en vibrato en van die hoër registers van die instrument, is tipies van die vioolspel in die laat-Romantiese tydperk.]] Sedert die [[Barok]] is die viool om verskeie redes een van die belangrikste van alle instrumente in die klassieke musiek. Die toon van die viool staan bo ander instrumente uit, wat dit geskik maak om 'n melodielyn te speel. In die hande van 'n goeie speler is die viool uiters behendig en kan dit vinnige en moeilike reekse note uitvoer. Bekende violiste sluit in [[Hilary Hahn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en, meer onlangs, TwoSet Violin en Chloe Chua. ==== Solo- en konsertwerke ==== Belangrike werke vir soloviool (sonder begeleiding) was daar in die Baroktyd by die vleet; genoem kan word die 16 Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber vir viool in [[scordatura]] en die ses Sonates en Partitas vir soloviool van [[Johann Sebastian Bach]]. Hier is veral met dubbelgrepe die moontlikheid ten volle benut om op een viool verskeie stemme te laat klink. In die Klassisisme en die Romantiek was hierdie genre (net soos solowerke vir ander instrumente, afgesien van [[klavier]] of [[orrel]]) minder verbreid, hoewel dit in die 24 Caprices van [[Niccolò Paganini]] 'n verdere hoogtepunt bereik het. In die 20ste eeu het dit met die Solosonate van [[Béla Bartók|Bartók]], werke van [[Igor Strawinski|Strawinski]] en veral [[Eugène Ysaÿe]] 'n nuwe verbreiding beleef. Die eerste [[concerto|instrumentale konserte]] het aanvanklik ontwikkel uit die tydelike na vore tree van die konsertmeester uit die Barokse strykorkes (sien ook concerto grosso). Gou het die eerste as sodanig verklaarde vioolkonserte ontstaan, soos dié van Giuseppe Torelli, [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] of Bach. Al drie groot Weense Klassici het vioolkonserte geskryf, so ook die belangrike Romantiese meesters (Paganini, Louis Spohr, [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Antonín Dvořák|Dvořák]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]], [[Henryk Wieniawski|Wieniawski]], [[Henri Vieuxtemps|Vieuxtemps]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Max Bruch|Bruch]], [[Aleksander K. Glazoenof|Glazoenof]]) en baie latere komponiste soos [[Jean Sibelius|Sibelius]], [[Edward Elgar|Elgar]], Korngold, Bartók, [[Benjamin Britten|Britten]], [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], [[Alban Berg|Berg]], Strawinski, [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] en [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]]. Vanaf die einde van die 19de eeu is enkele werke vir soloviool met orkesbegeleiding gekomponeer wat formeel vryer was en hulle van die suiwer ''konsert''-genre wou onderskei, soos die ''Symphonie espagnole'' van Édouard Lalo, [[Maurice Ravel|Ravel]] se "sigeuner"-rapsodie ''Tzigane'', die ''Poème'' van [[Ernest Chausson|Chausson]] of ''The Lark Ascending'' van [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]]. ==== Kamermusiek ==== Byna geen werk van die stryker- of gemengde kamermusiek kom sonder viool of viole klaar nie. Die belangrikste genres is die vioolsonate, die triosonate, die stryktrio, die klaviertrio, die [[strykkwartet]], die klavierkwartet, die strykkwintet en die stryksekstet. In baie van hierdie besettings het die viool die belangrikste melodiestem. Sy dikwels konsertante take laat dit daarby die spreekwoordelike "eerste viool" speel. 'n Strykkwartet het, soos die orkes, partye vir eerste en tweede viool, asook 'n altvioolparty en 'n basinstrument, soos die tjello of, selde, die kontrabas. ==== Orkes ==== [[Lêer:Maximilian Pilzer (IMSO pp09).jpg|duimnael|regs|Konsertmeester van die New Yorkse Filharmoniese Orkes (1917)]] Viole maak 'n groot deel van 'n [[simfonie-orkes|orkes]] uit en word gewoonlik in twee groepe verdeel, bekend as die eerste en die tweede viole. Sedert die Baroktyd is daar in die orkes (soos in die strykkwartet) twee verskillende vioolpartye, wat meestal ''koraal'' beset is, dit wil sê deur verskeie spelers. Komponiste ken die melodie dikwels aan die eerste viole toe, tipies 'n moeiliker party wat hoër posisies gebruik. Die tweede viole speel daarenteen harmonie, begeleidingspatrone of die melodie 'n oktaaf laer as die eerste viole. In 'n groot besette Romantiese [[simfonie]] speel in die algemeen 16 eerste en 14 tweede viole, soms meer. Albei groepe word gewoonlik deur een of meer stemleiers aan die voorste lessenaar gelei. Heel voor in die eerste vioolgroep sit die eerste konsertmeester, wat soms solo's moet speel en 'n besondere verantwoordelikheid vir die hele orkes draag. Die uitdrukking "die eerste viool speel", in die sin van "bepaal wat gedoen moet word", verwys na die konsertmeester van die klassieke orkesordening, wat as stemleier die toon vir die ander violiste aangegee het (net so "die tweede viool speel" in die sin van "jou na ander moet skik, 'n ondergeskikte rol speel"). === Dansmusiek === In samehang met die solistiese loopbaan van die viool in die hofmusiek van die 17de eeu het dit die toonaangewende instrument by die begeleiding van danse geword. Balletmeesters het viool gespeel en die dansmeesterviool (pochette) gebruik om geselskapsdanse in te studeer. Deur die opkoms van die burgerlike dans in die 18de eeu het baie dansorkeste ontstaan wat in die kern uit twee viole (met bas) bestaan het. Die eerste het die melodie gespeel, die tweede het ritmes en akkoorde bygevoeg. Nog op die hoogtepunt van die Weense dansmusiek in die tyd van die [[Biedermeier]], met Joseph Lanner of [[Johann Strauss I|Johann Strauss (vader)]], het hulle die kern van die dansorkeste gevorm, en baie danselemente het in die konsertmusiek weerklink. [[Johann Strauss II|Johann Strauss (seun)]] is nog as kapelmeester met sy viool afgebeeld, hoewel hy hom toenemend op dirigeer en komponeer toegespits het. === Volksmusiek === [[Lêer:Anders Zorn - Hins Anders (1904).jpg|duimnael|Die Sweedse volksvioolspeler Hins Anders Ersson, deur Anders Zorn geskilder, 1904]] [[Lêer:Fiddler from Hungary.jpg|duimnael|Vioolspeler uit Hongarye]] Soos baie ander instrumente wat in die klassieke musiek gebruik word, stam die viool van verre voorouers af wat vir [[volksmusiek]] gebruik is. Na 'n fase van intensiewe ontwikkeling in die laat [[Renaissance]], grootliks in Italië, het die viool (in volume, toon en behendigheid) soveel verbeter dat dit nie net 'n baie belangrike instrument in die kunsmusiek geword het nie, maar ook baie aantreklik vir volksmusikante was, en uiteindelik baie wyd verspreid geraak het, waar dit soms vroeëre strykinstrumente verdring het. Etnomusikoloë het sy wydverspreide gebruik in Europa, Asië en die Amerikas waargeneem. Wanneer die viool as volksinstrument gespeel word, word dit in Engels gewoonlik 'n ''fiddle'' genoem (hoewel die term ''fiddle'' informeel gebruik kan word ongeag die musiekgenre), en dit word onderskei van die historiese vedel, wat 'n voorloper van die viool is. Wêreldwyd is daar verskeie snaarinstrumente, soos die draailier en die Apache-viool, wat ook ''fiddles'' genoem word. Volksvioolmusiek verskil van die klassieke daarin dat die wysies algemeen as dansmusiek beskou word<ref name="OKHistory">{{cite web |url=http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=FI001|title=Fiddling|last=Harris |first=Rodger |publisher=The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|date=2009|website=okhistory.org|access-date=9 Februarie 2018}}</ref> en dat verskeie tegnieke gebruik word, soos bourdons, "shuffles" en versierings wat eie aan bepaalde style is. In baie volksmusiektradisies word die wysies nie neergeskryf nie, maar deur opeenvolgende geslagte musikante gememoriseer en oorgedra<ref name="OKHistory" /> in wat as die mondelinge tradisie bekend staan. Baie ''old-time''-stukke vereis kruisstemming, dit wil sê ander stemminge as die standaard GDAE. Sommige spelers van Amerikaanse volksvioolstyle (soos bluegrass of ''old-time'') laat die bokant van hul kam tot 'n effens platter kromming sny, wat tegnieke soos die "double shuffle" minder veeleisend vir die stokarm maak, aangesien dit die bewegingsomvang verminder wat nodig is om tussen dubbelgrepe op verskillende snaarpare af te wissel. Volksvioolspelers wat snare met 'n soliede staalkern gebruik, verkies moontlik 'n staartstuk met fynstemmers op al vier snare in plaas van die enkele fynstemmer op die E-snaar wat baie klassieke spelers gebruik. Die viool is in talle variante 'n tipiese instrument van die tradisionele musiek in onder andere [[Ierland]], [[Wallis]] (''ffidil''), [[Skotland]], [[Frankryk]], die Alpelande, [[Noorweë]] ([[Hardangerviool]]), [[Swede]], [[Pole]] (''skrzypce podwiązane'' in plaas van die ''mazanki'' wat in die 19de eeu gebruik is), [[Hongarye]], [[Roemenië]] (''vioară''), [[Slowakye]] (''husle''), [[Litaue]] (''smuikas''), [[Estland]] (''viiul'') en [[Griekeland]] (''violi''). === Jazz === Die vroegste verwysings na jazzuitvoerings met die viool as solo-instrument is uit die eerste dekades van die 20ste eeu gedokumenteer. Joe Venuti, een van die eerste jazzvioliste, is bekend vir sy werk met die kitaarspeler Eddie Lang in die 1920's. Sedertdien was daar baie improviserende violiste, waaronder Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Eddie South, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake, Adam Taubitz, Leroy Jenkins, Didier Lockwood en Jean-Luc Ponty. Hoewel hulle nie primêr jazzvioliste is nie, het Darol Anger en Mark O'Connor 'n groot deel van hul loopbane aan jazz gewy. Die Switsers-Kubaanse violis Yilian Cañizares meng jazz met Kubaanse musiek.<ref name="NZZ">{{Cite news |url= http://www.nzz.ch/zuerich/zuercher_kultur/die-gunst-der-goetter-1.18150997 |title = Die Sängerin und Geigerin Yilian Cañizares in Moods |newspaper=[[Neue Zürcher Zeitung]] | date = 16 September 2013 | access-date = 12 Junie 2015}}</ref> Viole kom ook voor in ensembles wat orkesagtergronde vir baie jazzopnames verskaf. In die tango-orkes en in "sigeuner"-orkeste speel die viool eweneens 'n belangrike rol. In 'n [[big band|''big band'']] ([[Engels]]; groot musiekgroep) word 'n viool selde gespeel. Deur die gebruik van 'n elektriese viool kan die viool egter goed in die ''big band'' geïntegreer word, waar dit selfs as solo-instrument bo die blaserstemme uit kan speel. Met 'n vervormer kan die klank van die viool sterk gevarieer word, van 'n "klassieke klank" tot volledige vervorming soos by 'n elektriese kitaar. === Populêre musiek, rock en metal === [[Lêer:Lindsey Stirling.jpg|duimnael|regs|Lindsey Stirling tree by TEDx Berkeley op, 2012]] Tot minstens die 1970's het die meeste soorte populêre musiek strykersgroepe gebruik. Hulle is dwarsdeur die 1920's en vroeë 1930's uitgebreid in die populêre musiek gebruik. Met die opkoms van die swingmusiek, van 1935 tot 1945, is die strykersklank egter dikwels gebruik om die volheid van die ''big band''-musiek aan te vul. Na die swing-era, van die laat 1940's tot die middel 1950's, het strykers in die tradisionele popmusiek begin herleef. Hierdie neiging het in die laat 1960's versnel, met 'n beduidende herlewing van die gebruik van strykers, veral in die soulmusiek. Populêre Motown-opnames van die laat 1960's en 1970's het sterk op strykers as deel van hul kenmerkende tekstuur gesteun. Met die opkoms van [[elektroniese musiek|elektronies geskepte musiek]] in die 1980's het die gebruik van viole afgeneem, aangesien gesintetiseerde strykersklanke wat deur 'n klawerbordspeler op 'n [[sintetiese klavier|sintetiseerder]] gespeel word, hul plek ingeneem het. In die oorblywende ligte musiek word die viool eerder selde as solo-instrument ingespan; elektronies voortgebragte strykerspassasies word daarenteen graag gebruik om 'n romantiese stemming te skep. Hoewel die viool baie min in die hoofstroom-[[rockmusiek]] gebruik is, het dit 'n geskiedenis in die progressiewe rock (byvoorbeeld Electric Light Orchestra, King Crimson, [[Kansas (rock-groep)|Kansas]], Gentle Giant). Aan die einde van die sestigerjare is deur die groep East of Eden vir die eerste keer 'n viool as solo-instrument in die rockmusiek ingespan (komponis: David Jack, vioolsolis: Dave Arbus). Die populariteit van crossover-musiek vanaf die laaste jare van die 20ste eeu het die viool na die arena van die populêre musiek teruggebring, met sowel elektriese as akoestiese viole wat deur populêre groepe gebruik word. Die Dave Matthews Band het die violis Boyd Tinsley. Die komplekse musiek van die Amerikaanse groep The Flock het rock, jazz, blues en ander style vermeng; hul violis Jerry Goodman, wat 'n elektries versterkte viool gespeel het, het later by die jazzrock-fusiegroep The Mahavishnu Orchestra aangesluit. Saul Davies van James, wat ook 'n kitaarspeler is, is deur die groep as violis aangewerf. Baie moderne violiste onderneem uitstappies in crossover-projekte (Nigel Kennedy, [[Anne-Sophie Mutter]]). [[Vanessa-Mae]] is bekend vir haar samesmelting van klassieke en populêre genres, wat sy "violin techno-acoustic fusion" noem; met haar sukses is sy in 2006 as die rykste vermaaklikheidskunstenaar onder 30 in die Verenigde Koninkryk aangewys.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4927490.stm |title=Vanessa-Mae tops young rich list |work=BBC News Online |date=21 April 2006 |access-date=30 Oktober 2025}}</ref> Die viool is ook te vinde in groepe wat stilisties in die rigtings Middeleeuse rock, folk metal en [[folk rock]] beweeg, soos Flogging Molly, Fiddler's Green, Letzte Instanz, Volkstrott, Subway to Sally, Schandmaul en Skyclad; die gebruik van die viool spruit hier uit die agtergrond van sy gebruik in die tradisionele musiek. Die folk metal-groep Ithilien gebruik die viool uitgebreid in hul diskografie. Die progressiewe metal-groep Ne Obliviscaris het 'n violis, Tim Charles, in hul besetting.<ref>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/NeObliviscarisBand/ | title=Ne Obliviscaris| website=[[Facebook]]}}</ref> Verder word die viool sporadies in die rock- en metalmusiek gebruik; voorbeelde daarvan is die groepe Yellowcard en Kansas uit die rock, asook Turisas, Dornenreich, Corvus Corax, Subway to Sally en My Dying Bride uit die metal. Deur die gebruik van 'n viool kry die musiek 'n eie karakter en word dit melodieser. Stylrigtings waarin die viool betreklik dikwels voorkom, as solo- sowel as ensemble-instrument, is buiten die reeds genoemde folk-crossover-style veral simfoniese rock en metal asook gothic en dark metal; by lewende optredes word soloviool en strykers om kosteredes dikwels deur sintetiseerders vervang. By Emilie Autumn domineer die viool op groot skaal; sy noem haar musiek self ''Violindustrial''. Onafhanklike kunstenaars soos Owen Pallett, The Shondes en Andrew Bird het ook tot groter belangstelling in die instrument bygedra.<ref name="ChicagoMag">{{cite web |first=Brian |last=Golden |work= Chicago Magazine | date=5 Desember 2017 |title=Andrew Bird Brings His Sweeping Symphony of Sounds to Chicago | url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2017/Andrew-Bird-Echolocations-River}}</ref> [[Indie (musiekgenre)|Indie]]-groepe het dikwels nuwe en ongewone verwerkings omhels, wat hulle meer vryheid gee om die viool te laat uitstaan as baie hoofstroomkunstenaars. Lindsey Stirling speel viool saam met elektroniese, dubstep- en trance-riffs en -ritmes, en het daarmee haar eie musiekgenre geskep.<ref name="hercampus">{{cite journal |last= Self |first= Brooke |date= 9 April 2011 |title= Lindsey Stirling—hip hop violinist |url= http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling%E2%80%94hip-hop-violinist |journal= Her Campus |archive-url= https://web.archive.org/web/20141205163809/http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling-hip-hop-violinist |archive-date= 2014-12-05 |url-status= live }}</ref> Eric Stanley improviseer op die viool met [[hip-hop-musiek|hip-hop]]-, pop- en klassieke elemente en instrumentale ritmes.<ref name="vh1">{{cite web |last= Tietjen |first= Alexa |url= http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20150410191820/http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |url-status= dead |archive-date= 10 April 2015 |title= Get Your Life From This Violin Freestyle Of Fetty Wap's "Trap Queen" |publisher= [[VH1]] |website= vh1.com |access-date= 13 Mei 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Martinez |first=Marc |title=Eric Stanley: Hip Hop Violinist (onderhoud) |url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211029/H_Vew6mIV5U |archive-date=2021-10-29 |publisher=KTSP-TV, Phoenix |date=3 Oktober 2010 |work=Fox 10 News |access-date=11 Desember 2014}}</ref> Die suksesvolle [[indierock]]- en barokpop-groep [[Arcade Fire]] gebruik viole uitgebreid in hul verwerkings.<ref>{{cite news|title=Arcade Fire – 10 of the best|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2019-12-12|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/17/arcade-fire-10-of-the-best}}</ref> === Arabiese en Persiese musiek === Die viool is vir sangbegeleiding, as solo-instrument en in ensembles in die Arabiese en Persiese musiek opgeneem, waar dit naas die Arabiese ''rababah'' gebruik word. In [[Noord-Afrika]] is die viool as ''kamān'' en in [[Turkye]] as ''kemen'' bekend (vergelyk Turks ''kemençe''). In [[Iran]] kan die viool sedert die begin van die 20ste eeu die klassieke repertoire van die spieslier ''kamānče'' oorneem. === Indiese klassieke musiek === [[Lêer:Akella Mallikarjuna Sarma playing the Violin in the Indian Carnatic Style.jpg|duimnael|regs|Akella Mallikarjuna Sarma speel viool in die Indiese karnatiese styl]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|regs|Die Suid-Indiese violiste Ganesh en Kumaresh]] Die Indiese viool, hoewel wesenlik dieselfde instrument as dié wat in die Westerse musiek gebruik word, verskil in sekere opsigte daarvan.<ref name="FirstPost">{{cite web |first=Suryasarathi |last=Bhattacharya |work= First Post | date=10 Desember 2017 |title=Violin virtuoso Dr L Subramaniam on how Indian classical music took on the world stage | url=https://www.firstpost.com/living/violin-virtuoso-dr-l-subramaniam-on-how-indian-classical-music-took-on-the-world-stage-4251501.html}}</ref> Die instrument word so gestem dat die IV- en III-snaar (G en D op 'n Westers gestemde viool) en die II- en I-snaar (A en E) sa–pa-pare (do–sol) is en dieselfde klink, maar 'n oktaaf uit mekaar, wat aan algemene scordatura- of kruisstemminge soos G₃–D₄–G₄–D₅ of A₃–E₄–A₄–E₅ herinner. Die tonika sa (do) is nie vas nie, maar word veranderlik gestem om by die sanger of leidende speler aan te pas. Die manier waarop die musikant die instrument hou, verskil ook tussen die Westerse en die Indiese musiek. In die Indiese musiek sit die musikant kruisbeen op die vloer met die regtervoet vorentoe uitgesteek. Die krul van die instrument rus op die voet, sodat die viool teen die bors gestut en skuins afwaarts gehou word. Hierdie posisie is wesenlik om goed te speel vanweë die aard van die Indiese musiek: die hand kan oor die hele toets beweeg en daar is geen vaste posisie vir die linkerhand nie, sodat dit belangrik is dat die viool in 'n stabiele, onbeweeglike posisie is. Die viool is in die klassieke musiek van Suid-Indië (die karnatiese musiek) die eerste keer deur Baluswami Dikshitar (1786–1859), 'n broer van die groot komponis Muthuswami Dikshitar, gespeel.<ref>V. V. Ramesh: [https://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html ''The Great Violin Maestros Of The Past.''] Pallavi's Lalgudi G. Jayaraman Sydney Concert Souvenir, November 1995.</ref> In die Suid-Indiese klassieke musiek is die viool naas die vina die belangrikste snaarinstrument. Die eerste afbeeldings van viole in Indië word in die paleis van [[Tipu Sultan]] (1750–1799) gevind, wat met Frankryk verbonde en andersins in Europese tegniek geïnteresseerd was. Bekende Suid-Indiese violiste is Kunnakudi Vaidyanathan (1935–2008), Mysore Manjunath, Ganesh en Kumaresh, en L. Subramaniam. In Noord-Indië het die [[Bengale|Bengaalse]] komponis Nidhu Babu (1741–1839) moontlik as eerste die viool vir die begeleiding van sy Akhrai-liedere in [[Kolkata]] ingespan. Die beroemdste Noord-Indiese violis was Vishnu Govind Jog (1922–2004). === Suidoos-Asië === In [[Mianmar]] het die Europese viool, wat daar ''tayaw'' genoem word, die plek ingeneem van 'n driesnarige vioolagtige instrument wat in die 19de eeu gespeel is. Die viool het in die 17de eeu met die Portugese die [[Maleise Argipel|Maleise Eilande]] bereik. In [[Maleisië]] word die Europese viool (''biola'') in verskeie musiekstyle gebruik, onder andere saam met die tokkelluit ''gambus'' in die begeleidingsensemble van die ''zapin''-dansvertonings. In [[Indonesië]] kom die viool (''biola'') in enkele streeksvolksmusiekstyle voor, maar dit het die spieslier ''rebab'' wat in die Javaanse [[gamelan]] gespeel word, nie vervang nie. Op die [[Filippyne]] speel die ''biyolin'', wat in die 17de eeu deur die Spanjaarde meegebring is, in sommige streke Europese melodieë in die volksmusiek. == Elektriese viole == [[Lêer:Transformation.JPG|duimnael|upright=1.2|Akoestiese en elektriese viole]] '''Elektriese viole''' het 'n [[magnetisme|magnetiese]] of [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemer wat die snaartrilling in 'n elektriese sein omskakel. 'n Kabel of draadlose sender stuur die sein na 'n versterker of 'n klankstelsel. Elektriese viole word gewoonlik as sodanig gebou, maar 'n opnemer kan ook aan 'n konvensionele akoestiese viool aangebring word. 'n Elektriese viool met 'n resonerende klankkas wat onafhanklik van die elektriese elemente 'n hoorbare klank voortbring, kan 'n ''elektro-akoestiese viool'' genoem word. Om as akoestiese viool doeltreffend te wees, behou elektro-akoestiese viole 'n groot deel van die resonerende klankkas van die viool en lyk hulle dikwels soos 'n akoestiese viool. Die klankkas kan in helder kleure afgewerk en van alternatiewe materiale in plaas van hout gemaak wees. Hierdie viole moet moontlik by 'n instrumentversterker of klankstelsel aangesluit word. Sommige tipes het 'n stil opsie wat die speler toelaat om oorfone te gebruik wat aan die viool gekoppel is. Daar is vandag ook viole sonder klankkas wat slegs opnemers het en 'n oudiosein lewer wat per kabel of radio oorgedra word; die voordele is dat die musikant nie voor 'n mikrofoon hoef te staan nie en dat daar geen gevaar van terugkoppeling is wanneer die versterkte klank na die instrument terugkom nie. Die eerste spesiaal geboude elektriese viole dateer uit 1928 en is deur Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff en Fredray Kislingbury gemaak. Hierdie viole kan, net soos 'n elektriese kitaar, by effekeenhede ingeprop word, insluitend vervorming, wah-wah-pedaal en [[weergalming]]. Aangesien elektriese viole nie op snaarspanning en resonansie aangewese is om hul klank te versterk nie, kan hulle meer snare hê. Vyfsnarige elektriese viole is byvoorbeeld by verskeie vervaardigers beskikbaar, en 'n sewesnarige elektriese viool (met drie laer snare wat die omvang van die tjello dek) is ook beskikbaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |publisher=Jordan Music |title=7String Violin Harlequin finish |access-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227173942/http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |archive-date=2009-02-27 |url-status=dead}}</ref> Die meerderheid van die eerste elektriese violiste was musikante wat jazzfusie (byvoorbeeld Jean-Luc Ponty) en populêre musiek gespeel het. == Verwante instrumente == 'n Groter en laer klinkende bouvorm van die vioolinstrumente is die [[altviool]], ook viola genoem. Tot dieselfde familie behoort die [[tjello]], wat met die hals na bo en met die voorkant van die speler af weg gespeel word, terwyl die speler op 'n stoel sit. Die [[kontrabas]] het sowel boukundige eienskappe van die gambas, waartoe dit (as ''contrabasso da gamba'') eens gereken is, as van die vioolfamilie (''Contra-Bass-Geig''). Dit word meestal staande gespeel. Kleiner en handiger vorme van die viool word kleinviole genoem. Daartoe behoort die dansmeesterviool (pochette), die violino piccolo, die korthalsviool en die rebec. 'n Streeksvariant van 'n kleinviool is die ''złóbcoki'' wat in die Suid-Poolse Karpate gespeel word. Tot die eenvoudiger vioolvorme wat in streeksvolksmusiek gespeel word, behoort die Sorbiese viool en enkele variante van die Slowaakse ''husle''. Net in naam verwant is die Mongoolse perdekopviool. Die Strohviool is 'n vorm van die viool wat in 1899 in Londen deur Johannes Matthias Augustus Stroh ontwikkel is en sonder resonansiekas klaarkom. Die klank word in plaas daarvan met 'n hefboom onder die kam afgeneem en oor 'n membraan van geelkoper na 'n tregter van dieselfde metaal gelei. Hierdie instrument word ook fonoviool genoem, aangesien dit oorspronklik vir die gerigte klankuitstraling by [[fonograaf]]- en [[grammofoon]]opnames ontwikkel is, omdat gewone viole vir die destydse opnametegniek (nog sonder elektroniese versterkers) te sag was. In 1925 het die ingenieur Willy Tiebel van Markneukirchen die Strohviool verder ontwikkel deur 'n tweede tregter aan te bring wat na die oor van die musikant wys om die kontrole van sy spel te vergemaklik. Albei instrumente is deur die massiwiteit van die gebruikte onderdele so swaar dat hulle net met 'n ondersteunende steun onder die skroefkas gespeel kan word. 'n Historiese oefeninstrument was die plankviool wat deur Mozart genoem word. == Egtheidsbepaling == Egtheidsbepaling van 'n viool is die proses waarby die bouer en die vervaardigingsdatum van 'n viool vasgestel word. Dit kan 'n belangrike proses wees, aangesien beduidende waarde geheg kan word aan viole wat deur bepaalde bouers of op bepaalde tye en plekke gebou is. Ontleding van die ontwerp, die model, die eienskappe van die hout en die tekstuur van die lak kan gebruik word om 'n viool se egtheid te bepaal.<ref>{{Cite web |author=Smithsonian Institution |title=General Information on Violin Authentication and Appraisals |url=https://www.si.edu/spotlight/violins/appraisals |access-date=2023-05-27 |website=Smithsonian Institution |language=en}}</ref> Vervalsing en ander vorme van [[bedrog|bedrieglike]] voorstelling kan gebruik word om die waarde van 'n instrument op te blaas. == Viole in sprokies == In [[sprokie]]s kom viole betreklik dikwels voor, dikwels met die magiese uitwerking dat elkeen wat dit hoor, moet dans, of hy wil of nie: byvoorbeeld in die Grimm-sprokies ''Der wunderliche Spielmann'', ''Fundevogel'', ''Der Liebste Roland'', ''Der Jude im Dorn'' en ''Vom klugen Schneiderlein''. Die [[Roma]]-sprokie ''Die Erschaffung der Geige'' vertel hoe die viool in die wêreld gekom het. == Sien ook == {{Div col}} * [[Lys van musiekinstrumente]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Hardangerviool]] * [[Scordatura]] * [[Stradivarius]] * [[Snaarinstrument]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Literatuur == {{Refbegin|30em}} * Paul O. Apian-Bennewitz: ''Die Geige. Der Geigenbau und die Bogenverfertigung''. Simon & Wahl, Egweil 1998, {{ISBN|3-923330-34-0}} (herdruk van die uitgawe Weimar 1892). * Alberto Bachmann: ''An Encyclopedia of the Violin''. Da Capo Press, 1965/1990, {{ISBN|0-306-80004-7}}. * Sam Bardfeld: ''Latin Violin''. {{ISBN|0-9628467-7-5}}. * James Beament: ''The Violin Explained – Components, Mechanism and Sound''. Clarendon Press, 1992/1997, {{ISBN|0-19-816623-0}}. * Jennifer A. Charlton: ''Viols, Violins and Virginals''. Ashmolean Museum, 1985, {{ISBN|0-907849-44-X}}. * Chris Coetzee: ''Violin – An Easy Guide''. New Holland Publishers, 2003, {{ISBN|1-84330-332-9}}. * Lothar Cremer: ''Physik der Geige.'' Hirzel, Stuttgart 1981, {{ISBN|3-7776-0372-4}}. * Flavio Dassenno: ''Per gli occhi e 'l core. Strumenti musicali nell'arte''. 2004 ('n volledige oorsig van die Brescia-skool volgens die jongste navorsing en dokumente). * Flavio Dassenno: ''Gasparo da Salò architetto del suono''. Comune di Salò, Cremonabooks, 2009 ('n katalogus van 'n uitstalling oor die lewe en werk van die meester). * Elmar Doflein, Erich Doflein: ''Der Anfang des Geigenspiels.'' Schott, Mainz 1990. * Stefan Drees (red.): ''Lexikon der Violine.'' Laaber-Verlag, Laaber 2004, {{ISBN|3-89007-544-4}}. * George Dubourg: ''The Violin''. Robert Cocks & Co., 1854. * Franz Farga: ''Violins & Violinists''. Rockliff Publishing Corporation Ltd., 1950. * Neville H. Fletcher, Thomas Rossing: ''The Physics of Musical Instruments.'' Springer-Verlag, New York 1991, {{ISBN|0-387-96947-0}}. * Ivan Galamian: ''Principles of Violin Playing and Teaching''. Shar Products Co., 1999, {{ISBN|0-9621416-3-1}}. * Dominic Gill (red.): ''The Book of the Violin''. Phaidon, 1984, {{ISBN|0-7148-2286-8}}. * Laurent Grillet: ''Les ancêtres du violon et du violoncelle''. Parys 1901. * Wernfried Güth: ''Einführung in die Akustik der Streichinstrumente.'' Hirzel, Stuttgart/Leipzig 1995, {{ISBN|3-7776-0644-8}}. * Edward Heron-Allen: ''Violin-Making as it was, and is''. Ward Lock Limited, 1885/1994, {{ISBN|0-7063-1045-4}}. * William Henry Hill, Arthur F. Hill, Alfred Ebsworth Hill: ''Antonio Stradivari, his life and work, 1644–1737''. Dover Publications, 1902/1963, {{ISBN|0-486-20425-1}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Musical Acoustics, Part I: Violin Family Components'' (Benchmark Papers in Acoustics 5). Dowden, Hutchinson & Ross, 1975, {{ISBN|0-471-42540-0}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Research Papers in Violin Acoustics 1975–1993''. Twee bande. Acoustical Society of America, 1997, {{ISBN|1-56396-609-3}}. * Erik Jansson: ''Acoustics for Violin and Guitar Makers.'' [https://www.speech.kth.se/music/acviguit4/index.html speech.kth.se]. * Mark Katz: ''The Violin: A Research and Information Guide''. Routledge, 2006, {{ISBN|0-8153-3637-3}}. * Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine. Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition.'' 6de uitgawe. Atlantis Musikbuchverlag, Zürich 2002, {{ISBN|3-254-00147-8}}. * Muthuswamy Lalitha: ''Violin techniques in Western and South Indian classical music: a comparative study''. Sundeep Prakashan, 2004, {{ISBN|9788175741515}}. * Eduard Melkus: ''Die Violine. Eine Einführung in die Geschichte der Violine und des Violinspiels.'' 3de uitgawe. Schott, Mainz 2000, {{ISBN|3-7957-2359-0}}. * [[Yehudi Menuhin]]: ''The Violin''. Flammarion, 1996, {{ISBN|2-08-013623-2}}. * Yehudi Menuhin, William Primrose: ''Violine und Viola'' (= ''Yehudi Menuhins Musikführer''). Edition Bergh im Ullstein, Frankfurt am Main 1993, {{ISBN|3-7163-0175-2}}. * Otto Möckel: ''Geigenbaukunst.'' 8ste uitgawe. Nikol, Hamburg 2005, {{ISBN|3-937872-09-4}}. * [[Leopold Mozart]]: ''Versuch einer gründlichen Violinschule.'' Faksimilee. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1238-8}}. * Jo Nardolillo: ''The Canon of Violin Literature''. Scarecrow Press, 2012, {{ISBN|0-8108-7793-7}}. * Hugo Pinksterboer: ''Pocket-Info Violine und Viola. Praktisch, klar und aktuell.'' Schott, Mainz 2003, {{ISBN|3-7957-5535-2}}. * Stefano Pio: ''Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630''. Venice Research, Venesië 2012, {{ISBN|978-88-907252-0-3}}. * Stefano Pio: ''Violin and Lute Makers of Venice 1640–1760''. Venice Research, Venesië 2004, {{ISBN|978-88-907252-2-7}}. * Stefano Pio: ''Liuteri & Sonadori, Venice 1750–1870''. Venice Research, Venesië 2002, {{ISBN|978-88-907252-1-0}}. * Stewart Pollens: ''The Violin Forms of Antonio Stradivari''. Peter Biddulph, Londen 1992, {{ISBN|0-9520109-0-9}}. * Heike Prange: ''Die Violine – Bestandteile, Bau, Geschichte, Pflege, Spiel.'' 2de uitgawe. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1900-5}}. * Roberto Regazzi: ''The Complete Luthier's Library. A Useful International Critical Bibliography for the Maker and the Connoisseur of Stringed and Plucked Instruments''. Florenus, Bologna 1990, {{ISBN|88-85250-01-7}}. * Theodore Rowland-Entwistle: ''The Violin''. Dover Publications, 1967/1974, {{ISBN|0-340-05992-3}}. * Karl Roy: ''The Violin: Its History and Making''. 2006, {{ISBN|978-1-4243-0838-5}}. * William Sandys, Simon Andrew Forster: ''History of the Violin''. Dover Publications, 2006, {{ISBN|0-486-45269-7}}. * David Schoenbaum: ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument''. W.W. Norton & Company, New York 2012, {{ISBN|9780393084405}}. Duitse vertaling: ''Die Violine. Eine Kulturgeschichte des vielseitigsten Instruments der Welt''. Bärenreiter/Metzler, Stuttgart 2015, {{ISBN|978-3-476-02558-6}}. * Robin Stowell: ''Violin Technique and Performance Practice in the Late 18th and Early 19th Centuries''. Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-23279-1}}. * Robin Stowell: ''The Early Violin and Viola''. Cambridge University Press, 2001, {{ISBN|0-521-62555-6}}. * Patricia Strange, Allen Strange: ''The Contemporary Violin: Extended Performance Techniques''. University of California Press, 2001, {{ISBN|0-520-22409-4}}. * David Templeton: [https://web.archive.org/web/20081024062309/http://www.stringsmagazine.com/issues/Strings105/coverstory.html ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'']. Strings magazine, Oktober 2002, nr. 105. * Marion Thede: ''The Fiddle Book''. Oak Publications, 1970, {{ISBN|0-8256-0145-2}}. * Diana Young: [http://www.media.mit.edu/~young/publications/Young_Dissertation_2007.pdf ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique'']. PhD-proefskrif, M.I.T., 2007. {{Refeindig}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Violins}} * [https://www.br-klassik.de/video/br-klassik-die-seele-der-geige-100.html ''Die Seele der Geige.''] TV-dokumentêr van Benedikt Schulte; BR en EuroArts Music in samewerking met ARTE, 2017 (Duits). * [http://www.schleske.de/unsere-forschung/einfuehrung-geigenakustik.html Inleiding tot die vioolboukuns en die akoestiese vioolnavorsing – multimediale handboek ''Akustik der Geige''] (Duits) * [http://www.museum-markneukirchen.de/streich.htm Musikinstrumentenmuseum Markneukirchen] (Duits) * [https://www.phys.unsw.edu.au/music/violin/ Inleiding tot die vioolakoestiek en talle artikels] (Engels) * [https://www.earlyviolin.com/deutsch/home/ Rekonstruksies van vroeë viole] (Duits) * [https://www.estastrings.org.uk/ European String Teachers Association] (Engels) {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] 7choy71p4dtikee9g6wnwdd4ss19mr2 2965698 2965657 2026-09-07T21:19:40Z Pynappel 70858 Haal etimologie van Geige uit. Ek dink dis irrelevant. 2965698 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Violin VL100.png|duimnael|regs|'n Standaard moderne viool, van bo en van die kant gesien]] [[Lêer:Violin case.jpg|duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie]] Die '''viool''' is 'n [[snaarinstrument]] met vier snare wat hoofsaaklik met 'n strykstok bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die vioolfamilie gebruik word, wat ook die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf){{Voetnota|Viole met ses, sewe of meer snare bestaan, maar is skaars en moet elektronies versterk word.}} word gewoonlik in reine [[kwint]]e op die note g, d¹, a¹ en e² gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring ({{lang-it|coll'arco}}) of deur dit met die vingers te tokkel ({{lang-it|pizzicato}}); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok ({{lang-it|col legno}}) of met die strykstokhare geslaan ({{lang-it|battuto}}). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die [[ebbehout]]toets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste [[toonhoogte]] weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker. Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse [[klassieke musiek]], sowel in ensembles (van [[kamermusiek]] tot [[simfonie-orkes|orkeste]]) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte [[volksmusiek]], insluitend countrymusiek en bluegrass, en in [[jazz]]. [[Elektriese viool|Elektriese viole]] met soliede lywe en [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemers word in sommige vorme van [[rockmusiek]] en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In [[Engels]] word die instrument dikwels ''fiddle'' genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.{{Voetnota|Die verskil tussen 'n ''fiddle'' en 'n ''violin'' lê eenvoudig in die musiekstyl waarvoor dit gebruik word. Violiste speel gewoonlik klassieke musiek, soos in orkeste en strykkwartette, terwyl ''fiddlers'' gewoonlik volksmusiek, countrymusiek en ander tradisionele musiek speel. Violiste hou die strykstok aan sy uiterste punt vas om die volle lengte te kan gebruik, terwyl sommige ''fiddlers'' dit hoër op vashou om vinnige bewegings en "spronge" te vergemaklik.}} Die viool het in die 16de eeu in [[Italië]] ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool.<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jhujhar|title=Interview: Kala Ramnath|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603030520/http://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-date=2014-06-03|website=News X|publisher=YouTube|access-date=5 September 2015}}</ref><ref name="heron">{{cite book |last1=Allen |first1=Edward Heron |title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument |date=1914 |publisher=E. Howe}} Besoek op 5 September 2015.</ref><ref>{{cite book |last1=Choudhary |first1=S.Dhar |url=https://books.google.com/books?id=dUQWMwEACAAJ&q=history+violin+India |title=The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin |date=2010 |publisher=Ramakrisna Vedanta Math |isbn=978-9380568065 |access-date=5 September 2015}}</ref> Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families [[Antonio Stradivari|Stradivari]], [[Guarneri]], Guadagnini en Amati in [[Brescia]] en [[Cremona]] (Italië) en deur [[Jacob Stainer]] in [[Oostenryk]] gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word.<ref name="NYT-201430407">{{cite news |last=Belluck |first=Pam |date=7 April 2014 |title=A Strad? Violinists Can't Tell |url=https://www.nytimes.com/2014/04/08/science/a-strad-violinists-cant-tell.html |access-date=9 April 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Joyce |first=Christopher |year=2012 |title=Double-Blind Violin Test: Can You Pick The Strad? |url=https://www.npr.org/blogs/deceptivecadence/2012/01/02/144482863/double-blind-violin-test-can-you-pick-the-strad?sc=fb&cc=fp |access-date=2012-01-02 |publisher=[[NPR]]}}</ref> Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos [[Sakse]], [[Boheme]] en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop. Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte [[hout]] gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van [[staal]] besnaar word. == Etimologie == Die woord ''viool'' gaan terug op die Italiaanse {{lang|it|violino}}, 'n [[verkleinwoord]] van ''[[altviool|viola]]''.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=violin |title=Violin |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die manlike verkleinvorm ''violino'' is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm ''Violine'' gevestig geraak het.<ref name="dwds-violine">''Violine.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Violine dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref><ref>''Violine.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 26, kol. 367–368.</ref> Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde [[viola da gamba]]s (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos ''lira'', ''violetta'' of ''viola'' aangedui.<ref>{{cite book |last=Ravasio |first=Ugo |title=Gasparo da Salo e la liuteria bresciana |publisher=Editrice Turris Cremona |location=Brescia |year=1990}}</ref> In Engels is die woord ''violin'' in die 1570's die eerste keer gebruik.<ref name="auto"/> Die term ''viola'' kom uit Italiaans en Oud-Provensaals ''viola'', wat weer van die [[Latyn|Middeleeus-Latynse]] {{lang|la|vitula}} ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord {{lang|la|vitulari}}, 'van vreugde uitroep'.<ref name="auto1">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=viola&allowed_in_frame=0 |title=Viola |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die verwante term ''viola da gamba'' ('basviool', 1724) beteken letterlik ''''n viola vir die been'' (om tussen die bene te hou),<ref name="auto1"/> terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse [[viola da braccio]]" ('armviool') is.<ref name="auto"/> In Engels word die viool ook dikwels ''fiddle'' genoem: as die gebruiklike naam van die instrument in volksmusiek, of as informele naam in ander musiekstyle.<ref name="ety">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=fiddle |title=Fiddle |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die woord ''fiddle'' is in die laat 14de eeu die eerste keer in Engels gebruik<ref name="ety"/> en kom van ''fedele'', ''fydyll'', ''fidel'', vroeër ''fithele'', uit [[Ou Engels]] {{lang|ang|fiðele}}, wat verwant is aan [[Oudnoors]] {{lang|non|fiðla}}, [[Middelnederlands]] {{lang|dum|vedele}}, [[Nederlands]] {{lang|nl|vedel}}, Oudhoogduits {{lang|goh|fidula}} en [[Duits]] {{lang|de|Fiedel}}; almal van onsekere oorsprong. Die gebruiklike voorstel oor die herkoms van ''fiddle'', gegrond op die ooreenkoms in klank en betekenis, is dat dit van die Middeleeus-Latynse ''vitula'' kom.<ref name="ety"/> == Geskiedenis == === Voorlopers en vroeë getuienisse === [[Lêer:Palazzo costabili, sala del tesoro, affreschi del garofalo, 10.JPG|duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in [[Ferrara]] (omstreeks 1508)]] [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] [[Lêer:Rekonstruktion Ferrari Violine.jpg|duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari]] Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse [[lier]]). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van [[Sentraal-Asië]] ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse [[Mongolië|Mongoolse]] morin khuur en die [[Kasakstan|Kazakse]] kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die [[Midde-Ooste]]<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z |last=Hoffman |first=Miles |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=1997 |isbn=978-0618619450}}</ref> en die [[Bisantynse Ryk]] versprei.<ref name="Grillet29">{{Cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |page=29}}</ref><ref>Margaret J. Kartomi: ''On Concepts and Classifications of Musical Instruments.'' Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.</ref> Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-the-cello/8C1492C022422732B6859906BFDF2A5C ''The Cambridge Companion to the Cello''.]</ref> hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ|title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies|first=Kathleen|last=Schlesinger|year=1914|page=221|publisher=W. Reeves}}</ref><ref name="auto2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand|title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations|first1=William|last1=Sandys|first2=Simon Andrew|last2=Forster|year=1864|publisher=William Reeves|location=Londen|page=28}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ|title=Catechism of musical history|first=Hugo|last=Riemann|year=1892|publisher=Augener & Company|page=27}}</ref> Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die ''fidel'' of ''viuola'') en die ''lira da braccio''.<ref name="Grillet29"/><ref>{{Cite web |last=Arkenberg|first=Rebecca |title=Renaissance Violins |date=Oktober 2002 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22}}</ref> Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, [[Padua]], die omgewing van [[Milaan]] en in [[Friuli-Venezia Giulia|Friuli]] gevind.<ref name="Meucci">{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7}}</ref> Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit.<ref>{{cite book |last=Boccardi |first=Sandro |chapter=Un Concerto nel Cielo di Saronno |title=Il Concerto degli Angeli |publisher=Amilcare Pizzi Editore |location=Saronno |year=1994}}</ref> Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente. Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in [[Turyn]] 'n honorarium ontvang het.<ref>Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition'', p. 266.</ref> Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"),<ref>{{cite book |last=Holman |first=Peter |title=Four and Twenty Fiddlers: The Violin at the English Court 1540–1690 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=0-19-816592-7 |page=87}}</ref> vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München.<ref>{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7 |page=81}}</ref> Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde ''violino'' en ''vyollon'' in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die ''Epitome musical'' van Jambe de Fer, wat in 1556 in [[Lyon]] gepubliseer is.<ref>{{Cite web |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |title=Historical Background of the Violin |publisher=ViolinOnline.com |first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|access-date=2006-09-22}}</ref> Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning [[Karel IX van Frankryk|Karel IX]] het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.bartruff.com/history.php |title=The History of the Violin |first=William|last=Bartruff|access-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php |archive-date=2007-02-08}}</ref> Een van hierdie "adellike" instrumente, die ''Charles IX'', is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in [[Oxford]].<ref>{{cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford |access-date=29 Augustus 2025}}</ref> Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.<ref>Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in [[Bergen]], Noorweë.</ref> Die ''Messiah'' of ''Le Messie'' (ook bekend as die ''Salabue''), wat [[Antonio Stradivari]] in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.<ref>{{Cite web |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |publisher=Cozio.com |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead}}</ref> === Italiaanse vioolbou === Andrea Amati (ca. 1505–1577) in [[Cremona]] word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is.<ref>{{cite book |last=Cacciatori |first=Fausto |title=Andrea Amati Opera omnia |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2007 |isbn=978-88-89839-13-3}}</ref> Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.<ref>{{cite book |last1=Bizzarini |first1=Marco |last2=Orlandi |first2=Ugo |chapter=Ancient violinmaking and musical context in Brescia |title=Liutai in Brescia 1520–1724 |publisher=Eric Blot Edizioni |location=Cremona |year=2008 |isbn=978-88-88360-07-2}}</ref> Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het.<ref>{{cite book |last1=Cacciatori |first1=Fausto |last2=Chiesa |first2=Carlo |last3=Carlson |first3=Bruce |title=Il DNA degli Amati |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2006 |isbn=88-89839-11-2}}</ref> Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù"]], het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.<ref>{{cite book |last1=Hill |first1=William H. |last2=Hill |first2=Arthur F. |last3=Hill |first3=Alfred E. |title=The Violin-Makers of the Guarneri Family |publisher=W. E. Hill and Sons |location=Buckinghamshire |year=1931}}</ref> Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: * Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was ** Die familie Dalla Corna, aktief 1510–1560 in Brescia en [[Venesië]] ** Die familie Micheli, aktief 1530–1615 in Brescia ** Die familie Inverardi, aktief 1550–1580 in Brescia ** Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530–1615 in Brescia en Salò ** Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600–1630 in Brescia ** Die familie Rogeri, aktief 1661–1721 in Brescia * Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het ** Die familie Amati, aktief 1550–1740 in Cremona ** Die familie [[Guarneri]], aktief 1626–1744 in Cremona en Venesië ** Die familie [[Antonio Stradivari|Stradivari]], aktief 1644–1737 in Cremona<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|publisher=Oxford University Press|year=2017}}</ref> ** Die familie Rugeri, aktief 1650–1740 in Cremona ** [[Carlo Bergonzi]] (1683–1747) in Cremona * Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is<ref>{{cite book|last=Pio|first=Stefano|title=Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630|year=2012|publisher=Venice Research|location=Venesië|isbn=9788890725203|pages=441|url=http://www.veniceresearch.com}}</ref> ** Die familie Linarolo, aktief 1505–1640 in Venesië ** Matteo Goffriller, bekend vir sy tjello's, aktief 1685–1742 in Venesië ** Pietro Guarneri, seun van Giuseppe Giovanni Battista Guarneri en afkomstig van Cremona, aktief 1717–1762 in Venesië ** Domenico Montagnana, aktief ongeveer 1700–1750 in Venesië ** Santo Serafin, aktief van voor 1741 tot 1776 in Venesië Sedert Andrea Amati het die vorm van die viool wesenlik nie meer verander nie. Veral [[Antonio Stradivari]] het later die groot voorbeeld vir die voorkoms en konstruksiebeginsels van feitlik alle viole geword, wat tot 'n verreikende standaardisering gelei het. Baie viole van Stradivari en ander beroemde vioolbouers van sy tyd word deur 'n uitmuntende klankkwaliteit gekenmerk en is vandag buitengewoon duur. === Vioolbou in ander lande === [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|links|Moderne nabouings van Renaissance-viole van voor 1594 in die Dom van Freiberg]] [[Lêer:Stainer.jpg|duimnael|regs|'n Barokviool van Jacob Stainer uit 1658]] Instrumente van die vioolfamilie is gou ook in lande noord van die [[Alpe]] gebou. Musiekinstrumente wat vir versieringsdoeleindes gebou is, het in die keurvorstelike grafkapel in die Dom van Freiberg (voltooi in 1594) behoue gebly en lewer daarvan getuienis.<ref>{{cite book |last=Kunde |first=Claudia |chapter=Die Begräbniskapelle der albertinischen Wettiner im Freiberger Dom |title=Wenn Engel musizieren: Musikinstrumente von 1594 im Freiberger Dom |publisher=Janos Stekovics |location=Leipzig |year=2004 |isbn=3-89923-067-1}}</ref> Viole van bepaalde streke toon soms kleiner, individuele eienaardighede in bouwyse en versiering. Onder watter omstandighede die Tiroolse vioolbouer [[Jacob Stainer]] die ambag in Italië geleer het, is omstrede. Wat seker is, is dat die meester van Absam in die tweede helfte van die 17de eeu, onder deels ongunstige omstandighede, die beste viole noord van die Alpe gebou het. Hulle is gou teen hoër pryse verhandel as viole wat uit Italië gekom het. Stainer se model, wat self baie aan Nicola Amati te danke het, is sowel deur sy tydgenote as deur die volgende geslagte Europese vioolbouers nagevolg (onder andere in Duitsland, Engeland en Italië) en het eers met die algemene smaakverandering omstreeks 1800 sy invloed verloor.<ref>{{cite book |last=Hopfner |first=Rudolf |title=Jacob Stainer "… kayserlicher diener und geigenmacher zu Absom" |publisher=Skira |location=Milaan |year=2003 |isbn=3-85497-060-9}}</ref> === Verbouings en vernuwings === [[Lêer:Violin Vuillaume.jpg|duimnael|regs|Viool van Jean-Baptiste Vuillaume (kopie van 'n Giuseppe Guarneri del Gesù)]] Viole uit die 17de en 18de eeu word barokviole genoem. Sedert die 1950's word hulle toenemend vir die uitvoering van ou musiek ingespan. Die gebruik van die oorspronklike instrumente of van kopieë van die oorspronklike barokviole maak 'n historiese uitvoeringspraktyk moontlik wat die klankideale van die [[Barok]] nader bring. In die 18de en 19de eeu het die viool beduidende boukundige veranderinge ondergaan wat die klank beïnvloed het: veral 'n langer hals, wat skuiner na agter geplaas is as by vroeëre instrumente, swaarder snare en 'n sterker basbalk, wat 'n hoër snaarspanning as by viole met die ou mensuur moontlik gemaak het. Die meerderheid ou instrumente, insluitend baie beroemde viole van Stradivari, Guarneri, Amati en Stainer, het hierdie wysigings ondergaan en is dus in 'n beduidend ander toestand as toe hulle die hande van hul bouers verlaat het, ongetwyfeld met verskille in klank en reaksie.<ref>{{Cite web |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |first=Richard |last=Perras |access-date=2006-10-29}}</ref> Danksy die langer snare, die hoër snaarspanning en die gestrekte, konkawe strykstok het die volume toegeneem en sodoende aan die steeds groter wordende konsertsale en orkeste voldoen. Kritici voer egter aan dat die gewysigde bouvorm die klank harder en minder lieflik gemaak het. In Frankryk het veral Jean-Baptiste Vuillaume beslissende stukrag gegee deur hom met die Stradivari- en Guarneri-viole besig te hou. Dit is egter in hul huidige (gewysigde) toestand dat hierdie instrumente die standaard vir volmaaktheid in vioolbou en -klank gestel het, en vioolbouers oor die hele wêreld probeer so na as moontlik aan hierdie ideaal kom. Tot vandag toe is instrumente uit die sogenaamde Goue Era van die vioolbou, veral dié van Stradivari, Guarneri del Gesù en Montagnana, die instrumente wat deur sowel versamelaars as uitvoerende kunstenaars die meeste gesog word. Die huidige rekordbedrag wat vir 'n Stradivari-viool betaal is, is £9,8 miljoen (destyds US$15,9 miljoen), toe die instrument bekend as die ''Lady Blunt'' op 20 Junie 2011 deur Tarisio Auctions op 'n aanlyn veiling verkoop is.<ref>{{cite news | title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872 | work=BBC News | date=2011-06-21 | access-date=2011-06-21}}</ref> Goedkoop fabrieksviole was reeds aan die begin van die 19de eeu uit die Duitse en Franse vioolbousentrums beskikbaar. Die industriële vioolbou het sy oorsprong in 1887 in [[Nagoja]] (Japan) gehad met die stigting van ''Suzuki Violin Co. Ltd.'' deur Masakichi Suzuki (1859–1944), die vader van die vioolpedagoog Shinichi Suzuki. Sy onderneming het reeds na 'n kort aanloop meer as 1&nbsp;000 werknemers gehad en binne 'n maand tot 400 viole en 4&nbsp;000 strykstokke vervaardig. Hoewel die instrument sedert sy ontstaan nie wesenlik verander het nie, was daar dikwels pogings tot vormgewende en tegniese hervormings. So is destyds ryk versierde viole met ander ornamente gebou (byvoorbeeld met 'n mense- of leeukop in plaas van die krul), of instrumente van blik vir armer mense. Bekendheid het die Chanot-viool van 1819, die trapesiumvormige viole van Félix Savart en Johann Reiter (1908) en talle pogings van baie ander vooraanstaande vioolbouers verwerf. Die Belgiese vioolboukunstenaar Gauthier Louppe bou tans strykinstrumente in vorme wat aan Jugendstil herinner en deur besondere asimmetrieë 'n breër klankspektrum moontlik sou maak.<ref>{{cite web |url=http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |title=Bildbericht über Louppe-Geigen |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112080159/http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |archive-date=2008-11-12 |url-status=dead}}</ref> == Bou en werking == [[Lêer:Violinconsruction3.JPG|duimnael|regs|upright=1.8|Die bou van 'n viool]] [[Lêer:Violin Details.jpg|duimnael|regs|Drie kante van die klankkas: bo-blad, bodem en sy. Detailbeelde links: skroefkas en krul.]] [[Lêer:Violinschnitt.png|duimnael|regs|Deursnee van die klankkas van 'n viool (die kam behoort nie tot die klankkas nie)]] 'n Viool bestaan gewoonlik uit 'n bo-blad (die klankblad) van [[spar]]hout (veral Noorse spar), sye en 'n bodem van esdoringhout, twee eindblokke, 'n hals, 'n kam, 'n stemstok, vier snare en verskeie toebehore, opsioneel met inbegrip van 'n kenstuk, wat direk oor of links van die staartstuk vasgeklem kan word. 'n Kenmerkende eienskap van 'n vioolklankkas is sy uurglasagtige vorm en die welwing van die bo-blad en die bodem. Die uurglasvorm bestaan uit twee boonste rondings, twee onderste rondings en twee konkawe C-vormige middelrondings by die "middellyf", wat ruimte vir die strykstok laat. Die "stem" of klank van 'n viool hang af van sy vorm, die hout waarvan dit gemaak is, die diktegradering van sowel die bo-blad as die bodem, die lak wat die buitekant bedek, en die vaardigheid van die vioolbouer by al hierdie stappe. Die lak en veral die hout word met ouderdom steeds beter, wat die beperkte voorraad ou, goed geboude viole van beroemde vioolbouers baie gesog maak. === Klankkas === Die klankkas van die viool bestaan uit die bo-blad, die bodem en die sykrans. Saam vorm hulle 'n hol liggaam van ongeveer 35 tot 36&nbsp;cm lank wat as resonansiekas dien. ==== Bo-blad ==== Die bo-blad is die gewelfde boonste deel van sparhout waarin die twee f-gate gesny is. Dit word meestal uit twee gespieëlde dele gemaak wat in die middel aanmekaar gelym word. Daarna word die beoogde vorm met beitels en skawe uitgewerk, eers die buitenste en dan die binneste welwing.<ref>{{cite book |last=Schwabe |first=Conrad |title=Vogtland – Geige – Mensch: Aufschachteln – Schritt für Schritt = Vogtland Violins = Vogtlandské housle |location=Markneukirchen |year=2015 |isbn=978-3-00-048816-0}}</ref> Ideaal gesproke word "fynjarige" hout gebruik (waarvan die jaarringe dig en eweredig lê), wat op voedingsarme grond in hooggebergtestreke stadig gegroei het. Dit word in die eerste helfte van die winter gekap, wanneer daar so min sap as moontlik in die stam is, en daarna verskeie jare lank vir droging opgeberg, eers as stam en dan nog etlike jare in gesnyde toestand. Die voltooide bo-blad is onder die kam meestal 2,4 tot 3,5&nbsp;mm dik. Om die gepaste buigsaamheid te bereik, word styf hout dunner uitgewerk as sagte hout.<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, pp. 21 e.v.</ref> ==== Bodem ==== [[Lêer:Violinboden Woelben.jpg|duimnael|regs|Die "welwing" van die bodem van 'n viool]] Die bodem word meestal van esdoringhout gemaak (baie selde van [[populier]] of wilg) en word ook gewelf uitgesteek. Dit kan uit een stuk of uit twee aanmekaar gelymde dele bestaan, wat aan die spieëlsimmetriese houtnerf herkenbaar is. Die bodem en die sye word tipies van esdoringhout met 'n bypassende gestreepte tekening gemaak, wat as "vlam" of "tierstreep" bekend staan. ==== Sye ==== Die sye is die sydele van die klankkas en word met die bodem en die bo-blad verlym, in seldsame gevalle ook in die bodem ingelaat. Hulle bestaan meestal uit dieselfde hout as die bodem. Randinlegsels of "are" versier die rand van die bo-blad en die bodem. Dit is drie smal houtstroke wat naas mekaar lê en waarvan die buitenste twee dikwels swart gekleur is. Hulle word in 'n groef gelê en vasgelym. Buiten die versiering dien hulle om die rande van die bo-blad en die bodem, wat oor die sykrans uitsteek, te verstewig en bied hulle 'n mate van beskerming teen krake wat by die rand ontstaan. Dit laat die bo-blad ook meer onafhanklik van die sykrans buig. 'n Randinlegsel wat bloot op die bo-blad geverf is, is gewoonlik 'n teken van 'n minderwaardige instrument. ==== Binnekant ==== [[Lêer:Soundpost end.jpg|duimnael|regs|upright=0.55|Die stemstok, deur 'n f-gat gesien]] Enkele onderdele bevind hulle binne-in die klankkas. Die basbalk is 'n lys van sparhout wat effens skuins teenoor die nerfrigting loop en onder 'n ligte voorspanning teen die binnekant van die bo-blad gelym word. Dit verhoog sowel die anisotropie as die styfheid van die bo-blad. Die basbalk loop asimmetries onder die kamvoet aan die baskant. Die stemstok (ook die "siel" of "stem" genoem) en die presiese plasing daarvan beïnvloed en reguleer die klank van die viool aansienlik. Dit is 'n silindriese staaf van sparhout (ongeveer 6&nbsp;mm in deursnee) wat tussen die bo-blad en die bodem ingepas, maar nie vasgelym word nie, op 'n sorgvuldig gekose plek ongeveer drie millimeter onder die kamvoet teenoor die basbalk (die diskantvoet), wat dit help ondersteun. Dit beïnvloed ook die trillingsmodusse van die bo-blad en die bodem van die instrument. Boonste, onderste en hoekblokke asook dun voeringstroke binne-in die klankkas dien om die sye te verstewig. Die blokke is van sparhout, die voeringstroke van spar of wilg. === Hals en toets === Die hals word in 'n trapesiumvormige uitsparing van die klankkas gelym. Dit is ongeveer 13&nbsp;cm lank en word met die toets (ongeveer 27&nbsp;cm lank) verlym, wat ongeveer 14&nbsp;cm oor die klankkas uitsteek. Die hals is gewoonlik van esdoringhout met 'n vlamtekening wat by dié van die sye en die bodem pas. Die toets word meestal van fynporige [[ebbehout]] gemaak, wat besonder hard en slytvas is en ook weens sy skoonheid verkies word. Seldener, veral by eenvoudiger instrumente, word ander houtsoorte gebruik, byvoorbeeld [[peer]]boomhout, wat swart gekleur of geverf word om die voorkoms van die edeler ebbehout na te boots. Voordat ebbehout in Europa as grondstof beskikbaar was, is alle instrumente met toetse van vrugtebome se hout toegerus. Dié het deur herstelwerk en verbouings feitlik volledig van die instrumente verdwyn. Toetse word tot 'n bepaalde dwarskromming afgewerk en het 'n klein lengtegewyse holte, wat by die laer snare iets meer uitgesproke is, veral wanneer die instrument vir derm- of sintetiese snare bedoel is. Sommige ou viole (en sommige wat oud gemaak is om te lyk) het 'n ingeënte krul, wat aan 'n lymnaat tussen die skroefkas en die hals te herken is. By baie egte ou instrumente is die hals teen 'n effens groter hoek herplaas en met ongeveer een sentimeter verleng. Die halsenting maak dit moontlik om die oorspronklike krul van 'n barokviool te behou wanneer die hals aan moderne standaarde aangepas word. === Skroefkas en krul === [[Lêer:Violin peg strings.jpg|duimnael|links|upright=0.45|Krul en skroefkas, korrek besnaar]] Aan die boonste, smal ent van die toets is 'n saal, die bosaal van die viool. Daaroor loop die snare die skroefkas in. Hier bevind hulle die vier koniese stemskroewe waarmee die snare van die instrument gestem word. Weens die meganiese belasting tydens die stem bestaan die stemskroewe altyd uit hardehout, meestal ebbehout of palissander, seldener buksboom. Die stemskroewe is tapsgewys en pas in gate in die skroefkas, waar hulle deur die wrywing van hout op hout in plek gehou word; deur tydens die draai gepaste druk langs die as van die skroef uit te oefen, kan die speler die wrywing vergroot of verklein. Die skroefkas eindig in 'n krul (selde in 'n vroue- of leeukop). Dit is fyn gesnede hout wat gewoonlik die vorm van 'n slakkehuis het, waarvandaan die naam. Die krul is saam met ander boukundige besonderhede 'n belangrike herkenningsteken by die herkomsondersoek van ou instrumente. === Kam === [[Lêer:Violin bridge 2 views.jpg|duimnael|regs|Voor- en agteraansig van 'n vioolkam]] Die kam (of brug) van fynjarige esdoringhout word tussen die bo-blad en die snare ingesit. Dit is 'n presies gesnyde stuk hout wat sonder bevestiging op die bo-blad staan en deur die spanning van die snare wat daaroor loop, in die korrekte posisie gehou word. Dit vorm die onderste ankerpunt van die trillende lengte van die snare en dra hul trillings op die klankkas oor.<ref>{{cite web |url=http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |title=Helge Marsel, Geigen- und Gambenbau in Klagenfurt, Austria |date=2019-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205094013/http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |archive-date=2019-02-05 |url-status=dead |access-date=2019-02-05}}</ref> Die boonste kromming van die kam hou die snare in 'n boog op die regte hoogte bo die toets, sodat elkeen afsonderlik met die strykstok bespeel kan word. === Staartstuk === [[Lêer:Tailpieceandbridge.JPG|upright=0.7|duimnael|links|Nabyskoot van 'n staartstuk met 'n [[fleur-de-lis]]]] Die snare loop van die skroefkas oor die kam tot by die staartstuk. Dit behoort, net soos die stemskroewe, tot die speeltegnies noodsaaklike toerusting van die instrument, en daarom word om estetiese redes vir die stemskroewe en die staartstuk meestal dieselfde hout gekies. Die staartstuk anker die snare aan die onderste ronding van die viool deur middel van 'n staartdraad wat oor die ondersaal loop en om 'n eindknop van ebbehout lus (soms verwarrend die "eindpen" genoem, soos die tjello se pen), wat in 'n taps gat in die onderste blok pas. Die E-snaar het dikwels 'n fynstemmer, 'n hefboompie wat deur 'n klein skroef met die vingers gedraai word. Fynstemmers kan ook op die ander snare aangebring word, veral op studente-instrumente, en is soms in die staartstuk ingebou. Hulle stel die speler in staat om klein veranderinge aan die toonhoogte van 'n snaar te maak. === Snare === Snare is aanvanklik van skaapderm gemaak (algemeen bekend as "katderm", wat ondanks die naam nie van katte gekom het nie), of eenvoudig "derm", wat gerek, gedroog en gedraai is. In die vroeë jare van die 20ste eeu is snare van óf derm óf staal gemaak. Moderne snare kan van derm bestaan, wat met silwer- of aluminiumdraad omspin kan wees, van soliede [[staal]], gevlegte staal of verskeie sintetiese materiale soos Perlon, met verskillende metale omspin en soms met [[silwer]] geplateer. Die hoogste snaar (die ''chanterelle''), die E-snaar, is meestal onomspinde, gewone of geplateerde staaldraad. Dermsnare reageer sterker op veranderinge in temperatuur en humiditeit en is nie meer so algemeen soos vroeër nie, maar baie spelers gebruik hulle om 'n spesifieke klank te verkry, veral in die historiese uitvoeringspraktyk van [[Barokmusiek]]. Snare het gewoonlik 'n gekleurde [[sy]]omwikkeling aan albei ente, om die snaar (G-, D-, A- of E-snaar) te identifiseer en om wrywing teen die stemskroewe te bied. Snare het 'n beperkte lewensduur. Wanneer olie, vuil, korrosie en hars mettertyd ophoop, kan die massa van die snaar oor sy lengte ongelyk word. Afgesien van ooglopende dinge, soos 'n omwikkeling wat deur slytasie loskom, vervang spelers gewoonlik 'n snaar wanneer dit nie meer "suiwer" speel nie (met goeie intonasie op die flageolettone) en die gewenste toon, helderheid en intonasie verloor. Die lewensduur hang van die kwaliteit van die snaar en die speelintensiteit af. Die snare word in [[kwint]]e op die tone g – d¹ – a¹ – e² gestem. Die tabel toon die frekwensies van die snare by verskillende kamertone (sien ook [[#Stem|Stem]]). {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Snaar ! rowspan="2"| Toon/noot ! colspan="3"| Frekwensie by 'n kamertoon (a¹) van |- ! 443 Hz ! 442 Hz ! 440 Hz |- |style="text-align:left"| '''1''' (hoogste snaar) | '''e²''' | 664,50&nbsp;Hz | 663,00&nbsp;Hz | 660,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''2''' | '''a¹''' | 443,00&nbsp;Hz | 442,00&nbsp;Hz | 440,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''3''' | '''d¹''' | 295,33&nbsp;Hz | 294,67&nbsp;Hz | 293,33&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''4''' (laagste snaar) | '''g''' | 196,89&nbsp;Hz | 196,44&nbsp;Hz | 195,56&nbsp;Hz |} === Lym en lak === Die dele van die klankkas word aanmekaar gelym, daarna die hals aan die klankkas en dan die toets aan die hals. Hiervoor word beenlym (warm lym) of huidlym gebruik in plaas van gewone wit lym, om verskeie redes. Dit is wateroplosbaar en word by 'n temperatuur van ongeveer 50 tot 60&nbsp;°C sag, sodat 'n ervare vioolbouer die instrument sonder probleme uitmekaar kan haal sonder om die hout of die lak te beskadig. Huidlym kan 'n dunner las as die meeste ander lymsoorte maak en is omkeerbaar (bros genoeg om met sorgvuldig toegepaste krag te kraak en met warm water verwyderbaar) wanneer die instrument uitmekaar gehaal moet word. Omdat vars huidlym aan ou huidlym kleef, kan by die herstel van 'n las meer van die oorspronklike hout behoue bly; moderner lymsoorte moet heeltemal skoongemaak word voordat 'n nuwe las hou, wat gewoonlik meebring dat saam met die ou lym ook 'n bietjie hout afgeskraap word. Swakker, verdunde lym word gewoonlik gebruik om die bo-blad aan die sye en die bosaal aan die toets te bevestig, omdat algemene herstelwerk die verwydering van hierdie dele vereis. Die lak beskerm die hout van die instrument en bewaar sy trillingseienskappe. Dit kan die klank aansienlik beïnvloed, maar nie duidelik verbeter nie. 'n Onvakkundig aangebragte lak kan die klank van 'n instrument "doodmaak", dit wil sê die trillingsvermoë van die bo-blad sterk beperk. === Asimmetrie === Die viool lyk op die eerste gesig simmetries, maar dit is nie so nie. 'n Regs-links-asimmetrie is die duidelikste sigbaar aan die posisie van die kenstuk en die skouersteun, maar ook aan ander kenmerke: die posisie van die basbalk en die stemstok binne-in die klankkas, die verspringende plasing van die stemskroewe in die skroefkas, die besnaring met snare van verskillende dikte en die verskillende houtnerf aan die twee kante. Die rangskikking van die snare (die dikwels gebruikte E-snaar vir hoë tone bevind hom, vanuit die violis gesien, regs) is daarop afgestem dat die regterhand van die violis die strykstok hanteer. Die taak van die linkerhand tydens die spel is om die snare te gryp. Die viool word met die onderkaak (of die ken, na gewoonte) en die sleutelbeen- of skouerstreek vasgehou. Linkshandiges speel die viool gewoonlik op dieselfde manier as regshandiges. Daar word wel ook viole vir linkshandiges gebou, waarby die snare omgekeerd gerangskik is, maar tot dusver baie min.<ref>Andrea Hayek-Schwarz: [http://www.linkehand.at/wissenh.php ''Musizieren mit links – Musizierende Linkshänder_innen''] linkehand.at, 2012.</ref> Linkshandige viole is in orkeste gewoonlik nie welkom nie. Die rede is enersyds dat violiste wat langs mekaar sit, met hul instrumente of elmboë te na aan mekaar kan kom wanneer hulle spieëlbeeldig speel. Andersyds is eenvormige bewegings binne die stemgroepe van die orkes vir die toeskouer 'n esteties oortuigende gesig, wat 'n enkele violis wat anders stryk, sou versteur.<ref>[https://www.mittelbayerische.de/region/regensburg-land-nachrichten/orchester-moegen-keine-linkshaender-21364-art820736.html ''Orchester mögen keine Linkshänder''] mittelbayerische.de, 17 Augustus 2012; sien die laaste twee paragrawe van die artikel.</ref> In 2007 het die linkshandige violis Martial Gauthier, wat met die linkerhand stryk, in Cremona 'n lesing oor linkshandige vioolspel gehou.<ref>[https://www.nmz.de/artikel/war-paganini-linkshaender ''War Paganini Linkshänder? – Gedanken über ein Tabu-Thema der Streicherpädagogik''.] In: ''neue musikzeitung.'' 7/2007; besoek op 20 Julie 2016.</ref> === Toonomvang === [[Lêer:Range violin.svg|duimnael|regs|Toonomvang van die viool]] [[Lêer:Spectrumgstring.jpg|upright=1.15|duimnael|regs|Driedimensionele spektrumdiagram van die botone van 'n viool se G-snaar (voorgrond). Die toonhoogte wat ons hoor, is die piek by ongeveer 200&nbsp;Hz.]] Die stemming g – d¹ – a¹ – e² stem ooreen met G₃, D₄, A₄ en E₅ in wetenskaplike toonhoogtenotasie. Die laagste noot van 'n normaal gestemde viool is dus G₃, die G onder die middel-C (C₄). (By seldsame geleenthede kan die laagste snaar tot 'n kwart laer, na D₃, gestem word.) Die hoogste speelbare noot is minder duidelik omskryf: E₇, die E twee oktawe bo die los snaar (wat op E₅ gestem is), kan as 'n praktiese grens vir orkesvioolpartye beskou word,<ref>Piston, Walter (1955). ''Orchestration'', p. 45.</ref> maar dit is dikwels moontlik om hoër te speel, afhangende van die lengte van die toets en die vaardigheid van die violis. Nog hoër note (tot C₈) kan voortgebring word deur die snaar tot by die einde van die toets te gryp en/of deur kunsmatige flageolettone te gebruik. === Akoestiek === [[Lêer:Bowed violin string in slow motion.gif|duimnael|regs|Die Helmholtz-hoek wat heen en weer langs die snaar beweeg<ref>{{cite web |url=https://plus.maths.org/content/why-violin-so-hard-play |title=Why is the violin so hard to play? |author=Jim Woodhouse en Paul Galluzzo |date=2004-09-01 |access-date=2025-06-22}}</ref>]] Die gewelfde vorm, die dikte van die hout en sy fisiese eienskappe bepaal die klank van 'n viool. Patrone van die [[nodus (fisika)|nodusse]] wat deur sand of glinsters op die blaaie gevorm word wanneer dié by bepaalde frekwensies in trilling gebring word, sogenaamde Chladni-patrone, word soms deur vioolbouers gebruik om hul werk te kontroleer voordat hulle die instrument saamstel.<ref>{{Cite web|url=http://www.catgutacoustical.org/people/cmh/laird3.htm|title=Carleen Maley Hutchins' Work With Saunders|publisher=Violin Society of America|last=Laird|first=Paul R.|access-date=2008-09-26}}</ref> Vanweë die oppervlakstruktuur van die perdehaar, versterk deur die aanbring van hars (kolofonium), het die strykstokbehaarsel 'n hoë kleefkrag uit statiese [[wrywing]]. Wanneer die snaar met die aangelegde strykstok gestryk word, word dit daarom aanvanklik in die strykrigting meegeneem, totdat die terugstelkrag van die snaar groter word as die statiese wrywing tussen die stokhare en die snaar: die snaar skiet teen die strykrigting terug. By die korrekte keuse van strykplek, stryksnelheid en stokdruk word die snaar aan die einde van hierdie beweging weer deur die strykstok gegryp en opnuut meegeneem (die glip-kleef-effek), sodat die snaar voortdurend aangedryf tril. Hoeveel keer per sekonde hierdie proses hom herhaal, hang af van die frekwensie van die gespeelde toon, dit wil sê van die effektiewe snaarlengte. Die uitwyking van die aangedrewe punt van die snaar beskryf met verloop van tyd 'n elliptiese baan, met die langer as ongeveer in die strykrigting georiënteer. Die snaar self het 'n baie klein werkoppervlak en versit dus slegs 'n geringe hoeveelheid lug, te min om 'n toon voort te bring wat vir die menslike oor duidelik hoorbaar is. Die klankkas werk as 'n impedansie-omsetter. Deur die oordrag van die trillings van die snaar op die klankkas word die [[amplitude]] van die trillings wel aansienlik kleiner, maar die uitstralingsoppervlak word soveel vergroot dat 'n goeie koppeling met die lug en 'n vir die oor waarneembare toon ontstaan. Hierdie omsetting volg uiters komplekse patrone. Die kam, waarop die snaar rus, word aangedryf om die snaartrilling in die strykvlak te volg. Die bo-blad, waarop die kam rus, kan egter net loodreg op die strykvlak tril. Dit dwing die kam tot 'n skommelbeweging waarby die twee kamvoete die twee helftes van die bo-blad afwisselend belas en ontlas. By so 'n wipbeweging, waar die draai-as presies in die middel van die kam lê, sou die twee helftes van die bo-blad egter teen mekaar werk, wat met volumeverlies en klankveranderinge gepaard sou gaan. Dit word teengewerk deur onder die regter kamvoet 'n stafie – die stemstok – vas te klem. Dié belemmer eers die regter kamvoet, waardeur die draai-as van hierdie skommelbeweging na regs verskuif en byna al die werk (dié van die lae frekwensies) deur die linker kamvoet verrig word. Om 'n beter verspreiding van die trillings wat daar afgegee word oor die bo-blad te bereik, word boonop aan die onderkant van die bo-blad onder die linker kamvoet die basbalk onder spanning vasgelym, wat die linker kamvoet veral by hoë frekwensies belemmer, dit wil sê die draai-as verskuif vir dié frekwensies na links. Afhangende van die frekwensie van die gespeelde toon is die linker (lae frekwensies) of die regter (hoë frekwensies) kamvoet aktiewer, waardeur die trillings in die een geval meer deur die bo-blad (ondersteun deur die basbalk), in die ander deur die bo-blad en (oorgedra deur die stemstok) die bodem afgegee word. By lae frekwensies tril bodem en bo-blad dus teen mekaar, en die ingeslote lugvolume vorm 'n breëband-holteresonator wat klankuitstraling deur die f-gate bewerkstellig. === Groottes === [[Lêer:LembeyeLembeyon.jpg|duimnael|links|'n {{Frac|1|16}}-viool en 'n volgrootte ({{Frac|4|4}}) viool]] Buiten die standaard "volgrootte" ({{Frac|4|4}}) word viole ook in sogenaamde breukgroottes van {{Frac|7|8}}, {{Frac|3|4}}, {{Frac|1|2}}, {{Frac|1|4}}, {{Frac|1|8}}, {{Frac|1|10}}, {{Frac|1|16}}, {{Frac|1|32}} en selfs {{Frac|1|64}} gebou. Hierdie kleiner instrumente word algemeen deur jong spelers gebruik wie se vingers nie lank genoeg is om die korrekte posisies op volgrootte-instrumente te bereik nie. Die regte grootte van die instrument word gewoonlik volgens die armlengte bepaal.<ref>{{cite web |url=https://www.vionoble.de/violine-viola-cello-groesse-ermitteln/ |title=Die richtige Größe ermitteln für Geige: Bratsche: Cello |website=Violinoble.de |access-date=2022-06-13}}</ref> Hoewel die breukgroottes in 'n sekere sin met die afmetings van die instrumente verband hou, is hulle nie as letterlike beskrywings van die relatiewe verhoudings bedoel nie. 'n {{Frac|3|4}}-instrument is byvoorbeeld nie driekwart van die lengte van 'n volgrootte-instrument nie. Die lengte van die klankkas (sonder die hals) van 'n volgrootte- of {{Frac|4|4}}-viool is 356&nbsp;mm, en kleiner by sommige 17de-eeuse modelle. Die klankkas van 'n {{Frac|3|4}}-viool is 335&nbsp;mm lank en dié van 'n {{Frac|1|2}}-viool 310&nbsp;mm; 'n {{Frac|3|4}}-viool is dus net omtrent 6&nbsp;% kleiner as 'n "hele" en 'n {{Frac|1|2}}-viool net omtrent 12&nbsp;%. By die viool se naaste familielid, die altviool, word die grootte as klankkaslengte in sentimeter aangegee eerder as in breukgroottes. 'n Volgrootte-altviool is gemiddeld 40&nbsp;cm, maar elke volwassene bepaal self watter grootte altviool hy of sy gebruik. Soms gebruik 'n volwassene met 'n klein liggaamsbou 'n sogenaamde {{Frac|7|8}}-viool in plaas van 'n volgrootte-instrument. Hierdie instrumente, wat soms 'n "damesviool" genoem word, is effens korter as 'n volgrootte-viool, maar is geneig om hoëkwaliteit-instrumente te wees wat 'n klank kan voortbring wat met dié van goeie volgrootte-viole vergelykbaar is. Die groottes van vyfsnarige viole kan van dié van die normale viersnarige verskil. Die instrument wat in die vioolokted met die viool ooreenstem, is die mezzoviool, wat dieselfde as 'n viool gestem word, maar 'n effens langer klankkas het. Die snare van die mezzoviool is net so lank soos dié van die standaardviool. Hierdie instrument is nie in algemene gebruik nie.<ref>{{Cite web|url=https://nvfa.org/8tet.html|title=The New Violin Family|author=The New Violin Family Association, Inc|date=2020-04-04|website=The New Violin Family}}</ref> == Toebehore == === Kenstuk en skouersteun === Die kenstuk vergemaklik dit om die instrument tussen die ken en die skouer vas te hou en verhoed boonop dat vog van die vel die lak aantas, oplos en uiteindelik die hout op daardie plek toenemend verswak. Dit bestaan meestal uit ebbehout, word met spanskroewe aan die instrument vasgeklem en bevind hom tydens die spel tussen die instrument en die ken. Die skouersteun dien om die individuele anatomie van die speler tussen die liggaam en die instrument te vereffen. Veral die lengte van die nek asook die breedte en natuurlike stand van die skouers bepaal hoe die skouersteun gevorm moet wees. Dit word telkens onmiddellik voor die spel opnuut gemonteer. Jonger spelers wat met skouersteune sukkel, gebruik soms 'n spons met 'n rek in plaas daarvan. === Strykstok === [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|regs|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] 'n Viool word gewoonlik met 'n strykstok bespeel, wat bestaan uit 'n stok met 'n lint van perdehaar wat tussen die punt (kop) en die slof aan die teenoorgestelde ente gespan is. 'n Tipiese vioolstrykstok is in die geheel ongeveer 75&nbsp;cm lank en weeg 55 tot 65&nbsp;g. Altvioolstrykstokke is ongeveer 5&nbsp;mm korter en 10&nbsp;g swaarder. Belangrik is die gewigsverdeling: die swaartepunt moet 24 tot 25&nbsp;cm van die begin van die stok af lê (sonder die skroef gemeet).<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, p. 58.</ref> Die stok word meestal van [[Pernambuco|pernambukhout]] (ook bekend as Brasiliaanse hout) gemaak. Goeie pernambukhout het reguit gegroei met parallel lopende vesels; die stok kan besonder dun uitgewerk word en het ondanks die nodige stabiliteit die gewenste elastisiteit. Pernambukhout is dus besonder geskik vir hoëkwaliteit-strykstokke. Omdat die voorkoms van hierdie houtsoort beperk is, word dit moeiliker om goeie kwaliteite te bekom. Ander tradisionele materiale vir duurder stokke sluit slanghout in. Daarom word deesdae ook strykstokke van koolstofveselversterkte plastiek ("koolstofvesel") gebruik, op alle vlakke van vakmanskap, onder andere om by grensoorgange probleme met die [[Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora|CITES]]-verdrag te vermy; baie professionele musikante beskou hul klank- en speeltegniese eienskappe egter as nie gelykwaardig nie. Goedkoop strykstokke vir studente word van minder duur houtsoorte of van veselglas gemaak; sommige veselglas-studentestokke gebruik 'n plastiekhuls as greep en omwikkeling tegelyk. Aan die onderste ent van die stok is die slof van ebbehout, [[ivoor]] of skilpaddop, meestal versier met 'n ronde perlemoerinlegsel, die sogenaamde "oog". Suiwer metaalinlegwerk as versiering kom ook voor. By die slof is 'n skroef wat die hare stywer of losser maak. Net voor die slof beskerm 'n duimkussing van [[leer (stof)|leer]] (die greep) en 'n omwikkeling die stok en bied hulle 'n stewige houvas vir die speler se hand. Tradisionele omwikkelinge is van draad (dikwels silwer of versilwer), sy of [[balein]] ("walvisbeen", nou vervang deur afwisselende stroke bruin en swart plastiek). Tussen die slof en die punt van die stok word die stokhare gespan; dit word die behaarsel genoem. Afhangende van die dikte word ongeveer 150 tot 220 hare uit die stert van hingste van bepaalde perderasse gebruik, tradisioneel van 'n skimmelperd (wat oorwegend wit hare het). Sommige goedkoper strykstokke gebruik sintetiese vesel. Deur die skroef te draai word die hare gespan, en na elke speelsessie moet die hare weer ontspan word. Die hare bring die snare deur daaroor te stryk in trilling. Daarvoor moet die hare gereeld met vaste hars (kolofonium, 'n natuurlike boomhars) behandel word om dit effens klewerig te maak, wat bereik word deur die stok herhaaldelik oor 'n harsblok te stryk. Afhangende van die gebruik en die kwaliteit van die hare moet die behaarsel na twee maande tot uiterlik na 'n jaar vernuwe word. == Stem == [[Lêer:Violin - open strings notes.PNG|regs|duimnael|Die toonhoogtes van die los snare van 'n viool. Die nootname staan onder die notebalk en hul Franse solfège-ekwivalente daarbo: G = sol; D = re; A = la; E = mi. {{audio|Violin open strings.mid|Speel}}]] Viole word gestem deur die stemskroewe in die skroefkas onder die krul te draai of deur die fynstemmerskroewe by die staartstuk te verstel. Alle viole het stemskroewe; fynstemmers is opsioneel. Die meeste fynstemmers bestaan uit 'n metaalskroef wat 'n hefboom beweeg wat aan die ent van die snaar vas is. Hulle maak baie klein toonhoogteverstellings veel makliker as die stemskroewe. Deur 'n fynstemmer kloksgewys te draai, word die toon hoër (omdat die snaar onder groter spanning is), en antikloksgewys word dit laer (omdat die snaar onder minder spanning is). Fynstemmers op al vier snare is baie nuttig by snare met 'n staalkern, en sommige spelers gebruik dit ook met sintetiese snare. Omdat moderne E-snare van staal is, word vir dié snaar byna altyd 'n fynstemmer aangebring. Fynstemmers word nie met dermsnare gebruik nie, wat meer [[Young se modulus|elasties]] is as snare met 'n staal- of sintetiese kern en nie voldoende op die baie klein bewegings van fynstemmers reageer nie. Om 'n viool te stem, word die A-snaar eers op 'n standaardtoonhoogte gestem (gewoonlik A = 440&nbsp;[[hertz|Hz]]; orkeste in Duitsland en Oostenryk stem met 'n kamertoon van 443&nbsp;Hz, in Switserland oorwegend op 442&nbsp;Hz). Wanneer die viool saam met 'n instrument met vaste toonhoogte soos 'n [[klavier]] of [[trekklavier]] speel, word dit na die ooreenstemmende noot op daardie instrument gestem en nie na enige ander stemverwysing nie. Die hobo is gewoonlik die instrument waarna orkeste met viole stem, aangesien sy klank deurdringend is en bo die ander houtblasers uit gehoor kan word. Die ander snare word dan in intervalle van reine kwinte teen mekaar gestem deur hulle paarsgewys te stryk. Vir solospel word soms 'n effens hoër stemming gebruik om die instrument 'n helderder klank te gee; omgekeerd word Barokmusiek soms met laer stemminge gespeel om die klank van die viool sagter te maak. Na die stem kan die kam van die instrument nagegaan word om te verseker dat dit reguit staan en tussen die binneste kepe van die f-gate gesentreer is; 'n skewe kam kan die klank van 'n andersins goed geboude viool aansienlik beïnvloed. Na lang gebruik kan die stemskroewe en hul gate verslyt raak, sodat die skroewe onder spanning makliker glip. 'n Glippende stemskroef laat die toonhoogte van die snaar effens daal, of, as die skroef heeltemal los raak, laat die snaar sy spanning heeltemal verloor. 'n Viool waarvan die stemskroewe glip, moet deur 'n vioolbouer of vioolhersteller herstel word. Stemskroefsmeer, gereeld gebruik, kan die intrede van sulke slytasie vertraag terwyl dit die skroewe glad laat draai. Die stemming G–D–A–E word vir die meeste vioolmusiek gebruik, insluitend klassieke musiek, jazz en volksmusiek. Ander stemminge word soms gebruik; die G-snaar kan byvoorbeeld tot A opgestem word. Die gebruik van nie-standaardstemminge in klassieke musiek staan as ''[[scordatura]]'' bekend; in sommige volksmusiekstyle word dit kruisstemming genoem. Een beroemde voorbeeld van scordatura in die klassieke musiek is [[Camille Saint-Saëns]] se ''Danse macabre'', waar die E-snaar van die soloviool na E♭ verlaag word om 'n spookagtige dissonansie aan die komposisie te verleen. Ander voorbeelde is die derde deel van ''Contrasts'' van [[Béla Bartók]], waar die E-snaar na E♭ en die G-snaar na G♯ gestem word, [[Niccolò Paganini]] se Eerste Vioolkonsert, waar al vier snare 'n halftoon hoër gestem moet word, en die Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber, waarin elke deel 'n ander scordatura-stemming het. In die Indiese klassieke en ligte musiek word die viool in die Suid-Indiese styl waarskynlik op D♯–A♯–D♯–A♯ gestem. Aangesien daar in die Indiese klassieke musiek geen begrip van absolute toonhoogte is nie, kan musikante enige gerieflike stemming gebruik om hierdie relatiewe intervalle tussen die snare te behou. Nog 'n algemene stemming met hierdie intervalle is B♭–F–B♭–F, wat met Sa–Pa–Sa–Pa in die Indiese karnatiese klassieke styl ooreenstem. In die Noord-Indiese Hindoestaanse styl is die stemming gewoonlik Pa–Sa–Pa–Sa in plaas van Sa–Pa–Sa–Pa, wat byvoorbeeld met F–B♭–F–B♭ kan ooreenstem. In die Iranse klassieke musiek en ligte musiek het die viool in elke ''dastgah'' 'n ander stemming;<ref>Edith Gerson-Kiwi: ''The Persian Doctrine of Dastga-Composition. A phenomenological study in the musical modes.'' Israel Music Institute, Tel Aviv 1963, p. 15.</ref> dit word waarskynlik op E–A–E–A in Dastgāh-e Esfahan gestem, in Dastgāh-e Šur op E–A–D–E en E–A–E–E, en in Dastgāh-e Māhur op E–A–D–A. In die Arabiese klassieke musiek word die A- en E-snaar 'n heeltoon verlaag, dit wil sê G–D–G–D, om die spel van Arabiese ''maqams'' te vergemaklik, veral dié met kwarttone. Hoewel die meeste viole vier snare het, is daar viole met bykomende snare, sommige met soveel as sewe. Sewe word algemeen as die maksimum aantal snare beskou wat op 'n strykinstrument prakties is; met meer as sewe snare sou dit onmoontlik wees om enige bepaalde binnesnaar afsonderlik met die strykstok te bespeel. Viole met sewe snare is baie skaars. Die ekstra snare op sulke viole is gewoonlik laer as die G-snaar en word gewoonlik (van die hoogste bygevoegde snaar na die laagste) op C, F en B♭ gestem. As die speellengte van die instrument, dit wil sê die snaarlengte van die bosaal tot die kam, gelyk is aan dié van 'n gewone volgrootte-viool (effens minder as 33&nbsp;cm), kan dit met reg 'n viool genoem word. Sommige van hierdie instrumente is ietwat langer en moet as altviole beskou word. Viole met vyf of meer snare word tipies in jazz of volksmusiek gebruik. Sommige spesiaal gemaakte instrumente het ekstra snare wat nie gestryk word nie, maar deur die trillings van die gestrykte snare meeklink. == Speeltegniek == === Houding === [[Lêer:Man Playing Violin on Bench at Park.jpg|duimnael|upright=0.75|'n Man speel viool op 'n parkbank]] Die viool word sittend of staande bespeel. Soliste (of hulle alleen, met 'n klavier of met 'n orkes speel) speel meestal staande, tensy 'n fisieke gestremdheid dit verhoed, soos in die geval van [[Itzhak Perlman]]. In die orkes en in kamermusiek word daar daarenteen gewoonlik sittend gespeel. In die 2000's en 2010's het sommige orkeste wat Barokmusiek uitvoer (soos die Freiburger Barockorchester) al hul violiste en altvioliste, solo en ensemble, staande laat speel. Die viool rus aan die linkerkant op die skouer en bors van die violis en word, afhangende van die houding of draai van die kop, deur die linkerkant van die onderkaak, soms deur die ken, op die kenstuk vasgehou en deur die linkerskouer ondersteun, dikwels met behulp van 'n skouersteun. Die kaak en die skouer moet die viool stewig genoeg vashou sodat dit stabiel bly wanneer die linkerhand van 'n hoë posisie ('n hoë noot ver op die toets) na 'n lae (nader aan die skroefkas) beweeg. In die Indiese houding word die stabiliteit van die viool verseker deur die krul wat op die sy van die voet rus. Van die linkerhand word die duim gebruik om die hals te omvat of as hulp vir bepaalde greeptegnieke. Al die ander vingers speel uitsluitlik op die snare om die gewenste tone vas te lê. Afhangende van die skool neem die linkerhand ook 'n ondersteunende of vashoufunksie van die instrument oor. Die regterhand hanteer die strykstok, waarmee die snare meestal tussen die einde van die toets en die kam gestryk word, in moderne komposisies deels ook agter die kam. Dit word die kontakpunt genoem. Vir die wisselende volume, die klankkleure, die presisie van die artikulasie, die legatospel en meer is dit beslissend met watter kombinasie van gewig, snelheid, kontakpunt (na aan die kam, na aan die toets of tussenin) en kanteling van die stokhare die snare aangeraak word. Hoewel onderwysers die wesenlike belang van 'n goeie houding beklemtoon, sowel ter wille van die kwaliteit van die spel as om die kans op oorbelastingsbeserings te verminder, verskil advies oor wat 'n goeie houding is en hoe dit bereik word in die besonderhede. Almal dring egter aan op die belang van 'n natuurlike, ontspanne posisie sonder spanning of styfheid. Wat byna universeel aanbeveel word, is om die linkerpols reguit (of baie naby daaraan) te hou sodat die vingers van die linkerhand vry kan beweeg en die kans op besering verminder word, en om albei skouers in 'n natuurlike, ontspanne posisie te hou en te vermy om enige van hulle oordrewe op te trek. Dit sou, soos enige ander onnodige spanning, die bewegingsvryheid beperk en die risiko van besering verhoog. 'n Krom houding kan goeie spel belemmer omdat dit die liggaam uit balans bring en die skouers laat optrek. Nog 'n teken van ongesonde spanning is pyn in die linkerhand, wat op te veel druk by die vashou van die viool dui. === Linkerhand en toonhoogte === [[Lêer:Violin first position fingering chart.svg|regs|upright=1.35|duimnael|Vingersettings in die eerste posisie. Hierdie diagram toon net die note van die eerste posisie; daar is hoër note buite dié wat aangedui word.]] [[Lêer:Geigengrifftabelle.svg|duimnael|regs|Greeptabel vir alle toonsoorte]] Die linkerhand bepaal die klinkende lengte van die snaar, en dus die toonhoogte, deur dit met die vingerpunte teen die toets te "gryp" (vas te druk), wat verskillende toonhoogtes voortbring. Aangesien die viool geen frette het om die snare af te stop nie, soos gebruiklik by die [[kitaar]], moet die speler presies weet waar om die vingers op die snare te plaas om met goeie intonasie (suiwer) te speel. Beginners speel los snare en die laagste posisie, naaste aan die bosaal. Studente begin dikwels met relatief maklike toonsoorte, soos A-majeur en G-majeur, en leer toonlere en eenvoudige melodieë. Deur toonlere en arpeggio's te oefen en die gehoor op te lei, "vind" die linkerhand van die violis die note uiteindelik intuïtief deur spiergeheue. Beginners maak soms gebruik van [[kleefband|kleefbandjies]] op die toets vir die korrekte plasing van die linkerhandvingers, maar laat die bandjies gewoonlik gou staan wanneer hulle vorder. Nog 'n algemene merktegniek gebruik kolletjies [[korrigeervloeistof]] op die toets, wat binne 'n paar weke se gereelde oefening afslyt. Hierdie praktyk word ongelukkig soms in plaas van voldoende gehooropleiding gebruik, sodat die plasing van die vingers deur die oog en nie deur die oor gelei word nie. Veral in die vroeë stadiums van die leerproses is die sogenaamde "klinkende tone" nuttig. Daar is nege sulke note in die eerste posisie, waar 'n gegrypte noot 'n unisoon of oktaaf met 'n ander (los) snaar klink en dié laat meeresoneer. Studente gebruik hierdie klinkende tone dikwels om die intonasie van die gegrypte noot te kontroleer deur te luister of dit met die los snaar harmonieer. Wanneer die gegrypte toonhoogte "A" op die G-snaar gespeel word, kan die violis byvoorbeeld terselfdertyd die los D-snaar speel om die intonasie van die gegrypte "A" te toets. As die "A" suiwer is, behoort die "A" en die los D-snaar 'n harmonieuse reine kwart voort te bring. Viole word in reine kwinte gestem, soos al die orkesstrykers (viool, altviool, tjello) behalwe die kontrabas, wat in reine kwarte gestem word. Elke daaropvolgende noot word gegryp op die toonhoogte wat die speler as die harmonieuste ervaar; wanneer 'n violis onbegeleid speel, "speel hy nie konsekwent in óf die getempereerde óf die natuurlike [reine] toonleer nie, maar neig in die geheel om by die Pythagorese toonleer aan te sluit."<ref>Seashore, Carl (1938). ''Psychology of Music'', p. 224. Aangehaal in Kolinski, Mieczyslaw (somer–herfs 1959). "A New Equidistant 12-Tone Temperament", p. 210, ''Journal of the American Musicological Society'', vol. 12, nr. 2/3, pp. 210–214.</ref> Wanneer violiste in 'n [[strykkwartet]] of 'n strykorkes speel, "versoet" die strykers gewoonlik hul stemming om by die toonsoort te pas waarin hulle speel. Wanneer daar saam met 'n instrument met gelykswewende stemming gespeel word, soos 'n klavier, pas vaardige violiste hul stemming by die gelykswewende stemming van die klavier aan om dissonante note te vermy. Die vingers word in die [[musieknotasie]], soos in bladmusiek en etudeboeke, konvensioneel van 1 (wysvinger) tot 4 (pinkie) genommer. Veral in leeruitgawes van vioolmusiek kan syfers bo die note aandui watter vinger gebruik moet word, met ''0'' of ''O'' vir 'n los snaar. Die diagram regs toon die rangskikking van die note wat in die eerste posisie bereik kan word. Wat nie op hierdie diagram gewys word nie, is hoe die afstande tussen die nootposisies kleiner word hoe hoër (in toonhoogte) die vingers van die bosaal af beweeg. Die balke aan die kante van die diagram stel die gebruiklike moontlikhede vir beginners se kleefbandjies voor, by die 1ste, hoë 2de, 3de en 4de vinger. ==== Posisies ==== Die plasing van die linkerhand op die toets word deur "posisies" gekenmerk. Die eerste posisie, waar die meeste beginners begin (hoewel sommige metodes in die derde posisie begin), is die posisie wat die meeste in strykmusiek gebruik word. Musiek wat vir beginnende jeugorkeste gekomponeer is, is dikwels meestal in die eerste posisie. Die laagste noot wat in hierdie posisie in standaardstemming beskikbaar is, is 'n los G₃; die hoogste noot in die eerste posisie word met die vierde vinger op die E-snaar gespeel en klink as B₅. Deur die hand op die hals op te skuif, neem die eerste vinger die plek van die tweede vinger in, wat die speler in die ''tweede posisie'' bring. Deur die eerste vinger die eerste-posisie-plek van die derde vinger te laat inneem, kom die speler in die ''derde posisie'', en so voorts. 'n Verandering van posisie, met die gepaardgaande beweging van die hand, word 'n ''posisiewisseling'' genoem, en doeltreffende posisiewisselings met behoud van suiwer intonasie en 'n gladde legato (verbonde) klank is 'n sleutelelement van die tegniek op alle vlakke. Dikwels word 'n "gidsvinger" gebruik: die laaste vinger wat 'n noot in die ou posisie gespeel het, raak tydens die wisseling voortdurend liggies aan die snaar om op sy korrekte plek in die nuwe posisie uit te kom. In elementêre wisselingsoefeninge word die "gidsvinger" dikwels hoorbaar gemaak terwyl dit op of af langs die snaar gly, sodat die speler die korrekte plasing op die gehoor kan vaslê. Buite hierdie oefeninge behoort dit selde hoorbaar te wees (tensy die speler bewustelik 'n portamento-effek om uitdrukkingsredes toepas). Tydens 'n wisseling in lae posisies beweeg die duim van die linkerhand op of af langs die hals van die instrument om in dieselfde posisie relatief tot die vingers te bly (hoewel die beweging van die duim effens voor of effens na die beweging van die vingers kan plaasvind). In sulke posisies word die duim dikwels as 'n "anker" beskou waarvan die plek bepaal in watter posisie die speler is. In baie hoë posisies kan die duim nie met die vingers meebeweeg nie, omdat die klankkas van die instrument in die pad kom. In plaas daarvan beweeg die duim om die hals van die instrument om by die punt te sit waar die hals die regterronding van die klankkas ontmoet, en bly daar terwyl die vingers tussen die hoë posisies beweeg. 'n Noot wat buite die normale omvang van 'n posisie gespeel word, sonder wisseling, word 'n ''strekking'' genoem. In die derde posisie op die A-snaar sit die hand byvoorbeeld natuurlik met die eerste vinger op D en die vierde op G of G♯. Om die eerste vinger terug na 'n C♯ te strek, of die vierde vinger op na 'n A, vorm 'n strekking. Strekkings word algemeen gebruik waar een of twee note effens buite 'n andersins stewige posisie lê, en het die voordeel dat hulle minder opvallend is as 'n wisseling of 'n snaaroorgang. Die laagste posisie op die viool word die "halwe posisie" genoem. In hierdie posisie is die eerste vinger op 'n "lae eerste-posisie"-noot, byvoorbeeld B♭ op die A-snaar, en die vierde vinger in 'n afwaartse strekking vanaf sy gewone posisie, byvoorbeeld D op die A-snaar, met die ander twee vingers na behoefte tussenin geplaas. Aangesien die posisie van die duim in die "halwe posisie" tipies dieselfde is as in die eerste posisie, kan dit beter as 'n agterwaartse strekking van die hele hand as as 'n egte posisie beskou word. Die bogrens van die viool se omvang word grootliks deur die vaardigheid van die speler bepaal, wat maklik meer as twee oktawe op 'n enkele snaar en vier oktawe op die instrument as geheel kan speel. Posisiename word meestal vir die laer posisies en in metodeboeke en etudes gebruik; om dié rede hoor 'n mens selde verwysings na iets hoër as die sewende posisie. Die hoogste posisie is prakties gesproke die 13de. Baie hoë posisies is om twee redes 'n besondere tegniese uitdaging. Eerstens word die verskil in ligging van die verskillende note in hoë posisies veel kleiner, wat die note moeiliker maak om te vind en in sommige gevalle op die gehoor te onderskei. Tweedens is die veel korter klinkende lengte van die snaar in baie hoë posisies 'n uitdaging vir die regterarm en die strykstok om die instrument doeltreffend te laat klink. Hoe fyner (en duurder) 'n instrument, hoe beter kan dit 'n goeie toon tot bo aan die toets, by die hoogste toonhoogtes op die E-snaar, volhou. Alle note (behalwe dié onder die los D) kan op meer as een snaar gespeel word. Dit is 'n standaardontwerpkenmerk van snaarinstrumente, wat egter van die klavier verskil, wat vir elk van sy 88 note net een plek het. Die noot van die los A op die viool kan byvoorbeeld as die los A gespeel word, of op die D-snaar (in die eerste tot vierde posisie) of selfs op die G-snaar (baie hoog op, in die sesde tot negende posisie). Elke snaar het 'n ander [[toonkleur]], vanweë die verskillende gewigte (diktes) van die snare en die resonansies van ander los snare. Die G-snaar word byvoorbeeld dikwels beskou as 'n baie volle, klankryke klank te hê wat besonder gepas is vir laat-Romantiese musiek. Dit word dikwels in die musiek aangedui met die merk ''sul G'' of ''IV'' ('n Romeinse syfer wat aandui dat op die vierde snaar gespeel moet word; volgens konvensie word die snare van die dunste, hoogste (I) tot die laagste (IV) genommer). Selfs sonder uitdruklike aanwysings in die partituur sal 'n gevorderde violis na eie oordeel en artistieke aanvoeling kies op watter snaar bepaalde note of passasies gespeel word. Wanneer 'n passasie op 'n lae snaar en in 'n hoër posisie gespeel word, hoewel dit op 'n hoër snaar gemakliker gespeel sou kon word, dien dit ook om 'n besondere klankkleur voort te bring. ==== Los snare ==== As 'n snaar gestryk of getokkel word sonder dat 'n vinger dit gryp, word dit 'n ''los snaar'' genoem. Dit gee 'n ander klank as 'n gegrypte snaar, aangesien die snaar by die bosaal vryer tril as onder 'n vinger. Verder is dit onmoontlik om vibrato ten volle op 'n los snaar te gebruik (hoewel 'n gedeeltelike effek verkry kan word deur 'n noot 'n oktaaf hoër op 'n aangrensende snaar te gryp en dié te laat vibreer, wat 'n element van vibrato in die botone inbring). In die klassieke tradisie gebruik violiste dikwels 'n snaaroorgang of posisiewisseling om die verandering van toonkleur wat 'n los snaar meebring, te vermy, tensy die komponis dit aandui. Dit geld veral vir die los E, wat dikwels as hard van klank beskou word. Daar is egter ook situasies waar 'n los snaar spesifiek vir artistieke effek gekies kan word. Dit kom voor in klassieke musiek wat die bourdon van 'n [[orrel]] naboots (soos J.S. Bach in sy Partita in E vir soloviool bereik het), in ''fiddle''-musiek (byvoorbeeld ''Hoedown'') of waar stappe om die los snaar te vermy musikaal onvanpas is (byvoorbeeld in Barokmusiek, waar posisiewisselings minder gebruiklik was). In vinnige passasies van toonlere of arpeggio's kan 'n los E-snaar eenvoudig gerieflikheidshalwe gebruik word as die noot nie tyd het om uit te klink en 'n harde toonkleur te ontwikkel nie. In volksmusiek, ''fiddle''-musiek en ander tradisionele musiekgenres word los snare algemeen om hul resonante toonkleur gebruik. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n gegrypte noot op 'n aangrensende snaar te speel, lewer 'n [[doedelsak]]agtige bourdon, wat komponiste dikwels ter nabootsing van volksmusiek gebruik. Soms is die twee note identies (byvoorbeeld 'n gegrypte A op die D-snaar teen die los A-snaar), wat 'n klinkende soort ''fiddle''-klank gee. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n identiese gegrypte noot te speel, kan ook vereis word wanneer meer volume nodig is, veral in orkesspel. Sommige klassieke vioolpartye het note waarvoor die komponis die violis vra om 'n los snaar te speel, weens die spesifieke klankkarakter wat 'n los snaar skep. ==== Dubbelgrepe, akkoorde en bourdons ==== 'n Dubbelgreep is wanneer twee afsonderlike snare deur die vingers gegryp en gelyktydig gestryk word, wat twee deurlopende tone voortbring (tipiese intervalle sluit tertse, kwarte, kwinte, sekstes en oktawe in). Dubbelgrepe kan in enige posisie aangedui word, hoewel die wydste interval wat natuurlik in een posisie as dubbelgreep gespeel kan word, 'n oktaaf is (met die wysvinger op die laer snaar en die pinkie op die hoër snaar). Nietemin word in gevorderde repertoire soms dubbelgrepe van desiemes of selfs meer vereis, wat 'n gestrekte linkerhandposisie met uitgestrekte vingers tot gevolg het. Die term "dubbelgreep" word dikwels ook gebruik vir die laat klink van 'n los snaar saam met 'n gegrypte noot, hoewel net een vinger 'n snaar gryp. Met die tegniek van die dubbelgreep kan dus tweestemmig gespeel word. Waar drie of vier gelyktydige note aangedui word, "verdeel" die violis gewoonlik die akkoord: drie- of vierstemmige akkoorde word normaalweg gearpeggieer, deur die onderste een of twee note eerste te speel en onmiddellik na die boonste een of twee note voort te gaan, waarby die natuurlike resonansie van die instrument 'n effek voortbring soortgelyk aan asof al vier note gelyktydig geklink het. In sommige omstandighede is 'n "drievoudige greep" moontlik, waar drie note oor drie snare gelyktydig klink. Die strykstok raak nie van nature drie snare tegelyk nie, maar met voldoende stoksnelheid en druk, wanneer die violis 'n drienoot-akkoord "breek", kan die stokhare tydelik oor drie snare gebuig word sodat elkeen gelyktydig klink. Dit word met 'n swaar streek bereik, tipies naby die slof en met die stok op 'n sekere afstand van die kam, en bring 'n harde, aggressiewe toon voort. Dit is so moontlik om drienoot-akkoorde van kort duur, ook verskeie ná mekaar, sonder arpeggio te speel, sodat daar werklik drie stemme gelyktydig klink. Vierstemmige spel sonder arpeggio kan net met 'n spesiaal gekonstrueerde ronde strykstok verwesenlik word. Dubbelgrepe in die orkes word soms ''divisi'' gemerk en tussen die spelers verdeel, sodat een deel van die musikante die laer noot en 'n ander deel die hoër noot speel. Dubbelgrepe (en ''divisi'') kom algemeen in orkesrepertoire voor wanneer die viole begeleiding speel en 'n ander instrument of groep die melodie speel. In sommige genres van die historiese uitvoeringspraktyk (gewoonlik van Barokmusiek en vroeër) word nóg verdeelde akkoorde nóg drievoudige grepe as gepas beskou; sommige violiste arpeggieer alle akkoorde (insluitend gewone dubbelgrepe) deur al die note of die meeste daarvan afsonderlik te speel asof hulle as 'n gebonde figuur geskryf is. Met die ontwikkeling van moderne viole het drievoudige grepe egter natuurliker geword, omdat die kam minder gekrom is. In sommige musiekstyle kan 'n aangehoue bourdon op 'n los snaar gespeel word tydens 'n passasie wat hoofsaaklik op 'n aangrensende snaar geskryf is, om 'n basiese begeleiding te bied. Dit kom meer in volkstradisies as in die klassieke musiek voor. ==== Vibrato ==== [[Lêer:MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv|duimnael|Kyoko Yonemoto speel [[Niccolò Paganini|Paganini]] se Caprice nr. 24 op 'n viool]] [[Lêer:Peter Bissing.png|duimnael|regs|Petrowitsch Bissing was 'n onderwyser in vibratometodiek op die viool<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9-EqAAAAYAAJ&q=PETROWITCH+BISSING&pg=RA2-PA52|publisher=Jacobs' Band Monthly, Volume 4|page=52|year=1919|access-date=16 November 2012|title=The Violin|first=Louis|last=Eaton}}</ref> en het 'n boek met die titel ''Cultivation of the Violin Vibrato Tone'' gepubliseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IwhLMgEACAAJ|title=Cultivation of the Violin Vibrato Tone|first=Petrowitsch|last=Bissing|publisher=Central States Music Publishing Company|access-date=16 November 2012}}</ref>]] Vibrato is 'n tegniek van die linkerhand en -arm waarby die toonhoogte van 'n noot subtiel in 'n polsende ritme wissel. Hoewel verskillende dele van die hand of arm by die beweging betrokke kan wees, is die resultaat 'n beweging van die vingerpunt wat 'n geringe verandering in die trillende snaarlengte meebring, wat 'n golwing in die toonhoogte veroorsaak. Die meeste violiste ossilleer onder die noot, dit wil sê laer in toonhoogte as die eintlike noot, wanneer hulle vibrato gebruik, omdat geglo word dat die waarneming die hoogste toonhoogte in 'n wisselende klank bevoordeel.<ref>{{Cite book|title=String Builder, Book 3: Teacher's Manual |last=Applebaum |first=Samuel |year=1957 |publisher=Alfred Publishing |location=New York |isbn=978-0-7579-3056-0 |page=4 }}. "Now we will discipline the shaking of the left hand in the following manner: Shake the wrist slowly and evenly in 8th notes. Start from the original position and for the second 8th note the wrist is to move backward (toward the scroll). Do this in triplets, dotted 8ths and 16ths, and 16th notes. A week or two later, the vibrato may be started on the Violin. ... The procedure will be as follows: 1. Roll the finger tip from this upright position on the note, to slightly below the pitch of this note."</ref> Vibrato doen min of niks om 'n onsuiwer noot te verbloem; met ander woorde, verkeerd toegepaste vibrato is 'n slegte plaasvervanger vir goeie intonasie. Toonlere en ander oefeninge wat op intonasie gerig is, word tipies sonder vibrato gespeel om die werk makliker en doeltreffender te maak. Musiekstudente word dikwels geleer dat vibrato veronderstel word tensy dit anders in die musiek aangedui is. Dit kan 'n struikelblok wees vir 'n klassiek opgeleide violis wat in 'n styl wil speel wat min of geen vibrato gebruik, soos Barokmusiek in historiese styl en baie tradisionele ''fiddle''-style. Vibrato kan deur 'n gepaste kombinasie van vinger-, pols- en armbewegings voortgebring word. Deur die vingerpunt van die grypende vinger liggies heen en weer te rol, ontstaan vingervibrato. Een metode, ''handvibrato'' (of ''polsvibrato''), behels dat die hand by die pols heen en weer gekantel word om die ossillasie te bewerkstellig. 'n Ander metode, ''armvibrato'', moduleer die toonhoogte deur beweging van die hele onderarm by die elmboog met 'n vaste pols. 'n Kombinasie van hierdie tegnieke stel 'n speler in staat om 'n groot verskeidenheid klankeffekte voort te bring. Die "wanneer", "waarvoor" en "hoeveel" van vibrato is artistieke kwessies van styl en smaak, waarby verskillende onderwysers, musiekskole en musiekstyle verskillende vibratostyle verkies. Oordrewe vibrato kan byvoorbeeld hinderlik word. Akoesties gesproke het die interessantheid wat vibrato aan die klank toevoeg te doen met die manier waarop die mengsel van botone<ref>{{Cite web|url=http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207150243/http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |url-status=dead |archive-date=7 Februarie 2010 |title=The psychoacoustic secret of vibrato |first=Martin |last=Schleske |access-date=11 Februarie 2010 |quote=Accordingly, the sound level of each harmonic will have a periodically fluctuating value due to the vibrato.}}</ref> (of toonkleur) en die rigtingpatroon van die klankuitstraling met veranderinge in toonhoogte verander. Deur die klank ritmies na verskillende dele van die vertrek te "rig",<ref>{{Cite web | last=Curtin | first=Joseph | title=Weinreich and Directional Tone Colour | url=http://www.josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | date=April 2000 | work=Strad Magazine | access-date=23 Mei 2009 | quote=In the case of string instruments, however, not only are they strongly directional, but the pattern of their directionality changes very rapidly with frequency. If you think of that pattern at a given frequency as beacons of sound, like the quills of a porcupine, then even the slight changes in pitch created by vibrato can cause those quills to be continually undulating. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090529062722/http://josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | archive-date=29 Mei 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://knutsacoustics.com/files/weinreich,-g.-directional-tone-color-jasa-1997.pdf |title=Directional tone color |last=Weinreich |first=Gabriel |date=16 Desember 1996 |publisher=Acoustical Society of America |quote=The effect can be visualized in terms of a number of highly directional sound beacons, all of which the vibrato causes to undulate back and forth in a coherent and highly organized fashion. It is obvious that such a phenomenon will help immensely in fusing sounds of the differently directed partials into a single auditory stream; one may even speculate that it is a reason why vibrato is used so universally by violinists—as compared to wind players, from the sound of whose instruments directional tone color is generally absent.}}</ref> voeg vibrato 'n "glans" of "lewendigheid" by die klank van 'n goed geboude viool. Vibrato word grootliks aan die oordeel van die violis oorgelaat. Verskillende soorte vibrato bring verskillende stemminge in 'n stuk, en die wisselende grade en style van vibrato is dikwels kenmerke wat by bekende violiste uitstaan. ==== Vibratotriller ==== 'n Vibrato-agtige beweging kan soms gebruik word om 'n vinnige [[triller]]effek te skep. Om hierdie effek uit te voer, word die vinger bo die vinger wat die noot gryp, net effens van die snaar af geplaas (stewig teen die grypende vinger gedruk) en 'n vibratobeweging uitgevoer. Die tweede vinger raak met elke ossillasie liggies aan die snaar bo die laer vinger, sodat die toonhoogte ossilleer op 'n manier wat soos 'n mengsel van wye vibrato en 'n baie vinnige triller klink. Dit gee 'n minder duidelike oorgang tussen die hoër en die laer noot en word gewoonlik as interpretatiewe keuse toegepas. Hierdie trillertegniek werk net goed vir halftoontrillers of trillers in hoë posisies (waar die afstand tussen die note kleiner is), aangesien dit vereis dat die trillende vinger en die vinger daaronder aan mekaar raak, wat die afstand wat getrill kan word, beperk. In baie hoë posisies, waar die trilafstand kleiner as die breedte van die vinger is, kan 'n vibratotriller die enigste opsie vir trillereffekte wees. ==== Flageolettone ==== [[Lêer:Violin sounds and techniques.ogg|duimnael|regs|Vioolklanke en -tegnieke: los snare (arco en pizzicato); A-majeur-toonleer (arco en pizzicato); begin van 'n A-majeur-toonleer met vibrato; A-majeur-toonleer col legno gespeel; natuurlike flageolettone van 'n A, E en 'n A; kunsmatige flageolet van A₇; flageolet-glissando op die A-snaar]] Deur die snaar liggies met 'n vingerpunt by 'n [[nodus (fisika)|nodus]] aan te raak, sonder om die snaar heeltemal vas te druk, en die snaar dan te tokkel of te stryk, ontstaan flageolettone (harmonieke of botone). In plaas van die normale toon klink 'n hoër noot. Daardeur word die grondfrekwensie gedemp en tril net die ooreenstemmende botone (byvoorbeeld die dubbele of drievoudige frekwensie wanneer die vinger by die helfte of by 'n derde van die snaarlengte geplaas word). Daar ontstaan fluitagtige tone. Elke nodus lê by 'n heeltallige deling van die snaar, byvoorbeeld halfpad of 'n derde langs die lengte van die snaar. 'n Instrument wat goed reageer, laat talle moontlike flageoletnodusse langs die lengte van die snaar klink. Flageolettone word in die musiek óf met 'n sirkeltjie bo die noot wat die toonhoogte van die flageolet bepaal, óf met ruitvormige nootkoppe aangedui. Daar is twee soorte: ''natuurlike flageolettone'' en ''kunsmatige flageolettone'' (ook ''valse flageolettone'' genoem). Natuurlike flageolettone word op 'n los snaar gespeel. Die toonhoogte van die los snaar wanneer dit getokkel of gestryk word, word die grondfrekwensie genoem. Flageolettone word ook ''botone'' of ''deeltone'' genoem. Hulle kom voor by heeltallige veelvoude van die grondtoon, wat die eerste harmoniek genoem word. Die tweede harmoniek is die eerste botoon (die oktaaf bo die los snaar), die derde harmoniek is die tweede botoon, en so voorts. Die tweede harmoniek lê in die middel van die snaar en klink 'n oktaaf hoër as die toonhoogte van die snaar. Die derde harmoniek verdeel die snaar in derdes en klink 'n oktaaf en 'n kwint bo die grondtoon, en die vierde harmoniek verdeel die snaar in kwarte en klink twee oktawe bo die eerste. Die klank van die tweede harmoniek is die helderste van almal, omdat dit 'n gemeenskaplike nodus met al die daaropvolgende ewe harmonieke (4de, 6de, ens.) het. Die derde en die daaropvolgende onewe harmonieke is moeiliker om te speel, omdat hulle die snaar in 'n onewe aantal trillende dele verdeel en nie so baie nodusse met ander harmonieke deel nie. Kunsmatige flageolettone is moeiliker om voort te bring as natuurlike, aangesien hulle behels dat die snaar gegryp én 'n flageolet op die gegrypte noot gespeel word. Met die ''oktaafraam'' (die normale afstand tussen die eerste en die vierde vinger in enige gegewe posisie) en die vierde vinger wat die snaar 'n kwart bo die gegrypte noot net aanraak, ontstaan die vierde harmoniek, twee oktawe bo die gegrypte noot. Vingerplasing en -druk, asook stoksnelheid, -druk en kontakpunt, is almal wesenlik om die gewenste flageolet te laat klink. Boonop moet in passasies met verskillende note as valse flageolettone die afstand tussen die grypende vinger en die flageoletvinger voortdurend verander, aangesien die afstand tussen die note oor die lengte van die snaar verander. Die ''flageoletvinger'' kan die snaar ook 'n groot terts bo die vasgedrukte noot aanraak (die vyfde harmoniek), of 'n kwint hoër ('n derde harmoniek). Hierdie flageolettone word minder algemeen gebruik; in die geval van die groot terts moet sowel die gegrypte noot as die aangeraakte noot effens hoog gespeel word, anders spreek die flageolet nie so geredelik aan nie. In die geval van die kwint is die strekking groter as wat vir baie violiste gemaklik is. In die algemene repertoire word breuke kleiner as 'n sesde nie gebruik nie. Verdelings tot 'n agtste word egter soms gebruik, en met 'n goeie instrument en 'n vaardige speler is verdelings so klein as 'n twaalfde moontlik. Daar is 'n paar boeke wat uitsluitlik aan die studie van vioolflageolettone gewy is. Twee omvattende werke is Henryk Heller se sewedelige ''Theory of Harmonics'', in 1928 deur Simrock gepubliseer, en Michelangelo Abbado se vyfdelige ''Tecnica dei suoni armonici'', in 1934 deur Ricordi gepubliseer. Uitgebreide passasies in kunsmatige flageolettone kom in die virtuose vioolliteratuur voor, veral van die 19de en vroeë 20ste eeu. Twee opvallende voorbeelde hiervan is 'n hele gedeelte van Vittorio Monti se ''Csárdás'' en 'n passasie omtrent in die middel van die derde deel van [[Pjotr Tsjaikofski]] se Vioolkonsert. 'n Gedeelte van die derde deel van Paganini se Vioolkonsert nr. 1 bestaan uit dubbelgreeptertse in flageolettone. Wanneer snare verslyt, vuil en oud is, is die flageolettone moontlik nie meer suiwer in toonhoogte nie. Om dié rede vervang violiste hul snare gereeld. === Regterhand en klankkleur === Die snare kan laat klink word deur die hare van die strykstok, wat in die regterhand gehou word, daaroor te trek (''arco'') of deur hulle te tokkel (''pizzicato''), meestal met die regterhand. In sommige gevalle tokkel die violis snare met die linkerhand. Dit word gedoen om oorgange van pizzicato na arco te vergemaklik, en dit word ook in sommige virtuose vertoonstukke gebruik. Linkerhand-pizzicato word gewoonlik op los snare gedoen. Pizzicato word op al die instrumente van die vioolfamilie gebruik; die sistematiese studie van gevorderde pizzicatotegnieke is egter die verste ontwikkel in die jazzkontrabas, 'n styl waarin die instrument byna uitsluitlik getokkel word. Die regterarm, -hand en strykstok en die stoksnelheid is verantwoordelik vir toonkwaliteit, [[ritme]], [[dinamika (musiek)|dinamika]], artikulasie en die meeste (maar nie alle) veranderinge in [[toonkleur]]. Die speler trek die strykstok oor die snaar, wat die snaar laat tril en 'n aangehoue toon voortbring. Die natuurlike tekstuur van die perdehaar en die klewerigheid van die hars help die stok om die snaar te "gryp", en wanneer die stok oor die snaar getrek word, laat dit die snaar 'n toon klink. Stryk kan gebruik word om lang aangehoue note of melodieë voort te bring. In 'n strykersgroep kan 'n noot eindeloos volgehou lyk as die spelers in die groep op verskillende tye van strykrigting verander. Die strykstok kan ook gebruik word om kort, skerp nootjies te speel, soos herhaalde note, toonlere en arpeggio's, wat in baie musiekstyle 'n stuwende ritme verskaf. ==== Stryktegnieke ==== Die wesenlikste deel van die stryktegniek is die greep van die strykstok. Gewoonlik is die duim gebuig in die klein ruimte tussen die slof en die omwikkeling van die stok. Die ander vingers is ietwat eweredig oor die bokant van die stok verspreid. Die pinkie is gekrul, met die vingerpunt op die hout naas die skroef. Die viool bring harder note voort met groter stoksnelheid of meer gewig op die snaar. Die twee metodes is nie gelykwaardig nie, omdat hulle verskillende toonkleure voortbring; om op die snaar af te druk, is geneig om 'n harder, intenser klank te gee. 'n Harder klank kan ook verkry word deur die stok nader aan die kam te plaas. Die kontakpunt waar die stok die snaar kruis, beïnvloed ook die toonkleur. Om naby die kam te speel (''sul ponticello'') gee 'n intenser klank as gewoonlik en beklemtoon die hoër harmonieke, terwyl om met die stok oor die einde van die toets te speel (''sul tasto'') 'n delikate, eteriese klank gee wat die [[grondtoon]] beklemtoon. Shinichi Suzuki het die kontakpunt die "[[Fritz Kreisler|Kreisler]]-snelweg" genoem; 'n mens kan die verskillende kontakpunte as "bane" op die snelweg beskou. Die klankkleur kan dus deur die manier van stokvoering verreikend beïnvloed word: deur die mees uiteenlopende stryksnelhede by 'n baie veranderlike stokdruk, maar ook deur die plek van die stryk (nader aan die kam of nader aan die toets). Verskillende maniere van aanslag met die strykstok bring verskillende artikulasies voort. Daar is baie stryktegnieke wat elke speelstyl moontlik maak. Baie onderwysers, spelers en orkeste bestee baie tyd aan die ontwikkeling van tegnieke en die skep van 'n eenvormige tegniek binne die groep. Hierdie tegnieke sluit in legato-stryk ('n gladde, verbonde, aangehoue klank wat vir melodieë geskik is), ''collé'' en 'n verskeidenheid strykwyses wat korter note voortbring, waaronder ricochet, ''sautillé'', ''martelé'', ''spiccato'' en staccato. ==== Pizzicato ==== 'n Noot wat in die geskrewe musiek ''pizz.'' (afkorting vir ''pizzicato'') gemerk is, moet gespeel word deur die snaar met 'n vinger van die regterhand te tokkel in plaas van te stryk. (Die wysvinger word hier die meeste gebruik.) Soms word in orkespartye of virtuose solomusiek waar die stokhand besig is (of vir vertoon-effek) ''linkerhand-pizzicato'' aangedui met 'n + (plusteken) onder of bo die noot. By linkerhand-pizzicato word twee vingers op die snaar geplaas; die een (gewoonlik die wys- of middelvinger) word op die korrekte noot geplaas, en die ander (gewoonlik die ring- of pinkvinger) bo die noot. Die hoër vinger tokkel dan die snaar terwyl die laer een bly lê, wat die korrekte toonhoogte voortbring. Deur die krag van die tokkel te vergroot, kan die volume van die noot verhoog word. Pizzicato word in orkeswerke en in solo-vertoonstukke gebruik. In orkespartye moet violiste dikwels baie vinnig van arco na pizzicato oorskakel, en omgekeerd. ==== Col legno ==== 'n Aanduiding ''col legno'' ([[Italiaans]] vir "met die hout") in die geskrewe musiek vereis dat die snaar of snare met die stok van die strykstok geslaan word in plaas van dat die hare van die stok oor die snare getrek word. Hierdie stryktegniek word betreklik selde gebruik en lewer 'n gedempte, perkussiewe klank. Die spookagtige kwaliteit van 'n vioolgroep wat ''col legno'' speel, word in sommige simfoniese stukke benut, veral in die "Heksedans" van die laaste deel van [[Hector Berlioz]] se ''Symphonie fantastique''. Saint-Saëns se simfoniese gedig ''Danse macabre'' laat die strykersgroep die ''col legno''-tegniek gebruik om die klank van dansende geraamtes na te boots. "Mars" uit Gustav Holst se ''The Planets'' gebruik ''col legno'' om 'n herhaalde ritme in 5/4-tydmaat te speel. [[Benjamin Britten]] se ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' vereis dit in die "[[slaginstrument|Perkussie]]"-variasie. [[Dmitri Sjostakowitsj]] gebruik dit in sy Veertiende Simfonie in die deel "In die Santé-gevangenis". Sommige violiste maak egter beswaar teen hierdie speelwyse, omdat dit die afwerking kan beskadig en die waarde van 'n goeie strykstok kan verminder, maar die meeste van hulle maak 'n kompromie deur minstens vir die duur van die betrokke passasie 'n goedkoop strykstok te gebruik. ==== Détaché, martelé en tremolo ==== ''Détaché'' is 'n gladde en egalige streek waarby die stoksnelheid en -gewig van die begin van die streek tot die einde dieselfde bly.<ref>{{Cite journal|last=Fischer|first=Simon|date=1999|title=Detache|journal=Strad|volume=110|pages=638|via=Music Index}}</ref> ''Martelé'', letterlik "gehamer", is 'n sterk geaksentueerde effek wat voortgebring word deur elke streek kragtig en plotseling los te laat. Martelé kan in enige deel van die stok gespeel word en word in die geskrewe musiek soms met 'n pylpunt aangedui. Tremolo is die baie vinnige herhaling (tipies van 'n enkele noot, maar soms van meer note), gewoonlik by die punt van die stok gespeel. Tremolo word met drie kort, skuins strepies deur die steel van die noot aangedui en word dikwels as klankeffek in orkesmusiek gebruik, veral in die Romantiese tydperk (1800–1910) en in operamusiek. ==== Demper ==== [[Lêer:Two mutes.jpg|duimnael|links|'n Geïmproviseerde wasgoedpen-demper en 'n rubber-oefendemper]] Deur 'n klein toestelletjie van metaal, rubber, leer of hout, 'n ''demper'' of ''sordino'', op die kam van die viool te plaas of daarteen aan te skuif (na gelang van die konstruksie), verkry 'n mens 'n sagter, ronder toon met minder hoorbare botone; die klank van 'n hele orkesstrykersgroep wat met dempers speel, het 'n gedempte karakter. Die demper verminder die trillingsamplitude van die kam en beperk sy eiefrekwensie; die gebruikte materiaal en die massa van die demper bepaal in watter mate die verskeidenheid klankkleure en die volume van die viool verminder word. Die resultaat is 'n gewild verminderde toon wat as "nasaal" of "gesluier" beskryf word. Die demper verander dus sowel die volume as die toonkleur van 'n viool. Die konvensionele Italiaanse aanduidings vir die gebruik van die demper is ''con sord.'' of ''con sordino'' ("met demper"), ''senza sord.'' ("sonder demper") en ''via sord.'' ("demper af"). Groter dempers van metaal, rubber of hout is algemeen beskikbaar en staan as ''oefendempers'' of ''hoteldempers'' bekend. Sulke dempers word gewoonlik nie by uitvoerings gebruik nie, maar om die klank van die viool in oefenruimtes soos hotelkamers te smoor. (Vir oefendoeleindes is daar ook die stomme viool, 'n viool sonder klankkas.) Sommige komponiste het oefendempers vir 'n spesiale effek gebruik, byvoorbeeld [[Luciano Berio]] aan die einde van sy ''Sequenza VIII'' vir soloviool. === Dinamika === By die linkeroor van die violis bereik die viool in ''ff'' ([[dinamika (musiek)|fortissimo]]) piekwaardes van meer as 110&nbsp;dB.<ref>''Safe and Sound''. Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin. Dortmund 2010, p. 24.</ref> Die dinamiese omvang van die instrument is redelik gebalanseerd. Op 6,5&nbsp;meter afstand is die klankpeil in ''pp'' ongeveer 43–45&nbsp;dB, terwyl in ''ff'' op dieselfde afstand ongeveer 73–80&nbsp;dB bereik word. === Toonsoorte === Nie alle toonsoorte is op die viool ewe goed uitvoerbaar nie. Toonsoorte waarin dikwels los snare gestryk word, is betreklik maklik om te speel. Die toonsoort beïnvloed ook die klank. In die Duitse uitgawe van die instrumentasieleer van [[Hector Berlioz]], deur [[Richard Strauss]] bewerk, staan daaroor: "Die viole skitter en speel gemakliker in die toonsoorte wat hulle die gebruik van die los snare toelaat."<ref name="Berlioz/Strauss"/> Berlioz het die toekenning van moeilikheidsgrade en klankkwaliteite aan toonsoorte wat op die viool gespeel word, tot die uiterste gevoer deur vir elke afsonderlike toonsoort aanduidings te probeer gee. In sy tabelle van 19 majeur- en 19 mineurtoonsoorte staan byvoorbeeld dat As-majeur "nie baie moeilik" is om te speel nie en "sag, gesluier, baie edel" klink; e-mineur is "maklik" om te speel en klink "skreeuend, gewoon". Sommige toonsoorte het Berlioz "byna onuitvoerbaar" genoem, enkeles selfs "onuitvoerbaar".<ref name="Berlioz/Strauss">[[Hector Berlioz]]: ''Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes.'' Schonenberger, Parys 1844, hier p. 33, [https://archive.org/details/grandtraitdins1843berl archive.org].<br />Duitse uitgawe: ''Instrumentationslehre von Hector Berlioz. Ergänzt und revidiert von Richard Strauss.'' Twee bande. Edition Peters, Leipzig 1905; hier band 1, pp. 61 e.v., [https://archive.org/details/instrumentations01berl archive.org].</ref> == Pedagogiek == Vioolspel kan reeds op 'n baie vroeë kinderleeftyd aangeleer word. Pedagoë is van mening dat 'n so vroeg moontlike begin, ongeveer op die ouderdom van drie tot ses jaar, in beginsel voordelig en vir 'n suksesvolle loopbaan sterk aan te beveel is. Daarom bestaan daar talle "kindervriendelike" vioolmetodes. 'n So vroeg moontlike begin met vioolspel is 'n vaste bestanddeel van die Suzuki-metode, genoem na sy ontwikkelaar Shinichi Suzuki. Vir die vroeë begin met klein hande en kort arms bestaan daar aangepaste instrumente in breukgroottes (sien [[#Groottes|Groottes]]). As 'n belangrike pedagogiese werk geld [[Leopold Mozart]] se ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' van 1756. Mozart se vioolmetode is een van die belangrike bronne vir die studie van die historiese uitvoeringspraktyk. Nog vroeëre leerwerke stam uit die Baroktyd; so het Daniel Merck, Michel Corrette en Francesco Geminiani hulle vir die vioolpedagogiek verdienstelik gemaak. Giuseppe Tartini het in sy ''L'arte dell'arco'', wat 50 etudes bevat, die eerste leerwerk oor die stokvoering geskryf. [[Georg Philipp Telemann]] het vir sy leerlinge die "Metodiese sonates" geskep, waarin die stadige dele boonop met barokke versiering uitgeskryf is. Moderner en sistematiese leerwerke het in die vroeë 19de eeu in Frankryk ontstaan, na die stigting van die Paryse Konservatorium. Enkele vooraanstaande outeurs van sulke werke is Pierre Rode, Pierre Baillot, Rodolphe Kreutzer, Charles-Auguste de Bériot, Jacques Féréol Mazas en in Duitsland Louis Spohr. In die 20ste eeu speel veral die publikasies van Carl Flesch en Ivan Galamian 'n uitstaande rol. == Gebruik in musiek == [[Lêer:PalacioReal Stradivarius1.jpg|duimnael|regs|Stradivari-viool in die Koninklike Paleis van Madrid]] Die viool is nou met die ontwikkeling van die Europese musiek van die nuwe tyd verbonde en is dienooreenkomstig ryk met literatuur bedeel. Hier kan net 'n kort oorsig van sy veelsydige take gegee word. === Klassieke musiek === [[Lêer:Telemann - 2violin Sonata 1-1.ogg|duimnael|regs|'n [[Sonate]] vir twee viole van die Barokkomponis [[Georg Philipp Telemann|Telemann]]. As 'n betreklik tipiese Barokvioolkomposisie sou dit oorspronklik waarskynlik met minder vibrato uitgevoer gewees het.]] [[Lêer:Meditation from Thais - Bomsori Kim.opus|duimnael|regs|Die ''Méditation'' uit Massenet se opera ''Thaïs''. Die baie legato-speelstyl, met oorvloedige gebruik van portamento, rubato en vibrato en van die hoër registers van die instrument, is tipies van die vioolspel in die laat-Romantiese tydperk.]] Sedert die [[Barok]] is die viool om verskeie redes een van die belangrikste van alle instrumente in die klassieke musiek. Die toon van die viool staan bo ander instrumente uit, wat dit geskik maak om 'n melodielyn te speel. In die hande van 'n goeie speler is die viool uiters behendig en kan dit vinnige en moeilike reekse note uitvoer. Bekende violiste sluit in [[Hilary Hahn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en, meer onlangs, TwoSet Violin en Chloe Chua. ==== Solo- en konsertwerke ==== Belangrike werke vir soloviool (sonder begeleiding) was daar in die Baroktyd by die vleet; genoem kan word die 16 Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber vir viool in [[scordatura]] en die ses Sonates en Partitas vir soloviool van [[Johann Sebastian Bach]]. Hier is veral met dubbelgrepe die moontlikheid ten volle benut om op een viool verskeie stemme te laat klink. In die Klassisisme en die Romantiek was hierdie genre (net soos solowerke vir ander instrumente, afgesien van [[klavier]] of [[orrel]]) minder verbreid, hoewel dit in die 24 Caprices van [[Niccolò Paganini]] 'n verdere hoogtepunt bereik het. In die 20ste eeu het dit met die Solosonate van [[Béla Bartók|Bartók]], werke van [[Igor Strawinski|Strawinski]] en veral [[Eugène Ysaÿe]] 'n nuwe verbreiding beleef. Die eerste [[concerto|instrumentale konserte]] het aanvanklik ontwikkel uit die tydelike na vore tree van die konsertmeester uit die Barokse strykorkes (sien ook concerto grosso). Gou het die eerste as sodanig verklaarde vioolkonserte ontstaan, soos dié van Giuseppe Torelli, [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] of Bach. Al drie groot Weense Klassici het vioolkonserte geskryf, so ook die belangrike Romantiese meesters (Paganini, Louis Spohr, [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Antonín Dvořák|Dvořák]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]], [[Henryk Wieniawski|Wieniawski]], [[Henri Vieuxtemps|Vieuxtemps]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Max Bruch|Bruch]], [[Aleksander K. Glazoenof|Glazoenof]]) en baie latere komponiste soos [[Jean Sibelius|Sibelius]], [[Edward Elgar|Elgar]], Korngold, Bartók, [[Benjamin Britten|Britten]], [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], [[Alban Berg|Berg]], Strawinski, [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] en [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]]. Vanaf die einde van die 19de eeu is enkele werke vir soloviool met orkesbegeleiding gekomponeer wat formeel vryer was en hulle van die suiwer ''konsert''-genre wou onderskei, soos die ''Symphonie espagnole'' van Édouard Lalo, [[Maurice Ravel|Ravel]] se "sigeuner"-rapsodie ''Tzigane'', die ''Poème'' van [[Ernest Chausson|Chausson]] of ''The Lark Ascending'' van [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]]. ==== Kamermusiek ==== Byna geen werk van die stryker- of gemengde kamermusiek kom sonder viool of viole klaar nie. Die belangrikste genres is die vioolsonate, die triosonate, die stryktrio, die klaviertrio, die [[strykkwartet]], die klavierkwartet, die strykkwintet en die stryksekstet. In baie van hierdie besettings het die viool die belangrikste melodiestem. Sy dikwels konsertante take laat dit daarby die spreekwoordelike "eerste viool" speel. 'n Strykkwartet het, soos die orkes, partye vir eerste en tweede viool, asook 'n altvioolparty en 'n basinstrument, soos die tjello of, selde, die kontrabas. ==== Orkes ==== [[Lêer:Maximilian Pilzer (IMSO pp09).jpg|duimnael|regs|Konsertmeester van die New Yorkse Filharmoniese Orkes (1917)]] Viole maak 'n groot deel van 'n [[simfonie-orkes|orkes]] uit en word gewoonlik in twee groepe verdeel, bekend as die eerste en die tweede viole. Sedert die Baroktyd is daar in die orkes (soos in die strykkwartet) twee verskillende vioolpartye, wat meestal ''koraal'' beset is, dit wil sê deur verskeie spelers. Komponiste ken die melodie dikwels aan die eerste viole toe, tipies 'n moeiliker party wat hoër posisies gebruik. Die tweede viole speel daarenteen harmonie, begeleidingspatrone of die melodie 'n oktaaf laer as die eerste viole. In 'n groot besette Romantiese [[simfonie]] speel in die algemeen 16 eerste en 14 tweede viole, soms meer. Albei groepe word gewoonlik deur een of meer stemleiers aan die voorste lessenaar gelei. Heel voor in die eerste vioolgroep sit die eerste konsertmeester, wat soms solo's moet speel en 'n besondere verantwoordelikheid vir die hele orkes draag. Die uitdrukking "die eerste viool speel", in die sin van "bepaal wat gedoen moet word", verwys na die konsertmeester van die klassieke orkesordening, wat as stemleier die toon vir die ander violiste aangegee het (net so "die tweede viool speel" in die sin van "jou na ander moet skik, 'n ondergeskikte rol speel"). === Dansmusiek === In samehang met die solistiese loopbaan van die viool in die hofmusiek van die 17de eeu het dit die toonaangewende instrument by die begeleiding van danse geword. Balletmeesters het viool gespeel en die dansmeesterviool (pochette) gebruik om geselskapsdanse in te studeer. Deur die opkoms van die burgerlike dans in die 18de eeu het baie dansorkeste ontstaan wat in die kern uit twee viole (met bas) bestaan het. Die eerste het die melodie gespeel, die tweede het ritmes en akkoorde bygevoeg. Nog op die hoogtepunt van die Weense dansmusiek in die tyd van die [[Biedermeier]], met Joseph Lanner of [[Johann Strauss I|Johann Strauss (vader)]], het hulle die kern van die dansorkeste gevorm, en baie danselemente het in die konsertmusiek weerklink. [[Johann Strauss II|Johann Strauss (seun)]] is nog as kapelmeester met sy viool afgebeeld, hoewel hy hom toenemend op dirigeer en komponeer toegespits het. === Volksmusiek === [[Lêer:Anders Zorn - Hins Anders (1904).jpg|duimnael|Die Sweedse volksvioolspeler Hins Anders Ersson, deur Anders Zorn geskilder, 1904]] [[Lêer:Fiddler from Hungary.jpg|duimnael|Vioolspeler uit Hongarye]] Soos baie ander instrumente wat in die klassieke musiek gebruik word, stam die viool van verre voorouers af wat vir [[volksmusiek]] gebruik is. Na 'n fase van intensiewe ontwikkeling in die laat [[Renaissance]], grootliks in Italië, het die viool (in volume, toon en behendigheid) soveel verbeter dat dit nie net 'n baie belangrike instrument in die kunsmusiek geword het nie, maar ook baie aantreklik vir volksmusikante was, en uiteindelik baie wyd verspreid geraak het, waar dit soms vroeëre strykinstrumente verdring het. Etnomusikoloë het sy wydverspreide gebruik in Europa, Asië en die Amerikas waargeneem. Wanneer die viool as volksinstrument gespeel word, word dit in Engels gewoonlik 'n ''fiddle'' genoem (hoewel die term ''fiddle'' informeel gebruik kan word ongeag die musiekgenre), en dit word onderskei van die historiese vedel, wat 'n voorloper van die viool is. Wêreldwyd is daar verskeie snaarinstrumente, soos die draailier en die Apache-viool, wat ook ''fiddles'' genoem word. Volksvioolmusiek verskil van die klassieke daarin dat die wysies algemeen as dansmusiek beskou word<ref name="OKHistory">{{cite web |url=http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=FI001|title=Fiddling|last=Harris |first=Rodger |publisher=The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|date=2009|website=okhistory.org|access-date=9 Februarie 2018}}</ref> en dat verskeie tegnieke gebruik word, soos bourdons, "shuffles" en versierings wat eie aan bepaalde style is. In baie volksmusiektradisies word die wysies nie neergeskryf nie, maar deur opeenvolgende geslagte musikante gememoriseer en oorgedra<ref name="OKHistory" /> in wat as die mondelinge tradisie bekend staan. Baie ''old-time''-stukke vereis kruisstemming, dit wil sê ander stemminge as die standaard GDAE. Sommige spelers van Amerikaanse volksvioolstyle (soos bluegrass of ''old-time'') laat die bokant van hul kam tot 'n effens platter kromming sny, wat tegnieke soos die "double shuffle" minder veeleisend vir die stokarm maak, aangesien dit die bewegingsomvang verminder wat nodig is om tussen dubbelgrepe op verskillende snaarpare af te wissel. Volksvioolspelers wat snare met 'n soliede staalkern gebruik, verkies moontlik 'n staartstuk met fynstemmers op al vier snare in plaas van die enkele fynstemmer op die E-snaar wat baie klassieke spelers gebruik. Die viool is in talle variante 'n tipiese instrument van die tradisionele musiek in onder andere [[Ierland]], [[Wallis]] (''ffidil''), [[Skotland]], [[Frankryk]], die Alpelande, [[Noorweë]] ([[Hardangerviool]]), [[Swede]], [[Pole]] (''skrzypce podwiązane'' in plaas van die ''mazanki'' wat in die 19de eeu gebruik is), [[Hongarye]], [[Roemenië]] (''vioară''), [[Slowakye]] (''husle''), [[Litaue]] (''smuikas''), [[Estland]] (''viiul'') en [[Griekeland]] (''violi''). === Jazz === Die vroegste verwysings na jazzuitvoerings met die viool as solo-instrument is uit die eerste dekades van die 20ste eeu gedokumenteer. Joe Venuti, een van die eerste jazzvioliste, is bekend vir sy werk met die kitaarspeler Eddie Lang in die 1920's. Sedertdien was daar baie improviserende violiste, waaronder Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Eddie South, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake, Adam Taubitz, Leroy Jenkins, Didier Lockwood en Jean-Luc Ponty. Hoewel hulle nie primêr jazzvioliste is nie, het Darol Anger en Mark O'Connor 'n groot deel van hul loopbane aan jazz gewy. Die Switsers-Kubaanse violis Yilian Cañizares meng jazz met Kubaanse musiek.<ref name="NZZ">{{Cite news |url= http://www.nzz.ch/zuerich/zuercher_kultur/die-gunst-der-goetter-1.18150997 |title = Die Sängerin und Geigerin Yilian Cañizares in Moods |newspaper=[[Neue Zürcher Zeitung]] | date = 16 September 2013 | access-date = 12 Junie 2015}}</ref> Viole kom ook voor in ensembles wat orkesagtergronde vir baie jazzopnames verskaf. In die tango-orkes en in "sigeuner"-orkeste speel die viool eweneens 'n belangrike rol. In 'n [[big band|''big band'']] ([[Engels]]; groot musiekgroep) word 'n viool selde gespeel. Deur die gebruik van 'n elektriese viool kan die viool egter goed in die ''big band'' geïntegreer word, waar dit selfs as solo-instrument bo die blaserstemme uit kan speel. Met 'n vervormer kan die klank van die viool sterk gevarieer word, van 'n "klassieke klank" tot volledige vervorming soos by 'n elektriese kitaar. === Populêre musiek, rock en metal === [[Lêer:Lindsey Stirling.jpg|duimnael|regs|Lindsey Stirling tree by TEDx Berkeley op, 2012]] Tot minstens die 1970's het die meeste soorte populêre musiek strykersgroepe gebruik. Hulle is dwarsdeur die 1920's en vroeë 1930's uitgebreid in die populêre musiek gebruik. Met die opkoms van die swingmusiek, van 1935 tot 1945, is die strykersklank egter dikwels gebruik om die volheid van die ''big band''-musiek aan te vul. Na die swing-era, van die laat 1940's tot die middel 1950's, het strykers in die tradisionele popmusiek begin herleef. Hierdie neiging het in die laat 1960's versnel, met 'n beduidende herlewing van die gebruik van strykers, veral in die soulmusiek. Populêre Motown-opnames van die laat 1960's en 1970's het sterk op strykers as deel van hul kenmerkende tekstuur gesteun. Met die opkoms van [[elektroniese musiek|elektronies geskepte musiek]] in die 1980's het die gebruik van viole afgeneem, aangesien gesintetiseerde strykersklanke wat deur 'n klawerbordspeler op 'n [[sintetiese klavier|sintetiseerder]] gespeel word, hul plek ingeneem het. In die oorblywende ligte musiek word die viool eerder selde as solo-instrument ingespan; elektronies voortgebragte strykerspassasies word daarenteen graag gebruik om 'n romantiese stemming te skep. Hoewel die viool baie min in die hoofstroom-[[rockmusiek]] gebruik is, het dit 'n geskiedenis in die progressiewe rock (byvoorbeeld Electric Light Orchestra, King Crimson, [[Kansas (rock-groep)|Kansas]], Gentle Giant). Aan die einde van die sestigerjare is deur die groep East of Eden vir die eerste keer 'n viool as solo-instrument in die rockmusiek ingespan (komponis: David Jack, vioolsolis: Dave Arbus). Die populariteit van crossover-musiek vanaf die laaste jare van die 20ste eeu het die viool na die arena van die populêre musiek teruggebring, met sowel elektriese as akoestiese viole wat deur populêre groepe gebruik word. Die Dave Matthews Band het die violis Boyd Tinsley. Die komplekse musiek van die Amerikaanse groep The Flock het rock, jazz, blues en ander style vermeng; hul violis Jerry Goodman, wat 'n elektries versterkte viool gespeel het, het later by die jazzrock-fusiegroep The Mahavishnu Orchestra aangesluit. Saul Davies van James, wat ook 'n kitaarspeler is, is deur die groep as violis aangewerf. Baie moderne violiste onderneem uitstappies in crossover-projekte (Nigel Kennedy, [[Anne-Sophie Mutter]]). [[Vanessa-Mae]] is bekend vir haar samesmelting van klassieke en populêre genres, wat sy "violin techno-acoustic fusion" noem; met haar sukses is sy in 2006 as die rykste vermaaklikheidskunstenaar onder 30 in die Verenigde Koninkryk aangewys.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4927490.stm |title=Vanessa-Mae tops young rich list |work=BBC News Online |date=21 April 2006 |access-date=30 Oktober 2025}}</ref> Die viool is ook te vinde in groepe wat stilisties in die rigtings Middeleeuse rock, folk metal en [[folk rock]] beweeg, soos Flogging Molly, Fiddler's Green, Letzte Instanz, Volkstrott, Subway to Sally, Schandmaul en Skyclad; die gebruik van die viool spruit hier uit die agtergrond van sy gebruik in die tradisionele musiek. Die folk metal-groep Ithilien gebruik die viool uitgebreid in hul diskografie. Die progressiewe metal-groep Ne Obliviscaris het 'n violis, Tim Charles, in hul besetting.<ref>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/NeObliviscarisBand/ | title=Ne Obliviscaris| website=[[Facebook]]}}</ref> Verder word die viool sporadies in die rock- en metalmusiek gebruik; voorbeelde daarvan is die groepe Yellowcard en Kansas uit die rock, asook Turisas, Dornenreich, Corvus Corax, Subway to Sally en My Dying Bride uit die metal. Deur die gebruik van 'n viool kry die musiek 'n eie karakter en word dit melodieser. Stylrigtings waarin die viool betreklik dikwels voorkom, as solo- sowel as ensemble-instrument, is buiten die reeds genoemde folk-crossover-style veral simfoniese rock en metal asook gothic en dark metal; by lewende optredes word soloviool en strykers om kosteredes dikwels deur sintetiseerders vervang. By Emilie Autumn domineer die viool op groot skaal; sy noem haar musiek self ''Violindustrial''. Onafhanklike kunstenaars soos Owen Pallett, The Shondes en Andrew Bird het ook tot groter belangstelling in die instrument bygedra.<ref name="ChicagoMag">{{cite web |first=Brian |last=Golden |work= Chicago Magazine | date=5 Desember 2017 |title=Andrew Bird Brings His Sweeping Symphony of Sounds to Chicago | url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2017/Andrew-Bird-Echolocations-River}}</ref> [[Indie (musiekgenre)|Indie]]-groepe het dikwels nuwe en ongewone verwerkings omhels, wat hulle meer vryheid gee om die viool te laat uitstaan as baie hoofstroomkunstenaars. Lindsey Stirling speel viool saam met elektroniese, dubstep- en trance-riffs en -ritmes, en het daarmee haar eie musiekgenre geskep.<ref name="hercampus">{{cite journal |last= Self |first= Brooke |date= 9 April 2011 |title= Lindsey Stirling—hip hop violinist |url= http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling%E2%80%94hip-hop-violinist |journal= Her Campus |archive-url= https://web.archive.org/web/20141205163809/http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling-hip-hop-violinist |archive-date= 2014-12-05 |url-status= live }}</ref> Eric Stanley improviseer op die viool met [[hip-hop-musiek|hip-hop]]-, pop- en klassieke elemente en instrumentale ritmes.<ref name="vh1">{{cite web |last= Tietjen |first= Alexa |url= http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20150410191820/http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |url-status= dead |archive-date= 10 April 2015 |title= Get Your Life From This Violin Freestyle Of Fetty Wap's "Trap Queen" |publisher= [[VH1]] |website= vh1.com |access-date= 13 Mei 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Martinez |first=Marc |title=Eric Stanley: Hip Hop Violinist (onderhoud) |url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211029/H_Vew6mIV5U |archive-date=2021-10-29 |publisher=KTSP-TV, Phoenix |date=3 Oktober 2010 |work=Fox 10 News |access-date=11 Desember 2014}}</ref> Die suksesvolle [[indierock]]- en barokpop-groep [[Arcade Fire]] gebruik viole uitgebreid in hul verwerkings.<ref>{{cite news|title=Arcade Fire – 10 of the best|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2019-12-12|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/17/arcade-fire-10-of-the-best}}</ref> === Arabiese en Persiese musiek === Die viool is vir sangbegeleiding, as solo-instrument en in ensembles in die Arabiese en Persiese musiek opgeneem, waar dit naas die Arabiese ''rababah'' gebruik word. In [[Noord-Afrika]] is die viool as ''kamān'' en in [[Turkye]] as ''kemen'' bekend (vergelyk Turks ''kemençe''). In [[Iran]] kan die viool sedert die begin van die 20ste eeu die klassieke repertoire van die spieslier ''kamānče'' oorneem. === Indiese klassieke musiek === [[Lêer:Akella Mallikarjuna Sarma playing the Violin in the Indian Carnatic Style.jpg|duimnael|regs|Akella Mallikarjuna Sarma speel viool in die Indiese karnatiese styl]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|regs|Die Suid-Indiese violiste Ganesh en Kumaresh]] Die Indiese viool, hoewel wesenlik dieselfde instrument as dié wat in die Westerse musiek gebruik word, verskil in sekere opsigte daarvan.<ref name="FirstPost">{{cite web |first=Suryasarathi |last=Bhattacharya |work= First Post | date=10 Desember 2017 |title=Violin virtuoso Dr L Subramaniam on how Indian classical music took on the world stage | url=https://www.firstpost.com/living/violin-virtuoso-dr-l-subramaniam-on-how-indian-classical-music-took-on-the-world-stage-4251501.html}}</ref> Die instrument word so gestem dat die IV- en III-snaar (G en D op 'n Westers gestemde viool) en die II- en I-snaar (A en E) sa–pa-pare (do–sol) is en dieselfde klink, maar 'n oktaaf uit mekaar, wat aan algemene scordatura- of kruisstemminge soos G₃–D₄–G₄–D₅ of A₃–E₄–A₄–E₅ herinner. Die tonika sa (do) is nie vas nie, maar word veranderlik gestem om by die sanger of leidende speler aan te pas. Die manier waarop die musikant die instrument hou, verskil ook tussen die Westerse en die Indiese musiek. In die Indiese musiek sit die musikant kruisbeen op die vloer met die regtervoet vorentoe uitgesteek. Die krul van die instrument rus op die voet, sodat die viool teen die bors gestut en skuins afwaarts gehou word. Hierdie posisie is wesenlik om goed te speel vanweë die aard van die Indiese musiek: die hand kan oor die hele toets beweeg en daar is geen vaste posisie vir die linkerhand nie, sodat dit belangrik is dat die viool in 'n stabiele, onbeweeglike posisie is. Die viool is in die klassieke musiek van Suid-Indië (die karnatiese musiek) die eerste keer deur Baluswami Dikshitar (1786–1859), 'n broer van die groot komponis Muthuswami Dikshitar, gespeel.<ref>V. V. Ramesh: [https://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html ''The Great Violin Maestros Of The Past.''] Pallavi's Lalgudi G. Jayaraman Sydney Concert Souvenir, November 1995.</ref> In die Suid-Indiese klassieke musiek is die viool naas die vina die belangrikste snaarinstrument. Die eerste afbeeldings van viole in Indië word in die paleis van [[Tipu Sultan]] (1750–1799) gevind, wat met Frankryk verbonde en andersins in Europese tegniek geïnteresseerd was. Bekende Suid-Indiese violiste is Kunnakudi Vaidyanathan (1935–2008), Mysore Manjunath, Ganesh en Kumaresh, en L. Subramaniam. In Noord-Indië het die [[Bengale|Bengaalse]] komponis Nidhu Babu (1741–1839) moontlik as eerste die viool vir die begeleiding van sy Akhrai-liedere in [[Kolkata]] ingespan. Die beroemdste Noord-Indiese violis was Vishnu Govind Jog (1922–2004). === Suidoos-Asië === In [[Mianmar]] het die Europese viool, wat daar ''tayaw'' genoem word, die plek ingeneem van 'n driesnarige vioolagtige instrument wat in die 19de eeu gespeel is. Die viool het in die 17de eeu met die Portugese die [[Maleise Argipel|Maleise Eilande]] bereik. In [[Maleisië]] word die Europese viool (''biola'') in verskeie musiekstyle gebruik, onder andere saam met die tokkelluit ''gambus'' in die begeleidingsensemble van die ''zapin''-dansvertonings. In [[Indonesië]] kom die viool (''biola'') in enkele streeksvolksmusiekstyle voor, maar dit het die spieslier ''rebab'' wat in die Javaanse [[gamelan]] gespeel word, nie vervang nie. Op die [[Filippyne]] speel die ''biyolin'', wat in die 17de eeu deur die Spanjaarde meegebring is, in sommige streke Europese melodieë in die volksmusiek. == Elektriese viole == [[Lêer:Transformation.JPG|duimnael|upright=1.2|Akoestiese en elektriese viole]] '''Elektriese viole''' het 'n [[magnetisme|magnetiese]] of [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemer wat die snaartrilling in 'n elektriese sein omskakel. 'n Kabel of draadlose sender stuur die sein na 'n versterker of 'n klankstelsel. Elektriese viole word gewoonlik as sodanig gebou, maar 'n opnemer kan ook aan 'n konvensionele akoestiese viool aangebring word. 'n Elektriese viool met 'n resonerende klankkas wat onafhanklik van die elektriese elemente 'n hoorbare klank voortbring, kan 'n ''elektro-akoestiese viool'' genoem word. Om as akoestiese viool doeltreffend te wees, behou elektro-akoestiese viole 'n groot deel van die resonerende klankkas van die viool en lyk hulle dikwels soos 'n akoestiese viool. Die klankkas kan in helder kleure afgewerk en van alternatiewe materiale in plaas van hout gemaak wees. Hierdie viole moet moontlik by 'n instrumentversterker of klankstelsel aangesluit word. Sommige tipes het 'n stil opsie wat die speler toelaat om oorfone te gebruik wat aan die viool gekoppel is. Daar is vandag ook viole sonder klankkas wat slegs opnemers het en 'n oudiosein lewer wat per kabel of radio oorgedra word; die voordele is dat die musikant nie voor 'n mikrofoon hoef te staan nie en dat daar geen gevaar van terugkoppeling is wanneer die versterkte klank na die instrument terugkom nie. Die eerste spesiaal geboude elektriese viole dateer uit 1928 en is deur Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff en Fredray Kislingbury gemaak. Hierdie viole kan, net soos 'n elektriese kitaar, by effekeenhede ingeprop word, insluitend vervorming, wah-wah-pedaal en [[weergalming]]. Aangesien elektriese viole nie op snaarspanning en resonansie aangewese is om hul klank te versterk nie, kan hulle meer snare hê. Vyfsnarige elektriese viole is byvoorbeeld by verskeie vervaardigers beskikbaar, en 'n sewesnarige elektriese viool (met drie laer snare wat die omvang van die tjello dek) is ook beskikbaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |publisher=Jordan Music |title=7String Violin Harlequin finish |access-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227173942/http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |archive-date=2009-02-27 |url-status=dead}}</ref> Die meerderheid van die eerste elektriese violiste was musikante wat jazzfusie (byvoorbeeld Jean-Luc Ponty) en populêre musiek gespeel het. == Verwante instrumente == 'n Groter en laer klinkende bouvorm van die vioolinstrumente is die [[altviool]], ook viola genoem. Tot dieselfde familie behoort die [[tjello]], wat met die hals na bo en met die voorkant van die speler af weg gespeel word, terwyl die speler op 'n stoel sit. Die [[kontrabas]] het sowel boukundige eienskappe van die gambas, waartoe dit (as ''contrabasso da gamba'') eens gereken is, as van die vioolfamilie (''Contra-Bass-Geig''). Dit word meestal staande gespeel. Kleiner en handiger vorme van die viool word kleinviole genoem. Daartoe behoort die dansmeesterviool (pochette), die violino piccolo, die korthalsviool en die rebec. 'n Streeksvariant van 'n kleinviool is die ''złóbcoki'' wat in die Suid-Poolse Karpate gespeel word. Tot die eenvoudiger vioolvorme wat in streeksvolksmusiek gespeel word, behoort die Sorbiese viool en enkele variante van die Slowaakse ''husle''. Net in naam verwant is die Mongoolse perdekopviool. Die Strohviool is 'n vorm van die viool wat in 1899 in Londen deur Johannes Matthias Augustus Stroh ontwikkel is en sonder resonansiekas klaarkom. Die klank word in plaas daarvan met 'n hefboom onder die kam afgeneem en oor 'n membraan van geelkoper na 'n tregter van dieselfde metaal gelei. Hierdie instrument word ook fonoviool genoem, aangesien dit oorspronklik vir die gerigte klankuitstraling by [[fonograaf]]- en [[grammofoon]]opnames ontwikkel is, omdat gewone viole vir die destydse opnametegniek (nog sonder elektroniese versterkers) te sag was. In 1925 het die ingenieur Willy Tiebel van Markneukirchen die Strohviool verder ontwikkel deur 'n tweede tregter aan te bring wat na die oor van die musikant wys om die kontrole van sy spel te vergemaklik. Albei instrumente is deur die massiwiteit van die gebruikte onderdele so swaar dat hulle net met 'n ondersteunende steun onder die skroefkas gespeel kan word. 'n Historiese oefeninstrument was die plankviool wat deur Mozart genoem word. == Egtheidsbepaling == Egtheidsbepaling van 'n viool is die proses waarby die bouer en die vervaardigingsdatum van 'n viool vasgestel word. Dit kan 'n belangrike proses wees, aangesien beduidende waarde geheg kan word aan viole wat deur bepaalde bouers of op bepaalde tye en plekke gebou is. Ontleding van die ontwerp, die model, die eienskappe van die hout en die tekstuur van die lak kan gebruik word om 'n viool se egtheid te bepaal.<ref>{{Cite web |author=Smithsonian Institution |title=General Information on Violin Authentication and Appraisals |url=https://www.si.edu/spotlight/violins/appraisals |access-date=2023-05-27 |website=Smithsonian Institution |language=en}}</ref> Vervalsing en ander vorme van [[bedrog|bedrieglike]] voorstelling kan gebruik word om die waarde van 'n instrument op te blaas. == Viole in sprokies == In [[sprokie]]s kom viole betreklik dikwels voor, dikwels met die magiese uitwerking dat elkeen wat dit hoor, moet dans, of hy wil of nie: byvoorbeeld in die Grimm-sprokies ''Der wunderliche Spielmann'', ''Fundevogel'', ''Der Liebste Roland'', ''Der Jude im Dorn'' en ''Vom klugen Schneiderlein''. Die [[Roma]]-sprokie ''Die Erschaffung der Geige'' vertel hoe die viool in die wêreld gekom het. == Sien ook == {{Div col}} * [[Lys van musiekinstrumente]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Hardangerviool]] * [[Scordatura]] * [[Stradivarius]] * [[Snaarinstrument]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Literatuur == {{Refbegin|30em}} * Paul O. Apian-Bennewitz: ''Die Geige. Der Geigenbau und die Bogenverfertigung''. Simon & Wahl, Egweil 1998, {{ISBN|3-923330-34-0}} (herdruk van die uitgawe Weimar 1892). * Alberto Bachmann: ''An Encyclopedia of the Violin''. Da Capo Press, 1965/1990, {{ISBN|0-306-80004-7}}. * Sam Bardfeld: ''Latin Violin''. {{ISBN|0-9628467-7-5}}. * James Beament: ''The Violin Explained – Components, Mechanism and Sound''. Clarendon Press, 1992/1997, {{ISBN|0-19-816623-0}}. * Jennifer A. Charlton: ''Viols, Violins and Virginals''. Ashmolean Museum, 1985, {{ISBN|0-907849-44-X}}. * Chris Coetzee: ''Violin – An Easy Guide''. New Holland Publishers, 2003, {{ISBN|1-84330-332-9}}. * Lothar Cremer: ''Physik der Geige.'' Hirzel, Stuttgart 1981, {{ISBN|3-7776-0372-4}}. * Flavio Dassenno: ''Per gli occhi e 'l core. Strumenti musicali nell'arte''. 2004 ('n volledige oorsig van die Brescia-skool volgens die jongste navorsing en dokumente). * Flavio Dassenno: ''Gasparo da Salò architetto del suono''. Comune di Salò, Cremonabooks, 2009 ('n katalogus van 'n uitstalling oor die lewe en werk van die meester). * Elmar Doflein, Erich Doflein: ''Der Anfang des Geigenspiels.'' Schott, Mainz 1990. * Stefan Drees (red.): ''Lexikon der Violine.'' Laaber-Verlag, Laaber 2004, {{ISBN|3-89007-544-4}}. * George Dubourg: ''The Violin''. Robert Cocks & Co., 1854. * Franz Farga: ''Violins & Violinists''. Rockliff Publishing Corporation Ltd., 1950. * Neville H. Fletcher, Thomas Rossing: ''The Physics of Musical Instruments.'' Springer-Verlag, New York 1991, {{ISBN|0-387-96947-0}}. * Ivan Galamian: ''Principles of Violin Playing and Teaching''. Shar Products Co., 1999, {{ISBN|0-9621416-3-1}}. * Dominic Gill (red.): ''The Book of the Violin''. Phaidon, 1984, {{ISBN|0-7148-2286-8}}. * Laurent Grillet: ''Les ancêtres du violon et du violoncelle''. Parys 1901. * Wernfried Güth: ''Einführung in die Akustik der Streichinstrumente.'' Hirzel, Stuttgart/Leipzig 1995, {{ISBN|3-7776-0644-8}}. * Edward Heron-Allen: ''Violin-Making as it was, and is''. Ward Lock Limited, 1885/1994, {{ISBN|0-7063-1045-4}}. * William Henry Hill, Arthur F. Hill, Alfred Ebsworth Hill: ''Antonio Stradivari, his life and work, 1644–1737''. Dover Publications, 1902/1963, {{ISBN|0-486-20425-1}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Musical Acoustics, Part I: Violin Family Components'' (Benchmark Papers in Acoustics 5). Dowden, Hutchinson & Ross, 1975, {{ISBN|0-471-42540-0}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Research Papers in Violin Acoustics 1975–1993''. Twee bande. Acoustical Society of America, 1997, {{ISBN|1-56396-609-3}}. * Erik Jansson: ''Acoustics for Violin and Guitar Makers.'' [https://www.speech.kth.se/music/acviguit4/index.html speech.kth.se]. * Mark Katz: ''The Violin: A Research and Information Guide''. Routledge, 2006, {{ISBN|0-8153-3637-3}}. * Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine. Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition.'' 6de uitgawe. Atlantis Musikbuchverlag, Zürich 2002, {{ISBN|3-254-00147-8}}. * Muthuswamy Lalitha: ''Violin techniques in Western and South Indian classical music: a comparative study''. Sundeep Prakashan, 2004, {{ISBN|9788175741515}}. * Eduard Melkus: ''Die Violine. Eine Einführung in die Geschichte der Violine und des Violinspiels.'' 3de uitgawe. Schott, Mainz 2000, {{ISBN|3-7957-2359-0}}. * [[Yehudi Menuhin]]: ''The Violin''. Flammarion, 1996, {{ISBN|2-08-013623-2}}. * Yehudi Menuhin, William Primrose: ''Violine und Viola'' (= ''Yehudi Menuhins Musikführer''). Edition Bergh im Ullstein, Frankfurt am Main 1993, {{ISBN|3-7163-0175-2}}. * Otto Möckel: ''Geigenbaukunst.'' 8ste uitgawe. Nikol, Hamburg 2005, {{ISBN|3-937872-09-4}}. * [[Leopold Mozart]]: ''Versuch einer gründlichen Violinschule.'' Faksimilee. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1238-8}}. * Jo Nardolillo: ''The Canon of Violin Literature''. Scarecrow Press, 2012, {{ISBN|0-8108-7793-7}}. * Hugo Pinksterboer: ''Pocket-Info Violine und Viola. Praktisch, klar und aktuell.'' Schott, Mainz 2003, {{ISBN|3-7957-5535-2}}. * Stefano Pio: ''Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630''. Venice Research, Venesië 2012, {{ISBN|978-88-907252-0-3}}. * Stefano Pio: ''Violin and Lute Makers of Venice 1640–1760''. Venice Research, Venesië 2004, {{ISBN|978-88-907252-2-7}}. * Stefano Pio: ''Liuteri & Sonadori, Venice 1750–1870''. Venice Research, Venesië 2002, {{ISBN|978-88-907252-1-0}}. * Stewart Pollens: ''The Violin Forms of Antonio Stradivari''. Peter Biddulph, Londen 1992, {{ISBN|0-9520109-0-9}}. * Heike Prange: ''Die Violine – Bestandteile, Bau, Geschichte, Pflege, Spiel.'' 2de uitgawe. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1900-5}}. * Roberto Regazzi: ''The Complete Luthier's Library. A Useful International Critical Bibliography for the Maker and the Connoisseur of Stringed and Plucked Instruments''. Florenus, Bologna 1990, {{ISBN|88-85250-01-7}}. * Theodore Rowland-Entwistle: ''The Violin''. Dover Publications, 1967/1974, {{ISBN|0-340-05992-3}}. * Karl Roy: ''The Violin: Its History and Making''. 2006, {{ISBN|978-1-4243-0838-5}}. * William Sandys, Simon Andrew Forster: ''History of the Violin''. Dover Publications, 2006, {{ISBN|0-486-45269-7}}. * David Schoenbaum: ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument''. W.W. Norton & Company, New York 2012, {{ISBN|9780393084405}}. Duitse vertaling: ''Die Violine. Eine Kulturgeschichte des vielseitigsten Instruments der Welt''. Bärenreiter/Metzler, Stuttgart 2015, {{ISBN|978-3-476-02558-6}}. * Robin Stowell: ''Violin Technique and Performance Practice in the Late 18th and Early 19th Centuries''. Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-23279-1}}. * Robin Stowell: ''The Early Violin and Viola''. Cambridge University Press, 2001, {{ISBN|0-521-62555-6}}. * Patricia Strange, Allen Strange: ''The Contemporary Violin: Extended Performance Techniques''. University of California Press, 2001, {{ISBN|0-520-22409-4}}. * David Templeton: [https://web.archive.org/web/20081024062309/http://www.stringsmagazine.com/issues/Strings105/coverstory.html ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'']. Strings magazine, Oktober 2002, nr. 105. * Marion Thede: ''The Fiddle Book''. Oak Publications, 1970, {{ISBN|0-8256-0145-2}}. * Diana Young: [http://www.media.mit.edu/~young/publications/Young_Dissertation_2007.pdf ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique'']. PhD-proefskrif, M.I.T., 2007. {{Refeindig}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Violins}} * [https://www.br-klassik.de/video/br-klassik-die-seele-der-geige-100.html ''Die Seele der Geige.''] TV-dokumentêr van Benedikt Schulte; BR en EuroArts Music in samewerking met ARTE, 2017 (Duits). * [http://www.schleske.de/unsere-forschung/einfuehrung-geigenakustik.html Inleiding tot die vioolboukuns en die akoestiese vioolnavorsing – multimediale handboek ''Akustik der Geige''] (Duits) * [http://www.museum-markneukirchen.de/streich.htm Musikinstrumentenmuseum Markneukirchen] (Duits) * [https://www.phys.unsw.edu.au/music/violin/ Inleiding tot die vioolakoestiek en talle artikels] (Engels) * [https://www.earlyviolin.com/deutsch/home/ Rekonstruksies van vroeë viole] (Duits) * [https://www.estastrings.org.uk/ European String Teachers Association] (Engels) {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] 6vivkw1elrcmkjxc51pga48h6yerui6 2965700 2965698 2026-09-07T21:24:25Z Pynappel 70858 /* Etimologie */ Herskryf etimologie van fiddle/vedel uit Afrikaanse oogpunt, maar nou weet ek nie meer of hierdie paragraaf waar is nie. Dalk is die veiliger om dit net heeltemal uit te vee. 2965700 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Violin VL100.png|duimnael|regs|'n Standaard moderne viool, van bo en van die kant gesien]] [[Lêer:Violin case.jpg|duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie]] Die '''viool''' is 'n [[snaarinstrument]] met vier snare wat hoofsaaklik met 'n strykstok bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die vioolfamilie gebruik word, wat ook die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf){{Voetnota|Viole met ses, sewe of meer snare bestaan, maar is skaars en moet elektronies versterk word.}} word gewoonlik in reine [[kwint]]e op die note g, d¹, a¹ en e² gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring ({{lang-it|coll'arco}}) of deur dit met die vingers te tokkel ({{lang-it|pizzicato}}); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok ({{lang-it|col legno}}) of met die strykstokhare geslaan ({{lang-it|battuto}}). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die [[ebbehout]]toets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste [[toonhoogte]] weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker. Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse [[klassieke musiek]], sowel in ensembles (van [[kamermusiek]] tot [[simfonie-orkes|orkeste]]) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte [[volksmusiek]], insluitend countrymusiek en bluegrass, en in [[jazz]]. [[Elektriese viool|Elektriese viole]] met soliede lywe en [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemers word in sommige vorme van [[rockmusiek]] en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In [[Engels]] word die instrument dikwels ''fiddle'' genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.{{Voetnota|Die verskil tussen 'n ''fiddle'' en 'n ''violin'' lê eenvoudig in die musiekstyl waarvoor dit gebruik word. Violiste speel gewoonlik klassieke musiek, soos in orkeste en strykkwartette, terwyl ''fiddlers'' gewoonlik volksmusiek, countrymusiek en ander tradisionele musiek speel. Violiste hou die strykstok aan sy uiterste punt vas om die volle lengte te kan gebruik, terwyl sommige ''fiddlers'' dit hoër op vashou om vinnige bewegings en "spronge" te vergemaklik.}} Die viool het in die 16de eeu in [[Italië]] ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool.<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jhujhar|title=Interview: Kala Ramnath|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603030520/http://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-date=2014-06-03|website=News X|publisher=YouTube|access-date=5 September 2015}}</ref><ref name="heron">{{cite book |last1=Allen |first1=Edward Heron |title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument |date=1914 |publisher=E. Howe}} Besoek op 5 September 2015.</ref><ref>{{cite book |last1=Choudhary |first1=S.Dhar |url=https://books.google.com/books?id=dUQWMwEACAAJ&q=history+violin+India |title=The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin |date=2010 |publisher=Ramakrisna Vedanta Math |isbn=978-9380568065 |access-date=5 September 2015}}</ref> Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families [[Antonio Stradivari|Stradivari]], [[Guarneri]], Guadagnini en Amati in [[Brescia]] en [[Cremona]] (Italië) en deur [[Jacob Stainer]] in [[Oostenryk]] gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word.<ref name="NYT-201430407">{{cite news |last=Belluck |first=Pam |date=7 April 2014 |title=A Strad? Violinists Can't Tell |url=https://www.nytimes.com/2014/04/08/science/a-strad-violinists-cant-tell.html |access-date=9 April 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Joyce |first=Christopher |year=2012 |title=Double-Blind Violin Test: Can You Pick The Strad? |url=https://www.npr.org/blogs/deceptivecadence/2012/01/02/144482863/double-blind-violin-test-can-you-pick-the-strad?sc=fb&cc=fp |access-date=2012-01-02 |publisher=[[NPR]]}}</ref> Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos [[Sakse]], [[Boheme]] en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop. Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte [[hout]] gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van [[staal]] besnaar word. == Etimologie == Die woord ''viool'' gaan terug op die Italiaanse {{lang|it|violino}}, 'n [[verkleinwoord]] van ''[[altviool|viola]]''.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=violin |title=Violin |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die manlike verkleinvorm ''violino'' is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm ''Violine'' gevestig geraak het.<ref name="dwds-violine">''Violine.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Violine dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref><ref>''Violine.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 26, kol. 367–368.</ref> Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde [[viola da gamba]]s (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos ''lira'', ''violetta'' of ''viola'' aangedui.<ref>{{cite book |last=Ravasio |first=Ugo |title=Gasparo da Salo e la liuteria bresciana |publisher=Editrice Turris Cremona |location=Brescia |year=1990}}</ref> In Engels is die woord ''violin'' in die 1570's die eerste keer gebruik.<ref name="auto"/> Die term ''viola'' kom uit Italiaans en Oud-Provensaals ''viola'', wat weer van die [[Latyn|Middeleeus-Latynse]] {{lang|la|vitula}} ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord {{lang|la|vitulari}}, 'van vreugde uitroep'.<ref name="auto1">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=viola&allowed_in_frame=0 |title=Viola |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die verwante term ''viola da gamba'' ('basviool', 1724) beteken letterlik ''''n viola vir die been'' (om tussen die bene te hou),<ref name="auto1"/> terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse [[viola da braccio]]" ('armviool') is.<ref name="auto"/> ''Vedel'' is die gebruiklike naam van die instrument in volksmusiek, of as informele naam in ander musiekstyle.<ref name="ety">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=fiddle |title=Fiddle |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die woord ''vedel'' is verwant aan [[Oudnoors]] {{lang|non|fiðla}}, [[Middelnederlands]] {{lang|dum|vedele}}, [[Nederlands]] {{lang|nl|vedel}}, Oudhoogduits {{lang|goh|fidula}} en [[Duits]] {{lang|de|Fiedel}}; almal van onsekere oorsprong. Die gebruiklike voorstel oor die herkoms van ''vedel'', gegrond op die ooreenkoms in klank en betekenis, is dat dit van die Middeleeus-Latynse ''vitula'' kom.<ref name="ety"/> == Geskiedenis == === Voorlopers en vroeë getuienisse === [[Lêer:Palazzo costabili, sala del tesoro, affreschi del garofalo, 10.JPG|duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in [[Ferrara]] (omstreeks 1508)]] [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] [[Lêer:Rekonstruktion Ferrari Violine.jpg|duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari]] Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse [[lier]]). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van [[Sentraal-Asië]] ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse [[Mongolië|Mongoolse]] morin khuur en die [[Kasakstan|Kazakse]] kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die [[Midde-Ooste]]<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z |last=Hoffman |first=Miles |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=1997 |isbn=978-0618619450}}</ref> en die [[Bisantynse Ryk]] versprei.<ref name="Grillet29">{{Cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |page=29}}</ref><ref>Margaret J. Kartomi: ''On Concepts and Classifications of Musical Instruments.'' Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.</ref> Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-the-cello/8C1492C022422732B6859906BFDF2A5C ''The Cambridge Companion to the Cello''.]</ref> hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ|title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies|first=Kathleen|last=Schlesinger|year=1914|page=221|publisher=W. Reeves}}</ref><ref name="auto2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand|title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations|first1=William|last1=Sandys|first2=Simon Andrew|last2=Forster|year=1864|publisher=William Reeves|location=Londen|page=28}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ|title=Catechism of musical history|first=Hugo|last=Riemann|year=1892|publisher=Augener & Company|page=27}}</ref> Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die ''fidel'' of ''viuola'') en die ''lira da braccio''.<ref name="Grillet29"/><ref>{{Cite web |last=Arkenberg|first=Rebecca |title=Renaissance Violins |date=Oktober 2002 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22}}</ref> Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, [[Padua]], die omgewing van [[Milaan]] en in [[Friuli-Venezia Giulia|Friuli]] gevind.<ref name="Meucci">{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7}}</ref> Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit.<ref>{{cite book |last=Boccardi |first=Sandro |chapter=Un Concerto nel Cielo di Saronno |title=Il Concerto degli Angeli |publisher=Amilcare Pizzi Editore |location=Saronno |year=1994}}</ref> Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente. Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in [[Turyn]] 'n honorarium ontvang het.<ref>Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition'', p. 266.</ref> Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"),<ref>{{cite book |last=Holman |first=Peter |title=Four and Twenty Fiddlers: The Violin at the English Court 1540–1690 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=0-19-816592-7 |page=87}}</ref> vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München.<ref>{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7 |page=81}}</ref> Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde ''violino'' en ''vyollon'' in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die ''Epitome musical'' van Jambe de Fer, wat in 1556 in [[Lyon]] gepubliseer is.<ref>{{Cite web |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |title=Historical Background of the Violin |publisher=ViolinOnline.com |first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|access-date=2006-09-22}}</ref> Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning [[Karel IX van Frankryk|Karel IX]] het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.bartruff.com/history.php |title=The History of the Violin |first=William|last=Bartruff|access-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php |archive-date=2007-02-08}}</ref> Een van hierdie "adellike" instrumente, die ''Charles IX'', is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in [[Oxford]].<ref>{{cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford |access-date=29 Augustus 2025}}</ref> Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.<ref>Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in [[Bergen]], Noorweë.</ref> Die ''Messiah'' of ''Le Messie'' (ook bekend as die ''Salabue''), wat [[Antonio Stradivari]] in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.<ref>{{Cite web |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |publisher=Cozio.com |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead}}</ref> === Italiaanse vioolbou === Andrea Amati (ca. 1505–1577) in [[Cremona]] word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is.<ref>{{cite book |last=Cacciatori |first=Fausto |title=Andrea Amati Opera omnia |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2007 |isbn=978-88-89839-13-3}}</ref> Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.<ref>{{cite book |last1=Bizzarini |first1=Marco |last2=Orlandi |first2=Ugo |chapter=Ancient violinmaking and musical context in Brescia |title=Liutai in Brescia 1520–1724 |publisher=Eric Blot Edizioni |location=Cremona |year=2008 |isbn=978-88-88360-07-2}}</ref> Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het.<ref>{{cite book |last1=Cacciatori |first1=Fausto |last2=Chiesa |first2=Carlo |last3=Carlson |first3=Bruce |title=Il DNA degli Amati |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2006 |isbn=88-89839-11-2}}</ref> Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù"]], het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.<ref>{{cite book |last1=Hill |first1=William H. |last2=Hill |first2=Arthur F. |last3=Hill |first3=Alfred E. |title=The Violin-Makers of the Guarneri Family |publisher=W. E. Hill and Sons |location=Buckinghamshire |year=1931}}</ref> Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: * Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was ** Die familie Dalla Corna, aktief 1510–1560 in Brescia en [[Venesië]] ** Die familie Micheli, aktief 1530–1615 in Brescia ** Die familie Inverardi, aktief 1550–1580 in Brescia ** Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530–1615 in Brescia en Salò ** Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600–1630 in Brescia ** Die familie Rogeri, aktief 1661–1721 in Brescia * Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het ** Die familie Amati, aktief 1550–1740 in Cremona ** Die familie [[Guarneri]], aktief 1626–1744 in Cremona en Venesië ** Die familie [[Antonio Stradivari|Stradivari]], aktief 1644–1737 in Cremona<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|publisher=Oxford University Press|year=2017}}</ref> ** Die familie Rugeri, aktief 1650–1740 in Cremona ** [[Carlo Bergonzi]] (1683–1747) in Cremona * Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is<ref>{{cite book|last=Pio|first=Stefano|title=Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630|year=2012|publisher=Venice Research|location=Venesië|isbn=9788890725203|pages=441|url=http://www.veniceresearch.com}}</ref> ** Die familie Linarolo, aktief 1505–1640 in Venesië ** Matteo Goffriller, bekend vir sy tjello's, aktief 1685–1742 in Venesië ** Pietro Guarneri, seun van Giuseppe Giovanni Battista Guarneri en afkomstig van Cremona, aktief 1717–1762 in Venesië ** Domenico Montagnana, aktief ongeveer 1700–1750 in Venesië ** Santo Serafin, aktief van voor 1741 tot 1776 in Venesië Sedert Andrea Amati het die vorm van die viool wesenlik nie meer verander nie. Veral [[Antonio Stradivari]] het later die groot voorbeeld vir die voorkoms en konstruksiebeginsels van feitlik alle viole geword, wat tot 'n verreikende standaardisering gelei het. Baie viole van Stradivari en ander beroemde vioolbouers van sy tyd word deur 'n uitmuntende klankkwaliteit gekenmerk en is vandag buitengewoon duur. === Vioolbou in ander lande === [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|links|Moderne nabouings van Renaissance-viole van voor 1594 in die Dom van Freiberg]] [[Lêer:Stainer.jpg|duimnael|regs|'n Barokviool van Jacob Stainer uit 1658]] Instrumente van die vioolfamilie is gou ook in lande noord van die [[Alpe]] gebou. Musiekinstrumente wat vir versieringsdoeleindes gebou is, het in die keurvorstelike grafkapel in die Dom van Freiberg (voltooi in 1594) behoue gebly en lewer daarvan getuienis.<ref>{{cite book |last=Kunde |first=Claudia |chapter=Die Begräbniskapelle der albertinischen Wettiner im Freiberger Dom |title=Wenn Engel musizieren: Musikinstrumente von 1594 im Freiberger Dom |publisher=Janos Stekovics |location=Leipzig |year=2004 |isbn=3-89923-067-1}}</ref> Viole van bepaalde streke toon soms kleiner, individuele eienaardighede in bouwyse en versiering. Onder watter omstandighede die Tiroolse vioolbouer [[Jacob Stainer]] die ambag in Italië geleer het, is omstrede. Wat seker is, is dat die meester van Absam in die tweede helfte van die 17de eeu, onder deels ongunstige omstandighede, die beste viole noord van die Alpe gebou het. Hulle is gou teen hoër pryse verhandel as viole wat uit Italië gekom het. Stainer se model, wat self baie aan Nicola Amati te danke het, is sowel deur sy tydgenote as deur die volgende geslagte Europese vioolbouers nagevolg (onder andere in Duitsland, Engeland en Italië) en het eers met die algemene smaakverandering omstreeks 1800 sy invloed verloor.<ref>{{cite book |last=Hopfner |first=Rudolf |title=Jacob Stainer "… kayserlicher diener und geigenmacher zu Absom" |publisher=Skira |location=Milaan |year=2003 |isbn=3-85497-060-9}}</ref> === Verbouings en vernuwings === [[Lêer:Violin Vuillaume.jpg|duimnael|regs|Viool van Jean-Baptiste Vuillaume (kopie van 'n Giuseppe Guarneri del Gesù)]] Viole uit die 17de en 18de eeu word barokviole genoem. Sedert die 1950's word hulle toenemend vir die uitvoering van ou musiek ingespan. Die gebruik van die oorspronklike instrumente of van kopieë van die oorspronklike barokviole maak 'n historiese uitvoeringspraktyk moontlik wat die klankideale van die [[Barok]] nader bring. In die 18de en 19de eeu het die viool beduidende boukundige veranderinge ondergaan wat die klank beïnvloed het: veral 'n langer hals, wat skuiner na agter geplaas is as by vroeëre instrumente, swaarder snare en 'n sterker basbalk, wat 'n hoër snaarspanning as by viole met die ou mensuur moontlik gemaak het. Die meerderheid ou instrumente, insluitend baie beroemde viole van Stradivari, Guarneri, Amati en Stainer, het hierdie wysigings ondergaan en is dus in 'n beduidend ander toestand as toe hulle die hande van hul bouers verlaat het, ongetwyfeld met verskille in klank en reaksie.<ref>{{Cite web |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |first=Richard |last=Perras |access-date=2006-10-29}}</ref> Danksy die langer snare, die hoër snaarspanning en die gestrekte, konkawe strykstok het die volume toegeneem en sodoende aan die steeds groter wordende konsertsale en orkeste voldoen. Kritici voer egter aan dat die gewysigde bouvorm die klank harder en minder lieflik gemaak het. In Frankryk het veral Jean-Baptiste Vuillaume beslissende stukrag gegee deur hom met die Stradivari- en Guarneri-viole besig te hou. Dit is egter in hul huidige (gewysigde) toestand dat hierdie instrumente die standaard vir volmaaktheid in vioolbou en -klank gestel het, en vioolbouers oor die hele wêreld probeer so na as moontlik aan hierdie ideaal kom. Tot vandag toe is instrumente uit die sogenaamde Goue Era van die vioolbou, veral dié van Stradivari, Guarneri del Gesù en Montagnana, die instrumente wat deur sowel versamelaars as uitvoerende kunstenaars die meeste gesog word. Die huidige rekordbedrag wat vir 'n Stradivari-viool betaal is, is £9,8 miljoen (destyds US$15,9 miljoen), toe die instrument bekend as die ''Lady Blunt'' op 20 Junie 2011 deur Tarisio Auctions op 'n aanlyn veiling verkoop is.<ref>{{cite news | title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872 | work=BBC News | date=2011-06-21 | access-date=2011-06-21}}</ref> Goedkoop fabrieksviole was reeds aan die begin van die 19de eeu uit die Duitse en Franse vioolbousentrums beskikbaar. Die industriële vioolbou het sy oorsprong in 1887 in [[Nagoja]] (Japan) gehad met die stigting van ''Suzuki Violin Co. Ltd.'' deur Masakichi Suzuki (1859–1944), die vader van die vioolpedagoog Shinichi Suzuki. Sy onderneming het reeds na 'n kort aanloop meer as 1&nbsp;000 werknemers gehad en binne 'n maand tot 400 viole en 4&nbsp;000 strykstokke vervaardig. Hoewel die instrument sedert sy ontstaan nie wesenlik verander het nie, was daar dikwels pogings tot vormgewende en tegniese hervormings. So is destyds ryk versierde viole met ander ornamente gebou (byvoorbeeld met 'n mense- of leeukop in plaas van die krul), of instrumente van blik vir armer mense. Bekendheid het die Chanot-viool van 1819, die trapesiumvormige viole van Félix Savart en Johann Reiter (1908) en talle pogings van baie ander vooraanstaande vioolbouers verwerf. Die Belgiese vioolboukunstenaar Gauthier Louppe bou tans strykinstrumente in vorme wat aan Jugendstil herinner en deur besondere asimmetrieë 'n breër klankspektrum moontlik sou maak.<ref>{{cite web |url=http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |title=Bildbericht über Louppe-Geigen |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112080159/http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |archive-date=2008-11-12 |url-status=dead}}</ref> == Bou en werking == [[Lêer:Violinconsruction3.JPG|duimnael|regs|upright=1.8|Die bou van 'n viool]] [[Lêer:Violin Details.jpg|duimnael|regs|Drie kante van die klankkas: bo-blad, bodem en sy. Detailbeelde links: skroefkas en krul.]] [[Lêer:Violinschnitt.png|duimnael|regs|Deursnee van die klankkas van 'n viool (die kam behoort nie tot die klankkas nie)]] 'n Viool bestaan gewoonlik uit 'n bo-blad (die klankblad) van [[spar]]hout (veral Noorse spar), sye en 'n bodem van esdoringhout, twee eindblokke, 'n hals, 'n kam, 'n stemstok, vier snare en verskeie toebehore, opsioneel met inbegrip van 'n kenstuk, wat direk oor of links van die staartstuk vasgeklem kan word. 'n Kenmerkende eienskap van 'n vioolklankkas is sy uurglasagtige vorm en die welwing van die bo-blad en die bodem. Die uurglasvorm bestaan uit twee boonste rondings, twee onderste rondings en twee konkawe C-vormige middelrondings by die "middellyf", wat ruimte vir die strykstok laat. Die "stem" of klank van 'n viool hang af van sy vorm, die hout waarvan dit gemaak is, die diktegradering van sowel die bo-blad as die bodem, die lak wat die buitekant bedek, en die vaardigheid van die vioolbouer by al hierdie stappe. Die lak en veral die hout word met ouderdom steeds beter, wat die beperkte voorraad ou, goed geboude viole van beroemde vioolbouers baie gesog maak. === Klankkas === Die klankkas van die viool bestaan uit die bo-blad, die bodem en die sykrans. Saam vorm hulle 'n hol liggaam van ongeveer 35 tot 36&nbsp;cm lank wat as resonansiekas dien. ==== Bo-blad ==== Die bo-blad is die gewelfde boonste deel van sparhout waarin die twee f-gate gesny is. Dit word meestal uit twee gespieëlde dele gemaak wat in die middel aanmekaar gelym word. Daarna word die beoogde vorm met beitels en skawe uitgewerk, eers die buitenste en dan die binneste welwing.<ref>{{cite book |last=Schwabe |first=Conrad |title=Vogtland – Geige – Mensch: Aufschachteln – Schritt für Schritt = Vogtland Violins = Vogtlandské housle |location=Markneukirchen |year=2015 |isbn=978-3-00-048816-0}}</ref> Ideaal gesproke word "fynjarige" hout gebruik (waarvan die jaarringe dig en eweredig lê), wat op voedingsarme grond in hooggebergtestreke stadig gegroei het. Dit word in die eerste helfte van die winter gekap, wanneer daar so min sap as moontlik in die stam is, en daarna verskeie jare lank vir droging opgeberg, eers as stam en dan nog etlike jare in gesnyde toestand. Die voltooide bo-blad is onder die kam meestal 2,4 tot 3,5&nbsp;mm dik. Om die gepaste buigsaamheid te bereik, word styf hout dunner uitgewerk as sagte hout.<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, pp. 21 e.v.</ref> ==== Bodem ==== [[Lêer:Violinboden Woelben.jpg|duimnael|regs|Die "welwing" van die bodem van 'n viool]] Die bodem word meestal van esdoringhout gemaak (baie selde van [[populier]] of wilg) en word ook gewelf uitgesteek. Dit kan uit een stuk of uit twee aanmekaar gelymde dele bestaan, wat aan die spieëlsimmetriese houtnerf herkenbaar is. Die bodem en die sye word tipies van esdoringhout met 'n bypassende gestreepte tekening gemaak, wat as "vlam" of "tierstreep" bekend staan. ==== Sye ==== Die sye is die sydele van die klankkas en word met die bodem en die bo-blad verlym, in seldsame gevalle ook in die bodem ingelaat. Hulle bestaan meestal uit dieselfde hout as die bodem. Randinlegsels of "are" versier die rand van die bo-blad en die bodem. Dit is drie smal houtstroke wat naas mekaar lê en waarvan die buitenste twee dikwels swart gekleur is. Hulle word in 'n groef gelê en vasgelym. Buiten die versiering dien hulle om die rande van die bo-blad en die bodem, wat oor die sykrans uitsteek, te verstewig en bied hulle 'n mate van beskerming teen krake wat by die rand ontstaan. Dit laat die bo-blad ook meer onafhanklik van die sykrans buig. 'n Randinlegsel wat bloot op die bo-blad geverf is, is gewoonlik 'n teken van 'n minderwaardige instrument. ==== Binnekant ==== [[Lêer:Soundpost end.jpg|duimnael|regs|upright=0.55|Die stemstok, deur 'n f-gat gesien]] Enkele onderdele bevind hulle binne-in die klankkas. Die basbalk is 'n lys van sparhout wat effens skuins teenoor die nerfrigting loop en onder 'n ligte voorspanning teen die binnekant van die bo-blad gelym word. Dit verhoog sowel die anisotropie as die styfheid van die bo-blad. Die basbalk loop asimmetries onder die kamvoet aan die baskant. Die stemstok (ook die "siel" of "stem" genoem) en die presiese plasing daarvan beïnvloed en reguleer die klank van die viool aansienlik. Dit is 'n silindriese staaf van sparhout (ongeveer 6&nbsp;mm in deursnee) wat tussen die bo-blad en die bodem ingepas, maar nie vasgelym word nie, op 'n sorgvuldig gekose plek ongeveer drie millimeter onder die kamvoet teenoor die basbalk (die diskantvoet), wat dit help ondersteun. Dit beïnvloed ook die trillingsmodusse van die bo-blad en die bodem van die instrument. Boonste, onderste en hoekblokke asook dun voeringstroke binne-in die klankkas dien om die sye te verstewig. Die blokke is van sparhout, die voeringstroke van spar of wilg. === Hals en toets === Die hals word in 'n trapesiumvormige uitsparing van die klankkas gelym. Dit is ongeveer 13&nbsp;cm lank en word met die toets (ongeveer 27&nbsp;cm lank) verlym, wat ongeveer 14&nbsp;cm oor die klankkas uitsteek. Die hals is gewoonlik van esdoringhout met 'n vlamtekening wat by dié van die sye en die bodem pas. Die toets word meestal van fynporige [[ebbehout]] gemaak, wat besonder hard en slytvas is en ook weens sy skoonheid verkies word. Seldener, veral by eenvoudiger instrumente, word ander houtsoorte gebruik, byvoorbeeld [[peer]]boomhout, wat swart gekleur of geverf word om die voorkoms van die edeler ebbehout na te boots. Voordat ebbehout in Europa as grondstof beskikbaar was, is alle instrumente met toetse van vrugtebome se hout toegerus. Dié het deur herstelwerk en verbouings feitlik volledig van die instrumente verdwyn. Toetse word tot 'n bepaalde dwarskromming afgewerk en het 'n klein lengtegewyse holte, wat by die laer snare iets meer uitgesproke is, veral wanneer die instrument vir derm- of sintetiese snare bedoel is. Sommige ou viole (en sommige wat oud gemaak is om te lyk) het 'n ingeënte krul, wat aan 'n lymnaat tussen die skroefkas en die hals te herken is. By baie egte ou instrumente is die hals teen 'n effens groter hoek herplaas en met ongeveer een sentimeter verleng. Die halsenting maak dit moontlik om die oorspronklike krul van 'n barokviool te behou wanneer die hals aan moderne standaarde aangepas word. === Skroefkas en krul === [[Lêer:Violin peg strings.jpg|duimnael|links|upright=0.45|Krul en skroefkas, korrek besnaar]] Aan die boonste, smal ent van die toets is 'n saal, die bosaal van die viool. Daaroor loop die snare die skroefkas in. Hier bevind hulle die vier koniese stemskroewe waarmee die snare van die instrument gestem word. Weens die meganiese belasting tydens die stem bestaan die stemskroewe altyd uit hardehout, meestal ebbehout of palissander, seldener buksboom. Die stemskroewe is tapsgewys en pas in gate in die skroefkas, waar hulle deur die wrywing van hout op hout in plek gehou word; deur tydens die draai gepaste druk langs die as van die skroef uit te oefen, kan die speler die wrywing vergroot of verklein. Die skroefkas eindig in 'n krul (selde in 'n vroue- of leeukop). Dit is fyn gesnede hout wat gewoonlik die vorm van 'n slakkehuis het, waarvandaan die naam. Die krul is saam met ander boukundige besonderhede 'n belangrike herkenningsteken by die herkomsondersoek van ou instrumente. === Kam === [[Lêer:Violin bridge 2 views.jpg|duimnael|regs|Voor- en agteraansig van 'n vioolkam]] Die kam (of brug) van fynjarige esdoringhout word tussen die bo-blad en die snare ingesit. Dit is 'n presies gesnyde stuk hout wat sonder bevestiging op die bo-blad staan en deur die spanning van die snare wat daaroor loop, in die korrekte posisie gehou word. Dit vorm die onderste ankerpunt van die trillende lengte van die snare en dra hul trillings op die klankkas oor.<ref>{{cite web |url=http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |title=Helge Marsel, Geigen- und Gambenbau in Klagenfurt, Austria |date=2019-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205094013/http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |archive-date=2019-02-05 |url-status=dead |access-date=2019-02-05}}</ref> Die boonste kromming van die kam hou die snare in 'n boog op die regte hoogte bo die toets, sodat elkeen afsonderlik met die strykstok bespeel kan word. === Staartstuk === [[Lêer:Tailpieceandbridge.JPG|upright=0.7|duimnael|links|Nabyskoot van 'n staartstuk met 'n [[fleur-de-lis]]]] Die snare loop van die skroefkas oor die kam tot by die staartstuk. Dit behoort, net soos die stemskroewe, tot die speeltegnies noodsaaklike toerusting van die instrument, en daarom word om estetiese redes vir die stemskroewe en die staartstuk meestal dieselfde hout gekies. Die staartstuk anker die snare aan die onderste ronding van die viool deur middel van 'n staartdraad wat oor die ondersaal loop en om 'n eindknop van ebbehout lus (soms verwarrend die "eindpen" genoem, soos die tjello se pen), wat in 'n taps gat in die onderste blok pas. Die E-snaar het dikwels 'n fynstemmer, 'n hefboompie wat deur 'n klein skroef met die vingers gedraai word. Fynstemmers kan ook op die ander snare aangebring word, veral op studente-instrumente, en is soms in die staartstuk ingebou. Hulle stel die speler in staat om klein veranderinge aan die toonhoogte van 'n snaar te maak. === Snare === Snare is aanvanklik van skaapderm gemaak (algemeen bekend as "katderm", wat ondanks die naam nie van katte gekom het nie), of eenvoudig "derm", wat gerek, gedroog en gedraai is. In die vroeë jare van die 20ste eeu is snare van óf derm óf staal gemaak. Moderne snare kan van derm bestaan, wat met silwer- of aluminiumdraad omspin kan wees, van soliede [[staal]], gevlegte staal of verskeie sintetiese materiale soos Perlon, met verskillende metale omspin en soms met [[silwer]] geplateer. Die hoogste snaar (die ''chanterelle''), die E-snaar, is meestal onomspinde, gewone of geplateerde staaldraad. Dermsnare reageer sterker op veranderinge in temperatuur en humiditeit en is nie meer so algemeen soos vroeër nie, maar baie spelers gebruik hulle om 'n spesifieke klank te verkry, veral in die historiese uitvoeringspraktyk van [[Barokmusiek]]. Snare het gewoonlik 'n gekleurde [[sy]]omwikkeling aan albei ente, om die snaar (G-, D-, A- of E-snaar) te identifiseer en om wrywing teen die stemskroewe te bied. Snare het 'n beperkte lewensduur. Wanneer olie, vuil, korrosie en hars mettertyd ophoop, kan die massa van die snaar oor sy lengte ongelyk word. Afgesien van ooglopende dinge, soos 'n omwikkeling wat deur slytasie loskom, vervang spelers gewoonlik 'n snaar wanneer dit nie meer "suiwer" speel nie (met goeie intonasie op die flageolettone) en die gewenste toon, helderheid en intonasie verloor. Die lewensduur hang van die kwaliteit van die snaar en die speelintensiteit af. Die snare word in [[kwint]]e op die tone g – d¹ – a¹ – e² gestem. Die tabel toon die frekwensies van die snare by verskillende kamertone (sien ook [[#Stem|Stem]]). {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Snaar ! rowspan="2"| Toon/noot ! colspan="3"| Frekwensie by 'n kamertoon (a¹) van |- ! 443 Hz ! 442 Hz ! 440 Hz |- |style="text-align:left"| '''1''' (hoogste snaar) | '''e²''' | 664,50&nbsp;Hz | 663,00&nbsp;Hz | 660,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''2''' | '''a¹''' | 443,00&nbsp;Hz | 442,00&nbsp;Hz | 440,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''3''' | '''d¹''' | 295,33&nbsp;Hz | 294,67&nbsp;Hz | 293,33&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''4''' (laagste snaar) | '''g''' | 196,89&nbsp;Hz | 196,44&nbsp;Hz | 195,56&nbsp;Hz |} === Lym en lak === Die dele van die klankkas word aanmekaar gelym, daarna die hals aan die klankkas en dan die toets aan die hals. Hiervoor word beenlym (warm lym) of huidlym gebruik in plaas van gewone wit lym, om verskeie redes. Dit is wateroplosbaar en word by 'n temperatuur van ongeveer 50 tot 60&nbsp;°C sag, sodat 'n ervare vioolbouer die instrument sonder probleme uitmekaar kan haal sonder om die hout of die lak te beskadig. Huidlym kan 'n dunner las as die meeste ander lymsoorte maak en is omkeerbaar (bros genoeg om met sorgvuldig toegepaste krag te kraak en met warm water verwyderbaar) wanneer die instrument uitmekaar gehaal moet word. Omdat vars huidlym aan ou huidlym kleef, kan by die herstel van 'n las meer van die oorspronklike hout behoue bly; moderner lymsoorte moet heeltemal skoongemaak word voordat 'n nuwe las hou, wat gewoonlik meebring dat saam met die ou lym ook 'n bietjie hout afgeskraap word. Swakker, verdunde lym word gewoonlik gebruik om die bo-blad aan die sye en die bosaal aan die toets te bevestig, omdat algemene herstelwerk die verwydering van hierdie dele vereis. Die lak beskerm die hout van die instrument en bewaar sy trillingseienskappe. Dit kan die klank aansienlik beïnvloed, maar nie duidelik verbeter nie. 'n Onvakkundig aangebragte lak kan die klank van 'n instrument "doodmaak", dit wil sê die trillingsvermoë van die bo-blad sterk beperk. === Asimmetrie === Die viool lyk op die eerste gesig simmetries, maar dit is nie so nie. 'n Regs-links-asimmetrie is die duidelikste sigbaar aan die posisie van die kenstuk en die skouersteun, maar ook aan ander kenmerke: die posisie van die basbalk en die stemstok binne-in die klankkas, die verspringende plasing van die stemskroewe in die skroefkas, die besnaring met snare van verskillende dikte en die verskillende houtnerf aan die twee kante. Die rangskikking van die snare (die dikwels gebruikte E-snaar vir hoë tone bevind hom, vanuit die violis gesien, regs) is daarop afgestem dat die regterhand van die violis die strykstok hanteer. Die taak van die linkerhand tydens die spel is om die snare te gryp. Die viool word met die onderkaak (of die ken, na gewoonte) en die sleutelbeen- of skouerstreek vasgehou. Linkshandiges speel die viool gewoonlik op dieselfde manier as regshandiges. Daar word wel ook viole vir linkshandiges gebou, waarby die snare omgekeerd gerangskik is, maar tot dusver baie min.<ref>Andrea Hayek-Schwarz: [http://www.linkehand.at/wissenh.php ''Musizieren mit links – Musizierende Linkshänder_innen''] linkehand.at, 2012.</ref> Linkshandige viole is in orkeste gewoonlik nie welkom nie. Die rede is enersyds dat violiste wat langs mekaar sit, met hul instrumente of elmboë te na aan mekaar kan kom wanneer hulle spieëlbeeldig speel. Andersyds is eenvormige bewegings binne die stemgroepe van die orkes vir die toeskouer 'n esteties oortuigende gesig, wat 'n enkele violis wat anders stryk, sou versteur.<ref>[https://www.mittelbayerische.de/region/regensburg-land-nachrichten/orchester-moegen-keine-linkshaender-21364-art820736.html ''Orchester mögen keine Linkshänder''] mittelbayerische.de, 17 Augustus 2012; sien die laaste twee paragrawe van die artikel.</ref> In 2007 het die linkshandige violis Martial Gauthier, wat met die linkerhand stryk, in Cremona 'n lesing oor linkshandige vioolspel gehou.<ref>[https://www.nmz.de/artikel/war-paganini-linkshaender ''War Paganini Linkshänder? – Gedanken über ein Tabu-Thema der Streicherpädagogik''.] In: ''neue musikzeitung.'' 7/2007; besoek op 20 Julie 2016.</ref> === Toonomvang === [[Lêer:Range violin.svg|duimnael|regs|Toonomvang van die viool]] [[Lêer:Spectrumgstring.jpg|upright=1.15|duimnael|regs|Driedimensionele spektrumdiagram van die botone van 'n viool se G-snaar (voorgrond). Die toonhoogte wat ons hoor, is die piek by ongeveer 200&nbsp;Hz.]] Die stemming g – d¹ – a¹ – e² stem ooreen met G₃, D₄, A₄ en E₅ in wetenskaplike toonhoogtenotasie. Die laagste noot van 'n normaal gestemde viool is dus G₃, die G onder die middel-C (C₄). (By seldsame geleenthede kan die laagste snaar tot 'n kwart laer, na D₃, gestem word.) Die hoogste speelbare noot is minder duidelik omskryf: E₇, die E twee oktawe bo die los snaar (wat op E₅ gestem is), kan as 'n praktiese grens vir orkesvioolpartye beskou word,<ref>Piston, Walter (1955). ''Orchestration'', p. 45.</ref> maar dit is dikwels moontlik om hoër te speel, afhangende van die lengte van die toets en die vaardigheid van die violis. Nog hoër note (tot C₈) kan voortgebring word deur die snaar tot by die einde van die toets te gryp en/of deur kunsmatige flageolettone te gebruik. === Akoestiek === [[Lêer:Bowed violin string in slow motion.gif|duimnael|regs|Die Helmholtz-hoek wat heen en weer langs die snaar beweeg<ref>{{cite web |url=https://plus.maths.org/content/why-violin-so-hard-play |title=Why is the violin so hard to play? |author=Jim Woodhouse en Paul Galluzzo |date=2004-09-01 |access-date=2025-06-22}}</ref>]] Die gewelfde vorm, die dikte van die hout en sy fisiese eienskappe bepaal die klank van 'n viool. Patrone van die [[nodus (fisika)|nodusse]] wat deur sand of glinsters op die blaaie gevorm word wanneer dié by bepaalde frekwensies in trilling gebring word, sogenaamde Chladni-patrone, word soms deur vioolbouers gebruik om hul werk te kontroleer voordat hulle die instrument saamstel.<ref>{{Cite web|url=http://www.catgutacoustical.org/people/cmh/laird3.htm|title=Carleen Maley Hutchins' Work With Saunders|publisher=Violin Society of America|last=Laird|first=Paul R.|access-date=2008-09-26}}</ref> Vanweë die oppervlakstruktuur van die perdehaar, versterk deur die aanbring van hars (kolofonium), het die strykstokbehaarsel 'n hoë kleefkrag uit statiese [[wrywing]]. Wanneer die snaar met die aangelegde strykstok gestryk word, word dit daarom aanvanklik in die strykrigting meegeneem, totdat die terugstelkrag van die snaar groter word as die statiese wrywing tussen die stokhare en die snaar: die snaar skiet teen die strykrigting terug. By die korrekte keuse van strykplek, stryksnelheid en stokdruk word die snaar aan die einde van hierdie beweging weer deur die strykstok gegryp en opnuut meegeneem (die glip-kleef-effek), sodat die snaar voortdurend aangedryf tril. Hoeveel keer per sekonde hierdie proses hom herhaal, hang af van die frekwensie van die gespeelde toon, dit wil sê van die effektiewe snaarlengte. Die uitwyking van die aangedrewe punt van die snaar beskryf met verloop van tyd 'n elliptiese baan, met die langer as ongeveer in die strykrigting georiënteer. Die snaar self het 'n baie klein werkoppervlak en versit dus slegs 'n geringe hoeveelheid lug, te min om 'n toon voort te bring wat vir die menslike oor duidelik hoorbaar is. Die klankkas werk as 'n impedansie-omsetter. Deur die oordrag van die trillings van die snaar op die klankkas word die [[amplitude]] van die trillings wel aansienlik kleiner, maar die uitstralingsoppervlak word soveel vergroot dat 'n goeie koppeling met die lug en 'n vir die oor waarneembare toon ontstaan. Hierdie omsetting volg uiters komplekse patrone. Die kam, waarop die snaar rus, word aangedryf om die snaartrilling in die strykvlak te volg. Die bo-blad, waarop die kam rus, kan egter net loodreg op die strykvlak tril. Dit dwing die kam tot 'n skommelbeweging waarby die twee kamvoete die twee helftes van die bo-blad afwisselend belas en ontlas. By so 'n wipbeweging, waar die draai-as presies in die middel van die kam lê, sou die twee helftes van die bo-blad egter teen mekaar werk, wat met volumeverlies en klankveranderinge gepaard sou gaan. Dit word teengewerk deur onder die regter kamvoet 'n stafie – die stemstok – vas te klem. Dié belemmer eers die regter kamvoet, waardeur die draai-as van hierdie skommelbeweging na regs verskuif en byna al die werk (dié van die lae frekwensies) deur die linker kamvoet verrig word. Om 'n beter verspreiding van die trillings wat daar afgegee word oor die bo-blad te bereik, word boonop aan die onderkant van die bo-blad onder die linker kamvoet die basbalk onder spanning vasgelym, wat die linker kamvoet veral by hoë frekwensies belemmer, dit wil sê die draai-as verskuif vir dié frekwensies na links. Afhangende van die frekwensie van die gespeelde toon is die linker (lae frekwensies) of die regter (hoë frekwensies) kamvoet aktiewer, waardeur die trillings in die een geval meer deur die bo-blad (ondersteun deur die basbalk), in die ander deur die bo-blad en (oorgedra deur die stemstok) die bodem afgegee word. By lae frekwensies tril bodem en bo-blad dus teen mekaar, en die ingeslote lugvolume vorm 'n breëband-holteresonator wat klankuitstraling deur die f-gate bewerkstellig. === Groottes === [[Lêer:LembeyeLembeyon.jpg|duimnael|links|'n {{Frac|1|16}}-viool en 'n volgrootte ({{Frac|4|4}}) viool]] Buiten die standaard "volgrootte" ({{Frac|4|4}}) word viole ook in sogenaamde breukgroottes van {{Frac|7|8}}, {{Frac|3|4}}, {{Frac|1|2}}, {{Frac|1|4}}, {{Frac|1|8}}, {{Frac|1|10}}, {{Frac|1|16}}, {{Frac|1|32}} en selfs {{Frac|1|64}} gebou. Hierdie kleiner instrumente word algemeen deur jong spelers gebruik wie se vingers nie lank genoeg is om die korrekte posisies op volgrootte-instrumente te bereik nie. Die regte grootte van die instrument word gewoonlik volgens die armlengte bepaal.<ref>{{cite web |url=https://www.vionoble.de/violine-viola-cello-groesse-ermitteln/ |title=Die richtige Größe ermitteln für Geige: Bratsche: Cello |website=Violinoble.de |access-date=2022-06-13}}</ref> Hoewel die breukgroottes in 'n sekere sin met die afmetings van die instrumente verband hou, is hulle nie as letterlike beskrywings van die relatiewe verhoudings bedoel nie. 'n {{Frac|3|4}}-instrument is byvoorbeeld nie driekwart van die lengte van 'n volgrootte-instrument nie. Die lengte van die klankkas (sonder die hals) van 'n volgrootte- of {{Frac|4|4}}-viool is 356&nbsp;mm, en kleiner by sommige 17de-eeuse modelle. Die klankkas van 'n {{Frac|3|4}}-viool is 335&nbsp;mm lank en dié van 'n {{Frac|1|2}}-viool 310&nbsp;mm; 'n {{Frac|3|4}}-viool is dus net omtrent 6&nbsp;% kleiner as 'n "hele" en 'n {{Frac|1|2}}-viool net omtrent 12&nbsp;%. By die viool se naaste familielid, die altviool, word die grootte as klankkaslengte in sentimeter aangegee eerder as in breukgroottes. 'n Volgrootte-altviool is gemiddeld 40&nbsp;cm, maar elke volwassene bepaal self watter grootte altviool hy of sy gebruik. Soms gebruik 'n volwassene met 'n klein liggaamsbou 'n sogenaamde {{Frac|7|8}}-viool in plaas van 'n volgrootte-instrument. Hierdie instrumente, wat soms 'n "damesviool" genoem word, is effens korter as 'n volgrootte-viool, maar is geneig om hoëkwaliteit-instrumente te wees wat 'n klank kan voortbring wat met dié van goeie volgrootte-viole vergelykbaar is. Die groottes van vyfsnarige viole kan van dié van die normale viersnarige verskil. Die instrument wat in die vioolokted met die viool ooreenstem, is die mezzoviool, wat dieselfde as 'n viool gestem word, maar 'n effens langer klankkas het. Die snare van die mezzoviool is net so lank soos dié van die standaardviool. Hierdie instrument is nie in algemene gebruik nie.<ref>{{Cite web|url=https://nvfa.org/8tet.html|title=The New Violin Family|author=The New Violin Family Association, Inc|date=2020-04-04|website=The New Violin Family}}</ref> == Toebehore == === Kenstuk en skouersteun === Die kenstuk vergemaklik dit om die instrument tussen die ken en die skouer vas te hou en verhoed boonop dat vog van die vel die lak aantas, oplos en uiteindelik die hout op daardie plek toenemend verswak. Dit bestaan meestal uit ebbehout, word met spanskroewe aan die instrument vasgeklem en bevind hom tydens die spel tussen die instrument en die ken. Die skouersteun dien om die individuele anatomie van die speler tussen die liggaam en die instrument te vereffen. Veral die lengte van die nek asook die breedte en natuurlike stand van die skouers bepaal hoe die skouersteun gevorm moet wees. Dit word telkens onmiddellik voor die spel opnuut gemonteer. Jonger spelers wat met skouersteune sukkel, gebruik soms 'n spons met 'n rek in plaas daarvan. === Strykstok === [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|regs|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] 'n Viool word gewoonlik met 'n strykstok bespeel, wat bestaan uit 'n stok met 'n lint van perdehaar wat tussen die punt (kop) en die slof aan die teenoorgestelde ente gespan is. 'n Tipiese vioolstrykstok is in die geheel ongeveer 75&nbsp;cm lank en weeg 55 tot 65&nbsp;g. Altvioolstrykstokke is ongeveer 5&nbsp;mm korter en 10&nbsp;g swaarder. Belangrik is die gewigsverdeling: die swaartepunt moet 24 tot 25&nbsp;cm van die begin van die stok af lê (sonder die skroef gemeet).<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, p. 58.</ref> Die stok word meestal van [[Pernambuco|pernambukhout]] (ook bekend as Brasiliaanse hout) gemaak. Goeie pernambukhout het reguit gegroei met parallel lopende vesels; die stok kan besonder dun uitgewerk word en het ondanks die nodige stabiliteit die gewenste elastisiteit. Pernambukhout is dus besonder geskik vir hoëkwaliteit-strykstokke. Omdat die voorkoms van hierdie houtsoort beperk is, word dit moeiliker om goeie kwaliteite te bekom. Ander tradisionele materiale vir duurder stokke sluit slanghout in. Daarom word deesdae ook strykstokke van koolstofveselversterkte plastiek ("koolstofvesel") gebruik, op alle vlakke van vakmanskap, onder andere om by grensoorgange probleme met die [[Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora|CITES]]-verdrag te vermy; baie professionele musikante beskou hul klank- en speeltegniese eienskappe egter as nie gelykwaardig nie. Goedkoop strykstokke vir studente word van minder duur houtsoorte of van veselglas gemaak; sommige veselglas-studentestokke gebruik 'n plastiekhuls as greep en omwikkeling tegelyk. Aan die onderste ent van die stok is die slof van ebbehout, [[ivoor]] of skilpaddop, meestal versier met 'n ronde perlemoerinlegsel, die sogenaamde "oog". Suiwer metaalinlegwerk as versiering kom ook voor. By die slof is 'n skroef wat die hare stywer of losser maak. Net voor die slof beskerm 'n duimkussing van [[leer (stof)|leer]] (die greep) en 'n omwikkeling die stok en bied hulle 'n stewige houvas vir die speler se hand. Tradisionele omwikkelinge is van draad (dikwels silwer of versilwer), sy of [[balein]] ("walvisbeen", nou vervang deur afwisselende stroke bruin en swart plastiek). Tussen die slof en die punt van die stok word die stokhare gespan; dit word die behaarsel genoem. Afhangende van die dikte word ongeveer 150 tot 220 hare uit die stert van hingste van bepaalde perderasse gebruik, tradisioneel van 'n skimmelperd (wat oorwegend wit hare het). Sommige goedkoper strykstokke gebruik sintetiese vesel. Deur die skroef te draai word die hare gespan, en na elke speelsessie moet die hare weer ontspan word. Die hare bring die snare deur daaroor te stryk in trilling. Daarvoor moet die hare gereeld met vaste hars (kolofonium, 'n natuurlike boomhars) behandel word om dit effens klewerig te maak, wat bereik word deur die stok herhaaldelik oor 'n harsblok te stryk. Afhangende van die gebruik en die kwaliteit van die hare moet die behaarsel na twee maande tot uiterlik na 'n jaar vernuwe word. == Stem == [[Lêer:Violin - open strings notes.PNG|regs|duimnael|Die toonhoogtes van die los snare van 'n viool. Die nootname staan onder die notebalk en hul Franse solfège-ekwivalente daarbo: G = sol; D = re; A = la; E = mi. {{audio|Violin open strings.mid|Speel}}]] Viole word gestem deur die stemskroewe in die skroefkas onder die krul te draai of deur die fynstemmerskroewe by die staartstuk te verstel. Alle viole het stemskroewe; fynstemmers is opsioneel. Die meeste fynstemmers bestaan uit 'n metaalskroef wat 'n hefboom beweeg wat aan die ent van die snaar vas is. Hulle maak baie klein toonhoogteverstellings veel makliker as die stemskroewe. Deur 'n fynstemmer kloksgewys te draai, word die toon hoër (omdat die snaar onder groter spanning is), en antikloksgewys word dit laer (omdat die snaar onder minder spanning is). Fynstemmers op al vier snare is baie nuttig by snare met 'n staalkern, en sommige spelers gebruik dit ook met sintetiese snare. Omdat moderne E-snare van staal is, word vir dié snaar byna altyd 'n fynstemmer aangebring. Fynstemmers word nie met dermsnare gebruik nie, wat meer [[Young se modulus|elasties]] is as snare met 'n staal- of sintetiese kern en nie voldoende op die baie klein bewegings van fynstemmers reageer nie. Om 'n viool te stem, word die A-snaar eers op 'n standaardtoonhoogte gestem (gewoonlik A = 440&nbsp;[[hertz|Hz]]; orkeste in Duitsland en Oostenryk stem met 'n kamertoon van 443&nbsp;Hz, in Switserland oorwegend op 442&nbsp;Hz). Wanneer die viool saam met 'n instrument met vaste toonhoogte soos 'n [[klavier]] of [[trekklavier]] speel, word dit na die ooreenstemmende noot op daardie instrument gestem en nie na enige ander stemverwysing nie. Die hobo is gewoonlik die instrument waarna orkeste met viole stem, aangesien sy klank deurdringend is en bo die ander houtblasers uit gehoor kan word. Die ander snare word dan in intervalle van reine kwinte teen mekaar gestem deur hulle paarsgewys te stryk. Vir solospel word soms 'n effens hoër stemming gebruik om die instrument 'n helderder klank te gee; omgekeerd word Barokmusiek soms met laer stemminge gespeel om die klank van die viool sagter te maak. Na die stem kan die kam van die instrument nagegaan word om te verseker dat dit reguit staan en tussen die binneste kepe van die f-gate gesentreer is; 'n skewe kam kan die klank van 'n andersins goed geboude viool aansienlik beïnvloed. Na lang gebruik kan die stemskroewe en hul gate verslyt raak, sodat die skroewe onder spanning makliker glip. 'n Glippende stemskroef laat die toonhoogte van die snaar effens daal, of, as die skroef heeltemal los raak, laat die snaar sy spanning heeltemal verloor. 'n Viool waarvan die stemskroewe glip, moet deur 'n vioolbouer of vioolhersteller herstel word. Stemskroefsmeer, gereeld gebruik, kan die intrede van sulke slytasie vertraag terwyl dit die skroewe glad laat draai. Die stemming G–D–A–E word vir die meeste vioolmusiek gebruik, insluitend klassieke musiek, jazz en volksmusiek. Ander stemminge word soms gebruik; die G-snaar kan byvoorbeeld tot A opgestem word. Die gebruik van nie-standaardstemminge in klassieke musiek staan as ''[[scordatura]]'' bekend; in sommige volksmusiekstyle word dit kruisstemming genoem. Een beroemde voorbeeld van scordatura in die klassieke musiek is [[Camille Saint-Saëns]] se ''Danse macabre'', waar die E-snaar van die soloviool na E♭ verlaag word om 'n spookagtige dissonansie aan die komposisie te verleen. Ander voorbeelde is die derde deel van ''Contrasts'' van [[Béla Bartók]], waar die E-snaar na E♭ en die G-snaar na G♯ gestem word, [[Niccolò Paganini]] se Eerste Vioolkonsert, waar al vier snare 'n halftoon hoër gestem moet word, en die Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber, waarin elke deel 'n ander scordatura-stemming het. In die Indiese klassieke en ligte musiek word die viool in die Suid-Indiese styl waarskynlik op D♯–A♯–D♯–A♯ gestem. Aangesien daar in die Indiese klassieke musiek geen begrip van absolute toonhoogte is nie, kan musikante enige gerieflike stemming gebruik om hierdie relatiewe intervalle tussen die snare te behou. Nog 'n algemene stemming met hierdie intervalle is B♭–F–B♭–F, wat met Sa–Pa–Sa–Pa in die Indiese karnatiese klassieke styl ooreenstem. In die Noord-Indiese Hindoestaanse styl is die stemming gewoonlik Pa–Sa–Pa–Sa in plaas van Sa–Pa–Sa–Pa, wat byvoorbeeld met F–B♭–F–B♭ kan ooreenstem. In die Iranse klassieke musiek en ligte musiek het die viool in elke ''dastgah'' 'n ander stemming;<ref>Edith Gerson-Kiwi: ''The Persian Doctrine of Dastga-Composition. A phenomenological study in the musical modes.'' Israel Music Institute, Tel Aviv 1963, p. 15.</ref> dit word waarskynlik op E–A–E–A in Dastgāh-e Esfahan gestem, in Dastgāh-e Šur op E–A–D–E en E–A–E–E, en in Dastgāh-e Māhur op E–A–D–A. In die Arabiese klassieke musiek word die A- en E-snaar 'n heeltoon verlaag, dit wil sê G–D–G–D, om die spel van Arabiese ''maqams'' te vergemaklik, veral dié met kwarttone. Hoewel die meeste viole vier snare het, is daar viole met bykomende snare, sommige met soveel as sewe. Sewe word algemeen as die maksimum aantal snare beskou wat op 'n strykinstrument prakties is; met meer as sewe snare sou dit onmoontlik wees om enige bepaalde binnesnaar afsonderlik met die strykstok te bespeel. Viole met sewe snare is baie skaars. Die ekstra snare op sulke viole is gewoonlik laer as die G-snaar en word gewoonlik (van die hoogste bygevoegde snaar na die laagste) op C, F en B♭ gestem. As die speellengte van die instrument, dit wil sê die snaarlengte van die bosaal tot die kam, gelyk is aan dié van 'n gewone volgrootte-viool (effens minder as 33&nbsp;cm), kan dit met reg 'n viool genoem word. Sommige van hierdie instrumente is ietwat langer en moet as altviole beskou word. Viole met vyf of meer snare word tipies in jazz of volksmusiek gebruik. Sommige spesiaal gemaakte instrumente het ekstra snare wat nie gestryk word nie, maar deur die trillings van die gestrykte snare meeklink. == Speeltegniek == === Houding === [[Lêer:Man Playing Violin on Bench at Park.jpg|duimnael|upright=0.75|'n Man speel viool op 'n parkbank]] Die viool word sittend of staande bespeel. Soliste (of hulle alleen, met 'n klavier of met 'n orkes speel) speel meestal staande, tensy 'n fisieke gestremdheid dit verhoed, soos in die geval van [[Itzhak Perlman]]. In die orkes en in kamermusiek word daar daarenteen gewoonlik sittend gespeel. In die 2000's en 2010's het sommige orkeste wat Barokmusiek uitvoer (soos die Freiburger Barockorchester) al hul violiste en altvioliste, solo en ensemble, staande laat speel. Die viool rus aan die linkerkant op die skouer en bors van die violis en word, afhangende van die houding of draai van die kop, deur die linkerkant van die onderkaak, soms deur die ken, op die kenstuk vasgehou en deur die linkerskouer ondersteun, dikwels met behulp van 'n skouersteun. Die kaak en die skouer moet die viool stewig genoeg vashou sodat dit stabiel bly wanneer die linkerhand van 'n hoë posisie ('n hoë noot ver op die toets) na 'n lae (nader aan die skroefkas) beweeg. In die Indiese houding word die stabiliteit van die viool verseker deur die krul wat op die sy van die voet rus. Van die linkerhand word die duim gebruik om die hals te omvat of as hulp vir bepaalde greeptegnieke. Al die ander vingers speel uitsluitlik op die snare om die gewenste tone vas te lê. Afhangende van die skool neem die linkerhand ook 'n ondersteunende of vashoufunksie van die instrument oor. Die regterhand hanteer die strykstok, waarmee die snare meestal tussen die einde van die toets en die kam gestryk word, in moderne komposisies deels ook agter die kam. Dit word die kontakpunt genoem. Vir die wisselende volume, die klankkleure, die presisie van die artikulasie, die legatospel en meer is dit beslissend met watter kombinasie van gewig, snelheid, kontakpunt (na aan die kam, na aan die toets of tussenin) en kanteling van die stokhare die snare aangeraak word. Hoewel onderwysers die wesenlike belang van 'n goeie houding beklemtoon, sowel ter wille van die kwaliteit van die spel as om die kans op oorbelastingsbeserings te verminder, verskil advies oor wat 'n goeie houding is en hoe dit bereik word in die besonderhede. Almal dring egter aan op die belang van 'n natuurlike, ontspanne posisie sonder spanning of styfheid. Wat byna universeel aanbeveel word, is om die linkerpols reguit (of baie naby daaraan) te hou sodat die vingers van die linkerhand vry kan beweeg en die kans op besering verminder word, en om albei skouers in 'n natuurlike, ontspanne posisie te hou en te vermy om enige van hulle oordrewe op te trek. Dit sou, soos enige ander onnodige spanning, die bewegingsvryheid beperk en die risiko van besering verhoog. 'n Krom houding kan goeie spel belemmer omdat dit die liggaam uit balans bring en die skouers laat optrek. Nog 'n teken van ongesonde spanning is pyn in die linkerhand, wat op te veel druk by die vashou van die viool dui. === Linkerhand en toonhoogte === [[Lêer:Violin first position fingering chart.svg|regs|upright=1.35|duimnael|Vingersettings in die eerste posisie. Hierdie diagram toon net die note van die eerste posisie; daar is hoër note buite dié wat aangedui word.]] [[Lêer:Geigengrifftabelle.svg|duimnael|regs|Greeptabel vir alle toonsoorte]] Die linkerhand bepaal die klinkende lengte van die snaar, en dus die toonhoogte, deur dit met die vingerpunte teen die toets te "gryp" (vas te druk), wat verskillende toonhoogtes voortbring. Aangesien die viool geen frette het om die snare af te stop nie, soos gebruiklik by die [[kitaar]], moet die speler presies weet waar om die vingers op die snare te plaas om met goeie intonasie (suiwer) te speel. Beginners speel los snare en die laagste posisie, naaste aan die bosaal. Studente begin dikwels met relatief maklike toonsoorte, soos A-majeur en G-majeur, en leer toonlere en eenvoudige melodieë. Deur toonlere en arpeggio's te oefen en die gehoor op te lei, "vind" die linkerhand van die violis die note uiteindelik intuïtief deur spiergeheue. Beginners maak soms gebruik van [[kleefband|kleefbandjies]] op die toets vir die korrekte plasing van die linkerhandvingers, maar laat die bandjies gewoonlik gou staan wanneer hulle vorder. Nog 'n algemene merktegniek gebruik kolletjies [[korrigeervloeistof]] op die toets, wat binne 'n paar weke se gereelde oefening afslyt. Hierdie praktyk word ongelukkig soms in plaas van voldoende gehooropleiding gebruik, sodat die plasing van die vingers deur die oog en nie deur die oor gelei word nie. Veral in die vroeë stadiums van die leerproses is die sogenaamde "klinkende tone" nuttig. Daar is nege sulke note in die eerste posisie, waar 'n gegrypte noot 'n unisoon of oktaaf met 'n ander (los) snaar klink en dié laat meeresoneer. Studente gebruik hierdie klinkende tone dikwels om die intonasie van die gegrypte noot te kontroleer deur te luister of dit met die los snaar harmonieer. Wanneer die gegrypte toonhoogte "A" op die G-snaar gespeel word, kan die violis byvoorbeeld terselfdertyd die los D-snaar speel om die intonasie van die gegrypte "A" te toets. As die "A" suiwer is, behoort die "A" en die los D-snaar 'n harmonieuse reine kwart voort te bring. Viole word in reine kwinte gestem, soos al die orkesstrykers (viool, altviool, tjello) behalwe die kontrabas, wat in reine kwarte gestem word. Elke daaropvolgende noot word gegryp op die toonhoogte wat die speler as die harmonieuste ervaar; wanneer 'n violis onbegeleid speel, "speel hy nie konsekwent in óf die getempereerde óf die natuurlike [reine] toonleer nie, maar neig in die geheel om by die Pythagorese toonleer aan te sluit."<ref>Seashore, Carl (1938). ''Psychology of Music'', p. 224. Aangehaal in Kolinski, Mieczyslaw (somer–herfs 1959). "A New Equidistant 12-Tone Temperament", p. 210, ''Journal of the American Musicological Society'', vol. 12, nr. 2/3, pp. 210–214.</ref> Wanneer violiste in 'n [[strykkwartet]] of 'n strykorkes speel, "versoet" die strykers gewoonlik hul stemming om by die toonsoort te pas waarin hulle speel. Wanneer daar saam met 'n instrument met gelykswewende stemming gespeel word, soos 'n klavier, pas vaardige violiste hul stemming by die gelykswewende stemming van die klavier aan om dissonante note te vermy. Die vingers word in die [[musieknotasie]], soos in bladmusiek en etudeboeke, konvensioneel van 1 (wysvinger) tot 4 (pinkie) genommer. Veral in leeruitgawes van vioolmusiek kan syfers bo die note aandui watter vinger gebruik moet word, met ''0'' of ''O'' vir 'n los snaar. Die diagram regs toon die rangskikking van die note wat in die eerste posisie bereik kan word. Wat nie op hierdie diagram gewys word nie, is hoe die afstande tussen die nootposisies kleiner word hoe hoër (in toonhoogte) die vingers van die bosaal af beweeg. Die balke aan die kante van die diagram stel die gebruiklike moontlikhede vir beginners se kleefbandjies voor, by die 1ste, hoë 2de, 3de en 4de vinger. ==== Posisies ==== Die plasing van die linkerhand op die toets word deur "posisies" gekenmerk. Die eerste posisie, waar die meeste beginners begin (hoewel sommige metodes in die derde posisie begin), is die posisie wat die meeste in strykmusiek gebruik word. Musiek wat vir beginnende jeugorkeste gekomponeer is, is dikwels meestal in die eerste posisie. Die laagste noot wat in hierdie posisie in standaardstemming beskikbaar is, is 'n los G₃; die hoogste noot in die eerste posisie word met die vierde vinger op die E-snaar gespeel en klink as B₅. Deur die hand op die hals op te skuif, neem die eerste vinger die plek van die tweede vinger in, wat die speler in die ''tweede posisie'' bring. Deur die eerste vinger die eerste-posisie-plek van die derde vinger te laat inneem, kom die speler in die ''derde posisie'', en so voorts. 'n Verandering van posisie, met die gepaardgaande beweging van die hand, word 'n ''posisiewisseling'' genoem, en doeltreffende posisiewisselings met behoud van suiwer intonasie en 'n gladde legato (verbonde) klank is 'n sleutelelement van die tegniek op alle vlakke. Dikwels word 'n "gidsvinger" gebruik: die laaste vinger wat 'n noot in die ou posisie gespeel het, raak tydens die wisseling voortdurend liggies aan die snaar om op sy korrekte plek in die nuwe posisie uit te kom. In elementêre wisselingsoefeninge word die "gidsvinger" dikwels hoorbaar gemaak terwyl dit op of af langs die snaar gly, sodat die speler die korrekte plasing op die gehoor kan vaslê. Buite hierdie oefeninge behoort dit selde hoorbaar te wees (tensy die speler bewustelik 'n portamento-effek om uitdrukkingsredes toepas). Tydens 'n wisseling in lae posisies beweeg die duim van die linkerhand op of af langs die hals van die instrument om in dieselfde posisie relatief tot die vingers te bly (hoewel die beweging van die duim effens voor of effens na die beweging van die vingers kan plaasvind). In sulke posisies word die duim dikwels as 'n "anker" beskou waarvan die plek bepaal in watter posisie die speler is. In baie hoë posisies kan die duim nie met die vingers meebeweeg nie, omdat die klankkas van die instrument in die pad kom. In plaas daarvan beweeg die duim om die hals van die instrument om by die punt te sit waar die hals die regterronding van die klankkas ontmoet, en bly daar terwyl die vingers tussen die hoë posisies beweeg. 'n Noot wat buite die normale omvang van 'n posisie gespeel word, sonder wisseling, word 'n ''strekking'' genoem. In die derde posisie op die A-snaar sit die hand byvoorbeeld natuurlik met die eerste vinger op D en die vierde op G of G♯. Om die eerste vinger terug na 'n C♯ te strek, of die vierde vinger op na 'n A, vorm 'n strekking. Strekkings word algemeen gebruik waar een of twee note effens buite 'n andersins stewige posisie lê, en het die voordeel dat hulle minder opvallend is as 'n wisseling of 'n snaaroorgang. Die laagste posisie op die viool word die "halwe posisie" genoem. In hierdie posisie is die eerste vinger op 'n "lae eerste-posisie"-noot, byvoorbeeld B♭ op die A-snaar, en die vierde vinger in 'n afwaartse strekking vanaf sy gewone posisie, byvoorbeeld D op die A-snaar, met die ander twee vingers na behoefte tussenin geplaas. Aangesien die posisie van die duim in die "halwe posisie" tipies dieselfde is as in die eerste posisie, kan dit beter as 'n agterwaartse strekking van die hele hand as as 'n egte posisie beskou word. Die bogrens van die viool se omvang word grootliks deur die vaardigheid van die speler bepaal, wat maklik meer as twee oktawe op 'n enkele snaar en vier oktawe op die instrument as geheel kan speel. Posisiename word meestal vir die laer posisies en in metodeboeke en etudes gebruik; om dié rede hoor 'n mens selde verwysings na iets hoër as die sewende posisie. Die hoogste posisie is prakties gesproke die 13de. Baie hoë posisies is om twee redes 'n besondere tegniese uitdaging. Eerstens word die verskil in ligging van die verskillende note in hoë posisies veel kleiner, wat die note moeiliker maak om te vind en in sommige gevalle op die gehoor te onderskei. Tweedens is die veel korter klinkende lengte van die snaar in baie hoë posisies 'n uitdaging vir die regterarm en die strykstok om die instrument doeltreffend te laat klink. Hoe fyner (en duurder) 'n instrument, hoe beter kan dit 'n goeie toon tot bo aan die toets, by die hoogste toonhoogtes op die E-snaar, volhou. Alle note (behalwe dié onder die los D) kan op meer as een snaar gespeel word. Dit is 'n standaardontwerpkenmerk van snaarinstrumente, wat egter van die klavier verskil, wat vir elk van sy 88 note net een plek het. Die noot van die los A op die viool kan byvoorbeeld as die los A gespeel word, of op die D-snaar (in die eerste tot vierde posisie) of selfs op die G-snaar (baie hoog op, in die sesde tot negende posisie). Elke snaar het 'n ander [[toonkleur]], vanweë die verskillende gewigte (diktes) van die snare en die resonansies van ander los snare. Die G-snaar word byvoorbeeld dikwels beskou as 'n baie volle, klankryke klank te hê wat besonder gepas is vir laat-Romantiese musiek. Dit word dikwels in die musiek aangedui met die merk ''sul G'' of ''IV'' ('n Romeinse syfer wat aandui dat op die vierde snaar gespeel moet word; volgens konvensie word die snare van die dunste, hoogste (I) tot die laagste (IV) genommer). Selfs sonder uitdruklike aanwysings in die partituur sal 'n gevorderde violis na eie oordeel en artistieke aanvoeling kies op watter snaar bepaalde note of passasies gespeel word. Wanneer 'n passasie op 'n lae snaar en in 'n hoër posisie gespeel word, hoewel dit op 'n hoër snaar gemakliker gespeel sou kon word, dien dit ook om 'n besondere klankkleur voort te bring. ==== Los snare ==== As 'n snaar gestryk of getokkel word sonder dat 'n vinger dit gryp, word dit 'n ''los snaar'' genoem. Dit gee 'n ander klank as 'n gegrypte snaar, aangesien die snaar by die bosaal vryer tril as onder 'n vinger. Verder is dit onmoontlik om vibrato ten volle op 'n los snaar te gebruik (hoewel 'n gedeeltelike effek verkry kan word deur 'n noot 'n oktaaf hoër op 'n aangrensende snaar te gryp en dié te laat vibreer, wat 'n element van vibrato in die botone inbring). In die klassieke tradisie gebruik violiste dikwels 'n snaaroorgang of posisiewisseling om die verandering van toonkleur wat 'n los snaar meebring, te vermy, tensy die komponis dit aandui. Dit geld veral vir die los E, wat dikwels as hard van klank beskou word. Daar is egter ook situasies waar 'n los snaar spesifiek vir artistieke effek gekies kan word. Dit kom voor in klassieke musiek wat die bourdon van 'n [[orrel]] naboots (soos J.S. Bach in sy Partita in E vir soloviool bereik het), in ''fiddle''-musiek (byvoorbeeld ''Hoedown'') of waar stappe om die los snaar te vermy musikaal onvanpas is (byvoorbeeld in Barokmusiek, waar posisiewisselings minder gebruiklik was). In vinnige passasies van toonlere of arpeggio's kan 'n los E-snaar eenvoudig gerieflikheidshalwe gebruik word as die noot nie tyd het om uit te klink en 'n harde toonkleur te ontwikkel nie. In volksmusiek, ''fiddle''-musiek en ander tradisionele musiekgenres word los snare algemeen om hul resonante toonkleur gebruik. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n gegrypte noot op 'n aangrensende snaar te speel, lewer 'n [[doedelsak]]agtige bourdon, wat komponiste dikwels ter nabootsing van volksmusiek gebruik. Soms is die twee note identies (byvoorbeeld 'n gegrypte A op die D-snaar teen die los A-snaar), wat 'n klinkende soort ''fiddle''-klank gee. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n identiese gegrypte noot te speel, kan ook vereis word wanneer meer volume nodig is, veral in orkesspel. Sommige klassieke vioolpartye het note waarvoor die komponis die violis vra om 'n los snaar te speel, weens die spesifieke klankkarakter wat 'n los snaar skep. ==== Dubbelgrepe, akkoorde en bourdons ==== 'n Dubbelgreep is wanneer twee afsonderlike snare deur die vingers gegryp en gelyktydig gestryk word, wat twee deurlopende tone voortbring (tipiese intervalle sluit tertse, kwarte, kwinte, sekstes en oktawe in). Dubbelgrepe kan in enige posisie aangedui word, hoewel die wydste interval wat natuurlik in een posisie as dubbelgreep gespeel kan word, 'n oktaaf is (met die wysvinger op die laer snaar en die pinkie op die hoër snaar). Nietemin word in gevorderde repertoire soms dubbelgrepe van desiemes of selfs meer vereis, wat 'n gestrekte linkerhandposisie met uitgestrekte vingers tot gevolg het. Die term "dubbelgreep" word dikwels ook gebruik vir die laat klink van 'n los snaar saam met 'n gegrypte noot, hoewel net een vinger 'n snaar gryp. Met die tegniek van die dubbelgreep kan dus tweestemmig gespeel word. Waar drie of vier gelyktydige note aangedui word, "verdeel" die violis gewoonlik die akkoord: drie- of vierstemmige akkoorde word normaalweg gearpeggieer, deur die onderste een of twee note eerste te speel en onmiddellik na die boonste een of twee note voort te gaan, waarby die natuurlike resonansie van die instrument 'n effek voortbring soortgelyk aan asof al vier note gelyktydig geklink het. In sommige omstandighede is 'n "drievoudige greep" moontlik, waar drie note oor drie snare gelyktydig klink. Die strykstok raak nie van nature drie snare tegelyk nie, maar met voldoende stoksnelheid en druk, wanneer die violis 'n drienoot-akkoord "breek", kan die stokhare tydelik oor drie snare gebuig word sodat elkeen gelyktydig klink. Dit word met 'n swaar streek bereik, tipies naby die slof en met die stok op 'n sekere afstand van die kam, en bring 'n harde, aggressiewe toon voort. Dit is so moontlik om drienoot-akkoorde van kort duur, ook verskeie ná mekaar, sonder arpeggio te speel, sodat daar werklik drie stemme gelyktydig klink. Vierstemmige spel sonder arpeggio kan net met 'n spesiaal gekonstrueerde ronde strykstok verwesenlik word. Dubbelgrepe in die orkes word soms ''divisi'' gemerk en tussen die spelers verdeel, sodat een deel van die musikante die laer noot en 'n ander deel die hoër noot speel. Dubbelgrepe (en ''divisi'') kom algemeen in orkesrepertoire voor wanneer die viole begeleiding speel en 'n ander instrument of groep die melodie speel. In sommige genres van die historiese uitvoeringspraktyk (gewoonlik van Barokmusiek en vroeër) word nóg verdeelde akkoorde nóg drievoudige grepe as gepas beskou; sommige violiste arpeggieer alle akkoorde (insluitend gewone dubbelgrepe) deur al die note of die meeste daarvan afsonderlik te speel asof hulle as 'n gebonde figuur geskryf is. Met die ontwikkeling van moderne viole het drievoudige grepe egter natuurliker geword, omdat die kam minder gekrom is. In sommige musiekstyle kan 'n aangehoue bourdon op 'n los snaar gespeel word tydens 'n passasie wat hoofsaaklik op 'n aangrensende snaar geskryf is, om 'n basiese begeleiding te bied. Dit kom meer in volkstradisies as in die klassieke musiek voor. ==== Vibrato ==== [[Lêer:MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv|duimnael|Kyoko Yonemoto speel [[Niccolò Paganini|Paganini]] se Caprice nr. 24 op 'n viool]] [[Lêer:Peter Bissing.png|duimnael|regs|Petrowitsch Bissing was 'n onderwyser in vibratometodiek op die viool<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9-EqAAAAYAAJ&q=PETROWITCH+BISSING&pg=RA2-PA52|publisher=Jacobs' Band Monthly, Volume 4|page=52|year=1919|access-date=16 November 2012|title=The Violin|first=Louis|last=Eaton}}</ref> en het 'n boek met die titel ''Cultivation of the Violin Vibrato Tone'' gepubliseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IwhLMgEACAAJ|title=Cultivation of the Violin Vibrato Tone|first=Petrowitsch|last=Bissing|publisher=Central States Music Publishing Company|access-date=16 November 2012}}</ref>]] Vibrato is 'n tegniek van die linkerhand en -arm waarby die toonhoogte van 'n noot subtiel in 'n polsende ritme wissel. Hoewel verskillende dele van die hand of arm by die beweging betrokke kan wees, is die resultaat 'n beweging van die vingerpunt wat 'n geringe verandering in die trillende snaarlengte meebring, wat 'n golwing in die toonhoogte veroorsaak. Die meeste violiste ossilleer onder die noot, dit wil sê laer in toonhoogte as die eintlike noot, wanneer hulle vibrato gebruik, omdat geglo word dat die waarneming die hoogste toonhoogte in 'n wisselende klank bevoordeel.<ref>{{Cite book|title=String Builder, Book 3: Teacher's Manual |last=Applebaum |first=Samuel |year=1957 |publisher=Alfred Publishing |location=New York |isbn=978-0-7579-3056-0 |page=4 }}. "Now we will discipline the shaking of the left hand in the following manner: Shake the wrist slowly and evenly in 8th notes. Start from the original position and for the second 8th note the wrist is to move backward (toward the scroll). Do this in triplets, dotted 8ths and 16ths, and 16th notes. A week or two later, the vibrato may be started on the Violin. ... The procedure will be as follows: 1. Roll the finger tip from this upright position on the note, to slightly below the pitch of this note."</ref> Vibrato doen min of niks om 'n onsuiwer noot te verbloem; met ander woorde, verkeerd toegepaste vibrato is 'n slegte plaasvervanger vir goeie intonasie. Toonlere en ander oefeninge wat op intonasie gerig is, word tipies sonder vibrato gespeel om die werk makliker en doeltreffender te maak. Musiekstudente word dikwels geleer dat vibrato veronderstel word tensy dit anders in die musiek aangedui is. Dit kan 'n struikelblok wees vir 'n klassiek opgeleide violis wat in 'n styl wil speel wat min of geen vibrato gebruik, soos Barokmusiek in historiese styl en baie tradisionele ''fiddle''-style. Vibrato kan deur 'n gepaste kombinasie van vinger-, pols- en armbewegings voortgebring word. Deur die vingerpunt van die grypende vinger liggies heen en weer te rol, ontstaan vingervibrato. Een metode, ''handvibrato'' (of ''polsvibrato''), behels dat die hand by die pols heen en weer gekantel word om die ossillasie te bewerkstellig. 'n Ander metode, ''armvibrato'', moduleer die toonhoogte deur beweging van die hele onderarm by die elmboog met 'n vaste pols. 'n Kombinasie van hierdie tegnieke stel 'n speler in staat om 'n groot verskeidenheid klankeffekte voort te bring. Die "wanneer", "waarvoor" en "hoeveel" van vibrato is artistieke kwessies van styl en smaak, waarby verskillende onderwysers, musiekskole en musiekstyle verskillende vibratostyle verkies. Oordrewe vibrato kan byvoorbeeld hinderlik word. Akoesties gesproke het die interessantheid wat vibrato aan die klank toevoeg te doen met die manier waarop die mengsel van botone<ref>{{Cite web|url=http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207150243/http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |url-status=dead |archive-date=7 Februarie 2010 |title=The psychoacoustic secret of vibrato |first=Martin |last=Schleske |access-date=11 Februarie 2010 |quote=Accordingly, the sound level of each harmonic will have a periodically fluctuating value due to the vibrato.}}</ref> (of toonkleur) en die rigtingpatroon van die klankuitstraling met veranderinge in toonhoogte verander. Deur die klank ritmies na verskillende dele van die vertrek te "rig",<ref>{{Cite web | last=Curtin | first=Joseph | title=Weinreich and Directional Tone Colour | url=http://www.josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | date=April 2000 | work=Strad Magazine | access-date=23 Mei 2009 | quote=In the case of string instruments, however, not only are they strongly directional, but the pattern of their directionality changes very rapidly with frequency. If you think of that pattern at a given frequency as beacons of sound, like the quills of a porcupine, then even the slight changes in pitch created by vibrato can cause those quills to be continually undulating. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090529062722/http://josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | archive-date=29 Mei 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://knutsacoustics.com/files/weinreich,-g.-directional-tone-color-jasa-1997.pdf |title=Directional tone color |last=Weinreich |first=Gabriel |date=16 Desember 1996 |publisher=Acoustical Society of America |quote=The effect can be visualized in terms of a number of highly directional sound beacons, all of which the vibrato causes to undulate back and forth in a coherent and highly organized fashion. It is obvious that such a phenomenon will help immensely in fusing sounds of the differently directed partials into a single auditory stream; one may even speculate that it is a reason why vibrato is used so universally by violinists—as compared to wind players, from the sound of whose instruments directional tone color is generally absent.}}</ref> voeg vibrato 'n "glans" of "lewendigheid" by die klank van 'n goed geboude viool. Vibrato word grootliks aan die oordeel van die violis oorgelaat. Verskillende soorte vibrato bring verskillende stemminge in 'n stuk, en die wisselende grade en style van vibrato is dikwels kenmerke wat by bekende violiste uitstaan. ==== Vibratotriller ==== 'n Vibrato-agtige beweging kan soms gebruik word om 'n vinnige [[triller]]effek te skep. Om hierdie effek uit te voer, word die vinger bo die vinger wat die noot gryp, net effens van die snaar af geplaas (stewig teen die grypende vinger gedruk) en 'n vibratobeweging uitgevoer. Die tweede vinger raak met elke ossillasie liggies aan die snaar bo die laer vinger, sodat die toonhoogte ossilleer op 'n manier wat soos 'n mengsel van wye vibrato en 'n baie vinnige triller klink. Dit gee 'n minder duidelike oorgang tussen die hoër en die laer noot en word gewoonlik as interpretatiewe keuse toegepas. Hierdie trillertegniek werk net goed vir halftoontrillers of trillers in hoë posisies (waar die afstand tussen die note kleiner is), aangesien dit vereis dat die trillende vinger en die vinger daaronder aan mekaar raak, wat die afstand wat getrill kan word, beperk. In baie hoë posisies, waar die trilafstand kleiner as die breedte van die vinger is, kan 'n vibratotriller die enigste opsie vir trillereffekte wees. ==== Flageolettone ==== [[Lêer:Violin sounds and techniques.ogg|duimnael|regs|Vioolklanke en -tegnieke: los snare (arco en pizzicato); A-majeur-toonleer (arco en pizzicato); begin van 'n A-majeur-toonleer met vibrato; A-majeur-toonleer col legno gespeel; natuurlike flageolettone van 'n A, E en 'n A; kunsmatige flageolet van A₇; flageolet-glissando op die A-snaar]] Deur die snaar liggies met 'n vingerpunt by 'n [[nodus (fisika)|nodus]] aan te raak, sonder om die snaar heeltemal vas te druk, en die snaar dan te tokkel of te stryk, ontstaan flageolettone (harmonieke of botone). In plaas van die normale toon klink 'n hoër noot. Daardeur word die grondfrekwensie gedemp en tril net die ooreenstemmende botone (byvoorbeeld die dubbele of drievoudige frekwensie wanneer die vinger by die helfte of by 'n derde van die snaarlengte geplaas word). Daar ontstaan fluitagtige tone. Elke nodus lê by 'n heeltallige deling van die snaar, byvoorbeeld halfpad of 'n derde langs die lengte van die snaar. 'n Instrument wat goed reageer, laat talle moontlike flageoletnodusse langs die lengte van die snaar klink. Flageolettone word in die musiek óf met 'n sirkeltjie bo die noot wat die toonhoogte van die flageolet bepaal, óf met ruitvormige nootkoppe aangedui. Daar is twee soorte: ''natuurlike flageolettone'' en ''kunsmatige flageolettone'' (ook ''valse flageolettone'' genoem). Natuurlike flageolettone word op 'n los snaar gespeel. Die toonhoogte van die los snaar wanneer dit getokkel of gestryk word, word die grondfrekwensie genoem. Flageolettone word ook ''botone'' of ''deeltone'' genoem. Hulle kom voor by heeltallige veelvoude van die grondtoon, wat die eerste harmoniek genoem word. Die tweede harmoniek is die eerste botoon (die oktaaf bo die los snaar), die derde harmoniek is die tweede botoon, en so voorts. Die tweede harmoniek lê in die middel van die snaar en klink 'n oktaaf hoër as die toonhoogte van die snaar. Die derde harmoniek verdeel die snaar in derdes en klink 'n oktaaf en 'n kwint bo die grondtoon, en die vierde harmoniek verdeel die snaar in kwarte en klink twee oktawe bo die eerste. Die klank van die tweede harmoniek is die helderste van almal, omdat dit 'n gemeenskaplike nodus met al die daaropvolgende ewe harmonieke (4de, 6de, ens.) het. Die derde en die daaropvolgende onewe harmonieke is moeiliker om te speel, omdat hulle die snaar in 'n onewe aantal trillende dele verdeel en nie so baie nodusse met ander harmonieke deel nie. Kunsmatige flageolettone is moeiliker om voort te bring as natuurlike, aangesien hulle behels dat die snaar gegryp én 'n flageolet op die gegrypte noot gespeel word. Met die ''oktaafraam'' (die normale afstand tussen die eerste en die vierde vinger in enige gegewe posisie) en die vierde vinger wat die snaar 'n kwart bo die gegrypte noot net aanraak, ontstaan die vierde harmoniek, twee oktawe bo die gegrypte noot. Vingerplasing en -druk, asook stoksnelheid, -druk en kontakpunt, is almal wesenlik om die gewenste flageolet te laat klink. Boonop moet in passasies met verskillende note as valse flageolettone die afstand tussen die grypende vinger en die flageoletvinger voortdurend verander, aangesien die afstand tussen die note oor die lengte van die snaar verander. Die ''flageoletvinger'' kan die snaar ook 'n groot terts bo die vasgedrukte noot aanraak (die vyfde harmoniek), of 'n kwint hoër ('n derde harmoniek). Hierdie flageolettone word minder algemeen gebruik; in die geval van die groot terts moet sowel die gegrypte noot as die aangeraakte noot effens hoog gespeel word, anders spreek die flageolet nie so geredelik aan nie. In die geval van die kwint is die strekking groter as wat vir baie violiste gemaklik is. In die algemene repertoire word breuke kleiner as 'n sesde nie gebruik nie. Verdelings tot 'n agtste word egter soms gebruik, en met 'n goeie instrument en 'n vaardige speler is verdelings so klein as 'n twaalfde moontlik. Daar is 'n paar boeke wat uitsluitlik aan die studie van vioolflageolettone gewy is. Twee omvattende werke is Henryk Heller se sewedelige ''Theory of Harmonics'', in 1928 deur Simrock gepubliseer, en Michelangelo Abbado se vyfdelige ''Tecnica dei suoni armonici'', in 1934 deur Ricordi gepubliseer. Uitgebreide passasies in kunsmatige flageolettone kom in die virtuose vioolliteratuur voor, veral van die 19de en vroeë 20ste eeu. Twee opvallende voorbeelde hiervan is 'n hele gedeelte van Vittorio Monti se ''Csárdás'' en 'n passasie omtrent in die middel van die derde deel van [[Pjotr Tsjaikofski]] se Vioolkonsert. 'n Gedeelte van die derde deel van Paganini se Vioolkonsert nr. 1 bestaan uit dubbelgreeptertse in flageolettone. Wanneer snare verslyt, vuil en oud is, is die flageolettone moontlik nie meer suiwer in toonhoogte nie. Om dié rede vervang violiste hul snare gereeld. === Regterhand en klankkleur === Die snare kan laat klink word deur die hare van die strykstok, wat in die regterhand gehou word, daaroor te trek (''arco'') of deur hulle te tokkel (''pizzicato''), meestal met die regterhand. In sommige gevalle tokkel die violis snare met die linkerhand. Dit word gedoen om oorgange van pizzicato na arco te vergemaklik, en dit word ook in sommige virtuose vertoonstukke gebruik. Linkerhand-pizzicato word gewoonlik op los snare gedoen. Pizzicato word op al die instrumente van die vioolfamilie gebruik; die sistematiese studie van gevorderde pizzicatotegnieke is egter die verste ontwikkel in die jazzkontrabas, 'n styl waarin die instrument byna uitsluitlik getokkel word. Die regterarm, -hand en strykstok en die stoksnelheid is verantwoordelik vir toonkwaliteit, [[ritme]], [[dinamika (musiek)|dinamika]], artikulasie en die meeste (maar nie alle) veranderinge in [[toonkleur]]. Die speler trek die strykstok oor die snaar, wat die snaar laat tril en 'n aangehoue toon voortbring. Die natuurlike tekstuur van die perdehaar en die klewerigheid van die hars help die stok om die snaar te "gryp", en wanneer die stok oor die snaar getrek word, laat dit die snaar 'n toon klink. Stryk kan gebruik word om lang aangehoue note of melodieë voort te bring. In 'n strykersgroep kan 'n noot eindeloos volgehou lyk as die spelers in die groep op verskillende tye van strykrigting verander. Die strykstok kan ook gebruik word om kort, skerp nootjies te speel, soos herhaalde note, toonlere en arpeggio's, wat in baie musiekstyle 'n stuwende ritme verskaf. ==== Stryktegnieke ==== Die wesenlikste deel van die stryktegniek is die greep van die strykstok. Gewoonlik is die duim gebuig in die klein ruimte tussen die slof en die omwikkeling van die stok. Die ander vingers is ietwat eweredig oor die bokant van die stok verspreid. Die pinkie is gekrul, met die vingerpunt op die hout naas die skroef. Die viool bring harder note voort met groter stoksnelheid of meer gewig op die snaar. Die twee metodes is nie gelykwaardig nie, omdat hulle verskillende toonkleure voortbring; om op die snaar af te druk, is geneig om 'n harder, intenser klank te gee. 'n Harder klank kan ook verkry word deur die stok nader aan die kam te plaas. Die kontakpunt waar die stok die snaar kruis, beïnvloed ook die toonkleur. Om naby die kam te speel (''sul ponticello'') gee 'n intenser klank as gewoonlik en beklemtoon die hoër harmonieke, terwyl om met die stok oor die einde van die toets te speel (''sul tasto'') 'n delikate, eteriese klank gee wat die [[grondtoon]] beklemtoon. Shinichi Suzuki het die kontakpunt die "[[Fritz Kreisler|Kreisler]]-snelweg" genoem; 'n mens kan die verskillende kontakpunte as "bane" op die snelweg beskou. Die klankkleur kan dus deur die manier van stokvoering verreikend beïnvloed word: deur die mees uiteenlopende stryksnelhede by 'n baie veranderlike stokdruk, maar ook deur die plek van die stryk (nader aan die kam of nader aan die toets). Verskillende maniere van aanslag met die strykstok bring verskillende artikulasies voort. Daar is baie stryktegnieke wat elke speelstyl moontlik maak. Baie onderwysers, spelers en orkeste bestee baie tyd aan die ontwikkeling van tegnieke en die skep van 'n eenvormige tegniek binne die groep. Hierdie tegnieke sluit in legato-stryk ('n gladde, verbonde, aangehoue klank wat vir melodieë geskik is), ''collé'' en 'n verskeidenheid strykwyses wat korter note voortbring, waaronder ricochet, ''sautillé'', ''martelé'', ''spiccato'' en staccato. ==== Pizzicato ==== 'n Noot wat in die geskrewe musiek ''pizz.'' (afkorting vir ''pizzicato'') gemerk is, moet gespeel word deur die snaar met 'n vinger van die regterhand te tokkel in plaas van te stryk. (Die wysvinger word hier die meeste gebruik.) Soms word in orkespartye of virtuose solomusiek waar die stokhand besig is (of vir vertoon-effek) ''linkerhand-pizzicato'' aangedui met 'n + (plusteken) onder of bo die noot. By linkerhand-pizzicato word twee vingers op die snaar geplaas; die een (gewoonlik die wys- of middelvinger) word op die korrekte noot geplaas, en die ander (gewoonlik die ring- of pinkvinger) bo die noot. Die hoër vinger tokkel dan die snaar terwyl die laer een bly lê, wat die korrekte toonhoogte voortbring. Deur die krag van die tokkel te vergroot, kan die volume van die noot verhoog word. Pizzicato word in orkeswerke en in solo-vertoonstukke gebruik. In orkespartye moet violiste dikwels baie vinnig van arco na pizzicato oorskakel, en omgekeerd. ==== Col legno ==== 'n Aanduiding ''col legno'' ([[Italiaans]] vir "met die hout") in die geskrewe musiek vereis dat die snaar of snare met die stok van die strykstok geslaan word in plaas van dat die hare van die stok oor die snare getrek word. Hierdie stryktegniek word betreklik selde gebruik en lewer 'n gedempte, perkussiewe klank. Die spookagtige kwaliteit van 'n vioolgroep wat ''col legno'' speel, word in sommige simfoniese stukke benut, veral in die "Heksedans" van die laaste deel van [[Hector Berlioz]] se ''Symphonie fantastique''. Saint-Saëns se simfoniese gedig ''Danse macabre'' laat die strykersgroep die ''col legno''-tegniek gebruik om die klank van dansende geraamtes na te boots. "Mars" uit Gustav Holst se ''The Planets'' gebruik ''col legno'' om 'n herhaalde ritme in 5/4-tydmaat te speel. [[Benjamin Britten]] se ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' vereis dit in die "[[slaginstrument|Perkussie]]"-variasie. [[Dmitri Sjostakowitsj]] gebruik dit in sy Veertiende Simfonie in die deel "In die Santé-gevangenis". Sommige violiste maak egter beswaar teen hierdie speelwyse, omdat dit die afwerking kan beskadig en die waarde van 'n goeie strykstok kan verminder, maar die meeste van hulle maak 'n kompromie deur minstens vir die duur van die betrokke passasie 'n goedkoop strykstok te gebruik. ==== Détaché, martelé en tremolo ==== ''Détaché'' is 'n gladde en egalige streek waarby die stoksnelheid en -gewig van die begin van die streek tot die einde dieselfde bly.<ref>{{Cite journal|last=Fischer|first=Simon|date=1999|title=Detache|journal=Strad|volume=110|pages=638|via=Music Index}}</ref> ''Martelé'', letterlik "gehamer", is 'n sterk geaksentueerde effek wat voortgebring word deur elke streek kragtig en plotseling los te laat. Martelé kan in enige deel van die stok gespeel word en word in die geskrewe musiek soms met 'n pylpunt aangedui. Tremolo is die baie vinnige herhaling (tipies van 'n enkele noot, maar soms van meer note), gewoonlik by die punt van die stok gespeel. Tremolo word met drie kort, skuins strepies deur die steel van die noot aangedui en word dikwels as klankeffek in orkesmusiek gebruik, veral in die Romantiese tydperk (1800–1910) en in operamusiek. ==== Demper ==== [[Lêer:Two mutes.jpg|duimnael|links|'n Geïmproviseerde wasgoedpen-demper en 'n rubber-oefendemper]] Deur 'n klein toestelletjie van metaal, rubber, leer of hout, 'n ''demper'' of ''sordino'', op die kam van die viool te plaas of daarteen aan te skuif (na gelang van die konstruksie), verkry 'n mens 'n sagter, ronder toon met minder hoorbare botone; die klank van 'n hele orkesstrykersgroep wat met dempers speel, het 'n gedempte karakter. Die demper verminder die trillingsamplitude van die kam en beperk sy eiefrekwensie; die gebruikte materiaal en die massa van die demper bepaal in watter mate die verskeidenheid klankkleure en die volume van die viool verminder word. Die resultaat is 'n gewild verminderde toon wat as "nasaal" of "gesluier" beskryf word. Die demper verander dus sowel die volume as die toonkleur van 'n viool. Die konvensionele Italiaanse aanduidings vir die gebruik van die demper is ''con sord.'' of ''con sordino'' ("met demper"), ''senza sord.'' ("sonder demper") en ''via sord.'' ("demper af"). Groter dempers van metaal, rubber of hout is algemeen beskikbaar en staan as ''oefendempers'' of ''hoteldempers'' bekend. Sulke dempers word gewoonlik nie by uitvoerings gebruik nie, maar om die klank van die viool in oefenruimtes soos hotelkamers te smoor. (Vir oefendoeleindes is daar ook die stomme viool, 'n viool sonder klankkas.) Sommige komponiste het oefendempers vir 'n spesiale effek gebruik, byvoorbeeld [[Luciano Berio]] aan die einde van sy ''Sequenza VIII'' vir soloviool. === Dinamika === By die linkeroor van die violis bereik die viool in ''ff'' ([[dinamika (musiek)|fortissimo]]) piekwaardes van meer as 110&nbsp;dB.<ref>''Safe and Sound''. Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin. Dortmund 2010, p. 24.</ref> Die dinamiese omvang van die instrument is redelik gebalanseerd. Op 6,5&nbsp;meter afstand is die klankpeil in ''pp'' ongeveer 43–45&nbsp;dB, terwyl in ''ff'' op dieselfde afstand ongeveer 73–80&nbsp;dB bereik word. === Toonsoorte === Nie alle toonsoorte is op die viool ewe goed uitvoerbaar nie. Toonsoorte waarin dikwels los snare gestryk word, is betreklik maklik om te speel. Die toonsoort beïnvloed ook die klank. In die Duitse uitgawe van die instrumentasieleer van [[Hector Berlioz]], deur [[Richard Strauss]] bewerk, staan daaroor: "Die viole skitter en speel gemakliker in die toonsoorte wat hulle die gebruik van die los snare toelaat."<ref name="Berlioz/Strauss"/> Berlioz het die toekenning van moeilikheidsgrade en klankkwaliteite aan toonsoorte wat op die viool gespeel word, tot die uiterste gevoer deur vir elke afsonderlike toonsoort aanduidings te probeer gee. In sy tabelle van 19 majeur- en 19 mineurtoonsoorte staan byvoorbeeld dat As-majeur "nie baie moeilik" is om te speel nie en "sag, gesluier, baie edel" klink; e-mineur is "maklik" om te speel en klink "skreeuend, gewoon". Sommige toonsoorte het Berlioz "byna onuitvoerbaar" genoem, enkeles selfs "onuitvoerbaar".<ref name="Berlioz/Strauss">[[Hector Berlioz]]: ''Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes.'' Schonenberger, Parys 1844, hier p. 33, [https://archive.org/details/grandtraitdins1843berl archive.org].<br />Duitse uitgawe: ''Instrumentationslehre von Hector Berlioz. Ergänzt und revidiert von Richard Strauss.'' Twee bande. Edition Peters, Leipzig 1905; hier band 1, pp. 61 e.v., [https://archive.org/details/instrumentations01berl archive.org].</ref> == Pedagogiek == Vioolspel kan reeds op 'n baie vroeë kinderleeftyd aangeleer word. Pedagoë is van mening dat 'n so vroeg moontlike begin, ongeveer op die ouderdom van drie tot ses jaar, in beginsel voordelig en vir 'n suksesvolle loopbaan sterk aan te beveel is. Daarom bestaan daar talle "kindervriendelike" vioolmetodes. 'n So vroeg moontlike begin met vioolspel is 'n vaste bestanddeel van die Suzuki-metode, genoem na sy ontwikkelaar Shinichi Suzuki. Vir die vroeë begin met klein hande en kort arms bestaan daar aangepaste instrumente in breukgroottes (sien [[#Groottes|Groottes]]). As 'n belangrike pedagogiese werk geld [[Leopold Mozart]] se ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' van 1756. Mozart se vioolmetode is een van die belangrike bronne vir die studie van die historiese uitvoeringspraktyk. Nog vroeëre leerwerke stam uit die Baroktyd; so het Daniel Merck, Michel Corrette en Francesco Geminiani hulle vir die vioolpedagogiek verdienstelik gemaak. Giuseppe Tartini het in sy ''L'arte dell'arco'', wat 50 etudes bevat, die eerste leerwerk oor die stokvoering geskryf. [[Georg Philipp Telemann]] het vir sy leerlinge die "Metodiese sonates" geskep, waarin die stadige dele boonop met barokke versiering uitgeskryf is. Moderner en sistematiese leerwerke het in die vroeë 19de eeu in Frankryk ontstaan, na die stigting van die Paryse Konservatorium. Enkele vooraanstaande outeurs van sulke werke is Pierre Rode, Pierre Baillot, Rodolphe Kreutzer, Charles-Auguste de Bériot, Jacques Féréol Mazas en in Duitsland Louis Spohr. In die 20ste eeu speel veral die publikasies van Carl Flesch en Ivan Galamian 'n uitstaande rol. == Gebruik in musiek == [[Lêer:PalacioReal Stradivarius1.jpg|duimnael|regs|Stradivari-viool in die Koninklike Paleis van Madrid]] Die viool is nou met die ontwikkeling van die Europese musiek van die nuwe tyd verbonde en is dienooreenkomstig ryk met literatuur bedeel. Hier kan net 'n kort oorsig van sy veelsydige take gegee word. === Klassieke musiek === [[Lêer:Telemann - 2violin Sonata 1-1.ogg|duimnael|regs|'n [[Sonate]] vir twee viole van die Barokkomponis [[Georg Philipp Telemann|Telemann]]. As 'n betreklik tipiese Barokvioolkomposisie sou dit oorspronklik waarskynlik met minder vibrato uitgevoer gewees het.]] [[Lêer:Meditation from Thais - Bomsori Kim.opus|duimnael|regs|Die ''Méditation'' uit Massenet se opera ''Thaïs''. Die baie legato-speelstyl, met oorvloedige gebruik van portamento, rubato en vibrato en van die hoër registers van die instrument, is tipies van die vioolspel in die laat-Romantiese tydperk.]] Sedert die [[Barok]] is die viool om verskeie redes een van die belangrikste van alle instrumente in die klassieke musiek. Die toon van die viool staan bo ander instrumente uit, wat dit geskik maak om 'n melodielyn te speel. In die hande van 'n goeie speler is die viool uiters behendig en kan dit vinnige en moeilike reekse note uitvoer. Bekende violiste sluit in [[Hilary Hahn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en, meer onlangs, TwoSet Violin en Chloe Chua. ==== Solo- en konsertwerke ==== Belangrike werke vir soloviool (sonder begeleiding) was daar in die Baroktyd by die vleet; genoem kan word die 16 Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber vir viool in [[scordatura]] en die ses Sonates en Partitas vir soloviool van [[Johann Sebastian Bach]]. Hier is veral met dubbelgrepe die moontlikheid ten volle benut om op een viool verskeie stemme te laat klink. In die Klassisisme en die Romantiek was hierdie genre (net soos solowerke vir ander instrumente, afgesien van [[klavier]] of [[orrel]]) minder verbreid, hoewel dit in die 24 Caprices van [[Niccolò Paganini]] 'n verdere hoogtepunt bereik het. In die 20ste eeu het dit met die Solosonate van [[Béla Bartók|Bartók]], werke van [[Igor Strawinski|Strawinski]] en veral [[Eugène Ysaÿe]] 'n nuwe verbreiding beleef. Die eerste [[concerto|instrumentale konserte]] het aanvanklik ontwikkel uit die tydelike na vore tree van die konsertmeester uit die Barokse strykorkes (sien ook concerto grosso). Gou het die eerste as sodanig verklaarde vioolkonserte ontstaan, soos dié van Giuseppe Torelli, [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] of Bach. Al drie groot Weense Klassici het vioolkonserte geskryf, so ook die belangrike Romantiese meesters (Paganini, Louis Spohr, [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Antonín Dvořák|Dvořák]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]], [[Henryk Wieniawski|Wieniawski]], [[Henri Vieuxtemps|Vieuxtemps]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Max Bruch|Bruch]], [[Aleksander K. Glazoenof|Glazoenof]]) en baie latere komponiste soos [[Jean Sibelius|Sibelius]], [[Edward Elgar|Elgar]], Korngold, Bartók, [[Benjamin Britten|Britten]], [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], [[Alban Berg|Berg]], Strawinski, [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] en [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]]. Vanaf die einde van die 19de eeu is enkele werke vir soloviool met orkesbegeleiding gekomponeer wat formeel vryer was en hulle van die suiwer ''konsert''-genre wou onderskei, soos die ''Symphonie espagnole'' van Édouard Lalo, [[Maurice Ravel|Ravel]] se "sigeuner"-rapsodie ''Tzigane'', die ''Poème'' van [[Ernest Chausson|Chausson]] of ''The Lark Ascending'' van [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]]. ==== Kamermusiek ==== Byna geen werk van die stryker- of gemengde kamermusiek kom sonder viool of viole klaar nie. Die belangrikste genres is die vioolsonate, die triosonate, die stryktrio, die klaviertrio, die [[strykkwartet]], die klavierkwartet, die strykkwintet en die stryksekstet. In baie van hierdie besettings het die viool die belangrikste melodiestem. Sy dikwels konsertante take laat dit daarby die spreekwoordelike "eerste viool" speel. 'n Strykkwartet het, soos die orkes, partye vir eerste en tweede viool, asook 'n altvioolparty en 'n basinstrument, soos die tjello of, selde, die kontrabas. ==== Orkes ==== [[Lêer:Maximilian Pilzer (IMSO pp09).jpg|duimnael|regs|Konsertmeester van die New Yorkse Filharmoniese Orkes (1917)]] Viole maak 'n groot deel van 'n [[simfonie-orkes|orkes]] uit en word gewoonlik in twee groepe verdeel, bekend as die eerste en die tweede viole. Sedert die Baroktyd is daar in die orkes (soos in die strykkwartet) twee verskillende vioolpartye, wat meestal ''koraal'' beset is, dit wil sê deur verskeie spelers. Komponiste ken die melodie dikwels aan die eerste viole toe, tipies 'n moeiliker party wat hoër posisies gebruik. Die tweede viole speel daarenteen harmonie, begeleidingspatrone of die melodie 'n oktaaf laer as die eerste viole. In 'n groot besette Romantiese [[simfonie]] speel in die algemeen 16 eerste en 14 tweede viole, soms meer. Albei groepe word gewoonlik deur een of meer stemleiers aan die voorste lessenaar gelei. Heel voor in die eerste vioolgroep sit die eerste konsertmeester, wat soms solo's moet speel en 'n besondere verantwoordelikheid vir die hele orkes draag. Die uitdrukking "die eerste viool speel", in die sin van "bepaal wat gedoen moet word", verwys na die konsertmeester van die klassieke orkesordening, wat as stemleier die toon vir die ander violiste aangegee het (net so "die tweede viool speel" in die sin van "jou na ander moet skik, 'n ondergeskikte rol speel"). === Dansmusiek === In samehang met die solistiese loopbaan van die viool in die hofmusiek van die 17de eeu het dit die toonaangewende instrument by die begeleiding van danse geword. Balletmeesters het viool gespeel en die dansmeesterviool (pochette) gebruik om geselskapsdanse in te studeer. Deur die opkoms van die burgerlike dans in die 18de eeu het baie dansorkeste ontstaan wat in die kern uit twee viole (met bas) bestaan het. Die eerste het die melodie gespeel, die tweede het ritmes en akkoorde bygevoeg. Nog op die hoogtepunt van die Weense dansmusiek in die tyd van die [[Biedermeier]], met Joseph Lanner of [[Johann Strauss I|Johann Strauss (vader)]], het hulle die kern van die dansorkeste gevorm, en baie danselemente het in die konsertmusiek weerklink. [[Johann Strauss II|Johann Strauss (seun)]] is nog as kapelmeester met sy viool afgebeeld, hoewel hy hom toenemend op dirigeer en komponeer toegespits het. === Volksmusiek === [[Lêer:Anders Zorn - Hins Anders (1904).jpg|duimnael|Die Sweedse volksvioolspeler Hins Anders Ersson, deur Anders Zorn geskilder, 1904]] [[Lêer:Fiddler from Hungary.jpg|duimnael|Vioolspeler uit Hongarye]] Soos baie ander instrumente wat in die klassieke musiek gebruik word, stam die viool van verre voorouers af wat vir [[volksmusiek]] gebruik is. Na 'n fase van intensiewe ontwikkeling in die laat [[Renaissance]], grootliks in Italië, het die viool (in volume, toon en behendigheid) soveel verbeter dat dit nie net 'n baie belangrike instrument in die kunsmusiek geword het nie, maar ook baie aantreklik vir volksmusikante was, en uiteindelik baie wyd verspreid geraak het, waar dit soms vroeëre strykinstrumente verdring het. Etnomusikoloë het sy wydverspreide gebruik in Europa, Asië en die Amerikas waargeneem. Wanneer die viool as volksinstrument gespeel word, word dit in Engels gewoonlik 'n ''fiddle'' genoem (hoewel die term ''fiddle'' informeel gebruik kan word ongeag die musiekgenre), en dit word onderskei van die historiese vedel, wat 'n voorloper van die viool is. Wêreldwyd is daar verskeie snaarinstrumente, soos die draailier en die Apache-viool, wat ook ''fiddles'' genoem word. Volksvioolmusiek verskil van die klassieke daarin dat die wysies algemeen as dansmusiek beskou word<ref name="OKHistory">{{cite web |url=http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=FI001|title=Fiddling|last=Harris |first=Rodger |publisher=The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|date=2009|website=okhistory.org|access-date=9 Februarie 2018}}</ref> en dat verskeie tegnieke gebruik word, soos bourdons, "shuffles" en versierings wat eie aan bepaalde style is. In baie volksmusiektradisies word die wysies nie neergeskryf nie, maar deur opeenvolgende geslagte musikante gememoriseer en oorgedra<ref name="OKHistory" /> in wat as die mondelinge tradisie bekend staan. Baie ''old-time''-stukke vereis kruisstemming, dit wil sê ander stemminge as die standaard GDAE. Sommige spelers van Amerikaanse volksvioolstyle (soos bluegrass of ''old-time'') laat die bokant van hul kam tot 'n effens platter kromming sny, wat tegnieke soos die "double shuffle" minder veeleisend vir die stokarm maak, aangesien dit die bewegingsomvang verminder wat nodig is om tussen dubbelgrepe op verskillende snaarpare af te wissel. Volksvioolspelers wat snare met 'n soliede staalkern gebruik, verkies moontlik 'n staartstuk met fynstemmers op al vier snare in plaas van die enkele fynstemmer op die E-snaar wat baie klassieke spelers gebruik. Die viool is in talle variante 'n tipiese instrument van die tradisionele musiek in onder andere [[Ierland]], [[Wallis]] (''ffidil''), [[Skotland]], [[Frankryk]], die Alpelande, [[Noorweë]] ([[Hardangerviool]]), [[Swede]], [[Pole]] (''skrzypce podwiązane'' in plaas van die ''mazanki'' wat in die 19de eeu gebruik is), [[Hongarye]], [[Roemenië]] (''vioară''), [[Slowakye]] (''husle''), [[Litaue]] (''smuikas''), [[Estland]] (''viiul'') en [[Griekeland]] (''violi''). === Jazz === Die vroegste verwysings na jazzuitvoerings met die viool as solo-instrument is uit die eerste dekades van die 20ste eeu gedokumenteer. Joe Venuti, een van die eerste jazzvioliste, is bekend vir sy werk met die kitaarspeler Eddie Lang in die 1920's. Sedertdien was daar baie improviserende violiste, waaronder Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Eddie South, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake, Adam Taubitz, Leroy Jenkins, Didier Lockwood en Jean-Luc Ponty. Hoewel hulle nie primêr jazzvioliste is nie, het Darol Anger en Mark O'Connor 'n groot deel van hul loopbane aan jazz gewy. Die Switsers-Kubaanse violis Yilian Cañizares meng jazz met Kubaanse musiek.<ref name="NZZ">{{Cite news |url= http://www.nzz.ch/zuerich/zuercher_kultur/die-gunst-der-goetter-1.18150997 |title = Die Sängerin und Geigerin Yilian Cañizares in Moods |newspaper=[[Neue Zürcher Zeitung]] | date = 16 September 2013 | access-date = 12 Junie 2015}}</ref> Viole kom ook voor in ensembles wat orkesagtergronde vir baie jazzopnames verskaf. In die tango-orkes en in "sigeuner"-orkeste speel die viool eweneens 'n belangrike rol. In 'n [[big band|''big band'']] ([[Engels]]; groot musiekgroep) word 'n viool selde gespeel. Deur die gebruik van 'n elektriese viool kan die viool egter goed in die ''big band'' geïntegreer word, waar dit selfs as solo-instrument bo die blaserstemme uit kan speel. Met 'n vervormer kan die klank van die viool sterk gevarieer word, van 'n "klassieke klank" tot volledige vervorming soos by 'n elektriese kitaar. === Populêre musiek, rock en metal === [[Lêer:Lindsey Stirling.jpg|duimnael|regs|Lindsey Stirling tree by TEDx Berkeley op, 2012]] Tot minstens die 1970's het die meeste soorte populêre musiek strykersgroepe gebruik. Hulle is dwarsdeur die 1920's en vroeë 1930's uitgebreid in die populêre musiek gebruik. Met die opkoms van die swingmusiek, van 1935 tot 1945, is die strykersklank egter dikwels gebruik om die volheid van die ''big band''-musiek aan te vul. Na die swing-era, van die laat 1940's tot die middel 1950's, het strykers in die tradisionele popmusiek begin herleef. Hierdie neiging het in die laat 1960's versnel, met 'n beduidende herlewing van die gebruik van strykers, veral in die soulmusiek. Populêre Motown-opnames van die laat 1960's en 1970's het sterk op strykers as deel van hul kenmerkende tekstuur gesteun. Met die opkoms van [[elektroniese musiek|elektronies geskepte musiek]] in die 1980's het die gebruik van viole afgeneem, aangesien gesintetiseerde strykersklanke wat deur 'n klawerbordspeler op 'n [[sintetiese klavier|sintetiseerder]] gespeel word, hul plek ingeneem het. In die oorblywende ligte musiek word die viool eerder selde as solo-instrument ingespan; elektronies voortgebragte strykerspassasies word daarenteen graag gebruik om 'n romantiese stemming te skep. Hoewel die viool baie min in die hoofstroom-[[rockmusiek]] gebruik is, het dit 'n geskiedenis in die progressiewe rock (byvoorbeeld Electric Light Orchestra, King Crimson, [[Kansas (rock-groep)|Kansas]], Gentle Giant). Aan die einde van die sestigerjare is deur die groep East of Eden vir die eerste keer 'n viool as solo-instrument in die rockmusiek ingespan (komponis: David Jack, vioolsolis: Dave Arbus). Die populariteit van crossover-musiek vanaf die laaste jare van die 20ste eeu het die viool na die arena van die populêre musiek teruggebring, met sowel elektriese as akoestiese viole wat deur populêre groepe gebruik word. Die Dave Matthews Band het die violis Boyd Tinsley. Die komplekse musiek van die Amerikaanse groep The Flock het rock, jazz, blues en ander style vermeng; hul violis Jerry Goodman, wat 'n elektries versterkte viool gespeel het, het later by die jazzrock-fusiegroep The Mahavishnu Orchestra aangesluit. Saul Davies van James, wat ook 'n kitaarspeler is, is deur die groep as violis aangewerf. Baie moderne violiste onderneem uitstappies in crossover-projekte (Nigel Kennedy, [[Anne-Sophie Mutter]]). [[Vanessa-Mae]] is bekend vir haar samesmelting van klassieke en populêre genres, wat sy "violin techno-acoustic fusion" noem; met haar sukses is sy in 2006 as die rykste vermaaklikheidskunstenaar onder 30 in die Verenigde Koninkryk aangewys.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4927490.stm |title=Vanessa-Mae tops young rich list |work=BBC News Online |date=21 April 2006 |access-date=30 Oktober 2025}}</ref> Die viool is ook te vinde in groepe wat stilisties in die rigtings Middeleeuse rock, folk metal en [[folk rock]] beweeg, soos Flogging Molly, Fiddler's Green, Letzte Instanz, Volkstrott, Subway to Sally, Schandmaul en Skyclad; die gebruik van die viool spruit hier uit die agtergrond van sy gebruik in die tradisionele musiek. Die folk metal-groep Ithilien gebruik die viool uitgebreid in hul diskografie. Die progressiewe metal-groep Ne Obliviscaris het 'n violis, Tim Charles, in hul besetting.<ref>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/NeObliviscarisBand/ | title=Ne Obliviscaris| website=[[Facebook]]}}</ref> Verder word die viool sporadies in die rock- en metalmusiek gebruik; voorbeelde daarvan is die groepe Yellowcard en Kansas uit die rock, asook Turisas, Dornenreich, Corvus Corax, Subway to Sally en My Dying Bride uit die metal. Deur die gebruik van 'n viool kry die musiek 'n eie karakter en word dit melodieser. Stylrigtings waarin die viool betreklik dikwels voorkom, as solo- sowel as ensemble-instrument, is buiten die reeds genoemde folk-crossover-style veral simfoniese rock en metal asook gothic en dark metal; by lewende optredes word soloviool en strykers om kosteredes dikwels deur sintetiseerders vervang. By Emilie Autumn domineer die viool op groot skaal; sy noem haar musiek self ''Violindustrial''. Onafhanklike kunstenaars soos Owen Pallett, The Shondes en Andrew Bird het ook tot groter belangstelling in die instrument bygedra.<ref name="ChicagoMag">{{cite web |first=Brian |last=Golden |work= Chicago Magazine | date=5 Desember 2017 |title=Andrew Bird Brings His Sweeping Symphony of Sounds to Chicago | url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2017/Andrew-Bird-Echolocations-River}}</ref> [[Indie (musiekgenre)|Indie]]-groepe het dikwels nuwe en ongewone verwerkings omhels, wat hulle meer vryheid gee om die viool te laat uitstaan as baie hoofstroomkunstenaars. Lindsey Stirling speel viool saam met elektroniese, dubstep- en trance-riffs en -ritmes, en het daarmee haar eie musiekgenre geskep.<ref name="hercampus">{{cite journal |last= Self |first= Brooke |date= 9 April 2011 |title= Lindsey Stirling—hip hop violinist |url= http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling%E2%80%94hip-hop-violinist |journal= Her Campus |archive-url= https://web.archive.org/web/20141205163809/http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling-hip-hop-violinist |archive-date= 2014-12-05 |url-status= live }}</ref> Eric Stanley improviseer op die viool met [[hip-hop-musiek|hip-hop]]-, pop- en klassieke elemente en instrumentale ritmes.<ref name="vh1">{{cite web |last= Tietjen |first= Alexa |url= http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20150410191820/http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |url-status= dead |archive-date= 10 April 2015 |title= Get Your Life From This Violin Freestyle Of Fetty Wap's "Trap Queen" |publisher= [[VH1]] |website= vh1.com |access-date= 13 Mei 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Martinez |first=Marc |title=Eric Stanley: Hip Hop Violinist (onderhoud) |url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211029/H_Vew6mIV5U |archive-date=2021-10-29 |publisher=KTSP-TV, Phoenix |date=3 Oktober 2010 |work=Fox 10 News |access-date=11 Desember 2014}}</ref> Die suksesvolle [[indierock]]- en barokpop-groep [[Arcade Fire]] gebruik viole uitgebreid in hul verwerkings.<ref>{{cite news|title=Arcade Fire – 10 of the best|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2019-12-12|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/17/arcade-fire-10-of-the-best}}</ref> === Arabiese en Persiese musiek === Die viool is vir sangbegeleiding, as solo-instrument en in ensembles in die Arabiese en Persiese musiek opgeneem, waar dit naas die Arabiese ''rababah'' gebruik word. In [[Noord-Afrika]] is die viool as ''kamān'' en in [[Turkye]] as ''kemen'' bekend (vergelyk Turks ''kemençe''). In [[Iran]] kan die viool sedert die begin van die 20ste eeu die klassieke repertoire van die spieslier ''kamānče'' oorneem. === Indiese klassieke musiek === [[Lêer:Akella Mallikarjuna Sarma playing the Violin in the Indian Carnatic Style.jpg|duimnael|regs|Akella Mallikarjuna Sarma speel viool in die Indiese karnatiese styl]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|regs|Die Suid-Indiese violiste Ganesh en Kumaresh]] Die Indiese viool, hoewel wesenlik dieselfde instrument as dié wat in die Westerse musiek gebruik word, verskil in sekere opsigte daarvan.<ref name="FirstPost">{{cite web |first=Suryasarathi |last=Bhattacharya |work= First Post | date=10 Desember 2017 |title=Violin virtuoso Dr L Subramaniam on how Indian classical music took on the world stage | url=https://www.firstpost.com/living/violin-virtuoso-dr-l-subramaniam-on-how-indian-classical-music-took-on-the-world-stage-4251501.html}}</ref> Die instrument word so gestem dat die IV- en III-snaar (G en D op 'n Westers gestemde viool) en die II- en I-snaar (A en E) sa–pa-pare (do–sol) is en dieselfde klink, maar 'n oktaaf uit mekaar, wat aan algemene scordatura- of kruisstemminge soos G₃–D₄–G₄–D₅ of A₃–E₄–A₄–E₅ herinner. Die tonika sa (do) is nie vas nie, maar word veranderlik gestem om by die sanger of leidende speler aan te pas. Die manier waarop die musikant die instrument hou, verskil ook tussen die Westerse en die Indiese musiek. In die Indiese musiek sit die musikant kruisbeen op die vloer met die regtervoet vorentoe uitgesteek. Die krul van die instrument rus op die voet, sodat die viool teen die bors gestut en skuins afwaarts gehou word. Hierdie posisie is wesenlik om goed te speel vanweë die aard van die Indiese musiek: die hand kan oor die hele toets beweeg en daar is geen vaste posisie vir die linkerhand nie, sodat dit belangrik is dat die viool in 'n stabiele, onbeweeglike posisie is. Die viool is in die klassieke musiek van Suid-Indië (die karnatiese musiek) die eerste keer deur Baluswami Dikshitar (1786–1859), 'n broer van die groot komponis Muthuswami Dikshitar, gespeel.<ref>V. V. Ramesh: [https://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html ''The Great Violin Maestros Of The Past.''] Pallavi's Lalgudi G. Jayaraman Sydney Concert Souvenir, November 1995.</ref> In die Suid-Indiese klassieke musiek is die viool naas die vina die belangrikste snaarinstrument. Die eerste afbeeldings van viole in Indië word in die paleis van [[Tipu Sultan]] (1750–1799) gevind, wat met Frankryk verbonde en andersins in Europese tegniek geïnteresseerd was. Bekende Suid-Indiese violiste is Kunnakudi Vaidyanathan (1935–2008), Mysore Manjunath, Ganesh en Kumaresh, en L. Subramaniam. In Noord-Indië het die [[Bengale|Bengaalse]] komponis Nidhu Babu (1741–1839) moontlik as eerste die viool vir die begeleiding van sy Akhrai-liedere in [[Kolkata]] ingespan. Die beroemdste Noord-Indiese violis was Vishnu Govind Jog (1922–2004). === Suidoos-Asië === In [[Mianmar]] het die Europese viool, wat daar ''tayaw'' genoem word, die plek ingeneem van 'n driesnarige vioolagtige instrument wat in die 19de eeu gespeel is. Die viool het in die 17de eeu met die Portugese die [[Maleise Argipel|Maleise Eilande]] bereik. In [[Maleisië]] word die Europese viool (''biola'') in verskeie musiekstyle gebruik, onder andere saam met die tokkelluit ''gambus'' in die begeleidingsensemble van die ''zapin''-dansvertonings. In [[Indonesië]] kom die viool (''biola'') in enkele streeksvolksmusiekstyle voor, maar dit het die spieslier ''rebab'' wat in die Javaanse [[gamelan]] gespeel word, nie vervang nie. Op die [[Filippyne]] speel die ''biyolin'', wat in die 17de eeu deur die Spanjaarde meegebring is, in sommige streke Europese melodieë in die volksmusiek. == Elektriese viole == [[Lêer:Transformation.JPG|duimnael|upright=1.2|Akoestiese en elektriese viole]] '''Elektriese viole''' het 'n [[magnetisme|magnetiese]] of [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemer wat die snaartrilling in 'n elektriese sein omskakel. 'n Kabel of draadlose sender stuur die sein na 'n versterker of 'n klankstelsel. Elektriese viole word gewoonlik as sodanig gebou, maar 'n opnemer kan ook aan 'n konvensionele akoestiese viool aangebring word. 'n Elektriese viool met 'n resonerende klankkas wat onafhanklik van die elektriese elemente 'n hoorbare klank voortbring, kan 'n ''elektro-akoestiese viool'' genoem word. Om as akoestiese viool doeltreffend te wees, behou elektro-akoestiese viole 'n groot deel van die resonerende klankkas van die viool en lyk hulle dikwels soos 'n akoestiese viool. Die klankkas kan in helder kleure afgewerk en van alternatiewe materiale in plaas van hout gemaak wees. Hierdie viole moet moontlik by 'n instrumentversterker of klankstelsel aangesluit word. Sommige tipes het 'n stil opsie wat die speler toelaat om oorfone te gebruik wat aan die viool gekoppel is. Daar is vandag ook viole sonder klankkas wat slegs opnemers het en 'n oudiosein lewer wat per kabel of radio oorgedra word; die voordele is dat die musikant nie voor 'n mikrofoon hoef te staan nie en dat daar geen gevaar van terugkoppeling is wanneer die versterkte klank na die instrument terugkom nie. Die eerste spesiaal geboude elektriese viole dateer uit 1928 en is deur Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff en Fredray Kislingbury gemaak. Hierdie viole kan, net soos 'n elektriese kitaar, by effekeenhede ingeprop word, insluitend vervorming, wah-wah-pedaal en [[weergalming]]. Aangesien elektriese viole nie op snaarspanning en resonansie aangewese is om hul klank te versterk nie, kan hulle meer snare hê. Vyfsnarige elektriese viole is byvoorbeeld by verskeie vervaardigers beskikbaar, en 'n sewesnarige elektriese viool (met drie laer snare wat die omvang van die tjello dek) is ook beskikbaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |publisher=Jordan Music |title=7String Violin Harlequin finish |access-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227173942/http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |archive-date=2009-02-27 |url-status=dead}}</ref> Die meerderheid van die eerste elektriese violiste was musikante wat jazzfusie (byvoorbeeld Jean-Luc Ponty) en populêre musiek gespeel het. == Verwante instrumente == 'n Groter en laer klinkende bouvorm van die vioolinstrumente is die [[altviool]], ook viola genoem. Tot dieselfde familie behoort die [[tjello]], wat met die hals na bo en met die voorkant van die speler af weg gespeel word, terwyl die speler op 'n stoel sit. Die [[kontrabas]] het sowel boukundige eienskappe van die gambas, waartoe dit (as ''contrabasso da gamba'') eens gereken is, as van die vioolfamilie (''Contra-Bass-Geig''). Dit word meestal staande gespeel. Kleiner en handiger vorme van die viool word kleinviole genoem. Daartoe behoort die dansmeesterviool (pochette), die violino piccolo, die korthalsviool en die rebec. 'n Streeksvariant van 'n kleinviool is die ''złóbcoki'' wat in die Suid-Poolse Karpate gespeel word. Tot die eenvoudiger vioolvorme wat in streeksvolksmusiek gespeel word, behoort die Sorbiese viool en enkele variante van die Slowaakse ''husle''. Net in naam verwant is die Mongoolse perdekopviool. Die Strohviool is 'n vorm van die viool wat in 1899 in Londen deur Johannes Matthias Augustus Stroh ontwikkel is en sonder resonansiekas klaarkom. Die klank word in plaas daarvan met 'n hefboom onder die kam afgeneem en oor 'n membraan van geelkoper na 'n tregter van dieselfde metaal gelei. Hierdie instrument word ook fonoviool genoem, aangesien dit oorspronklik vir die gerigte klankuitstraling by [[fonograaf]]- en [[grammofoon]]opnames ontwikkel is, omdat gewone viole vir die destydse opnametegniek (nog sonder elektroniese versterkers) te sag was. In 1925 het die ingenieur Willy Tiebel van Markneukirchen die Strohviool verder ontwikkel deur 'n tweede tregter aan te bring wat na die oor van die musikant wys om die kontrole van sy spel te vergemaklik. Albei instrumente is deur die massiwiteit van die gebruikte onderdele so swaar dat hulle net met 'n ondersteunende steun onder die skroefkas gespeel kan word. 'n Historiese oefeninstrument was die plankviool wat deur Mozart genoem word. == Egtheidsbepaling == Egtheidsbepaling van 'n viool is die proses waarby die bouer en die vervaardigingsdatum van 'n viool vasgestel word. Dit kan 'n belangrike proses wees, aangesien beduidende waarde geheg kan word aan viole wat deur bepaalde bouers of op bepaalde tye en plekke gebou is. Ontleding van die ontwerp, die model, die eienskappe van die hout en die tekstuur van die lak kan gebruik word om 'n viool se egtheid te bepaal.<ref>{{Cite web |author=Smithsonian Institution |title=General Information on Violin Authentication and Appraisals |url=https://www.si.edu/spotlight/violins/appraisals |access-date=2023-05-27 |website=Smithsonian Institution |language=en}}</ref> Vervalsing en ander vorme van [[bedrog|bedrieglike]] voorstelling kan gebruik word om die waarde van 'n instrument op te blaas. == Viole in sprokies == In [[sprokie]]s kom viole betreklik dikwels voor, dikwels met die magiese uitwerking dat elkeen wat dit hoor, moet dans, of hy wil of nie: byvoorbeeld in die Grimm-sprokies ''Der wunderliche Spielmann'', ''Fundevogel'', ''Der Liebste Roland'', ''Der Jude im Dorn'' en ''Vom klugen Schneiderlein''. Die [[Roma]]-sprokie ''Die Erschaffung der Geige'' vertel hoe die viool in die wêreld gekom het. == Sien ook == {{Div col}} * [[Lys van musiekinstrumente]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Hardangerviool]] * [[Scordatura]] * [[Stradivarius]] * [[Snaarinstrument]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Literatuur == {{Refbegin|30em}} * Paul O. Apian-Bennewitz: ''Die Geige. Der Geigenbau und die Bogenverfertigung''. Simon & Wahl, Egweil 1998, {{ISBN|3-923330-34-0}} (herdruk van die uitgawe Weimar 1892). * Alberto Bachmann: ''An Encyclopedia of the Violin''. Da Capo Press, 1965/1990, {{ISBN|0-306-80004-7}}. * Sam Bardfeld: ''Latin Violin''. {{ISBN|0-9628467-7-5}}. * James Beament: ''The Violin Explained – Components, Mechanism and Sound''. Clarendon Press, 1992/1997, {{ISBN|0-19-816623-0}}. * Jennifer A. Charlton: ''Viols, Violins and Virginals''. Ashmolean Museum, 1985, {{ISBN|0-907849-44-X}}. * Chris Coetzee: ''Violin – An Easy Guide''. New Holland Publishers, 2003, {{ISBN|1-84330-332-9}}. * Lothar Cremer: ''Physik der Geige.'' Hirzel, Stuttgart 1981, {{ISBN|3-7776-0372-4}}. * Flavio Dassenno: ''Per gli occhi e 'l core. Strumenti musicali nell'arte''. 2004 ('n volledige oorsig van die Brescia-skool volgens die jongste navorsing en dokumente). * Flavio Dassenno: ''Gasparo da Salò architetto del suono''. Comune di Salò, Cremonabooks, 2009 ('n katalogus van 'n uitstalling oor die lewe en werk van die meester). * Elmar Doflein, Erich Doflein: ''Der Anfang des Geigenspiels.'' Schott, Mainz 1990. * Stefan Drees (red.): ''Lexikon der Violine.'' Laaber-Verlag, Laaber 2004, {{ISBN|3-89007-544-4}}. * George Dubourg: ''The Violin''. Robert Cocks & Co., 1854. * Franz Farga: ''Violins & Violinists''. Rockliff Publishing Corporation Ltd., 1950. * Neville H. Fletcher, Thomas Rossing: ''The Physics of Musical Instruments.'' Springer-Verlag, New York 1991, {{ISBN|0-387-96947-0}}. * Ivan Galamian: ''Principles of Violin Playing and Teaching''. Shar Products Co., 1999, {{ISBN|0-9621416-3-1}}. * Dominic Gill (red.): ''The Book of the Violin''. Phaidon, 1984, {{ISBN|0-7148-2286-8}}. * Laurent Grillet: ''Les ancêtres du violon et du violoncelle''. Parys 1901. * Wernfried Güth: ''Einführung in die Akustik der Streichinstrumente.'' Hirzel, Stuttgart/Leipzig 1995, {{ISBN|3-7776-0644-8}}. * Edward Heron-Allen: ''Violin-Making as it was, and is''. Ward Lock Limited, 1885/1994, {{ISBN|0-7063-1045-4}}. * William Henry Hill, Arthur F. Hill, Alfred Ebsworth Hill: ''Antonio Stradivari, his life and work, 1644–1737''. Dover Publications, 1902/1963, {{ISBN|0-486-20425-1}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Musical Acoustics, Part I: Violin Family Components'' (Benchmark Papers in Acoustics 5). Dowden, Hutchinson & Ross, 1975, {{ISBN|0-471-42540-0}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Research Papers in Violin Acoustics 1975–1993''. Twee bande. Acoustical Society of America, 1997, {{ISBN|1-56396-609-3}}. * Erik Jansson: ''Acoustics for Violin and Guitar Makers.'' [https://www.speech.kth.se/music/acviguit4/index.html speech.kth.se]. * Mark Katz: ''The Violin: A Research and Information Guide''. Routledge, 2006, {{ISBN|0-8153-3637-3}}. * Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine. Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition.'' 6de uitgawe. Atlantis Musikbuchverlag, Zürich 2002, {{ISBN|3-254-00147-8}}. * Muthuswamy Lalitha: ''Violin techniques in Western and South Indian classical music: a comparative study''. Sundeep Prakashan, 2004, {{ISBN|9788175741515}}. * Eduard Melkus: ''Die Violine. Eine Einführung in die Geschichte der Violine und des Violinspiels.'' 3de uitgawe. Schott, Mainz 2000, {{ISBN|3-7957-2359-0}}. * [[Yehudi Menuhin]]: ''The Violin''. Flammarion, 1996, {{ISBN|2-08-013623-2}}. * Yehudi Menuhin, William Primrose: ''Violine und Viola'' (= ''Yehudi Menuhins Musikführer''). Edition Bergh im Ullstein, Frankfurt am Main 1993, {{ISBN|3-7163-0175-2}}. * Otto Möckel: ''Geigenbaukunst.'' 8ste uitgawe. Nikol, Hamburg 2005, {{ISBN|3-937872-09-4}}. * [[Leopold Mozart]]: ''Versuch einer gründlichen Violinschule.'' Faksimilee. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1238-8}}. * Jo Nardolillo: ''The Canon of Violin Literature''. Scarecrow Press, 2012, {{ISBN|0-8108-7793-7}}. * Hugo Pinksterboer: ''Pocket-Info Violine und Viola. Praktisch, klar und aktuell.'' Schott, Mainz 2003, {{ISBN|3-7957-5535-2}}. * Stefano Pio: ''Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630''. Venice Research, Venesië 2012, {{ISBN|978-88-907252-0-3}}. * Stefano Pio: ''Violin and Lute Makers of Venice 1640–1760''. Venice Research, Venesië 2004, {{ISBN|978-88-907252-2-7}}. * Stefano Pio: ''Liuteri & Sonadori, Venice 1750–1870''. Venice Research, Venesië 2002, {{ISBN|978-88-907252-1-0}}. * Stewart Pollens: ''The Violin Forms of Antonio Stradivari''. Peter Biddulph, Londen 1992, {{ISBN|0-9520109-0-9}}. * Heike Prange: ''Die Violine – Bestandteile, Bau, Geschichte, Pflege, Spiel.'' 2de uitgawe. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1900-5}}. * Roberto Regazzi: ''The Complete Luthier's Library. A Useful International Critical Bibliography for the Maker and the Connoisseur of Stringed and Plucked Instruments''. Florenus, Bologna 1990, {{ISBN|88-85250-01-7}}. * Theodore Rowland-Entwistle: ''The Violin''. Dover Publications, 1967/1974, {{ISBN|0-340-05992-3}}. * Karl Roy: ''The Violin: Its History and Making''. 2006, {{ISBN|978-1-4243-0838-5}}. * William Sandys, Simon Andrew Forster: ''History of the Violin''. Dover Publications, 2006, {{ISBN|0-486-45269-7}}. * David Schoenbaum: ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument''. W.W. Norton & Company, New York 2012, {{ISBN|9780393084405}}. Duitse vertaling: ''Die Violine. Eine Kulturgeschichte des vielseitigsten Instruments der Welt''. Bärenreiter/Metzler, Stuttgart 2015, {{ISBN|978-3-476-02558-6}}. * Robin Stowell: ''Violin Technique and Performance Practice in the Late 18th and Early 19th Centuries''. Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-23279-1}}. * Robin Stowell: ''The Early Violin and Viola''. Cambridge University Press, 2001, {{ISBN|0-521-62555-6}}. * Patricia Strange, Allen Strange: ''The Contemporary Violin: Extended Performance Techniques''. University of California Press, 2001, {{ISBN|0-520-22409-4}}. * David Templeton: [https://web.archive.org/web/20081024062309/http://www.stringsmagazine.com/issues/Strings105/coverstory.html ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'']. Strings magazine, Oktober 2002, nr. 105. * Marion Thede: ''The Fiddle Book''. Oak Publications, 1970, {{ISBN|0-8256-0145-2}}. * Diana Young: [http://www.media.mit.edu/~young/publications/Young_Dissertation_2007.pdf ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique'']. PhD-proefskrif, M.I.T., 2007. {{Refeindig}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Violins}} * [https://www.br-klassik.de/video/br-klassik-die-seele-der-geige-100.html ''Die Seele der Geige.''] TV-dokumentêr van Benedikt Schulte; BR en EuroArts Music in samewerking met ARTE, 2017 (Duits). * [http://www.schleske.de/unsere-forschung/einfuehrung-geigenakustik.html Inleiding tot die vioolboukuns en die akoestiese vioolnavorsing – multimediale handboek ''Akustik der Geige''] (Duits) * [http://www.museum-markneukirchen.de/streich.htm Musikinstrumentenmuseum Markneukirchen] (Duits) * [https://www.phys.unsw.edu.au/music/violin/ Inleiding tot die vioolakoestiek en talle artikels] (Engels) * [https://www.earlyviolin.com/deutsch/home/ Rekonstruksies van vroeë viole] (Duits) * [https://www.estastrings.org.uk/ European String Teachers Association] (Engels) {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] sawckf91bweio9wxdvmav2cyjacrhjj 2965723 2965700 2026-09-08T08:38:25Z Pynappel 70858 Boblad 2965723 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Violin VL100.png|duimnael|regs|'n Standaard moderne viool, van bo en van die kant gesien]] [[Lêer:Violin case.jpg|duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie]] Die '''viool''' is 'n [[snaarinstrument]] met vier snare wat hoofsaaklik met 'n strykstok bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die vioolfamilie gebruik word, wat ook die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf){{Voetnota|Viole met ses, sewe of meer snare bestaan, maar is skaars en moet elektronies versterk word.}} word gewoonlik in reine [[kwint]]e op die note g, d¹, a¹ en e² gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring ({{lang-it|coll'arco}}) of deur dit met die vingers te tokkel ({{lang-it|pizzicato}}); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok ({{lang-it|col legno}}) of met die strykstokhare geslaan ({{lang-it|battuto}}). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die [[ebbehout]]toets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste [[toonhoogte]] weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker. Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse [[klassieke musiek]], sowel in ensembles (van [[kamermusiek]] tot [[simfonie-orkes|orkeste]]) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte [[volksmusiek]], insluitend countrymusiek en bluegrass, en in [[jazz]]. [[Elektriese viool|Elektriese viole]] met soliede lywe en [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemers word in sommige vorme van [[rockmusiek]] en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In [[Engels]] word die instrument dikwels ''fiddle'' genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.{{Voetnota|Die verskil tussen 'n ''fiddle'' en 'n ''violin'' lê eenvoudig in die musiekstyl waarvoor dit gebruik word. Violiste speel gewoonlik klassieke musiek, soos in orkeste en strykkwartette, terwyl ''fiddlers'' gewoonlik volksmusiek, countrymusiek en ander tradisionele musiek speel. Violiste hou die strykstok aan sy uiterste punt vas om die volle lengte te kan gebruik, terwyl sommige ''fiddlers'' dit hoër op vashou om vinnige bewegings en "spronge" te vergemaklik.}} Die viool het in die 16de eeu in [[Italië]] ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool.<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jhujhar|title=Interview: Kala Ramnath|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603030520/http://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-date=2014-06-03|website=News X|publisher=YouTube|access-date=5 September 2015}}</ref><ref name="heron">{{cite book |last1=Allen |first1=Edward Heron |title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument |date=1914 |publisher=E. Howe}} Besoek op 5 September 2015.</ref><ref>{{cite book |last1=Choudhary |first1=S.Dhar |url=https://books.google.com/books?id=dUQWMwEACAAJ&q=history+violin+India |title=The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin |date=2010 |publisher=Ramakrisna Vedanta Math |isbn=978-9380568065 |access-date=5 September 2015}}</ref> Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families [[Antonio Stradivari|Stradivari]], [[Guarneri]], Guadagnini en Amati in [[Brescia]] en [[Cremona]] (Italië) en deur [[Jacob Stainer]] in [[Oostenryk]] gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word.<ref name="NYT-201430407">{{cite news |last=Belluck |first=Pam |date=7 April 2014 |title=A Strad? Violinists Can't Tell |url=https://www.nytimes.com/2014/04/08/science/a-strad-violinists-cant-tell.html |access-date=9 April 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Joyce |first=Christopher |year=2012 |title=Double-Blind Violin Test: Can You Pick The Strad? |url=https://www.npr.org/blogs/deceptivecadence/2012/01/02/144482863/double-blind-violin-test-can-you-pick-the-strad?sc=fb&cc=fp |access-date=2012-01-02 |publisher=[[NPR]]}}</ref> Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos [[Sakse]], [[Boheme]] en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop. Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte [[hout]] gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van [[staal]] besnaar word. == Etimologie == Die woord ''viool'' gaan terug op die Italiaanse {{lang|it|violino}}, 'n [[verkleinwoord]] van ''[[altviool|viola]]''.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=violin |title=Violin |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die manlike verkleinvorm ''violino'' is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm ''Violine'' gevestig geraak het.<ref name="dwds-violine">''Violine.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Violine dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref><ref>''Violine.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 26, kol. 367–368.</ref> Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde [[viola da gamba]]s (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos ''lira'', ''violetta'' of ''viola'' aangedui.<ref>{{cite book |last=Ravasio |first=Ugo |title=Gasparo da Salo e la liuteria bresciana |publisher=Editrice Turris Cremona |location=Brescia |year=1990}}</ref> In Engels is die woord ''violin'' in die 1570's die eerste keer gebruik.<ref name="auto"/> Die term ''viola'' kom uit Italiaans en Oud-Provensaals ''viola'', wat weer van die [[Latyn|Middeleeus-Latynse]] {{lang|la|vitula}} ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord {{lang|la|vitulari}}, 'van vreugde uitroep'.<ref name="auto1">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=viola&allowed_in_frame=0 |title=Viola |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die verwante term ''viola da gamba'' ('basviool', 1724) beteken letterlik ''''n viola vir die been'' (om tussen die bene te hou),<ref name="auto1"/> terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse [[viola da braccio]]" ('armviool') is.<ref name="auto"/> ''Vedel'' is die gebruiklike naam van die instrument in volksmusiek, of as informele naam in ander musiekstyle.<ref name="ety">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=fiddle |title=Fiddle |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die woord ''vedel'' is verwant aan [[Oudnoors]] {{lang|non|fiðla}}, [[Middelnederlands]] {{lang|dum|vedele}}, [[Nederlands]] {{lang|nl|vedel}}, Oudhoogduits {{lang|goh|fidula}} en [[Duits]] {{lang|de|Fiedel}}; almal van onsekere oorsprong. Die gebruiklike voorstel oor die herkoms van ''vedel'', gegrond op die ooreenkoms in klank en betekenis, is dat dit van die Middeleeus-Latynse ''vitula'' kom.<ref name="ety"/> == Geskiedenis == === Voorlopers en vroeë getuienisse === [[Lêer:Palazzo costabili, sala del tesoro, affreschi del garofalo, 10.JPG|duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in [[Ferrara]] (omstreeks 1508)]] [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] [[Lêer:Rekonstruktion Ferrari Violine.jpg|duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari]] Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse [[lier]]). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van [[Sentraal-Asië]] ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse [[Mongolië|Mongoolse]] morin khuur en die [[Kasakstan|Kazakse]] kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die [[Midde-Ooste]]<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z |last=Hoffman |first=Miles |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=1997 |isbn=978-0618619450}}</ref> en die [[Bisantynse Ryk]] versprei.<ref name="Grillet29">{{Cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |page=29}}</ref><ref>Margaret J. Kartomi: ''On Concepts and Classifications of Musical Instruments.'' Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.</ref> Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-the-cello/8C1492C022422732B6859906BFDF2A5C ''The Cambridge Companion to the Cello''.]</ref> hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ|title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies|first=Kathleen|last=Schlesinger|year=1914|page=221|publisher=W. Reeves}}</ref><ref name="auto2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand|title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations|first1=William|last1=Sandys|first2=Simon Andrew|last2=Forster|year=1864|publisher=William Reeves|location=Londen|page=28}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ|title=Catechism of musical history|first=Hugo|last=Riemann|year=1892|publisher=Augener & Company|page=27}}</ref> Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die ''fidel'' of ''viuola'') en die ''lira da braccio''.<ref name="Grillet29"/><ref>{{Cite web |last=Arkenberg|first=Rebecca |title=Renaissance Violins |date=Oktober 2002 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22}}</ref> Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, [[Padua]], die omgewing van [[Milaan]] en in [[Friuli-Venezia Giulia|Friuli]] gevind.<ref name="Meucci">{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7}}</ref> Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit.<ref>{{cite book |last=Boccardi |first=Sandro |chapter=Un Concerto nel Cielo di Saronno |title=Il Concerto degli Angeli |publisher=Amilcare Pizzi Editore |location=Saronno |year=1994}}</ref> Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente. Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in [[Turyn]] 'n honorarium ontvang het.<ref>Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition'', p. 266.</ref> Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"),<ref>{{cite book |last=Holman |first=Peter |title=Four and Twenty Fiddlers: The Violin at the English Court 1540–1690 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=0-19-816592-7 |page=87}}</ref> vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München.<ref>{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7 |page=81}}</ref> Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde ''violino'' en ''vyollon'' in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die ''Epitome musical'' van Jambe de Fer, wat in 1556 in [[Lyon]] gepubliseer is.<ref>{{Cite web |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |title=Historical Background of the Violin |publisher=ViolinOnline.com |first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|access-date=2006-09-22}}</ref> Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning [[Karel IX van Frankryk|Karel IX]] het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.bartruff.com/history.php |title=The History of the Violin |first=William|last=Bartruff|access-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php |archive-date=2007-02-08}}</ref> Een van hierdie "adellike" instrumente, die ''Charles IX'', is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in [[Oxford]].<ref>{{cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford |access-date=29 Augustus 2025}}</ref> Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.<ref>Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in [[Bergen]], Noorweë.</ref> Die ''Messiah'' of ''Le Messie'' (ook bekend as die ''Salabue''), wat [[Antonio Stradivari]] in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.<ref>{{Cite web |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |publisher=Cozio.com |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead}}</ref> === Italiaanse vioolbou === Andrea Amati (ca. 1505–1577) in [[Cremona]] word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is.<ref>{{cite book |last=Cacciatori |first=Fausto |title=Andrea Amati Opera omnia |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2007 |isbn=978-88-89839-13-3}}</ref> Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.<ref>{{cite book |last1=Bizzarini |first1=Marco |last2=Orlandi |first2=Ugo |chapter=Ancient violinmaking and musical context in Brescia |title=Liutai in Brescia 1520–1724 |publisher=Eric Blot Edizioni |location=Cremona |year=2008 |isbn=978-88-88360-07-2}}</ref> Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het.<ref>{{cite book |last1=Cacciatori |first1=Fausto |last2=Chiesa |first2=Carlo |last3=Carlson |first3=Bruce |title=Il DNA degli Amati |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2006 |isbn=88-89839-11-2}}</ref> Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù"]], het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.<ref>{{cite book |last1=Hill |first1=William H. |last2=Hill |first2=Arthur F. |last3=Hill |first3=Alfred E. |title=The Violin-Makers of the Guarneri Family |publisher=W. E. Hill and Sons |location=Buckinghamshire |year=1931}}</ref> Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: * Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was ** Die familie Dalla Corna, aktief 1510–1560 in Brescia en [[Venesië]] ** Die familie Micheli, aktief 1530–1615 in Brescia ** Die familie Inverardi, aktief 1550–1580 in Brescia ** Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530–1615 in Brescia en Salò ** Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600–1630 in Brescia ** Die familie Rogeri, aktief 1661–1721 in Brescia * Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het ** Die familie Amati, aktief 1550–1740 in Cremona ** Die familie [[Guarneri]], aktief 1626–1744 in Cremona en Venesië ** Die familie [[Antonio Stradivari|Stradivari]], aktief 1644–1737 in Cremona<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|publisher=Oxford University Press|year=2017}}</ref> ** Die familie Rugeri, aktief 1650–1740 in Cremona ** [[Carlo Bergonzi]] (1683–1747) in Cremona * Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is<ref>{{cite book|last=Pio|first=Stefano|title=Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630|year=2012|publisher=Venice Research|location=Venesië|isbn=9788890725203|pages=441|url=http://www.veniceresearch.com}}</ref> ** Die familie Linarolo, aktief 1505–1640 in Venesië ** Matteo Goffriller, bekend vir sy tjello's, aktief 1685–1742 in Venesië ** Pietro Guarneri, seun van Giuseppe Giovanni Battista Guarneri en afkomstig van Cremona, aktief 1717–1762 in Venesië ** Domenico Montagnana, aktief ongeveer 1700–1750 in Venesië ** Santo Serafin, aktief van voor 1741 tot 1776 in Venesië Sedert Andrea Amati het die vorm van die viool wesenlik nie meer verander nie. Veral [[Antonio Stradivari]] het later die groot voorbeeld vir die voorkoms en konstruksiebeginsels van feitlik alle viole geword, wat tot 'n verreikende standaardisering gelei het. Baie viole van Stradivari en ander beroemde vioolbouers van sy tyd word deur 'n uitmuntende klankkwaliteit gekenmerk en is vandag buitengewoon duur. === Vioolbou in ander lande === [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|links|Moderne nabouings van Renaissance-viole van voor 1594 in die Dom van Freiberg]] [[Lêer:Stainer.jpg|duimnael|regs|'n Barokviool van Jacob Stainer uit 1658]] Instrumente van die vioolfamilie is gou ook in lande noord van die [[Alpe]] gebou. Musiekinstrumente wat vir versieringsdoeleindes gebou is, het in die keurvorstelike grafkapel in die Dom van Freiberg (voltooi in 1594) behoue gebly en lewer daarvan getuienis.<ref>{{cite book |last=Kunde |first=Claudia |chapter=Die Begräbniskapelle der albertinischen Wettiner im Freiberger Dom |title=Wenn Engel musizieren: Musikinstrumente von 1594 im Freiberger Dom |publisher=Janos Stekovics |location=Leipzig |year=2004 |isbn=3-89923-067-1}}</ref> Viole van bepaalde streke toon soms kleiner, individuele eienaardighede in bouwyse en versiering. Onder watter omstandighede die Tiroolse vioolbouer [[Jacob Stainer]] die ambag in Italië geleer het, is omstrede. Wat seker is, is dat die meester van Absam in die tweede helfte van die 17de eeu, onder deels ongunstige omstandighede, die beste viole noord van die Alpe gebou het. Hulle is gou teen hoër pryse verhandel as viole wat uit Italië gekom het. Stainer se model, wat self baie aan Nicola Amati te danke het, is sowel deur sy tydgenote as deur die volgende geslagte Europese vioolbouers nagevolg (onder andere in Duitsland, Engeland en Italië) en het eers met die algemene smaakverandering omstreeks 1800 sy invloed verloor.<ref>{{cite book |last=Hopfner |first=Rudolf |title=Jacob Stainer "… kayserlicher diener und geigenmacher zu Absom" |publisher=Skira |location=Milaan |year=2003 |isbn=3-85497-060-9}}</ref> === Verbouings en vernuwings === [[Lêer:Violin Vuillaume.jpg|duimnael|regs|Viool van Jean-Baptiste Vuillaume (kopie van 'n Giuseppe Guarneri del Gesù)]] Viole uit die 17de en 18de eeu word barokviole genoem. Sedert die 1950's word hulle toenemend vir die uitvoering van ou musiek ingespan. Die gebruik van die oorspronklike instrumente of van kopieë van die oorspronklike barokviole maak 'n historiese uitvoeringspraktyk moontlik wat die klankideale van die [[Barok]] nader bring. In die 18de en 19de eeu het die viool beduidende boukundige veranderinge ondergaan wat die klank beïnvloed het: veral 'n langer hals, wat skuiner na agter geplaas is as by vroeëre instrumente, swaarder snare en 'n sterker basbalk, wat 'n hoër snaarspanning as by viole met die ou mensuur moontlik gemaak het. Die meerderheid ou instrumente, insluitend baie beroemde viole van Stradivari, Guarneri, Amati en Stainer, het hierdie wysigings ondergaan en is dus in 'n beduidend ander toestand as toe hulle die hande van hul bouers verlaat het, ongetwyfeld met verskille in klank en reaksie.<ref>{{Cite web |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |first=Richard |last=Perras |access-date=2006-10-29}}</ref> Danksy die langer snare, die hoër snaarspanning en die gestrekte, konkawe strykstok het die volume toegeneem en sodoende aan die steeds groter wordende konsertsale en orkeste voldoen. Kritici voer egter aan dat die gewysigde bouvorm die klank harder en minder lieflik gemaak het. In Frankryk het veral Jean-Baptiste Vuillaume beslissende stukrag gegee deur hom met die Stradivari- en Guarneri-viole besig te hou. Dit is egter in hul huidige (gewysigde) toestand dat hierdie instrumente die standaard vir volmaaktheid in vioolbou en -klank gestel het, en vioolbouers oor die hele wêreld probeer so na as moontlik aan hierdie ideaal kom. Tot vandag toe is instrumente uit die sogenaamde Goue Era van die vioolbou, veral dié van Stradivari, Guarneri del Gesù en Montagnana, die instrumente wat deur sowel versamelaars as uitvoerende kunstenaars die meeste gesog word. Die huidige rekordbedrag wat vir 'n Stradivari-viool betaal is, is £9,8 miljoen (destyds US$15,9 miljoen), toe die instrument bekend as die ''Lady Blunt'' op 20 Junie 2011 deur Tarisio Auctions op 'n aanlyn veiling verkoop is.<ref>{{cite news | title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872 | work=BBC News | date=2011-06-21 | access-date=2011-06-21}}</ref> Goedkoop fabrieksviole was reeds aan die begin van die 19de eeu uit die Duitse en Franse vioolbousentrums beskikbaar. Die industriële vioolbou het sy oorsprong in 1887 in [[Nagoja]] (Japan) gehad met die stigting van ''Suzuki Violin Co. Ltd.'' deur Masakichi Suzuki (1859–1944), die vader van die vioolpedagoog Shinichi Suzuki. Sy onderneming het reeds na 'n kort aanloop meer as 1&nbsp;000 werknemers gehad en binne 'n maand tot 400 viole en 4&nbsp;000 strykstokke vervaardig. Hoewel die instrument sedert sy ontstaan nie wesenlik verander het nie, was daar dikwels pogings tot vormgewende en tegniese hervormings. So is destyds ryk versierde viole met ander ornamente gebou (byvoorbeeld met 'n mense- of leeukop in plaas van die krul), of instrumente van blik vir armer mense. Bekendheid het die Chanot-viool van 1819, die trapesiumvormige viole van Félix Savart en Johann Reiter (1908) en talle pogings van baie ander vooraanstaande vioolbouers verwerf. Die Belgiese vioolboukunstenaar Gauthier Louppe bou tans strykinstrumente in vorme wat aan Jugendstil herinner en deur besondere asimmetrieë 'n breër klankspektrum moontlik sou maak.<ref>{{cite web |url=http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |title=Bildbericht über Louppe-Geigen |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112080159/http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |archive-date=2008-11-12 |url-status=dead}}</ref> == Bou en werking == [[Lêer:Violinconsruction3.JPG|duimnael|regs|upright=1.8|Die bou van 'n viool]] [[Lêer:Violin Details.jpg|duimnael|regs|Drie kante van die klankkas: boblad, bodem en sy. Detailbeelde links: skroefkas en krul.]] [[Lêer:Violinschnitt.png|duimnael|regs|Deursnee van die klankkas van 'n viool (die kam behoort nie tot die klankkas nie)]] 'n Viool bestaan gewoonlik uit 'n boblad (die klankblad) van [[spar]]hout (veral Noorse spar), sye en 'n bodem van esdoringhout, twee eindblokke, 'n hals, 'n kam, 'n stemstok, vier snare en verskeie toebehore, opsioneel met inbegrip van 'n kenstuk, wat direk oor of links van die staartstuk vasgeklem kan word. 'n Kenmerkende eienskap van 'n vioolklankkas is sy uurglasagtige vorm en die welwing van die boblad en die bodem. Die uurglasvorm bestaan uit twee boonste rondings, twee onderste rondings en twee konkawe C-vormige middelrondings by die "middellyf", wat ruimte vir die strykstok laat. Die "stem" of klank van 'n viool hang af van sy vorm, die hout waarvan dit gemaak is, die diktegradering van sowel die boblad as die bodem, die lak wat die buitekant bedek, en die vaardigheid van die vioolbouer by al hierdie stappe. Die lak en veral die hout word met ouderdom steeds beter, wat die beperkte voorraad ou, goed geboude viole van beroemde vioolbouers baie gesog maak. === Klankkas === Die klankkas van die viool bestaan uit die boblad, die bodem en die sykrans. Saam vorm hulle 'n hol liggaam van ongeveer 35 tot 36&nbsp;cm lank wat as resonansiekas dien. ==== Boblad ==== Die boblad is die gewelfde boonste deel van sparhout waarin die twee f-gate gesny is. Dit word meestal uit twee gespieëlde dele gemaak wat in die middel aanmekaar gelym word. Daarna word die beoogde vorm met beitels en skawe uitgewerk, eers die buitenste en dan die binneste welwing.<ref>{{cite book |last=Schwabe |first=Conrad |title=Vogtland – Geige – Mensch: Aufschachteln – Schritt für Schritt = Vogtland Violins = Vogtlandské housle |location=Markneukirchen |year=2015 |isbn=978-3-00-048816-0}}</ref> Ideaal gesproke word "fynjarige" hout gebruik (waarvan die jaarringe dig en eweredig lê), wat op voedingsarme grond in hooggebergtestreke stadig gegroei het. Dit word in die eerste helfte van die winter gekap, wanneer daar so min sap as moontlik in die stam is, en daarna verskeie jare lank vir droging opgeberg, eers as stam en dan nog etlike jare in gesnyde toestand. Die voltooide boblad is onder die kam meestal 2,4 tot 3,5&nbsp;mm dik. Om die gepaste buigsaamheid te bereik, word styf hout dunner uitgewerk as sagte hout.<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, pp. 21 e.v.</ref> ==== Bodem ==== [[Lêer:Violinboden Woelben.jpg|duimnael|regs|Die "welwing" van die bodem van 'n viool]] Die bodem word meestal van esdoringhout gemaak (baie selde van [[populier]] of wilg) en word ook gewelf uitgesteek. Dit kan uit een stuk of uit twee aanmekaar gelymde dele bestaan, wat aan die spieëlsimmetriese houtnerf herkenbaar is. Die bodem en die sye word tipies van esdoringhout met 'n bypassende gestreepte tekening gemaak, wat as "vlam" of "tierstreep" bekend staan. ==== Sye ==== Die sye is die sydele van die klankkas en word met die bodem en die boblad verlym, in seldsame gevalle ook in die bodem ingelaat. Hulle bestaan meestal uit dieselfde hout as die bodem. Randinlegsels of "are" versier die rand van die boblad en die bodem. Dit is drie smal houtstroke wat naas mekaar lê en waarvan die buitenste twee dikwels swart gekleur is. Hulle word in 'n groef gelê en vasgelym. Buiten die versiering dien hulle om die rande van die boblad en die bodem, wat oor die sykrans uitsteek, te verstewig en bied hulle 'n mate van beskerming teen krake wat by die rand ontstaan. Dit laat die boblad ook meer onafhanklik van die sykrans buig. 'n Randinlegsel wat bloot op die boblad geverf is, is gewoonlik 'n teken van 'n minderwaardige instrument. ==== Binnekant ==== [[Lêer:Soundpost end.jpg|duimnael|regs|upright=0.55|Die stemstok, deur 'n f-gat gesien]] Enkele onderdele bevind hulle binne-in die klankkas. Die basbalk is 'n lys van sparhout wat effens skuins teenoor die nerfrigting loop en onder 'n ligte voorspanning teen die binnekant van die boblad gelym word. Dit verhoog sowel die anisotropie as die styfheid van die boblad. Die basbalk loop asimmetries onder die kamvoet aan die baskant. Die stemstok (ook die "siel" of "stem" genoem) en die presiese plasing daarvan beïnvloed en reguleer die klank van die viool aansienlik. Dit is 'n silindriese staaf van sparhout (ongeveer 6&nbsp;mm in deursnee) wat tussen die boblad en die bodem ingepas, maar nie vasgelym word nie, op 'n sorgvuldig gekose plek ongeveer drie millimeter onder die kamvoet teenoor die basbalk (die diskantvoet), wat dit help ondersteun. Dit beïnvloed ook die trillingsmodusse van die boblad en die bodem van die instrument. Boonste, onderste en hoekblokke asook dun voeringstroke binne-in die klankkas dien om die sye te verstewig. Die blokke is van sparhout, die voeringstroke van spar of wilg. === Hals en toets === Die hals word in 'n trapesiumvormige uitsparing van die klankkas gelym. Dit is ongeveer 13&nbsp;cm lank en word met die toets (ongeveer 27&nbsp;cm lank) verlym, wat ongeveer 14&nbsp;cm oor die klankkas uitsteek. Die hals is gewoonlik van esdoringhout met 'n vlamtekening wat by dié van die sye en die bodem pas. Die toets word meestal van fynporige [[ebbehout]] gemaak, wat besonder hard en slytvas is en ook weens sy skoonheid verkies word. Seldener, veral by eenvoudiger instrumente, word ander houtsoorte gebruik, byvoorbeeld [[peer]]boomhout, wat swart gekleur of geverf word om die voorkoms van die edeler ebbehout na te boots. Voordat ebbehout in Europa as grondstof beskikbaar was, is alle instrumente met toetse van vrugtebome se hout toegerus. Dié het deur herstelwerk en verbouings feitlik volledig van die instrumente verdwyn. Toetse word tot 'n bepaalde dwarskromming afgewerk en het 'n klein lengtegewyse holte, wat by die laer snare iets meer uitgesproke is, veral wanneer die instrument vir derm- of sintetiese snare bedoel is. Sommige ou viole (en sommige wat oud gemaak is om te lyk) het 'n ingeënte krul, wat aan 'n lymnaat tussen die skroefkas en die hals te herken is. By baie egte ou instrumente is die hals teen 'n effens groter hoek herplaas en met ongeveer een sentimeter verleng. Die halsenting maak dit moontlik om die oorspronklike krul van 'n barokviool te behou wanneer die hals aan moderne standaarde aangepas word. === Skroefkas en krul === [[Lêer:Violin peg strings.jpg|duimnael|links|upright=0.45|Krul en skroefkas, korrek besnaar]] Aan die boonste, smal ent van die toets is 'n saal, die bosaal van die viool. Daaroor loop die snare die skroefkas in. Hier bevind hulle die vier koniese stemskroewe waarmee die snare van die instrument gestem word. Weens die meganiese belasting tydens die stem bestaan die stemskroewe altyd uit hardehout, meestal ebbehout of palissander, seldener buksboom. Die stemskroewe is tapsgewys en pas in gate in die skroefkas, waar hulle deur die wrywing van hout op hout in plek gehou word; deur tydens die draai gepaste druk langs die as van die skroef uit te oefen, kan die speler die wrywing vergroot of verklein. Die skroefkas eindig in 'n krul (selde in 'n vroue- of leeukop). Dit is fyn gesnede hout wat gewoonlik die vorm van 'n slakkehuis het, waarvandaan die naam. Die krul is saam met ander boukundige besonderhede 'n belangrike herkenningsteken by die herkomsondersoek van ou instrumente. === Kam === [[Lêer:Violin bridge 2 views.jpg|duimnael|regs|Voor- en agteraansig van 'n vioolkam]] Die kam (of brug) van fynjarige esdoringhout word tussen die boblad en die snare ingesit. Dit is 'n presies gesnyde stuk hout wat sonder bevestiging op die boblad staan en deur die spanning van die snare wat daaroor loop, in die korrekte posisie gehou word. Dit vorm die onderste ankerpunt van die trillende lengte van die snare en dra hul trillings op die klankkas oor.<ref>{{cite web |url=http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |title=Helge Marsel, Geigen- und Gambenbau in Klagenfurt, Austria |date=2019-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205094013/http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |archive-date=2019-02-05 |url-status=dead |access-date=2019-02-05}}</ref> Die boonste kromming van die kam hou die snare in 'n boog op die regte hoogte bo die toets, sodat elkeen afsonderlik met die strykstok bespeel kan word. === Staartstuk === [[Lêer:Tailpieceandbridge.JPG|upright=0.7|duimnael|links|Nabyskoot van 'n staartstuk met 'n [[fleur-de-lis]]]] Die snare loop van die skroefkas oor die kam tot by die staartstuk. Dit behoort, net soos die stemskroewe, tot die speeltegnies noodsaaklike toerusting van die instrument, en daarom word om estetiese redes vir die stemskroewe en die staartstuk meestal dieselfde hout gekies. Die staartstuk anker die snare aan die onderste ronding van die viool deur middel van 'n staartdraad wat oor die ondersaal loop en om 'n eindknop van ebbehout lus (soms verwarrend die "eindpen" genoem, soos die tjello se pen), wat in 'n taps gat in die onderste blok pas. Die E-snaar het dikwels 'n fynstemmer, 'n hefboompie wat deur 'n klein skroef met die vingers gedraai word. Fynstemmers kan ook op die ander snare aangebring word, veral op studente-instrumente, en is soms in die staartstuk ingebou. Hulle stel die speler in staat om klein veranderinge aan die toonhoogte van 'n snaar te maak. === Snare === Snare is aanvanklik van skaapderm gemaak (algemeen bekend as "katderm", wat ondanks die naam nie van katte gekom het nie), of eenvoudig "derm", wat gerek, gedroog en gedraai is. In die vroeë jare van die 20ste eeu is snare van óf derm óf staal gemaak. Moderne snare kan van derm bestaan, wat met silwer- of aluminiumdraad omspin kan wees, van soliede [[staal]], gevlegte staal of verskeie sintetiese materiale soos Perlon, met verskillende metale omspin en soms met [[silwer]] geplateer. Die hoogste snaar (die ''chanterelle''), die E-snaar, is meestal onomspinde, gewone of geplateerde staaldraad. Dermsnare reageer sterker op veranderinge in temperatuur en humiditeit en is nie meer so algemeen soos vroeër nie, maar baie spelers gebruik hulle om 'n spesifieke klank te verkry, veral in die historiese uitvoeringspraktyk van [[Barokmusiek]]. Snare het gewoonlik 'n gekleurde [[sy]]omwikkeling aan albei ente, om die snaar (G-, D-, A- of E-snaar) te identifiseer en om wrywing teen die stemskroewe te bied. Snare het 'n beperkte lewensduur. Wanneer olie, vuil, korrosie en hars mettertyd ophoop, kan die massa van die snaar oor sy lengte ongelyk word. Afgesien van ooglopende dinge, soos 'n omwikkeling wat deur slytasie loskom, vervang spelers gewoonlik 'n snaar wanneer dit nie meer "suiwer" speel nie (met goeie intonasie op die flageolettone) en die gewenste toon, helderheid en intonasie verloor. Die lewensduur hang van die kwaliteit van die snaar en die speelintensiteit af. Die snare word in [[kwint]]e op die tone g – d¹ – a¹ – e² gestem. Die tabel toon die frekwensies van die snare by verskillende kamertone (sien ook [[#Stem|Stem]]). {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Snaar ! rowspan="2"| Toon/noot ! colspan="3"| Frekwensie by 'n kamertoon (a¹) van |- ! 443 Hz ! 442 Hz ! 440 Hz |- |style="text-align:left"| '''1''' (hoogste snaar) | '''e²''' | 664,50&nbsp;Hz | 663,00&nbsp;Hz | 660,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''2''' | '''a¹''' | 443,00&nbsp;Hz | 442,00&nbsp;Hz | 440,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''3''' | '''d¹''' | 295,33&nbsp;Hz | 294,67&nbsp;Hz | 293,33&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''4''' (laagste snaar) | '''g''' | 196,89&nbsp;Hz | 196,44&nbsp;Hz | 195,56&nbsp;Hz |} === Lym en lak === Die dele van die klankkas word aanmekaar gelym, daarna die hals aan die klankkas en dan die toets aan die hals. Hiervoor word beenlym (warm lym) of huidlym gebruik in plaas van gewone wit lym, om verskeie redes. Dit is wateroplosbaar en word by 'n temperatuur van ongeveer 50 tot 60&nbsp;°C sag, sodat 'n ervare vioolbouer die instrument sonder probleme uitmekaar kan haal sonder om die hout of die lak te beskadig. Huidlym kan 'n dunner las as die meeste ander lymsoorte maak en is omkeerbaar (bros genoeg om met sorgvuldig toegepaste krag te kraak en met warm water verwyderbaar) wanneer die instrument uitmekaar gehaal moet word. Omdat vars huidlym aan ou huidlym kleef, kan by die herstel van 'n las meer van die oorspronklike hout behoue bly; moderner lymsoorte moet heeltemal skoongemaak word voordat 'n nuwe las hou, wat gewoonlik meebring dat saam met die ou lym ook 'n bietjie hout afgeskraap word. Swakker, verdunde lym word gewoonlik gebruik om die boblad aan die sye en die bosaal aan die toets te bevestig, omdat algemene herstelwerk die verwydering van hierdie dele vereis. Die lak beskerm die hout van die instrument en bewaar sy trillingseienskappe. Dit kan die klank aansienlik beïnvloed, maar nie duidelik verbeter nie. 'n Onvakkundig aangebragte lak kan die klank van 'n instrument "doodmaak", dit wil sê die trillingsvermoë van die boblad sterk beperk. === Asimmetrie === Die viool lyk op die eerste gesig simmetries, maar dit is nie so nie. 'n Regs-links-asimmetrie is die duidelikste sigbaar aan die posisie van die kenstuk en die skouersteun, maar ook aan ander kenmerke: die posisie van die basbalk en die stemstok binne-in die klankkas, die verspringende plasing van die stemskroewe in die skroefkas, die besnaring met snare van verskillende dikte en die verskillende houtnerf aan die twee kante. Die rangskikking van die snare (die dikwels gebruikte E-snaar vir hoë tone bevind hom, vanuit die violis gesien, regs) is daarop afgestem dat die regterhand van die violis die strykstok hanteer. Die taak van die linkerhand tydens die spel is om die snare te gryp. Die viool word met die onderkaak (of die ken, na gewoonte) en die sleutelbeen- of skouerstreek vasgehou. Linkshandiges speel die viool gewoonlik op dieselfde manier as regshandiges. Daar word wel ook viole vir linkshandiges gebou, waarby die snare omgekeerd gerangskik is, maar tot dusver baie min.<ref>Andrea Hayek-Schwarz: [http://www.linkehand.at/wissenh.php ''Musizieren mit links – Musizierende Linkshänder_innen''] linkehand.at, 2012.</ref> Linkshandige viole is in orkeste gewoonlik nie welkom nie. Die rede is enersyds dat violiste wat langs mekaar sit, met hul instrumente of elmboë te na aan mekaar kan kom wanneer hulle spieëlbeeldig speel. Andersyds is eenvormige bewegings binne die stemgroepe van die orkes vir die toeskouer 'n esteties oortuigende gesig, wat 'n enkele violis wat anders stryk, sou versteur.<ref>[https://www.mittelbayerische.de/region/regensburg-land-nachrichten/orchester-moegen-keine-linkshaender-21364-art820736.html ''Orchester mögen keine Linkshänder''] mittelbayerische.de, 17 Augustus 2012; sien die laaste twee paragrawe van die artikel.</ref> In 2007 het die linkshandige violis Martial Gauthier, wat met die linkerhand stryk, in Cremona 'n lesing oor linkshandige vioolspel gehou.<ref>[https://www.nmz.de/artikel/war-paganini-linkshaender ''War Paganini Linkshänder? – Gedanken über ein Tabu-Thema der Streicherpädagogik''.] In: ''neue musikzeitung.'' 7/2007; besoek op 20 Julie 2016.</ref> === Toonomvang === [[Lêer:Range violin.svg|duimnael|regs|Toonomvang van die viool]] [[Lêer:Spectrumgstring.jpg|upright=1.15|duimnael|regs|Driedimensionele spektrumdiagram van die botone van 'n viool se G-snaar (voorgrond). Die toonhoogte wat ons hoor, is die piek by ongeveer 200&nbsp;Hz.]] Die stemming g – d¹ – a¹ – e² stem ooreen met G₃, D₄, A₄ en E₅ in wetenskaplike toonhoogtenotasie. Die laagste noot van 'n normaal gestemde viool is dus G₃, die G onder die middel-C (C₄). (By seldsame geleenthede kan die laagste snaar tot 'n kwart laer, na D₃, gestem word.) Die hoogste speelbare noot is minder duidelik omskryf: E₇, die E twee oktawe bo die los snaar (wat op E₅ gestem is), kan as 'n praktiese grens vir orkesvioolpartye beskou word,<ref>Piston, Walter (1955). ''Orchestration'', p. 45.</ref> maar dit is dikwels moontlik om hoër te speel, afhangende van die lengte van die toets en die vaardigheid van die violis. Nog hoër note (tot C₈) kan voortgebring word deur die snaar tot by die einde van die toets te gryp en/of deur kunsmatige flageolettone te gebruik. === Akoestiek === [[Lêer:Bowed violin string in slow motion.gif|duimnael|regs|Die Helmholtz-hoek wat heen en weer langs die snaar beweeg<ref>{{cite web |url=https://plus.maths.org/content/why-violin-so-hard-play |title=Why is the violin so hard to play? |author=Jim Woodhouse en Paul Galluzzo |date=2004-09-01 |access-date=2025-06-22}}</ref>]] Die gewelfde vorm, die dikte van die hout en sy fisiese eienskappe bepaal die klank van 'n viool. Patrone van die [[nodus (fisika)|nodusse]] wat deur sand of glinsters op die blaaie gevorm word wanneer dié by bepaalde frekwensies in trilling gebring word, sogenaamde Chladni-patrone, word soms deur vioolbouers gebruik om hul werk te kontroleer voordat hulle die instrument saamstel.<ref>{{Cite web|url=http://www.catgutacoustical.org/people/cmh/laird3.htm|title=Carleen Maley Hutchins' Work With Saunders|publisher=Violin Society of America|last=Laird|first=Paul R.|access-date=2008-09-26}}</ref> Vanweë die oppervlakstruktuur van die perdehaar, versterk deur die aanbring van hars (kolofonium), het die strykstokbehaarsel 'n hoë kleefkrag uit statiese [[wrywing]]. Wanneer die snaar met die aangelegde strykstok gestryk word, word dit daarom aanvanklik in die strykrigting meegeneem, totdat die terugstelkrag van die snaar groter word as die statiese wrywing tussen die stokhare en die snaar: die snaar skiet teen die strykrigting terug. By die korrekte keuse van strykplek, stryksnelheid en stokdruk word die snaar aan die einde van hierdie beweging weer deur die strykstok gegryp en opnuut meegeneem (die glip-kleef-effek), sodat die snaar voortdurend aangedryf tril. Hoeveel keer per sekonde hierdie proses hom herhaal, hang af van die frekwensie van die gespeelde toon, dit wil sê van die effektiewe snaarlengte. Die uitwyking van die aangedrewe punt van die snaar beskryf met verloop van tyd 'n elliptiese baan, met die langer as ongeveer in die strykrigting georiënteer. Die snaar self het 'n baie klein werkoppervlak en versit dus slegs 'n geringe hoeveelheid lug, te min om 'n toon voort te bring wat vir die menslike oor duidelik hoorbaar is. Die klankkas werk as 'n impedansie-omsetter. Deur die oordrag van die trillings van die snaar op die klankkas word die [[amplitude]] van die trillings wel aansienlik kleiner, maar die uitstralingsoppervlak word soveel vergroot dat 'n goeie koppeling met die lug en 'n vir die oor waarneembare toon ontstaan. Hierdie omsetting volg uiters komplekse patrone. Die kam, waarop die snaar rus, word aangedryf om die snaartrilling in die strykvlak te volg. Die boblad, waarop die kam rus, kan egter net loodreg op die strykvlak tril. Dit dwing die kam tot 'n skommelbeweging waarby die twee kamvoete die twee helftes van die boblad afwisselend belas en ontlas. By so 'n wipbeweging, waar die draai-as presies in die middel van die kam lê, sou die twee helftes van die boblad egter teen mekaar werk, wat met volumeverlies en klankveranderinge gepaard sou gaan. Dit word teengewerk deur onder die regter kamvoet 'n stafie – die stemstok – vas te klem. Dié belemmer eers die regter kamvoet, waardeur die draai-as van hierdie skommelbeweging na regs verskuif en byna al die werk (dié van die lae frekwensies) deur die linker kamvoet verrig word. Om 'n beter verspreiding van die trillings wat daar afgegee word oor die boblad te bereik, word boonop aan die onderkant van die boblad onder die linker kamvoet die basbalk onder spanning vasgelym, wat die linker kamvoet veral by hoë frekwensies belemmer, dit wil sê die draai-as verskuif vir dié frekwensies na links. Afhangende van die frekwensie van die gespeelde toon is die linker (lae frekwensies) of die regter (hoë frekwensies) kamvoet aktiewer, waardeur die trillings in die een geval meer deur die boblad (ondersteun deur die basbalk), in die ander deur die boblad en (oorgedra deur die stemstok) die bodem afgegee word. By lae frekwensies tril bodem en boblad dus teen mekaar, en die ingeslote lugvolume vorm 'n breëband-holteresonator wat klankuitstraling deur die f-gate bewerkstellig. === Groottes === [[Lêer:LembeyeLembeyon.jpg|duimnael|links|'n {{Frac|1|16}}-viool en 'n volgrootte ({{Frac|4|4}}) viool]] Buiten die standaard "volgrootte" ({{Frac|4|4}}) word viole ook in sogenaamde breukgroottes van {{Frac|7|8}}, {{Frac|3|4}}, {{Frac|1|2}}, {{Frac|1|4}}, {{Frac|1|8}}, {{Frac|1|10}}, {{Frac|1|16}}, {{Frac|1|32}} en selfs {{Frac|1|64}} gebou. Hierdie kleiner instrumente word algemeen deur jong spelers gebruik wie se vingers nie lank genoeg is om die korrekte posisies op volgrootte-instrumente te bereik nie. Die regte grootte van die instrument word gewoonlik volgens die armlengte bepaal.<ref>{{cite web |url=https://www.vionoble.de/violine-viola-cello-groesse-ermitteln/ |title=Die richtige Größe ermitteln für Geige: Bratsche: Cello |website=Violinoble.de |access-date=2022-06-13}}</ref> Hoewel die breukgroottes in 'n sekere sin met die afmetings van die instrumente verband hou, is hulle nie as letterlike beskrywings van die relatiewe verhoudings bedoel nie. 'n {{Frac|3|4}}-instrument is byvoorbeeld nie driekwart van die lengte van 'n volgrootte-instrument nie. Die lengte van die klankkas (sonder die hals) van 'n volgrootte- of {{Frac|4|4}}-viool is 356&nbsp;mm, en kleiner by sommige 17de-eeuse modelle. Die klankkas van 'n {{Frac|3|4}}-viool is 335&nbsp;mm lank en dié van 'n {{Frac|1|2}}-viool 310&nbsp;mm; 'n {{Frac|3|4}}-viool is dus net omtrent 6&nbsp;% kleiner as 'n "hele" en 'n {{Frac|1|2}}-viool net omtrent 12&nbsp;%. By die viool se naaste familielid, die altviool, word die grootte as klankkaslengte in sentimeter aangegee eerder as in breukgroottes. 'n Volgrootte-altviool is gemiddeld 40&nbsp;cm, maar elke volwassene bepaal self watter grootte altviool hy of sy gebruik. Soms gebruik 'n volwassene met 'n klein liggaamsbou 'n sogenaamde {{Frac|7|8}}-viool in plaas van 'n volgrootte-instrument. Hierdie instrumente, wat soms 'n "damesviool" genoem word, is effens korter as 'n volgrootte-viool, maar is geneig om hoëkwaliteit-instrumente te wees wat 'n klank kan voortbring wat met dié van goeie volgrootte-viole vergelykbaar is. Die groottes van vyfsnarige viole kan van dié van die normale viersnarige verskil. Die instrument wat in die vioolokted met die viool ooreenstem, is die mezzoviool, wat dieselfde as 'n viool gestem word, maar 'n effens langer klankkas het. Die snare van die mezzoviool is net so lank soos dié van die standaardviool. Hierdie instrument is nie in algemene gebruik nie.<ref>{{Cite web|url=https://nvfa.org/8tet.html|title=The New Violin Family|author=The New Violin Family Association, Inc|date=2020-04-04|website=The New Violin Family}}</ref> == Toebehore == === Kenstuk en skouersteun === Die kenstuk vergemaklik dit om die instrument tussen die ken en die skouer vas te hou en verhoed boonop dat vog van die vel die lak aantas, oplos en uiteindelik die hout op daardie plek toenemend verswak. Dit bestaan meestal uit ebbehout, word met spanskroewe aan die instrument vasgeklem en bevind hom tydens die spel tussen die instrument en die ken. Die skouersteun dien om die individuele anatomie van die speler tussen die liggaam en die instrument te vereffen. Veral die lengte van die nek asook die breedte en natuurlike stand van die skouers bepaal hoe die skouersteun gevorm moet wees. Dit word telkens onmiddellik voor die spel opnuut gemonteer. Jonger spelers wat met skouersteune sukkel, gebruik soms 'n spons met 'n rek in plaas daarvan. === Strykstok === [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|regs|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] 'n Viool word gewoonlik met 'n strykstok bespeel, wat bestaan uit 'n stok met 'n lint van perdehaar wat tussen die punt (kop) en die slof aan die teenoorgestelde ente gespan is. 'n Tipiese vioolstrykstok is in die geheel ongeveer 75&nbsp;cm lank en weeg 55 tot 65&nbsp;g. Altvioolstrykstokke is ongeveer 5&nbsp;mm korter en 10&nbsp;g swaarder. Belangrik is die gewigsverdeling: die swaartepunt moet 24 tot 25&nbsp;cm van die begin van die stok af lê (sonder die skroef gemeet).<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, p. 58.</ref> Die stok word meestal van [[Pernambuco|pernambukhout]] (ook bekend as Brasiliaanse hout) gemaak. Goeie pernambukhout het reguit gegroei met parallel lopende vesels; die stok kan besonder dun uitgewerk word en het ondanks die nodige stabiliteit die gewenste elastisiteit. Pernambukhout is dus besonder geskik vir hoëkwaliteit-strykstokke. Omdat die voorkoms van hierdie houtsoort beperk is, word dit moeiliker om goeie kwaliteite te bekom. Ander tradisionele materiale vir duurder stokke sluit slanghout in. Daarom word deesdae ook strykstokke van koolstofveselversterkte plastiek ("koolstofvesel") gebruik, op alle vlakke van vakmanskap, onder andere om by grensoorgange probleme met die [[Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora|CITES]]-verdrag te vermy; baie professionele musikante beskou hul klank- en speeltegniese eienskappe egter as nie gelykwaardig nie. Goedkoop strykstokke vir studente word van minder duur houtsoorte of van veselglas gemaak; sommige veselglas-studentestokke gebruik 'n plastiekhuls as greep en omwikkeling tegelyk. Aan die onderste ent van die stok is die slof van ebbehout, [[ivoor]] of skilpaddop, meestal versier met 'n ronde perlemoerinlegsel, die sogenaamde "oog". Suiwer metaalinlegwerk as versiering kom ook voor. By die slof is 'n skroef wat die hare stywer of losser maak. Net voor die slof beskerm 'n duimkussing van [[leer (stof)|leer]] (die greep) en 'n omwikkeling die stok en bied hulle 'n stewige houvas vir die speler se hand. Tradisionele omwikkelinge is van draad (dikwels silwer of versilwer), sy of [[balein]] ("walvisbeen", nou vervang deur afwisselende stroke bruin en swart plastiek). Tussen die slof en die punt van die stok word die stokhare gespan; dit word die behaarsel genoem. Afhangende van die dikte word ongeveer 150 tot 220 hare uit die stert van hingste van bepaalde perderasse gebruik, tradisioneel van 'n skimmelperd (wat oorwegend wit hare het). Sommige goedkoper strykstokke gebruik sintetiese vesel. Deur die skroef te draai word die hare gespan, en na elke speelsessie moet die hare weer ontspan word. Die hare bring die snare deur daaroor te stryk in trilling. Daarvoor moet die hare gereeld met vaste hars (kolofonium, 'n natuurlike boomhars) behandel word om dit effens klewerig te maak, wat bereik word deur die stok herhaaldelik oor 'n harsblok te stryk. Afhangende van die gebruik en die kwaliteit van die hare moet die behaarsel na twee maande tot uiterlik na 'n jaar vernuwe word. == Stem == [[Lêer:Violin - open strings notes.PNG|regs|duimnael|Die toonhoogtes van die los snare van 'n viool. Die nootname staan onder die notebalk en hul Franse solfège-ekwivalente daarbo: G = sol; D = re; A = la; E = mi. {{audio|Violin open strings.mid|Speel}}]] Viole word gestem deur die stemskroewe in die skroefkas onder die krul te draai of deur die fynstemmerskroewe by die staartstuk te verstel. Alle viole het stemskroewe; fynstemmers is opsioneel. Die meeste fynstemmers bestaan uit 'n metaalskroef wat 'n hefboom beweeg wat aan die ent van die snaar vas is. Hulle maak baie klein toonhoogteverstellings veel makliker as die stemskroewe. Deur 'n fynstemmer kloksgewys te draai, word die toon hoër (omdat die snaar onder groter spanning is), en antikloksgewys word dit laer (omdat die snaar onder minder spanning is). Fynstemmers op al vier snare is baie nuttig by snare met 'n staalkern, en sommige spelers gebruik dit ook met sintetiese snare. Omdat moderne E-snare van staal is, word vir dié snaar byna altyd 'n fynstemmer aangebring. Fynstemmers word nie met dermsnare gebruik nie, wat meer [[Young se modulus|elasties]] is as snare met 'n staal- of sintetiese kern en nie voldoende op die baie klein bewegings van fynstemmers reageer nie. Om 'n viool te stem, word die A-snaar eers op 'n standaardtoonhoogte gestem (gewoonlik A = 440&nbsp;[[hertz|Hz]]; orkeste in Duitsland en Oostenryk stem met 'n kamertoon van 443&nbsp;Hz, in Switserland oorwegend op 442&nbsp;Hz). Wanneer die viool saam met 'n instrument met vaste toonhoogte soos 'n [[klavier]] of [[trekklavier]] speel, word dit na die ooreenstemmende noot op daardie instrument gestem en nie na enige ander stemverwysing nie. Die hobo is gewoonlik die instrument waarna orkeste met viole stem, aangesien sy klank deurdringend is en bo die ander houtblasers uit gehoor kan word. Die ander snare word dan in intervalle van reine kwinte teen mekaar gestem deur hulle paarsgewys te stryk. Vir solospel word soms 'n effens hoër stemming gebruik om die instrument 'n helderder klank te gee; omgekeerd word Barokmusiek soms met laer stemminge gespeel om die klank van die viool sagter te maak. Na die stem kan die kam van die instrument nagegaan word om te verseker dat dit reguit staan en tussen die binneste kepe van die f-gate gesentreer is; 'n skewe kam kan die klank van 'n andersins goed geboude viool aansienlik beïnvloed. Na lang gebruik kan die stemskroewe en hul gate verslyt raak, sodat die skroewe onder spanning makliker glip. 'n Glippende stemskroef laat die toonhoogte van die snaar effens daal, of, as die skroef heeltemal los raak, laat die snaar sy spanning heeltemal verloor. 'n Viool waarvan die stemskroewe glip, moet deur 'n vioolbouer of vioolhersteller herstel word. Stemskroefsmeer, gereeld gebruik, kan die intrede van sulke slytasie vertraag terwyl dit die skroewe glad laat draai. Die stemming G–D–A–E word vir die meeste vioolmusiek gebruik, insluitend klassieke musiek, jazz en volksmusiek. Ander stemminge word soms gebruik; die G-snaar kan byvoorbeeld tot A opgestem word. Die gebruik van nie-standaardstemminge in klassieke musiek staan as ''[[scordatura]]'' bekend; in sommige volksmusiekstyle word dit kruisstemming genoem. Een beroemde voorbeeld van scordatura in die klassieke musiek is [[Camille Saint-Saëns]] se ''Danse macabre'', waar die E-snaar van die soloviool na E♭ verlaag word om 'n spookagtige dissonansie aan die komposisie te verleen. Ander voorbeelde is die derde deel van ''Contrasts'' van [[Béla Bartók]], waar die E-snaar na E♭ en die G-snaar na G♯ gestem word, [[Niccolò Paganini]] se Eerste Vioolkonsert, waar al vier snare 'n halftoon hoër gestem moet word, en die Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber, waarin elke deel 'n ander scordatura-stemming het. In die Indiese klassieke en ligte musiek word die viool in die Suid-Indiese styl waarskynlik op D♯–A♯–D♯–A♯ gestem. Aangesien daar in die Indiese klassieke musiek geen begrip van absolute toonhoogte is nie, kan musikante enige gerieflike stemming gebruik om hierdie relatiewe intervalle tussen die snare te behou. Nog 'n algemene stemming met hierdie intervalle is B♭–F–B♭–F, wat met Sa–Pa–Sa–Pa in die Indiese karnatiese klassieke styl ooreenstem. In die Noord-Indiese Hindoestaanse styl is die stemming gewoonlik Pa–Sa–Pa–Sa in plaas van Sa–Pa–Sa–Pa, wat byvoorbeeld met F–B♭–F–B♭ kan ooreenstem. In die Iranse klassieke musiek en ligte musiek het die viool in elke ''dastgah'' 'n ander stemming;<ref>Edith Gerson-Kiwi: ''The Persian Doctrine of Dastga-Composition. A phenomenological study in the musical modes.'' Israel Music Institute, Tel Aviv 1963, p. 15.</ref> dit word waarskynlik op E–A–E–A in Dastgāh-e Esfahan gestem, in Dastgāh-e Šur op E–A–D–E en E–A–E–E, en in Dastgāh-e Māhur op E–A–D–A. In die Arabiese klassieke musiek word die A- en E-snaar 'n heeltoon verlaag, dit wil sê G–D–G–D, om die spel van Arabiese ''maqams'' te vergemaklik, veral dié met kwarttone. Hoewel die meeste viole vier snare het, is daar viole met bykomende snare, sommige met soveel as sewe. Sewe word algemeen as die maksimum aantal snare beskou wat op 'n strykinstrument prakties is; met meer as sewe snare sou dit onmoontlik wees om enige bepaalde binnesnaar afsonderlik met die strykstok te bespeel. Viole met sewe snare is baie skaars. Die ekstra snare op sulke viole is gewoonlik laer as die G-snaar en word gewoonlik (van die hoogste bygevoegde snaar na die laagste) op C, F en B♭ gestem. As die speellengte van die instrument, dit wil sê die snaarlengte van die bosaal tot die kam, gelyk is aan dié van 'n gewone volgrootte-viool (effens minder as 33&nbsp;cm), kan dit met reg 'n viool genoem word. Sommige van hierdie instrumente is ietwat langer en moet as altviole beskou word. Viole met vyf of meer snare word tipies in jazz of volksmusiek gebruik. Sommige spesiaal gemaakte instrumente het ekstra snare wat nie gestryk word nie, maar deur die trillings van die gestrykte snare meeklink. == Speeltegniek == === Houding === [[Lêer:Man Playing Violin on Bench at Park.jpg|duimnael|upright=0.75|'n Man speel viool op 'n parkbank]] Die viool word sittend of staande bespeel. Soliste (of hulle alleen, met 'n klavier of met 'n orkes speel) speel meestal staande, tensy 'n fisieke gestremdheid dit verhoed, soos in die geval van [[Itzhak Perlman]]. In die orkes en in kamermusiek word daar daarenteen gewoonlik sittend gespeel. In die 2000's en 2010's het sommige orkeste wat Barokmusiek uitvoer (soos die Freiburger Barockorchester) al hul violiste en altvioliste, solo en ensemble, staande laat speel. Die viool rus aan die linkerkant op die skouer en bors van die violis en word, afhangende van die houding of draai van die kop, deur die linkerkant van die onderkaak, soms deur die ken, op die kenstuk vasgehou en deur die linkerskouer ondersteun, dikwels met behulp van 'n skouersteun. Die kaak en die skouer moet die viool stewig genoeg vashou sodat dit stabiel bly wanneer die linkerhand van 'n hoë posisie ('n hoë noot ver op die toets) na 'n lae (nader aan die skroefkas) beweeg. In die Indiese houding word die stabiliteit van die viool verseker deur die krul wat op die sy van die voet rus. Van die linkerhand word die duim gebruik om die hals te omvat of as hulp vir bepaalde greeptegnieke. Al die ander vingers speel uitsluitlik op die snare om die gewenste tone vas te lê. Afhangende van die skool neem die linkerhand ook 'n ondersteunende of vashoufunksie van die instrument oor. Die regterhand hanteer die strykstok, waarmee die snare meestal tussen die einde van die toets en die kam gestryk word, in moderne komposisies deels ook agter die kam. Dit word die kontakpunt genoem. Vir die wisselende volume, die klankkleure, die presisie van die artikulasie, die legatospel en meer is dit beslissend met watter kombinasie van gewig, snelheid, kontakpunt (na aan die kam, na aan die toets of tussenin) en kanteling van die stokhare die snare aangeraak word. Hoewel onderwysers die wesenlike belang van 'n goeie houding beklemtoon, sowel ter wille van die kwaliteit van die spel as om die kans op oorbelastingsbeserings te verminder, verskil advies oor wat 'n goeie houding is en hoe dit bereik word in die besonderhede. Almal dring egter aan op die belang van 'n natuurlike, ontspanne posisie sonder spanning of styfheid. Wat byna universeel aanbeveel word, is om die linkerpols reguit (of baie naby daaraan) te hou sodat die vingers van die linkerhand vry kan beweeg en die kans op besering verminder word, en om albei skouers in 'n natuurlike, ontspanne posisie te hou en te vermy om enige van hulle oordrewe op te trek. Dit sou, soos enige ander onnodige spanning, die bewegingsvryheid beperk en die risiko van besering verhoog. 'n Krom houding kan goeie spel belemmer omdat dit die liggaam uit balans bring en die skouers laat optrek. Nog 'n teken van ongesonde spanning is pyn in die linkerhand, wat op te veel druk by die vashou van die viool dui. === Linkerhand en toonhoogte === [[Lêer:Violin first position fingering chart.svg|regs|upright=1.35|duimnael|Vingersettings in die eerste posisie. Hierdie diagram toon net die note van die eerste posisie; daar is hoër note buite dié wat aangedui word.]] [[Lêer:Geigengrifftabelle.svg|duimnael|regs|Greeptabel vir alle toonsoorte]] Die linkerhand bepaal die klinkende lengte van die snaar, en dus die toonhoogte, deur dit met die vingerpunte teen die toets te "gryp" (vas te druk), wat verskillende toonhoogtes voortbring. Aangesien die viool geen frette het om die snare af te stop nie, soos gebruiklik by die [[kitaar]], moet die speler presies weet waar om die vingers op die snare te plaas om met goeie intonasie (suiwer) te speel. Beginners speel los snare en die laagste posisie, naaste aan die bosaal. Studente begin dikwels met relatief maklike toonsoorte, soos A-majeur en G-majeur, en leer toonlere en eenvoudige melodieë. Deur toonlere en arpeggio's te oefen en die gehoor op te lei, "vind" die linkerhand van die violis die note uiteindelik intuïtief deur spiergeheue. Beginners maak soms gebruik van [[kleefband|kleefbandjies]] op die toets vir die korrekte plasing van die linkerhandvingers, maar laat die bandjies gewoonlik gou staan wanneer hulle vorder. Nog 'n algemene merktegniek gebruik kolletjies [[korrigeervloeistof]] op die toets, wat binne 'n paar weke se gereelde oefening afslyt. Hierdie praktyk word ongelukkig soms in plaas van voldoende gehooropleiding gebruik, sodat die plasing van die vingers deur die oog en nie deur die oor gelei word nie. Veral in die vroeë stadiums van die leerproses is die sogenaamde "klinkende tone" nuttig. Daar is nege sulke note in die eerste posisie, waar 'n gegrypte noot 'n unisoon of oktaaf met 'n ander (los) snaar klink en dié laat meeresoneer. Studente gebruik hierdie klinkende tone dikwels om die intonasie van die gegrypte noot te kontroleer deur te luister of dit met die los snaar harmonieer. Wanneer die gegrypte toonhoogte "A" op die G-snaar gespeel word, kan die violis byvoorbeeld terselfdertyd die los D-snaar speel om die intonasie van die gegrypte "A" te toets. As die "A" suiwer is, behoort die "A" en die los D-snaar 'n harmonieuse reine kwart voort te bring. Viole word in reine kwinte gestem, soos al die orkesstrykers (viool, altviool, tjello) behalwe die kontrabas, wat in reine kwarte gestem word. Elke daaropvolgende noot word gegryp op die toonhoogte wat die speler as die harmonieuste ervaar; wanneer 'n violis onbegeleid speel, "speel hy nie konsekwent in óf die getempereerde óf die natuurlike [reine] toonleer nie, maar neig in die geheel om by die Pythagorese toonleer aan te sluit."<ref>Seashore, Carl (1938). ''Psychology of Music'', p. 224. Aangehaal in Kolinski, Mieczyslaw (somer–herfs 1959). "A New Equidistant 12-Tone Temperament", p. 210, ''Journal of the American Musicological Society'', vol. 12, nr. 2/3, pp. 210–214.</ref> Wanneer violiste in 'n [[strykkwartet]] of 'n strykorkes speel, "versoet" die strykers gewoonlik hul stemming om by die toonsoort te pas waarin hulle speel. Wanneer daar saam met 'n instrument met gelykswewende stemming gespeel word, soos 'n klavier, pas vaardige violiste hul stemming by die gelykswewende stemming van die klavier aan om dissonante note te vermy. Die vingers word in die [[musieknotasie]], soos in bladmusiek en etudeboeke, konvensioneel van 1 (wysvinger) tot 4 (pinkie) genommer. Veral in leeruitgawes van vioolmusiek kan syfers bo die note aandui watter vinger gebruik moet word, met ''0'' of ''O'' vir 'n los snaar. Die diagram regs toon die rangskikking van die note wat in die eerste posisie bereik kan word. Wat nie op hierdie diagram gewys word nie, is hoe die afstande tussen die nootposisies kleiner word hoe hoër (in toonhoogte) die vingers van die bosaal af beweeg. Die balke aan die kante van die diagram stel die gebruiklike moontlikhede vir beginners se kleefbandjies voor, by die 1ste, hoë 2de, 3de en 4de vinger. ==== Posisies ==== Die plasing van die linkerhand op die toets word deur "posisies" gekenmerk. Die eerste posisie, waar die meeste beginners begin (hoewel sommige metodes in die derde posisie begin), is die posisie wat die meeste in strykmusiek gebruik word. Musiek wat vir beginnende jeugorkeste gekomponeer is, is dikwels meestal in die eerste posisie. Die laagste noot wat in hierdie posisie in standaardstemming beskikbaar is, is 'n los G₃; die hoogste noot in die eerste posisie word met die vierde vinger op die E-snaar gespeel en klink as B₅. Deur die hand op die hals op te skuif, neem die eerste vinger die plek van die tweede vinger in, wat die speler in die ''tweede posisie'' bring. Deur die eerste vinger die eerste-posisie-plek van die derde vinger te laat inneem, kom die speler in die ''derde posisie'', en so voorts. 'n Verandering van posisie, met die gepaardgaande beweging van die hand, word 'n ''posisiewisseling'' genoem, en doeltreffende posisiewisselings met behoud van suiwer intonasie en 'n gladde legato (verbonde) klank is 'n sleutelelement van die tegniek op alle vlakke. Dikwels word 'n "gidsvinger" gebruik: die laaste vinger wat 'n noot in die ou posisie gespeel het, raak tydens die wisseling voortdurend liggies aan die snaar om op sy korrekte plek in die nuwe posisie uit te kom. In elementêre wisselingsoefeninge word die "gidsvinger" dikwels hoorbaar gemaak terwyl dit op of af langs die snaar gly, sodat die speler die korrekte plasing op die gehoor kan vaslê. Buite hierdie oefeninge behoort dit selde hoorbaar te wees (tensy die speler bewustelik 'n portamento-effek om uitdrukkingsredes toepas). Tydens 'n wisseling in lae posisies beweeg die duim van die linkerhand op of af langs die hals van die instrument om in dieselfde posisie relatief tot die vingers te bly (hoewel die beweging van die duim effens voor of effens na die beweging van die vingers kan plaasvind). In sulke posisies word die duim dikwels as 'n "anker" beskou waarvan die plek bepaal in watter posisie die speler is. In baie hoë posisies kan die duim nie met die vingers meebeweeg nie, omdat die klankkas van die instrument in die pad kom. In plaas daarvan beweeg die duim om die hals van die instrument om by die punt te sit waar die hals die regterronding van die klankkas ontmoet, en bly daar terwyl die vingers tussen die hoë posisies beweeg. 'n Noot wat buite die normale omvang van 'n posisie gespeel word, sonder wisseling, word 'n ''strekking'' genoem. In die derde posisie op die A-snaar sit die hand byvoorbeeld natuurlik met die eerste vinger op D en die vierde op G of G♯. Om die eerste vinger terug na 'n C♯ te strek, of die vierde vinger op na 'n A, vorm 'n strekking. Strekkings word algemeen gebruik waar een of twee note effens buite 'n andersins stewige posisie lê, en het die voordeel dat hulle minder opvallend is as 'n wisseling of 'n snaaroorgang. Die laagste posisie op die viool word die "halwe posisie" genoem. In hierdie posisie is die eerste vinger op 'n "lae eerste-posisie"-noot, byvoorbeeld B♭ op die A-snaar, en die vierde vinger in 'n afwaartse strekking vanaf sy gewone posisie, byvoorbeeld D op die A-snaar, met die ander twee vingers na behoefte tussenin geplaas. Aangesien die posisie van die duim in die "halwe posisie" tipies dieselfde is as in die eerste posisie, kan dit beter as 'n agterwaartse strekking van die hele hand as as 'n egte posisie beskou word. Die bogrens van die viool se omvang word grootliks deur die vaardigheid van die speler bepaal, wat maklik meer as twee oktawe op 'n enkele snaar en vier oktawe op die instrument as geheel kan speel. Posisiename word meestal vir die laer posisies en in metodeboeke en etudes gebruik; om dié rede hoor 'n mens selde verwysings na iets hoër as die sewende posisie. Die hoogste posisie is prakties gesproke die 13de. Baie hoë posisies is om twee redes 'n besondere tegniese uitdaging. Eerstens word die verskil in ligging van die verskillende note in hoë posisies veel kleiner, wat die note moeiliker maak om te vind en in sommige gevalle op die gehoor te onderskei. Tweedens is die veel korter klinkende lengte van die snaar in baie hoë posisies 'n uitdaging vir die regterarm en die strykstok om die instrument doeltreffend te laat klink. Hoe fyner (en duurder) 'n instrument, hoe beter kan dit 'n goeie toon tot bo aan die toets, by die hoogste toonhoogtes op die E-snaar, volhou. Alle note (behalwe dié onder die los D) kan op meer as een snaar gespeel word. Dit is 'n standaardontwerpkenmerk van snaarinstrumente, wat egter van die klavier verskil, wat vir elk van sy 88 note net een plek het. Die noot van die los A op die viool kan byvoorbeeld as die los A gespeel word, of op die D-snaar (in die eerste tot vierde posisie) of selfs op die G-snaar (baie hoog op, in die sesde tot negende posisie). Elke snaar het 'n ander [[toonkleur]], vanweë die verskillende gewigte (diktes) van die snare en die resonansies van ander los snare. Die G-snaar word byvoorbeeld dikwels beskou as 'n baie volle, klankryke klank te hê wat besonder gepas is vir laat-Romantiese musiek. Dit word dikwels in die musiek aangedui met die merk ''sul G'' of ''IV'' ('n Romeinse syfer wat aandui dat op die vierde snaar gespeel moet word; volgens konvensie word die snare van die dunste, hoogste (I) tot die laagste (IV) genommer). Selfs sonder uitdruklike aanwysings in die partituur sal 'n gevorderde violis na eie oordeel en artistieke aanvoeling kies op watter snaar bepaalde note of passasies gespeel word. Wanneer 'n passasie op 'n lae snaar en in 'n hoër posisie gespeel word, hoewel dit op 'n hoër snaar gemakliker gespeel sou kon word, dien dit ook om 'n besondere klankkleur voort te bring. ==== Los snare ==== As 'n snaar gestryk of getokkel word sonder dat 'n vinger dit gryp, word dit 'n ''los snaar'' genoem. Dit gee 'n ander klank as 'n gegrypte snaar, aangesien die snaar by die bosaal vryer tril as onder 'n vinger. Verder is dit onmoontlik om vibrato ten volle op 'n los snaar te gebruik (hoewel 'n gedeeltelike effek verkry kan word deur 'n noot 'n oktaaf hoër op 'n aangrensende snaar te gryp en dié te laat vibreer, wat 'n element van vibrato in die botone inbring). In die klassieke tradisie gebruik violiste dikwels 'n snaaroorgang of posisiewisseling om die verandering van toonkleur wat 'n los snaar meebring, te vermy, tensy die komponis dit aandui. Dit geld veral vir die los E, wat dikwels as hard van klank beskou word. Daar is egter ook situasies waar 'n los snaar spesifiek vir artistieke effek gekies kan word. Dit kom voor in klassieke musiek wat die bourdon van 'n [[orrel]] naboots (soos J.S. Bach in sy Partita in E vir soloviool bereik het), in ''fiddle''-musiek (byvoorbeeld ''Hoedown'') of waar stappe om die los snaar te vermy musikaal onvanpas is (byvoorbeeld in Barokmusiek, waar posisiewisselings minder gebruiklik was). In vinnige passasies van toonlere of arpeggio's kan 'n los E-snaar eenvoudig gerieflikheidshalwe gebruik word as die noot nie tyd het om uit te klink en 'n harde toonkleur te ontwikkel nie. In volksmusiek, ''fiddle''-musiek en ander tradisionele musiekgenres word los snare algemeen om hul resonante toonkleur gebruik. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n gegrypte noot op 'n aangrensende snaar te speel, lewer 'n [[doedelsak]]agtige bourdon, wat komponiste dikwels ter nabootsing van volksmusiek gebruik. Soms is die twee note identies (byvoorbeeld 'n gegrypte A op die D-snaar teen die los A-snaar), wat 'n klinkende soort ''fiddle''-klank gee. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n identiese gegrypte noot te speel, kan ook vereis word wanneer meer volume nodig is, veral in orkesspel. Sommige klassieke vioolpartye het note waarvoor die komponis die violis vra om 'n los snaar te speel, weens die spesifieke klankkarakter wat 'n los snaar skep. ==== Dubbelgrepe, akkoorde en bourdons ==== 'n Dubbelgreep is wanneer twee afsonderlike snare deur die vingers gegryp en gelyktydig gestryk word, wat twee deurlopende tone voortbring (tipiese intervalle sluit tertse, kwarte, kwinte, sekstes en oktawe in). Dubbelgrepe kan in enige posisie aangedui word, hoewel die wydste interval wat natuurlik in een posisie as dubbelgreep gespeel kan word, 'n oktaaf is (met die wysvinger op die laer snaar en die pinkie op die hoër snaar). Nietemin word in gevorderde repertoire soms dubbelgrepe van desiemes of selfs meer vereis, wat 'n gestrekte linkerhandposisie met uitgestrekte vingers tot gevolg het. Die term "dubbelgreep" word dikwels ook gebruik vir die laat klink van 'n los snaar saam met 'n gegrypte noot, hoewel net een vinger 'n snaar gryp. Met die tegniek van die dubbelgreep kan dus tweestemmig gespeel word. Waar drie of vier gelyktydige note aangedui word, "verdeel" die violis gewoonlik die akkoord: drie- of vierstemmige akkoorde word normaalweg gearpeggieer, deur die onderste een of twee note eerste te speel en onmiddellik na die boonste een of twee note voort te gaan, waarby die natuurlike resonansie van die instrument 'n effek voortbring soortgelyk aan asof al vier note gelyktydig geklink het. In sommige omstandighede is 'n "drievoudige greep" moontlik, waar drie note oor drie snare gelyktydig klink. Die strykstok raak nie van nature drie snare tegelyk nie, maar met voldoende stoksnelheid en druk, wanneer die violis 'n drienoot-akkoord "breek", kan die stokhare tydelik oor drie snare gebuig word sodat elkeen gelyktydig klink. Dit word met 'n swaar streek bereik, tipies naby die slof en met die stok op 'n sekere afstand van die kam, en bring 'n harde, aggressiewe toon voort. Dit is so moontlik om drienoot-akkoorde van kort duur, ook verskeie ná mekaar, sonder arpeggio te speel, sodat daar werklik drie stemme gelyktydig klink. Vierstemmige spel sonder arpeggio kan net met 'n spesiaal gekonstrueerde ronde strykstok verwesenlik word. Dubbelgrepe in die orkes word soms ''divisi'' gemerk en tussen die spelers verdeel, sodat een deel van die musikante die laer noot en 'n ander deel die hoër noot speel. Dubbelgrepe (en ''divisi'') kom algemeen in orkesrepertoire voor wanneer die viole begeleiding speel en 'n ander instrument of groep die melodie speel. In sommige genres van die historiese uitvoeringspraktyk (gewoonlik van Barokmusiek en vroeër) word nóg verdeelde akkoorde nóg drievoudige grepe as gepas beskou; sommige violiste arpeggieer alle akkoorde (insluitend gewone dubbelgrepe) deur al die note of die meeste daarvan afsonderlik te speel asof hulle as 'n gebonde figuur geskryf is. Met die ontwikkeling van moderne viole het drievoudige grepe egter natuurliker geword, omdat die kam minder gekrom is. In sommige musiekstyle kan 'n aangehoue bourdon op 'n los snaar gespeel word tydens 'n passasie wat hoofsaaklik op 'n aangrensende snaar geskryf is, om 'n basiese begeleiding te bied. Dit kom meer in volkstradisies as in die klassieke musiek voor. ==== Vibrato ==== [[Lêer:MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv|duimnael|Kyoko Yonemoto speel [[Niccolò Paganini|Paganini]] se Caprice nr. 24 op 'n viool]] [[Lêer:Peter Bissing.png|duimnael|regs|Petrowitsch Bissing was 'n onderwyser in vibratometodiek op die viool<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9-EqAAAAYAAJ&q=PETROWITCH+BISSING&pg=RA2-PA52|publisher=Jacobs' Band Monthly, Volume 4|page=52|year=1919|access-date=16 November 2012|title=The Violin|first=Louis|last=Eaton}}</ref> en het 'n boek met die titel ''Cultivation of the Violin Vibrato Tone'' gepubliseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IwhLMgEACAAJ|title=Cultivation of the Violin Vibrato Tone|first=Petrowitsch|last=Bissing|publisher=Central States Music Publishing Company|access-date=16 November 2012}}</ref>]] Vibrato is 'n tegniek van die linkerhand en -arm waarby die toonhoogte van 'n noot subtiel in 'n polsende ritme wissel. Hoewel verskillende dele van die hand of arm by die beweging betrokke kan wees, is die resultaat 'n beweging van die vingerpunt wat 'n geringe verandering in die trillende snaarlengte meebring, wat 'n golwing in die toonhoogte veroorsaak. Die meeste violiste ossilleer onder die noot, dit wil sê laer in toonhoogte as die eintlike noot, wanneer hulle vibrato gebruik, omdat geglo word dat die waarneming die hoogste toonhoogte in 'n wisselende klank bevoordeel.<ref>{{Cite book|title=String Builder, Book 3: Teacher's Manual |last=Applebaum |first=Samuel |year=1957 |publisher=Alfred Publishing |location=New York |isbn=978-0-7579-3056-0 |page=4 }}. "Now we will discipline the shaking of the left hand in the following manner: Shake the wrist slowly and evenly in 8th notes. Start from the original position and for the second 8th note the wrist is to move backward (toward the scroll). Do this in triplets, dotted 8ths and 16ths, and 16th notes. A week or two later, the vibrato may be started on the Violin. ... The procedure will be as follows: 1. Roll the finger tip from this upright position on the note, to slightly below the pitch of this note."</ref> Vibrato doen min of niks om 'n onsuiwer noot te verbloem; met ander woorde, verkeerd toegepaste vibrato is 'n slegte plaasvervanger vir goeie intonasie. Toonlere en ander oefeninge wat op intonasie gerig is, word tipies sonder vibrato gespeel om die werk makliker en doeltreffender te maak. Musiekstudente word dikwels geleer dat vibrato veronderstel word tensy dit anders in die musiek aangedui is. Dit kan 'n struikelblok wees vir 'n klassiek opgeleide violis wat in 'n styl wil speel wat min of geen vibrato gebruik, soos Barokmusiek in historiese styl en baie tradisionele ''fiddle''-style. Vibrato kan deur 'n gepaste kombinasie van vinger-, pols- en armbewegings voortgebring word. Deur die vingerpunt van die grypende vinger liggies heen en weer te rol, ontstaan vingervibrato. Een metode, ''handvibrato'' (of ''polsvibrato''), behels dat die hand by die pols heen en weer gekantel word om die ossillasie te bewerkstellig. 'n Ander metode, ''armvibrato'', moduleer die toonhoogte deur beweging van die hele onderarm by die elmboog met 'n vaste pols. 'n Kombinasie van hierdie tegnieke stel 'n speler in staat om 'n groot verskeidenheid klankeffekte voort te bring. Die "wanneer", "waarvoor" en "hoeveel" van vibrato is artistieke kwessies van styl en smaak, waarby verskillende onderwysers, musiekskole en musiekstyle verskillende vibratostyle verkies. Oordrewe vibrato kan byvoorbeeld hinderlik word. Akoesties gesproke het die interessantheid wat vibrato aan die klank toevoeg te doen met die manier waarop die mengsel van botone<ref>{{Cite web|url=http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207150243/http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |url-status=dead |archive-date=7 Februarie 2010 |title=The psychoacoustic secret of vibrato |first=Martin |last=Schleske |access-date=11 Februarie 2010 |quote=Accordingly, the sound level of each harmonic will have a periodically fluctuating value due to the vibrato.}}</ref> (of toonkleur) en die rigtingpatroon van die klankuitstraling met veranderinge in toonhoogte verander. Deur die klank ritmies na verskillende dele van die vertrek te "rig",<ref>{{Cite web | last=Curtin | first=Joseph | title=Weinreich and Directional Tone Colour | url=http://www.josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | date=April 2000 | work=Strad Magazine | access-date=23 Mei 2009 | quote=In the case of string instruments, however, not only are they strongly directional, but the pattern of their directionality changes very rapidly with frequency. If you think of that pattern at a given frequency as beacons of sound, like the quills of a porcupine, then even the slight changes in pitch created by vibrato can cause those quills to be continually undulating. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090529062722/http://josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | archive-date=29 Mei 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://knutsacoustics.com/files/weinreich,-g.-directional-tone-color-jasa-1997.pdf |title=Directional tone color |last=Weinreich |first=Gabriel |date=16 Desember 1996 |publisher=Acoustical Society of America |quote=The effect can be visualized in terms of a number of highly directional sound beacons, all of which the vibrato causes to undulate back and forth in a coherent and highly organized fashion. It is obvious that such a phenomenon will help immensely in fusing sounds of the differently directed partials into a single auditory stream; one may even speculate that it is a reason why vibrato is used so universally by violinists—as compared to wind players, from the sound of whose instruments directional tone color is generally absent.}}</ref> voeg vibrato 'n "glans" of "lewendigheid" by die klank van 'n goed geboude viool. Vibrato word grootliks aan die oordeel van die violis oorgelaat. Verskillende soorte vibrato bring verskillende stemminge in 'n stuk, en die wisselende grade en style van vibrato is dikwels kenmerke wat by bekende violiste uitstaan. ==== Vibratotriller ==== 'n Vibrato-agtige beweging kan soms gebruik word om 'n vinnige [[triller]]effek te skep. Om hierdie effek uit te voer, word die vinger bo die vinger wat die noot gryp, net effens van die snaar af geplaas (stewig teen die grypende vinger gedruk) en 'n vibratobeweging uitgevoer. Die tweede vinger raak met elke ossillasie liggies aan die snaar bo die laer vinger, sodat die toonhoogte ossilleer op 'n manier wat soos 'n mengsel van wye vibrato en 'n baie vinnige triller klink. Dit gee 'n minder duidelike oorgang tussen die hoër en die laer noot en word gewoonlik as interpretatiewe keuse toegepas. Hierdie trillertegniek werk net goed vir halftoontrillers of trillers in hoë posisies (waar die afstand tussen die note kleiner is), aangesien dit vereis dat die trillende vinger en die vinger daaronder aan mekaar raak, wat die afstand wat getrill kan word, beperk. In baie hoë posisies, waar die trilafstand kleiner as die breedte van die vinger is, kan 'n vibratotriller die enigste opsie vir trillereffekte wees. ==== Flageolettone ==== [[Lêer:Violin sounds and techniques.ogg|duimnael|regs|Vioolklanke en -tegnieke: los snare (arco en pizzicato); A-majeur-toonleer (arco en pizzicato); begin van 'n A-majeur-toonleer met vibrato; A-majeur-toonleer col legno gespeel; natuurlike flageolettone van 'n A, E en 'n A; kunsmatige flageolet van A₇; flageolet-glissando op die A-snaar]] Deur die snaar liggies met 'n vingerpunt by 'n [[nodus (fisika)|nodus]] aan te raak, sonder om die snaar heeltemal vas te druk, en die snaar dan te tokkel of te stryk, ontstaan flageolettone (harmonieke of botone). In plaas van die normale toon klink 'n hoër noot. Daardeur word die grondfrekwensie gedemp en tril net die ooreenstemmende botone (byvoorbeeld die dubbele of drievoudige frekwensie wanneer die vinger by die helfte of by 'n derde van die snaarlengte geplaas word). Daar ontstaan fluitagtige tone. Elke nodus lê by 'n heeltallige deling van die snaar, byvoorbeeld halfpad of 'n derde langs die lengte van die snaar. 'n Instrument wat goed reageer, laat talle moontlike flageoletnodusse langs die lengte van die snaar klink. Flageolettone word in die musiek óf met 'n sirkeltjie bo die noot wat die toonhoogte van die flageolet bepaal, óf met ruitvormige nootkoppe aangedui. Daar is twee soorte: ''natuurlike flageolettone'' en ''kunsmatige flageolettone'' (ook ''valse flageolettone'' genoem). Natuurlike flageolettone word op 'n los snaar gespeel. Die toonhoogte van die los snaar wanneer dit getokkel of gestryk word, word die grondfrekwensie genoem. Flageolettone word ook ''botone'' of ''deeltone'' genoem. Hulle kom voor by heeltallige veelvoude van die grondtoon, wat die eerste harmoniek genoem word. Die tweede harmoniek is die eerste botoon (die oktaaf bo die los snaar), die derde harmoniek is die tweede botoon, en so voorts. Die tweede harmoniek lê in die middel van die snaar en klink 'n oktaaf hoër as die toonhoogte van die snaar. Die derde harmoniek verdeel die snaar in derdes en klink 'n oktaaf en 'n kwint bo die grondtoon, en die vierde harmoniek verdeel die snaar in kwarte en klink twee oktawe bo die eerste. Die klank van die tweede harmoniek is die helderste van almal, omdat dit 'n gemeenskaplike nodus met al die daaropvolgende ewe harmonieke (4de, 6de, ens.) het. Die derde en die daaropvolgende onewe harmonieke is moeiliker om te speel, omdat hulle die snaar in 'n onewe aantal trillende dele verdeel en nie so baie nodusse met ander harmonieke deel nie. Kunsmatige flageolettone is moeiliker om voort te bring as natuurlike, aangesien hulle behels dat die snaar gegryp én 'n flageolet op die gegrypte noot gespeel word. Met die ''oktaafraam'' (die normale afstand tussen die eerste en die vierde vinger in enige gegewe posisie) en die vierde vinger wat die snaar 'n kwart bo die gegrypte noot net aanraak, ontstaan die vierde harmoniek, twee oktawe bo die gegrypte noot. Vingerplasing en -druk, asook stoksnelheid, -druk en kontakpunt, is almal wesenlik om die gewenste flageolet te laat klink. Boonop moet in passasies met verskillende note as valse flageolettone die afstand tussen die grypende vinger en die flageoletvinger voortdurend verander, aangesien die afstand tussen die note oor die lengte van die snaar verander. Die ''flageoletvinger'' kan die snaar ook 'n groot terts bo die vasgedrukte noot aanraak (die vyfde harmoniek), of 'n kwint hoër ('n derde harmoniek). Hierdie flageolettone word minder algemeen gebruik; in die geval van die groot terts moet sowel die gegrypte noot as die aangeraakte noot effens hoog gespeel word, anders spreek die flageolet nie so geredelik aan nie. In die geval van die kwint is die strekking groter as wat vir baie violiste gemaklik is. In die algemene repertoire word breuke kleiner as 'n sesde nie gebruik nie. Verdelings tot 'n agtste word egter soms gebruik, en met 'n goeie instrument en 'n vaardige speler is verdelings so klein as 'n twaalfde moontlik. Daar is 'n paar boeke wat uitsluitlik aan die studie van vioolflageolettone gewy is. Twee omvattende werke is Henryk Heller se sewedelige ''Theory of Harmonics'', in 1928 deur Simrock gepubliseer, en Michelangelo Abbado se vyfdelige ''Tecnica dei suoni armonici'', in 1934 deur Ricordi gepubliseer. Uitgebreide passasies in kunsmatige flageolettone kom in die virtuose vioolliteratuur voor, veral van die 19de en vroeë 20ste eeu. Twee opvallende voorbeelde hiervan is 'n hele gedeelte van Vittorio Monti se ''Csárdás'' en 'n passasie omtrent in die middel van die derde deel van [[Pjotr Tsjaikofski]] se Vioolkonsert. 'n Gedeelte van die derde deel van Paganini se Vioolkonsert nr. 1 bestaan uit dubbelgreeptertse in flageolettone. Wanneer snare verslyt, vuil en oud is, is die flageolettone moontlik nie meer suiwer in toonhoogte nie. Om dié rede vervang violiste hul snare gereeld. === Regterhand en klankkleur === Die snare kan laat klink word deur die hare van die strykstok, wat in die regterhand gehou word, daaroor te trek (''arco'') of deur hulle te tokkel (''pizzicato''), meestal met die regterhand. In sommige gevalle tokkel die violis snare met die linkerhand. Dit word gedoen om oorgange van pizzicato na arco te vergemaklik, en dit word ook in sommige virtuose vertoonstukke gebruik. Linkerhand-pizzicato word gewoonlik op los snare gedoen. Pizzicato word op al die instrumente van die vioolfamilie gebruik; die sistematiese studie van gevorderde pizzicatotegnieke is egter die verste ontwikkel in die jazzkontrabas, 'n styl waarin die instrument byna uitsluitlik getokkel word. Die regterarm, -hand en strykstok en die stoksnelheid is verantwoordelik vir toonkwaliteit, [[ritme]], [[dinamika (musiek)|dinamika]], artikulasie en die meeste (maar nie alle) veranderinge in [[toonkleur]]. Die speler trek die strykstok oor die snaar, wat die snaar laat tril en 'n aangehoue toon voortbring. Die natuurlike tekstuur van die perdehaar en die klewerigheid van die hars help die stok om die snaar te "gryp", en wanneer die stok oor die snaar getrek word, laat dit die snaar 'n toon klink. Stryk kan gebruik word om lang aangehoue note of melodieë voort te bring. In 'n strykersgroep kan 'n noot eindeloos volgehou lyk as die spelers in die groep op verskillende tye van strykrigting verander. Die strykstok kan ook gebruik word om kort, skerp nootjies te speel, soos herhaalde note, toonlere en arpeggio's, wat in baie musiekstyle 'n stuwende ritme verskaf. ==== Stryktegnieke ==== Die wesenlikste deel van die stryktegniek is die greep van die strykstok. Gewoonlik is die duim gebuig in die klein ruimte tussen die slof en die omwikkeling van die stok. Die ander vingers is ietwat eweredig oor die bokant van die stok verspreid. Die pinkie is gekrul, met die vingerpunt op die hout naas die skroef. Die viool bring harder note voort met groter stoksnelheid of meer gewig op die snaar. Die twee metodes is nie gelykwaardig nie, omdat hulle verskillende toonkleure voortbring; om op die snaar af te druk, is geneig om 'n harder, intenser klank te gee. 'n Harder klank kan ook verkry word deur die stok nader aan die kam te plaas. Die kontakpunt waar die stok die snaar kruis, beïnvloed ook die toonkleur. Om naby die kam te speel (''sul ponticello'') gee 'n intenser klank as gewoonlik en beklemtoon die hoër harmonieke, terwyl om met die stok oor die einde van die toets te speel (''sul tasto'') 'n delikate, eteriese klank gee wat die [[grondtoon]] beklemtoon. Shinichi Suzuki het die kontakpunt die "[[Fritz Kreisler|Kreisler]]-snelweg" genoem; 'n mens kan die verskillende kontakpunte as "bane" op die snelweg beskou. Die klankkleur kan dus deur die manier van stokvoering verreikend beïnvloed word: deur die mees uiteenlopende stryksnelhede by 'n baie veranderlike stokdruk, maar ook deur die plek van die stryk (nader aan die kam of nader aan die toets). Verskillende maniere van aanslag met die strykstok bring verskillende artikulasies voort. Daar is baie stryktegnieke wat elke speelstyl moontlik maak. Baie onderwysers, spelers en orkeste bestee baie tyd aan die ontwikkeling van tegnieke en die skep van 'n eenvormige tegniek binne die groep. Hierdie tegnieke sluit in legato-stryk ('n gladde, verbonde, aangehoue klank wat vir melodieë geskik is), ''collé'' en 'n verskeidenheid strykwyses wat korter note voortbring, waaronder ricochet, ''sautillé'', ''martelé'', ''spiccato'' en staccato. ==== Pizzicato ==== 'n Noot wat in die geskrewe musiek ''pizz.'' (afkorting vir ''pizzicato'') gemerk is, moet gespeel word deur die snaar met 'n vinger van die regterhand te tokkel in plaas van te stryk. (Die wysvinger word hier die meeste gebruik.) Soms word in orkespartye of virtuose solomusiek waar die stokhand besig is (of vir vertoon-effek) ''linkerhand-pizzicato'' aangedui met 'n + (plusteken) onder of bo die noot. By linkerhand-pizzicato word twee vingers op die snaar geplaas; die een (gewoonlik die wys- of middelvinger) word op die korrekte noot geplaas, en die ander (gewoonlik die ring- of pinkvinger) bo die noot. Die hoër vinger tokkel dan die snaar terwyl die laer een bly lê, wat die korrekte toonhoogte voortbring. Deur die krag van die tokkel te vergroot, kan die volume van die noot verhoog word. Pizzicato word in orkeswerke en in solo-vertoonstukke gebruik. In orkespartye moet violiste dikwels baie vinnig van arco na pizzicato oorskakel, en omgekeerd. ==== Col legno ==== 'n Aanduiding ''col legno'' ([[Italiaans]] vir "met die hout") in die geskrewe musiek vereis dat die snaar of snare met die stok van die strykstok geslaan word in plaas van dat die hare van die stok oor die snare getrek word. Hierdie stryktegniek word betreklik selde gebruik en lewer 'n gedempte, perkussiewe klank. Die spookagtige kwaliteit van 'n vioolgroep wat ''col legno'' speel, word in sommige simfoniese stukke benut, veral in die "Heksedans" van die laaste deel van [[Hector Berlioz]] se ''Symphonie fantastique''. Saint-Saëns se simfoniese gedig ''Danse macabre'' laat die strykersgroep die ''col legno''-tegniek gebruik om die klank van dansende geraamtes na te boots. "Mars" uit Gustav Holst se ''The Planets'' gebruik ''col legno'' om 'n herhaalde ritme in 5/4-tydmaat te speel. [[Benjamin Britten]] se ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' vereis dit in die "[[slaginstrument|Perkussie]]"-variasie. [[Dmitri Sjostakowitsj]] gebruik dit in sy Veertiende Simfonie in die deel "In die Santé-gevangenis". Sommige violiste maak egter beswaar teen hierdie speelwyse, omdat dit die afwerking kan beskadig en die waarde van 'n goeie strykstok kan verminder, maar die meeste van hulle maak 'n kompromie deur minstens vir die duur van die betrokke passasie 'n goedkoop strykstok te gebruik. ==== Détaché, martelé en tremolo ==== ''Détaché'' is 'n gladde en egalige streek waarby die stoksnelheid en -gewig van die begin van die streek tot die einde dieselfde bly.<ref>{{Cite journal|last=Fischer|first=Simon|date=1999|title=Detache|journal=Strad|volume=110|pages=638|via=Music Index}}</ref> ''Martelé'', letterlik "gehamer", is 'n sterk geaksentueerde effek wat voortgebring word deur elke streek kragtig en plotseling los te laat. Martelé kan in enige deel van die stok gespeel word en word in die geskrewe musiek soms met 'n pylpunt aangedui. Tremolo is die baie vinnige herhaling (tipies van 'n enkele noot, maar soms van meer note), gewoonlik by die punt van die stok gespeel. Tremolo word met drie kort, skuins strepies deur die steel van die noot aangedui en word dikwels as klankeffek in orkesmusiek gebruik, veral in die Romantiese tydperk (1800–1910) en in operamusiek. ==== Demper ==== [[Lêer:Two mutes.jpg|duimnael|links|'n Geïmproviseerde wasgoedpen-demper en 'n rubber-oefendemper]] Deur 'n klein toestelletjie van metaal, rubber, leer of hout, 'n ''demper'' of ''sordino'', op die kam van die viool te plaas of daarteen aan te skuif (na gelang van die konstruksie), verkry 'n mens 'n sagter, ronder toon met minder hoorbare botone; die klank van 'n hele orkesstrykersgroep wat met dempers speel, het 'n gedempte karakter. Die demper verminder die trillingsamplitude van die kam en beperk sy eiefrekwensie; die gebruikte materiaal en die massa van die demper bepaal in watter mate die verskeidenheid klankkleure en die volume van die viool verminder word. Die resultaat is 'n gewild verminderde toon wat as "nasaal" of "gesluier" beskryf word. Die demper verander dus sowel die volume as die toonkleur van 'n viool. Die konvensionele Italiaanse aanduidings vir die gebruik van die demper is ''con sord.'' of ''con sordino'' ("met demper"), ''senza sord.'' ("sonder demper") en ''via sord.'' ("demper af"). Groter dempers van metaal, rubber of hout is algemeen beskikbaar en staan as ''oefendempers'' of ''hoteldempers'' bekend. Sulke dempers word gewoonlik nie by uitvoerings gebruik nie, maar om die klank van die viool in oefenruimtes soos hotelkamers te smoor. (Vir oefendoeleindes is daar ook die stomme viool, 'n viool sonder klankkas.) Sommige komponiste het oefendempers vir 'n spesiale effek gebruik, byvoorbeeld [[Luciano Berio]] aan die einde van sy ''Sequenza VIII'' vir soloviool. === Dinamika === By die linkeroor van die violis bereik die viool in ''ff'' ([[dinamika (musiek)|fortissimo]]) piekwaardes van meer as 110&nbsp;dB.<ref>''Safe and Sound''. Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin. Dortmund 2010, p. 24.</ref> Die dinamiese omvang van die instrument is redelik gebalanseerd. Op 6,5&nbsp;meter afstand is die klankpeil in ''pp'' ongeveer 43–45&nbsp;dB, terwyl in ''ff'' op dieselfde afstand ongeveer 73–80&nbsp;dB bereik word. === Toonsoorte === Nie alle toonsoorte is op die viool ewe goed uitvoerbaar nie. Toonsoorte waarin dikwels los snare gestryk word, is betreklik maklik om te speel. Die toonsoort beïnvloed ook die klank. In die Duitse uitgawe van die instrumentasieleer van [[Hector Berlioz]], deur [[Richard Strauss]] bewerk, staan daaroor: "Die viole skitter en speel gemakliker in die toonsoorte wat hulle die gebruik van die los snare toelaat."<ref name="Berlioz/Strauss"/> Berlioz het die toekenning van moeilikheidsgrade en klankkwaliteite aan toonsoorte wat op die viool gespeel word, tot die uiterste gevoer deur vir elke afsonderlike toonsoort aanduidings te probeer gee. In sy tabelle van 19 majeur- en 19 mineurtoonsoorte staan byvoorbeeld dat As-majeur "nie baie moeilik" is om te speel nie en "sag, gesluier, baie edel" klink; e-mineur is "maklik" om te speel en klink "skreeuend, gewoon". Sommige toonsoorte het Berlioz "byna onuitvoerbaar" genoem, enkeles selfs "onuitvoerbaar".<ref name="Berlioz/Strauss">[[Hector Berlioz]]: ''Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes.'' Schonenberger, Parys 1844, hier p. 33, [https://archive.org/details/grandtraitdins1843berl archive.org].<br />Duitse uitgawe: ''Instrumentationslehre von Hector Berlioz. Ergänzt und revidiert von Richard Strauss.'' Twee bande. Edition Peters, Leipzig 1905; hier band 1, pp. 61 e.v., [https://archive.org/details/instrumentations01berl archive.org].</ref> == Pedagogiek == Vioolspel kan reeds op 'n baie vroeë kinderleeftyd aangeleer word. Pedagoë is van mening dat 'n so vroeg moontlike begin, ongeveer op die ouderdom van drie tot ses jaar, in beginsel voordelig en vir 'n suksesvolle loopbaan sterk aan te beveel is. Daarom bestaan daar talle "kindervriendelike" vioolmetodes. 'n So vroeg moontlike begin met vioolspel is 'n vaste bestanddeel van die Suzuki-metode, genoem na sy ontwikkelaar Shinichi Suzuki. Vir die vroeë begin met klein hande en kort arms bestaan daar aangepaste instrumente in breukgroottes (sien [[#Groottes|Groottes]]). As 'n belangrike pedagogiese werk geld [[Leopold Mozart]] se ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' van 1756. Mozart se vioolmetode is een van die belangrike bronne vir die studie van die historiese uitvoeringspraktyk. Nog vroeëre leerwerke stam uit die Baroktyd; so het Daniel Merck, Michel Corrette en Francesco Geminiani hulle vir die vioolpedagogiek verdienstelik gemaak. Giuseppe Tartini het in sy ''L'arte dell'arco'', wat 50 etudes bevat, die eerste leerwerk oor die stokvoering geskryf. [[Georg Philipp Telemann]] het vir sy leerlinge die "Metodiese sonates" geskep, waarin die stadige dele boonop met barokke versiering uitgeskryf is. Moderner en sistematiese leerwerke het in die vroeë 19de eeu in Frankryk ontstaan, na die stigting van die Paryse Konservatorium. Enkele vooraanstaande outeurs van sulke werke is Pierre Rode, Pierre Baillot, Rodolphe Kreutzer, Charles-Auguste de Bériot, Jacques Féréol Mazas en in Duitsland Louis Spohr. In die 20ste eeu speel veral die publikasies van Carl Flesch en Ivan Galamian 'n uitstaande rol. == Gebruik in musiek == [[Lêer:PalacioReal Stradivarius1.jpg|duimnael|regs|Stradivari-viool in die Koninklike Paleis van Madrid]] Die viool is nou met die ontwikkeling van die Europese musiek van die nuwe tyd verbonde en is dienooreenkomstig ryk met literatuur bedeel. Hier kan net 'n kort oorsig van sy veelsydige take gegee word. === Klassieke musiek === [[Lêer:Telemann - 2violin Sonata 1-1.ogg|duimnael|regs|'n [[Sonate]] vir twee viole van die Barokkomponis [[Georg Philipp Telemann|Telemann]]. As 'n betreklik tipiese Barokvioolkomposisie sou dit oorspronklik waarskynlik met minder vibrato uitgevoer gewees het.]] [[Lêer:Meditation from Thais - Bomsori Kim.opus|duimnael|regs|Die ''Méditation'' uit Massenet se opera ''Thaïs''. Die baie legato-speelstyl, met oorvloedige gebruik van portamento, rubato en vibrato en van die hoër registers van die instrument, is tipies van die vioolspel in die laat-Romantiese tydperk.]] Sedert die [[Barok]] is die viool om verskeie redes een van die belangrikste van alle instrumente in die klassieke musiek. Die toon van die viool staan bo ander instrumente uit, wat dit geskik maak om 'n melodielyn te speel. In die hande van 'n goeie speler is die viool uiters behendig en kan dit vinnige en moeilike reekse note uitvoer. Bekende violiste sluit in [[Hilary Hahn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en, meer onlangs, TwoSet Violin en Chloe Chua. ==== Solo- en konsertwerke ==== Belangrike werke vir soloviool (sonder begeleiding) was daar in die Baroktyd by die vleet; genoem kan word die 16 Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber vir viool in [[scordatura]] en die ses Sonates en Partitas vir soloviool van [[Johann Sebastian Bach]]. Hier is veral met dubbelgrepe die moontlikheid ten volle benut om op een viool verskeie stemme te laat klink. In die Klassisisme en die Romantiek was hierdie genre (net soos solowerke vir ander instrumente, afgesien van [[klavier]] of [[orrel]]) minder verbreid, hoewel dit in die 24 Caprices van [[Niccolò Paganini]] 'n verdere hoogtepunt bereik het. In die 20ste eeu het dit met die Solosonate van [[Béla Bartók|Bartók]], werke van [[Igor Strawinski|Strawinski]] en veral [[Eugène Ysaÿe]] 'n nuwe verbreiding beleef. Die eerste [[concerto|instrumentale konserte]] het aanvanklik ontwikkel uit die tydelike na vore tree van die konsertmeester uit die Barokse strykorkes (sien ook concerto grosso). Gou het die eerste as sodanig verklaarde vioolkonserte ontstaan, soos dié van Giuseppe Torelli, [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] of Bach. Al drie groot Weense Klassici het vioolkonserte geskryf, so ook die belangrike Romantiese meesters (Paganini, Louis Spohr, [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Antonín Dvořák|Dvořák]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]], [[Henryk Wieniawski|Wieniawski]], [[Henri Vieuxtemps|Vieuxtemps]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Max Bruch|Bruch]], [[Aleksander K. Glazoenof|Glazoenof]]) en baie latere komponiste soos [[Jean Sibelius|Sibelius]], [[Edward Elgar|Elgar]], Korngold, Bartók, [[Benjamin Britten|Britten]], [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], [[Alban Berg|Berg]], Strawinski, [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] en [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]]. Vanaf die einde van die 19de eeu is enkele werke vir soloviool met orkesbegeleiding gekomponeer wat formeel vryer was en hulle van die suiwer ''konsert''-genre wou onderskei, soos die ''Symphonie espagnole'' van Édouard Lalo, [[Maurice Ravel|Ravel]] se "sigeuner"-rapsodie ''Tzigane'', die ''Poème'' van [[Ernest Chausson|Chausson]] of ''The Lark Ascending'' van [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]]. ==== Kamermusiek ==== Byna geen werk van die stryker- of gemengde kamermusiek kom sonder viool of viole klaar nie. Die belangrikste genres is die vioolsonate, die triosonate, die stryktrio, die klaviertrio, die [[strykkwartet]], die klavierkwartet, die strykkwintet en die stryksekstet. In baie van hierdie besettings het die viool die belangrikste melodiestem. Sy dikwels konsertante take laat dit daarby die spreekwoordelike "eerste viool" speel. 'n Strykkwartet het, soos die orkes, partye vir eerste en tweede viool, asook 'n altvioolparty en 'n basinstrument, soos die tjello of, selde, die kontrabas. ==== Orkes ==== [[Lêer:Maximilian Pilzer (IMSO pp09).jpg|duimnael|regs|Konsertmeester van die New Yorkse Filharmoniese Orkes (1917)]] Viole maak 'n groot deel van 'n [[simfonie-orkes|orkes]] uit en word gewoonlik in twee groepe verdeel, bekend as die eerste en die tweede viole. Sedert die Baroktyd is daar in die orkes (soos in die strykkwartet) twee verskillende vioolpartye, wat meestal ''koraal'' beset is, dit wil sê deur verskeie spelers. Komponiste ken die melodie dikwels aan die eerste viole toe, tipies 'n moeiliker party wat hoër posisies gebruik. Die tweede viole speel daarenteen harmonie, begeleidingspatrone of die melodie 'n oktaaf laer as die eerste viole. In 'n groot besette Romantiese [[simfonie]] speel in die algemeen 16 eerste en 14 tweede viole, soms meer. Albei groepe word gewoonlik deur een of meer stemleiers aan die voorste lessenaar gelei. Heel voor in die eerste vioolgroep sit die eerste konsertmeester, wat soms solo's moet speel en 'n besondere verantwoordelikheid vir die hele orkes draag. Die uitdrukking "die eerste viool speel", in die sin van "bepaal wat gedoen moet word", verwys na die konsertmeester van die klassieke orkesordening, wat as stemleier die toon vir die ander violiste aangegee het (net so "die tweede viool speel" in die sin van "jou na ander moet skik, 'n ondergeskikte rol speel"). === Dansmusiek === In samehang met die solistiese loopbaan van die viool in die hofmusiek van die 17de eeu het dit die toonaangewende instrument by die begeleiding van danse geword. Balletmeesters het viool gespeel en die dansmeesterviool (pochette) gebruik om geselskapsdanse in te studeer. Deur die opkoms van die burgerlike dans in die 18de eeu het baie dansorkeste ontstaan wat in die kern uit twee viole (met bas) bestaan het. Die eerste het die melodie gespeel, die tweede het ritmes en akkoorde bygevoeg. Nog op die hoogtepunt van die Weense dansmusiek in die tyd van die [[Biedermeier]], met Joseph Lanner of [[Johann Strauss I|Johann Strauss (vader)]], het hulle die kern van die dansorkeste gevorm, en baie danselemente het in die konsertmusiek weerklink. [[Johann Strauss II|Johann Strauss (seun)]] is nog as kapelmeester met sy viool afgebeeld, hoewel hy hom toenemend op dirigeer en komponeer toegespits het. === Volksmusiek === [[Lêer:Anders Zorn - Hins Anders (1904).jpg|duimnael|Die Sweedse volksvioolspeler Hins Anders Ersson, deur Anders Zorn geskilder, 1904]] [[Lêer:Fiddler from Hungary.jpg|duimnael|Vioolspeler uit Hongarye]] Soos baie ander instrumente wat in die klassieke musiek gebruik word, stam die viool van verre voorouers af wat vir [[volksmusiek]] gebruik is. Na 'n fase van intensiewe ontwikkeling in die laat [[Renaissance]], grootliks in Italië, het die viool (in volume, toon en behendigheid) soveel verbeter dat dit nie net 'n baie belangrike instrument in die kunsmusiek geword het nie, maar ook baie aantreklik vir volksmusikante was, en uiteindelik baie wyd verspreid geraak het, waar dit soms vroeëre strykinstrumente verdring het. Etnomusikoloë het sy wydverspreide gebruik in Europa, Asië en die Amerikas waargeneem. Wanneer die viool as volksinstrument gespeel word, word dit in Engels gewoonlik 'n ''fiddle'' genoem (hoewel die term ''fiddle'' informeel gebruik kan word ongeag die musiekgenre), en dit word onderskei van die historiese vedel, wat 'n voorloper van die viool is. Wêreldwyd is daar verskeie snaarinstrumente, soos die draailier en die Apache-viool, wat ook ''fiddles'' genoem word. Volksvioolmusiek verskil van die klassieke daarin dat die wysies algemeen as dansmusiek beskou word<ref name="OKHistory">{{cite web |url=http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=FI001|title=Fiddling|last=Harris |first=Rodger |publisher=The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|date=2009|website=okhistory.org|access-date=9 Februarie 2018}}</ref> en dat verskeie tegnieke gebruik word, soos bourdons, "shuffles" en versierings wat eie aan bepaalde style is. In baie volksmusiektradisies word die wysies nie neergeskryf nie, maar deur opeenvolgende geslagte musikante gememoriseer en oorgedra<ref name="OKHistory" /> in wat as die mondelinge tradisie bekend staan. Baie ''old-time''-stukke vereis kruisstemming, dit wil sê ander stemminge as die standaard GDAE. Sommige spelers van Amerikaanse volksvioolstyle (soos bluegrass of ''old-time'') laat die bokant van hul kam tot 'n effens platter kromming sny, wat tegnieke soos die "double shuffle" minder veeleisend vir die stokarm maak, aangesien dit die bewegingsomvang verminder wat nodig is om tussen dubbelgrepe op verskillende snaarpare af te wissel. Volksvioolspelers wat snare met 'n soliede staalkern gebruik, verkies moontlik 'n staartstuk met fynstemmers op al vier snare in plaas van die enkele fynstemmer op die E-snaar wat baie klassieke spelers gebruik. Die viool is in talle variante 'n tipiese instrument van die tradisionele musiek in onder andere [[Ierland]], [[Wallis]] (''ffidil''), [[Skotland]], [[Frankryk]], die Alpelande, [[Noorweë]] ([[Hardangerviool]]), [[Swede]], [[Pole]] (''skrzypce podwiązane'' in plaas van die ''mazanki'' wat in die 19de eeu gebruik is), [[Hongarye]], [[Roemenië]] (''vioară''), [[Slowakye]] (''husle''), [[Litaue]] (''smuikas''), [[Estland]] (''viiul'') en [[Griekeland]] (''violi''). === Jazz === Die vroegste verwysings na jazzuitvoerings met die viool as solo-instrument is uit die eerste dekades van die 20ste eeu gedokumenteer. Joe Venuti, een van die eerste jazzvioliste, is bekend vir sy werk met die kitaarspeler Eddie Lang in die 1920's. Sedertdien was daar baie improviserende violiste, waaronder Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Eddie South, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake, Adam Taubitz, Leroy Jenkins, Didier Lockwood en Jean-Luc Ponty. Hoewel hulle nie primêr jazzvioliste is nie, het Darol Anger en Mark O'Connor 'n groot deel van hul loopbane aan jazz gewy. Die Switsers-Kubaanse violis Yilian Cañizares meng jazz met Kubaanse musiek.<ref name="NZZ">{{Cite news |url= http://www.nzz.ch/zuerich/zuercher_kultur/die-gunst-der-goetter-1.18150997 |title = Die Sängerin und Geigerin Yilian Cañizares in Moods |newspaper=[[Neue Zürcher Zeitung]] | date = 16 September 2013 | access-date = 12 Junie 2015}}</ref> Viole kom ook voor in ensembles wat orkesagtergronde vir baie jazzopnames verskaf. In die tango-orkes en in "sigeuner"-orkeste speel die viool eweneens 'n belangrike rol. In 'n [[big band|''big band'']] ([[Engels]]; groot musiekgroep) word 'n viool selde gespeel. Deur die gebruik van 'n elektriese viool kan die viool egter goed in die ''big band'' geïntegreer word, waar dit selfs as solo-instrument bo die blaserstemme uit kan speel. Met 'n vervormer kan die klank van die viool sterk gevarieer word, van 'n "klassieke klank" tot volledige vervorming soos by 'n elektriese kitaar. === Populêre musiek, rock en metal === [[Lêer:Lindsey Stirling.jpg|duimnael|regs|Lindsey Stirling tree by TEDx Berkeley op, 2012]] Tot minstens die 1970's het die meeste soorte populêre musiek strykersgroepe gebruik. Hulle is dwarsdeur die 1920's en vroeë 1930's uitgebreid in die populêre musiek gebruik. Met die opkoms van die swingmusiek, van 1935 tot 1945, is die strykersklank egter dikwels gebruik om die volheid van die ''big band''-musiek aan te vul. Na die swing-era, van die laat 1940's tot die middel 1950's, het strykers in die tradisionele popmusiek begin herleef. Hierdie neiging het in die laat 1960's versnel, met 'n beduidende herlewing van die gebruik van strykers, veral in die soulmusiek. Populêre Motown-opnames van die laat 1960's en 1970's het sterk op strykers as deel van hul kenmerkende tekstuur gesteun. Met die opkoms van [[elektroniese musiek|elektronies geskepte musiek]] in die 1980's het die gebruik van viole afgeneem, aangesien gesintetiseerde strykersklanke wat deur 'n klawerbordspeler op 'n [[sintetiese klavier|sintetiseerder]] gespeel word, hul plek ingeneem het. In die oorblywende ligte musiek word die viool eerder selde as solo-instrument ingespan; elektronies voortgebragte strykerspassasies word daarenteen graag gebruik om 'n romantiese stemming te skep. Hoewel die viool baie min in die hoofstroom-[[rockmusiek]] gebruik is, het dit 'n geskiedenis in die progressiewe rock (byvoorbeeld Electric Light Orchestra, King Crimson, [[Kansas (rock-groep)|Kansas]], Gentle Giant). Aan die einde van die sestigerjare is deur die groep East of Eden vir die eerste keer 'n viool as solo-instrument in die rockmusiek ingespan (komponis: David Jack, vioolsolis: Dave Arbus). Die populariteit van crossover-musiek vanaf die laaste jare van die 20ste eeu het die viool na die arena van die populêre musiek teruggebring, met sowel elektriese as akoestiese viole wat deur populêre groepe gebruik word. Die Dave Matthews Band het die violis Boyd Tinsley. Die komplekse musiek van die Amerikaanse groep The Flock het rock, jazz, blues en ander style vermeng; hul violis Jerry Goodman, wat 'n elektries versterkte viool gespeel het, het later by die jazzrock-fusiegroep The Mahavishnu Orchestra aangesluit. Saul Davies van James, wat ook 'n kitaarspeler is, is deur die groep as violis aangewerf. Baie moderne violiste onderneem uitstappies in crossover-projekte (Nigel Kennedy, [[Anne-Sophie Mutter]]). [[Vanessa-Mae]] is bekend vir haar samesmelting van klassieke en populêre genres, wat sy "violin techno-acoustic fusion" noem; met haar sukses is sy in 2006 as die rykste vermaaklikheidskunstenaar onder 30 in die Verenigde Koninkryk aangewys.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4927490.stm |title=Vanessa-Mae tops young rich list |work=BBC News Online |date=21 April 2006 |access-date=30 Oktober 2025}}</ref> Die viool is ook te vinde in groepe wat stilisties in die rigtings Middeleeuse rock, folk metal en [[folk rock]] beweeg, soos Flogging Molly, Fiddler's Green, Letzte Instanz, Volkstrott, Subway to Sally, Schandmaul en Skyclad; die gebruik van die viool spruit hier uit die agtergrond van sy gebruik in die tradisionele musiek. Die folk metal-groep Ithilien gebruik die viool uitgebreid in hul diskografie. Die progressiewe metal-groep Ne Obliviscaris het 'n violis, Tim Charles, in hul besetting.<ref>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/NeObliviscarisBand/ | title=Ne Obliviscaris| website=[[Facebook]]}}</ref> Verder word die viool sporadies in die rock- en metalmusiek gebruik; voorbeelde daarvan is die groepe Yellowcard en Kansas uit die rock, asook Turisas, Dornenreich, Corvus Corax, Subway to Sally en My Dying Bride uit die metal. Deur die gebruik van 'n viool kry die musiek 'n eie karakter en word dit melodieser. Stylrigtings waarin die viool betreklik dikwels voorkom, as solo- sowel as ensemble-instrument, is buiten die reeds genoemde folk-crossover-style veral simfoniese rock en metal asook gothic en dark metal; by lewende optredes word soloviool en strykers om kosteredes dikwels deur sintetiseerders vervang. By Emilie Autumn domineer die viool op groot skaal; sy noem haar musiek self ''Violindustrial''. Onafhanklike kunstenaars soos Owen Pallett, The Shondes en Andrew Bird het ook tot groter belangstelling in die instrument bygedra.<ref name="ChicagoMag">{{cite web |first=Brian |last=Golden |work= Chicago Magazine | date=5 Desember 2017 |title=Andrew Bird Brings His Sweeping Symphony of Sounds to Chicago | url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2017/Andrew-Bird-Echolocations-River}}</ref> [[Indie (musiekgenre)|Indie]]-groepe het dikwels nuwe en ongewone verwerkings omhels, wat hulle meer vryheid gee om die viool te laat uitstaan as baie hoofstroomkunstenaars. Lindsey Stirling speel viool saam met elektroniese, dubstep- en trance-riffs en -ritmes, en het daarmee haar eie musiekgenre geskep.<ref name="hercampus">{{cite journal |last= Self |first= Brooke |date= 9 April 2011 |title= Lindsey Stirling—hip hop violinist |url= http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling%E2%80%94hip-hop-violinist |journal= Her Campus |archive-url= https://web.archive.org/web/20141205163809/http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling-hip-hop-violinist |archive-date= 2014-12-05 |url-status= live }}</ref> Eric Stanley improviseer op die viool met [[hip-hop-musiek|hip-hop]]-, pop- en klassieke elemente en instrumentale ritmes.<ref name="vh1">{{cite web |last= Tietjen |first= Alexa |url= http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20150410191820/http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |url-status= dead |archive-date= 10 April 2015 |title= Get Your Life From This Violin Freestyle Of Fetty Wap's "Trap Queen" |publisher= [[VH1]] |website= vh1.com |access-date= 13 Mei 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Martinez |first=Marc |title=Eric Stanley: Hip Hop Violinist (onderhoud) |url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211029/H_Vew6mIV5U |archive-date=2021-10-29 |publisher=KTSP-TV, Phoenix |date=3 Oktober 2010 |work=Fox 10 News |access-date=11 Desember 2014}}</ref> Die suksesvolle [[indierock]]- en barokpop-groep [[Arcade Fire]] gebruik viole uitgebreid in hul verwerkings.<ref>{{cite news|title=Arcade Fire – 10 of the best|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2019-12-12|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/17/arcade-fire-10-of-the-best}}</ref> === Arabiese en Persiese musiek === Die viool is vir sangbegeleiding, as solo-instrument en in ensembles in die Arabiese en Persiese musiek opgeneem, waar dit naas die Arabiese ''rababah'' gebruik word. In [[Noord-Afrika]] is die viool as ''kamān'' en in [[Turkye]] as ''kemen'' bekend (vergelyk Turks ''kemençe''). In [[Iran]] kan die viool sedert die begin van die 20ste eeu die klassieke repertoire van die spieslier ''kamānče'' oorneem. === Indiese klassieke musiek === [[Lêer:Akella Mallikarjuna Sarma playing the Violin in the Indian Carnatic Style.jpg|duimnael|regs|Akella Mallikarjuna Sarma speel viool in die Indiese karnatiese styl]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|regs|Die Suid-Indiese violiste Ganesh en Kumaresh]] Die Indiese viool, hoewel wesenlik dieselfde instrument as dié wat in die Westerse musiek gebruik word, verskil in sekere opsigte daarvan.<ref name="FirstPost">{{cite web |first=Suryasarathi |last=Bhattacharya |work= First Post | date=10 Desember 2017 |title=Violin virtuoso Dr L Subramaniam on how Indian classical music took on the world stage | url=https://www.firstpost.com/living/violin-virtuoso-dr-l-subramaniam-on-how-indian-classical-music-took-on-the-world-stage-4251501.html}}</ref> Die instrument word so gestem dat die IV- en III-snaar (G en D op 'n Westers gestemde viool) en die II- en I-snaar (A en E) sa–pa-pare (do–sol) is en dieselfde klink, maar 'n oktaaf uit mekaar, wat aan algemene scordatura- of kruisstemminge soos G₃–D₄–G₄–D₅ of A₃–E₄–A₄–E₅ herinner. Die tonika sa (do) is nie vas nie, maar word veranderlik gestem om by die sanger of leidende speler aan te pas. Die manier waarop die musikant die instrument hou, verskil ook tussen die Westerse en die Indiese musiek. In die Indiese musiek sit die musikant kruisbeen op die vloer met die regtervoet vorentoe uitgesteek. Die krul van die instrument rus op die voet, sodat die viool teen die bors gestut en skuins afwaarts gehou word. Hierdie posisie is wesenlik om goed te speel vanweë die aard van die Indiese musiek: die hand kan oor die hele toets beweeg en daar is geen vaste posisie vir die linkerhand nie, sodat dit belangrik is dat die viool in 'n stabiele, onbeweeglike posisie is. Die viool is in die klassieke musiek van Suid-Indië (die karnatiese musiek) die eerste keer deur Baluswami Dikshitar (1786–1859), 'n broer van die groot komponis Muthuswami Dikshitar, gespeel.<ref>V. V. Ramesh: [https://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html ''The Great Violin Maestros Of The Past.''] Pallavi's Lalgudi G. Jayaraman Sydney Concert Souvenir, November 1995.</ref> In die Suid-Indiese klassieke musiek is die viool naas die vina die belangrikste snaarinstrument. Die eerste afbeeldings van viole in Indië word in die paleis van [[Tipu Sultan]] (1750–1799) gevind, wat met Frankryk verbonde en andersins in Europese tegniek geïnteresseerd was. Bekende Suid-Indiese violiste is Kunnakudi Vaidyanathan (1935–2008), Mysore Manjunath, Ganesh en Kumaresh, en L. Subramaniam. In Noord-Indië het die [[Bengale|Bengaalse]] komponis Nidhu Babu (1741–1839) moontlik as eerste die viool vir die begeleiding van sy Akhrai-liedere in [[Kolkata]] ingespan. Die beroemdste Noord-Indiese violis was Vishnu Govind Jog (1922–2004). === Suidoos-Asië === In [[Mianmar]] het die Europese viool, wat daar ''tayaw'' genoem word, die plek ingeneem van 'n driesnarige vioolagtige instrument wat in die 19de eeu gespeel is. Die viool het in die 17de eeu met die Portugese die [[Maleise Argipel|Maleise Eilande]] bereik. In [[Maleisië]] word die Europese viool (''biola'') in verskeie musiekstyle gebruik, onder andere saam met die tokkelluit ''gambus'' in die begeleidingsensemble van die ''zapin''-dansvertonings. In [[Indonesië]] kom die viool (''biola'') in enkele streeksvolksmusiekstyle voor, maar dit het die spieslier ''rebab'' wat in die Javaanse [[gamelan]] gespeel word, nie vervang nie. Op die [[Filippyne]] speel die ''biyolin'', wat in die 17de eeu deur die Spanjaarde meegebring is, in sommige streke Europese melodieë in die volksmusiek. == Elektriese viole == [[Lêer:Transformation.JPG|duimnael|upright=1.2|Akoestiese en elektriese viole]] '''Elektriese viole''' het 'n [[magnetisme|magnetiese]] of [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemer wat die snaartrilling in 'n elektriese sein omskakel. 'n Kabel of draadlose sender stuur die sein na 'n versterker of 'n klankstelsel. Elektriese viole word gewoonlik as sodanig gebou, maar 'n opnemer kan ook aan 'n konvensionele akoestiese viool aangebring word. 'n Elektriese viool met 'n resonerende klankkas wat onafhanklik van die elektriese elemente 'n hoorbare klank voortbring, kan 'n ''elektro-akoestiese viool'' genoem word. Om as akoestiese viool doeltreffend te wees, behou elektro-akoestiese viole 'n groot deel van die resonerende klankkas van die viool en lyk hulle dikwels soos 'n akoestiese viool. Die klankkas kan in helder kleure afgewerk en van alternatiewe materiale in plaas van hout gemaak wees. Hierdie viole moet moontlik by 'n instrumentversterker of klankstelsel aangesluit word. Sommige tipes het 'n stil opsie wat die speler toelaat om oorfone te gebruik wat aan die viool gekoppel is. Daar is vandag ook viole sonder klankkas wat slegs opnemers het en 'n oudiosein lewer wat per kabel of radio oorgedra word; die voordele is dat die musikant nie voor 'n mikrofoon hoef te staan nie en dat daar geen gevaar van terugkoppeling is wanneer die versterkte klank na die instrument terugkom nie. Die eerste spesiaal geboude elektriese viole dateer uit 1928 en is deur Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff en Fredray Kislingbury gemaak. Hierdie viole kan, net soos 'n elektriese kitaar, by effekeenhede ingeprop word, insluitend vervorming, wah-wah-pedaal en [[weergalming]]. Aangesien elektriese viole nie op snaarspanning en resonansie aangewese is om hul klank te versterk nie, kan hulle meer snare hê. Vyfsnarige elektriese viole is byvoorbeeld by verskeie vervaardigers beskikbaar, en 'n sewesnarige elektriese viool (met drie laer snare wat die omvang van die tjello dek) is ook beskikbaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |publisher=Jordan Music |title=7String Violin Harlequin finish |access-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227173942/http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |archive-date=2009-02-27 |url-status=dead}}</ref> Die meerderheid van die eerste elektriese violiste was musikante wat jazzfusie (byvoorbeeld Jean-Luc Ponty) en populêre musiek gespeel het. == Verwante instrumente == 'n Groter en laer klinkende bouvorm van die vioolinstrumente is die [[altviool]], ook viola genoem. Tot dieselfde familie behoort die [[tjello]], wat met die hals na bo en met die voorkant van die speler af weg gespeel word, terwyl die speler op 'n stoel sit. Die [[kontrabas]] het sowel boukundige eienskappe van die gambas, waartoe dit (as ''contrabasso da gamba'') eens gereken is, as van die vioolfamilie (''Contra-Bass-Geig''). Dit word meestal staande gespeel. Kleiner en handiger vorme van die viool word kleinviole genoem. Daartoe behoort die dansmeesterviool (pochette), die violino piccolo, die korthalsviool en die rebec. 'n Streeksvariant van 'n kleinviool is die ''złóbcoki'' wat in die Suid-Poolse Karpate gespeel word. Tot die eenvoudiger vioolvorme wat in streeksvolksmusiek gespeel word, behoort die Sorbiese viool en enkele variante van die Slowaakse ''husle''. Net in naam verwant is die Mongoolse perdekopviool. Die Strohviool is 'n vorm van die viool wat in 1899 in Londen deur Johannes Matthias Augustus Stroh ontwikkel is en sonder resonansiekas klaarkom. Die klank word in plaas daarvan met 'n hefboom onder die kam afgeneem en oor 'n membraan van geelkoper na 'n tregter van dieselfde metaal gelei. Hierdie instrument word ook fonoviool genoem, aangesien dit oorspronklik vir die gerigte klankuitstraling by [[fonograaf]]- en [[grammofoon]]opnames ontwikkel is, omdat gewone viole vir die destydse opnametegniek (nog sonder elektroniese versterkers) te sag was. In 1925 het die ingenieur Willy Tiebel van Markneukirchen die Strohviool verder ontwikkel deur 'n tweede tregter aan te bring wat na die oor van die musikant wys om die kontrole van sy spel te vergemaklik. Albei instrumente is deur die massiwiteit van die gebruikte onderdele so swaar dat hulle net met 'n ondersteunende steun onder die skroefkas gespeel kan word. 'n Historiese oefeninstrument was die plankviool wat deur Mozart genoem word. == Egtheidsbepaling == Egtheidsbepaling van 'n viool is die proses waarby die bouer en die vervaardigingsdatum van 'n viool vasgestel word. Dit kan 'n belangrike proses wees, aangesien beduidende waarde geheg kan word aan viole wat deur bepaalde bouers of op bepaalde tye en plekke gebou is. Ontleding van die ontwerp, die model, die eienskappe van die hout en die tekstuur van die lak kan gebruik word om 'n viool se egtheid te bepaal.<ref>{{Cite web |author=Smithsonian Institution |title=General Information on Violin Authentication and Appraisals |url=https://www.si.edu/spotlight/violins/appraisals |access-date=2023-05-27 |website=Smithsonian Institution |language=en}}</ref> Vervalsing en ander vorme van [[bedrog|bedrieglike]] voorstelling kan gebruik word om die waarde van 'n instrument op te blaas. == Viole in sprokies == In [[sprokie]]s kom viole betreklik dikwels voor, dikwels met die magiese uitwerking dat elkeen wat dit hoor, moet dans, of hy wil of nie: byvoorbeeld in die Grimm-sprokies ''Der wunderliche Spielmann'', ''Fundevogel'', ''Der Liebste Roland'', ''Der Jude im Dorn'' en ''Vom klugen Schneiderlein''. Die [[Roma]]-sprokie ''Die Erschaffung der Geige'' vertel hoe die viool in die wêreld gekom het. == Sien ook == {{Div col}} * [[Lys van musiekinstrumente]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Hardangerviool]] * [[Scordatura]] * [[Stradivarius]] * [[Snaarinstrument]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Literatuur == {{Refbegin|30em}} * Paul O. Apian-Bennewitz: ''Die Geige. Der Geigenbau und die Bogenverfertigung''. Simon & Wahl, Egweil 1998, {{ISBN|3-923330-34-0}} (herdruk van die uitgawe Weimar 1892). * Alberto Bachmann: ''An Encyclopedia of the Violin''. Da Capo Press, 1965/1990, {{ISBN|0-306-80004-7}}. * Sam Bardfeld: ''Latin Violin''. {{ISBN|0-9628467-7-5}}. * James Beament: ''The Violin Explained – Components, Mechanism and Sound''. Clarendon Press, 1992/1997, {{ISBN|0-19-816623-0}}. * Jennifer A. Charlton: ''Viols, Violins and Virginals''. Ashmolean Museum, 1985, {{ISBN|0-907849-44-X}}. * Chris Coetzee: ''Violin – An Easy Guide''. New Holland Publishers, 2003, {{ISBN|1-84330-332-9}}. * Lothar Cremer: ''Physik der Geige.'' Hirzel, Stuttgart 1981, {{ISBN|3-7776-0372-4}}. * Flavio Dassenno: ''Per gli occhi e 'l core. Strumenti musicali nell'arte''. 2004 ('n volledige oorsig van die Brescia-skool volgens die jongste navorsing en dokumente). * Flavio Dassenno: ''Gasparo da Salò architetto del suono''. Comune di Salò, Cremonabooks, 2009 ('n katalogus van 'n uitstalling oor die lewe en werk van die meester). * Elmar Doflein, Erich Doflein: ''Der Anfang des Geigenspiels.'' Schott, Mainz 1990. * Stefan Drees (red.): ''Lexikon der Violine.'' Laaber-Verlag, Laaber 2004, {{ISBN|3-89007-544-4}}. * George Dubourg: ''The Violin''. Robert Cocks & Co., 1854. * Franz Farga: ''Violins & Violinists''. Rockliff Publishing Corporation Ltd., 1950. * Neville H. Fletcher, Thomas Rossing: ''The Physics of Musical Instruments.'' Springer-Verlag, New York 1991, {{ISBN|0-387-96947-0}}. * Ivan Galamian: ''Principles of Violin Playing and Teaching''. Shar Products Co., 1999, {{ISBN|0-9621416-3-1}}. * Dominic Gill (red.): ''The Book of the Violin''. Phaidon, 1984, {{ISBN|0-7148-2286-8}}. * Laurent Grillet: ''Les ancêtres du violon et du violoncelle''. Parys 1901. * Wernfried Güth: ''Einführung in die Akustik der Streichinstrumente.'' Hirzel, Stuttgart/Leipzig 1995, {{ISBN|3-7776-0644-8}}. * Edward Heron-Allen: ''Violin-Making as it was, and is''. Ward Lock Limited, 1885/1994, {{ISBN|0-7063-1045-4}}. * William Henry Hill, Arthur F. Hill, Alfred Ebsworth Hill: ''Antonio Stradivari, his life and work, 1644–1737''. Dover Publications, 1902/1963, {{ISBN|0-486-20425-1}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Musical Acoustics, Part I: Violin Family Components'' (Benchmark Papers in Acoustics 5). Dowden, Hutchinson & Ross, 1975, {{ISBN|0-471-42540-0}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Research Papers in Violin Acoustics 1975–1993''. Twee bande. Acoustical Society of America, 1997, {{ISBN|1-56396-609-3}}. * Erik Jansson: ''Acoustics for Violin and Guitar Makers.'' [https://www.speech.kth.se/music/acviguit4/index.html speech.kth.se]. * Mark Katz: ''The Violin: A Research and Information Guide''. Routledge, 2006, {{ISBN|0-8153-3637-3}}. * Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine. Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition.'' 6de uitgawe. Atlantis Musikbuchverlag, Zürich 2002, {{ISBN|3-254-00147-8}}. * Muthuswamy Lalitha: ''Violin techniques in Western and South Indian classical music: a comparative study''. Sundeep Prakashan, 2004, {{ISBN|9788175741515}}. * Eduard Melkus: ''Die Violine. Eine Einführung in die Geschichte der Violine und des Violinspiels.'' 3de uitgawe. Schott, Mainz 2000, {{ISBN|3-7957-2359-0}}. * [[Yehudi Menuhin]]: ''The Violin''. Flammarion, 1996, {{ISBN|2-08-013623-2}}. * Yehudi Menuhin, William Primrose: ''Violine und Viola'' (= ''Yehudi Menuhins Musikführer''). Edition Bergh im Ullstein, Frankfurt am Main 1993, {{ISBN|3-7163-0175-2}}. * Otto Möckel: ''Geigenbaukunst.'' 8ste uitgawe. Nikol, Hamburg 2005, {{ISBN|3-937872-09-4}}. * [[Leopold Mozart]]: ''Versuch einer gründlichen Violinschule.'' Faksimilee. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1238-8}}. * Jo Nardolillo: ''The Canon of Violin Literature''. Scarecrow Press, 2012, {{ISBN|0-8108-7793-7}}. * Hugo Pinksterboer: ''Pocket-Info Violine und Viola. Praktisch, klar und aktuell.'' Schott, Mainz 2003, {{ISBN|3-7957-5535-2}}. * Stefano Pio: ''Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630''. Venice Research, Venesië 2012, {{ISBN|978-88-907252-0-3}}. * Stefano Pio: ''Violin and Lute Makers of Venice 1640–1760''. Venice Research, Venesië 2004, {{ISBN|978-88-907252-2-7}}. * Stefano Pio: ''Liuteri & Sonadori, Venice 1750–1870''. Venice Research, Venesië 2002, {{ISBN|978-88-907252-1-0}}. * Stewart Pollens: ''The Violin Forms of Antonio Stradivari''. Peter Biddulph, Londen 1992, {{ISBN|0-9520109-0-9}}. * Heike Prange: ''Die Violine – Bestandteile, Bau, Geschichte, Pflege, Spiel.'' 2de uitgawe. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1900-5}}. * Roberto Regazzi: ''The Complete Luthier's Library. A Useful International Critical Bibliography for the Maker and the Connoisseur of Stringed and Plucked Instruments''. Florenus, Bologna 1990, {{ISBN|88-85250-01-7}}. * Theodore Rowland-Entwistle: ''The Violin''. Dover Publications, 1967/1974, {{ISBN|0-340-05992-3}}. * Karl Roy: ''The Violin: Its History and Making''. 2006, {{ISBN|978-1-4243-0838-5}}. * William Sandys, Simon Andrew Forster: ''History of the Violin''. Dover Publications, 2006, {{ISBN|0-486-45269-7}}. * David Schoenbaum: ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument''. W.W. Norton & Company, New York 2012, {{ISBN|9780393084405}}. Duitse vertaling: ''Die Violine. Eine Kulturgeschichte des vielseitigsten Instruments der Welt''. Bärenreiter/Metzler, Stuttgart 2015, {{ISBN|978-3-476-02558-6}}. * Robin Stowell: ''Violin Technique and Performance Practice in the Late 18th and Early 19th Centuries''. Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-23279-1}}. * Robin Stowell: ''The Early Violin and Viola''. Cambridge University Press, 2001, {{ISBN|0-521-62555-6}}. * Patricia Strange, Allen Strange: ''The Contemporary Violin: Extended Performance Techniques''. University of California Press, 2001, {{ISBN|0-520-22409-4}}. * David Templeton: [https://web.archive.org/web/20081024062309/http://www.stringsmagazine.com/issues/Strings105/coverstory.html ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'']. Strings magazine, Oktober 2002, nr. 105. * Marion Thede: ''The Fiddle Book''. Oak Publications, 1970, {{ISBN|0-8256-0145-2}}. * Diana Young: [http://www.media.mit.edu/~young/publications/Young_Dissertation_2007.pdf ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique'']. PhD-proefskrif, M.I.T., 2007. {{Refeindig}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Violins}} * [https://www.br-klassik.de/video/br-klassik-die-seele-der-geige-100.html ''Die Seele der Geige.''] TV-dokumentêr van Benedikt Schulte; BR en EuroArts Music in samewerking met ARTE, 2017 (Duits). * [http://www.schleske.de/unsere-forschung/einfuehrung-geigenakustik.html Inleiding tot die vioolboukuns en die akoestiese vioolnavorsing – multimediale handboek ''Akustik der Geige''] (Duits) * [http://www.museum-markneukirchen.de/streich.htm Musikinstrumentenmuseum Markneukirchen] (Duits) * [https://www.phys.unsw.edu.au/music/violin/ Inleiding tot die vioolakoestiek en talle artikels] (Engels) * [https://www.earlyviolin.com/deutsch/home/ Rekonstruksies van vroeë viole] (Duits) * [https://www.estastrings.org.uk/ European String Teachers Association] (Engels) {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] s3onh7zk0od13447xwzcpotk4i619q3 2965724 2965723 2026-09-08T08:39:01Z Pynappel 70858 Stertstuk 2965724 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Violin VL100.png|duimnael|regs|'n Standaard moderne viool, van bo en van die kant gesien]] [[Lêer:Violin case.jpg|duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie]] Die '''viool''' is 'n [[snaarinstrument]] met vier snare wat hoofsaaklik met 'n strykstok bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die vioolfamilie gebruik word, wat ook die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf){{Voetnota|Viole met ses, sewe of meer snare bestaan, maar is skaars en moet elektronies versterk word.}} word gewoonlik in reine [[kwint]]e op die note g, d¹, a¹ en e² gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring ({{lang-it|coll'arco}}) of deur dit met die vingers te tokkel ({{lang-it|pizzicato}}); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok ({{lang-it|col legno}}) of met die strykstokhare geslaan ({{lang-it|battuto}}). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die [[ebbehout]]toets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste [[toonhoogte]] weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker. Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse [[klassieke musiek]], sowel in ensembles (van [[kamermusiek]] tot [[simfonie-orkes|orkeste]]) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte [[volksmusiek]], insluitend countrymusiek en bluegrass, en in [[jazz]]. [[Elektriese viool|Elektriese viole]] met soliede lywe en [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemers word in sommige vorme van [[rockmusiek]] en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In [[Engels]] word die instrument dikwels ''fiddle'' genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.{{Voetnota|Die verskil tussen 'n ''fiddle'' en 'n ''violin'' lê eenvoudig in die musiekstyl waarvoor dit gebruik word. Violiste speel gewoonlik klassieke musiek, soos in orkeste en strykkwartette, terwyl ''fiddlers'' gewoonlik volksmusiek, countrymusiek en ander tradisionele musiek speel. Violiste hou die strykstok aan sy uiterste punt vas om die volle lengte te kan gebruik, terwyl sommige ''fiddlers'' dit hoër op vashou om vinnige bewegings en "spronge" te vergemaklik.}} Die viool het in die 16de eeu in [[Italië]] ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool.<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jhujhar|title=Interview: Kala Ramnath|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603030520/http://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-date=2014-06-03|website=News X|publisher=YouTube|access-date=5 September 2015}}</ref><ref name="heron">{{cite book |last1=Allen |first1=Edward Heron |title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument |date=1914 |publisher=E. Howe}} Besoek op 5 September 2015.</ref><ref>{{cite book |last1=Choudhary |first1=S.Dhar |url=https://books.google.com/books?id=dUQWMwEACAAJ&q=history+violin+India |title=The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin |date=2010 |publisher=Ramakrisna Vedanta Math |isbn=978-9380568065 |access-date=5 September 2015}}</ref> Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families [[Antonio Stradivari|Stradivari]], [[Guarneri]], Guadagnini en Amati in [[Brescia]] en [[Cremona]] (Italië) en deur [[Jacob Stainer]] in [[Oostenryk]] gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word.<ref name="NYT-201430407">{{cite news |last=Belluck |first=Pam |date=7 April 2014 |title=A Strad? Violinists Can't Tell |url=https://www.nytimes.com/2014/04/08/science/a-strad-violinists-cant-tell.html |access-date=9 April 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Joyce |first=Christopher |year=2012 |title=Double-Blind Violin Test: Can You Pick The Strad? |url=https://www.npr.org/blogs/deceptivecadence/2012/01/02/144482863/double-blind-violin-test-can-you-pick-the-strad?sc=fb&cc=fp |access-date=2012-01-02 |publisher=[[NPR]]}}</ref> Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos [[Sakse]], [[Boheme]] en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop. Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte [[hout]] gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van [[staal]] besnaar word. == Etimologie == Die woord ''viool'' gaan terug op die Italiaanse {{lang|it|violino}}, 'n [[verkleinwoord]] van ''[[altviool|viola]]''.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=violin |title=Violin |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die manlike verkleinvorm ''violino'' is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm ''Violine'' gevestig geraak het.<ref name="dwds-violine">''Violine.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Violine dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref><ref>''Violine.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 26, kol. 367–368.</ref> Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde [[viola da gamba]]s (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos ''lira'', ''violetta'' of ''viola'' aangedui.<ref>{{cite book |last=Ravasio |first=Ugo |title=Gasparo da Salo e la liuteria bresciana |publisher=Editrice Turris Cremona |location=Brescia |year=1990}}</ref> In Engels is die woord ''violin'' in die 1570's die eerste keer gebruik.<ref name="auto"/> Die term ''viola'' kom uit Italiaans en Oud-Provensaals ''viola'', wat weer van die [[Latyn|Middeleeus-Latynse]] {{lang|la|vitula}} ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord {{lang|la|vitulari}}, 'van vreugde uitroep'.<ref name="auto1">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=viola&allowed_in_frame=0 |title=Viola |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die verwante term ''viola da gamba'' ('basviool', 1724) beteken letterlik ''''n viola vir die been'' (om tussen die bene te hou),<ref name="auto1"/> terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse [[viola da braccio]]" ('armviool') is.<ref name="auto"/> ''Vedel'' is die gebruiklike naam van die instrument in volksmusiek, of as informele naam in ander musiekstyle.<ref name="ety">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=fiddle |title=Fiddle |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die woord ''vedel'' is verwant aan [[Oudnoors]] {{lang|non|fiðla}}, [[Middelnederlands]] {{lang|dum|vedele}}, [[Nederlands]] {{lang|nl|vedel}}, Oudhoogduits {{lang|goh|fidula}} en [[Duits]] {{lang|de|Fiedel}}; almal van onsekere oorsprong. Die gebruiklike voorstel oor die herkoms van ''vedel'', gegrond op die ooreenkoms in klank en betekenis, is dat dit van die Middeleeus-Latynse ''vitula'' kom.<ref name="ety"/> == Geskiedenis == === Voorlopers en vroeë getuienisse === [[Lêer:Palazzo costabili, sala del tesoro, affreschi del garofalo, 10.JPG|duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in [[Ferrara]] (omstreeks 1508)]] [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] [[Lêer:Rekonstruktion Ferrari Violine.jpg|duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari]] Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse [[lier]]). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van [[Sentraal-Asië]] ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse [[Mongolië|Mongoolse]] morin khuur en die [[Kasakstan|Kazakse]] kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die [[Midde-Ooste]]<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z |last=Hoffman |first=Miles |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=1997 |isbn=978-0618619450}}</ref> en die [[Bisantynse Ryk]] versprei.<ref name="Grillet29">{{Cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |page=29}}</ref><ref>Margaret J. Kartomi: ''On Concepts and Classifications of Musical Instruments.'' Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.</ref> Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-the-cello/8C1492C022422732B6859906BFDF2A5C ''The Cambridge Companion to the Cello''.]</ref> hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ|title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies|first=Kathleen|last=Schlesinger|year=1914|page=221|publisher=W. Reeves}}</ref><ref name="auto2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand|title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations|first1=William|last1=Sandys|first2=Simon Andrew|last2=Forster|year=1864|publisher=William Reeves|location=Londen|page=28}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ|title=Catechism of musical history|first=Hugo|last=Riemann|year=1892|publisher=Augener & Company|page=27}}</ref> Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die ''fidel'' of ''viuola'') en die ''lira da braccio''.<ref name="Grillet29"/><ref>{{Cite web |last=Arkenberg|first=Rebecca |title=Renaissance Violins |date=Oktober 2002 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22}}</ref> Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, [[Padua]], die omgewing van [[Milaan]] en in [[Friuli-Venezia Giulia|Friuli]] gevind.<ref name="Meucci">{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7}}</ref> Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit.<ref>{{cite book |last=Boccardi |first=Sandro |chapter=Un Concerto nel Cielo di Saronno |title=Il Concerto degli Angeli |publisher=Amilcare Pizzi Editore |location=Saronno |year=1994}}</ref> Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente. Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in [[Turyn]] 'n honorarium ontvang het.<ref>Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition'', p. 266.</ref> Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"),<ref>{{cite book |last=Holman |first=Peter |title=Four and Twenty Fiddlers: The Violin at the English Court 1540–1690 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=0-19-816592-7 |page=87}}</ref> vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München.<ref>{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7 |page=81}}</ref> Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde ''violino'' en ''vyollon'' in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die ''Epitome musical'' van Jambe de Fer, wat in 1556 in [[Lyon]] gepubliseer is.<ref>{{Cite web |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |title=Historical Background of the Violin |publisher=ViolinOnline.com |first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|access-date=2006-09-22}}</ref> Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning [[Karel IX van Frankryk|Karel IX]] het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.bartruff.com/history.php |title=The History of the Violin |first=William|last=Bartruff|access-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php |archive-date=2007-02-08}}</ref> Een van hierdie "adellike" instrumente, die ''Charles IX'', is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in [[Oxford]].<ref>{{cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford |access-date=29 Augustus 2025}}</ref> Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.<ref>Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in [[Bergen]], Noorweë.</ref> Die ''Messiah'' of ''Le Messie'' (ook bekend as die ''Salabue''), wat [[Antonio Stradivari]] in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.<ref>{{Cite web |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |publisher=Cozio.com |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead}}</ref> === Italiaanse vioolbou === Andrea Amati (ca. 1505–1577) in [[Cremona]] word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is.<ref>{{cite book |last=Cacciatori |first=Fausto |title=Andrea Amati Opera omnia |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2007 |isbn=978-88-89839-13-3}}</ref> Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.<ref>{{cite book |last1=Bizzarini |first1=Marco |last2=Orlandi |first2=Ugo |chapter=Ancient violinmaking and musical context in Brescia |title=Liutai in Brescia 1520–1724 |publisher=Eric Blot Edizioni |location=Cremona |year=2008 |isbn=978-88-88360-07-2}}</ref> Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het.<ref>{{cite book |last1=Cacciatori |first1=Fausto |last2=Chiesa |first2=Carlo |last3=Carlson |first3=Bruce |title=Il DNA degli Amati |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2006 |isbn=88-89839-11-2}}</ref> Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù"]], het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.<ref>{{cite book |last1=Hill |first1=William H. |last2=Hill |first2=Arthur F. |last3=Hill |first3=Alfred E. |title=The Violin-Makers of the Guarneri Family |publisher=W. E. Hill and Sons |location=Buckinghamshire |year=1931}}</ref> Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: * Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was ** Die familie Dalla Corna, aktief 1510–1560 in Brescia en [[Venesië]] ** Die familie Micheli, aktief 1530–1615 in Brescia ** Die familie Inverardi, aktief 1550–1580 in Brescia ** Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530–1615 in Brescia en Salò ** Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600–1630 in Brescia ** Die familie Rogeri, aktief 1661–1721 in Brescia * Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het ** Die familie Amati, aktief 1550–1740 in Cremona ** Die familie [[Guarneri]], aktief 1626–1744 in Cremona en Venesië ** Die familie [[Antonio Stradivari|Stradivari]], aktief 1644–1737 in Cremona<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|publisher=Oxford University Press|year=2017}}</ref> ** Die familie Rugeri, aktief 1650–1740 in Cremona ** [[Carlo Bergonzi]] (1683–1747) in Cremona * Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is<ref>{{cite book|last=Pio|first=Stefano|title=Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630|year=2012|publisher=Venice Research|location=Venesië|isbn=9788890725203|pages=441|url=http://www.veniceresearch.com}}</ref> ** Die familie Linarolo, aktief 1505–1640 in Venesië ** Matteo Goffriller, bekend vir sy tjello's, aktief 1685–1742 in Venesië ** Pietro Guarneri, seun van Giuseppe Giovanni Battista Guarneri en afkomstig van Cremona, aktief 1717–1762 in Venesië ** Domenico Montagnana, aktief ongeveer 1700–1750 in Venesië ** Santo Serafin, aktief van voor 1741 tot 1776 in Venesië Sedert Andrea Amati het die vorm van die viool wesenlik nie meer verander nie. Veral [[Antonio Stradivari]] het later die groot voorbeeld vir die voorkoms en konstruksiebeginsels van feitlik alle viole geword, wat tot 'n verreikende standaardisering gelei het. Baie viole van Stradivari en ander beroemde vioolbouers van sy tyd word deur 'n uitmuntende klankkwaliteit gekenmerk en is vandag buitengewoon duur. === Vioolbou in ander lande === [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|links|Moderne nabouings van Renaissance-viole van voor 1594 in die Dom van Freiberg]] [[Lêer:Stainer.jpg|duimnael|regs|'n Barokviool van Jacob Stainer uit 1658]] Instrumente van die vioolfamilie is gou ook in lande noord van die [[Alpe]] gebou. Musiekinstrumente wat vir versieringsdoeleindes gebou is, het in die keurvorstelike grafkapel in die Dom van Freiberg (voltooi in 1594) behoue gebly en lewer daarvan getuienis.<ref>{{cite book |last=Kunde |first=Claudia |chapter=Die Begräbniskapelle der albertinischen Wettiner im Freiberger Dom |title=Wenn Engel musizieren: Musikinstrumente von 1594 im Freiberger Dom |publisher=Janos Stekovics |location=Leipzig |year=2004 |isbn=3-89923-067-1}}</ref> Viole van bepaalde streke toon soms kleiner, individuele eienaardighede in bouwyse en versiering. Onder watter omstandighede die Tiroolse vioolbouer [[Jacob Stainer]] die ambag in Italië geleer het, is omstrede. Wat seker is, is dat die meester van Absam in die tweede helfte van die 17de eeu, onder deels ongunstige omstandighede, die beste viole noord van die Alpe gebou het. Hulle is gou teen hoër pryse verhandel as viole wat uit Italië gekom het. Stainer se model, wat self baie aan Nicola Amati te danke het, is sowel deur sy tydgenote as deur die volgende geslagte Europese vioolbouers nagevolg (onder andere in Duitsland, Engeland en Italië) en het eers met die algemene smaakverandering omstreeks 1800 sy invloed verloor.<ref>{{cite book |last=Hopfner |first=Rudolf |title=Jacob Stainer "… kayserlicher diener und geigenmacher zu Absom" |publisher=Skira |location=Milaan |year=2003 |isbn=3-85497-060-9}}</ref> === Verbouings en vernuwings === [[Lêer:Violin Vuillaume.jpg|duimnael|regs|Viool van Jean-Baptiste Vuillaume (kopie van 'n Giuseppe Guarneri del Gesù)]] Viole uit die 17de en 18de eeu word barokviole genoem. Sedert die 1950's word hulle toenemend vir die uitvoering van ou musiek ingespan. Die gebruik van die oorspronklike instrumente of van kopieë van die oorspronklike barokviole maak 'n historiese uitvoeringspraktyk moontlik wat die klankideale van die [[Barok]] nader bring. In die 18de en 19de eeu het die viool beduidende boukundige veranderinge ondergaan wat die klank beïnvloed het: veral 'n langer hals, wat skuiner na agter geplaas is as by vroeëre instrumente, swaarder snare en 'n sterker basbalk, wat 'n hoër snaarspanning as by viole met die ou mensuur moontlik gemaak het. Die meerderheid ou instrumente, insluitend baie beroemde viole van Stradivari, Guarneri, Amati en Stainer, het hierdie wysigings ondergaan en is dus in 'n beduidend ander toestand as toe hulle die hande van hul bouers verlaat het, ongetwyfeld met verskille in klank en reaksie.<ref>{{Cite web |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |first=Richard |last=Perras |access-date=2006-10-29}}</ref> Danksy die langer snare, die hoër snaarspanning en die gestrekte, konkawe strykstok het die volume toegeneem en sodoende aan die steeds groter wordende konsertsale en orkeste voldoen. Kritici voer egter aan dat die gewysigde bouvorm die klank harder en minder lieflik gemaak het. In Frankryk het veral Jean-Baptiste Vuillaume beslissende stukrag gegee deur hom met die Stradivari- en Guarneri-viole besig te hou. Dit is egter in hul huidige (gewysigde) toestand dat hierdie instrumente die standaard vir volmaaktheid in vioolbou en -klank gestel het, en vioolbouers oor die hele wêreld probeer so na as moontlik aan hierdie ideaal kom. Tot vandag toe is instrumente uit die sogenaamde Goue Era van die vioolbou, veral dié van Stradivari, Guarneri del Gesù en Montagnana, die instrumente wat deur sowel versamelaars as uitvoerende kunstenaars die meeste gesog word. Die huidige rekordbedrag wat vir 'n Stradivari-viool betaal is, is £9,8 miljoen (destyds US$15,9 miljoen), toe die instrument bekend as die ''Lady Blunt'' op 20 Junie 2011 deur Tarisio Auctions op 'n aanlyn veiling verkoop is.<ref>{{cite news | title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872 | work=BBC News | date=2011-06-21 | access-date=2011-06-21}}</ref> Goedkoop fabrieksviole was reeds aan die begin van die 19de eeu uit die Duitse en Franse vioolbousentrums beskikbaar. Die industriële vioolbou het sy oorsprong in 1887 in [[Nagoja]] (Japan) gehad met die stigting van ''Suzuki Violin Co. Ltd.'' deur Masakichi Suzuki (1859–1944), die vader van die vioolpedagoog Shinichi Suzuki. Sy onderneming het reeds na 'n kort aanloop meer as 1&nbsp;000 werknemers gehad en binne 'n maand tot 400 viole en 4&nbsp;000 strykstokke vervaardig. Hoewel die instrument sedert sy ontstaan nie wesenlik verander het nie, was daar dikwels pogings tot vormgewende en tegniese hervormings. So is destyds ryk versierde viole met ander ornamente gebou (byvoorbeeld met 'n mense- of leeukop in plaas van die krul), of instrumente van blik vir armer mense. Bekendheid het die Chanot-viool van 1819, die trapesiumvormige viole van Félix Savart en Johann Reiter (1908) en talle pogings van baie ander vooraanstaande vioolbouers verwerf. Die Belgiese vioolboukunstenaar Gauthier Louppe bou tans strykinstrumente in vorme wat aan Jugendstil herinner en deur besondere asimmetrieë 'n breër klankspektrum moontlik sou maak.<ref>{{cite web |url=http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |title=Bildbericht über Louppe-Geigen |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112080159/http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |archive-date=2008-11-12 |url-status=dead}}</ref> == Bou en werking == [[Lêer:Violinconsruction3.JPG|duimnael|regs|upright=1.8|Die bou van 'n viool]] [[Lêer:Violin Details.jpg|duimnael|regs|Drie kante van die klankkas: boblad, bodem en sy. Detailbeelde links: skroefkas en krul.]] [[Lêer:Violinschnitt.png|duimnael|regs|Deursnee van die klankkas van 'n viool (die kam behoort nie tot die klankkas nie)]] 'n Viool bestaan gewoonlik uit 'n boblad (die klankblad) van [[spar]]hout (veral Noorse spar), sye en 'n bodem van esdoringhout, twee eindblokke, 'n hals, 'n kam, 'n stemstok, vier snare en verskeie toebehore, opsioneel met inbegrip van 'n kenstuk, wat direk oor of links van die stertstuk vasgeklem kan word. 'n Kenmerkende eienskap van 'n vioolklankkas is sy uurglasagtige vorm en die welwing van die boblad en die bodem. Die uurglasvorm bestaan uit twee boonste rondings, twee onderste rondings en twee konkawe C-vormige middelrondings by die "middellyf", wat ruimte vir die strykstok laat. Die "stem" of klank van 'n viool hang af van sy vorm, die hout waarvan dit gemaak is, die diktegradering van sowel die boblad as die bodem, die lak wat die buitekant bedek, en die vaardigheid van die vioolbouer by al hierdie stappe. Die lak en veral die hout word met ouderdom steeds beter, wat die beperkte voorraad ou, goed geboude viole van beroemde vioolbouers baie gesog maak. === Klankkas === Die klankkas van die viool bestaan uit die boblad, die bodem en die sykrans. Saam vorm hulle 'n hol liggaam van ongeveer 35 tot 36&nbsp;cm lank wat as resonansiekas dien. ==== Boblad ==== Die boblad is die gewelfde boonste deel van sparhout waarin die twee f-gate gesny is. Dit word meestal uit twee gespieëlde dele gemaak wat in die middel aanmekaar gelym word. Daarna word die beoogde vorm met beitels en skawe uitgewerk, eers die buitenste en dan die binneste welwing.<ref>{{cite book |last=Schwabe |first=Conrad |title=Vogtland – Geige – Mensch: Aufschachteln – Schritt für Schritt = Vogtland Violins = Vogtlandské housle |location=Markneukirchen |year=2015 |isbn=978-3-00-048816-0}}</ref> Ideaal gesproke word "fynjarige" hout gebruik (waarvan die jaarringe dig en eweredig lê), wat op voedingsarme grond in hooggebergtestreke stadig gegroei het. Dit word in die eerste helfte van die winter gekap, wanneer daar so min sap as moontlik in die stam is, en daarna verskeie jare lank vir droging opgeberg, eers as stam en dan nog etlike jare in gesnyde toestand. Die voltooide boblad is onder die kam meestal 2,4 tot 3,5&nbsp;mm dik. Om die gepaste buigsaamheid te bereik, word styf hout dunner uitgewerk as sagte hout.<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, pp. 21 e.v.</ref> ==== Bodem ==== [[Lêer:Violinboden Woelben.jpg|duimnael|regs|Die "welwing" van die bodem van 'n viool]] Die bodem word meestal van esdoringhout gemaak (baie selde van [[populier]] of wilg) en word ook gewelf uitgesteek. Dit kan uit een stuk of uit twee aanmekaar gelymde dele bestaan, wat aan die spieëlsimmetriese houtnerf herkenbaar is. Die bodem en die sye word tipies van esdoringhout met 'n bypassende gestreepte tekening gemaak, wat as "vlam" of "tierstreep" bekend staan. ==== Sye ==== Die sye is die sydele van die klankkas en word met die bodem en die boblad verlym, in seldsame gevalle ook in die bodem ingelaat. Hulle bestaan meestal uit dieselfde hout as die bodem. Randinlegsels of "are" versier die rand van die boblad en die bodem. Dit is drie smal houtstroke wat naas mekaar lê en waarvan die buitenste twee dikwels swart gekleur is. Hulle word in 'n groef gelê en vasgelym. Buiten die versiering dien hulle om die rande van die boblad en die bodem, wat oor die sykrans uitsteek, te verstewig en bied hulle 'n mate van beskerming teen krake wat by die rand ontstaan. Dit laat die boblad ook meer onafhanklik van die sykrans buig. 'n Randinlegsel wat bloot op die boblad geverf is, is gewoonlik 'n teken van 'n minderwaardige instrument. ==== Binnekant ==== [[Lêer:Soundpost end.jpg|duimnael|regs|upright=0.55|Die stemstok, deur 'n f-gat gesien]] Enkele onderdele bevind hulle binne-in die klankkas. Die basbalk is 'n lys van sparhout wat effens skuins teenoor die nerfrigting loop en onder 'n ligte voorspanning teen die binnekant van die boblad gelym word. Dit verhoog sowel die anisotropie as die styfheid van die boblad. Die basbalk loop asimmetries onder die kamvoet aan die baskant. Die stemstok (ook die "siel" of "stem" genoem) en die presiese plasing daarvan beïnvloed en reguleer die klank van die viool aansienlik. Dit is 'n silindriese staaf van sparhout (ongeveer 6&nbsp;mm in deursnee) wat tussen die boblad en die bodem ingepas, maar nie vasgelym word nie, op 'n sorgvuldig gekose plek ongeveer drie millimeter onder die kamvoet teenoor die basbalk (die diskantvoet), wat dit help ondersteun. Dit beïnvloed ook die trillingsmodusse van die boblad en die bodem van die instrument. Boonste, onderste en hoekblokke asook dun voeringstroke binne-in die klankkas dien om die sye te verstewig. Die blokke is van sparhout, die voeringstroke van spar of wilg. === Hals en toets === Die hals word in 'n trapesiumvormige uitsparing van die klankkas gelym. Dit is ongeveer 13&nbsp;cm lank en word met die toets (ongeveer 27&nbsp;cm lank) verlym, wat ongeveer 14&nbsp;cm oor die klankkas uitsteek. Die hals is gewoonlik van esdoringhout met 'n vlamtekening wat by dié van die sye en die bodem pas. Die toets word meestal van fynporige [[ebbehout]] gemaak, wat besonder hard en slytvas is en ook weens sy skoonheid verkies word. Seldener, veral by eenvoudiger instrumente, word ander houtsoorte gebruik, byvoorbeeld [[peer]]boomhout, wat swart gekleur of geverf word om die voorkoms van die edeler ebbehout na te boots. Voordat ebbehout in Europa as grondstof beskikbaar was, is alle instrumente met toetse van vrugtebome se hout toegerus. Dié het deur herstelwerk en verbouings feitlik volledig van die instrumente verdwyn. Toetse word tot 'n bepaalde dwarskromming afgewerk en het 'n klein lengtegewyse holte, wat by die laer snare iets meer uitgesproke is, veral wanneer die instrument vir derm- of sintetiese snare bedoel is. Sommige ou viole (en sommige wat oud gemaak is om te lyk) het 'n ingeënte krul, wat aan 'n lymnaat tussen die skroefkas en die hals te herken is. By baie egte ou instrumente is die hals teen 'n effens groter hoek herplaas en met ongeveer een sentimeter verleng. Die halsenting maak dit moontlik om die oorspronklike krul van 'n barokviool te behou wanneer die hals aan moderne standaarde aangepas word. === Skroefkas en krul === [[Lêer:Violin peg strings.jpg|duimnael|links|upright=0.45|Krul en skroefkas, korrek besnaar]] Aan die boonste, smal ent van die toets is 'n saal, die bosaal van die viool. Daaroor loop die snare die skroefkas in. Hier bevind hulle die vier koniese stemskroewe waarmee die snare van die instrument gestem word. Weens die meganiese belasting tydens die stem bestaan die stemskroewe altyd uit hardehout, meestal ebbehout of palissander, seldener buksboom. Die stemskroewe is tapsgewys en pas in gate in die skroefkas, waar hulle deur die wrywing van hout op hout in plek gehou word; deur tydens die draai gepaste druk langs die as van die skroef uit te oefen, kan die speler die wrywing vergroot of verklein. Die skroefkas eindig in 'n krul (selde in 'n vroue- of leeukop). Dit is fyn gesnede hout wat gewoonlik die vorm van 'n slakkehuis het, waarvandaan die naam. Die krul is saam met ander boukundige besonderhede 'n belangrike herkenningsteken by die herkomsondersoek van ou instrumente. === Kam === [[Lêer:Violin bridge 2 views.jpg|duimnael|regs|Voor- en agteraansig van 'n vioolkam]] Die kam (of brug) van fynjarige esdoringhout word tussen die boblad en die snare ingesit. Dit is 'n presies gesnyde stuk hout wat sonder bevestiging op die boblad staan en deur die spanning van die snare wat daaroor loop, in die korrekte posisie gehou word. Dit vorm die onderste ankerpunt van die trillende lengte van die snare en dra hul trillings op die klankkas oor.<ref>{{cite web |url=http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |title=Helge Marsel, Geigen- und Gambenbau in Klagenfurt, Austria |date=2019-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205094013/http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |archive-date=2019-02-05 |url-status=dead |access-date=2019-02-05}}</ref> Die boonste kromming van die kam hou die snare in 'n boog op die regte hoogte bo die toets, sodat elkeen afsonderlik met die strykstok bespeel kan word. === Stertstuk === [[Lêer:Tailpieceandbridge.JPG|upright=0.7|duimnael|links|Nabyskoot van 'n stertstuk met 'n [[fleur-de-lis]]]] Die snare loop van die skroefkas oor die kam tot by die stertstuk. Dit behoort, net soos die stemskroewe, tot die speeltegnies noodsaaklike toerusting van die instrument, en daarom word om estetiese redes vir die stemskroewe en die stertstuk meestal dieselfde hout gekies. Die stertstuk anker die snare aan die onderste ronding van die viool deur middel van 'n staartdraad wat oor die ondersaal loop en om 'n eindknop van ebbehout lus (soms verwarrend die "eindpen" genoem, soos die tjello se pen), wat in 'n taps gat in die onderste blok pas. Die E-snaar het dikwels 'n fynstemmer, 'n hefboompie wat deur 'n klein skroef met die vingers gedraai word. Fynstemmers kan ook op die ander snare aangebring word, veral op studente-instrumente, en is soms in die stertstuk ingebou. Hulle stel die speler in staat om klein veranderinge aan die toonhoogte van 'n snaar te maak. === Snare === Snare is aanvanklik van skaapderm gemaak (algemeen bekend as "katderm", wat ondanks die naam nie van katte gekom het nie), of eenvoudig "derm", wat gerek, gedroog en gedraai is. In die vroeë jare van die 20ste eeu is snare van óf derm óf staal gemaak. Moderne snare kan van derm bestaan, wat met silwer- of aluminiumdraad omspin kan wees, van soliede [[staal]], gevlegte staal of verskeie sintetiese materiale soos Perlon, met verskillende metale omspin en soms met [[silwer]] geplateer. Die hoogste snaar (die ''chanterelle''), die E-snaar, is meestal onomspinde, gewone of geplateerde staaldraad. Dermsnare reageer sterker op veranderinge in temperatuur en humiditeit en is nie meer so algemeen soos vroeër nie, maar baie spelers gebruik hulle om 'n spesifieke klank te verkry, veral in die historiese uitvoeringspraktyk van [[Barokmusiek]]. Snare het gewoonlik 'n gekleurde [[sy]]omwikkeling aan albei ente, om die snaar (G-, D-, A- of E-snaar) te identifiseer en om wrywing teen die stemskroewe te bied. Snare het 'n beperkte lewensduur. Wanneer olie, vuil, korrosie en hars mettertyd ophoop, kan die massa van die snaar oor sy lengte ongelyk word. Afgesien van ooglopende dinge, soos 'n omwikkeling wat deur slytasie loskom, vervang spelers gewoonlik 'n snaar wanneer dit nie meer "suiwer" speel nie (met goeie intonasie op die flageolettone) en die gewenste toon, helderheid en intonasie verloor. Die lewensduur hang van die kwaliteit van die snaar en die speelintensiteit af. Die snare word in [[kwint]]e op die tone g – d¹ – a¹ – e² gestem. Die tabel toon die frekwensies van die snare by verskillende kamertone (sien ook [[#Stem|Stem]]). {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Snaar ! rowspan="2"| Toon/noot ! colspan="3"| Frekwensie by 'n kamertoon (a¹) van |- ! 443 Hz ! 442 Hz ! 440 Hz |- |style="text-align:left"| '''1''' (hoogste snaar) | '''e²''' | 664,50&nbsp;Hz | 663,00&nbsp;Hz | 660,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''2''' | '''a¹''' | 443,00&nbsp;Hz | 442,00&nbsp;Hz | 440,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''3''' | '''d¹''' | 295,33&nbsp;Hz | 294,67&nbsp;Hz | 293,33&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''4''' (laagste snaar) | '''g''' | 196,89&nbsp;Hz | 196,44&nbsp;Hz | 195,56&nbsp;Hz |} === Lym en lak === Die dele van die klankkas word aanmekaar gelym, daarna die hals aan die klankkas en dan die toets aan die hals. Hiervoor word beenlym (warm lym) of huidlym gebruik in plaas van gewone wit lym, om verskeie redes. Dit is wateroplosbaar en word by 'n temperatuur van ongeveer 50 tot 60&nbsp;°C sag, sodat 'n ervare vioolbouer die instrument sonder probleme uitmekaar kan haal sonder om die hout of die lak te beskadig. Huidlym kan 'n dunner las as die meeste ander lymsoorte maak en is omkeerbaar (bros genoeg om met sorgvuldig toegepaste krag te kraak en met warm water verwyderbaar) wanneer die instrument uitmekaar gehaal moet word. Omdat vars huidlym aan ou huidlym kleef, kan by die herstel van 'n las meer van die oorspronklike hout behoue bly; moderner lymsoorte moet heeltemal skoongemaak word voordat 'n nuwe las hou, wat gewoonlik meebring dat saam met die ou lym ook 'n bietjie hout afgeskraap word. Swakker, verdunde lym word gewoonlik gebruik om die boblad aan die sye en die bosaal aan die toets te bevestig, omdat algemene herstelwerk die verwydering van hierdie dele vereis. Die lak beskerm die hout van die instrument en bewaar sy trillingseienskappe. Dit kan die klank aansienlik beïnvloed, maar nie duidelik verbeter nie. 'n Onvakkundig aangebragte lak kan die klank van 'n instrument "doodmaak", dit wil sê die trillingsvermoë van die boblad sterk beperk. === Asimmetrie === Die viool lyk op die eerste gesig simmetries, maar dit is nie so nie. 'n Regs-links-asimmetrie is die duidelikste sigbaar aan die posisie van die kenstuk en die skouersteun, maar ook aan ander kenmerke: die posisie van die basbalk en die stemstok binne-in die klankkas, die verspringende plasing van die stemskroewe in die skroefkas, die besnaring met snare van verskillende dikte en die verskillende houtnerf aan die twee kante. Die rangskikking van die snare (die dikwels gebruikte E-snaar vir hoë tone bevind hom, vanuit die violis gesien, regs) is daarop afgestem dat die regterhand van die violis die strykstok hanteer. Die taak van die linkerhand tydens die spel is om die snare te gryp. Die viool word met die onderkaak (of die ken, na gewoonte) en die sleutelbeen- of skouerstreek vasgehou. Linkshandiges speel die viool gewoonlik op dieselfde manier as regshandiges. Daar word wel ook viole vir linkshandiges gebou, waarby die snare omgekeerd gerangskik is, maar tot dusver baie min.<ref>Andrea Hayek-Schwarz: [http://www.linkehand.at/wissenh.php ''Musizieren mit links – Musizierende Linkshänder_innen''] linkehand.at, 2012.</ref> Linkshandige viole is in orkeste gewoonlik nie welkom nie. Die rede is enersyds dat violiste wat langs mekaar sit, met hul instrumente of elmboë te na aan mekaar kan kom wanneer hulle spieëlbeeldig speel. Andersyds is eenvormige bewegings binne die stemgroepe van die orkes vir die toeskouer 'n esteties oortuigende gesig, wat 'n enkele violis wat anders stryk, sou versteur.<ref>[https://www.mittelbayerische.de/region/regensburg-land-nachrichten/orchester-moegen-keine-linkshaender-21364-art820736.html ''Orchester mögen keine Linkshänder''] mittelbayerische.de, 17 Augustus 2012; sien die laaste twee paragrawe van die artikel.</ref> In 2007 het die linkshandige violis Martial Gauthier, wat met die linkerhand stryk, in Cremona 'n lesing oor linkshandige vioolspel gehou.<ref>[https://www.nmz.de/artikel/war-paganini-linkshaender ''War Paganini Linkshänder? – Gedanken über ein Tabu-Thema der Streicherpädagogik''.] In: ''neue musikzeitung.'' 7/2007; besoek op 20 Julie 2016.</ref> === Toonomvang === [[Lêer:Range violin.svg|duimnael|regs|Toonomvang van die viool]] [[Lêer:Spectrumgstring.jpg|upright=1.15|duimnael|regs|Driedimensionele spektrumdiagram van die botone van 'n viool se G-snaar (voorgrond). Die toonhoogte wat ons hoor, is die piek by ongeveer 200&nbsp;Hz.]] Die stemming g – d¹ – a¹ – e² stem ooreen met G₃, D₄, A₄ en E₅ in wetenskaplike toonhoogtenotasie. Die laagste noot van 'n normaal gestemde viool is dus G₃, die G onder die middel-C (C₄). (By seldsame geleenthede kan die laagste snaar tot 'n kwart laer, na D₃, gestem word.) Die hoogste speelbare noot is minder duidelik omskryf: E₇, die E twee oktawe bo die los snaar (wat op E₅ gestem is), kan as 'n praktiese grens vir orkesvioolpartye beskou word,<ref>Piston, Walter (1955). ''Orchestration'', p. 45.</ref> maar dit is dikwels moontlik om hoër te speel, afhangende van die lengte van die toets en die vaardigheid van die violis. Nog hoër note (tot C₈) kan voortgebring word deur die snaar tot by die einde van die toets te gryp en/of deur kunsmatige flageolettone te gebruik. === Akoestiek === [[Lêer:Bowed violin string in slow motion.gif|duimnael|regs|Die Helmholtz-hoek wat heen en weer langs die snaar beweeg<ref>{{cite web |url=https://plus.maths.org/content/why-violin-so-hard-play |title=Why is the violin so hard to play? |author=Jim Woodhouse en Paul Galluzzo |date=2004-09-01 |access-date=2025-06-22}}</ref>]] Die gewelfde vorm, die dikte van die hout en sy fisiese eienskappe bepaal die klank van 'n viool. Patrone van die [[nodus (fisika)|nodusse]] wat deur sand of glinsters op die blaaie gevorm word wanneer dié by bepaalde frekwensies in trilling gebring word, sogenaamde Chladni-patrone, word soms deur vioolbouers gebruik om hul werk te kontroleer voordat hulle die instrument saamstel.<ref>{{Cite web|url=http://www.catgutacoustical.org/people/cmh/laird3.htm|title=Carleen Maley Hutchins' Work With Saunders|publisher=Violin Society of America|last=Laird|first=Paul R.|access-date=2008-09-26}}</ref> Vanweë die oppervlakstruktuur van die perdehaar, versterk deur die aanbring van hars (kolofonium), het die strykstokbehaarsel 'n hoë kleefkrag uit statiese [[wrywing]]. Wanneer die snaar met die aangelegde strykstok gestryk word, word dit daarom aanvanklik in die strykrigting meegeneem, totdat die terugstelkrag van die snaar groter word as die statiese wrywing tussen die stokhare en die snaar: die snaar skiet teen die strykrigting terug. By die korrekte keuse van strykplek, stryksnelheid en stokdruk word die snaar aan die einde van hierdie beweging weer deur die strykstok gegryp en opnuut meegeneem (die glip-kleef-effek), sodat die snaar voortdurend aangedryf tril. Hoeveel keer per sekonde hierdie proses hom herhaal, hang af van die frekwensie van die gespeelde toon, dit wil sê van die effektiewe snaarlengte. Die uitwyking van die aangedrewe punt van die snaar beskryf met verloop van tyd 'n elliptiese baan, met die langer as ongeveer in die strykrigting georiënteer. Die snaar self het 'n baie klein werkoppervlak en versit dus slegs 'n geringe hoeveelheid lug, te min om 'n toon voort te bring wat vir die menslike oor duidelik hoorbaar is. Die klankkas werk as 'n impedansie-omsetter. Deur die oordrag van die trillings van die snaar op die klankkas word die [[amplitude]] van die trillings wel aansienlik kleiner, maar die uitstralingsoppervlak word soveel vergroot dat 'n goeie koppeling met die lug en 'n vir die oor waarneembare toon ontstaan. Hierdie omsetting volg uiters komplekse patrone. Die kam, waarop die snaar rus, word aangedryf om die snaartrilling in die strykvlak te volg. Die boblad, waarop die kam rus, kan egter net loodreg op die strykvlak tril. Dit dwing die kam tot 'n skommelbeweging waarby die twee kamvoete die twee helftes van die boblad afwisselend belas en ontlas. By so 'n wipbeweging, waar die draai-as presies in die middel van die kam lê, sou die twee helftes van die boblad egter teen mekaar werk, wat met volumeverlies en klankveranderinge gepaard sou gaan. Dit word teengewerk deur onder die regter kamvoet 'n stafie – die stemstok – vas te klem. Dié belemmer eers die regter kamvoet, waardeur die draai-as van hierdie skommelbeweging na regs verskuif en byna al die werk (dié van die lae frekwensies) deur die linker kamvoet verrig word. Om 'n beter verspreiding van die trillings wat daar afgegee word oor die boblad te bereik, word boonop aan die onderkant van die boblad onder die linker kamvoet die basbalk onder spanning vasgelym, wat die linker kamvoet veral by hoë frekwensies belemmer, dit wil sê die draai-as verskuif vir dié frekwensies na links. Afhangende van die frekwensie van die gespeelde toon is die linker (lae frekwensies) of die regter (hoë frekwensies) kamvoet aktiewer, waardeur die trillings in die een geval meer deur die boblad (ondersteun deur die basbalk), in die ander deur die boblad en (oorgedra deur die stemstok) die bodem afgegee word. By lae frekwensies tril bodem en boblad dus teen mekaar, en die ingeslote lugvolume vorm 'n breëband-holteresonator wat klankuitstraling deur die f-gate bewerkstellig. === Groottes === [[Lêer:LembeyeLembeyon.jpg|duimnael|links|'n {{Frac|1|16}}-viool en 'n volgrootte ({{Frac|4|4}}) viool]] Buiten die standaard "volgrootte" ({{Frac|4|4}}) word viole ook in sogenaamde breukgroottes van {{Frac|7|8}}, {{Frac|3|4}}, {{Frac|1|2}}, {{Frac|1|4}}, {{Frac|1|8}}, {{Frac|1|10}}, {{Frac|1|16}}, {{Frac|1|32}} en selfs {{Frac|1|64}} gebou. Hierdie kleiner instrumente word algemeen deur jong spelers gebruik wie se vingers nie lank genoeg is om die korrekte posisies op volgrootte-instrumente te bereik nie. Die regte grootte van die instrument word gewoonlik volgens die armlengte bepaal.<ref>{{cite web |url=https://www.vionoble.de/violine-viola-cello-groesse-ermitteln/ |title=Die richtige Größe ermitteln für Geige: Bratsche: Cello |website=Violinoble.de |access-date=2022-06-13}}</ref> Hoewel die breukgroottes in 'n sekere sin met die afmetings van die instrumente verband hou, is hulle nie as letterlike beskrywings van die relatiewe verhoudings bedoel nie. 'n {{Frac|3|4}}-instrument is byvoorbeeld nie driekwart van die lengte van 'n volgrootte-instrument nie. Die lengte van die klankkas (sonder die hals) van 'n volgrootte- of {{Frac|4|4}}-viool is 356&nbsp;mm, en kleiner by sommige 17de-eeuse modelle. Die klankkas van 'n {{Frac|3|4}}-viool is 335&nbsp;mm lank en dié van 'n {{Frac|1|2}}-viool 310&nbsp;mm; 'n {{Frac|3|4}}-viool is dus net omtrent 6&nbsp;% kleiner as 'n "hele" en 'n {{Frac|1|2}}-viool net omtrent 12&nbsp;%. By die viool se naaste familielid, die altviool, word die grootte as klankkaslengte in sentimeter aangegee eerder as in breukgroottes. 'n Volgrootte-altviool is gemiddeld 40&nbsp;cm, maar elke volwassene bepaal self watter grootte altviool hy of sy gebruik. Soms gebruik 'n volwassene met 'n klein liggaamsbou 'n sogenaamde {{Frac|7|8}}-viool in plaas van 'n volgrootte-instrument. Hierdie instrumente, wat soms 'n "damesviool" genoem word, is effens korter as 'n volgrootte-viool, maar is geneig om hoëkwaliteit-instrumente te wees wat 'n klank kan voortbring wat met dié van goeie volgrootte-viole vergelykbaar is. Die groottes van vyfsnarige viole kan van dié van die normale viersnarige verskil. Die instrument wat in die vioolokted met die viool ooreenstem, is die mezzoviool, wat dieselfde as 'n viool gestem word, maar 'n effens langer klankkas het. Die snare van die mezzoviool is net so lank soos dié van die standaardviool. Hierdie instrument is nie in algemene gebruik nie.<ref>{{Cite web|url=https://nvfa.org/8tet.html|title=The New Violin Family|author=The New Violin Family Association, Inc|date=2020-04-04|website=The New Violin Family}}</ref> == Toebehore == === Kenstuk en skouersteun === Die kenstuk vergemaklik dit om die instrument tussen die ken en die skouer vas te hou en verhoed boonop dat vog van die vel die lak aantas, oplos en uiteindelik die hout op daardie plek toenemend verswak. Dit bestaan meestal uit ebbehout, word met spanskroewe aan die instrument vasgeklem en bevind hom tydens die spel tussen die instrument en die ken. Die skouersteun dien om die individuele anatomie van die speler tussen die liggaam en die instrument te vereffen. Veral die lengte van die nek asook die breedte en natuurlike stand van die skouers bepaal hoe die skouersteun gevorm moet wees. Dit word telkens onmiddellik voor die spel opnuut gemonteer. Jonger spelers wat met skouersteune sukkel, gebruik soms 'n spons met 'n rek in plaas daarvan. === Strykstok === [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|regs|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] 'n Viool word gewoonlik met 'n strykstok bespeel, wat bestaan uit 'n stok met 'n lint van perdehaar wat tussen die punt (kop) en die slof aan die teenoorgestelde ente gespan is. 'n Tipiese vioolstrykstok is in die geheel ongeveer 75&nbsp;cm lank en weeg 55 tot 65&nbsp;g. Altvioolstrykstokke is ongeveer 5&nbsp;mm korter en 10&nbsp;g swaarder. Belangrik is die gewigsverdeling: die swaartepunt moet 24 tot 25&nbsp;cm van die begin van die stok af lê (sonder die skroef gemeet).<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, p. 58.</ref> Die stok word meestal van [[Pernambuco|pernambukhout]] (ook bekend as Brasiliaanse hout) gemaak. Goeie pernambukhout het reguit gegroei met parallel lopende vesels; die stok kan besonder dun uitgewerk word en het ondanks die nodige stabiliteit die gewenste elastisiteit. Pernambukhout is dus besonder geskik vir hoëkwaliteit-strykstokke. Omdat die voorkoms van hierdie houtsoort beperk is, word dit moeiliker om goeie kwaliteite te bekom. Ander tradisionele materiale vir duurder stokke sluit slanghout in. Daarom word deesdae ook strykstokke van koolstofveselversterkte plastiek ("koolstofvesel") gebruik, op alle vlakke van vakmanskap, onder andere om by grensoorgange probleme met die [[Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora|CITES]]-verdrag te vermy; baie professionele musikante beskou hul klank- en speeltegniese eienskappe egter as nie gelykwaardig nie. Goedkoop strykstokke vir studente word van minder duur houtsoorte of van veselglas gemaak; sommige veselglas-studentestokke gebruik 'n plastiekhuls as greep en omwikkeling tegelyk. Aan die onderste ent van die stok is die slof van ebbehout, [[ivoor]] of skilpaddop, meestal versier met 'n ronde perlemoerinlegsel, die sogenaamde "oog". Suiwer metaalinlegwerk as versiering kom ook voor. By die slof is 'n skroef wat die hare stywer of losser maak. Net voor die slof beskerm 'n duimkussing van [[leer (stof)|leer]] (die greep) en 'n omwikkeling die stok en bied hulle 'n stewige houvas vir die speler se hand. Tradisionele omwikkelinge is van draad (dikwels silwer of versilwer), sy of [[balein]] ("walvisbeen", nou vervang deur afwisselende stroke bruin en swart plastiek). Tussen die slof en die punt van die stok word die stokhare gespan; dit word die behaarsel genoem. Afhangende van die dikte word ongeveer 150 tot 220 hare uit die stert van hingste van bepaalde perderasse gebruik, tradisioneel van 'n skimmelperd (wat oorwegend wit hare het). Sommige goedkoper strykstokke gebruik sintetiese vesel. Deur die skroef te draai word die hare gespan, en na elke speelsessie moet die hare weer ontspan word. Die hare bring die snare deur daaroor te stryk in trilling. Daarvoor moet die hare gereeld met vaste hars (kolofonium, 'n natuurlike boomhars) behandel word om dit effens klewerig te maak, wat bereik word deur die stok herhaaldelik oor 'n harsblok te stryk. Afhangende van die gebruik en die kwaliteit van die hare moet die behaarsel na twee maande tot uiterlik na 'n jaar vernuwe word. == Stem == [[Lêer:Violin - open strings notes.PNG|regs|duimnael|Die toonhoogtes van die los snare van 'n viool. Die nootname staan onder die notebalk en hul Franse solfège-ekwivalente daarbo: G = sol; D = re; A = la; E = mi. {{audio|Violin open strings.mid|Speel}}]] Viole word gestem deur die stemskroewe in die skroefkas onder die krul te draai of deur die fynstemmerskroewe by die stertstuk te verstel. Alle viole het stemskroewe; fynstemmers is opsioneel. Die meeste fynstemmers bestaan uit 'n metaalskroef wat 'n hefboom beweeg wat aan die ent van die snaar vas is. Hulle maak baie klein toonhoogteverstellings veel makliker as die stemskroewe. Deur 'n fynstemmer kloksgewys te draai, word die toon hoër (omdat die snaar onder groter spanning is), en antikloksgewys word dit laer (omdat die snaar onder minder spanning is). Fynstemmers op al vier snare is baie nuttig by snare met 'n staalkern, en sommige spelers gebruik dit ook met sintetiese snare. Omdat moderne E-snare van staal is, word vir dié snaar byna altyd 'n fynstemmer aangebring. Fynstemmers word nie met dermsnare gebruik nie, wat meer [[Young se modulus|elasties]] is as snare met 'n staal- of sintetiese kern en nie voldoende op die baie klein bewegings van fynstemmers reageer nie. Om 'n viool te stem, word die A-snaar eers op 'n standaardtoonhoogte gestem (gewoonlik A = 440&nbsp;[[hertz|Hz]]; orkeste in Duitsland en Oostenryk stem met 'n kamertoon van 443&nbsp;Hz, in Switserland oorwegend op 442&nbsp;Hz). Wanneer die viool saam met 'n instrument met vaste toonhoogte soos 'n [[klavier]] of [[trekklavier]] speel, word dit na die ooreenstemmende noot op daardie instrument gestem en nie na enige ander stemverwysing nie. Die hobo is gewoonlik die instrument waarna orkeste met viole stem, aangesien sy klank deurdringend is en bo die ander houtblasers uit gehoor kan word. Die ander snare word dan in intervalle van reine kwinte teen mekaar gestem deur hulle paarsgewys te stryk. Vir solospel word soms 'n effens hoër stemming gebruik om die instrument 'n helderder klank te gee; omgekeerd word Barokmusiek soms met laer stemminge gespeel om die klank van die viool sagter te maak. Na die stem kan die kam van die instrument nagegaan word om te verseker dat dit reguit staan en tussen die binneste kepe van die f-gate gesentreer is; 'n skewe kam kan die klank van 'n andersins goed geboude viool aansienlik beïnvloed. Na lang gebruik kan die stemskroewe en hul gate verslyt raak, sodat die skroewe onder spanning makliker glip. 'n Glippende stemskroef laat die toonhoogte van die snaar effens daal, of, as die skroef heeltemal los raak, laat die snaar sy spanning heeltemal verloor. 'n Viool waarvan die stemskroewe glip, moet deur 'n vioolbouer of vioolhersteller herstel word. Stemskroefsmeer, gereeld gebruik, kan die intrede van sulke slytasie vertraag terwyl dit die skroewe glad laat draai. Die stemming G–D–A–E word vir die meeste vioolmusiek gebruik, insluitend klassieke musiek, jazz en volksmusiek. Ander stemminge word soms gebruik; die G-snaar kan byvoorbeeld tot A opgestem word. Die gebruik van nie-standaardstemminge in klassieke musiek staan as ''[[scordatura]]'' bekend; in sommige volksmusiekstyle word dit kruisstemming genoem. Een beroemde voorbeeld van scordatura in die klassieke musiek is [[Camille Saint-Saëns]] se ''Danse macabre'', waar die E-snaar van die soloviool na E♭ verlaag word om 'n spookagtige dissonansie aan die komposisie te verleen. Ander voorbeelde is die derde deel van ''Contrasts'' van [[Béla Bartók]], waar die E-snaar na E♭ en die G-snaar na G♯ gestem word, [[Niccolò Paganini]] se Eerste Vioolkonsert, waar al vier snare 'n halftoon hoër gestem moet word, en die Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber, waarin elke deel 'n ander scordatura-stemming het. In die Indiese klassieke en ligte musiek word die viool in die Suid-Indiese styl waarskynlik op D♯–A♯–D♯–A♯ gestem. Aangesien daar in die Indiese klassieke musiek geen begrip van absolute toonhoogte is nie, kan musikante enige gerieflike stemming gebruik om hierdie relatiewe intervalle tussen die snare te behou. Nog 'n algemene stemming met hierdie intervalle is B♭–F–B♭–F, wat met Sa–Pa–Sa–Pa in die Indiese karnatiese klassieke styl ooreenstem. In die Noord-Indiese Hindoestaanse styl is die stemming gewoonlik Pa–Sa–Pa–Sa in plaas van Sa–Pa–Sa–Pa, wat byvoorbeeld met F–B♭–F–B♭ kan ooreenstem. In die Iranse klassieke musiek en ligte musiek het die viool in elke ''dastgah'' 'n ander stemming;<ref>Edith Gerson-Kiwi: ''The Persian Doctrine of Dastga-Composition. A phenomenological study in the musical modes.'' Israel Music Institute, Tel Aviv 1963, p. 15.</ref> dit word waarskynlik op E–A–E–A in Dastgāh-e Esfahan gestem, in Dastgāh-e Šur op E–A–D–E en E–A–E–E, en in Dastgāh-e Māhur op E–A–D–A. In die Arabiese klassieke musiek word die A- en E-snaar 'n heeltoon verlaag, dit wil sê G–D–G–D, om die spel van Arabiese ''maqams'' te vergemaklik, veral dié met kwarttone. Hoewel die meeste viole vier snare het, is daar viole met bykomende snare, sommige met soveel as sewe. Sewe word algemeen as die maksimum aantal snare beskou wat op 'n strykinstrument prakties is; met meer as sewe snare sou dit onmoontlik wees om enige bepaalde binnesnaar afsonderlik met die strykstok te bespeel. Viole met sewe snare is baie skaars. Die ekstra snare op sulke viole is gewoonlik laer as die G-snaar en word gewoonlik (van die hoogste bygevoegde snaar na die laagste) op C, F en B♭ gestem. As die speellengte van die instrument, dit wil sê die snaarlengte van die bosaal tot die kam, gelyk is aan dié van 'n gewone volgrootte-viool (effens minder as 33&nbsp;cm), kan dit met reg 'n viool genoem word. Sommige van hierdie instrumente is ietwat langer en moet as altviole beskou word. Viole met vyf of meer snare word tipies in jazz of volksmusiek gebruik. Sommige spesiaal gemaakte instrumente het ekstra snare wat nie gestryk word nie, maar deur die trillings van die gestrykte snare meeklink. == Speeltegniek == === Houding === [[Lêer:Man Playing Violin on Bench at Park.jpg|duimnael|upright=0.75|'n Man speel viool op 'n parkbank]] Die viool word sittend of staande bespeel. Soliste (of hulle alleen, met 'n klavier of met 'n orkes speel) speel meestal staande, tensy 'n fisieke gestremdheid dit verhoed, soos in die geval van [[Itzhak Perlman]]. In die orkes en in kamermusiek word daar daarenteen gewoonlik sittend gespeel. In die 2000's en 2010's het sommige orkeste wat Barokmusiek uitvoer (soos die Freiburger Barockorchester) al hul violiste en altvioliste, solo en ensemble, staande laat speel. Die viool rus aan die linkerkant op die skouer en bors van die violis en word, afhangende van die houding of draai van die kop, deur die linkerkant van die onderkaak, soms deur die ken, op die kenstuk vasgehou en deur die linkerskouer ondersteun, dikwels met behulp van 'n skouersteun. Die kaak en die skouer moet die viool stewig genoeg vashou sodat dit stabiel bly wanneer die linkerhand van 'n hoë posisie ('n hoë noot ver op die toets) na 'n lae (nader aan die skroefkas) beweeg. In die Indiese houding word die stabiliteit van die viool verseker deur die krul wat op die sy van die voet rus. Van die linkerhand word die duim gebruik om die hals te omvat of as hulp vir bepaalde greeptegnieke. Al die ander vingers speel uitsluitlik op die snare om die gewenste tone vas te lê. Afhangende van die skool neem die linkerhand ook 'n ondersteunende of vashoufunksie van die instrument oor. Die regterhand hanteer die strykstok, waarmee die snare meestal tussen die einde van die toets en die kam gestryk word, in moderne komposisies deels ook agter die kam. Dit word die kontakpunt genoem. Vir die wisselende volume, die klankkleure, die presisie van die artikulasie, die legatospel en meer is dit beslissend met watter kombinasie van gewig, snelheid, kontakpunt (na aan die kam, na aan die toets of tussenin) en kanteling van die stokhare die snare aangeraak word. Hoewel onderwysers die wesenlike belang van 'n goeie houding beklemtoon, sowel ter wille van die kwaliteit van die spel as om die kans op oorbelastingsbeserings te verminder, verskil advies oor wat 'n goeie houding is en hoe dit bereik word in die besonderhede. Almal dring egter aan op die belang van 'n natuurlike, ontspanne posisie sonder spanning of styfheid. Wat byna universeel aanbeveel word, is om die linkerpols reguit (of baie naby daaraan) te hou sodat die vingers van die linkerhand vry kan beweeg en die kans op besering verminder word, en om albei skouers in 'n natuurlike, ontspanne posisie te hou en te vermy om enige van hulle oordrewe op te trek. Dit sou, soos enige ander onnodige spanning, die bewegingsvryheid beperk en die risiko van besering verhoog. 'n Krom houding kan goeie spel belemmer omdat dit die liggaam uit balans bring en die skouers laat optrek. Nog 'n teken van ongesonde spanning is pyn in die linkerhand, wat op te veel druk by die vashou van die viool dui. === Linkerhand en toonhoogte === [[Lêer:Violin first position fingering chart.svg|regs|upright=1.35|duimnael|Vingersettings in die eerste posisie. Hierdie diagram toon net die note van die eerste posisie; daar is hoër note buite dié wat aangedui word.]] [[Lêer:Geigengrifftabelle.svg|duimnael|regs|Greeptabel vir alle toonsoorte]] Die linkerhand bepaal die klinkende lengte van die snaar, en dus die toonhoogte, deur dit met die vingerpunte teen die toets te "gryp" (vas te druk), wat verskillende toonhoogtes voortbring. Aangesien die viool geen frette het om die snare af te stop nie, soos gebruiklik by die [[kitaar]], moet die speler presies weet waar om die vingers op die snare te plaas om met goeie intonasie (suiwer) te speel. Beginners speel los snare en die laagste posisie, naaste aan die bosaal. Studente begin dikwels met relatief maklike toonsoorte, soos A-majeur en G-majeur, en leer toonlere en eenvoudige melodieë. Deur toonlere en arpeggio's te oefen en die gehoor op te lei, "vind" die linkerhand van die violis die note uiteindelik intuïtief deur spiergeheue. Beginners maak soms gebruik van [[kleefband|kleefbandjies]] op die toets vir die korrekte plasing van die linkerhandvingers, maar laat die bandjies gewoonlik gou staan wanneer hulle vorder. Nog 'n algemene merktegniek gebruik kolletjies [[korrigeervloeistof]] op die toets, wat binne 'n paar weke se gereelde oefening afslyt. Hierdie praktyk word ongelukkig soms in plaas van voldoende gehooropleiding gebruik, sodat die plasing van die vingers deur die oog en nie deur die oor gelei word nie. Veral in die vroeë stadiums van die leerproses is die sogenaamde "klinkende tone" nuttig. Daar is nege sulke note in die eerste posisie, waar 'n gegrypte noot 'n unisoon of oktaaf met 'n ander (los) snaar klink en dié laat meeresoneer. Studente gebruik hierdie klinkende tone dikwels om die intonasie van die gegrypte noot te kontroleer deur te luister of dit met die los snaar harmonieer. Wanneer die gegrypte toonhoogte "A" op die G-snaar gespeel word, kan die violis byvoorbeeld terselfdertyd die los D-snaar speel om die intonasie van die gegrypte "A" te toets. As die "A" suiwer is, behoort die "A" en die los D-snaar 'n harmonieuse reine kwart voort te bring. Viole word in reine kwinte gestem, soos al die orkesstrykers (viool, altviool, tjello) behalwe die kontrabas, wat in reine kwarte gestem word. Elke daaropvolgende noot word gegryp op die toonhoogte wat die speler as die harmonieuste ervaar; wanneer 'n violis onbegeleid speel, "speel hy nie konsekwent in óf die getempereerde óf die natuurlike [reine] toonleer nie, maar neig in die geheel om by die Pythagorese toonleer aan te sluit."<ref>Seashore, Carl (1938). ''Psychology of Music'', p. 224. Aangehaal in Kolinski, Mieczyslaw (somer–herfs 1959). "A New Equidistant 12-Tone Temperament", p. 210, ''Journal of the American Musicological Society'', vol. 12, nr. 2/3, pp. 210–214.</ref> Wanneer violiste in 'n [[strykkwartet]] of 'n strykorkes speel, "versoet" die strykers gewoonlik hul stemming om by die toonsoort te pas waarin hulle speel. Wanneer daar saam met 'n instrument met gelykswewende stemming gespeel word, soos 'n klavier, pas vaardige violiste hul stemming by die gelykswewende stemming van die klavier aan om dissonante note te vermy. Die vingers word in die [[musieknotasie]], soos in bladmusiek en etudeboeke, konvensioneel van 1 (wysvinger) tot 4 (pinkie) genommer. Veral in leeruitgawes van vioolmusiek kan syfers bo die note aandui watter vinger gebruik moet word, met ''0'' of ''O'' vir 'n los snaar. Die diagram regs toon die rangskikking van die note wat in die eerste posisie bereik kan word. Wat nie op hierdie diagram gewys word nie, is hoe die afstande tussen die nootposisies kleiner word hoe hoër (in toonhoogte) die vingers van die bosaal af beweeg. Die balke aan die kante van die diagram stel die gebruiklike moontlikhede vir beginners se kleefbandjies voor, by die 1ste, hoë 2de, 3de en 4de vinger. ==== Posisies ==== Die plasing van die linkerhand op die toets word deur "posisies" gekenmerk. Die eerste posisie, waar die meeste beginners begin (hoewel sommige metodes in die derde posisie begin), is die posisie wat die meeste in strykmusiek gebruik word. Musiek wat vir beginnende jeugorkeste gekomponeer is, is dikwels meestal in die eerste posisie. Die laagste noot wat in hierdie posisie in standaardstemming beskikbaar is, is 'n los G₃; die hoogste noot in die eerste posisie word met die vierde vinger op die E-snaar gespeel en klink as B₅. Deur die hand op die hals op te skuif, neem die eerste vinger die plek van die tweede vinger in, wat die speler in die ''tweede posisie'' bring. Deur die eerste vinger die eerste-posisie-plek van die derde vinger te laat inneem, kom die speler in die ''derde posisie'', en so voorts. 'n Verandering van posisie, met die gepaardgaande beweging van die hand, word 'n ''posisiewisseling'' genoem, en doeltreffende posisiewisselings met behoud van suiwer intonasie en 'n gladde legato (verbonde) klank is 'n sleutelelement van die tegniek op alle vlakke. Dikwels word 'n "gidsvinger" gebruik: die laaste vinger wat 'n noot in die ou posisie gespeel het, raak tydens die wisseling voortdurend liggies aan die snaar om op sy korrekte plek in die nuwe posisie uit te kom. In elementêre wisselingsoefeninge word die "gidsvinger" dikwels hoorbaar gemaak terwyl dit op of af langs die snaar gly, sodat die speler die korrekte plasing op die gehoor kan vaslê. Buite hierdie oefeninge behoort dit selde hoorbaar te wees (tensy die speler bewustelik 'n portamento-effek om uitdrukkingsredes toepas). Tydens 'n wisseling in lae posisies beweeg die duim van die linkerhand op of af langs die hals van die instrument om in dieselfde posisie relatief tot die vingers te bly (hoewel die beweging van die duim effens voor of effens na die beweging van die vingers kan plaasvind). In sulke posisies word die duim dikwels as 'n "anker" beskou waarvan die plek bepaal in watter posisie die speler is. In baie hoë posisies kan die duim nie met die vingers meebeweeg nie, omdat die klankkas van die instrument in die pad kom. In plaas daarvan beweeg die duim om die hals van die instrument om by die punt te sit waar die hals die regterronding van die klankkas ontmoet, en bly daar terwyl die vingers tussen die hoë posisies beweeg. 'n Noot wat buite die normale omvang van 'n posisie gespeel word, sonder wisseling, word 'n ''strekking'' genoem. In die derde posisie op die A-snaar sit die hand byvoorbeeld natuurlik met die eerste vinger op D en die vierde op G of G♯. Om die eerste vinger terug na 'n C♯ te strek, of die vierde vinger op na 'n A, vorm 'n strekking. Strekkings word algemeen gebruik waar een of twee note effens buite 'n andersins stewige posisie lê, en het die voordeel dat hulle minder opvallend is as 'n wisseling of 'n snaaroorgang. Die laagste posisie op die viool word die "halwe posisie" genoem. In hierdie posisie is die eerste vinger op 'n "lae eerste-posisie"-noot, byvoorbeeld B♭ op die A-snaar, en die vierde vinger in 'n afwaartse strekking vanaf sy gewone posisie, byvoorbeeld D op die A-snaar, met die ander twee vingers na behoefte tussenin geplaas. Aangesien die posisie van die duim in die "halwe posisie" tipies dieselfde is as in die eerste posisie, kan dit beter as 'n agterwaartse strekking van die hele hand as as 'n egte posisie beskou word. Die bogrens van die viool se omvang word grootliks deur die vaardigheid van die speler bepaal, wat maklik meer as twee oktawe op 'n enkele snaar en vier oktawe op die instrument as geheel kan speel. Posisiename word meestal vir die laer posisies en in metodeboeke en etudes gebruik; om dié rede hoor 'n mens selde verwysings na iets hoër as die sewende posisie. Die hoogste posisie is prakties gesproke die 13de. Baie hoë posisies is om twee redes 'n besondere tegniese uitdaging. Eerstens word die verskil in ligging van die verskillende note in hoë posisies veel kleiner, wat die note moeiliker maak om te vind en in sommige gevalle op die gehoor te onderskei. Tweedens is die veel korter klinkende lengte van die snaar in baie hoë posisies 'n uitdaging vir die regterarm en die strykstok om die instrument doeltreffend te laat klink. Hoe fyner (en duurder) 'n instrument, hoe beter kan dit 'n goeie toon tot bo aan die toets, by die hoogste toonhoogtes op die E-snaar, volhou. Alle note (behalwe dié onder die los D) kan op meer as een snaar gespeel word. Dit is 'n standaardontwerpkenmerk van snaarinstrumente, wat egter van die klavier verskil, wat vir elk van sy 88 note net een plek het. Die noot van die los A op die viool kan byvoorbeeld as die los A gespeel word, of op die D-snaar (in die eerste tot vierde posisie) of selfs op die G-snaar (baie hoog op, in die sesde tot negende posisie). Elke snaar het 'n ander [[toonkleur]], vanweë die verskillende gewigte (diktes) van die snare en die resonansies van ander los snare. Die G-snaar word byvoorbeeld dikwels beskou as 'n baie volle, klankryke klank te hê wat besonder gepas is vir laat-Romantiese musiek. Dit word dikwels in die musiek aangedui met die merk ''sul G'' of ''IV'' ('n Romeinse syfer wat aandui dat op die vierde snaar gespeel moet word; volgens konvensie word die snare van die dunste, hoogste (I) tot die laagste (IV) genommer). Selfs sonder uitdruklike aanwysings in die partituur sal 'n gevorderde violis na eie oordeel en artistieke aanvoeling kies op watter snaar bepaalde note of passasies gespeel word. Wanneer 'n passasie op 'n lae snaar en in 'n hoër posisie gespeel word, hoewel dit op 'n hoër snaar gemakliker gespeel sou kon word, dien dit ook om 'n besondere klankkleur voort te bring. ==== Los snare ==== As 'n snaar gestryk of getokkel word sonder dat 'n vinger dit gryp, word dit 'n ''los snaar'' genoem. Dit gee 'n ander klank as 'n gegrypte snaar, aangesien die snaar by die bosaal vryer tril as onder 'n vinger. Verder is dit onmoontlik om vibrato ten volle op 'n los snaar te gebruik (hoewel 'n gedeeltelike effek verkry kan word deur 'n noot 'n oktaaf hoër op 'n aangrensende snaar te gryp en dié te laat vibreer, wat 'n element van vibrato in die botone inbring). In die klassieke tradisie gebruik violiste dikwels 'n snaaroorgang of posisiewisseling om die verandering van toonkleur wat 'n los snaar meebring, te vermy, tensy die komponis dit aandui. Dit geld veral vir die los E, wat dikwels as hard van klank beskou word. Daar is egter ook situasies waar 'n los snaar spesifiek vir artistieke effek gekies kan word. Dit kom voor in klassieke musiek wat die bourdon van 'n [[orrel]] naboots (soos J.S. Bach in sy Partita in E vir soloviool bereik het), in ''fiddle''-musiek (byvoorbeeld ''Hoedown'') of waar stappe om die los snaar te vermy musikaal onvanpas is (byvoorbeeld in Barokmusiek, waar posisiewisselings minder gebruiklik was). In vinnige passasies van toonlere of arpeggio's kan 'n los E-snaar eenvoudig gerieflikheidshalwe gebruik word as die noot nie tyd het om uit te klink en 'n harde toonkleur te ontwikkel nie. In volksmusiek, ''fiddle''-musiek en ander tradisionele musiekgenres word los snare algemeen om hul resonante toonkleur gebruik. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n gegrypte noot op 'n aangrensende snaar te speel, lewer 'n [[doedelsak]]agtige bourdon, wat komponiste dikwels ter nabootsing van volksmusiek gebruik. Soms is die twee note identies (byvoorbeeld 'n gegrypte A op die D-snaar teen die los A-snaar), wat 'n klinkende soort ''fiddle''-klank gee. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n identiese gegrypte noot te speel, kan ook vereis word wanneer meer volume nodig is, veral in orkesspel. Sommige klassieke vioolpartye het note waarvoor die komponis die violis vra om 'n los snaar te speel, weens die spesifieke klankkarakter wat 'n los snaar skep. ==== Dubbelgrepe, akkoorde en bourdons ==== 'n Dubbelgreep is wanneer twee afsonderlike snare deur die vingers gegryp en gelyktydig gestryk word, wat twee deurlopende tone voortbring (tipiese intervalle sluit tertse, kwarte, kwinte, sekstes en oktawe in). Dubbelgrepe kan in enige posisie aangedui word, hoewel die wydste interval wat natuurlik in een posisie as dubbelgreep gespeel kan word, 'n oktaaf is (met die wysvinger op die laer snaar en die pinkie op die hoër snaar). Nietemin word in gevorderde repertoire soms dubbelgrepe van desiemes of selfs meer vereis, wat 'n gestrekte linkerhandposisie met uitgestrekte vingers tot gevolg het. Die term "dubbelgreep" word dikwels ook gebruik vir die laat klink van 'n los snaar saam met 'n gegrypte noot, hoewel net een vinger 'n snaar gryp. Met die tegniek van die dubbelgreep kan dus tweestemmig gespeel word. Waar drie of vier gelyktydige note aangedui word, "verdeel" die violis gewoonlik die akkoord: drie- of vierstemmige akkoorde word normaalweg gearpeggieer, deur die onderste een of twee note eerste te speel en onmiddellik na die boonste een of twee note voort te gaan, waarby die natuurlike resonansie van die instrument 'n effek voortbring soortgelyk aan asof al vier note gelyktydig geklink het. In sommige omstandighede is 'n "drievoudige greep" moontlik, waar drie note oor drie snare gelyktydig klink. Die strykstok raak nie van nature drie snare tegelyk nie, maar met voldoende stoksnelheid en druk, wanneer die violis 'n drienoot-akkoord "breek", kan die stokhare tydelik oor drie snare gebuig word sodat elkeen gelyktydig klink. Dit word met 'n swaar streek bereik, tipies naby die slof en met die stok op 'n sekere afstand van die kam, en bring 'n harde, aggressiewe toon voort. Dit is so moontlik om drienoot-akkoorde van kort duur, ook verskeie ná mekaar, sonder arpeggio te speel, sodat daar werklik drie stemme gelyktydig klink. Vierstemmige spel sonder arpeggio kan net met 'n spesiaal gekonstrueerde ronde strykstok verwesenlik word. Dubbelgrepe in die orkes word soms ''divisi'' gemerk en tussen die spelers verdeel, sodat een deel van die musikante die laer noot en 'n ander deel die hoër noot speel. Dubbelgrepe (en ''divisi'') kom algemeen in orkesrepertoire voor wanneer die viole begeleiding speel en 'n ander instrument of groep die melodie speel. In sommige genres van die historiese uitvoeringspraktyk (gewoonlik van Barokmusiek en vroeër) word nóg verdeelde akkoorde nóg drievoudige grepe as gepas beskou; sommige violiste arpeggieer alle akkoorde (insluitend gewone dubbelgrepe) deur al die note of die meeste daarvan afsonderlik te speel asof hulle as 'n gebonde figuur geskryf is. Met die ontwikkeling van moderne viole het drievoudige grepe egter natuurliker geword, omdat die kam minder gekrom is. In sommige musiekstyle kan 'n aangehoue bourdon op 'n los snaar gespeel word tydens 'n passasie wat hoofsaaklik op 'n aangrensende snaar geskryf is, om 'n basiese begeleiding te bied. Dit kom meer in volkstradisies as in die klassieke musiek voor. ==== Vibrato ==== [[Lêer:MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv|duimnael|Kyoko Yonemoto speel [[Niccolò Paganini|Paganini]] se Caprice nr. 24 op 'n viool]] [[Lêer:Peter Bissing.png|duimnael|regs|Petrowitsch Bissing was 'n onderwyser in vibratometodiek op die viool<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9-EqAAAAYAAJ&q=PETROWITCH+BISSING&pg=RA2-PA52|publisher=Jacobs' Band Monthly, Volume 4|page=52|year=1919|access-date=16 November 2012|title=The Violin|first=Louis|last=Eaton}}</ref> en het 'n boek met die titel ''Cultivation of the Violin Vibrato Tone'' gepubliseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IwhLMgEACAAJ|title=Cultivation of the Violin Vibrato Tone|first=Petrowitsch|last=Bissing|publisher=Central States Music Publishing Company|access-date=16 November 2012}}</ref>]] Vibrato is 'n tegniek van die linkerhand en -arm waarby die toonhoogte van 'n noot subtiel in 'n polsende ritme wissel. Hoewel verskillende dele van die hand of arm by die beweging betrokke kan wees, is die resultaat 'n beweging van die vingerpunt wat 'n geringe verandering in die trillende snaarlengte meebring, wat 'n golwing in die toonhoogte veroorsaak. Die meeste violiste ossilleer onder die noot, dit wil sê laer in toonhoogte as die eintlike noot, wanneer hulle vibrato gebruik, omdat geglo word dat die waarneming die hoogste toonhoogte in 'n wisselende klank bevoordeel.<ref>{{Cite book|title=String Builder, Book 3: Teacher's Manual |last=Applebaum |first=Samuel |year=1957 |publisher=Alfred Publishing |location=New York |isbn=978-0-7579-3056-0 |page=4 }}. "Now we will discipline the shaking of the left hand in the following manner: Shake the wrist slowly and evenly in 8th notes. Start from the original position and for the second 8th note the wrist is to move backward (toward the scroll). Do this in triplets, dotted 8ths and 16ths, and 16th notes. A week or two later, the vibrato may be started on the Violin. ... The procedure will be as follows: 1. Roll the finger tip from this upright position on the note, to slightly below the pitch of this note."</ref> Vibrato doen min of niks om 'n onsuiwer noot te verbloem; met ander woorde, verkeerd toegepaste vibrato is 'n slegte plaasvervanger vir goeie intonasie. Toonlere en ander oefeninge wat op intonasie gerig is, word tipies sonder vibrato gespeel om die werk makliker en doeltreffender te maak. Musiekstudente word dikwels geleer dat vibrato veronderstel word tensy dit anders in die musiek aangedui is. Dit kan 'n struikelblok wees vir 'n klassiek opgeleide violis wat in 'n styl wil speel wat min of geen vibrato gebruik, soos Barokmusiek in historiese styl en baie tradisionele ''fiddle''-style. Vibrato kan deur 'n gepaste kombinasie van vinger-, pols- en armbewegings voortgebring word. Deur die vingerpunt van die grypende vinger liggies heen en weer te rol, ontstaan vingervibrato. Een metode, ''handvibrato'' (of ''polsvibrato''), behels dat die hand by die pols heen en weer gekantel word om die ossillasie te bewerkstellig. 'n Ander metode, ''armvibrato'', moduleer die toonhoogte deur beweging van die hele onderarm by die elmboog met 'n vaste pols. 'n Kombinasie van hierdie tegnieke stel 'n speler in staat om 'n groot verskeidenheid klankeffekte voort te bring. Die "wanneer", "waarvoor" en "hoeveel" van vibrato is artistieke kwessies van styl en smaak, waarby verskillende onderwysers, musiekskole en musiekstyle verskillende vibratostyle verkies. Oordrewe vibrato kan byvoorbeeld hinderlik word. Akoesties gesproke het die interessantheid wat vibrato aan die klank toevoeg te doen met die manier waarop die mengsel van botone<ref>{{Cite web|url=http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207150243/http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |url-status=dead |archive-date=7 Februarie 2010 |title=The psychoacoustic secret of vibrato |first=Martin |last=Schleske |access-date=11 Februarie 2010 |quote=Accordingly, the sound level of each harmonic will have a periodically fluctuating value due to the vibrato.}}</ref> (of toonkleur) en die rigtingpatroon van die klankuitstraling met veranderinge in toonhoogte verander. Deur die klank ritmies na verskillende dele van die vertrek te "rig",<ref>{{Cite web | last=Curtin | first=Joseph | title=Weinreich and Directional Tone Colour | url=http://www.josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | date=April 2000 | work=Strad Magazine | access-date=23 Mei 2009 | quote=In the case of string instruments, however, not only are they strongly directional, but the pattern of their directionality changes very rapidly with frequency. If you think of that pattern at a given frequency as beacons of sound, like the quills of a porcupine, then even the slight changes in pitch created by vibrato can cause those quills to be continually undulating. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090529062722/http://josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | archive-date=29 Mei 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://knutsacoustics.com/files/weinreich,-g.-directional-tone-color-jasa-1997.pdf |title=Directional tone color |last=Weinreich |first=Gabriel |date=16 Desember 1996 |publisher=Acoustical Society of America |quote=The effect can be visualized in terms of a number of highly directional sound beacons, all of which the vibrato causes to undulate back and forth in a coherent and highly organized fashion. It is obvious that such a phenomenon will help immensely in fusing sounds of the differently directed partials into a single auditory stream; one may even speculate that it is a reason why vibrato is used so universally by violinists—as compared to wind players, from the sound of whose instruments directional tone color is generally absent.}}</ref> voeg vibrato 'n "glans" of "lewendigheid" by die klank van 'n goed geboude viool. Vibrato word grootliks aan die oordeel van die violis oorgelaat. Verskillende soorte vibrato bring verskillende stemminge in 'n stuk, en die wisselende grade en style van vibrato is dikwels kenmerke wat by bekende violiste uitstaan. ==== Vibratotriller ==== 'n Vibrato-agtige beweging kan soms gebruik word om 'n vinnige [[triller]]effek te skep. Om hierdie effek uit te voer, word die vinger bo die vinger wat die noot gryp, net effens van die snaar af geplaas (stewig teen die grypende vinger gedruk) en 'n vibratobeweging uitgevoer. Die tweede vinger raak met elke ossillasie liggies aan die snaar bo die laer vinger, sodat die toonhoogte ossilleer op 'n manier wat soos 'n mengsel van wye vibrato en 'n baie vinnige triller klink. Dit gee 'n minder duidelike oorgang tussen die hoër en die laer noot en word gewoonlik as interpretatiewe keuse toegepas. Hierdie trillertegniek werk net goed vir halftoontrillers of trillers in hoë posisies (waar die afstand tussen die note kleiner is), aangesien dit vereis dat die trillende vinger en die vinger daaronder aan mekaar raak, wat die afstand wat getrill kan word, beperk. In baie hoë posisies, waar die trilafstand kleiner as die breedte van die vinger is, kan 'n vibratotriller die enigste opsie vir trillereffekte wees. ==== Flageolettone ==== [[Lêer:Violin sounds and techniques.ogg|duimnael|regs|Vioolklanke en -tegnieke: los snare (arco en pizzicato); A-majeur-toonleer (arco en pizzicato); begin van 'n A-majeur-toonleer met vibrato; A-majeur-toonleer col legno gespeel; natuurlike flageolettone van 'n A, E en 'n A; kunsmatige flageolet van A₇; flageolet-glissando op die A-snaar]] Deur die snaar liggies met 'n vingerpunt by 'n [[nodus (fisika)|nodus]] aan te raak, sonder om die snaar heeltemal vas te druk, en die snaar dan te tokkel of te stryk, ontstaan flageolettone (harmonieke of botone). In plaas van die normale toon klink 'n hoër noot. Daardeur word die grondfrekwensie gedemp en tril net die ooreenstemmende botone (byvoorbeeld die dubbele of drievoudige frekwensie wanneer die vinger by die helfte of by 'n derde van die snaarlengte geplaas word). Daar ontstaan fluitagtige tone. Elke nodus lê by 'n heeltallige deling van die snaar, byvoorbeeld halfpad of 'n derde langs die lengte van die snaar. 'n Instrument wat goed reageer, laat talle moontlike flageoletnodusse langs die lengte van die snaar klink. Flageolettone word in die musiek óf met 'n sirkeltjie bo die noot wat die toonhoogte van die flageolet bepaal, óf met ruitvormige nootkoppe aangedui. Daar is twee soorte: ''natuurlike flageolettone'' en ''kunsmatige flageolettone'' (ook ''valse flageolettone'' genoem). Natuurlike flageolettone word op 'n los snaar gespeel. Die toonhoogte van die los snaar wanneer dit getokkel of gestryk word, word die grondfrekwensie genoem. Flageolettone word ook ''botone'' of ''deeltone'' genoem. Hulle kom voor by heeltallige veelvoude van die grondtoon, wat die eerste harmoniek genoem word. Die tweede harmoniek is die eerste botoon (die oktaaf bo die los snaar), die derde harmoniek is die tweede botoon, en so voorts. Die tweede harmoniek lê in die middel van die snaar en klink 'n oktaaf hoër as die toonhoogte van die snaar. Die derde harmoniek verdeel die snaar in derdes en klink 'n oktaaf en 'n kwint bo die grondtoon, en die vierde harmoniek verdeel die snaar in kwarte en klink twee oktawe bo die eerste. Die klank van die tweede harmoniek is die helderste van almal, omdat dit 'n gemeenskaplike nodus met al die daaropvolgende ewe harmonieke (4de, 6de, ens.) het. Die derde en die daaropvolgende onewe harmonieke is moeiliker om te speel, omdat hulle die snaar in 'n onewe aantal trillende dele verdeel en nie so baie nodusse met ander harmonieke deel nie. Kunsmatige flageolettone is moeiliker om voort te bring as natuurlike, aangesien hulle behels dat die snaar gegryp én 'n flageolet op die gegrypte noot gespeel word. Met die ''oktaafraam'' (die normale afstand tussen die eerste en die vierde vinger in enige gegewe posisie) en die vierde vinger wat die snaar 'n kwart bo die gegrypte noot net aanraak, ontstaan die vierde harmoniek, twee oktawe bo die gegrypte noot. Vingerplasing en -druk, asook stoksnelheid, -druk en kontakpunt, is almal wesenlik om die gewenste flageolet te laat klink. Boonop moet in passasies met verskillende note as valse flageolettone die afstand tussen die grypende vinger en die flageoletvinger voortdurend verander, aangesien die afstand tussen die note oor die lengte van die snaar verander. Die ''flageoletvinger'' kan die snaar ook 'n groot terts bo die vasgedrukte noot aanraak (die vyfde harmoniek), of 'n kwint hoër ('n derde harmoniek). Hierdie flageolettone word minder algemeen gebruik; in die geval van die groot terts moet sowel die gegrypte noot as die aangeraakte noot effens hoog gespeel word, anders spreek die flageolet nie so geredelik aan nie. In die geval van die kwint is die strekking groter as wat vir baie violiste gemaklik is. In die algemene repertoire word breuke kleiner as 'n sesde nie gebruik nie. Verdelings tot 'n agtste word egter soms gebruik, en met 'n goeie instrument en 'n vaardige speler is verdelings so klein as 'n twaalfde moontlik. Daar is 'n paar boeke wat uitsluitlik aan die studie van vioolflageolettone gewy is. Twee omvattende werke is Henryk Heller se sewedelige ''Theory of Harmonics'', in 1928 deur Simrock gepubliseer, en Michelangelo Abbado se vyfdelige ''Tecnica dei suoni armonici'', in 1934 deur Ricordi gepubliseer. Uitgebreide passasies in kunsmatige flageolettone kom in die virtuose vioolliteratuur voor, veral van die 19de en vroeë 20ste eeu. Twee opvallende voorbeelde hiervan is 'n hele gedeelte van Vittorio Monti se ''Csárdás'' en 'n passasie omtrent in die middel van die derde deel van [[Pjotr Tsjaikofski]] se Vioolkonsert. 'n Gedeelte van die derde deel van Paganini se Vioolkonsert nr. 1 bestaan uit dubbelgreeptertse in flageolettone. Wanneer snare verslyt, vuil en oud is, is die flageolettone moontlik nie meer suiwer in toonhoogte nie. Om dié rede vervang violiste hul snare gereeld. === Regterhand en klankkleur === Die snare kan laat klink word deur die hare van die strykstok, wat in die regterhand gehou word, daaroor te trek (''arco'') of deur hulle te tokkel (''pizzicato''), meestal met die regterhand. In sommige gevalle tokkel die violis snare met die linkerhand. Dit word gedoen om oorgange van pizzicato na arco te vergemaklik, en dit word ook in sommige virtuose vertoonstukke gebruik. Linkerhand-pizzicato word gewoonlik op los snare gedoen. Pizzicato word op al die instrumente van die vioolfamilie gebruik; die sistematiese studie van gevorderde pizzicatotegnieke is egter die verste ontwikkel in die jazzkontrabas, 'n styl waarin die instrument byna uitsluitlik getokkel word. Die regterarm, -hand en strykstok en die stoksnelheid is verantwoordelik vir toonkwaliteit, [[ritme]], [[dinamika (musiek)|dinamika]], artikulasie en die meeste (maar nie alle) veranderinge in [[toonkleur]]. Die speler trek die strykstok oor die snaar, wat die snaar laat tril en 'n aangehoue toon voortbring. Die natuurlike tekstuur van die perdehaar en die klewerigheid van die hars help die stok om die snaar te "gryp", en wanneer die stok oor die snaar getrek word, laat dit die snaar 'n toon klink. Stryk kan gebruik word om lang aangehoue note of melodieë voort te bring. In 'n strykersgroep kan 'n noot eindeloos volgehou lyk as die spelers in die groep op verskillende tye van strykrigting verander. Die strykstok kan ook gebruik word om kort, skerp nootjies te speel, soos herhaalde note, toonlere en arpeggio's, wat in baie musiekstyle 'n stuwende ritme verskaf. ==== Stryktegnieke ==== Die wesenlikste deel van die stryktegniek is die greep van die strykstok. Gewoonlik is die duim gebuig in die klein ruimte tussen die slof en die omwikkeling van die stok. Die ander vingers is ietwat eweredig oor die bokant van die stok verspreid. Die pinkie is gekrul, met die vingerpunt op die hout naas die skroef. Die viool bring harder note voort met groter stoksnelheid of meer gewig op die snaar. Die twee metodes is nie gelykwaardig nie, omdat hulle verskillende toonkleure voortbring; om op die snaar af te druk, is geneig om 'n harder, intenser klank te gee. 'n Harder klank kan ook verkry word deur die stok nader aan die kam te plaas. Die kontakpunt waar die stok die snaar kruis, beïnvloed ook die toonkleur. Om naby die kam te speel (''sul ponticello'') gee 'n intenser klank as gewoonlik en beklemtoon die hoër harmonieke, terwyl om met die stok oor die einde van die toets te speel (''sul tasto'') 'n delikate, eteriese klank gee wat die [[grondtoon]] beklemtoon. Shinichi Suzuki het die kontakpunt die "[[Fritz Kreisler|Kreisler]]-snelweg" genoem; 'n mens kan die verskillende kontakpunte as "bane" op die snelweg beskou. Die klankkleur kan dus deur die manier van stokvoering verreikend beïnvloed word: deur die mees uiteenlopende stryksnelhede by 'n baie veranderlike stokdruk, maar ook deur die plek van die stryk (nader aan die kam of nader aan die toets). Verskillende maniere van aanslag met die strykstok bring verskillende artikulasies voort. Daar is baie stryktegnieke wat elke speelstyl moontlik maak. Baie onderwysers, spelers en orkeste bestee baie tyd aan die ontwikkeling van tegnieke en die skep van 'n eenvormige tegniek binne die groep. Hierdie tegnieke sluit in legato-stryk ('n gladde, verbonde, aangehoue klank wat vir melodieë geskik is), ''collé'' en 'n verskeidenheid strykwyses wat korter note voortbring, waaronder ricochet, ''sautillé'', ''martelé'', ''spiccato'' en staccato. ==== Pizzicato ==== 'n Noot wat in die geskrewe musiek ''pizz.'' (afkorting vir ''pizzicato'') gemerk is, moet gespeel word deur die snaar met 'n vinger van die regterhand te tokkel in plaas van te stryk. (Die wysvinger word hier die meeste gebruik.) Soms word in orkespartye of virtuose solomusiek waar die stokhand besig is (of vir vertoon-effek) ''linkerhand-pizzicato'' aangedui met 'n + (plusteken) onder of bo die noot. By linkerhand-pizzicato word twee vingers op die snaar geplaas; die een (gewoonlik die wys- of middelvinger) word op die korrekte noot geplaas, en die ander (gewoonlik die ring- of pinkvinger) bo die noot. Die hoër vinger tokkel dan die snaar terwyl die laer een bly lê, wat die korrekte toonhoogte voortbring. Deur die krag van die tokkel te vergroot, kan die volume van die noot verhoog word. Pizzicato word in orkeswerke en in solo-vertoonstukke gebruik. In orkespartye moet violiste dikwels baie vinnig van arco na pizzicato oorskakel, en omgekeerd. ==== Col legno ==== 'n Aanduiding ''col legno'' ([[Italiaans]] vir "met die hout") in die geskrewe musiek vereis dat die snaar of snare met die stok van die strykstok geslaan word in plaas van dat die hare van die stok oor die snare getrek word. Hierdie stryktegniek word betreklik selde gebruik en lewer 'n gedempte, perkussiewe klank. Die spookagtige kwaliteit van 'n vioolgroep wat ''col legno'' speel, word in sommige simfoniese stukke benut, veral in die "Heksedans" van die laaste deel van [[Hector Berlioz]] se ''Symphonie fantastique''. Saint-Saëns se simfoniese gedig ''Danse macabre'' laat die strykersgroep die ''col legno''-tegniek gebruik om die klank van dansende geraamtes na te boots. "Mars" uit Gustav Holst se ''The Planets'' gebruik ''col legno'' om 'n herhaalde ritme in 5/4-tydmaat te speel. [[Benjamin Britten]] se ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' vereis dit in die "[[slaginstrument|Perkussie]]"-variasie. [[Dmitri Sjostakowitsj]] gebruik dit in sy Veertiende Simfonie in die deel "In die Santé-gevangenis". Sommige violiste maak egter beswaar teen hierdie speelwyse, omdat dit die afwerking kan beskadig en die waarde van 'n goeie strykstok kan verminder, maar die meeste van hulle maak 'n kompromie deur minstens vir die duur van die betrokke passasie 'n goedkoop strykstok te gebruik. ==== Détaché, martelé en tremolo ==== ''Détaché'' is 'n gladde en egalige streek waarby die stoksnelheid en -gewig van die begin van die streek tot die einde dieselfde bly.<ref>{{Cite journal|last=Fischer|first=Simon|date=1999|title=Detache|journal=Strad|volume=110|pages=638|via=Music Index}}</ref> ''Martelé'', letterlik "gehamer", is 'n sterk geaksentueerde effek wat voortgebring word deur elke streek kragtig en plotseling los te laat. Martelé kan in enige deel van die stok gespeel word en word in die geskrewe musiek soms met 'n pylpunt aangedui. Tremolo is die baie vinnige herhaling (tipies van 'n enkele noot, maar soms van meer note), gewoonlik by die punt van die stok gespeel. Tremolo word met drie kort, skuins strepies deur die steel van die noot aangedui en word dikwels as klankeffek in orkesmusiek gebruik, veral in die Romantiese tydperk (1800–1910) en in operamusiek. ==== Demper ==== [[Lêer:Two mutes.jpg|duimnael|links|'n Geïmproviseerde wasgoedpen-demper en 'n rubber-oefendemper]] Deur 'n klein toestelletjie van metaal, rubber, leer of hout, 'n ''demper'' of ''sordino'', op die kam van die viool te plaas of daarteen aan te skuif (na gelang van die konstruksie), verkry 'n mens 'n sagter, ronder toon met minder hoorbare botone; die klank van 'n hele orkesstrykersgroep wat met dempers speel, het 'n gedempte karakter. Die demper verminder die trillingsamplitude van die kam en beperk sy eiefrekwensie; die gebruikte materiaal en die massa van die demper bepaal in watter mate die verskeidenheid klankkleure en die volume van die viool verminder word. Die resultaat is 'n gewild verminderde toon wat as "nasaal" of "gesluier" beskryf word. Die demper verander dus sowel die volume as die toonkleur van 'n viool. Die konvensionele Italiaanse aanduidings vir die gebruik van die demper is ''con sord.'' of ''con sordino'' ("met demper"), ''senza sord.'' ("sonder demper") en ''via sord.'' ("demper af"). Groter dempers van metaal, rubber of hout is algemeen beskikbaar en staan as ''oefendempers'' of ''hoteldempers'' bekend. Sulke dempers word gewoonlik nie by uitvoerings gebruik nie, maar om die klank van die viool in oefenruimtes soos hotelkamers te smoor. (Vir oefendoeleindes is daar ook die stomme viool, 'n viool sonder klankkas.) Sommige komponiste het oefendempers vir 'n spesiale effek gebruik, byvoorbeeld [[Luciano Berio]] aan die einde van sy ''Sequenza VIII'' vir soloviool. === Dinamika === By die linkeroor van die violis bereik die viool in ''ff'' ([[dinamika (musiek)|fortissimo]]) piekwaardes van meer as 110&nbsp;dB.<ref>''Safe and Sound''. Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin. Dortmund 2010, p. 24.</ref> Die dinamiese omvang van die instrument is redelik gebalanseerd. Op 6,5&nbsp;meter afstand is die klankpeil in ''pp'' ongeveer 43–45&nbsp;dB, terwyl in ''ff'' op dieselfde afstand ongeveer 73–80&nbsp;dB bereik word. === Toonsoorte === Nie alle toonsoorte is op die viool ewe goed uitvoerbaar nie. Toonsoorte waarin dikwels los snare gestryk word, is betreklik maklik om te speel. Die toonsoort beïnvloed ook die klank. In die Duitse uitgawe van die instrumentasieleer van [[Hector Berlioz]], deur [[Richard Strauss]] bewerk, staan daaroor: "Die viole skitter en speel gemakliker in die toonsoorte wat hulle die gebruik van die los snare toelaat."<ref name="Berlioz/Strauss"/> Berlioz het die toekenning van moeilikheidsgrade en klankkwaliteite aan toonsoorte wat op die viool gespeel word, tot die uiterste gevoer deur vir elke afsonderlike toonsoort aanduidings te probeer gee. In sy tabelle van 19 majeur- en 19 mineurtoonsoorte staan byvoorbeeld dat As-majeur "nie baie moeilik" is om te speel nie en "sag, gesluier, baie edel" klink; e-mineur is "maklik" om te speel en klink "skreeuend, gewoon". Sommige toonsoorte het Berlioz "byna onuitvoerbaar" genoem, enkeles selfs "onuitvoerbaar".<ref name="Berlioz/Strauss">[[Hector Berlioz]]: ''Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes.'' Schonenberger, Parys 1844, hier p. 33, [https://archive.org/details/grandtraitdins1843berl archive.org].<br />Duitse uitgawe: ''Instrumentationslehre von Hector Berlioz. Ergänzt und revidiert von Richard Strauss.'' Twee bande. Edition Peters, Leipzig 1905; hier band 1, pp. 61 e.v., [https://archive.org/details/instrumentations01berl archive.org].</ref> == Pedagogiek == Vioolspel kan reeds op 'n baie vroeë kinderleeftyd aangeleer word. Pedagoë is van mening dat 'n so vroeg moontlike begin, ongeveer op die ouderdom van drie tot ses jaar, in beginsel voordelig en vir 'n suksesvolle loopbaan sterk aan te beveel is. Daarom bestaan daar talle "kindervriendelike" vioolmetodes. 'n So vroeg moontlike begin met vioolspel is 'n vaste bestanddeel van die Suzuki-metode, genoem na sy ontwikkelaar Shinichi Suzuki. Vir die vroeë begin met klein hande en kort arms bestaan daar aangepaste instrumente in breukgroottes (sien [[#Groottes|Groottes]]). As 'n belangrike pedagogiese werk geld [[Leopold Mozart]] se ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' van 1756. Mozart se vioolmetode is een van die belangrike bronne vir die studie van die historiese uitvoeringspraktyk. Nog vroeëre leerwerke stam uit die Baroktyd; so het Daniel Merck, Michel Corrette en Francesco Geminiani hulle vir die vioolpedagogiek verdienstelik gemaak. Giuseppe Tartini het in sy ''L'arte dell'arco'', wat 50 etudes bevat, die eerste leerwerk oor die stokvoering geskryf. [[Georg Philipp Telemann]] het vir sy leerlinge die "Metodiese sonates" geskep, waarin die stadige dele boonop met barokke versiering uitgeskryf is. Moderner en sistematiese leerwerke het in die vroeë 19de eeu in Frankryk ontstaan, na die stigting van die Paryse Konservatorium. Enkele vooraanstaande outeurs van sulke werke is Pierre Rode, Pierre Baillot, Rodolphe Kreutzer, Charles-Auguste de Bériot, Jacques Féréol Mazas en in Duitsland Louis Spohr. In die 20ste eeu speel veral die publikasies van Carl Flesch en Ivan Galamian 'n uitstaande rol. == Gebruik in musiek == [[Lêer:PalacioReal Stradivarius1.jpg|duimnael|regs|Stradivari-viool in die Koninklike Paleis van Madrid]] Die viool is nou met die ontwikkeling van die Europese musiek van die nuwe tyd verbonde en is dienooreenkomstig ryk met literatuur bedeel. Hier kan net 'n kort oorsig van sy veelsydige take gegee word. === Klassieke musiek === [[Lêer:Telemann - 2violin Sonata 1-1.ogg|duimnael|regs|'n [[Sonate]] vir twee viole van die Barokkomponis [[Georg Philipp Telemann|Telemann]]. As 'n betreklik tipiese Barokvioolkomposisie sou dit oorspronklik waarskynlik met minder vibrato uitgevoer gewees het.]] [[Lêer:Meditation from Thais - Bomsori Kim.opus|duimnael|regs|Die ''Méditation'' uit Massenet se opera ''Thaïs''. Die baie legato-speelstyl, met oorvloedige gebruik van portamento, rubato en vibrato en van die hoër registers van die instrument, is tipies van die vioolspel in die laat-Romantiese tydperk.]] Sedert die [[Barok]] is die viool om verskeie redes een van die belangrikste van alle instrumente in die klassieke musiek. Die toon van die viool staan bo ander instrumente uit, wat dit geskik maak om 'n melodielyn te speel. In die hande van 'n goeie speler is die viool uiters behendig en kan dit vinnige en moeilike reekse note uitvoer. Bekende violiste sluit in [[Hilary Hahn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en, meer onlangs, TwoSet Violin en Chloe Chua. ==== Solo- en konsertwerke ==== Belangrike werke vir soloviool (sonder begeleiding) was daar in die Baroktyd by die vleet; genoem kan word die 16 Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber vir viool in [[scordatura]] en die ses Sonates en Partitas vir soloviool van [[Johann Sebastian Bach]]. Hier is veral met dubbelgrepe die moontlikheid ten volle benut om op een viool verskeie stemme te laat klink. In die Klassisisme en die Romantiek was hierdie genre (net soos solowerke vir ander instrumente, afgesien van [[klavier]] of [[orrel]]) minder verbreid, hoewel dit in die 24 Caprices van [[Niccolò Paganini]] 'n verdere hoogtepunt bereik het. In die 20ste eeu het dit met die Solosonate van [[Béla Bartók|Bartók]], werke van [[Igor Strawinski|Strawinski]] en veral [[Eugène Ysaÿe]] 'n nuwe verbreiding beleef. Die eerste [[concerto|instrumentale konserte]] het aanvanklik ontwikkel uit die tydelike na vore tree van die konsertmeester uit die Barokse strykorkes (sien ook concerto grosso). Gou het die eerste as sodanig verklaarde vioolkonserte ontstaan, soos dié van Giuseppe Torelli, [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] of Bach. Al drie groot Weense Klassici het vioolkonserte geskryf, so ook die belangrike Romantiese meesters (Paganini, Louis Spohr, [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Antonín Dvořák|Dvořák]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]], [[Henryk Wieniawski|Wieniawski]], [[Henri Vieuxtemps|Vieuxtemps]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Max Bruch|Bruch]], [[Aleksander K. Glazoenof|Glazoenof]]) en baie latere komponiste soos [[Jean Sibelius|Sibelius]], [[Edward Elgar|Elgar]], Korngold, Bartók, [[Benjamin Britten|Britten]], [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], [[Alban Berg|Berg]], Strawinski, [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] en [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]]. Vanaf die einde van die 19de eeu is enkele werke vir soloviool met orkesbegeleiding gekomponeer wat formeel vryer was en hulle van die suiwer ''konsert''-genre wou onderskei, soos die ''Symphonie espagnole'' van Édouard Lalo, [[Maurice Ravel|Ravel]] se "sigeuner"-rapsodie ''Tzigane'', die ''Poème'' van [[Ernest Chausson|Chausson]] of ''The Lark Ascending'' van [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]]. ==== Kamermusiek ==== Byna geen werk van die stryker- of gemengde kamermusiek kom sonder viool of viole klaar nie. Die belangrikste genres is die vioolsonate, die triosonate, die stryktrio, die klaviertrio, die [[strykkwartet]], die klavierkwartet, die strykkwintet en die stryksekstet. In baie van hierdie besettings het die viool die belangrikste melodiestem. Sy dikwels konsertante take laat dit daarby die spreekwoordelike "eerste viool" speel. 'n Strykkwartet het, soos die orkes, partye vir eerste en tweede viool, asook 'n altvioolparty en 'n basinstrument, soos die tjello of, selde, die kontrabas. ==== Orkes ==== [[Lêer:Maximilian Pilzer (IMSO pp09).jpg|duimnael|regs|Konsertmeester van die New Yorkse Filharmoniese Orkes (1917)]] Viole maak 'n groot deel van 'n [[simfonie-orkes|orkes]] uit en word gewoonlik in twee groepe verdeel, bekend as die eerste en die tweede viole. Sedert die Baroktyd is daar in die orkes (soos in die strykkwartet) twee verskillende vioolpartye, wat meestal ''koraal'' beset is, dit wil sê deur verskeie spelers. Komponiste ken die melodie dikwels aan die eerste viole toe, tipies 'n moeiliker party wat hoër posisies gebruik. Die tweede viole speel daarenteen harmonie, begeleidingspatrone of die melodie 'n oktaaf laer as die eerste viole. In 'n groot besette Romantiese [[simfonie]] speel in die algemeen 16 eerste en 14 tweede viole, soms meer. Albei groepe word gewoonlik deur een of meer stemleiers aan die voorste lessenaar gelei. Heel voor in die eerste vioolgroep sit die eerste konsertmeester, wat soms solo's moet speel en 'n besondere verantwoordelikheid vir die hele orkes draag. Die uitdrukking "die eerste viool speel", in die sin van "bepaal wat gedoen moet word", verwys na die konsertmeester van die klassieke orkesordening, wat as stemleier die toon vir die ander violiste aangegee het (net so "die tweede viool speel" in die sin van "jou na ander moet skik, 'n ondergeskikte rol speel"). === Dansmusiek === In samehang met die solistiese loopbaan van die viool in die hofmusiek van die 17de eeu het dit die toonaangewende instrument by die begeleiding van danse geword. Balletmeesters het viool gespeel en die dansmeesterviool (pochette) gebruik om geselskapsdanse in te studeer. Deur die opkoms van die burgerlike dans in die 18de eeu het baie dansorkeste ontstaan wat in die kern uit twee viole (met bas) bestaan het. Die eerste het die melodie gespeel, die tweede het ritmes en akkoorde bygevoeg. Nog op die hoogtepunt van die Weense dansmusiek in die tyd van die [[Biedermeier]], met Joseph Lanner of [[Johann Strauss I|Johann Strauss (vader)]], het hulle die kern van die dansorkeste gevorm, en baie danselemente het in die konsertmusiek weerklink. [[Johann Strauss II|Johann Strauss (seun)]] is nog as kapelmeester met sy viool afgebeeld, hoewel hy hom toenemend op dirigeer en komponeer toegespits het. === Volksmusiek === [[Lêer:Anders Zorn - Hins Anders (1904).jpg|duimnael|Die Sweedse volksvioolspeler Hins Anders Ersson, deur Anders Zorn geskilder, 1904]] [[Lêer:Fiddler from Hungary.jpg|duimnael|Vioolspeler uit Hongarye]] Soos baie ander instrumente wat in die klassieke musiek gebruik word, stam die viool van verre voorouers af wat vir [[volksmusiek]] gebruik is. Na 'n fase van intensiewe ontwikkeling in die laat [[Renaissance]], grootliks in Italië, het die viool (in volume, toon en behendigheid) soveel verbeter dat dit nie net 'n baie belangrike instrument in die kunsmusiek geword het nie, maar ook baie aantreklik vir volksmusikante was, en uiteindelik baie wyd verspreid geraak het, waar dit soms vroeëre strykinstrumente verdring het. Etnomusikoloë het sy wydverspreide gebruik in Europa, Asië en die Amerikas waargeneem. Wanneer die viool as volksinstrument gespeel word, word dit in Engels gewoonlik 'n ''fiddle'' genoem (hoewel die term ''fiddle'' informeel gebruik kan word ongeag die musiekgenre), en dit word onderskei van die historiese vedel, wat 'n voorloper van die viool is. Wêreldwyd is daar verskeie snaarinstrumente, soos die draailier en die Apache-viool, wat ook ''fiddles'' genoem word. Volksvioolmusiek verskil van die klassieke daarin dat die wysies algemeen as dansmusiek beskou word<ref name="OKHistory">{{cite web |url=http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=FI001|title=Fiddling|last=Harris |first=Rodger |publisher=The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|date=2009|website=okhistory.org|access-date=9 Februarie 2018}}</ref> en dat verskeie tegnieke gebruik word, soos bourdons, "shuffles" en versierings wat eie aan bepaalde style is. In baie volksmusiektradisies word die wysies nie neergeskryf nie, maar deur opeenvolgende geslagte musikante gememoriseer en oorgedra<ref name="OKHistory" /> in wat as die mondelinge tradisie bekend staan. Baie ''old-time''-stukke vereis kruisstemming, dit wil sê ander stemminge as die standaard GDAE. Sommige spelers van Amerikaanse volksvioolstyle (soos bluegrass of ''old-time'') laat die bokant van hul kam tot 'n effens platter kromming sny, wat tegnieke soos die "double shuffle" minder veeleisend vir die stokarm maak, aangesien dit die bewegingsomvang verminder wat nodig is om tussen dubbelgrepe op verskillende snaarpare af te wissel. Volksvioolspelers wat snare met 'n soliede staalkern gebruik, verkies moontlik 'n stertstuk met fynstemmers op al vier snare in plaas van die enkele fynstemmer op die E-snaar wat baie klassieke spelers gebruik. Die viool is in talle variante 'n tipiese instrument van die tradisionele musiek in onder andere [[Ierland]], [[Wallis]] (''ffidil''), [[Skotland]], [[Frankryk]], die Alpelande, [[Noorweë]] ([[Hardangerviool]]), [[Swede]], [[Pole]] (''skrzypce podwiązane'' in plaas van die ''mazanki'' wat in die 19de eeu gebruik is), [[Hongarye]], [[Roemenië]] (''vioară''), [[Slowakye]] (''husle''), [[Litaue]] (''smuikas''), [[Estland]] (''viiul'') en [[Griekeland]] (''violi''). === Jazz === Die vroegste verwysings na jazzuitvoerings met die viool as solo-instrument is uit die eerste dekades van die 20ste eeu gedokumenteer. Joe Venuti, een van die eerste jazzvioliste, is bekend vir sy werk met die kitaarspeler Eddie Lang in die 1920's. Sedertdien was daar baie improviserende violiste, waaronder Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Eddie South, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake, Adam Taubitz, Leroy Jenkins, Didier Lockwood en Jean-Luc Ponty. Hoewel hulle nie primêr jazzvioliste is nie, het Darol Anger en Mark O'Connor 'n groot deel van hul loopbane aan jazz gewy. Die Switsers-Kubaanse violis Yilian Cañizares meng jazz met Kubaanse musiek.<ref name="NZZ">{{Cite news |url= http://www.nzz.ch/zuerich/zuercher_kultur/die-gunst-der-goetter-1.18150997 |title = Die Sängerin und Geigerin Yilian Cañizares in Moods |newspaper=[[Neue Zürcher Zeitung]] | date = 16 September 2013 | access-date = 12 Junie 2015}}</ref> Viole kom ook voor in ensembles wat orkesagtergronde vir baie jazzopnames verskaf. In die tango-orkes en in "sigeuner"-orkeste speel die viool eweneens 'n belangrike rol. In 'n [[big band|''big band'']] ([[Engels]]; groot musiekgroep) word 'n viool selde gespeel. Deur die gebruik van 'n elektriese viool kan die viool egter goed in die ''big band'' geïntegreer word, waar dit selfs as solo-instrument bo die blaserstemme uit kan speel. Met 'n vervormer kan die klank van die viool sterk gevarieer word, van 'n "klassieke klank" tot volledige vervorming soos by 'n elektriese kitaar. === Populêre musiek, rock en metal === [[Lêer:Lindsey Stirling.jpg|duimnael|regs|Lindsey Stirling tree by TEDx Berkeley op, 2012]] Tot minstens die 1970's het die meeste soorte populêre musiek strykersgroepe gebruik. Hulle is dwarsdeur die 1920's en vroeë 1930's uitgebreid in die populêre musiek gebruik. Met die opkoms van die swingmusiek, van 1935 tot 1945, is die strykersklank egter dikwels gebruik om die volheid van die ''big band''-musiek aan te vul. Na die swing-era, van die laat 1940's tot die middel 1950's, het strykers in die tradisionele popmusiek begin herleef. Hierdie neiging het in die laat 1960's versnel, met 'n beduidende herlewing van die gebruik van strykers, veral in die soulmusiek. Populêre Motown-opnames van die laat 1960's en 1970's het sterk op strykers as deel van hul kenmerkende tekstuur gesteun. Met die opkoms van [[elektroniese musiek|elektronies geskepte musiek]] in die 1980's het die gebruik van viole afgeneem, aangesien gesintetiseerde strykersklanke wat deur 'n klawerbordspeler op 'n [[sintetiese klavier|sintetiseerder]] gespeel word, hul plek ingeneem het. In die oorblywende ligte musiek word die viool eerder selde as solo-instrument ingespan; elektronies voortgebragte strykerspassasies word daarenteen graag gebruik om 'n romantiese stemming te skep. Hoewel die viool baie min in die hoofstroom-[[rockmusiek]] gebruik is, het dit 'n geskiedenis in die progressiewe rock (byvoorbeeld Electric Light Orchestra, King Crimson, [[Kansas (rock-groep)|Kansas]], Gentle Giant). Aan die einde van die sestigerjare is deur die groep East of Eden vir die eerste keer 'n viool as solo-instrument in die rockmusiek ingespan (komponis: David Jack, vioolsolis: Dave Arbus). Die populariteit van crossover-musiek vanaf die laaste jare van die 20ste eeu het die viool na die arena van die populêre musiek teruggebring, met sowel elektriese as akoestiese viole wat deur populêre groepe gebruik word. Die Dave Matthews Band het die violis Boyd Tinsley. Die komplekse musiek van die Amerikaanse groep The Flock het rock, jazz, blues en ander style vermeng; hul violis Jerry Goodman, wat 'n elektries versterkte viool gespeel het, het later by die jazzrock-fusiegroep The Mahavishnu Orchestra aangesluit. Saul Davies van James, wat ook 'n kitaarspeler is, is deur die groep as violis aangewerf. Baie moderne violiste onderneem uitstappies in crossover-projekte (Nigel Kennedy, [[Anne-Sophie Mutter]]). [[Vanessa-Mae]] is bekend vir haar samesmelting van klassieke en populêre genres, wat sy "violin techno-acoustic fusion" noem; met haar sukses is sy in 2006 as die rykste vermaaklikheidskunstenaar onder 30 in die Verenigde Koninkryk aangewys.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4927490.stm |title=Vanessa-Mae tops young rich list |work=BBC News Online |date=21 April 2006 |access-date=30 Oktober 2025}}</ref> Die viool is ook te vinde in groepe wat stilisties in die rigtings Middeleeuse rock, folk metal en [[folk rock]] beweeg, soos Flogging Molly, Fiddler's Green, Letzte Instanz, Volkstrott, Subway to Sally, Schandmaul en Skyclad; die gebruik van die viool spruit hier uit die agtergrond van sy gebruik in die tradisionele musiek. Die folk metal-groep Ithilien gebruik die viool uitgebreid in hul diskografie. Die progressiewe metal-groep Ne Obliviscaris het 'n violis, Tim Charles, in hul besetting.<ref>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/NeObliviscarisBand/ | title=Ne Obliviscaris| website=[[Facebook]]}}</ref> Verder word die viool sporadies in die rock- en metalmusiek gebruik; voorbeelde daarvan is die groepe Yellowcard en Kansas uit die rock, asook Turisas, Dornenreich, Corvus Corax, Subway to Sally en My Dying Bride uit die metal. Deur die gebruik van 'n viool kry die musiek 'n eie karakter en word dit melodieser. Stylrigtings waarin die viool betreklik dikwels voorkom, as solo- sowel as ensemble-instrument, is buiten die reeds genoemde folk-crossover-style veral simfoniese rock en metal asook gothic en dark metal; by lewende optredes word soloviool en strykers om kosteredes dikwels deur sintetiseerders vervang. By Emilie Autumn domineer die viool op groot skaal; sy noem haar musiek self ''Violindustrial''. Onafhanklike kunstenaars soos Owen Pallett, The Shondes en Andrew Bird het ook tot groter belangstelling in die instrument bygedra.<ref name="ChicagoMag">{{cite web |first=Brian |last=Golden |work= Chicago Magazine | date=5 Desember 2017 |title=Andrew Bird Brings His Sweeping Symphony of Sounds to Chicago | url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2017/Andrew-Bird-Echolocations-River}}</ref> [[Indie (musiekgenre)|Indie]]-groepe het dikwels nuwe en ongewone verwerkings omhels, wat hulle meer vryheid gee om die viool te laat uitstaan as baie hoofstroomkunstenaars. Lindsey Stirling speel viool saam met elektroniese, dubstep- en trance-riffs en -ritmes, en het daarmee haar eie musiekgenre geskep.<ref name="hercampus">{{cite journal |last= Self |first= Brooke |date= 9 April 2011 |title= Lindsey Stirling—hip hop violinist |url= http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling%E2%80%94hip-hop-violinist |journal= Her Campus |archive-url= https://web.archive.org/web/20141205163809/http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling-hip-hop-violinist |archive-date= 2014-12-05 |url-status= live }}</ref> Eric Stanley improviseer op die viool met [[hip-hop-musiek|hip-hop]]-, pop- en klassieke elemente en instrumentale ritmes.<ref name="vh1">{{cite web |last= Tietjen |first= Alexa |url= http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20150410191820/http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |url-status= dead |archive-date= 10 April 2015 |title= Get Your Life From This Violin Freestyle Of Fetty Wap's "Trap Queen" |publisher= [[VH1]] |website= vh1.com |access-date= 13 Mei 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Martinez |first=Marc |title=Eric Stanley: Hip Hop Violinist (onderhoud) |url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211029/H_Vew6mIV5U |archive-date=2021-10-29 |publisher=KTSP-TV, Phoenix |date=3 Oktober 2010 |work=Fox 10 News |access-date=11 Desember 2014}}</ref> Die suksesvolle [[indierock]]- en barokpop-groep [[Arcade Fire]] gebruik viole uitgebreid in hul verwerkings.<ref>{{cite news|title=Arcade Fire – 10 of the best|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2019-12-12|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/17/arcade-fire-10-of-the-best}}</ref> === Arabiese en Persiese musiek === Die viool is vir sangbegeleiding, as solo-instrument en in ensembles in die Arabiese en Persiese musiek opgeneem, waar dit naas die Arabiese ''rababah'' gebruik word. In [[Noord-Afrika]] is die viool as ''kamān'' en in [[Turkye]] as ''kemen'' bekend (vergelyk Turks ''kemençe''). In [[Iran]] kan die viool sedert die begin van die 20ste eeu die klassieke repertoire van die spieslier ''kamānče'' oorneem. === Indiese klassieke musiek === [[Lêer:Akella Mallikarjuna Sarma playing the Violin in the Indian Carnatic Style.jpg|duimnael|regs|Akella Mallikarjuna Sarma speel viool in die Indiese karnatiese styl]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|regs|Die Suid-Indiese violiste Ganesh en Kumaresh]] Die Indiese viool, hoewel wesenlik dieselfde instrument as dié wat in die Westerse musiek gebruik word, verskil in sekere opsigte daarvan.<ref name="FirstPost">{{cite web |first=Suryasarathi |last=Bhattacharya |work= First Post | date=10 Desember 2017 |title=Violin virtuoso Dr L Subramaniam on how Indian classical music took on the world stage | url=https://www.firstpost.com/living/violin-virtuoso-dr-l-subramaniam-on-how-indian-classical-music-took-on-the-world-stage-4251501.html}}</ref> Die instrument word so gestem dat die IV- en III-snaar (G en D op 'n Westers gestemde viool) en die II- en I-snaar (A en E) sa–pa-pare (do–sol) is en dieselfde klink, maar 'n oktaaf uit mekaar, wat aan algemene scordatura- of kruisstemminge soos G₃–D₄–G₄–D₅ of A₃–E₄–A₄–E₅ herinner. Die tonika sa (do) is nie vas nie, maar word veranderlik gestem om by die sanger of leidende speler aan te pas. Die manier waarop die musikant die instrument hou, verskil ook tussen die Westerse en die Indiese musiek. In die Indiese musiek sit die musikant kruisbeen op die vloer met die regtervoet vorentoe uitgesteek. Die krul van die instrument rus op die voet, sodat die viool teen die bors gestut en skuins afwaarts gehou word. Hierdie posisie is wesenlik om goed te speel vanweë die aard van die Indiese musiek: die hand kan oor die hele toets beweeg en daar is geen vaste posisie vir die linkerhand nie, sodat dit belangrik is dat die viool in 'n stabiele, onbeweeglike posisie is. Die viool is in die klassieke musiek van Suid-Indië (die karnatiese musiek) die eerste keer deur Baluswami Dikshitar (1786–1859), 'n broer van die groot komponis Muthuswami Dikshitar, gespeel.<ref>V. V. Ramesh: [https://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html ''The Great Violin Maestros Of The Past.''] Pallavi's Lalgudi G. Jayaraman Sydney Concert Souvenir, November 1995.</ref> In die Suid-Indiese klassieke musiek is die viool naas die vina die belangrikste snaarinstrument. Die eerste afbeeldings van viole in Indië word in die paleis van [[Tipu Sultan]] (1750–1799) gevind, wat met Frankryk verbonde en andersins in Europese tegniek geïnteresseerd was. Bekende Suid-Indiese violiste is Kunnakudi Vaidyanathan (1935–2008), Mysore Manjunath, Ganesh en Kumaresh, en L. Subramaniam. In Noord-Indië het die [[Bengale|Bengaalse]] komponis Nidhu Babu (1741–1839) moontlik as eerste die viool vir die begeleiding van sy Akhrai-liedere in [[Kolkata]] ingespan. Die beroemdste Noord-Indiese violis was Vishnu Govind Jog (1922–2004). === Suidoos-Asië === In [[Mianmar]] het die Europese viool, wat daar ''tayaw'' genoem word, die plek ingeneem van 'n driesnarige vioolagtige instrument wat in die 19de eeu gespeel is. Die viool het in die 17de eeu met die Portugese die [[Maleise Argipel|Maleise Eilande]] bereik. In [[Maleisië]] word die Europese viool (''biola'') in verskeie musiekstyle gebruik, onder andere saam met die tokkelluit ''gambus'' in die begeleidingsensemble van die ''zapin''-dansvertonings. In [[Indonesië]] kom die viool (''biola'') in enkele streeksvolksmusiekstyle voor, maar dit het die spieslier ''rebab'' wat in die Javaanse [[gamelan]] gespeel word, nie vervang nie. Op die [[Filippyne]] speel die ''biyolin'', wat in die 17de eeu deur die Spanjaarde meegebring is, in sommige streke Europese melodieë in die volksmusiek. == Elektriese viole == [[Lêer:Transformation.JPG|duimnael|upright=1.2|Akoestiese en elektriese viole]] '''Elektriese viole''' het 'n [[magnetisme|magnetiese]] of [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemer wat die snaartrilling in 'n elektriese sein omskakel. 'n Kabel of draadlose sender stuur die sein na 'n versterker of 'n klankstelsel. Elektriese viole word gewoonlik as sodanig gebou, maar 'n opnemer kan ook aan 'n konvensionele akoestiese viool aangebring word. 'n Elektriese viool met 'n resonerende klankkas wat onafhanklik van die elektriese elemente 'n hoorbare klank voortbring, kan 'n ''elektro-akoestiese viool'' genoem word. Om as akoestiese viool doeltreffend te wees, behou elektro-akoestiese viole 'n groot deel van die resonerende klankkas van die viool en lyk hulle dikwels soos 'n akoestiese viool. Die klankkas kan in helder kleure afgewerk en van alternatiewe materiale in plaas van hout gemaak wees. Hierdie viole moet moontlik by 'n instrumentversterker of klankstelsel aangesluit word. Sommige tipes het 'n stil opsie wat die speler toelaat om oorfone te gebruik wat aan die viool gekoppel is. Daar is vandag ook viole sonder klankkas wat slegs opnemers het en 'n oudiosein lewer wat per kabel of radio oorgedra word; die voordele is dat die musikant nie voor 'n mikrofoon hoef te staan nie en dat daar geen gevaar van terugkoppeling is wanneer die versterkte klank na die instrument terugkom nie. Die eerste spesiaal geboude elektriese viole dateer uit 1928 en is deur Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff en Fredray Kislingbury gemaak. Hierdie viole kan, net soos 'n elektriese kitaar, by effekeenhede ingeprop word, insluitend vervorming, wah-wah-pedaal en [[weergalming]]. Aangesien elektriese viole nie op snaarspanning en resonansie aangewese is om hul klank te versterk nie, kan hulle meer snare hê. Vyfsnarige elektriese viole is byvoorbeeld by verskeie vervaardigers beskikbaar, en 'n sewesnarige elektriese viool (met drie laer snare wat die omvang van die tjello dek) is ook beskikbaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |publisher=Jordan Music |title=7String Violin Harlequin finish |access-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227173942/http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |archive-date=2009-02-27 |url-status=dead}}</ref> Die meerderheid van die eerste elektriese violiste was musikante wat jazzfusie (byvoorbeeld Jean-Luc Ponty) en populêre musiek gespeel het. == Verwante instrumente == 'n Groter en laer klinkende bouvorm van die vioolinstrumente is die [[altviool]], ook viola genoem. Tot dieselfde familie behoort die [[tjello]], wat met die hals na bo en met die voorkant van die speler af weg gespeel word, terwyl die speler op 'n stoel sit. Die [[kontrabas]] het sowel boukundige eienskappe van die gambas, waartoe dit (as ''contrabasso da gamba'') eens gereken is, as van die vioolfamilie (''Contra-Bass-Geig''). Dit word meestal staande gespeel. Kleiner en handiger vorme van die viool word kleinviole genoem. Daartoe behoort die dansmeesterviool (pochette), die violino piccolo, die korthalsviool en die rebec. 'n Streeksvariant van 'n kleinviool is die ''złóbcoki'' wat in die Suid-Poolse Karpate gespeel word. Tot die eenvoudiger vioolvorme wat in streeksvolksmusiek gespeel word, behoort die Sorbiese viool en enkele variante van die Slowaakse ''husle''. Net in naam verwant is die Mongoolse perdekopviool. Die Strohviool is 'n vorm van die viool wat in 1899 in Londen deur Johannes Matthias Augustus Stroh ontwikkel is en sonder resonansiekas klaarkom. Die klank word in plaas daarvan met 'n hefboom onder die kam afgeneem en oor 'n membraan van geelkoper na 'n tregter van dieselfde metaal gelei. Hierdie instrument word ook fonoviool genoem, aangesien dit oorspronklik vir die gerigte klankuitstraling by [[fonograaf]]- en [[grammofoon]]opnames ontwikkel is, omdat gewone viole vir die destydse opnametegniek (nog sonder elektroniese versterkers) te sag was. In 1925 het die ingenieur Willy Tiebel van Markneukirchen die Strohviool verder ontwikkel deur 'n tweede tregter aan te bring wat na die oor van die musikant wys om die kontrole van sy spel te vergemaklik. Albei instrumente is deur die massiwiteit van die gebruikte onderdele so swaar dat hulle net met 'n ondersteunende steun onder die skroefkas gespeel kan word. 'n Historiese oefeninstrument was die plankviool wat deur Mozart genoem word. == Egtheidsbepaling == Egtheidsbepaling van 'n viool is die proses waarby die bouer en die vervaardigingsdatum van 'n viool vasgestel word. Dit kan 'n belangrike proses wees, aangesien beduidende waarde geheg kan word aan viole wat deur bepaalde bouers of op bepaalde tye en plekke gebou is. Ontleding van die ontwerp, die model, die eienskappe van die hout en die tekstuur van die lak kan gebruik word om 'n viool se egtheid te bepaal.<ref>{{Cite web |author=Smithsonian Institution |title=General Information on Violin Authentication and Appraisals |url=https://www.si.edu/spotlight/violins/appraisals |access-date=2023-05-27 |website=Smithsonian Institution |language=en}}</ref> Vervalsing en ander vorme van [[bedrog|bedrieglike]] voorstelling kan gebruik word om die waarde van 'n instrument op te blaas. == Viole in sprokies == In [[sprokie]]s kom viole betreklik dikwels voor, dikwels met die magiese uitwerking dat elkeen wat dit hoor, moet dans, of hy wil of nie: byvoorbeeld in die Grimm-sprokies ''Der wunderliche Spielmann'', ''Fundevogel'', ''Der Liebste Roland'', ''Der Jude im Dorn'' en ''Vom klugen Schneiderlein''. Die [[Roma]]-sprokie ''Die Erschaffung der Geige'' vertel hoe die viool in die wêreld gekom het. == Sien ook == {{Div col}} * [[Lys van musiekinstrumente]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Hardangerviool]] * [[Scordatura]] * [[Stradivarius]] * [[Snaarinstrument]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Literatuur == {{Refbegin|30em}} * Paul O. Apian-Bennewitz: ''Die Geige. Der Geigenbau und die Bogenverfertigung''. Simon & Wahl, Egweil 1998, {{ISBN|3-923330-34-0}} (herdruk van die uitgawe Weimar 1892). * Alberto Bachmann: ''An Encyclopedia of the Violin''. Da Capo Press, 1965/1990, {{ISBN|0-306-80004-7}}. * Sam Bardfeld: ''Latin Violin''. {{ISBN|0-9628467-7-5}}. * James Beament: ''The Violin Explained – Components, Mechanism and Sound''. Clarendon Press, 1992/1997, {{ISBN|0-19-816623-0}}. * Jennifer A. Charlton: ''Viols, Violins and Virginals''. Ashmolean Museum, 1985, {{ISBN|0-907849-44-X}}. * Chris Coetzee: ''Violin – An Easy Guide''. New Holland Publishers, 2003, {{ISBN|1-84330-332-9}}. * Lothar Cremer: ''Physik der Geige.'' Hirzel, Stuttgart 1981, {{ISBN|3-7776-0372-4}}. * Flavio Dassenno: ''Per gli occhi e 'l core. Strumenti musicali nell'arte''. 2004 ('n volledige oorsig van die Brescia-skool volgens die jongste navorsing en dokumente). * Flavio Dassenno: ''Gasparo da Salò architetto del suono''. Comune di Salò, Cremonabooks, 2009 ('n katalogus van 'n uitstalling oor die lewe en werk van die meester). * Elmar Doflein, Erich Doflein: ''Der Anfang des Geigenspiels.'' Schott, Mainz 1990. * Stefan Drees (red.): ''Lexikon der Violine.'' Laaber-Verlag, Laaber 2004, {{ISBN|3-89007-544-4}}. * George Dubourg: ''The Violin''. Robert Cocks & Co., 1854. * Franz Farga: ''Violins & Violinists''. Rockliff Publishing Corporation Ltd., 1950. * Neville H. Fletcher, Thomas Rossing: ''The Physics of Musical Instruments.'' Springer-Verlag, New York 1991, {{ISBN|0-387-96947-0}}. * Ivan Galamian: ''Principles of Violin Playing and Teaching''. Shar Products Co., 1999, {{ISBN|0-9621416-3-1}}. * Dominic Gill (red.): ''The Book of the Violin''. Phaidon, 1984, {{ISBN|0-7148-2286-8}}. * Laurent Grillet: ''Les ancêtres du violon et du violoncelle''. Parys 1901. * Wernfried Güth: ''Einführung in die Akustik der Streichinstrumente.'' Hirzel, Stuttgart/Leipzig 1995, {{ISBN|3-7776-0644-8}}. * Edward Heron-Allen: ''Violin-Making as it was, and is''. Ward Lock Limited, 1885/1994, {{ISBN|0-7063-1045-4}}. * William Henry Hill, Arthur F. Hill, Alfred Ebsworth Hill: ''Antonio Stradivari, his life and work, 1644–1737''. Dover Publications, 1902/1963, {{ISBN|0-486-20425-1}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Musical Acoustics, Part I: Violin Family Components'' (Benchmark Papers in Acoustics 5). Dowden, Hutchinson & Ross, 1975, {{ISBN|0-471-42540-0}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Research Papers in Violin Acoustics 1975–1993''. Twee bande. Acoustical Society of America, 1997, {{ISBN|1-56396-609-3}}. * Erik Jansson: ''Acoustics for Violin and Guitar Makers.'' [https://www.speech.kth.se/music/acviguit4/index.html speech.kth.se]. * Mark Katz: ''The Violin: A Research and Information Guide''. Routledge, 2006, {{ISBN|0-8153-3637-3}}. * Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine. Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition.'' 6de uitgawe. Atlantis Musikbuchverlag, Zürich 2002, {{ISBN|3-254-00147-8}}. * Muthuswamy Lalitha: ''Violin techniques in Western and South Indian classical music: a comparative study''. Sundeep Prakashan, 2004, {{ISBN|9788175741515}}. * Eduard Melkus: ''Die Violine. Eine Einführung in die Geschichte der Violine und des Violinspiels.'' 3de uitgawe. Schott, Mainz 2000, {{ISBN|3-7957-2359-0}}. * [[Yehudi Menuhin]]: ''The Violin''. Flammarion, 1996, {{ISBN|2-08-013623-2}}. * Yehudi Menuhin, William Primrose: ''Violine und Viola'' (= ''Yehudi Menuhins Musikführer''). Edition Bergh im Ullstein, Frankfurt am Main 1993, {{ISBN|3-7163-0175-2}}. * Otto Möckel: ''Geigenbaukunst.'' 8ste uitgawe. Nikol, Hamburg 2005, {{ISBN|3-937872-09-4}}. * [[Leopold Mozart]]: ''Versuch einer gründlichen Violinschule.'' Faksimilee. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1238-8}}. * Jo Nardolillo: ''The Canon of Violin Literature''. Scarecrow Press, 2012, {{ISBN|0-8108-7793-7}}. * Hugo Pinksterboer: ''Pocket-Info Violine und Viola. Praktisch, klar und aktuell.'' Schott, Mainz 2003, {{ISBN|3-7957-5535-2}}. * Stefano Pio: ''Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630''. Venice Research, Venesië 2012, {{ISBN|978-88-907252-0-3}}. * Stefano Pio: ''Violin and Lute Makers of Venice 1640–1760''. Venice Research, Venesië 2004, {{ISBN|978-88-907252-2-7}}. * Stefano Pio: ''Liuteri & Sonadori, Venice 1750–1870''. Venice Research, Venesië 2002, {{ISBN|978-88-907252-1-0}}. * Stewart Pollens: ''The Violin Forms of Antonio Stradivari''. Peter Biddulph, Londen 1992, {{ISBN|0-9520109-0-9}}. * Heike Prange: ''Die Violine – Bestandteile, Bau, Geschichte, Pflege, Spiel.'' 2de uitgawe. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1900-5}}. * Roberto Regazzi: ''The Complete Luthier's Library. A Useful International Critical Bibliography for the Maker and the Connoisseur of Stringed and Plucked Instruments''. Florenus, Bologna 1990, {{ISBN|88-85250-01-7}}. * Theodore Rowland-Entwistle: ''The Violin''. Dover Publications, 1967/1974, {{ISBN|0-340-05992-3}}. * Karl Roy: ''The Violin: Its History and Making''. 2006, {{ISBN|978-1-4243-0838-5}}. * William Sandys, Simon Andrew Forster: ''History of the Violin''. Dover Publications, 2006, {{ISBN|0-486-45269-7}}. * David Schoenbaum: ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument''. W.W. Norton & Company, New York 2012, {{ISBN|9780393084405}}. Duitse vertaling: ''Die Violine. Eine Kulturgeschichte des vielseitigsten Instruments der Welt''. Bärenreiter/Metzler, Stuttgart 2015, {{ISBN|978-3-476-02558-6}}. * Robin Stowell: ''Violin Technique and Performance Practice in the Late 18th and Early 19th Centuries''. Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-23279-1}}. * Robin Stowell: ''The Early Violin and Viola''. Cambridge University Press, 2001, {{ISBN|0-521-62555-6}}. * Patricia Strange, Allen Strange: ''The Contemporary Violin: Extended Performance Techniques''. University of California Press, 2001, {{ISBN|0-520-22409-4}}. * David Templeton: [https://web.archive.org/web/20081024062309/http://www.stringsmagazine.com/issues/Strings105/coverstory.html ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'']. Strings magazine, Oktober 2002, nr. 105. * Marion Thede: ''The Fiddle Book''. Oak Publications, 1970, {{ISBN|0-8256-0145-2}}. * Diana Young: [http://www.media.mit.edu/~young/publications/Young_Dissertation_2007.pdf ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique'']. PhD-proefskrif, M.I.T., 2007. {{Refeindig}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Violins}} * [https://www.br-klassik.de/video/br-klassik-die-seele-der-geige-100.html ''Die Seele der Geige.''] TV-dokumentêr van Benedikt Schulte; BR en EuroArts Music in samewerking met ARTE, 2017 (Duits). * [http://www.schleske.de/unsere-forschung/einfuehrung-geigenakustik.html Inleiding tot die vioolboukuns en die akoestiese vioolnavorsing – multimediale handboek ''Akustik der Geige''] (Duits) * [http://www.museum-markneukirchen.de/streich.htm Musikinstrumentenmuseum Markneukirchen] (Duits) * [https://www.phys.unsw.edu.au/music/violin/ Inleiding tot die vioolakoestiek en talle artikels] (Engels) * [https://www.earlyviolin.com/deutsch/home/ Rekonstruksies van vroeë viole] (Duits) * [https://www.estastrings.org.uk/ European String Teachers Association] (Engels) {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] sgdq0ojeso4v5y37f4p6781y2rdpzg8 2965725 2965724 2026-09-08T08:41:17Z Pynappel 70858 Big band 2965725 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Violin VL100.png|duimnael|regs|'n Standaard moderne viool, van bo en van die kant gesien]] [[Lêer:Violin case.jpg|duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie]] Die '''viool''' is 'n [[snaarinstrument]] met vier snare wat hoofsaaklik met 'n strykstok bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die vioolfamilie gebruik word, wat ook die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf){{Voetnota|Viole met ses, sewe of meer snare bestaan, maar is skaars en moet elektronies versterk word.}} word gewoonlik in reine [[kwint]]e op die note g, d¹, a¹ en e² gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring ({{lang-it|coll'arco}}) of deur dit met die vingers te tokkel ({{lang-it|pizzicato}}); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok ({{lang-it|col legno}}) of met die strykstokhare geslaan ({{lang-it|battuto}}). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die [[ebbehout]]toets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste [[toonhoogte]] weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker. Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse [[klassieke musiek]], sowel in ensembles (van [[kamermusiek]] tot [[simfonie-orkes|orkeste]]) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte [[volksmusiek]], insluitend countrymusiek en bluegrass, en in [[jazz]]. [[Elektriese viool|Elektriese viole]] met soliede lywe en [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemers word in sommige vorme van [[rockmusiek]] en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In [[Engels]] word die instrument dikwels ''fiddle'' genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.{{Voetnota|Die verskil tussen 'n ''fiddle'' en 'n ''violin'' lê eenvoudig in die musiekstyl waarvoor dit gebruik word. Violiste speel gewoonlik klassieke musiek, soos in orkeste en strykkwartette, terwyl ''fiddlers'' gewoonlik volksmusiek, countrymusiek en ander tradisionele musiek speel. Violiste hou die strykstok aan sy uiterste punt vas om die volle lengte te kan gebruik, terwyl sommige ''fiddlers'' dit hoër op vashou om vinnige bewegings en "spronge" te vergemaklik.}} Die viool het in die 16de eeu in [[Italië]] ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool.<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jhujhar|title=Interview: Kala Ramnath|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603030520/http://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-date=2014-06-03|website=News X|publisher=YouTube|access-date=5 September 2015}}</ref><ref name="heron">{{cite book |last1=Allen |first1=Edward Heron |title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument |date=1914 |publisher=E. Howe}} Besoek op 5 September 2015.</ref><ref>{{cite book |last1=Choudhary |first1=S.Dhar |url=https://books.google.com/books?id=dUQWMwEACAAJ&q=history+violin+India |title=The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin |date=2010 |publisher=Ramakrisna Vedanta Math |isbn=978-9380568065 |access-date=5 September 2015}}</ref> Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families [[Antonio Stradivari|Stradivari]], [[Guarneri]], Guadagnini en Amati in [[Brescia]] en [[Cremona]] (Italië) en deur [[Jacob Stainer]] in [[Oostenryk]] gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word.<ref name="NYT-201430407">{{cite news |last=Belluck |first=Pam |date=7 April 2014 |title=A Strad? Violinists Can't Tell |url=https://www.nytimes.com/2014/04/08/science/a-strad-violinists-cant-tell.html |access-date=9 April 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Joyce |first=Christopher |year=2012 |title=Double-Blind Violin Test: Can You Pick The Strad? |url=https://www.npr.org/blogs/deceptivecadence/2012/01/02/144482863/double-blind-violin-test-can-you-pick-the-strad?sc=fb&cc=fp |access-date=2012-01-02 |publisher=[[NPR]]}}</ref> Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos [[Sakse]], [[Boheme]] en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop. Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte [[hout]] gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van [[staal]] besnaar word. == Etimologie == Die woord ''viool'' gaan terug op die Italiaanse {{lang|it|violino}}, 'n [[verkleinwoord]] van ''[[altviool|viola]]''.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=violin |title=Violin |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die manlike verkleinvorm ''violino'' is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm ''Violine'' gevestig geraak het.<ref name="dwds-violine">''Violine.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Violine dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref><ref>''Violine.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 26, kol. 367–368.</ref> Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde [[viola da gamba]]s (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos ''lira'', ''violetta'' of ''viola'' aangedui.<ref>{{cite book |last=Ravasio |first=Ugo |title=Gasparo da Salo e la liuteria bresciana |publisher=Editrice Turris Cremona |location=Brescia |year=1990}}</ref> In Engels is die woord ''violin'' in die 1570's die eerste keer gebruik.<ref name="auto"/> Die term ''viola'' kom uit Italiaans en Oud-Provensaals ''viola'', wat weer van die [[Latyn|Middeleeus-Latynse]] {{lang|la|vitula}} ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord {{lang|la|vitulari}}, 'van vreugde uitroep'.<ref name="auto1">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=viola&allowed_in_frame=0 |title=Viola |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die verwante term ''viola da gamba'' ('basviool', 1724) beteken letterlik ''''n viola vir die been'' (om tussen die bene te hou),<ref name="auto1"/> terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse [[viola da braccio]]" ('armviool') is.<ref name="auto"/> ''Vedel'' is die gebruiklike naam van die instrument in volksmusiek, of as informele naam in ander musiekstyle.<ref name="ety">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=fiddle |title=Fiddle |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die woord ''vedel'' is verwant aan [[Oudnoors]] {{lang|non|fiðla}}, [[Middelnederlands]] {{lang|dum|vedele}}, [[Nederlands]] {{lang|nl|vedel}}, Oudhoogduits {{lang|goh|fidula}} en [[Duits]] {{lang|de|Fiedel}}; almal van onsekere oorsprong. Die gebruiklike voorstel oor die herkoms van ''vedel'', gegrond op die ooreenkoms in klank en betekenis, is dat dit van die Middeleeus-Latynse ''vitula'' kom.<ref name="ety"/> == Geskiedenis == === Voorlopers en vroeë getuienisse === [[Lêer:Palazzo costabili, sala del tesoro, affreschi del garofalo, 10.JPG|duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in [[Ferrara]] (omstreeks 1508)]] [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] [[Lêer:Rekonstruktion Ferrari Violine.jpg|duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari]] Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse [[lier]]). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van [[Sentraal-Asië]] ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse [[Mongolië|Mongoolse]] morin khuur en die [[Kasakstan|Kazakse]] kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die [[Midde-Ooste]]<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z |last=Hoffman |first=Miles |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=1997 |isbn=978-0618619450}}</ref> en die [[Bisantynse Ryk]] versprei.<ref name="Grillet29">{{Cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |page=29}}</ref><ref>Margaret J. Kartomi: ''On Concepts and Classifications of Musical Instruments.'' Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.</ref> Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-the-cello/8C1492C022422732B6859906BFDF2A5C ''The Cambridge Companion to the Cello''.]</ref> hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ|title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies|first=Kathleen|last=Schlesinger|year=1914|page=221|publisher=W. Reeves}}</ref><ref name="auto2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand|title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations|first1=William|last1=Sandys|first2=Simon Andrew|last2=Forster|year=1864|publisher=William Reeves|location=Londen|page=28}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ|title=Catechism of musical history|first=Hugo|last=Riemann|year=1892|publisher=Augener & Company|page=27}}</ref> Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die ''fidel'' of ''viuola'') en die ''lira da braccio''.<ref name="Grillet29"/><ref>{{Cite web |last=Arkenberg|first=Rebecca |title=Renaissance Violins |date=Oktober 2002 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22}}</ref> Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, [[Padua]], die omgewing van [[Milaan]] en in [[Friuli-Venezia Giulia|Friuli]] gevind.<ref name="Meucci">{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7}}</ref> Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit.<ref>{{cite book |last=Boccardi |first=Sandro |chapter=Un Concerto nel Cielo di Saronno |title=Il Concerto degli Angeli |publisher=Amilcare Pizzi Editore |location=Saronno |year=1994}}</ref> Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente. Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in [[Turyn]] 'n honorarium ontvang het.<ref>Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition'', p. 266.</ref> Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"),<ref>{{cite book |last=Holman |first=Peter |title=Four and Twenty Fiddlers: The Violin at the English Court 1540–1690 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=0-19-816592-7 |page=87}}</ref> vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München.<ref>{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7 |page=81}}</ref> Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde ''violino'' en ''vyollon'' in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die ''Epitome musical'' van Jambe de Fer, wat in 1556 in [[Lyon]] gepubliseer is.<ref>{{Cite web |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |title=Historical Background of the Violin |publisher=ViolinOnline.com |first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|access-date=2006-09-22}}</ref> Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning [[Karel IX van Frankryk|Karel IX]] het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.bartruff.com/history.php |title=The History of the Violin |first=William|last=Bartruff|access-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php |archive-date=2007-02-08}}</ref> Een van hierdie "adellike" instrumente, die ''Charles IX'', is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in [[Oxford]].<ref>{{cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford |access-date=29 Augustus 2025}}</ref> Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.<ref>Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in [[Bergen]], Noorweë.</ref> Die ''Messiah'' of ''Le Messie'' (ook bekend as die ''Salabue''), wat [[Antonio Stradivari]] in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.<ref>{{Cite web |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |publisher=Cozio.com |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead}}</ref> === Italiaanse vioolbou === Andrea Amati (ca. 1505–1577) in [[Cremona]] word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is.<ref>{{cite book |last=Cacciatori |first=Fausto |title=Andrea Amati Opera omnia |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2007 |isbn=978-88-89839-13-3}}</ref> Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.<ref>{{cite book |last1=Bizzarini |first1=Marco |last2=Orlandi |first2=Ugo |chapter=Ancient violinmaking and musical context in Brescia |title=Liutai in Brescia 1520–1724 |publisher=Eric Blot Edizioni |location=Cremona |year=2008 |isbn=978-88-88360-07-2}}</ref> Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het.<ref>{{cite book |last1=Cacciatori |first1=Fausto |last2=Chiesa |first2=Carlo |last3=Carlson |first3=Bruce |title=Il DNA degli Amati |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2006 |isbn=88-89839-11-2}}</ref> Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù"]], het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.<ref>{{cite book |last1=Hill |first1=William H. |last2=Hill |first2=Arthur F. |last3=Hill |first3=Alfred E. |title=The Violin-Makers of the Guarneri Family |publisher=W. E. Hill and Sons |location=Buckinghamshire |year=1931}}</ref> Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: * Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was ** Die familie Dalla Corna, aktief 1510–1560 in Brescia en [[Venesië]] ** Die familie Micheli, aktief 1530–1615 in Brescia ** Die familie Inverardi, aktief 1550–1580 in Brescia ** Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530–1615 in Brescia en Salò ** Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600–1630 in Brescia ** Die familie Rogeri, aktief 1661–1721 in Brescia * Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het ** Die familie Amati, aktief 1550–1740 in Cremona ** Die familie [[Guarneri]], aktief 1626–1744 in Cremona en Venesië ** Die familie [[Antonio Stradivari|Stradivari]], aktief 1644–1737 in Cremona<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|publisher=Oxford University Press|year=2017}}</ref> ** Die familie Rugeri, aktief 1650–1740 in Cremona ** [[Carlo Bergonzi]] (1683–1747) in Cremona * Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is<ref>{{cite book|last=Pio|first=Stefano|title=Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630|year=2012|publisher=Venice Research|location=Venesië|isbn=9788890725203|pages=441|url=http://www.veniceresearch.com}}</ref> ** Die familie Linarolo, aktief 1505–1640 in Venesië ** Matteo Goffriller, bekend vir sy tjello's, aktief 1685–1742 in Venesië ** Pietro Guarneri, seun van Giuseppe Giovanni Battista Guarneri en afkomstig van Cremona, aktief 1717–1762 in Venesië ** Domenico Montagnana, aktief ongeveer 1700–1750 in Venesië ** Santo Serafin, aktief van voor 1741 tot 1776 in Venesië Sedert Andrea Amati het die vorm van die viool wesenlik nie meer verander nie. Veral [[Antonio Stradivari]] het later die groot voorbeeld vir die voorkoms en konstruksiebeginsels van feitlik alle viole geword, wat tot 'n verreikende standaardisering gelei het. Baie viole van Stradivari en ander beroemde vioolbouers van sy tyd word deur 'n uitmuntende klankkwaliteit gekenmerk en is vandag buitengewoon duur. === Vioolbou in ander lande === [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|links|Moderne nabouings van Renaissance-viole van voor 1594 in die Dom van Freiberg]] [[Lêer:Stainer.jpg|duimnael|regs|'n Barokviool van Jacob Stainer uit 1658]] Instrumente van die vioolfamilie is gou ook in lande noord van die [[Alpe]] gebou. Musiekinstrumente wat vir versieringsdoeleindes gebou is, het in die keurvorstelike grafkapel in die Dom van Freiberg (voltooi in 1594) behoue gebly en lewer daarvan getuienis.<ref>{{cite book |last=Kunde |first=Claudia |chapter=Die Begräbniskapelle der albertinischen Wettiner im Freiberger Dom |title=Wenn Engel musizieren: Musikinstrumente von 1594 im Freiberger Dom |publisher=Janos Stekovics |location=Leipzig |year=2004 |isbn=3-89923-067-1}}</ref> Viole van bepaalde streke toon soms kleiner, individuele eienaardighede in bouwyse en versiering. Onder watter omstandighede die Tiroolse vioolbouer [[Jacob Stainer]] die ambag in Italië geleer het, is omstrede. Wat seker is, is dat die meester van Absam in die tweede helfte van die 17de eeu, onder deels ongunstige omstandighede, die beste viole noord van die Alpe gebou het. Hulle is gou teen hoër pryse verhandel as viole wat uit Italië gekom het. Stainer se model, wat self baie aan Nicola Amati te danke het, is sowel deur sy tydgenote as deur die volgende geslagte Europese vioolbouers nagevolg (onder andere in Duitsland, Engeland en Italië) en het eers met die algemene smaakverandering omstreeks 1800 sy invloed verloor.<ref>{{cite book |last=Hopfner |first=Rudolf |title=Jacob Stainer "… kayserlicher diener und geigenmacher zu Absom" |publisher=Skira |location=Milaan |year=2003 |isbn=3-85497-060-9}}</ref> === Verbouings en vernuwings === [[Lêer:Violin Vuillaume.jpg|duimnael|regs|Viool van Jean-Baptiste Vuillaume (kopie van 'n Giuseppe Guarneri del Gesù)]] Viole uit die 17de en 18de eeu word barokviole genoem. Sedert die 1950's word hulle toenemend vir die uitvoering van ou musiek ingespan. Die gebruik van die oorspronklike instrumente of van kopieë van die oorspronklike barokviole maak 'n historiese uitvoeringspraktyk moontlik wat die klankideale van die [[Barok]] nader bring. In die 18de en 19de eeu het die viool beduidende boukundige veranderinge ondergaan wat die klank beïnvloed het: veral 'n langer hals, wat skuiner na agter geplaas is as by vroeëre instrumente, swaarder snare en 'n sterker basbalk, wat 'n hoër snaarspanning as by viole met die ou mensuur moontlik gemaak het. Die meerderheid ou instrumente, insluitend baie beroemde viole van Stradivari, Guarneri, Amati en Stainer, het hierdie wysigings ondergaan en is dus in 'n beduidend ander toestand as toe hulle die hande van hul bouers verlaat het, ongetwyfeld met verskille in klank en reaksie.<ref>{{Cite web |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |first=Richard |last=Perras |access-date=2006-10-29}}</ref> Danksy die langer snare, die hoër snaarspanning en die gestrekte, konkawe strykstok het die volume toegeneem en sodoende aan die steeds groter wordende konsertsale en orkeste voldoen. Kritici voer egter aan dat die gewysigde bouvorm die klank harder en minder lieflik gemaak het. In Frankryk het veral Jean-Baptiste Vuillaume beslissende stukrag gegee deur hom met die Stradivari- en Guarneri-viole besig te hou. Dit is egter in hul huidige (gewysigde) toestand dat hierdie instrumente die standaard vir volmaaktheid in vioolbou en -klank gestel het, en vioolbouers oor die hele wêreld probeer so na as moontlik aan hierdie ideaal kom. Tot vandag toe is instrumente uit die sogenaamde Goue Era van die vioolbou, veral dié van Stradivari, Guarneri del Gesù en Montagnana, die instrumente wat deur sowel versamelaars as uitvoerende kunstenaars die meeste gesog word. Die huidige rekordbedrag wat vir 'n Stradivari-viool betaal is, is £9,8 miljoen (destyds US$15,9 miljoen), toe die instrument bekend as die ''Lady Blunt'' op 20 Junie 2011 deur Tarisio Auctions op 'n aanlyn veiling verkoop is.<ref>{{cite news | title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872 | work=BBC News | date=2011-06-21 | access-date=2011-06-21}}</ref> Goedkoop fabrieksviole was reeds aan die begin van die 19de eeu uit die Duitse en Franse vioolbousentrums beskikbaar. Die industriële vioolbou het sy oorsprong in 1887 in [[Nagoja]] (Japan) gehad met die stigting van ''Suzuki Violin Co. Ltd.'' deur Masakichi Suzuki (1859–1944), die vader van die vioolpedagoog Shinichi Suzuki. Sy onderneming het reeds na 'n kort aanloop meer as 1&nbsp;000 werknemers gehad en binne 'n maand tot 400 viole en 4&nbsp;000 strykstokke vervaardig. Hoewel die instrument sedert sy ontstaan nie wesenlik verander het nie, was daar dikwels pogings tot vormgewende en tegniese hervormings. So is destyds ryk versierde viole met ander ornamente gebou (byvoorbeeld met 'n mense- of leeukop in plaas van die krul), of instrumente van blik vir armer mense. Bekendheid het die Chanot-viool van 1819, die trapesiumvormige viole van Félix Savart en Johann Reiter (1908) en talle pogings van baie ander vooraanstaande vioolbouers verwerf. Die Belgiese vioolboukunstenaar Gauthier Louppe bou tans strykinstrumente in vorme wat aan Jugendstil herinner en deur besondere asimmetrieë 'n breër klankspektrum moontlik sou maak.<ref>{{cite web |url=http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |title=Bildbericht über Louppe-Geigen |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112080159/http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |archive-date=2008-11-12 |url-status=dead}}</ref> == Bou en werking == [[Lêer:Violinconsruction3.JPG|duimnael|regs|upright=1.8|Die bou van 'n viool]] [[Lêer:Violin Details.jpg|duimnael|regs|Drie kante van die klankkas: boblad, bodem en sy. Detailbeelde links: skroefkas en krul.]] [[Lêer:Violinschnitt.png|duimnael|regs|Deursnee van die klankkas van 'n viool (die kam behoort nie tot die klankkas nie)]] 'n Viool bestaan gewoonlik uit 'n boblad (die klankblad) van [[spar]]hout (veral Noorse spar), sye en 'n bodem van esdoringhout, twee eindblokke, 'n hals, 'n kam, 'n stemstok, vier snare en verskeie toebehore, opsioneel met inbegrip van 'n kenstuk, wat direk oor of links van die stertstuk vasgeklem kan word. 'n Kenmerkende eienskap van 'n vioolklankkas is sy uurglasagtige vorm en die welwing van die boblad en die bodem. Die uurglasvorm bestaan uit twee boonste rondings, twee onderste rondings en twee konkawe C-vormige middelrondings by die "middellyf", wat ruimte vir die strykstok laat. Die "stem" of klank van 'n viool hang af van sy vorm, die hout waarvan dit gemaak is, die diktegradering van sowel die boblad as die bodem, die lak wat die buitekant bedek, en die vaardigheid van die vioolbouer by al hierdie stappe. Die lak en veral die hout word met ouderdom steeds beter, wat die beperkte voorraad ou, goed geboude viole van beroemde vioolbouers baie gesog maak. === Klankkas === Die klankkas van die viool bestaan uit die boblad, die bodem en die sykrans. Saam vorm hulle 'n hol liggaam van ongeveer 35 tot 36&nbsp;cm lank wat as resonansiekas dien. ==== Boblad ==== Die boblad is die gewelfde boonste deel van sparhout waarin die twee f-gate gesny is. Dit word meestal uit twee gespieëlde dele gemaak wat in die middel aanmekaar gelym word. Daarna word die beoogde vorm met beitels en skawe uitgewerk, eers die buitenste en dan die binneste welwing.<ref>{{cite book |last=Schwabe |first=Conrad |title=Vogtland – Geige – Mensch: Aufschachteln – Schritt für Schritt = Vogtland Violins = Vogtlandské housle |location=Markneukirchen |year=2015 |isbn=978-3-00-048816-0}}</ref> Ideaal gesproke word "fynjarige" hout gebruik (waarvan die jaarringe dig en eweredig lê), wat op voedingsarme grond in hooggebergtestreke stadig gegroei het. Dit word in die eerste helfte van die winter gekap, wanneer daar so min sap as moontlik in die stam is, en daarna verskeie jare lank vir droging opgeberg, eers as stam en dan nog etlike jare in gesnyde toestand. Die voltooide boblad is onder die kam meestal 2,4 tot 3,5&nbsp;mm dik. Om die gepaste buigsaamheid te bereik, word styf hout dunner uitgewerk as sagte hout.<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, pp. 21 e.v.</ref> ==== Bodem ==== [[Lêer:Violinboden Woelben.jpg|duimnael|regs|Die "welwing" van die bodem van 'n viool]] Die bodem word meestal van esdoringhout gemaak (baie selde van [[populier]] of wilg) en word ook gewelf uitgesteek. Dit kan uit een stuk of uit twee aanmekaar gelymde dele bestaan, wat aan die spieëlsimmetriese houtnerf herkenbaar is. Die bodem en die sye word tipies van esdoringhout met 'n bypassende gestreepte tekening gemaak, wat as "vlam" of "tierstreep" bekend staan. ==== Sye ==== Die sye is die sydele van die klankkas en word met die bodem en die boblad verlym, in seldsame gevalle ook in die bodem ingelaat. Hulle bestaan meestal uit dieselfde hout as die bodem. Randinlegsels of "are" versier die rand van die boblad en die bodem. Dit is drie smal houtstroke wat naas mekaar lê en waarvan die buitenste twee dikwels swart gekleur is. Hulle word in 'n groef gelê en vasgelym. Buiten die versiering dien hulle om die rande van die boblad en die bodem, wat oor die sykrans uitsteek, te verstewig en bied hulle 'n mate van beskerming teen krake wat by die rand ontstaan. Dit laat die boblad ook meer onafhanklik van die sykrans buig. 'n Randinlegsel wat bloot op die boblad geverf is, is gewoonlik 'n teken van 'n minderwaardige instrument. ==== Binnekant ==== [[Lêer:Soundpost end.jpg|duimnael|regs|upright=0.55|Die stemstok, deur 'n f-gat gesien]] Enkele onderdele bevind hulle binne-in die klankkas. Die basbalk is 'n lys van sparhout wat effens skuins teenoor die nerfrigting loop en onder 'n ligte voorspanning teen die binnekant van die boblad gelym word. Dit verhoog sowel die anisotropie as die styfheid van die boblad. Die basbalk loop asimmetries onder die kamvoet aan die baskant. Die stemstok (ook die "siel" of "stem" genoem) en die presiese plasing daarvan beïnvloed en reguleer die klank van die viool aansienlik. Dit is 'n silindriese staaf van sparhout (ongeveer 6&nbsp;mm in deursnee) wat tussen die boblad en die bodem ingepas, maar nie vasgelym word nie, op 'n sorgvuldig gekose plek ongeveer drie millimeter onder die kamvoet teenoor die basbalk (die diskantvoet), wat dit help ondersteun. Dit beïnvloed ook die trillingsmodusse van die boblad en die bodem van die instrument. Boonste, onderste en hoekblokke asook dun voeringstroke binne-in die klankkas dien om die sye te verstewig. Die blokke is van sparhout, die voeringstroke van spar of wilg. === Hals en toets === Die hals word in 'n trapesiumvormige uitsparing van die klankkas gelym. Dit is ongeveer 13&nbsp;cm lank en word met die toets (ongeveer 27&nbsp;cm lank) verlym, wat ongeveer 14&nbsp;cm oor die klankkas uitsteek. Die hals is gewoonlik van esdoringhout met 'n vlamtekening wat by dié van die sye en die bodem pas. Die toets word meestal van fynporige [[ebbehout]] gemaak, wat besonder hard en slytvas is en ook weens sy skoonheid verkies word. Seldener, veral by eenvoudiger instrumente, word ander houtsoorte gebruik, byvoorbeeld [[peer]]boomhout, wat swart gekleur of geverf word om die voorkoms van die edeler ebbehout na te boots. Voordat ebbehout in Europa as grondstof beskikbaar was, is alle instrumente met toetse van vrugtebome se hout toegerus. Dié het deur herstelwerk en verbouings feitlik volledig van die instrumente verdwyn. Toetse word tot 'n bepaalde dwarskromming afgewerk en het 'n klein lengtegewyse holte, wat by die laer snare iets meer uitgesproke is, veral wanneer die instrument vir derm- of sintetiese snare bedoel is. Sommige ou viole (en sommige wat oud gemaak is om te lyk) het 'n ingeënte krul, wat aan 'n lymnaat tussen die skroefkas en die hals te herken is. By baie egte ou instrumente is die hals teen 'n effens groter hoek herplaas en met ongeveer een sentimeter verleng. Die halsenting maak dit moontlik om die oorspronklike krul van 'n barokviool te behou wanneer die hals aan moderne standaarde aangepas word. === Skroefkas en krul === [[Lêer:Violin peg strings.jpg|duimnael|links|upright=0.45|Krul en skroefkas, korrek besnaar]] Aan die boonste, smal ent van die toets is 'n saal, die bosaal van die viool. Daaroor loop die snare die skroefkas in. Hier bevind hulle die vier koniese stemskroewe waarmee die snare van die instrument gestem word. Weens die meganiese belasting tydens die stem bestaan die stemskroewe altyd uit hardehout, meestal ebbehout of palissander, seldener buksboom. Die stemskroewe is tapsgewys en pas in gate in die skroefkas, waar hulle deur die wrywing van hout op hout in plek gehou word; deur tydens die draai gepaste druk langs die as van die skroef uit te oefen, kan die speler die wrywing vergroot of verklein. Die skroefkas eindig in 'n krul (selde in 'n vroue- of leeukop). Dit is fyn gesnede hout wat gewoonlik die vorm van 'n slakkehuis het, waarvandaan die naam. Die krul is saam met ander boukundige besonderhede 'n belangrike herkenningsteken by die herkomsondersoek van ou instrumente. === Kam === [[Lêer:Violin bridge 2 views.jpg|duimnael|regs|Voor- en agteraansig van 'n vioolkam]] Die kam (of brug) van fynjarige esdoringhout word tussen die boblad en die snare ingesit. Dit is 'n presies gesnyde stuk hout wat sonder bevestiging op die boblad staan en deur die spanning van die snare wat daaroor loop, in die korrekte posisie gehou word. Dit vorm die onderste ankerpunt van die trillende lengte van die snare en dra hul trillings op die klankkas oor.<ref>{{cite web |url=http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |title=Helge Marsel, Geigen- und Gambenbau in Klagenfurt, Austria |date=2019-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205094013/http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |archive-date=2019-02-05 |url-status=dead |access-date=2019-02-05}}</ref> Die boonste kromming van die kam hou die snare in 'n boog op die regte hoogte bo die toets, sodat elkeen afsonderlik met die strykstok bespeel kan word. === Stertstuk === [[Lêer:Tailpieceandbridge.JPG|upright=0.7|duimnael|links|Nabyskoot van 'n stertstuk met 'n [[fleur-de-lis]]]] Die snare loop van die skroefkas oor die kam tot by die stertstuk. Dit behoort, net soos die stemskroewe, tot die speeltegnies noodsaaklike toerusting van die instrument, en daarom word om estetiese redes vir die stemskroewe en die stertstuk meestal dieselfde hout gekies. Die stertstuk anker die snare aan die onderste ronding van die viool deur middel van 'n staartdraad wat oor die ondersaal loop en om 'n eindknop van ebbehout lus (soms verwarrend die "eindpen" genoem, soos die tjello se pen), wat in 'n taps gat in die onderste blok pas. Die E-snaar het dikwels 'n fynstemmer, 'n hefboompie wat deur 'n klein skroef met die vingers gedraai word. Fynstemmers kan ook op die ander snare aangebring word, veral op studente-instrumente, en is soms in die stertstuk ingebou. Hulle stel die speler in staat om klein veranderinge aan die toonhoogte van 'n snaar te maak. === Snare === Snare is aanvanklik van skaapderm gemaak (algemeen bekend as "katderm", wat ondanks die naam nie van katte gekom het nie), of eenvoudig "derm", wat gerek, gedroog en gedraai is. In die vroeë jare van die 20ste eeu is snare van óf derm óf staal gemaak. Moderne snare kan van derm bestaan, wat met silwer- of aluminiumdraad omspin kan wees, van soliede [[staal]], gevlegte staal of verskeie sintetiese materiale soos Perlon, met verskillende metale omspin en soms met [[silwer]] geplateer. Die hoogste snaar (die ''chanterelle''), die E-snaar, is meestal onomspinde, gewone of geplateerde staaldraad. Dermsnare reageer sterker op veranderinge in temperatuur en humiditeit en is nie meer so algemeen soos vroeër nie, maar baie spelers gebruik hulle om 'n spesifieke klank te verkry, veral in die historiese uitvoeringspraktyk van [[Barokmusiek]]. Snare het gewoonlik 'n gekleurde [[sy]]omwikkeling aan albei ente, om die snaar (G-, D-, A- of E-snaar) te identifiseer en om wrywing teen die stemskroewe te bied. Snare het 'n beperkte lewensduur. Wanneer olie, vuil, korrosie en hars mettertyd ophoop, kan die massa van die snaar oor sy lengte ongelyk word. Afgesien van ooglopende dinge, soos 'n omwikkeling wat deur slytasie loskom, vervang spelers gewoonlik 'n snaar wanneer dit nie meer "suiwer" speel nie (met goeie intonasie op die flageolettone) en die gewenste toon, helderheid en intonasie verloor. Die lewensduur hang van die kwaliteit van die snaar en die speelintensiteit af. Die snare word in [[kwint]]e op die tone g – d¹ – a¹ – e² gestem. Die tabel toon die frekwensies van die snare by verskillende kamertone (sien ook [[#Stem|Stem]]). {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Snaar ! rowspan="2"| Toon/noot ! colspan="3"| Frekwensie by 'n kamertoon (a¹) van |- ! 443 Hz ! 442 Hz ! 440 Hz |- |style="text-align:left"| '''1''' (hoogste snaar) | '''e²''' | 664,50&nbsp;Hz | 663,00&nbsp;Hz | 660,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''2''' | '''a¹''' | 443,00&nbsp;Hz | 442,00&nbsp;Hz | 440,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''3''' | '''d¹''' | 295,33&nbsp;Hz | 294,67&nbsp;Hz | 293,33&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''4''' (laagste snaar) | '''g''' | 196,89&nbsp;Hz | 196,44&nbsp;Hz | 195,56&nbsp;Hz |} === Lym en lak === Die dele van die klankkas word aanmekaar gelym, daarna die hals aan die klankkas en dan die toets aan die hals. Hiervoor word beenlym (warm lym) of huidlym gebruik in plaas van gewone wit lym, om verskeie redes. Dit is wateroplosbaar en word by 'n temperatuur van ongeveer 50 tot 60&nbsp;°C sag, sodat 'n ervare vioolbouer die instrument sonder probleme uitmekaar kan haal sonder om die hout of die lak te beskadig. Huidlym kan 'n dunner las as die meeste ander lymsoorte maak en is omkeerbaar (bros genoeg om met sorgvuldig toegepaste krag te kraak en met warm water verwyderbaar) wanneer die instrument uitmekaar gehaal moet word. Omdat vars huidlym aan ou huidlym kleef, kan by die herstel van 'n las meer van die oorspronklike hout behoue bly; moderner lymsoorte moet heeltemal skoongemaak word voordat 'n nuwe las hou, wat gewoonlik meebring dat saam met die ou lym ook 'n bietjie hout afgeskraap word. Swakker, verdunde lym word gewoonlik gebruik om die boblad aan die sye en die bosaal aan die toets te bevestig, omdat algemene herstelwerk die verwydering van hierdie dele vereis. Die lak beskerm die hout van die instrument en bewaar sy trillingseienskappe. Dit kan die klank aansienlik beïnvloed, maar nie duidelik verbeter nie. 'n Onvakkundig aangebragte lak kan die klank van 'n instrument "doodmaak", dit wil sê die trillingsvermoë van die boblad sterk beperk. === Asimmetrie === Die viool lyk op die eerste gesig simmetries, maar dit is nie so nie. 'n Regs-links-asimmetrie is die duidelikste sigbaar aan die posisie van die kenstuk en die skouersteun, maar ook aan ander kenmerke: die posisie van die basbalk en die stemstok binne-in die klankkas, die verspringende plasing van die stemskroewe in die skroefkas, die besnaring met snare van verskillende dikte en die verskillende houtnerf aan die twee kante. Die rangskikking van die snare (die dikwels gebruikte E-snaar vir hoë tone bevind hom, vanuit die violis gesien, regs) is daarop afgestem dat die regterhand van die violis die strykstok hanteer. Die taak van die linkerhand tydens die spel is om die snare te gryp. Die viool word met die onderkaak (of die ken, na gewoonte) en die sleutelbeen- of skouerstreek vasgehou. Linkshandiges speel die viool gewoonlik op dieselfde manier as regshandiges. Daar word wel ook viole vir linkshandiges gebou, waarby die snare omgekeerd gerangskik is, maar tot dusver baie min.<ref>Andrea Hayek-Schwarz: [http://www.linkehand.at/wissenh.php ''Musizieren mit links – Musizierende Linkshänder_innen''] linkehand.at, 2012.</ref> Linkshandige viole is in orkeste gewoonlik nie welkom nie. Die rede is enersyds dat violiste wat langs mekaar sit, met hul instrumente of elmboë te na aan mekaar kan kom wanneer hulle spieëlbeeldig speel. Andersyds is eenvormige bewegings binne die stemgroepe van die orkes vir die toeskouer 'n esteties oortuigende gesig, wat 'n enkele violis wat anders stryk, sou versteur.<ref>[https://www.mittelbayerische.de/region/regensburg-land-nachrichten/orchester-moegen-keine-linkshaender-21364-art820736.html ''Orchester mögen keine Linkshänder''] mittelbayerische.de, 17 Augustus 2012; sien die laaste twee paragrawe van die artikel.</ref> In 2007 het die linkshandige violis Martial Gauthier, wat met die linkerhand stryk, in Cremona 'n lesing oor linkshandige vioolspel gehou.<ref>[https://www.nmz.de/artikel/war-paganini-linkshaender ''War Paganini Linkshänder? – Gedanken über ein Tabu-Thema der Streicherpädagogik''.] In: ''neue musikzeitung.'' 7/2007; besoek op 20 Julie 2016.</ref> === Toonomvang === [[Lêer:Range violin.svg|duimnael|regs|Toonomvang van die viool]] [[Lêer:Spectrumgstring.jpg|upright=1.15|duimnael|regs|Driedimensionele spektrumdiagram van die botone van 'n viool se G-snaar (voorgrond). Die toonhoogte wat ons hoor, is die piek by ongeveer 200&nbsp;Hz.]] Die stemming g – d¹ – a¹ – e² stem ooreen met G₃, D₄, A₄ en E₅ in wetenskaplike toonhoogtenotasie. Die laagste noot van 'n normaal gestemde viool is dus G₃, die G onder die middel-C (C₄). (By seldsame geleenthede kan die laagste snaar tot 'n kwart laer, na D₃, gestem word.) Die hoogste speelbare noot is minder duidelik omskryf: E₇, die E twee oktawe bo die los snaar (wat op E₅ gestem is), kan as 'n praktiese grens vir orkesvioolpartye beskou word,<ref>Piston, Walter (1955). ''Orchestration'', p. 45.</ref> maar dit is dikwels moontlik om hoër te speel, afhangende van die lengte van die toets en die vaardigheid van die violis. Nog hoër note (tot C₈) kan voortgebring word deur die snaar tot by die einde van die toets te gryp en/of deur kunsmatige flageolettone te gebruik. === Akoestiek === [[Lêer:Bowed violin string in slow motion.gif|duimnael|regs|Die Helmholtz-hoek wat heen en weer langs die snaar beweeg<ref>{{cite web |url=https://plus.maths.org/content/why-violin-so-hard-play |title=Why is the violin so hard to play? |author=Jim Woodhouse en Paul Galluzzo |date=2004-09-01 |access-date=2025-06-22}}</ref>]] Die gewelfde vorm, die dikte van die hout en sy fisiese eienskappe bepaal die klank van 'n viool. Patrone van die [[nodus (fisika)|nodusse]] wat deur sand of glinsters op die blaaie gevorm word wanneer dié by bepaalde frekwensies in trilling gebring word, sogenaamde Chladni-patrone, word soms deur vioolbouers gebruik om hul werk te kontroleer voordat hulle die instrument saamstel.<ref>{{Cite web|url=http://www.catgutacoustical.org/people/cmh/laird3.htm|title=Carleen Maley Hutchins' Work With Saunders|publisher=Violin Society of America|last=Laird|first=Paul R.|access-date=2008-09-26}}</ref> Vanweë die oppervlakstruktuur van die perdehaar, versterk deur die aanbring van hars (kolofonium), het die strykstokbehaarsel 'n hoë kleefkrag uit statiese [[wrywing]]. Wanneer die snaar met die aangelegde strykstok gestryk word, word dit daarom aanvanklik in die strykrigting meegeneem, totdat die terugstelkrag van die snaar groter word as die statiese wrywing tussen die stokhare en die snaar: die snaar skiet teen die strykrigting terug. By die korrekte keuse van strykplek, stryksnelheid en stokdruk word die snaar aan die einde van hierdie beweging weer deur die strykstok gegryp en opnuut meegeneem (die glip-kleef-effek), sodat die snaar voortdurend aangedryf tril. Hoeveel keer per sekonde hierdie proses hom herhaal, hang af van die frekwensie van die gespeelde toon, dit wil sê van die effektiewe snaarlengte. Die uitwyking van die aangedrewe punt van die snaar beskryf met verloop van tyd 'n elliptiese baan, met die langer as ongeveer in die strykrigting georiënteer. Die snaar self het 'n baie klein werkoppervlak en versit dus slegs 'n geringe hoeveelheid lug, te min om 'n toon voort te bring wat vir die menslike oor duidelik hoorbaar is. Die klankkas werk as 'n impedansie-omsetter. Deur die oordrag van die trillings van die snaar op die klankkas word die [[amplitude]] van die trillings wel aansienlik kleiner, maar die uitstralingsoppervlak word soveel vergroot dat 'n goeie koppeling met die lug en 'n vir die oor waarneembare toon ontstaan. Hierdie omsetting volg uiters komplekse patrone. Die kam, waarop die snaar rus, word aangedryf om die snaartrilling in die strykvlak te volg. Die boblad, waarop die kam rus, kan egter net loodreg op die strykvlak tril. Dit dwing die kam tot 'n skommelbeweging waarby die twee kamvoete die twee helftes van die boblad afwisselend belas en ontlas. By so 'n wipbeweging, waar die draai-as presies in die middel van die kam lê, sou die twee helftes van die boblad egter teen mekaar werk, wat met volumeverlies en klankveranderinge gepaard sou gaan. Dit word teengewerk deur onder die regter kamvoet 'n stafie – die stemstok – vas te klem. Dié belemmer eers die regter kamvoet, waardeur die draai-as van hierdie skommelbeweging na regs verskuif en byna al die werk (dié van die lae frekwensies) deur die linker kamvoet verrig word. Om 'n beter verspreiding van die trillings wat daar afgegee word oor die boblad te bereik, word boonop aan die onderkant van die boblad onder die linker kamvoet die basbalk onder spanning vasgelym, wat die linker kamvoet veral by hoë frekwensies belemmer, dit wil sê die draai-as verskuif vir dié frekwensies na links. Afhangende van die frekwensie van die gespeelde toon is die linker (lae frekwensies) of die regter (hoë frekwensies) kamvoet aktiewer, waardeur die trillings in die een geval meer deur die boblad (ondersteun deur die basbalk), in die ander deur die boblad en (oorgedra deur die stemstok) die bodem afgegee word. By lae frekwensies tril bodem en boblad dus teen mekaar, en die ingeslote lugvolume vorm 'n breëband-holteresonator wat klankuitstraling deur die f-gate bewerkstellig. === Groottes === [[Lêer:LembeyeLembeyon.jpg|duimnael|links|'n {{Frac|1|16}}-viool en 'n volgrootte ({{Frac|4|4}}) viool]] Buiten die standaard "volgrootte" ({{Frac|4|4}}) word viole ook in sogenaamde breukgroottes van {{Frac|7|8}}, {{Frac|3|4}}, {{Frac|1|2}}, {{Frac|1|4}}, {{Frac|1|8}}, {{Frac|1|10}}, {{Frac|1|16}}, {{Frac|1|32}} en selfs {{Frac|1|64}} gebou. Hierdie kleiner instrumente word algemeen deur jong spelers gebruik wie se vingers nie lank genoeg is om die korrekte posisies op volgrootte-instrumente te bereik nie. Die regte grootte van die instrument word gewoonlik volgens die armlengte bepaal.<ref>{{cite web |url=https://www.vionoble.de/violine-viola-cello-groesse-ermitteln/ |title=Die richtige Größe ermitteln für Geige: Bratsche: Cello |website=Violinoble.de |access-date=2022-06-13}}</ref> Hoewel die breukgroottes in 'n sekere sin met die afmetings van die instrumente verband hou, is hulle nie as letterlike beskrywings van die relatiewe verhoudings bedoel nie. 'n {{Frac|3|4}}-instrument is byvoorbeeld nie driekwart van die lengte van 'n volgrootte-instrument nie. Die lengte van die klankkas (sonder die hals) van 'n volgrootte- of {{Frac|4|4}}-viool is 356&nbsp;mm, en kleiner by sommige 17de-eeuse modelle. Die klankkas van 'n {{Frac|3|4}}-viool is 335&nbsp;mm lank en dié van 'n {{Frac|1|2}}-viool 310&nbsp;mm; 'n {{Frac|3|4}}-viool is dus net omtrent 6&nbsp;% kleiner as 'n "hele" en 'n {{Frac|1|2}}-viool net omtrent 12&nbsp;%. By die viool se naaste familielid, die altviool, word die grootte as klankkaslengte in sentimeter aangegee eerder as in breukgroottes. 'n Volgrootte-altviool is gemiddeld 40&nbsp;cm, maar elke volwassene bepaal self watter grootte altviool hy of sy gebruik. Soms gebruik 'n volwassene met 'n klein liggaamsbou 'n sogenaamde {{Frac|7|8}}-viool in plaas van 'n volgrootte-instrument. Hierdie instrumente, wat soms 'n "damesviool" genoem word, is effens korter as 'n volgrootte-viool, maar is geneig om hoëkwaliteit-instrumente te wees wat 'n klank kan voortbring wat met dié van goeie volgrootte-viole vergelykbaar is. Die groottes van vyfsnarige viole kan van dié van die normale viersnarige verskil. Die instrument wat in die vioolokted met die viool ooreenstem, is die mezzoviool, wat dieselfde as 'n viool gestem word, maar 'n effens langer klankkas het. Die snare van die mezzoviool is net so lank soos dié van die standaardviool. Hierdie instrument is nie in algemene gebruik nie.<ref>{{Cite web|url=https://nvfa.org/8tet.html|title=The New Violin Family|author=The New Violin Family Association, Inc|date=2020-04-04|website=The New Violin Family}}</ref> == Toebehore == === Kenstuk en skouersteun === Die kenstuk vergemaklik dit om die instrument tussen die ken en die skouer vas te hou en verhoed boonop dat vog van die vel die lak aantas, oplos en uiteindelik die hout op daardie plek toenemend verswak. Dit bestaan meestal uit ebbehout, word met spanskroewe aan die instrument vasgeklem en bevind hom tydens die spel tussen die instrument en die ken. Die skouersteun dien om die individuele anatomie van die speler tussen die liggaam en die instrument te vereffen. Veral die lengte van die nek asook die breedte en natuurlike stand van die skouers bepaal hoe die skouersteun gevorm moet wees. Dit word telkens onmiddellik voor die spel opnuut gemonteer. Jonger spelers wat met skouersteune sukkel, gebruik soms 'n spons met 'n rek in plaas daarvan. === Strykstok === [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|regs|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] 'n Viool word gewoonlik met 'n strykstok bespeel, wat bestaan uit 'n stok met 'n lint van perdehaar wat tussen die punt (kop) en die slof aan die teenoorgestelde ente gespan is. 'n Tipiese vioolstrykstok is in die geheel ongeveer 75&nbsp;cm lank en weeg 55 tot 65&nbsp;g. Altvioolstrykstokke is ongeveer 5&nbsp;mm korter en 10&nbsp;g swaarder. Belangrik is die gewigsverdeling: die swaartepunt moet 24 tot 25&nbsp;cm van die begin van die stok af lê (sonder die skroef gemeet).<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, p. 58.</ref> Die stok word meestal van [[Pernambuco|pernambukhout]] (ook bekend as Brasiliaanse hout) gemaak. Goeie pernambukhout het reguit gegroei met parallel lopende vesels; die stok kan besonder dun uitgewerk word en het ondanks die nodige stabiliteit die gewenste elastisiteit. Pernambukhout is dus besonder geskik vir hoëkwaliteit-strykstokke. Omdat die voorkoms van hierdie houtsoort beperk is, word dit moeiliker om goeie kwaliteite te bekom. Ander tradisionele materiale vir duurder stokke sluit slanghout in. Daarom word deesdae ook strykstokke van koolstofveselversterkte plastiek ("koolstofvesel") gebruik, op alle vlakke van vakmanskap, onder andere om by grensoorgange probleme met die [[Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora|CITES]]-verdrag te vermy; baie professionele musikante beskou hul klank- en speeltegniese eienskappe egter as nie gelykwaardig nie. Goedkoop strykstokke vir studente word van minder duur houtsoorte of van veselglas gemaak; sommige veselglas-studentestokke gebruik 'n plastiekhuls as greep en omwikkeling tegelyk. Aan die onderste ent van die stok is die slof van ebbehout, [[ivoor]] of skilpaddop, meestal versier met 'n ronde perlemoerinlegsel, die sogenaamde "oog". Suiwer metaalinlegwerk as versiering kom ook voor. By die slof is 'n skroef wat die hare stywer of losser maak. Net voor die slof beskerm 'n duimkussing van [[leer (stof)|leer]] (die greep) en 'n omwikkeling die stok en bied hulle 'n stewige houvas vir die speler se hand. Tradisionele omwikkelinge is van draad (dikwels silwer of versilwer), sy of [[balein]] ("walvisbeen", nou vervang deur afwisselende stroke bruin en swart plastiek). Tussen die slof en die punt van die stok word die stokhare gespan; dit word die behaarsel genoem. Afhangende van die dikte word ongeveer 150 tot 220 hare uit die stert van hingste van bepaalde perderasse gebruik, tradisioneel van 'n skimmelperd (wat oorwegend wit hare het). Sommige goedkoper strykstokke gebruik sintetiese vesel. Deur die skroef te draai word die hare gespan, en na elke speelsessie moet die hare weer ontspan word. Die hare bring die snare deur daaroor te stryk in trilling. Daarvoor moet die hare gereeld met vaste hars (kolofonium, 'n natuurlike boomhars) behandel word om dit effens klewerig te maak, wat bereik word deur die stok herhaaldelik oor 'n harsblok te stryk. Afhangende van die gebruik en die kwaliteit van die hare moet die behaarsel na twee maande tot uiterlik na 'n jaar vernuwe word. == Stem == [[Lêer:Violin - open strings notes.PNG|regs|duimnael|Die toonhoogtes van die los snare van 'n viool. Die nootname staan onder die notebalk en hul Franse solfège-ekwivalente daarbo: G = sol; D = re; A = la; E = mi. {{audio|Violin open strings.mid|Speel}}]] Viole word gestem deur die stemskroewe in die skroefkas onder die krul te draai of deur die fynstemmerskroewe by die stertstuk te verstel. Alle viole het stemskroewe; fynstemmers is opsioneel. Die meeste fynstemmers bestaan uit 'n metaalskroef wat 'n hefboom beweeg wat aan die ent van die snaar vas is. Hulle maak baie klein toonhoogteverstellings veel makliker as die stemskroewe. Deur 'n fynstemmer kloksgewys te draai, word die toon hoër (omdat die snaar onder groter spanning is), en antikloksgewys word dit laer (omdat die snaar onder minder spanning is). Fynstemmers op al vier snare is baie nuttig by snare met 'n staalkern, en sommige spelers gebruik dit ook met sintetiese snare. Omdat moderne E-snare van staal is, word vir dié snaar byna altyd 'n fynstemmer aangebring. Fynstemmers word nie met dermsnare gebruik nie, wat meer [[Young se modulus|elasties]] is as snare met 'n staal- of sintetiese kern en nie voldoende op die baie klein bewegings van fynstemmers reageer nie. Om 'n viool te stem, word die A-snaar eers op 'n standaardtoonhoogte gestem (gewoonlik A = 440&nbsp;[[hertz|Hz]]; orkeste in Duitsland en Oostenryk stem met 'n kamertoon van 443&nbsp;Hz, in Switserland oorwegend op 442&nbsp;Hz). Wanneer die viool saam met 'n instrument met vaste toonhoogte soos 'n [[klavier]] of [[trekklavier]] speel, word dit na die ooreenstemmende noot op daardie instrument gestem en nie na enige ander stemverwysing nie. Die hobo is gewoonlik die instrument waarna orkeste met viole stem, aangesien sy klank deurdringend is en bo die ander houtblasers uit gehoor kan word. Die ander snare word dan in intervalle van reine kwinte teen mekaar gestem deur hulle paarsgewys te stryk. Vir solospel word soms 'n effens hoër stemming gebruik om die instrument 'n helderder klank te gee; omgekeerd word Barokmusiek soms met laer stemminge gespeel om die klank van die viool sagter te maak. Na die stem kan die kam van die instrument nagegaan word om te verseker dat dit reguit staan en tussen die binneste kepe van die f-gate gesentreer is; 'n skewe kam kan die klank van 'n andersins goed geboude viool aansienlik beïnvloed. Na lang gebruik kan die stemskroewe en hul gate verslyt raak, sodat die skroewe onder spanning makliker glip. 'n Glippende stemskroef laat die toonhoogte van die snaar effens daal, of, as die skroef heeltemal los raak, laat die snaar sy spanning heeltemal verloor. 'n Viool waarvan die stemskroewe glip, moet deur 'n vioolbouer of vioolhersteller herstel word. Stemskroefsmeer, gereeld gebruik, kan die intrede van sulke slytasie vertraag terwyl dit die skroewe glad laat draai. Die stemming G–D–A–E word vir die meeste vioolmusiek gebruik, insluitend klassieke musiek, jazz en volksmusiek. Ander stemminge word soms gebruik; die G-snaar kan byvoorbeeld tot A opgestem word. Die gebruik van nie-standaardstemminge in klassieke musiek staan as ''[[scordatura]]'' bekend; in sommige volksmusiekstyle word dit kruisstemming genoem. Een beroemde voorbeeld van scordatura in die klassieke musiek is [[Camille Saint-Saëns]] se ''Danse macabre'', waar die E-snaar van die soloviool na E♭ verlaag word om 'n spookagtige dissonansie aan die komposisie te verleen. Ander voorbeelde is die derde deel van ''Contrasts'' van [[Béla Bartók]], waar die E-snaar na E♭ en die G-snaar na G♯ gestem word, [[Niccolò Paganini]] se Eerste Vioolkonsert, waar al vier snare 'n halftoon hoër gestem moet word, en die Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber, waarin elke deel 'n ander scordatura-stemming het. In die Indiese klassieke en ligte musiek word die viool in die Suid-Indiese styl waarskynlik op D♯–A♯–D♯–A♯ gestem. Aangesien daar in die Indiese klassieke musiek geen begrip van absolute toonhoogte is nie, kan musikante enige gerieflike stemming gebruik om hierdie relatiewe intervalle tussen die snare te behou. Nog 'n algemene stemming met hierdie intervalle is B♭–F–B♭–F, wat met Sa–Pa–Sa–Pa in die Indiese karnatiese klassieke styl ooreenstem. In die Noord-Indiese Hindoestaanse styl is die stemming gewoonlik Pa–Sa–Pa–Sa in plaas van Sa–Pa–Sa–Pa, wat byvoorbeeld met F–B♭–F–B♭ kan ooreenstem. In die Iranse klassieke musiek en ligte musiek het die viool in elke ''dastgah'' 'n ander stemming;<ref>Edith Gerson-Kiwi: ''The Persian Doctrine of Dastga-Composition. A phenomenological study in the musical modes.'' Israel Music Institute, Tel Aviv 1963, p. 15.</ref> dit word waarskynlik op E–A–E–A in Dastgāh-e Esfahan gestem, in Dastgāh-e Šur op E–A–D–E en E–A–E–E, en in Dastgāh-e Māhur op E–A–D–A. In die Arabiese klassieke musiek word die A- en E-snaar 'n heeltoon verlaag, dit wil sê G–D–G–D, om die spel van Arabiese ''maqams'' te vergemaklik, veral dié met kwarttone. Hoewel die meeste viole vier snare het, is daar viole met bykomende snare, sommige met soveel as sewe. Sewe word algemeen as die maksimum aantal snare beskou wat op 'n strykinstrument prakties is; met meer as sewe snare sou dit onmoontlik wees om enige bepaalde binnesnaar afsonderlik met die strykstok te bespeel. Viole met sewe snare is baie skaars. Die ekstra snare op sulke viole is gewoonlik laer as die G-snaar en word gewoonlik (van die hoogste bygevoegde snaar na die laagste) op C, F en B♭ gestem. As die speellengte van die instrument, dit wil sê die snaarlengte van die bosaal tot die kam, gelyk is aan dié van 'n gewone volgrootte-viool (effens minder as 33&nbsp;cm), kan dit met reg 'n viool genoem word. Sommige van hierdie instrumente is ietwat langer en moet as altviole beskou word. Viole met vyf of meer snare word tipies in jazz of volksmusiek gebruik. Sommige spesiaal gemaakte instrumente het ekstra snare wat nie gestryk word nie, maar deur die trillings van die gestrykte snare meeklink. == Speeltegniek == === Houding === [[Lêer:Man Playing Violin on Bench at Park.jpg|duimnael|upright=0.75|'n Man speel viool op 'n parkbank]] Die viool word sittend of staande bespeel. Soliste (of hulle alleen, met 'n klavier of met 'n orkes speel) speel meestal staande, tensy 'n fisieke gestremdheid dit verhoed, soos in die geval van [[Itzhak Perlman]]. In die orkes en in kamermusiek word daar daarenteen gewoonlik sittend gespeel. In die 2000's en 2010's het sommige orkeste wat Barokmusiek uitvoer (soos die Freiburger Barockorchester) al hul violiste en altvioliste, solo en ensemble, staande laat speel. Die viool rus aan die linkerkant op die skouer en bors van die violis en word, afhangende van die houding of draai van die kop, deur die linkerkant van die onderkaak, soms deur die ken, op die kenstuk vasgehou en deur die linkerskouer ondersteun, dikwels met behulp van 'n skouersteun. Die kaak en die skouer moet die viool stewig genoeg vashou sodat dit stabiel bly wanneer die linkerhand van 'n hoë posisie ('n hoë noot ver op die toets) na 'n lae (nader aan die skroefkas) beweeg. In die Indiese houding word die stabiliteit van die viool verseker deur die krul wat op die sy van die voet rus. Van die linkerhand word die duim gebruik om die hals te omvat of as hulp vir bepaalde greeptegnieke. Al die ander vingers speel uitsluitlik op die snare om die gewenste tone vas te lê. Afhangende van die skool neem die linkerhand ook 'n ondersteunende of vashoufunksie van die instrument oor. Die regterhand hanteer die strykstok, waarmee die snare meestal tussen die einde van die toets en die kam gestryk word, in moderne komposisies deels ook agter die kam. Dit word die kontakpunt genoem. Vir die wisselende volume, die klankkleure, die presisie van die artikulasie, die legatospel en meer is dit beslissend met watter kombinasie van gewig, snelheid, kontakpunt (na aan die kam, na aan die toets of tussenin) en kanteling van die stokhare die snare aangeraak word. Hoewel onderwysers die wesenlike belang van 'n goeie houding beklemtoon, sowel ter wille van die kwaliteit van die spel as om die kans op oorbelastingsbeserings te verminder, verskil advies oor wat 'n goeie houding is en hoe dit bereik word in die besonderhede. Almal dring egter aan op die belang van 'n natuurlike, ontspanne posisie sonder spanning of styfheid. Wat byna universeel aanbeveel word, is om die linkerpols reguit (of baie naby daaraan) te hou sodat die vingers van die linkerhand vry kan beweeg en die kans op besering verminder word, en om albei skouers in 'n natuurlike, ontspanne posisie te hou en te vermy om enige van hulle oordrewe op te trek. Dit sou, soos enige ander onnodige spanning, die bewegingsvryheid beperk en die risiko van besering verhoog. 'n Krom houding kan goeie spel belemmer omdat dit die liggaam uit balans bring en die skouers laat optrek. Nog 'n teken van ongesonde spanning is pyn in die linkerhand, wat op te veel druk by die vashou van die viool dui. === Linkerhand en toonhoogte === [[Lêer:Violin first position fingering chart.svg|regs|upright=1.35|duimnael|Vingersettings in die eerste posisie. Hierdie diagram toon net die note van die eerste posisie; daar is hoër note buite dié wat aangedui word.]] [[Lêer:Geigengrifftabelle.svg|duimnael|regs|Greeptabel vir alle toonsoorte]] Die linkerhand bepaal die klinkende lengte van die snaar, en dus die toonhoogte, deur dit met die vingerpunte teen die toets te "gryp" (vas te druk), wat verskillende toonhoogtes voortbring. Aangesien die viool geen frette het om die snare af te stop nie, soos gebruiklik by die [[kitaar]], moet die speler presies weet waar om die vingers op die snare te plaas om met goeie intonasie (suiwer) te speel. Beginners speel los snare en die laagste posisie, naaste aan die bosaal. Studente begin dikwels met relatief maklike toonsoorte, soos A-majeur en G-majeur, en leer toonlere en eenvoudige melodieë. Deur toonlere en arpeggio's te oefen en die gehoor op te lei, "vind" die linkerhand van die violis die note uiteindelik intuïtief deur spiergeheue. Beginners maak soms gebruik van [[kleefband|kleefbandjies]] op die toets vir die korrekte plasing van die linkerhandvingers, maar laat die bandjies gewoonlik gou staan wanneer hulle vorder. Nog 'n algemene merktegniek gebruik kolletjies [[korrigeervloeistof]] op die toets, wat binne 'n paar weke se gereelde oefening afslyt. Hierdie praktyk word ongelukkig soms in plaas van voldoende gehooropleiding gebruik, sodat die plasing van die vingers deur die oog en nie deur die oor gelei word nie. Veral in die vroeë stadiums van die leerproses is die sogenaamde "klinkende tone" nuttig. Daar is nege sulke note in die eerste posisie, waar 'n gegrypte noot 'n unisoon of oktaaf met 'n ander (los) snaar klink en dié laat meeresoneer. Studente gebruik hierdie klinkende tone dikwels om die intonasie van die gegrypte noot te kontroleer deur te luister of dit met die los snaar harmonieer. Wanneer die gegrypte toonhoogte "A" op die G-snaar gespeel word, kan die violis byvoorbeeld terselfdertyd die los D-snaar speel om die intonasie van die gegrypte "A" te toets. As die "A" suiwer is, behoort die "A" en die los D-snaar 'n harmonieuse reine kwart voort te bring. Viole word in reine kwinte gestem, soos al die orkesstrykers (viool, altviool, tjello) behalwe die kontrabas, wat in reine kwarte gestem word. Elke daaropvolgende noot word gegryp op die toonhoogte wat die speler as die harmonieuste ervaar; wanneer 'n violis onbegeleid speel, "speel hy nie konsekwent in óf die getempereerde óf die natuurlike [reine] toonleer nie, maar neig in die geheel om by die Pythagorese toonleer aan te sluit."<ref>Seashore, Carl (1938). ''Psychology of Music'', p. 224. Aangehaal in Kolinski, Mieczyslaw (somer–herfs 1959). "A New Equidistant 12-Tone Temperament", p. 210, ''Journal of the American Musicological Society'', vol. 12, nr. 2/3, pp. 210–214.</ref> Wanneer violiste in 'n [[strykkwartet]] of 'n strykorkes speel, "versoet" die strykers gewoonlik hul stemming om by die toonsoort te pas waarin hulle speel. Wanneer daar saam met 'n instrument met gelykswewende stemming gespeel word, soos 'n klavier, pas vaardige violiste hul stemming by die gelykswewende stemming van die klavier aan om dissonante note te vermy. Die vingers word in die [[musieknotasie]], soos in bladmusiek en etudeboeke, konvensioneel van 1 (wysvinger) tot 4 (pinkie) genommer. Veral in leeruitgawes van vioolmusiek kan syfers bo die note aandui watter vinger gebruik moet word, met ''0'' of ''O'' vir 'n los snaar. Die diagram regs toon die rangskikking van die note wat in die eerste posisie bereik kan word. Wat nie op hierdie diagram gewys word nie, is hoe die afstande tussen die nootposisies kleiner word hoe hoër (in toonhoogte) die vingers van die bosaal af beweeg. Die balke aan die kante van die diagram stel die gebruiklike moontlikhede vir beginners se kleefbandjies voor, by die 1ste, hoë 2de, 3de en 4de vinger. ==== Posisies ==== Die plasing van die linkerhand op die toets word deur "posisies" gekenmerk. Die eerste posisie, waar die meeste beginners begin (hoewel sommige metodes in die derde posisie begin), is die posisie wat die meeste in strykmusiek gebruik word. Musiek wat vir beginnende jeugorkeste gekomponeer is, is dikwels meestal in die eerste posisie. Die laagste noot wat in hierdie posisie in standaardstemming beskikbaar is, is 'n los G₃; die hoogste noot in die eerste posisie word met die vierde vinger op die E-snaar gespeel en klink as B₅. Deur die hand op die hals op te skuif, neem die eerste vinger die plek van die tweede vinger in, wat die speler in die ''tweede posisie'' bring. Deur die eerste vinger die eerste-posisie-plek van die derde vinger te laat inneem, kom die speler in die ''derde posisie'', en so voorts. 'n Verandering van posisie, met die gepaardgaande beweging van die hand, word 'n ''posisiewisseling'' genoem, en doeltreffende posisiewisselings met behoud van suiwer intonasie en 'n gladde legato (verbonde) klank is 'n sleutelelement van die tegniek op alle vlakke. Dikwels word 'n "gidsvinger" gebruik: die laaste vinger wat 'n noot in die ou posisie gespeel het, raak tydens die wisseling voortdurend liggies aan die snaar om op sy korrekte plek in die nuwe posisie uit te kom. In elementêre wisselingsoefeninge word die "gidsvinger" dikwels hoorbaar gemaak terwyl dit op of af langs die snaar gly, sodat die speler die korrekte plasing op die gehoor kan vaslê. Buite hierdie oefeninge behoort dit selde hoorbaar te wees (tensy die speler bewustelik 'n portamento-effek om uitdrukkingsredes toepas). Tydens 'n wisseling in lae posisies beweeg die duim van die linkerhand op of af langs die hals van die instrument om in dieselfde posisie relatief tot die vingers te bly (hoewel die beweging van die duim effens voor of effens na die beweging van die vingers kan plaasvind). In sulke posisies word die duim dikwels as 'n "anker" beskou waarvan die plek bepaal in watter posisie die speler is. In baie hoë posisies kan die duim nie met die vingers meebeweeg nie, omdat die klankkas van die instrument in die pad kom. In plaas daarvan beweeg die duim om die hals van die instrument om by die punt te sit waar die hals die regterronding van die klankkas ontmoet, en bly daar terwyl die vingers tussen die hoë posisies beweeg. 'n Noot wat buite die normale omvang van 'n posisie gespeel word, sonder wisseling, word 'n ''strekking'' genoem. In die derde posisie op die A-snaar sit die hand byvoorbeeld natuurlik met die eerste vinger op D en die vierde op G of G♯. Om die eerste vinger terug na 'n C♯ te strek, of die vierde vinger op na 'n A, vorm 'n strekking. Strekkings word algemeen gebruik waar een of twee note effens buite 'n andersins stewige posisie lê, en het die voordeel dat hulle minder opvallend is as 'n wisseling of 'n snaaroorgang. Die laagste posisie op die viool word die "halwe posisie" genoem. In hierdie posisie is die eerste vinger op 'n "lae eerste-posisie"-noot, byvoorbeeld B♭ op die A-snaar, en die vierde vinger in 'n afwaartse strekking vanaf sy gewone posisie, byvoorbeeld D op die A-snaar, met die ander twee vingers na behoefte tussenin geplaas. Aangesien die posisie van die duim in die "halwe posisie" tipies dieselfde is as in die eerste posisie, kan dit beter as 'n agterwaartse strekking van die hele hand as as 'n egte posisie beskou word. Die bogrens van die viool se omvang word grootliks deur die vaardigheid van die speler bepaal, wat maklik meer as twee oktawe op 'n enkele snaar en vier oktawe op die instrument as geheel kan speel. Posisiename word meestal vir die laer posisies en in metodeboeke en etudes gebruik; om dié rede hoor 'n mens selde verwysings na iets hoër as die sewende posisie. Die hoogste posisie is prakties gesproke die 13de. Baie hoë posisies is om twee redes 'n besondere tegniese uitdaging. Eerstens word die verskil in ligging van die verskillende note in hoë posisies veel kleiner, wat die note moeiliker maak om te vind en in sommige gevalle op die gehoor te onderskei. Tweedens is die veel korter klinkende lengte van die snaar in baie hoë posisies 'n uitdaging vir die regterarm en die strykstok om die instrument doeltreffend te laat klink. Hoe fyner (en duurder) 'n instrument, hoe beter kan dit 'n goeie toon tot bo aan die toets, by die hoogste toonhoogtes op die E-snaar, volhou. Alle note (behalwe dié onder die los D) kan op meer as een snaar gespeel word. Dit is 'n standaardontwerpkenmerk van snaarinstrumente, wat egter van die klavier verskil, wat vir elk van sy 88 note net een plek het. Die noot van die los A op die viool kan byvoorbeeld as die los A gespeel word, of op die D-snaar (in die eerste tot vierde posisie) of selfs op die G-snaar (baie hoog op, in die sesde tot negende posisie). Elke snaar het 'n ander [[toonkleur]], vanweë die verskillende gewigte (diktes) van die snare en die resonansies van ander los snare. Die G-snaar word byvoorbeeld dikwels beskou as 'n baie volle, klankryke klank te hê wat besonder gepas is vir laat-Romantiese musiek. Dit word dikwels in die musiek aangedui met die merk ''sul G'' of ''IV'' ('n Romeinse syfer wat aandui dat op die vierde snaar gespeel moet word; volgens konvensie word die snare van die dunste, hoogste (I) tot die laagste (IV) genommer). Selfs sonder uitdruklike aanwysings in die partituur sal 'n gevorderde violis na eie oordeel en artistieke aanvoeling kies op watter snaar bepaalde note of passasies gespeel word. Wanneer 'n passasie op 'n lae snaar en in 'n hoër posisie gespeel word, hoewel dit op 'n hoër snaar gemakliker gespeel sou kon word, dien dit ook om 'n besondere klankkleur voort te bring. ==== Los snare ==== As 'n snaar gestryk of getokkel word sonder dat 'n vinger dit gryp, word dit 'n ''los snaar'' genoem. Dit gee 'n ander klank as 'n gegrypte snaar, aangesien die snaar by die bosaal vryer tril as onder 'n vinger. Verder is dit onmoontlik om vibrato ten volle op 'n los snaar te gebruik (hoewel 'n gedeeltelike effek verkry kan word deur 'n noot 'n oktaaf hoër op 'n aangrensende snaar te gryp en dié te laat vibreer, wat 'n element van vibrato in die botone inbring). In die klassieke tradisie gebruik violiste dikwels 'n snaaroorgang of posisiewisseling om die verandering van toonkleur wat 'n los snaar meebring, te vermy, tensy die komponis dit aandui. Dit geld veral vir die los E, wat dikwels as hard van klank beskou word. Daar is egter ook situasies waar 'n los snaar spesifiek vir artistieke effek gekies kan word. Dit kom voor in klassieke musiek wat die bourdon van 'n [[orrel]] naboots (soos J.S. Bach in sy Partita in E vir soloviool bereik het), in ''fiddle''-musiek (byvoorbeeld ''Hoedown'') of waar stappe om die los snaar te vermy musikaal onvanpas is (byvoorbeeld in Barokmusiek, waar posisiewisselings minder gebruiklik was). In vinnige passasies van toonlere of arpeggio's kan 'n los E-snaar eenvoudig gerieflikheidshalwe gebruik word as die noot nie tyd het om uit te klink en 'n harde toonkleur te ontwikkel nie. In volksmusiek, ''fiddle''-musiek en ander tradisionele musiekgenres word los snare algemeen om hul resonante toonkleur gebruik. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n gegrypte noot op 'n aangrensende snaar te speel, lewer 'n [[doedelsak]]agtige bourdon, wat komponiste dikwels ter nabootsing van volksmusiek gebruik. Soms is die twee note identies (byvoorbeeld 'n gegrypte A op die D-snaar teen die los A-snaar), wat 'n klinkende soort ''fiddle''-klank gee. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n identiese gegrypte noot te speel, kan ook vereis word wanneer meer volume nodig is, veral in orkesspel. Sommige klassieke vioolpartye het note waarvoor die komponis die violis vra om 'n los snaar te speel, weens die spesifieke klankkarakter wat 'n los snaar skep. ==== Dubbelgrepe, akkoorde en bourdons ==== 'n Dubbelgreep is wanneer twee afsonderlike snare deur die vingers gegryp en gelyktydig gestryk word, wat twee deurlopende tone voortbring (tipiese intervalle sluit tertse, kwarte, kwinte, sekstes en oktawe in). Dubbelgrepe kan in enige posisie aangedui word, hoewel die wydste interval wat natuurlik in een posisie as dubbelgreep gespeel kan word, 'n oktaaf is (met die wysvinger op die laer snaar en die pinkie op die hoër snaar). Nietemin word in gevorderde repertoire soms dubbelgrepe van desiemes of selfs meer vereis, wat 'n gestrekte linkerhandposisie met uitgestrekte vingers tot gevolg het. Die term "dubbelgreep" word dikwels ook gebruik vir die laat klink van 'n los snaar saam met 'n gegrypte noot, hoewel net een vinger 'n snaar gryp. Met die tegniek van die dubbelgreep kan dus tweestemmig gespeel word. Waar drie of vier gelyktydige note aangedui word, "verdeel" die violis gewoonlik die akkoord: drie- of vierstemmige akkoorde word normaalweg gearpeggieer, deur die onderste een of twee note eerste te speel en onmiddellik na die boonste een of twee note voort te gaan, waarby die natuurlike resonansie van die instrument 'n effek voortbring soortgelyk aan asof al vier note gelyktydig geklink het. In sommige omstandighede is 'n "drievoudige greep" moontlik, waar drie note oor drie snare gelyktydig klink. Die strykstok raak nie van nature drie snare tegelyk nie, maar met voldoende stoksnelheid en druk, wanneer die violis 'n drienoot-akkoord "breek", kan die stokhare tydelik oor drie snare gebuig word sodat elkeen gelyktydig klink. Dit word met 'n swaar streek bereik, tipies naby die slof en met die stok op 'n sekere afstand van die kam, en bring 'n harde, aggressiewe toon voort. Dit is so moontlik om drienoot-akkoorde van kort duur, ook verskeie ná mekaar, sonder arpeggio te speel, sodat daar werklik drie stemme gelyktydig klink. Vierstemmige spel sonder arpeggio kan net met 'n spesiaal gekonstrueerde ronde strykstok verwesenlik word. Dubbelgrepe in die orkes word soms ''divisi'' gemerk en tussen die spelers verdeel, sodat een deel van die musikante die laer noot en 'n ander deel die hoër noot speel. Dubbelgrepe (en ''divisi'') kom algemeen in orkesrepertoire voor wanneer die viole begeleiding speel en 'n ander instrument of groep die melodie speel. In sommige genres van die historiese uitvoeringspraktyk (gewoonlik van Barokmusiek en vroeër) word nóg verdeelde akkoorde nóg drievoudige grepe as gepas beskou; sommige violiste arpeggieer alle akkoorde (insluitend gewone dubbelgrepe) deur al die note of die meeste daarvan afsonderlik te speel asof hulle as 'n gebonde figuur geskryf is. Met die ontwikkeling van moderne viole het drievoudige grepe egter natuurliker geword, omdat die kam minder gekrom is. In sommige musiekstyle kan 'n aangehoue bourdon op 'n los snaar gespeel word tydens 'n passasie wat hoofsaaklik op 'n aangrensende snaar geskryf is, om 'n basiese begeleiding te bied. Dit kom meer in volkstradisies as in die klassieke musiek voor. ==== Vibrato ==== [[Lêer:MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv|duimnael|Kyoko Yonemoto speel [[Niccolò Paganini|Paganini]] se Caprice nr. 24 op 'n viool]] [[Lêer:Peter Bissing.png|duimnael|regs|Petrowitsch Bissing was 'n onderwyser in vibratometodiek op die viool<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9-EqAAAAYAAJ&q=PETROWITCH+BISSING&pg=RA2-PA52|publisher=Jacobs' Band Monthly, Volume 4|page=52|year=1919|access-date=16 November 2012|title=The Violin|first=Louis|last=Eaton}}</ref> en het 'n boek met die titel ''Cultivation of the Violin Vibrato Tone'' gepubliseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IwhLMgEACAAJ|title=Cultivation of the Violin Vibrato Tone|first=Petrowitsch|last=Bissing|publisher=Central States Music Publishing Company|access-date=16 November 2012}}</ref>]] Vibrato is 'n tegniek van die linkerhand en -arm waarby die toonhoogte van 'n noot subtiel in 'n polsende ritme wissel. Hoewel verskillende dele van die hand of arm by die beweging betrokke kan wees, is die resultaat 'n beweging van die vingerpunt wat 'n geringe verandering in die trillende snaarlengte meebring, wat 'n golwing in die toonhoogte veroorsaak. Die meeste violiste ossilleer onder die noot, dit wil sê laer in toonhoogte as die eintlike noot, wanneer hulle vibrato gebruik, omdat geglo word dat die waarneming die hoogste toonhoogte in 'n wisselende klank bevoordeel.<ref>{{Cite book|title=String Builder, Book 3: Teacher's Manual |last=Applebaum |first=Samuel |year=1957 |publisher=Alfred Publishing |location=New York |isbn=978-0-7579-3056-0 |page=4 }}. "Now we will discipline the shaking of the left hand in the following manner: Shake the wrist slowly and evenly in 8th notes. Start from the original position and for the second 8th note the wrist is to move backward (toward the scroll). Do this in triplets, dotted 8ths and 16ths, and 16th notes. A week or two later, the vibrato may be started on the Violin. ... The procedure will be as follows: 1. Roll the finger tip from this upright position on the note, to slightly below the pitch of this note."</ref> Vibrato doen min of niks om 'n onsuiwer noot te verbloem; met ander woorde, verkeerd toegepaste vibrato is 'n slegte plaasvervanger vir goeie intonasie. Toonlere en ander oefeninge wat op intonasie gerig is, word tipies sonder vibrato gespeel om die werk makliker en doeltreffender te maak. Musiekstudente word dikwels geleer dat vibrato veronderstel word tensy dit anders in die musiek aangedui is. Dit kan 'n struikelblok wees vir 'n klassiek opgeleide violis wat in 'n styl wil speel wat min of geen vibrato gebruik, soos Barokmusiek in historiese styl en baie tradisionele ''fiddle''-style. Vibrato kan deur 'n gepaste kombinasie van vinger-, pols- en armbewegings voortgebring word. Deur die vingerpunt van die grypende vinger liggies heen en weer te rol, ontstaan vingervibrato. Een metode, ''handvibrato'' (of ''polsvibrato''), behels dat die hand by die pols heen en weer gekantel word om die ossillasie te bewerkstellig. 'n Ander metode, ''armvibrato'', moduleer die toonhoogte deur beweging van die hele onderarm by die elmboog met 'n vaste pols. 'n Kombinasie van hierdie tegnieke stel 'n speler in staat om 'n groot verskeidenheid klankeffekte voort te bring. Die "wanneer", "waarvoor" en "hoeveel" van vibrato is artistieke kwessies van styl en smaak, waarby verskillende onderwysers, musiekskole en musiekstyle verskillende vibratostyle verkies. Oordrewe vibrato kan byvoorbeeld hinderlik word. Akoesties gesproke het die interessantheid wat vibrato aan die klank toevoeg te doen met die manier waarop die mengsel van botone<ref>{{Cite web|url=http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207150243/http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |url-status=dead |archive-date=7 Februarie 2010 |title=The psychoacoustic secret of vibrato |first=Martin |last=Schleske |access-date=11 Februarie 2010 |quote=Accordingly, the sound level of each harmonic will have a periodically fluctuating value due to the vibrato.}}</ref> (of toonkleur) en die rigtingpatroon van die klankuitstraling met veranderinge in toonhoogte verander. Deur die klank ritmies na verskillende dele van die vertrek te "rig",<ref>{{Cite web | last=Curtin | first=Joseph | title=Weinreich and Directional Tone Colour | url=http://www.josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | date=April 2000 | work=Strad Magazine | access-date=23 Mei 2009 | quote=In the case of string instruments, however, not only are they strongly directional, but the pattern of their directionality changes very rapidly with frequency. If you think of that pattern at a given frequency as beacons of sound, like the quills of a porcupine, then even the slight changes in pitch created by vibrato can cause those quills to be continually undulating. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090529062722/http://josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | archive-date=29 Mei 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://knutsacoustics.com/files/weinreich,-g.-directional-tone-color-jasa-1997.pdf |title=Directional tone color |last=Weinreich |first=Gabriel |date=16 Desember 1996 |publisher=Acoustical Society of America |quote=The effect can be visualized in terms of a number of highly directional sound beacons, all of which the vibrato causes to undulate back and forth in a coherent and highly organized fashion. It is obvious that such a phenomenon will help immensely in fusing sounds of the differently directed partials into a single auditory stream; one may even speculate that it is a reason why vibrato is used so universally by violinists—as compared to wind players, from the sound of whose instruments directional tone color is generally absent.}}</ref> voeg vibrato 'n "glans" of "lewendigheid" by die klank van 'n goed geboude viool. Vibrato word grootliks aan die oordeel van die violis oorgelaat. Verskillende soorte vibrato bring verskillende stemminge in 'n stuk, en die wisselende grade en style van vibrato is dikwels kenmerke wat by bekende violiste uitstaan. ==== Vibratotriller ==== 'n Vibrato-agtige beweging kan soms gebruik word om 'n vinnige [[triller]]effek te skep. Om hierdie effek uit te voer, word die vinger bo die vinger wat die noot gryp, net effens van die snaar af geplaas (stewig teen die grypende vinger gedruk) en 'n vibratobeweging uitgevoer. Die tweede vinger raak met elke ossillasie liggies aan die snaar bo die laer vinger, sodat die toonhoogte ossilleer op 'n manier wat soos 'n mengsel van wye vibrato en 'n baie vinnige triller klink. Dit gee 'n minder duidelike oorgang tussen die hoër en die laer noot en word gewoonlik as interpretatiewe keuse toegepas. Hierdie trillertegniek werk net goed vir halftoontrillers of trillers in hoë posisies (waar die afstand tussen die note kleiner is), aangesien dit vereis dat die trillende vinger en die vinger daaronder aan mekaar raak, wat die afstand wat getrill kan word, beperk. In baie hoë posisies, waar die trilafstand kleiner as die breedte van die vinger is, kan 'n vibratotriller die enigste opsie vir trillereffekte wees. ==== Flageolettone ==== [[Lêer:Violin sounds and techniques.ogg|duimnael|regs|Vioolklanke en -tegnieke: los snare (arco en pizzicato); A-majeur-toonleer (arco en pizzicato); begin van 'n A-majeur-toonleer met vibrato; A-majeur-toonleer col legno gespeel; natuurlike flageolettone van 'n A, E en 'n A; kunsmatige flageolet van A₇; flageolet-glissando op die A-snaar]] Deur die snaar liggies met 'n vingerpunt by 'n [[nodus (fisika)|nodus]] aan te raak, sonder om die snaar heeltemal vas te druk, en die snaar dan te tokkel of te stryk, ontstaan flageolettone (harmonieke of botone). In plaas van die normale toon klink 'n hoër noot. Daardeur word die grondfrekwensie gedemp en tril net die ooreenstemmende botone (byvoorbeeld die dubbele of drievoudige frekwensie wanneer die vinger by die helfte of by 'n derde van die snaarlengte geplaas word). Daar ontstaan fluitagtige tone. Elke nodus lê by 'n heeltallige deling van die snaar, byvoorbeeld halfpad of 'n derde langs die lengte van die snaar. 'n Instrument wat goed reageer, laat talle moontlike flageoletnodusse langs die lengte van die snaar klink. Flageolettone word in die musiek óf met 'n sirkeltjie bo die noot wat die toonhoogte van die flageolet bepaal, óf met ruitvormige nootkoppe aangedui. Daar is twee soorte: ''natuurlike flageolettone'' en ''kunsmatige flageolettone'' (ook ''valse flageolettone'' genoem). Natuurlike flageolettone word op 'n los snaar gespeel. Die toonhoogte van die los snaar wanneer dit getokkel of gestryk word, word die grondfrekwensie genoem. Flageolettone word ook ''botone'' of ''deeltone'' genoem. Hulle kom voor by heeltallige veelvoude van die grondtoon, wat die eerste harmoniek genoem word. Die tweede harmoniek is die eerste botoon (die oktaaf bo die los snaar), die derde harmoniek is die tweede botoon, en so voorts. Die tweede harmoniek lê in die middel van die snaar en klink 'n oktaaf hoër as die toonhoogte van die snaar. Die derde harmoniek verdeel die snaar in derdes en klink 'n oktaaf en 'n kwint bo die grondtoon, en die vierde harmoniek verdeel die snaar in kwarte en klink twee oktawe bo die eerste. Die klank van die tweede harmoniek is die helderste van almal, omdat dit 'n gemeenskaplike nodus met al die daaropvolgende ewe harmonieke (4de, 6de, ens.) het. Die derde en die daaropvolgende onewe harmonieke is moeiliker om te speel, omdat hulle die snaar in 'n onewe aantal trillende dele verdeel en nie so baie nodusse met ander harmonieke deel nie. Kunsmatige flageolettone is moeiliker om voort te bring as natuurlike, aangesien hulle behels dat die snaar gegryp én 'n flageolet op die gegrypte noot gespeel word. Met die ''oktaafraam'' (die normale afstand tussen die eerste en die vierde vinger in enige gegewe posisie) en die vierde vinger wat die snaar 'n kwart bo die gegrypte noot net aanraak, ontstaan die vierde harmoniek, twee oktawe bo die gegrypte noot. Vingerplasing en -druk, asook stoksnelheid, -druk en kontakpunt, is almal wesenlik om die gewenste flageolet te laat klink. Boonop moet in passasies met verskillende note as valse flageolettone die afstand tussen die grypende vinger en die flageoletvinger voortdurend verander, aangesien die afstand tussen die note oor die lengte van die snaar verander. Die ''flageoletvinger'' kan die snaar ook 'n groot terts bo die vasgedrukte noot aanraak (die vyfde harmoniek), of 'n kwint hoër ('n derde harmoniek). Hierdie flageolettone word minder algemeen gebruik; in die geval van die groot terts moet sowel die gegrypte noot as die aangeraakte noot effens hoog gespeel word, anders spreek die flageolet nie so geredelik aan nie. In die geval van die kwint is die strekking groter as wat vir baie violiste gemaklik is. In die algemene repertoire word breuke kleiner as 'n sesde nie gebruik nie. Verdelings tot 'n agtste word egter soms gebruik, en met 'n goeie instrument en 'n vaardige speler is verdelings so klein as 'n twaalfde moontlik. Daar is 'n paar boeke wat uitsluitlik aan die studie van vioolflageolettone gewy is. Twee omvattende werke is Henryk Heller se sewedelige ''Theory of Harmonics'', in 1928 deur Simrock gepubliseer, en Michelangelo Abbado se vyfdelige ''Tecnica dei suoni armonici'', in 1934 deur Ricordi gepubliseer. Uitgebreide passasies in kunsmatige flageolettone kom in die virtuose vioolliteratuur voor, veral van die 19de en vroeë 20ste eeu. Twee opvallende voorbeelde hiervan is 'n hele gedeelte van Vittorio Monti se ''Csárdás'' en 'n passasie omtrent in die middel van die derde deel van [[Pjotr Tsjaikofski]] se Vioolkonsert. 'n Gedeelte van die derde deel van Paganini se Vioolkonsert nr. 1 bestaan uit dubbelgreeptertse in flageolettone. Wanneer snare verslyt, vuil en oud is, is die flageolettone moontlik nie meer suiwer in toonhoogte nie. Om dié rede vervang violiste hul snare gereeld. === Regterhand en klankkleur === Die snare kan laat klink word deur die hare van die strykstok, wat in die regterhand gehou word, daaroor te trek (''arco'') of deur hulle te tokkel (''pizzicato''), meestal met die regterhand. In sommige gevalle tokkel die violis snare met die linkerhand. Dit word gedoen om oorgange van pizzicato na arco te vergemaklik, en dit word ook in sommige virtuose vertoonstukke gebruik. Linkerhand-pizzicato word gewoonlik op los snare gedoen. Pizzicato word op al die instrumente van die vioolfamilie gebruik; die sistematiese studie van gevorderde pizzicatotegnieke is egter die verste ontwikkel in die jazzkontrabas, 'n styl waarin die instrument byna uitsluitlik getokkel word. Die regterarm, -hand en strykstok en die stoksnelheid is verantwoordelik vir toonkwaliteit, [[ritme]], [[dinamika (musiek)|dinamika]], artikulasie en die meeste (maar nie alle) veranderinge in [[toonkleur]]. Die speler trek die strykstok oor die snaar, wat die snaar laat tril en 'n aangehoue toon voortbring. Die natuurlike tekstuur van die perdehaar en die klewerigheid van die hars help die stok om die snaar te "gryp", en wanneer die stok oor die snaar getrek word, laat dit die snaar 'n toon klink. Stryk kan gebruik word om lang aangehoue note of melodieë voort te bring. In 'n strykersgroep kan 'n noot eindeloos volgehou lyk as die spelers in die groep op verskillende tye van strykrigting verander. Die strykstok kan ook gebruik word om kort, skerp nootjies te speel, soos herhaalde note, toonlere en arpeggio's, wat in baie musiekstyle 'n stuwende ritme verskaf. ==== Stryktegnieke ==== Die wesenlikste deel van die stryktegniek is die greep van die strykstok. Gewoonlik is die duim gebuig in die klein ruimte tussen die slof en die omwikkeling van die stok. Die ander vingers is ietwat eweredig oor die bokant van die stok verspreid. Die pinkie is gekrul, met die vingerpunt op die hout naas die skroef. Die viool bring harder note voort met groter stoksnelheid of meer gewig op die snaar. Die twee metodes is nie gelykwaardig nie, omdat hulle verskillende toonkleure voortbring; om op die snaar af te druk, is geneig om 'n harder, intenser klank te gee. 'n Harder klank kan ook verkry word deur die stok nader aan die kam te plaas. Die kontakpunt waar die stok die snaar kruis, beïnvloed ook die toonkleur. Om naby die kam te speel (''sul ponticello'') gee 'n intenser klank as gewoonlik en beklemtoon die hoër harmonieke, terwyl om met die stok oor die einde van die toets te speel (''sul tasto'') 'n delikate, eteriese klank gee wat die [[grondtoon]] beklemtoon. Shinichi Suzuki het die kontakpunt die "[[Fritz Kreisler|Kreisler]]-snelweg" genoem; 'n mens kan die verskillende kontakpunte as "bane" op die snelweg beskou. Die klankkleur kan dus deur die manier van stokvoering verreikend beïnvloed word: deur die mees uiteenlopende stryksnelhede by 'n baie veranderlike stokdruk, maar ook deur die plek van die stryk (nader aan die kam of nader aan die toets). Verskillende maniere van aanslag met die strykstok bring verskillende artikulasies voort. Daar is baie stryktegnieke wat elke speelstyl moontlik maak. Baie onderwysers, spelers en orkeste bestee baie tyd aan die ontwikkeling van tegnieke en die skep van 'n eenvormige tegniek binne die groep. Hierdie tegnieke sluit in legato-stryk ('n gladde, verbonde, aangehoue klank wat vir melodieë geskik is), ''collé'' en 'n verskeidenheid strykwyses wat korter note voortbring, waaronder ricochet, ''sautillé'', ''martelé'', ''spiccato'' en staccato. ==== Pizzicato ==== 'n Noot wat in die geskrewe musiek ''pizz.'' (afkorting vir ''pizzicato'') gemerk is, moet gespeel word deur die snaar met 'n vinger van die regterhand te tokkel in plaas van te stryk. (Die wysvinger word hier die meeste gebruik.) Soms word in orkespartye of virtuose solomusiek waar die stokhand besig is (of vir vertoon-effek) ''linkerhand-pizzicato'' aangedui met 'n + (plusteken) onder of bo die noot. By linkerhand-pizzicato word twee vingers op die snaar geplaas; die een (gewoonlik die wys- of middelvinger) word op die korrekte noot geplaas, en die ander (gewoonlik die ring- of pinkvinger) bo die noot. Die hoër vinger tokkel dan die snaar terwyl die laer een bly lê, wat die korrekte toonhoogte voortbring. Deur die krag van die tokkel te vergroot, kan die volume van die noot verhoog word. Pizzicato word in orkeswerke en in solo-vertoonstukke gebruik. In orkespartye moet violiste dikwels baie vinnig van arco na pizzicato oorskakel, en omgekeerd. ==== Col legno ==== 'n Aanduiding ''col legno'' ([[Italiaans]] vir "met die hout") in die geskrewe musiek vereis dat die snaar of snare met die stok van die strykstok geslaan word in plaas van dat die hare van die stok oor die snare getrek word. Hierdie stryktegniek word betreklik selde gebruik en lewer 'n gedempte, perkussiewe klank. Die spookagtige kwaliteit van 'n vioolgroep wat ''col legno'' speel, word in sommige simfoniese stukke benut, veral in die "Heksedans" van die laaste deel van [[Hector Berlioz]] se ''Symphonie fantastique''. Saint-Saëns se simfoniese gedig ''Danse macabre'' laat die strykersgroep die ''col legno''-tegniek gebruik om die klank van dansende geraamtes na te boots. "Mars" uit Gustav Holst se ''The Planets'' gebruik ''col legno'' om 'n herhaalde ritme in 5/4-tydmaat te speel. [[Benjamin Britten]] se ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' vereis dit in die "[[slaginstrument|Perkussie]]"-variasie. [[Dmitri Sjostakowitsj]] gebruik dit in sy Veertiende Simfonie in die deel "In die Santé-gevangenis". Sommige violiste maak egter beswaar teen hierdie speelwyse, omdat dit die afwerking kan beskadig en die waarde van 'n goeie strykstok kan verminder, maar die meeste van hulle maak 'n kompromie deur minstens vir die duur van die betrokke passasie 'n goedkoop strykstok te gebruik. ==== Détaché, martelé en tremolo ==== ''Détaché'' is 'n gladde en egalige streek waarby die stoksnelheid en -gewig van die begin van die streek tot die einde dieselfde bly.<ref>{{Cite journal|last=Fischer|first=Simon|date=1999|title=Detache|journal=Strad|volume=110|pages=638|via=Music Index}}</ref> ''Martelé'', letterlik "gehamer", is 'n sterk geaksentueerde effek wat voortgebring word deur elke streek kragtig en plotseling los te laat. Martelé kan in enige deel van die stok gespeel word en word in die geskrewe musiek soms met 'n pylpunt aangedui. Tremolo is die baie vinnige herhaling (tipies van 'n enkele noot, maar soms van meer note), gewoonlik by die punt van die stok gespeel. Tremolo word met drie kort, skuins strepies deur die steel van die noot aangedui en word dikwels as klankeffek in orkesmusiek gebruik, veral in die Romantiese tydperk (1800–1910) en in operamusiek. ==== Demper ==== [[Lêer:Two mutes.jpg|duimnael|links|'n Geïmproviseerde wasgoedpen-demper en 'n rubber-oefendemper]] Deur 'n klein toestelletjie van metaal, rubber, leer of hout, 'n ''demper'' of ''sordino'', op die kam van die viool te plaas of daarteen aan te skuif (na gelang van die konstruksie), verkry 'n mens 'n sagter, ronder toon met minder hoorbare botone; die klank van 'n hele orkesstrykersgroep wat met dempers speel, het 'n gedempte karakter. Die demper verminder die trillingsamplitude van die kam en beperk sy eiefrekwensie; die gebruikte materiaal en die massa van die demper bepaal in watter mate die verskeidenheid klankkleure en die volume van die viool verminder word. Die resultaat is 'n gewild verminderde toon wat as "nasaal" of "gesluier" beskryf word. Die demper verander dus sowel die volume as die toonkleur van 'n viool. Die konvensionele Italiaanse aanduidings vir die gebruik van die demper is ''con sord.'' of ''con sordino'' ("met demper"), ''senza sord.'' ("sonder demper") en ''via sord.'' ("demper af"). Groter dempers van metaal, rubber of hout is algemeen beskikbaar en staan as ''oefendempers'' of ''hoteldempers'' bekend. Sulke dempers word gewoonlik nie by uitvoerings gebruik nie, maar om die klank van die viool in oefenruimtes soos hotelkamers te smoor. (Vir oefendoeleindes is daar ook die stomme viool, 'n viool sonder klankkas.) Sommige komponiste het oefendempers vir 'n spesiale effek gebruik, byvoorbeeld [[Luciano Berio]] aan die einde van sy ''Sequenza VIII'' vir soloviool. === Dinamika === By die linkeroor van die violis bereik die viool in ''ff'' ([[dinamika (musiek)|fortissimo]]) piekwaardes van meer as 110&nbsp;dB.<ref>''Safe and Sound''. Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin. Dortmund 2010, p. 24.</ref> Die dinamiese omvang van die instrument is redelik gebalanseerd. Op 6,5&nbsp;meter afstand is die klankpeil in ''pp'' ongeveer 43–45&nbsp;dB, terwyl in ''ff'' op dieselfde afstand ongeveer 73–80&nbsp;dB bereik word. === Toonsoorte === Nie alle toonsoorte is op die viool ewe goed uitvoerbaar nie. Toonsoorte waarin dikwels los snare gestryk word, is betreklik maklik om te speel. Die toonsoort beïnvloed ook die klank. In die Duitse uitgawe van die instrumentasieleer van [[Hector Berlioz]], deur [[Richard Strauss]] bewerk, staan daaroor: "Die viole skitter en speel gemakliker in die toonsoorte wat hulle die gebruik van die los snare toelaat."<ref name="Berlioz/Strauss"/> Berlioz het die toekenning van moeilikheidsgrade en klankkwaliteite aan toonsoorte wat op die viool gespeel word, tot die uiterste gevoer deur vir elke afsonderlike toonsoort aanduidings te probeer gee. In sy tabelle van 19 majeur- en 19 mineurtoonsoorte staan byvoorbeeld dat As-majeur "nie baie moeilik" is om te speel nie en "sag, gesluier, baie edel" klink; e-mineur is "maklik" om te speel en klink "skreeuend, gewoon". Sommige toonsoorte het Berlioz "byna onuitvoerbaar" genoem, enkeles selfs "onuitvoerbaar".<ref name="Berlioz/Strauss">[[Hector Berlioz]]: ''Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes.'' Schonenberger, Parys 1844, hier p. 33, [https://archive.org/details/grandtraitdins1843berl archive.org].<br />Duitse uitgawe: ''Instrumentationslehre von Hector Berlioz. Ergänzt und revidiert von Richard Strauss.'' Twee bande. Edition Peters, Leipzig 1905; hier band 1, pp. 61 e.v., [https://archive.org/details/instrumentations01berl archive.org].</ref> == Pedagogiek == Vioolspel kan reeds op 'n baie vroeë kinderleeftyd aangeleer word. Pedagoë is van mening dat 'n so vroeg moontlike begin, ongeveer op die ouderdom van drie tot ses jaar, in beginsel voordelig en vir 'n suksesvolle loopbaan sterk aan te beveel is. Daarom bestaan daar talle "kindervriendelike" vioolmetodes. 'n So vroeg moontlike begin met vioolspel is 'n vaste bestanddeel van die Suzuki-metode, genoem na sy ontwikkelaar Shinichi Suzuki. Vir die vroeë begin met klein hande en kort arms bestaan daar aangepaste instrumente in breukgroottes (sien [[#Groottes|Groottes]]). As 'n belangrike pedagogiese werk geld [[Leopold Mozart]] se ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' van 1756. Mozart se vioolmetode is een van die belangrike bronne vir die studie van die historiese uitvoeringspraktyk. Nog vroeëre leerwerke stam uit die Baroktyd; so het Daniel Merck, Michel Corrette en Francesco Geminiani hulle vir die vioolpedagogiek verdienstelik gemaak. Giuseppe Tartini het in sy ''L'arte dell'arco'', wat 50 etudes bevat, die eerste leerwerk oor die stokvoering geskryf. [[Georg Philipp Telemann]] het vir sy leerlinge die "Metodiese sonates" geskep, waarin die stadige dele boonop met barokke versiering uitgeskryf is. Moderner en sistematiese leerwerke het in die vroeë 19de eeu in Frankryk ontstaan, na die stigting van die Paryse Konservatorium. Enkele vooraanstaande outeurs van sulke werke is Pierre Rode, Pierre Baillot, Rodolphe Kreutzer, Charles-Auguste de Bériot, Jacques Féréol Mazas en in Duitsland Louis Spohr. In die 20ste eeu speel veral die publikasies van Carl Flesch en Ivan Galamian 'n uitstaande rol. == Gebruik in musiek == [[Lêer:PalacioReal Stradivarius1.jpg|duimnael|regs|Stradivari-viool in die Koninklike Paleis van Madrid]] Die viool is nou met die ontwikkeling van die Europese musiek van die nuwe tyd verbonde en is dienooreenkomstig ryk met literatuur bedeel. Hier kan net 'n kort oorsig van sy veelsydige take gegee word. === Klassieke musiek === [[Lêer:Telemann - 2violin Sonata 1-1.ogg|duimnael|regs|'n [[Sonate]] vir twee viole van die Barokkomponis [[Georg Philipp Telemann|Telemann]]. As 'n betreklik tipiese Barokvioolkomposisie sou dit oorspronklik waarskynlik met minder vibrato uitgevoer gewees het.]] [[Lêer:Meditation from Thais - Bomsori Kim.opus|duimnael|regs|Die ''Méditation'' uit Massenet se opera ''Thaïs''. Die baie legato-speelstyl, met oorvloedige gebruik van portamento, rubato en vibrato en van die hoër registers van die instrument, is tipies van die vioolspel in die laat-Romantiese tydperk.]] Sedert die [[Barok]] is die viool om verskeie redes een van die belangrikste van alle instrumente in die klassieke musiek. Die toon van die viool staan bo ander instrumente uit, wat dit geskik maak om 'n melodielyn te speel. In die hande van 'n goeie speler is die viool uiters behendig en kan dit vinnige en moeilike reekse note uitvoer. Bekende violiste sluit in [[Hilary Hahn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en, meer onlangs, TwoSet Violin en Chloe Chua. ==== Solo- en konsertwerke ==== Belangrike werke vir soloviool (sonder begeleiding) was daar in die Baroktyd by die vleet; genoem kan word die 16 Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber vir viool in [[scordatura]] en die ses Sonates en Partitas vir soloviool van [[Johann Sebastian Bach]]. Hier is veral met dubbelgrepe die moontlikheid ten volle benut om op een viool verskeie stemme te laat klink. In die Klassisisme en die Romantiek was hierdie genre (net soos solowerke vir ander instrumente, afgesien van [[klavier]] of [[orrel]]) minder verbreid, hoewel dit in die 24 Caprices van [[Niccolò Paganini]] 'n verdere hoogtepunt bereik het. In die 20ste eeu het dit met die Solosonate van [[Béla Bartók|Bartók]], werke van [[Igor Strawinski|Strawinski]] en veral [[Eugène Ysaÿe]] 'n nuwe verbreiding beleef. Die eerste [[concerto|instrumentale konserte]] het aanvanklik ontwikkel uit die tydelike na vore tree van die konsertmeester uit die Barokse strykorkes (sien ook concerto grosso). Gou het die eerste as sodanig verklaarde vioolkonserte ontstaan, soos dié van Giuseppe Torelli, [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] of Bach. Al drie groot Weense Klassici het vioolkonserte geskryf, so ook die belangrike Romantiese meesters (Paganini, Louis Spohr, [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Antonín Dvořák|Dvořák]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]], [[Henryk Wieniawski|Wieniawski]], [[Henri Vieuxtemps|Vieuxtemps]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Max Bruch|Bruch]], [[Aleksander K. Glazoenof|Glazoenof]]) en baie latere komponiste soos [[Jean Sibelius|Sibelius]], [[Edward Elgar|Elgar]], Korngold, Bartók, [[Benjamin Britten|Britten]], [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], [[Alban Berg|Berg]], Strawinski, [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] en [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]]. Vanaf die einde van die 19de eeu is enkele werke vir soloviool met orkesbegeleiding gekomponeer wat formeel vryer was en hulle van die suiwer ''konsert''-genre wou onderskei, soos die ''Symphonie espagnole'' van Édouard Lalo, [[Maurice Ravel|Ravel]] se "sigeuner"-rapsodie ''Tzigane'', die ''Poème'' van [[Ernest Chausson|Chausson]] of ''The Lark Ascending'' van [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]]. ==== Kamermusiek ==== Byna geen werk van die stryker- of gemengde kamermusiek kom sonder viool of viole klaar nie. Die belangrikste genres is die vioolsonate, die triosonate, die stryktrio, die klaviertrio, die [[strykkwartet]], die klavierkwartet, die strykkwintet en die stryksekstet. In baie van hierdie besettings het die viool die belangrikste melodiestem. Sy dikwels konsertante take laat dit daarby die spreekwoordelike "eerste viool" speel. 'n Strykkwartet het, soos die orkes, partye vir eerste en tweede viool, asook 'n altvioolparty en 'n basinstrument, soos die tjello of, selde, die kontrabas. ==== Orkes ==== [[Lêer:Maximilian Pilzer (IMSO pp09).jpg|duimnael|regs|Konsertmeester van die New Yorkse Filharmoniese Orkes (1917)]] Viole maak 'n groot deel van 'n [[simfonie-orkes|orkes]] uit en word gewoonlik in twee groepe verdeel, bekend as die eerste en die tweede viole. Sedert die Baroktyd is daar in die orkes (soos in die strykkwartet) twee verskillende vioolpartye, wat meestal ''koraal'' beset is, dit wil sê deur verskeie spelers. Komponiste ken die melodie dikwels aan die eerste viole toe, tipies 'n moeiliker party wat hoër posisies gebruik. Die tweede viole speel daarenteen harmonie, begeleidingspatrone of die melodie 'n oktaaf laer as die eerste viole. In 'n groot besette Romantiese [[simfonie]] speel in die algemeen 16 eerste en 14 tweede viole, soms meer. Albei groepe word gewoonlik deur een of meer stemleiers aan die voorste lessenaar gelei. Heel voor in die eerste vioolgroep sit die eerste konsertmeester, wat soms solo's moet speel en 'n besondere verantwoordelikheid vir die hele orkes draag. Die uitdrukking "die eerste viool speel", in die sin van "bepaal wat gedoen moet word", verwys na die konsertmeester van die klassieke orkesordening, wat as stemleier die toon vir die ander violiste aangegee het (net so "die tweede viool speel" in die sin van "jou na ander moet skik, 'n ondergeskikte rol speel"). === Dansmusiek === In samehang met die solistiese loopbaan van die viool in die hofmusiek van die 17de eeu het dit die toonaangewende instrument by die begeleiding van danse geword. Balletmeesters het viool gespeel en die dansmeesterviool (pochette) gebruik om geselskapsdanse in te studeer. Deur die opkoms van die burgerlike dans in die 18de eeu het baie dansorkeste ontstaan wat in die kern uit twee viole (met bas) bestaan het. Die eerste het die melodie gespeel, die tweede het ritmes en akkoorde bygevoeg. Nog op die hoogtepunt van die Weense dansmusiek in die tyd van die [[Biedermeier]], met Joseph Lanner of [[Johann Strauss I|Johann Strauss (vader)]], het hulle die kern van die dansorkeste gevorm, en baie danselemente het in die konsertmusiek weerklink. [[Johann Strauss II|Johann Strauss (seun)]] is nog as kapelmeester met sy viool afgebeeld, hoewel hy hom toenemend op dirigeer en komponeer toegespits het. === Volksmusiek === [[Lêer:Anders Zorn - Hins Anders (1904).jpg|duimnael|Die Sweedse volksvioolspeler Hins Anders Ersson, deur Anders Zorn geskilder, 1904]] [[Lêer:Fiddler from Hungary.jpg|duimnael|Vioolspeler uit Hongarye]] Soos baie ander instrumente wat in die klassieke musiek gebruik word, stam die viool van verre voorouers af wat vir [[volksmusiek]] gebruik is. Na 'n fase van intensiewe ontwikkeling in die laat [[Renaissance]], grootliks in Italië, het die viool (in volume, toon en behendigheid) soveel verbeter dat dit nie net 'n baie belangrike instrument in die kunsmusiek geword het nie, maar ook baie aantreklik vir volksmusikante was, en uiteindelik baie wyd verspreid geraak het, waar dit soms vroeëre strykinstrumente verdring het. Etnomusikoloë het sy wydverspreide gebruik in Europa, Asië en die Amerikas waargeneem. Wanneer die viool as volksinstrument gespeel word, word dit in Engels gewoonlik 'n ''fiddle'' genoem (hoewel die term ''fiddle'' informeel gebruik kan word ongeag die musiekgenre), en dit word onderskei van die historiese vedel, wat 'n voorloper van die viool is. Wêreldwyd is daar verskeie snaarinstrumente, soos die draailier en die Apache-viool, wat ook ''fiddles'' genoem word. Volksvioolmusiek verskil van die klassieke daarin dat die wysies algemeen as dansmusiek beskou word<ref name="OKHistory">{{cite web |url=http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=FI001|title=Fiddling|last=Harris |first=Rodger |publisher=The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|date=2009|website=okhistory.org|access-date=9 Februarie 2018}}</ref> en dat verskeie tegnieke gebruik word, soos bourdons, "shuffles" en versierings wat eie aan bepaalde style is. In baie volksmusiektradisies word die wysies nie neergeskryf nie, maar deur opeenvolgende geslagte musikante gememoriseer en oorgedra<ref name="OKHistory" /> in wat as die mondelinge tradisie bekend staan. Baie ''old-time''-stukke vereis kruisstemming, dit wil sê ander stemminge as die standaard GDAE. Sommige spelers van Amerikaanse volksvioolstyle (soos bluegrass of ''old-time'') laat die bokant van hul kam tot 'n effens platter kromming sny, wat tegnieke soos die "double shuffle" minder veeleisend vir die stokarm maak, aangesien dit die bewegingsomvang verminder wat nodig is om tussen dubbelgrepe op verskillende snaarpare af te wissel. Volksvioolspelers wat snare met 'n soliede staalkern gebruik, verkies moontlik 'n stertstuk met fynstemmers op al vier snare in plaas van die enkele fynstemmer op die E-snaar wat baie klassieke spelers gebruik. Die viool is in talle variante 'n tipiese instrument van die tradisionele musiek in onder andere [[Ierland]], [[Wallis]] (''ffidil''), [[Skotland]], [[Frankryk]], die Alpelande, [[Noorweë]] ([[Hardangerviool]]), [[Swede]], [[Pole]] (''skrzypce podwiązane'' in plaas van die ''mazanki'' wat in die 19de eeu gebruik is), [[Hongarye]], [[Roemenië]] (''vioară''), [[Slowakye]] (''husle''), [[Litaue]] (''smuikas''), [[Estland]] (''viiul'') en [[Griekeland]] (''violi''). === Jazz === Die vroegste verwysings na jazzuitvoerings met die viool as solo-instrument is uit die eerste dekades van die 20ste eeu gedokumenteer. Joe Venuti, een van die eerste jazzvioliste, is bekend vir sy werk met die kitaarspeler Eddie Lang in die 1920's. Sedertdien was daar baie improviserende violiste, waaronder Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Eddie South, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake, Adam Taubitz, Leroy Jenkins, Didier Lockwood en Jean-Luc Ponty. Hoewel hulle nie primêr jazzvioliste is nie, het Darol Anger en Mark O'Connor 'n groot deel van hul loopbane aan jazz gewy. Die Switsers-Kubaanse violis Yilian Cañizares meng jazz met Kubaanse musiek.<ref name="NZZ">{{Cite news |url= http://www.nzz.ch/zuerich/zuercher_kultur/die-gunst-der-goetter-1.18150997 |title = Die Sängerin und Geigerin Yilian Cañizares in Moods |newspaper=[[Neue Zürcher Zeitung]] | date = 16 September 2013 | access-date = 12 Junie 2015}}</ref> Viole kom ook voor in ensembles wat orkesagtergronde vir baie jazzopnames verskaf. In die tango-orkes en in "sigeuner"-orkeste speel die viool eweneens 'n belangrike rol. In 'n [[big band]] ([[Engels]]; groot musiekgroep) word 'n viool selde gespeel. Deur die gebruik van 'n elektriese viool kan die viool egter goed in die big band geïntegreer word, waar dit selfs as solo-instrument bo die blaserstemme uit kan speel. Met 'n vervormer kan die klank van die viool sterk gevarieer word, van 'n "klassieke klank" tot volledige vervorming soos by 'n elektriese kitaar. === Populêre musiek, rock en metal === [[Lêer:Lindsey Stirling.jpg|duimnael|regs|Lindsey Stirling tree by TEDx Berkeley op, 2012]] Tot minstens die 1970's het die meeste soorte populêre musiek strykersgroepe gebruik. Hulle is dwarsdeur die 1920's en vroeë 1930's uitgebreid in die populêre musiek gebruik. Met die opkoms van die swingmusiek, van 1935 tot 1945, is die strykersklank egter dikwels gebruik om die volheid van die big band-musiek aan te vul. Na die swing-era, van die laat 1940's tot die middel 1950's, het strykers in die tradisionele popmusiek begin herleef. Hierdie neiging het in die laat 1960's versnel, met 'n beduidende herlewing van die gebruik van strykers, veral in die soulmusiek. Populêre Motown-opnames van die laat 1960's en 1970's het sterk op strykers as deel van hul kenmerkende tekstuur gesteun. Met die opkoms van [[elektroniese musiek|elektronies geskepte musiek]] in die 1980's het die gebruik van viole afgeneem, aangesien gesintetiseerde strykersklanke wat deur 'n klawerbordspeler op 'n [[sintetiese klavier|sintetiseerder]] gespeel word, hul plek ingeneem het. In die oorblywende ligte musiek word die viool eerder selde as solo-instrument ingespan; elektronies voortgebragte strykerspassasies word daarenteen graag gebruik om 'n romantiese stemming te skep. Hoewel die viool baie min in die hoofstroom-[[rockmusiek]] gebruik is, het dit 'n geskiedenis in die progressiewe rock (byvoorbeeld Electric Light Orchestra, King Crimson, [[Kansas (rock-groep)|Kansas]], Gentle Giant). Aan die einde van die sestigerjare is deur die groep East of Eden vir die eerste keer 'n viool as solo-instrument in die rockmusiek ingespan (komponis: David Jack, vioolsolis: Dave Arbus). Die populariteit van crossover-musiek vanaf die laaste jare van die 20ste eeu het die viool na die arena van die populêre musiek teruggebring, met sowel elektriese as akoestiese viole wat deur populêre groepe gebruik word. Die Dave Matthews Band het die violis Boyd Tinsley. Die komplekse musiek van die Amerikaanse groep The Flock het rock, jazz, blues en ander style vermeng; hul violis Jerry Goodman, wat 'n elektries versterkte viool gespeel het, het later by die jazzrock-fusiegroep The Mahavishnu Orchestra aangesluit. Saul Davies van James, wat ook 'n kitaarspeler is, is deur die groep as violis aangewerf. Baie moderne violiste onderneem uitstappies in crossover-projekte (Nigel Kennedy, [[Anne-Sophie Mutter]]). [[Vanessa-Mae]] is bekend vir haar samesmelting van klassieke en populêre genres, wat sy "violin techno-acoustic fusion" noem; met haar sukses is sy in 2006 as die rykste vermaaklikheidskunstenaar onder 30 in die Verenigde Koninkryk aangewys.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4927490.stm |title=Vanessa-Mae tops young rich list |work=BBC News Online |date=21 April 2006 |access-date=30 Oktober 2025}}</ref> Die viool is ook te vinde in groepe wat stilisties in die rigtings Middeleeuse rock, folk metal en [[folk rock]] beweeg, soos Flogging Molly, Fiddler's Green, Letzte Instanz, Volkstrott, Subway to Sally, Schandmaul en Skyclad; die gebruik van die viool spruit hier uit die agtergrond van sy gebruik in die tradisionele musiek. Die folk metal-groep Ithilien gebruik die viool uitgebreid in hul diskografie. Die progressiewe metal-groep Ne Obliviscaris het 'n violis, Tim Charles, in hul besetting.<ref>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/NeObliviscarisBand/ | title=Ne Obliviscaris| website=[[Facebook]]}}</ref> Verder word die viool sporadies in die rock- en metalmusiek gebruik; voorbeelde daarvan is die groepe Yellowcard en Kansas uit die rock, asook Turisas, Dornenreich, Corvus Corax, Subway to Sally en My Dying Bride uit die metal. Deur die gebruik van 'n viool kry die musiek 'n eie karakter en word dit melodieser. Stylrigtings waarin die viool betreklik dikwels voorkom, as solo- sowel as ensemble-instrument, is buiten die reeds genoemde folk-crossover-style veral simfoniese rock en metal asook gothic en dark metal; by lewende optredes word soloviool en strykers om kosteredes dikwels deur sintetiseerders vervang. By Emilie Autumn domineer die viool op groot skaal; sy noem haar musiek self ''Violindustrial''. Onafhanklike kunstenaars soos Owen Pallett, The Shondes en Andrew Bird het ook tot groter belangstelling in die instrument bygedra.<ref name="ChicagoMag">{{cite web |first=Brian |last=Golden |work= Chicago Magazine | date=5 Desember 2017 |title=Andrew Bird Brings His Sweeping Symphony of Sounds to Chicago | url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2017/Andrew-Bird-Echolocations-River}}</ref> [[Indie (musiekgenre)|Indie]]-groepe het dikwels nuwe en ongewone verwerkings omhels, wat hulle meer vryheid gee om die viool te laat uitstaan as baie hoofstroomkunstenaars. Lindsey Stirling speel viool saam met elektroniese, dubstep- en trance-riffs en -ritmes, en het daarmee haar eie musiekgenre geskep.<ref name="hercampus">{{cite journal |last= Self |first= Brooke |date= 9 April 2011 |title= Lindsey Stirling—hip hop violinist |url= http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling%E2%80%94hip-hop-violinist |journal= Her Campus |archive-url= https://web.archive.org/web/20141205163809/http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling-hip-hop-violinist |archive-date= 2014-12-05 |url-status= live }}</ref> Eric Stanley improviseer op die viool met [[hip-hop-musiek|hip-hop]]-, pop- en klassieke elemente en instrumentale ritmes.<ref name="vh1">{{cite web |last= Tietjen |first= Alexa |url= http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20150410191820/http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |url-status= dead |archive-date= 10 April 2015 |title= Get Your Life From This Violin Freestyle Of Fetty Wap's "Trap Queen" |publisher= [[VH1]] |website= vh1.com |access-date= 13 Mei 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Martinez |first=Marc |title=Eric Stanley: Hip Hop Violinist (onderhoud) |url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211029/H_Vew6mIV5U |archive-date=2021-10-29 |publisher=KTSP-TV, Phoenix |date=3 Oktober 2010 |work=Fox 10 News |access-date=11 Desember 2014}}</ref> Die suksesvolle [[indierock]]- en barokpop-groep [[Arcade Fire]] gebruik viole uitgebreid in hul verwerkings.<ref>{{cite news|title=Arcade Fire – 10 of the best|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2019-12-12|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/17/arcade-fire-10-of-the-best}}</ref> === Arabiese en Persiese musiek === Die viool is vir sangbegeleiding, as solo-instrument en in ensembles in die Arabiese en Persiese musiek opgeneem, waar dit naas die Arabiese ''rababah'' gebruik word. In [[Noord-Afrika]] is die viool as ''kamān'' en in [[Turkye]] as ''kemen'' bekend (vergelyk Turks ''kemençe''). In [[Iran]] kan die viool sedert die begin van die 20ste eeu die klassieke repertoire van die spieslier ''kamānče'' oorneem. === Indiese klassieke musiek === [[Lêer:Akella Mallikarjuna Sarma playing the Violin in the Indian Carnatic Style.jpg|duimnael|regs|Akella Mallikarjuna Sarma speel viool in die Indiese karnatiese styl]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|regs|Die Suid-Indiese violiste Ganesh en Kumaresh]] Die Indiese viool, hoewel wesenlik dieselfde instrument as dié wat in die Westerse musiek gebruik word, verskil in sekere opsigte daarvan.<ref name="FirstPost">{{cite web |first=Suryasarathi |last=Bhattacharya |work= First Post | date=10 Desember 2017 |title=Violin virtuoso Dr L Subramaniam on how Indian classical music took on the world stage | url=https://www.firstpost.com/living/violin-virtuoso-dr-l-subramaniam-on-how-indian-classical-music-took-on-the-world-stage-4251501.html}}</ref> Die instrument word so gestem dat die IV- en III-snaar (G en D op 'n Westers gestemde viool) en die II- en I-snaar (A en E) sa–pa-pare (do–sol) is en dieselfde klink, maar 'n oktaaf uit mekaar, wat aan algemene scordatura- of kruisstemminge soos G₃–D₄–G₄–D₅ of A₃–E₄–A₄–E₅ herinner. Die tonika sa (do) is nie vas nie, maar word veranderlik gestem om by die sanger of leidende speler aan te pas. Die manier waarop die musikant die instrument hou, verskil ook tussen die Westerse en die Indiese musiek. In die Indiese musiek sit die musikant kruisbeen op die vloer met die regtervoet vorentoe uitgesteek. Die krul van die instrument rus op die voet, sodat die viool teen die bors gestut en skuins afwaarts gehou word. Hierdie posisie is wesenlik om goed te speel vanweë die aard van die Indiese musiek: die hand kan oor die hele toets beweeg en daar is geen vaste posisie vir die linkerhand nie, sodat dit belangrik is dat die viool in 'n stabiele, onbeweeglike posisie is. Die viool is in die klassieke musiek van Suid-Indië (die karnatiese musiek) die eerste keer deur Baluswami Dikshitar (1786–1859), 'n broer van die groot komponis Muthuswami Dikshitar, gespeel.<ref>V. V. Ramesh: [https://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html ''The Great Violin Maestros Of The Past.''] Pallavi's Lalgudi G. Jayaraman Sydney Concert Souvenir, November 1995.</ref> In die Suid-Indiese klassieke musiek is die viool naas die vina die belangrikste snaarinstrument. Die eerste afbeeldings van viole in Indië word in die paleis van [[Tipu Sultan]] (1750–1799) gevind, wat met Frankryk verbonde en andersins in Europese tegniek geïnteresseerd was. Bekende Suid-Indiese violiste is Kunnakudi Vaidyanathan (1935–2008), Mysore Manjunath, Ganesh en Kumaresh, en L. Subramaniam. In Noord-Indië het die [[Bengale|Bengaalse]] komponis Nidhu Babu (1741–1839) moontlik as eerste die viool vir die begeleiding van sy Akhrai-liedere in [[Kolkata]] ingespan. Die beroemdste Noord-Indiese violis was Vishnu Govind Jog (1922–2004). === Suidoos-Asië === In [[Mianmar]] het die Europese viool, wat daar ''tayaw'' genoem word, die plek ingeneem van 'n driesnarige vioolagtige instrument wat in die 19de eeu gespeel is. Die viool het in die 17de eeu met die Portugese die [[Maleise Argipel|Maleise Eilande]] bereik. In [[Maleisië]] word die Europese viool (''biola'') in verskeie musiekstyle gebruik, onder andere saam met die tokkelluit ''gambus'' in die begeleidingsensemble van die ''zapin''-dansvertonings. In [[Indonesië]] kom die viool (''biola'') in enkele streeksvolksmusiekstyle voor, maar dit het die spieslier ''rebab'' wat in die Javaanse [[gamelan]] gespeel word, nie vervang nie. Op die [[Filippyne]] speel die ''biyolin'', wat in die 17de eeu deur die Spanjaarde meegebring is, in sommige streke Europese melodieë in die volksmusiek. == Elektriese viole == [[Lêer:Transformation.JPG|duimnael|upright=1.2|Akoestiese en elektriese viole]] '''Elektriese viole''' het 'n [[magnetisme|magnetiese]] of [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemer wat die snaartrilling in 'n elektriese sein omskakel. 'n Kabel of draadlose sender stuur die sein na 'n versterker of 'n klankstelsel. Elektriese viole word gewoonlik as sodanig gebou, maar 'n opnemer kan ook aan 'n konvensionele akoestiese viool aangebring word. 'n Elektriese viool met 'n resonerende klankkas wat onafhanklik van die elektriese elemente 'n hoorbare klank voortbring, kan 'n ''elektro-akoestiese viool'' genoem word. Om as akoestiese viool doeltreffend te wees, behou elektro-akoestiese viole 'n groot deel van die resonerende klankkas van die viool en lyk hulle dikwels soos 'n akoestiese viool. Die klankkas kan in helder kleure afgewerk en van alternatiewe materiale in plaas van hout gemaak wees. Hierdie viole moet moontlik by 'n instrumentversterker of klankstelsel aangesluit word. Sommige tipes het 'n stil opsie wat die speler toelaat om oorfone te gebruik wat aan die viool gekoppel is. Daar is vandag ook viole sonder klankkas wat slegs opnemers het en 'n oudiosein lewer wat per kabel of radio oorgedra word; die voordele is dat die musikant nie voor 'n mikrofoon hoef te staan nie en dat daar geen gevaar van terugkoppeling is wanneer die versterkte klank na die instrument terugkom nie. Die eerste spesiaal geboude elektriese viole dateer uit 1928 en is deur Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff en Fredray Kislingbury gemaak. Hierdie viole kan, net soos 'n elektriese kitaar, by effekeenhede ingeprop word, insluitend vervorming, wah-wah-pedaal en [[weergalming]]. Aangesien elektriese viole nie op snaarspanning en resonansie aangewese is om hul klank te versterk nie, kan hulle meer snare hê. Vyfsnarige elektriese viole is byvoorbeeld by verskeie vervaardigers beskikbaar, en 'n sewesnarige elektriese viool (met drie laer snare wat die omvang van die tjello dek) is ook beskikbaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |publisher=Jordan Music |title=7String Violin Harlequin finish |access-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227173942/http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |archive-date=2009-02-27 |url-status=dead}}</ref> Die meerderheid van die eerste elektriese violiste was musikante wat jazzfusie (byvoorbeeld Jean-Luc Ponty) en populêre musiek gespeel het. == Verwante instrumente == 'n Groter en laer klinkende bouvorm van die vioolinstrumente is die [[altviool]], ook viola genoem. Tot dieselfde familie behoort die [[tjello]], wat met die hals na bo en met die voorkant van die speler af weg gespeel word, terwyl die speler op 'n stoel sit. Die [[kontrabas]] het sowel boukundige eienskappe van die gambas, waartoe dit (as ''contrabasso da gamba'') eens gereken is, as van die vioolfamilie (''Contra-Bass-Geig''). Dit word meestal staande gespeel. Kleiner en handiger vorme van die viool word kleinviole genoem. Daartoe behoort die dansmeesterviool (pochette), die violino piccolo, die korthalsviool en die rebec. 'n Streeksvariant van 'n kleinviool is die ''złóbcoki'' wat in die Suid-Poolse Karpate gespeel word. Tot die eenvoudiger vioolvorme wat in streeksvolksmusiek gespeel word, behoort die Sorbiese viool en enkele variante van die Slowaakse ''husle''. Net in naam verwant is die Mongoolse perdekopviool. Die Strohviool is 'n vorm van die viool wat in 1899 in Londen deur Johannes Matthias Augustus Stroh ontwikkel is en sonder resonansiekas klaarkom. Die klank word in plaas daarvan met 'n hefboom onder die kam afgeneem en oor 'n membraan van geelkoper na 'n tregter van dieselfde metaal gelei. Hierdie instrument word ook fonoviool genoem, aangesien dit oorspronklik vir die gerigte klankuitstraling by [[fonograaf]]- en [[grammofoon]]opnames ontwikkel is, omdat gewone viole vir die destydse opnametegniek (nog sonder elektroniese versterkers) te sag was. In 1925 het die ingenieur Willy Tiebel van Markneukirchen die Strohviool verder ontwikkel deur 'n tweede tregter aan te bring wat na die oor van die musikant wys om die kontrole van sy spel te vergemaklik. Albei instrumente is deur die massiwiteit van die gebruikte onderdele so swaar dat hulle net met 'n ondersteunende steun onder die skroefkas gespeel kan word. 'n Historiese oefeninstrument was die plankviool wat deur Mozart genoem word. == Egtheidsbepaling == Egtheidsbepaling van 'n viool is die proses waarby die bouer en die vervaardigingsdatum van 'n viool vasgestel word. Dit kan 'n belangrike proses wees, aangesien beduidende waarde geheg kan word aan viole wat deur bepaalde bouers of op bepaalde tye en plekke gebou is. Ontleding van die ontwerp, die model, die eienskappe van die hout en die tekstuur van die lak kan gebruik word om 'n viool se egtheid te bepaal.<ref>{{Cite web |author=Smithsonian Institution |title=General Information on Violin Authentication and Appraisals |url=https://www.si.edu/spotlight/violins/appraisals |access-date=2023-05-27 |website=Smithsonian Institution |language=en}}</ref> Vervalsing en ander vorme van [[bedrog|bedrieglike]] voorstelling kan gebruik word om die waarde van 'n instrument op te blaas. == Viole in sprokies == In [[sprokie]]s kom viole betreklik dikwels voor, dikwels met die magiese uitwerking dat elkeen wat dit hoor, moet dans, of hy wil of nie: byvoorbeeld in die Grimm-sprokies ''Der wunderliche Spielmann'', ''Fundevogel'', ''Der Liebste Roland'', ''Der Jude im Dorn'' en ''Vom klugen Schneiderlein''. Die [[Roma]]-sprokie ''Die Erschaffung der Geige'' vertel hoe die viool in die wêreld gekom het. == Sien ook == {{Div col}} * [[Lys van musiekinstrumente]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Hardangerviool]] * [[Scordatura]] * [[Stradivarius]] * [[Snaarinstrument]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Literatuur == {{Refbegin|30em}} * Paul O. Apian-Bennewitz: ''Die Geige. Der Geigenbau und die Bogenverfertigung''. Simon & Wahl, Egweil 1998, {{ISBN|3-923330-34-0}} (herdruk van die uitgawe Weimar 1892). * Alberto Bachmann: ''An Encyclopedia of the Violin''. Da Capo Press, 1965/1990, {{ISBN|0-306-80004-7}}. * Sam Bardfeld: ''Latin Violin''. {{ISBN|0-9628467-7-5}}. * James Beament: ''The Violin Explained – Components, Mechanism and Sound''. Clarendon Press, 1992/1997, {{ISBN|0-19-816623-0}}. * Jennifer A. Charlton: ''Viols, Violins and Virginals''. Ashmolean Museum, 1985, {{ISBN|0-907849-44-X}}. * Chris Coetzee: ''Violin – An Easy Guide''. New Holland Publishers, 2003, {{ISBN|1-84330-332-9}}. * Lothar Cremer: ''Physik der Geige.'' Hirzel, Stuttgart 1981, {{ISBN|3-7776-0372-4}}. * Flavio Dassenno: ''Per gli occhi e 'l core. Strumenti musicali nell'arte''. 2004 ('n volledige oorsig van die Brescia-skool volgens die jongste navorsing en dokumente). * Flavio Dassenno: ''Gasparo da Salò architetto del suono''. Comune di Salò, Cremonabooks, 2009 ('n katalogus van 'n uitstalling oor die lewe en werk van die meester). * Elmar Doflein, Erich Doflein: ''Der Anfang des Geigenspiels.'' Schott, Mainz 1990. * Stefan Drees (red.): ''Lexikon der Violine.'' Laaber-Verlag, Laaber 2004, {{ISBN|3-89007-544-4}}. * George Dubourg: ''The Violin''. Robert Cocks & Co., 1854. * Franz Farga: ''Violins & Violinists''. Rockliff Publishing Corporation Ltd., 1950. * Neville H. Fletcher, Thomas Rossing: ''The Physics of Musical Instruments.'' Springer-Verlag, New York 1991, {{ISBN|0-387-96947-0}}. * Ivan Galamian: ''Principles of Violin Playing and Teaching''. Shar Products Co., 1999, {{ISBN|0-9621416-3-1}}. * Dominic Gill (red.): ''The Book of the Violin''. Phaidon, 1984, {{ISBN|0-7148-2286-8}}. * Laurent Grillet: ''Les ancêtres du violon et du violoncelle''. Parys 1901. * Wernfried Güth: ''Einführung in die Akustik der Streichinstrumente.'' Hirzel, Stuttgart/Leipzig 1995, {{ISBN|3-7776-0644-8}}. * Edward Heron-Allen: ''Violin-Making as it was, and is''. Ward Lock Limited, 1885/1994, {{ISBN|0-7063-1045-4}}. * William Henry Hill, Arthur F. Hill, Alfred Ebsworth Hill: ''Antonio Stradivari, his life and work, 1644–1737''. Dover Publications, 1902/1963, {{ISBN|0-486-20425-1}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Musical Acoustics, Part I: Violin Family Components'' (Benchmark Papers in Acoustics 5). Dowden, Hutchinson & Ross, 1975, {{ISBN|0-471-42540-0}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Research Papers in Violin Acoustics 1975–1993''. Twee bande. Acoustical Society of America, 1997, {{ISBN|1-56396-609-3}}. * Erik Jansson: ''Acoustics for Violin and Guitar Makers.'' [https://www.speech.kth.se/music/acviguit4/index.html speech.kth.se]. * Mark Katz: ''The Violin: A Research and Information Guide''. Routledge, 2006, {{ISBN|0-8153-3637-3}}. * Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine. Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition.'' 6de uitgawe. Atlantis Musikbuchverlag, Zürich 2002, {{ISBN|3-254-00147-8}}. * Muthuswamy Lalitha: ''Violin techniques in Western and South Indian classical music: a comparative study''. Sundeep Prakashan, 2004, {{ISBN|9788175741515}}. * Eduard Melkus: ''Die Violine. Eine Einführung in die Geschichte der Violine und des Violinspiels.'' 3de uitgawe. Schott, Mainz 2000, {{ISBN|3-7957-2359-0}}. * [[Yehudi Menuhin]]: ''The Violin''. Flammarion, 1996, {{ISBN|2-08-013623-2}}. * Yehudi Menuhin, William Primrose: ''Violine und Viola'' (= ''Yehudi Menuhins Musikführer''). Edition Bergh im Ullstein, Frankfurt am Main 1993, {{ISBN|3-7163-0175-2}}. * Otto Möckel: ''Geigenbaukunst.'' 8ste uitgawe. Nikol, Hamburg 2005, {{ISBN|3-937872-09-4}}. * [[Leopold Mozart]]: ''Versuch einer gründlichen Violinschule.'' Faksimilee. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1238-8}}. * Jo Nardolillo: ''The Canon of Violin Literature''. Scarecrow Press, 2012, {{ISBN|0-8108-7793-7}}. * Hugo Pinksterboer: ''Pocket-Info Violine und Viola. Praktisch, klar und aktuell.'' Schott, Mainz 2003, {{ISBN|3-7957-5535-2}}. * Stefano Pio: ''Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630''. Venice Research, Venesië 2012, {{ISBN|978-88-907252-0-3}}. * Stefano Pio: ''Violin and Lute Makers of Venice 1640–1760''. Venice Research, Venesië 2004, {{ISBN|978-88-907252-2-7}}. * Stefano Pio: ''Liuteri & Sonadori, Venice 1750–1870''. Venice Research, Venesië 2002, {{ISBN|978-88-907252-1-0}}. * Stewart Pollens: ''The Violin Forms of Antonio Stradivari''. Peter Biddulph, Londen 1992, {{ISBN|0-9520109-0-9}}. * Heike Prange: ''Die Violine – Bestandteile, Bau, Geschichte, Pflege, Spiel.'' 2de uitgawe. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1900-5}}. * Roberto Regazzi: ''The Complete Luthier's Library. A Useful International Critical Bibliography for the Maker and the Connoisseur of Stringed and Plucked Instruments''. Florenus, Bologna 1990, {{ISBN|88-85250-01-7}}. * Theodore Rowland-Entwistle: ''The Violin''. Dover Publications, 1967/1974, {{ISBN|0-340-05992-3}}. * Karl Roy: ''The Violin: Its History and Making''. 2006, {{ISBN|978-1-4243-0838-5}}. * William Sandys, Simon Andrew Forster: ''History of the Violin''. Dover Publications, 2006, {{ISBN|0-486-45269-7}}. * David Schoenbaum: ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument''. W.W. Norton & Company, New York 2012, {{ISBN|9780393084405}}. Duitse vertaling: ''Die Violine. Eine Kulturgeschichte des vielseitigsten Instruments der Welt''. Bärenreiter/Metzler, Stuttgart 2015, {{ISBN|978-3-476-02558-6}}. * Robin Stowell: ''Violin Technique and Performance Practice in the Late 18th and Early 19th Centuries''. Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-23279-1}}. * Robin Stowell: ''The Early Violin and Viola''. Cambridge University Press, 2001, {{ISBN|0-521-62555-6}}. * Patricia Strange, Allen Strange: ''The Contemporary Violin: Extended Performance Techniques''. University of California Press, 2001, {{ISBN|0-520-22409-4}}. * David Templeton: [https://web.archive.org/web/20081024062309/http://www.stringsmagazine.com/issues/Strings105/coverstory.html ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'']. Strings magazine, Oktober 2002, nr. 105. * Marion Thede: ''The Fiddle Book''. Oak Publications, 1970, {{ISBN|0-8256-0145-2}}. * Diana Young: [http://www.media.mit.edu/~young/publications/Young_Dissertation_2007.pdf ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique'']. PhD-proefskrif, M.I.T., 2007. {{Refeindig}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Violins}} * [https://www.br-klassik.de/video/br-klassik-die-seele-der-geige-100.html ''Die Seele der Geige.''] TV-dokumentêr van Benedikt Schulte; BR en EuroArts Music in samewerking met ARTE, 2017 (Duits). * [http://www.schleske.de/unsere-forschung/einfuehrung-geigenakustik.html Inleiding tot die vioolboukuns en die akoestiese vioolnavorsing – multimediale handboek ''Akustik der Geige''] (Duits) * [http://www.museum-markneukirchen.de/streich.htm Musikinstrumentenmuseum Markneukirchen] (Duits) * [https://www.phys.unsw.edu.au/music/violin/ Inleiding tot die vioolakoestiek en talle artikels] (Engels) * [https://www.earlyviolin.com/deutsch/home/ Rekonstruksies van vroeë viole] (Duits) * [https://www.estastrings.org.uk/ European String Teachers Association] (Engels) {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] 09osiqhnsvh0ykkumwoffb9xx6dn7cw 2965728 2965725 2026-09-08T09:26:21Z Suidpunt 13232 /* Etimologie */ Etymologiebank.nl toegevoeg. 2965728 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Violin VL100.png|duimnael|regs|'n Standaard moderne viool, van bo en van die kant gesien]] [[Lêer:Violin case.jpg|duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie]] Die '''viool''' is 'n [[snaarinstrument]] met vier snare wat hoofsaaklik met 'n strykstok bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die vioolfamilie gebruik word, wat ook die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf){{Voetnota|Viole met ses, sewe of meer snare bestaan, maar is skaars en moet elektronies versterk word.}} word gewoonlik in reine [[kwint]]e op die note g, d¹, a¹ en e² gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring ({{lang-it|coll'arco}}) of deur dit met die vingers te tokkel ({{lang-it|pizzicato}}); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok ({{lang-it|col legno}}) of met die strykstokhare geslaan ({{lang-it|battuto}}). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die [[ebbehout]]toets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste [[toonhoogte]] weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker. Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse [[klassieke musiek]], sowel in ensembles (van [[kamermusiek]] tot [[simfonie-orkes|orkeste]]) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte [[volksmusiek]], insluitend countrymusiek en bluegrass, en in [[jazz]]. [[Elektriese viool|Elektriese viole]] met soliede lywe en [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemers word in sommige vorme van [[rockmusiek]] en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In [[Engels]] word die instrument dikwels ''fiddle'' genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.{{Voetnota|Die verskil tussen 'n ''fiddle'' en 'n ''violin'' lê eenvoudig in die musiekstyl waarvoor dit gebruik word. Violiste speel gewoonlik klassieke musiek, soos in orkeste en strykkwartette, terwyl ''fiddlers'' gewoonlik volksmusiek, countrymusiek en ander tradisionele musiek speel. Violiste hou die strykstok aan sy uiterste punt vas om die volle lengte te kan gebruik, terwyl sommige ''fiddlers'' dit hoër op vashou om vinnige bewegings en "spronge" te vergemaklik.}} Die viool het in die 16de eeu in [[Italië]] ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool.<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jhujhar|title=Interview: Kala Ramnath|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603030520/http://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-date=2014-06-03|website=News X|publisher=YouTube|access-date=5 September 2015}}</ref><ref name="heron">{{cite book |last1=Allen |first1=Edward Heron |title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument |date=1914 |publisher=E. Howe}} Besoek op 5 September 2015.</ref><ref>{{cite book |last1=Choudhary |first1=S.Dhar |url=https://books.google.com/books?id=dUQWMwEACAAJ&q=history+violin+India |title=The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin |date=2010 |publisher=Ramakrisna Vedanta Math |isbn=978-9380568065 |access-date=5 September 2015}}</ref> Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families [[Antonio Stradivari|Stradivari]], [[Guarneri]], Guadagnini en Amati in [[Brescia]] en [[Cremona]] (Italië) en deur [[Jacob Stainer]] in [[Oostenryk]] gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word.<ref name="NYT-201430407">{{cite news |last=Belluck |first=Pam |date=7 April 2014 |title=A Strad? Violinists Can't Tell |url=https://www.nytimes.com/2014/04/08/science/a-strad-violinists-cant-tell.html |access-date=9 April 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Joyce |first=Christopher |year=2012 |title=Double-Blind Violin Test: Can You Pick The Strad? |url=https://www.npr.org/blogs/deceptivecadence/2012/01/02/144482863/double-blind-violin-test-can-you-pick-the-strad?sc=fb&cc=fp |access-date=2012-01-02 |publisher=[[NPR]]}}</ref> Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos [[Sakse]], [[Boheme]] en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop. Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte [[hout]] gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van [[staal]] besnaar word. == Etimologie == Die woord ''viool'' gaan terug op die Italiaanse {{lang|it|violino}}, 'n [[verkleinwoord]] van ''[[altviool|viola]]''.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=violin |title=Violin |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die manlike verkleinvorm ''violino'' is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm ''Violine'' gevestig geraak het.<ref name="dwds-violine">''Violine.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Violine dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref><ref>''Violine.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 26, kol. 367–368.</ref> Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde [[viola da gamba]]s (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos ''lira'', ''violetta'' of ''viola'' aangedui.<ref>{{cite book |last=Ravasio |first=Ugo |title=Gasparo da Salo e la liuteria bresciana |publisher=Editrice Turris Cremona |location=Brescia |year=1990}}</ref> In Engels is die woord ''violin'' in die 1570's die eerste keer gebruik.<ref name="auto"/> Die term ''viola'' kom uit Italiaans en Oud-Provensaals ''viola'', wat weer van die [[Latyn|Middeleeus-Latynse]] {{lang|la|vitula}} ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord {{lang|la|vitulari}}, 'van vreugde uitroep'.<ref name="auto1">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=viola&allowed_in_frame=0 |title=Viola |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die verwante term ''viola da gamba'' ('basviool', 1724) beteken letterlik ''''n viola vir die been'' (om tussen die bene te hou),<ref name="auto1"/> terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse [[viola da braccio]]" ('armviool') is.<ref name="auto"/> ''Vedel'' is die gebruiklike naam van die instrument in volksmusiek, of as informele naam in ander musiekstyle.<ref name="ety">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=fiddle |title=Fiddle |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die woord ''vedel'' is verwant aan [[Oudnoors]] {{lang|non|fiðla}}, [[Middelnederlands]] {{lang|dum|vedele}}, [[Nederlands]] {{lang|nl|vedel}}, Oudhoogduits {{lang|goh|fidula}} en [[Duits]] {{lang|de|Fiedel}}; maar die herkoms bly onduidelik. Te oordeel aan die klank en betekenis, lyk die Middeleeus-Latynse ''vitula'' die waarskynlikste oorsprong te wees.<ref name="ety"/><ref>[https://etymologiebank.nl/trefwoord/vedel Etymologiebank.nl s.v. vedel]</ref> == Geskiedenis == === Voorlopers en vroeë getuienisse === [[Lêer:Palazzo costabili, sala del tesoro, affreschi del garofalo, 10.JPG|duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in [[Ferrara]] (omstreeks 1508)]] [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] [[Lêer:Rekonstruktion Ferrari Violine.jpg|duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari]] Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse [[lier]]). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van [[Sentraal-Asië]] ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse [[Mongolië|Mongoolse]] morin khuur en die [[Kasakstan|Kazakse]] kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die [[Midde-Ooste]]<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z |last=Hoffman |first=Miles |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=1997 |isbn=978-0618619450}}</ref> en die [[Bisantynse Ryk]] versprei.<ref name="Grillet29">{{Cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |page=29}}</ref><ref>Margaret J. Kartomi: ''On Concepts and Classifications of Musical Instruments.'' Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.</ref> Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-the-cello/8C1492C022422732B6859906BFDF2A5C ''The Cambridge Companion to the Cello''.]</ref> hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ|title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies|first=Kathleen|last=Schlesinger|year=1914|page=221|publisher=W. Reeves}}</ref><ref name="auto2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand|title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations|first1=William|last1=Sandys|first2=Simon Andrew|last2=Forster|year=1864|publisher=William Reeves|location=Londen|page=28}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ|title=Catechism of musical history|first=Hugo|last=Riemann|year=1892|publisher=Augener & Company|page=27}}</ref> Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die ''fidel'' of ''viuola'') en die ''lira da braccio''.<ref name="Grillet29"/><ref>{{Cite web |last=Arkenberg|first=Rebecca |title=Renaissance Violins |date=Oktober 2002 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22}}</ref> Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, [[Padua]], die omgewing van [[Milaan]] en in [[Friuli-Venezia Giulia|Friuli]] gevind.<ref name="Meucci">{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7}}</ref> Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit.<ref>{{cite book |last=Boccardi |first=Sandro |chapter=Un Concerto nel Cielo di Saronno |title=Il Concerto degli Angeli |publisher=Amilcare Pizzi Editore |location=Saronno |year=1994}}</ref> Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente. Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in [[Turyn]] 'n honorarium ontvang het.<ref>Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition'', p. 266.</ref> Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"),<ref>{{cite book |last=Holman |first=Peter |title=Four and Twenty Fiddlers: The Violin at the English Court 1540–1690 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=0-19-816592-7 |page=87}}</ref> vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München.<ref>{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7 |page=81}}</ref> Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde ''violino'' en ''vyollon'' in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die ''Epitome musical'' van Jambe de Fer, wat in 1556 in [[Lyon]] gepubliseer is.<ref>{{Cite web |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |title=Historical Background of the Violin |publisher=ViolinOnline.com |first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|access-date=2006-09-22}}</ref> Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning [[Karel IX van Frankryk|Karel IX]] het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.bartruff.com/history.php |title=The History of the Violin |first=William|last=Bartruff|access-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php |archive-date=2007-02-08}}</ref> Een van hierdie "adellike" instrumente, die ''Charles IX'', is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in [[Oxford]].<ref>{{cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford |access-date=29 Augustus 2025}}</ref> Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.<ref>Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in [[Bergen]], Noorweë.</ref> Die ''Messiah'' of ''Le Messie'' (ook bekend as die ''Salabue''), wat [[Antonio Stradivari]] in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.<ref>{{Cite web |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |publisher=Cozio.com |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead}}</ref> === Italiaanse vioolbou === Andrea Amati (ca. 1505–1577) in [[Cremona]] word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is.<ref>{{cite book |last=Cacciatori |first=Fausto |title=Andrea Amati Opera omnia |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2007 |isbn=978-88-89839-13-3}}</ref> Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.<ref>{{cite book |last1=Bizzarini |first1=Marco |last2=Orlandi |first2=Ugo |chapter=Ancient violinmaking and musical context in Brescia |title=Liutai in Brescia 1520–1724 |publisher=Eric Blot Edizioni |location=Cremona |year=2008 |isbn=978-88-88360-07-2}}</ref> Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het.<ref>{{cite book |last1=Cacciatori |first1=Fausto |last2=Chiesa |first2=Carlo |last3=Carlson |first3=Bruce |title=Il DNA degli Amati |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2006 |isbn=88-89839-11-2}}</ref> Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù"]], het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.<ref>{{cite book |last1=Hill |first1=William H. |last2=Hill |first2=Arthur F. |last3=Hill |first3=Alfred E. |title=The Violin-Makers of the Guarneri Family |publisher=W. E. Hill and Sons |location=Buckinghamshire |year=1931}}</ref> Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: * Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was ** Die familie Dalla Corna, aktief 1510–1560 in Brescia en [[Venesië]] ** Die familie Micheli, aktief 1530–1615 in Brescia ** Die familie Inverardi, aktief 1550–1580 in Brescia ** Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530–1615 in Brescia en Salò ** Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600–1630 in Brescia ** Die familie Rogeri, aktief 1661–1721 in Brescia * Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het ** Die familie Amati, aktief 1550–1740 in Cremona ** Die familie [[Guarneri]], aktief 1626–1744 in Cremona en Venesië ** Die familie [[Antonio Stradivari|Stradivari]], aktief 1644–1737 in Cremona<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|publisher=Oxford University Press|year=2017}}</ref> ** Die familie Rugeri, aktief 1650–1740 in Cremona ** [[Carlo Bergonzi]] (1683–1747) in Cremona * Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is<ref>{{cite book|last=Pio|first=Stefano|title=Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630|year=2012|publisher=Venice Research|location=Venesië|isbn=9788890725203|pages=441|url=http://www.veniceresearch.com}}</ref> ** Die familie Linarolo, aktief 1505–1640 in Venesië ** Matteo Goffriller, bekend vir sy tjello's, aktief 1685–1742 in Venesië ** Pietro Guarneri, seun van Giuseppe Giovanni Battista Guarneri en afkomstig van Cremona, aktief 1717–1762 in Venesië ** Domenico Montagnana, aktief ongeveer 1700–1750 in Venesië ** Santo Serafin, aktief van voor 1741 tot 1776 in Venesië Sedert Andrea Amati het die vorm van die viool wesenlik nie meer verander nie. Veral [[Antonio Stradivari]] het later die groot voorbeeld vir die voorkoms en konstruksiebeginsels van feitlik alle viole geword, wat tot 'n verreikende standaardisering gelei het. Baie viole van Stradivari en ander beroemde vioolbouers van sy tyd word deur 'n uitmuntende klankkwaliteit gekenmerk en is vandag buitengewoon duur. === Vioolbou in ander lande === [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|links|Moderne nabouings van Renaissance-viole van voor 1594 in die Dom van Freiberg]] [[Lêer:Stainer.jpg|duimnael|regs|'n Barokviool van Jacob Stainer uit 1658]] Instrumente van die vioolfamilie is gou ook in lande noord van die [[Alpe]] gebou. Musiekinstrumente wat vir versieringsdoeleindes gebou is, het in die keurvorstelike grafkapel in die Dom van Freiberg (voltooi in 1594) behoue gebly en lewer daarvan getuienis.<ref>{{cite book |last=Kunde |first=Claudia |chapter=Die Begräbniskapelle der albertinischen Wettiner im Freiberger Dom |title=Wenn Engel musizieren: Musikinstrumente von 1594 im Freiberger Dom |publisher=Janos Stekovics |location=Leipzig |year=2004 |isbn=3-89923-067-1}}</ref> Viole van bepaalde streke toon soms kleiner, individuele eienaardighede in bouwyse en versiering. Onder watter omstandighede die Tiroolse vioolbouer [[Jacob Stainer]] die ambag in Italië geleer het, is omstrede. Wat seker is, is dat die meester van Absam in die tweede helfte van die 17de eeu, onder deels ongunstige omstandighede, die beste viole noord van die Alpe gebou het. Hulle is gou teen hoër pryse verhandel as viole wat uit Italië gekom het. Stainer se model, wat self baie aan Nicola Amati te danke het, is sowel deur sy tydgenote as deur die volgende geslagte Europese vioolbouers nagevolg (onder andere in Duitsland, Engeland en Italië) en het eers met die algemene smaakverandering omstreeks 1800 sy invloed verloor.<ref>{{cite book |last=Hopfner |first=Rudolf |title=Jacob Stainer "… kayserlicher diener und geigenmacher zu Absom" |publisher=Skira |location=Milaan |year=2003 |isbn=3-85497-060-9}}</ref> === Verbouings en vernuwings === [[Lêer:Violin Vuillaume.jpg|duimnael|regs|Viool van Jean-Baptiste Vuillaume (kopie van 'n Giuseppe Guarneri del Gesù)]] Viole uit die 17de en 18de eeu word barokviole genoem. Sedert die 1950's word hulle toenemend vir die uitvoering van ou musiek ingespan. Die gebruik van die oorspronklike instrumente of van kopieë van die oorspronklike barokviole maak 'n historiese uitvoeringspraktyk moontlik wat die klankideale van die [[Barok]] nader bring. In die 18de en 19de eeu het die viool beduidende boukundige veranderinge ondergaan wat die klank beïnvloed het: veral 'n langer hals, wat skuiner na agter geplaas is as by vroeëre instrumente, swaarder snare en 'n sterker basbalk, wat 'n hoër snaarspanning as by viole met die ou mensuur moontlik gemaak het. Die meerderheid ou instrumente, insluitend baie beroemde viole van Stradivari, Guarneri, Amati en Stainer, het hierdie wysigings ondergaan en is dus in 'n beduidend ander toestand as toe hulle die hande van hul bouers verlaat het, ongetwyfeld met verskille in klank en reaksie.<ref>{{Cite web |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |first=Richard |last=Perras |access-date=2006-10-29}}</ref> Danksy die langer snare, die hoër snaarspanning en die gestrekte, konkawe strykstok het die volume toegeneem en sodoende aan die steeds groter wordende konsertsale en orkeste voldoen. Kritici voer egter aan dat die gewysigde bouvorm die klank harder en minder lieflik gemaak het. In Frankryk het veral Jean-Baptiste Vuillaume beslissende stukrag gegee deur hom met die Stradivari- en Guarneri-viole besig te hou. Dit is egter in hul huidige (gewysigde) toestand dat hierdie instrumente die standaard vir volmaaktheid in vioolbou en -klank gestel het, en vioolbouers oor die hele wêreld probeer so na as moontlik aan hierdie ideaal kom. Tot vandag toe is instrumente uit die sogenaamde Goue Era van die vioolbou, veral dié van Stradivari, Guarneri del Gesù en Montagnana, die instrumente wat deur sowel versamelaars as uitvoerende kunstenaars die meeste gesog word. Die huidige rekordbedrag wat vir 'n Stradivari-viool betaal is, is £9,8 miljoen (destyds US$15,9 miljoen), toe die instrument bekend as die ''Lady Blunt'' op 20 Junie 2011 deur Tarisio Auctions op 'n aanlyn veiling verkoop is.<ref>{{cite news | title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872 | work=BBC News | date=2011-06-21 | access-date=2011-06-21}}</ref> Goedkoop fabrieksviole was reeds aan die begin van die 19de eeu uit die Duitse en Franse vioolbousentrums beskikbaar. Die industriële vioolbou het sy oorsprong in 1887 in [[Nagoja]] (Japan) gehad met die stigting van ''Suzuki Violin Co. Ltd.'' deur Masakichi Suzuki (1859–1944), die vader van die vioolpedagoog Shinichi Suzuki. Sy onderneming het reeds na 'n kort aanloop meer as 1&nbsp;000 werknemers gehad en binne 'n maand tot 400 viole en 4&nbsp;000 strykstokke vervaardig. Hoewel die instrument sedert sy ontstaan nie wesenlik verander het nie, was daar dikwels pogings tot vormgewende en tegniese hervormings. So is destyds ryk versierde viole met ander ornamente gebou (byvoorbeeld met 'n mense- of leeukop in plaas van die krul), of instrumente van blik vir armer mense. Bekendheid het die Chanot-viool van 1819, die trapesiumvormige viole van Félix Savart en Johann Reiter (1908) en talle pogings van baie ander vooraanstaande vioolbouers verwerf. Die Belgiese vioolboukunstenaar Gauthier Louppe bou tans strykinstrumente in vorme wat aan Jugendstil herinner en deur besondere asimmetrieë 'n breër klankspektrum moontlik sou maak.<ref>{{cite web |url=http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |title=Bildbericht über Louppe-Geigen |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112080159/http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |archive-date=2008-11-12 |url-status=dead}}</ref> == Bou en werking == [[Lêer:Violinconsruction3.JPG|duimnael|regs|upright=1.8|Die bou van 'n viool]] [[Lêer:Violin Details.jpg|duimnael|regs|Drie kante van die klankkas: boblad, bodem en sy. Detailbeelde links: skroefkas en krul.]] [[Lêer:Violinschnitt.png|duimnael|regs|Deursnee van die klankkas van 'n viool (die kam behoort nie tot die klankkas nie)]] 'n Viool bestaan gewoonlik uit 'n boblad (die klankblad) van [[spar]]hout (veral Noorse spar), sye en 'n bodem van esdoringhout, twee eindblokke, 'n hals, 'n kam, 'n stemstok, vier snare en verskeie toebehore, opsioneel met inbegrip van 'n kenstuk, wat direk oor of links van die stertstuk vasgeklem kan word. 'n Kenmerkende eienskap van 'n vioolklankkas is sy uurglasagtige vorm en die welwing van die boblad en die bodem. Die uurglasvorm bestaan uit twee boonste rondings, twee onderste rondings en twee konkawe C-vormige middelrondings by die "middellyf", wat ruimte vir die strykstok laat. Die "stem" of klank van 'n viool hang af van sy vorm, die hout waarvan dit gemaak is, die diktegradering van sowel die boblad as die bodem, die lak wat die buitekant bedek, en die vaardigheid van die vioolbouer by al hierdie stappe. Die lak en veral die hout word met ouderdom steeds beter, wat die beperkte voorraad ou, goed geboude viole van beroemde vioolbouers baie gesog maak. === Klankkas === Die klankkas van die viool bestaan uit die boblad, die bodem en die sykrans. Saam vorm hulle 'n hol liggaam van ongeveer 35 tot 36&nbsp;cm lank wat as resonansiekas dien. ==== Boblad ==== Die boblad is die gewelfde boonste deel van sparhout waarin die twee f-gate gesny is. Dit word meestal uit twee gespieëlde dele gemaak wat in die middel aanmekaar gelym word. Daarna word die beoogde vorm met beitels en skawe uitgewerk, eers die buitenste en dan die binneste welwing.<ref>{{cite book |last=Schwabe |first=Conrad |title=Vogtland – Geige – Mensch: Aufschachteln – Schritt für Schritt = Vogtland Violins = Vogtlandské housle |location=Markneukirchen |year=2015 |isbn=978-3-00-048816-0}}</ref> Ideaal gesproke word "fynjarige" hout gebruik (waarvan die jaarringe dig en eweredig lê), wat op voedingsarme grond in hooggebergtestreke stadig gegroei het. Dit word in die eerste helfte van die winter gekap, wanneer daar so min sap as moontlik in die stam is, en daarna verskeie jare lank vir droging opgeberg, eers as stam en dan nog etlike jare in gesnyde toestand. Die voltooide boblad is onder die kam meestal 2,4 tot 3,5&nbsp;mm dik. Om die gepaste buigsaamheid te bereik, word styf hout dunner uitgewerk as sagte hout.<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, pp. 21 e.v.</ref> ==== Bodem ==== [[Lêer:Violinboden Woelben.jpg|duimnael|regs|Die "welwing" van die bodem van 'n viool]] Die bodem word meestal van esdoringhout gemaak (baie selde van [[populier]] of wilg) en word ook gewelf uitgesteek. Dit kan uit een stuk of uit twee aanmekaar gelymde dele bestaan, wat aan die spieëlsimmetriese houtnerf herkenbaar is. Die bodem en die sye word tipies van esdoringhout met 'n bypassende gestreepte tekening gemaak, wat as "vlam" of "tierstreep" bekend staan. ==== Sye ==== Die sye is die sydele van die klankkas en word met die bodem en die boblad verlym, in seldsame gevalle ook in die bodem ingelaat. Hulle bestaan meestal uit dieselfde hout as die bodem. Randinlegsels of "are" versier die rand van die boblad en die bodem. Dit is drie smal houtstroke wat naas mekaar lê en waarvan die buitenste twee dikwels swart gekleur is. Hulle word in 'n groef gelê en vasgelym. Buiten die versiering dien hulle om die rande van die boblad en die bodem, wat oor die sykrans uitsteek, te verstewig en bied hulle 'n mate van beskerming teen krake wat by die rand ontstaan. Dit laat die boblad ook meer onafhanklik van die sykrans buig. 'n Randinlegsel wat bloot op die boblad geverf is, is gewoonlik 'n teken van 'n minderwaardige instrument. ==== Binnekant ==== [[Lêer:Soundpost end.jpg|duimnael|regs|upright=0.55|Die stemstok, deur 'n f-gat gesien]] Enkele onderdele bevind hulle binne-in die klankkas. Die basbalk is 'n lys van sparhout wat effens skuins teenoor die nerfrigting loop en onder 'n ligte voorspanning teen die binnekant van die boblad gelym word. Dit verhoog sowel die anisotropie as die styfheid van die boblad. Die basbalk loop asimmetries onder die kamvoet aan die baskant. Die stemstok (ook die "siel" of "stem" genoem) en die presiese plasing daarvan beïnvloed en reguleer die klank van die viool aansienlik. Dit is 'n silindriese staaf van sparhout (ongeveer 6&nbsp;mm in deursnee) wat tussen die boblad en die bodem ingepas, maar nie vasgelym word nie, op 'n sorgvuldig gekose plek ongeveer drie millimeter onder die kamvoet teenoor die basbalk (die diskantvoet), wat dit help ondersteun. Dit beïnvloed ook die trillingsmodusse van die boblad en die bodem van die instrument. Boonste, onderste en hoekblokke asook dun voeringstroke binne-in die klankkas dien om die sye te verstewig. Die blokke is van sparhout, die voeringstroke van spar of wilg. === Hals en toets === Die hals word in 'n trapesiumvormige uitsparing van die klankkas gelym. Dit is ongeveer 13&nbsp;cm lank en word met die toets (ongeveer 27&nbsp;cm lank) verlym, wat ongeveer 14&nbsp;cm oor die klankkas uitsteek. Die hals is gewoonlik van esdoringhout met 'n vlamtekening wat by dié van die sye en die bodem pas. Die toets word meestal van fynporige [[ebbehout]] gemaak, wat besonder hard en slytvas is en ook weens sy skoonheid verkies word. Seldener, veral by eenvoudiger instrumente, word ander houtsoorte gebruik, byvoorbeeld [[peer]]boomhout, wat swart gekleur of geverf word om die voorkoms van die edeler ebbehout na te boots. Voordat ebbehout in Europa as grondstof beskikbaar was, is alle instrumente met toetse van vrugtebome se hout toegerus. Dié het deur herstelwerk en verbouings feitlik volledig van die instrumente verdwyn. Toetse word tot 'n bepaalde dwarskromming afgewerk en het 'n klein lengtegewyse holte, wat by die laer snare iets meer uitgesproke is, veral wanneer die instrument vir derm- of sintetiese snare bedoel is. Sommige ou viole (en sommige wat oud gemaak is om te lyk) het 'n ingeënte krul, wat aan 'n lymnaat tussen die skroefkas en die hals te herken is. By baie egte ou instrumente is die hals teen 'n effens groter hoek herplaas en met ongeveer een sentimeter verleng. Die halsenting maak dit moontlik om die oorspronklike krul van 'n barokviool te behou wanneer die hals aan moderne standaarde aangepas word. === Skroefkas en krul === [[Lêer:Violin peg strings.jpg|duimnael|links|upright=0.45|Krul en skroefkas, korrek besnaar]] Aan die boonste, smal ent van die toets is 'n saal, die bosaal van die viool. Daaroor loop die snare die skroefkas in. Hier bevind hulle die vier koniese stemskroewe waarmee die snare van die instrument gestem word. Weens die meganiese belasting tydens die stem bestaan die stemskroewe altyd uit hardehout, meestal ebbehout of palissander, seldener buksboom. Die stemskroewe is tapsgewys en pas in gate in die skroefkas, waar hulle deur die wrywing van hout op hout in plek gehou word; deur tydens die draai gepaste druk langs die as van die skroef uit te oefen, kan die speler die wrywing vergroot of verklein. Die skroefkas eindig in 'n krul (selde in 'n vroue- of leeukop). Dit is fyn gesnede hout wat gewoonlik die vorm van 'n slakkehuis het, waarvandaan die naam. Die krul is saam met ander boukundige besonderhede 'n belangrike herkenningsteken by die herkomsondersoek van ou instrumente. === Kam === [[Lêer:Violin bridge 2 views.jpg|duimnael|regs|Voor- en agteraansig van 'n vioolkam]] Die kam (of brug) van fynjarige esdoringhout word tussen die boblad en die snare ingesit. Dit is 'n presies gesnyde stuk hout wat sonder bevestiging op die boblad staan en deur die spanning van die snare wat daaroor loop, in die korrekte posisie gehou word. Dit vorm die onderste ankerpunt van die trillende lengte van die snare en dra hul trillings op die klankkas oor.<ref>{{cite web |url=http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |title=Helge Marsel, Geigen- und Gambenbau in Klagenfurt, Austria |date=2019-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205094013/http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |archive-date=2019-02-05 |url-status=dead |access-date=2019-02-05}}</ref> Die boonste kromming van die kam hou die snare in 'n boog op die regte hoogte bo die toets, sodat elkeen afsonderlik met die strykstok bespeel kan word. === Stertstuk === [[Lêer:Tailpieceandbridge.JPG|upright=0.7|duimnael|links|Nabyskoot van 'n stertstuk met 'n [[fleur-de-lis]]]] Die snare loop van die skroefkas oor die kam tot by die stertstuk. Dit behoort, net soos die stemskroewe, tot die speeltegnies noodsaaklike toerusting van die instrument, en daarom word om estetiese redes vir die stemskroewe en die stertstuk meestal dieselfde hout gekies. Die stertstuk anker die snare aan die onderste ronding van die viool deur middel van 'n staartdraad wat oor die ondersaal loop en om 'n eindknop van ebbehout lus (soms verwarrend die "eindpen" genoem, soos die tjello se pen), wat in 'n taps gat in die onderste blok pas. Die E-snaar het dikwels 'n fynstemmer, 'n hefboompie wat deur 'n klein skroef met die vingers gedraai word. Fynstemmers kan ook op die ander snare aangebring word, veral op studente-instrumente, en is soms in die stertstuk ingebou. Hulle stel die speler in staat om klein veranderinge aan die toonhoogte van 'n snaar te maak. === Snare === Snare is aanvanklik van skaapderm gemaak (algemeen bekend as "katderm", wat ondanks die naam nie van katte gekom het nie), of eenvoudig "derm", wat gerek, gedroog en gedraai is. In die vroeë jare van die 20ste eeu is snare van óf derm óf staal gemaak. Moderne snare kan van derm bestaan, wat met silwer- of aluminiumdraad omspin kan wees, van soliede [[staal]], gevlegte staal of verskeie sintetiese materiale soos Perlon, met verskillende metale omspin en soms met [[silwer]] geplateer. Die hoogste snaar (die ''chanterelle''), die E-snaar, is meestal onomspinde, gewone of geplateerde staaldraad. Dermsnare reageer sterker op veranderinge in temperatuur en humiditeit en is nie meer so algemeen soos vroeër nie, maar baie spelers gebruik hulle om 'n spesifieke klank te verkry, veral in die historiese uitvoeringspraktyk van [[Barokmusiek]]. Snare het gewoonlik 'n gekleurde [[sy]]omwikkeling aan albei ente, om die snaar (G-, D-, A- of E-snaar) te identifiseer en om wrywing teen die stemskroewe te bied. Snare het 'n beperkte lewensduur. Wanneer olie, vuil, korrosie en hars mettertyd ophoop, kan die massa van die snaar oor sy lengte ongelyk word. Afgesien van ooglopende dinge, soos 'n omwikkeling wat deur slytasie loskom, vervang spelers gewoonlik 'n snaar wanneer dit nie meer "suiwer" speel nie (met goeie intonasie op die flageolettone) en die gewenste toon, helderheid en intonasie verloor. Die lewensduur hang van die kwaliteit van die snaar en die speelintensiteit af. Die snare word in [[kwint]]e op die tone g – d¹ – a¹ – e² gestem. Die tabel toon die frekwensies van die snare by verskillende kamertone (sien ook [[#Stem|Stem]]). {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Snaar ! rowspan="2"| Toon/noot ! colspan="3"| Frekwensie by 'n kamertoon (a¹) van |- ! 443 Hz ! 442 Hz ! 440 Hz |- |style="text-align:left"| '''1''' (hoogste snaar) | '''e²''' | 664,50&nbsp;Hz | 663,00&nbsp;Hz | 660,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''2''' | '''a¹''' | 443,00&nbsp;Hz | 442,00&nbsp;Hz | 440,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''3''' | '''d¹''' | 295,33&nbsp;Hz | 294,67&nbsp;Hz | 293,33&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''4''' (laagste snaar) | '''g''' | 196,89&nbsp;Hz | 196,44&nbsp;Hz | 195,56&nbsp;Hz |} === Lym en lak === Die dele van die klankkas word aanmekaar gelym, daarna die hals aan die klankkas en dan die toets aan die hals. Hiervoor word beenlym (warm lym) of huidlym gebruik in plaas van gewone wit lym, om verskeie redes. Dit is wateroplosbaar en word by 'n temperatuur van ongeveer 50 tot 60&nbsp;°C sag, sodat 'n ervare vioolbouer die instrument sonder probleme uitmekaar kan haal sonder om die hout of die lak te beskadig. Huidlym kan 'n dunner las as die meeste ander lymsoorte maak en is omkeerbaar (bros genoeg om met sorgvuldig toegepaste krag te kraak en met warm water verwyderbaar) wanneer die instrument uitmekaar gehaal moet word. Omdat vars huidlym aan ou huidlym kleef, kan by die herstel van 'n las meer van die oorspronklike hout behoue bly; moderner lymsoorte moet heeltemal skoongemaak word voordat 'n nuwe las hou, wat gewoonlik meebring dat saam met die ou lym ook 'n bietjie hout afgeskraap word. Swakker, verdunde lym word gewoonlik gebruik om die boblad aan die sye en die bosaal aan die toets te bevestig, omdat algemene herstelwerk die verwydering van hierdie dele vereis. Die lak beskerm die hout van die instrument en bewaar sy trillingseienskappe. Dit kan die klank aansienlik beïnvloed, maar nie duidelik verbeter nie. 'n Onvakkundig aangebragte lak kan die klank van 'n instrument "doodmaak", dit wil sê die trillingsvermoë van die boblad sterk beperk. === Asimmetrie === Die viool lyk op die eerste gesig simmetries, maar dit is nie so nie. 'n Regs-links-asimmetrie is die duidelikste sigbaar aan die posisie van die kenstuk en die skouersteun, maar ook aan ander kenmerke: die posisie van die basbalk en die stemstok binne-in die klankkas, die verspringende plasing van die stemskroewe in die skroefkas, die besnaring met snare van verskillende dikte en die verskillende houtnerf aan die twee kante. Die rangskikking van die snare (die dikwels gebruikte E-snaar vir hoë tone bevind hom, vanuit die violis gesien, regs) is daarop afgestem dat die regterhand van die violis die strykstok hanteer. Die taak van die linkerhand tydens die spel is om die snare te gryp. Die viool word met die onderkaak (of die ken, na gewoonte) en die sleutelbeen- of skouerstreek vasgehou. Linkshandiges speel die viool gewoonlik op dieselfde manier as regshandiges. Daar word wel ook viole vir linkshandiges gebou, waarby die snare omgekeerd gerangskik is, maar tot dusver baie min.<ref>Andrea Hayek-Schwarz: [http://www.linkehand.at/wissenh.php ''Musizieren mit links – Musizierende Linkshänder_innen''] linkehand.at, 2012.</ref> Linkshandige viole is in orkeste gewoonlik nie welkom nie. Die rede is enersyds dat violiste wat langs mekaar sit, met hul instrumente of elmboë te na aan mekaar kan kom wanneer hulle spieëlbeeldig speel. Andersyds is eenvormige bewegings binne die stemgroepe van die orkes vir die toeskouer 'n esteties oortuigende gesig, wat 'n enkele violis wat anders stryk, sou versteur.<ref>[https://www.mittelbayerische.de/region/regensburg-land-nachrichten/orchester-moegen-keine-linkshaender-21364-art820736.html ''Orchester mögen keine Linkshänder''] mittelbayerische.de, 17 Augustus 2012; sien die laaste twee paragrawe van die artikel.</ref> In 2007 het die linkshandige violis Martial Gauthier, wat met die linkerhand stryk, in Cremona 'n lesing oor linkshandige vioolspel gehou.<ref>[https://www.nmz.de/artikel/war-paganini-linkshaender ''War Paganini Linkshänder? – Gedanken über ein Tabu-Thema der Streicherpädagogik''.] In: ''neue musikzeitung.'' 7/2007; besoek op 20 Julie 2016.</ref> === Toonomvang === [[Lêer:Range violin.svg|duimnael|regs|Toonomvang van die viool]] [[Lêer:Spectrumgstring.jpg|upright=1.15|duimnael|regs|Driedimensionele spektrumdiagram van die botone van 'n viool se G-snaar (voorgrond). Die toonhoogte wat ons hoor, is die piek by ongeveer 200&nbsp;Hz.]] Die stemming g – d¹ – a¹ – e² stem ooreen met G₃, D₄, A₄ en E₅ in wetenskaplike toonhoogtenotasie. Die laagste noot van 'n normaal gestemde viool is dus G₃, die G onder die middel-C (C₄). (By seldsame geleenthede kan die laagste snaar tot 'n kwart laer, na D₃, gestem word.) Die hoogste speelbare noot is minder duidelik omskryf: E₇, die E twee oktawe bo die los snaar (wat op E₅ gestem is), kan as 'n praktiese grens vir orkesvioolpartye beskou word,<ref>Piston, Walter (1955). ''Orchestration'', p. 45.</ref> maar dit is dikwels moontlik om hoër te speel, afhangende van die lengte van die toets en die vaardigheid van die violis. Nog hoër note (tot C₈) kan voortgebring word deur die snaar tot by die einde van die toets te gryp en/of deur kunsmatige flageolettone te gebruik. === Akoestiek === [[Lêer:Bowed violin string in slow motion.gif|duimnael|regs|Die Helmholtz-hoek wat heen en weer langs die snaar beweeg<ref>{{cite web |url=https://plus.maths.org/content/why-violin-so-hard-play |title=Why is the violin so hard to play? |author=Jim Woodhouse en Paul Galluzzo |date=2004-09-01 |access-date=2025-06-22}}</ref>]] Die gewelfde vorm, die dikte van die hout en sy fisiese eienskappe bepaal die klank van 'n viool. Patrone van die [[nodus (fisika)|nodusse]] wat deur sand of glinsters op die blaaie gevorm word wanneer dié by bepaalde frekwensies in trilling gebring word, sogenaamde Chladni-patrone, word soms deur vioolbouers gebruik om hul werk te kontroleer voordat hulle die instrument saamstel.<ref>{{Cite web|url=http://www.catgutacoustical.org/people/cmh/laird3.htm|title=Carleen Maley Hutchins' Work With Saunders|publisher=Violin Society of America|last=Laird|first=Paul R.|access-date=2008-09-26}}</ref> Vanweë die oppervlakstruktuur van die perdehaar, versterk deur die aanbring van hars (kolofonium), het die strykstokbehaarsel 'n hoë kleefkrag uit statiese [[wrywing]]. Wanneer die snaar met die aangelegde strykstok gestryk word, word dit daarom aanvanklik in die strykrigting meegeneem, totdat die terugstelkrag van die snaar groter word as die statiese wrywing tussen die stokhare en die snaar: die snaar skiet teen die strykrigting terug. By die korrekte keuse van strykplek, stryksnelheid en stokdruk word die snaar aan die einde van hierdie beweging weer deur die strykstok gegryp en opnuut meegeneem (die glip-kleef-effek), sodat die snaar voortdurend aangedryf tril. Hoeveel keer per sekonde hierdie proses hom herhaal, hang af van die frekwensie van die gespeelde toon, dit wil sê van die effektiewe snaarlengte. Die uitwyking van die aangedrewe punt van die snaar beskryf met verloop van tyd 'n elliptiese baan, met die langer as ongeveer in die strykrigting georiënteer. Die snaar self het 'n baie klein werkoppervlak en versit dus slegs 'n geringe hoeveelheid lug, te min om 'n toon voort te bring wat vir die menslike oor duidelik hoorbaar is. Die klankkas werk as 'n impedansie-omsetter. Deur die oordrag van die trillings van die snaar op die klankkas word die [[amplitude]] van die trillings wel aansienlik kleiner, maar die uitstralingsoppervlak word soveel vergroot dat 'n goeie koppeling met die lug en 'n vir die oor waarneembare toon ontstaan. Hierdie omsetting volg uiters komplekse patrone. Die kam, waarop die snaar rus, word aangedryf om die snaartrilling in die strykvlak te volg. Die boblad, waarop die kam rus, kan egter net loodreg op die strykvlak tril. Dit dwing die kam tot 'n skommelbeweging waarby die twee kamvoete die twee helftes van die boblad afwisselend belas en ontlas. By so 'n wipbeweging, waar die draai-as presies in die middel van die kam lê, sou die twee helftes van die boblad egter teen mekaar werk, wat met volumeverlies en klankveranderinge gepaard sou gaan. Dit word teengewerk deur onder die regter kamvoet 'n stafie – die stemstok – vas te klem. Dié belemmer eers die regter kamvoet, waardeur die draai-as van hierdie skommelbeweging na regs verskuif en byna al die werk (dié van die lae frekwensies) deur die linker kamvoet verrig word. Om 'n beter verspreiding van die trillings wat daar afgegee word oor die boblad te bereik, word boonop aan die onderkant van die boblad onder die linker kamvoet die basbalk onder spanning vasgelym, wat die linker kamvoet veral by hoë frekwensies belemmer, dit wil sê die draai-as verskuif vir dié frekwensies na links. Afhangende van die frekwensie van die gespeelde toon is die linker (lae frekwensies) of die regter (hoë frekwensies) kamvoet aktiewer, waardeur die trillings in die een geval meer deur die boblad (ondersteun deur die basbalk), in die ander deur die boblad en (oorgedra deur die stemstok) die bodem afgegee word. By lae frekwensies tril bodem en boblad dus teen mekaar, en die ingeslote lugvolume vorm 'n breëband-holteresonator wat klankuitstraling deur die f-gate bewerkstellig. === Groottes === [[Lêer:LembeyeLembeyon.jpg|duimnael|links|'n {{Frac|1|16}}-viool en 'n volgrootte ({{Frac|4|4}}) viool]] Buiten die standaard "volgrootte" ({{Frac|4|4}}) word viole ook in sogenaamde breukgroottes van {{Frac|7|8}}, {{Frac|3|4}}, {{Frac|1|2}}, {{Frac|1|4}}, {{Frac|1|8}}, {{Frac|1|10}}, {{Frac|1|16}}, {{Frac|1|32}} en selfs {{Frac|1|64}} gebou. Hierdie kleiner instrumente word algemeen deur jong spelers gebruik wie se vingers nie lank genoeg is om die korrekte posisies op volgrootte-instrumente te bereik nie. Die regte grootte van die instrument word gewoonlik volgens die armlengte bepaal.<ref>{{cite web |url=https://www.vionoble.de/violine-viola-cello-groesse-ermitteln/ |title=Die richtige Größe ermitteln für Geige: Bratsche: Cello |website=Violinoble.de |access-date=2022-06-13}}</ref> Hoewel die breukgroottes in 'n sekere sin met die afmetings van die instrumente verband hou, is hulle nie as letterlike beskrywings van die relatiewe verhoudings bedoel nie. 'n {{Frac|3|4}}-instrument is byvoorbeeld nie driekwart van die lengte van 'n volgrootte-instrument nie. Die lengte van die klankkas (sonder die hals) van 'n volgrootte- of {{Frac|4|4}}-viool is 356&nbsp;mm, en kleiner by sommige 17de-eeuse modelle. Die klankkas van 'n {{Frac|3|4}}-viool is 335&nbsp;mm lank en dié van 'n {{Frac|1|2}}-viool 310&nbsp;mm; 'n {{Frac|3|4}}-viool is dus net omtrent 6&nbsp;% kleiner as 'n "hele" en 'n {{Frac|1|2}}-viool net omtrent 12&nbsp;%. By die viool se naaste familielid, die altviool, word die grootte as klankkaslengte in sentimeter aangegee eerder as in breukgroottes. 'n Volgrootte-altviool is gemiddeld 40&nbsp;cm, maar elke volwassene bepaal self watter grootte altviool hy of sy gebruik. Soms gebruik 'n volwassene met 'n klein liggaamsbou 'n sogenaamde {{Frac|7|8}}-viool in plaas van 'n volgrootte-instrument. Hierdie instrumente, wat soms 'n "damesviool" genoem word, is effens korter as 'n volgrootte-viool, maar is geneig om hoëkwaliteit-instrumente te wees wat 'n klank kan voortbring wat met dié van goeie volgrootte-viole vergelykbaar is. Die groottes van vyfsnarige viole kan van dié van die normale viersnarige verskil. Die instrument wat in die vioolokted met die viool ooreenstem, is die mezzoviool, wat dieselfde as 'n viool gestem word, maar 'n effens langer klankkas het. Die snare van die mezzoviool is net so lank soos dié van die standaardviool. Hierdie instrument is nie in algemene gebruik nie.<ref>{{Cite web|url=https://nvfa.org/8tet.html|title=The New Violin Family|author=The New Violin Family Association, Inc|date=2020-04-04|website=The New Violin Family}}</ref> == Toebehore == === Kenstuk en skouersteun === Die kenstuk vergemaklik dit om die instrument tussen die ken en die skouer vas te hou en verhoed boonop dat vog van die vel die lak aantas, oplos en uiteindelik die hout op daardie plek toenemend verswak. Dit bestaan meestal uit ebbehout, word met spanskroewe aan die instrument vasgeklem en bevind hom tydens die spel tussen die instrument en die ken. Die skouersteun dien om die individuele anatomie van die speler tussen die liggaam en die instrument te vereffen. Veral die lengte van die nek asook die breedte en natuurlike stand van die skouers bepaal hoe die skouersteun gevorm moet wees. Dit word telkens onmiddellik voor die spel opnuut gemonteer. Jonger spelers wat met skouersteune sukkel, gebruik soms 'n spons met 'n rek in plaas daarvan. === Strykstok === [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|regs|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] 'n Viool word gewoonlik met 'n strykstok bespeel, wat bestaan uit 'n stok met 'n lint van perdehaar wat tussen die punt (kop) en die slof aan die teenoorgestelde ente gespan is. 'n Tipiese vioolstrykstok is in die geheel ongeveer 75&nbsp;cm lank en weeg 55 tot 65&nbsp;g. Altvioolstrykstokke is ongeveer 5&nbsp;mm korter en 10&nbsp;g swaarder. Belangrik is die gewigsverdeling: die swaartepunt moet 24 tot 25&nbsp;cm van die begin van die stok af lê (sonder die skroef gemeet).<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, p. 58.</ref> Die stok word meestal van [[Pernambuco|pernambukhout]] (ook bekend as Brasiliaanse hout) gemaak. Goeie pernambukhout het reguit gegroei met parallel lopende vesels; die stok kan besonder dun uitgewerk word en het ondanks die nodige stabiliteit die gewenste elastisiteit. Pernambukhout is dus besonder geskik vir hoëkwaliteit-strykstokke. Omdat die voorkoms van hierdie houtsoort beperk is, word dit moeiliker om goeie kwaliteite te bekom. Ander tradisionele materiale vir duurder stokke sluit slanghout in. Daarom word deesdae ook strykstokke van koolstofveselversterkte plastiek ("koolstofvesel") gebruik, op alle vlakke van vakmanskap, onder andere om by grensoorgange probleme met die [[Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora|CITES]]-verdrag te vermy; baie professionele musikante beskou hul klank- en speeltegniese eienskappe egter as nie gelykwaardig nie. Goedkoop strykstokke vir studente word van minder duur houtsoorte of van veselglas gemaak; sommige veselglas-studentestokke gebruik 'n plastiekhuls as greep en omwikkeling tegelyk. Aan die onderste ent van die stok is die slof van ebbehout, [[ivoor]] of skilpaddop, meestal versier met 'n ronde perlemoerinlegsel, die sogenaamde "oog". Suiwer metaalinlegwerk as versiering kom ook voor. By die slof is 'n skroef wat die hare stywer of losser maak. Net voor die slof beskerm 'n duimkussing van [[leer (stof)|leer]] (die greep) en 'n omwikkeling die stok en bied hulle 'n stewige houvas vir die speler se hand. Tradisionele omwikkelinge is van draad (dikwels silwer of versilwer), sy of [[balein]] ("walvisbeen", nou vervang deur afwisselende stroke bruin en swart plastiek). Tussen die slof en die punt van die stok word die stokhare gespan; dit word die behaarsel genoem. Afhangende van die dikte word ongeveer 150 tot 220 hare uit die stert van hingste van bepaalde perderasse gebruik, tradisioneel van 'n skimmelperd (wat oorwegend wit hare het). Sommige goedkoper strykstokke gebruik sintetiese vesel. Deur die skroef te draai word die hare gespan, en na elke speelsessie moet die hare weer ontspan word. Die hare bring die snare deur daaroor te stryk in trilling. Daarvoor moet die hare gereeld met vaste hars (kolofonium, 'n natuurlike boomhars) behandel word om dit effens klewerig te maak, wat bereik word deur die stok herhaaldelik oor 'n harsblok te stryk. Afhangende van die gebruik en die kwaliteit van die hare moet die behaarsel na twee maande tot uiterlik na 'n jaar vernuwe word. == Stem == [[Lêer:Violin - open strings notes.PNG|regs|duimnael|Die toonhoogtes van die los snare van 'n viool. Die nootname staan onder die notebalk en hul Franse solfège-ekwivalente daarbo: G = sol; D = re; A = la; E = mi. {{audio|Violin open strings.mid|Speel}}]] Viole word gestem deur die stemskroewe in die skroefkas onder die krul te draai of deur die fynstemmerskroewe by die stertstuk te verstel. Alle viole het stemskroewe; fynstemmers is opsioneel. Die meeste fynstemmers bestaan uit 'n metaalskroef wat 'n hefboom beweeg wat aan die ent van die snaar vas is. Hulle maak baie klein toonhoogteverstellings veel makliker as die stemskroewe. Deur 'n fynstemmer kloksgewys te draai, word die toon hoër (omdat die snaar onder groter spanning is), en antikloksgewys word dit laer (omdat die snaar onder minder spanning is). Fynstemmers op al vier snare is baie nuttig by snare met 'n staalkern, en sommige spelers gebruik dit ook met sintetiese snare. Omdat moderne E-snare van staal is, word vir dié snaar byna altyd 'n fynstemmer aangebring. Fynstemmers word nie met dermsnare gebruik nie, wat meer [[Young se modulus|elasties]] is as snare met 'n staal- of sintetiese kern en nie voldoende op die baie klein bewegings van fynstemmers reageer nie. Om 'n viool te stem, word die A-snaar eers op 'n standaardtoonhoogte gestem (gewoonlik A = 440&nbsp;[[hertz|Hz]]; orkeste in Duitsland en Oostenryk stem met 'n kamertoon van 443&nbsp;Hz, in Switserland oorwegend op 442&nbsp;Hz). Wanneer die viool saam met 'n instrument met vaste toonhoogte soos 'n [[klavier]] of [[trekklavier]] speel, word dit na die ooreenstemmende noot op daardie instrument gestem en nie na enige ander stemverwysing nie. Die hobo is gewoonlik die instrument waarna orkeste met viole stem, aangesien sy klank deurdringend is en bo die ander houtblasers uit gehoor kan word. Die ander snare word dan in intervalle van reine kwinte teen mekaar gestem deur hulle paarsgewys te stryk. Vir solospel word soms 'n effens hoër stemming gebruik om die instrument 'n helderder klank te gee; omgekeerd word Barokmusiek soms met laer stemminge gespeel om die klank van die viool sagter te maak. Na die stem kan die kam van die instrument nagegaan word om te verseker dat dit reguit staan en tussen die binneste kepe van die f-gate gesentreer is; 'n skewe kam kan die klank van 'n andersins goed geboude viool aansienlik beïnvloed. Na lang gebruik kan die stemskroewe en hul gate verslyt raak, sodat die skroewe onder spanning makliker glip. 'n Glippende stemskroef laat die toonhoogte van die snaar effens daal, of, as die skroef heeltemal los raak, laat die snaar sy spanning heeltemal verloor. 'n Viool waarvan die stemskroewe glip, moet deur 'n vioolbouer of vioolhersteller herstel word. Stemskroefsmeer, gereeld gebruik, kan die intrede van sulke slytasie vertraag terwyl dit die skroewe glad laat draai. Die stemming G–D–A–E word vir die meeste vioolmusiek gebruik, insluitend klassieke musiek, jazz en volksmusiek. Ander stemminge word soms gebruik; die G-snaar kan byvoorbeeld tot A opgestem word. Die gebruik van nie-standaardstemminge in klassieke musiek staan as ''[[scordatura]]'' bekend; in sommige volksmusiekstyle word dit kruisstemming genoem. Een beroemde voorbeeld van scordatura in die klassieke musiek is [[Camille Saint-Saëns]] se ''Danse macabre'', waar die E-snaar van die soloviool na E♭ verlaag word om 'n spookagtige dissonansie aan die komposisie te verleen. Ander voorbeelde is die derde deel van ''Contrasts'' van [[Béla Bartók]], waar die E-snaar na E♭ en die G-snaar na G♯ gestem word, [[Niccolò Paganini]] se Eerste Vioolkonsert, waar al vier snare 'n halftoon hoër gestem moet word, en die Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber, waarin elke deel 'n ander scordatura-stemming het. In die Indiese klassieke en ligte musiek word die viool in die Suid-Indiese styl waarskynlik op D♯–A♯–D♯–A♯ gestem. Aangesien daar in die Indiese klassieke musiek geen begrip van absolute toonhoogte is nie, kan musikante enige gerieflike stemming gebruik om hierdie relatiewe intervalle tussen die snare te behou. Nog 'n algemene stemming met hierdie intervalle is B♭–F–B♭–F, wat met Sa–Pa–Sa–Pa in die Indiese karnatiese klassieke styl ooreenstem. In die Noord-Indiese Hindoestaanse styl is die stemming gewoonlik Pa–Sa–Pa–Sa in plaas van Sa–Pa–Sa–Pa, wat byvoorbeeld met F–B♭–F–B♭ kan ooreenstem. In die Iranse klassieke musiek en ligte musiek het die viool in elke ''dastgah'' 'n ander stemming;<ref>Edith Gerson-Kiwi: ''The Persian Doctrine of Dastga-Composition. A phenomenological study in the musical modes.'' Israel Music Institute, Tel Aviv 1963, p. 15.</ref> dit word waarskynlik op E–A–E–A in Dastgāh-e Esfahan gestem, in Dastgāh-e Šur op E–A–D–E en E–A–E–E, en in Dastgāh-e Māhur op E–A–D–A. In die Arabiese klassieke musiek word die A- en E-snaar 'n heeltoon verlaag, dit wil sê G–D–G–D, om die spel van Arabiese ''maqams'' te vergemaklik, veral dié met kwarttone. Hoewel die meeste viole vier snare het, is daar viole met bykomende snare, sommige met soveel as sewe. Sewe word algemeen as die maksimum aantal snare beskou wat op 'n strykinstrument prakties is; met meer as sewe snare sou dit onmoontlik wees om enige bepaalde binnesnaar afsonderlik met die strykstok te bespeel. Viole met sewe snare is baie skaars. Die ekstra snare op sulke viole is gewoonlik laer as die G-snaar en word gewoonlik (van die hoogste bygevoegde snaar na die laagste) op C, F en B♭ gestem. As die speellengte van die instrument, dit wil sê die snaarlengte van die bosaal tot die kam, gelyk is aan dié van 'n gewone volgrootte-viool (effens minder as 33&nbsp;cm), kan dit met reg 'n viool genoem word. Sommige van hierdie instrumente is ietwat langer en moet as altviole beskou word. Viole met vyf of meer snare word tipies in jazz of volksmusiek gebruik. Sommige spesiaal gemaakte instrumente het ekstra snare wat nie gestryk word nie, maar deur die trillings van die gestrykte snare meeklink. == Speeltegniek == === Houding === [[Lêer:Man Playing Violin on Bench at Park.jpg|duimnael|upright=0.75|'n Man speel viool op 'n parkbank]] Die viool word sittend of staande bespeel. Soliste (of hulle alleen, met 'n klavier of met 'n orkes speel) speel meestal staande, tensy 'n fisieke gestremdheid dit verhoed, soos in die geval van [[Itzhak Perlman]]. In die orkes en in kamermusiek word daar daarenteen gewoonlik sittend gespeel. In die 2000's en 2010's het sommige orkeste wat Barokmusiek uitvoer (soos die Freiburger Barockorchester) al hul violiste en altvioliste, solo en ensemble, staande laat speel. Die viool rus aan die linkerkant op die skouer en bors van die violis en word, afhangende van die houding of draai van die kop, deur die linkerkant van die onderkaak, soms deur die ken, op die kenstuk vasgehou en deur die linkerskouer ondersteun, dikwels met behulp van 'n skouersteun. Die kaak en die skouer moet die viool stewig genoeg vashou sodat dit stabiel bly wanneer die linkerhand van 'n hoë posisie ('n hoë noot ver op die toets) na 'n lae (nader aan die skroefkas) beweeg. In die Indiese houding word die stabiliteit van die viool verseker deur die krul wat op die sy van die voet rus. Van die linkerhand word die duim gebruik om die hals te omvat of as hulp vir bepaalde greeptegnieke. Al die ander vingers speel uitsluitlik op die snare om die gewenste tone vas te lê. Afhangende van die skool neem die linkerhand ook 'n ondersteunende of vashoufunksie van die instrument oor. Die regterhand hanteer die strykstok, waarmee die snare meestal tussen die einde van die toets en die kam gestryk word, in moderne komposisies deels ook agter die kam. Dit word die kontakpunt genoem. Vir die wisselende volume, die klankkleure, die presisie van die artikulasie, die legatospel en meer is dit beslissend met watter kombinasie van gewig, snelheid, kontakpunt (na aan die kam, na aan die toets of tussenin) en kanteling van die stokhare die snare aangeraak word. Hoewel onderwysers die wesenlike belang van 'n goeie houding beklemtoon, sowel ter wille van die kwaliteit van die spel as om die kans op oorbelastingsbeserings te verminder, verskil advies oor wat 'n goeie houding is en hoe dit bereik word in die besonderhede. Almal dring egter aan op die belang van 'n natuurlike, ontspanne posisie sonder spanning of styfheid. Wat byna universeel aanbeveel word, is om die linkerpols reguit (of baie naby daaraan) te hou sodat die vingers van die linkerhand vry kan beweeg en die kans op besering verminder word, en om albei skouers in 'n natuurlike, ontspanne posisie te hou en te vermy om enige van hulle oordrewe op te trek. Dit sou, soos enige ander onnodige spanning, die bewegingsvryheid beperk en die risiko van besering verhoog. 'n Krom houding kan goeie spel belemmer omdat dit die liggaam uit balans bring en die skouers laat optrek. Nog 'n teken van ongesonde spanning is pyn in die linkerhand, wat op te veel druk by die vashou van die viool dui. === Linkerhand en toonhoogte === [[Lêer:Violin first position fingering chart.svg|regs|upright=1.35|duimnael|Vingersettings in die eerste posisie. Hierdie diagram toon net die note van die eerste posisie; daar is hoër note buite dié wat aangedui word.]] [[Lêer:Geigengrifftabelle.svg|duimnael|regs|Greeptabel vir alle toonsoorte]] Die linkerhand bepaal die klinkende lengte van die snaar, en dus die toonhoogte, deur dit met die vingerpunte teen die toets te "gryp" (vas te druk), wat verskillende toonhoogtes voortbring. Aangesien die viool geen frette het om die snare af te stop nie, soos gebruiklik by die [[kitaar]], moet die speler presies weet waar om die vingers op die snare te plaas om met goeie intonasie (suiwer) te speel. Beginners speel los snare en die laagste posisie, naaste aan die bosaal. Studente begin dikwels met relatief maklike toonsoorte, soos A-majeur en G-majeur, en leer toonlere en eenvoudige melodieë. Deur toonlere en arpeggio's te oefen en die gehoor op te lei, "vind" die linkerhand van die violis die note uiteindelik intuïtief deur spiergeheue. Beginners maak soms gebruik van [[kleefband|kleefbandjies]] op die toets vir die korrekte plasing van die linkerhandvingers, maar laat die bandjies gewoonlik gou staan wanneer hulle vorder. Nog 'n algemene merktegniek gebruik kolletjies [[korrigeervloeistof]] op die toets, wat binne 'n paar weke se gereelde oefening afslyt. Hierdie praktyk word ongelukkig soms in plaas van voldoende gehooropleiding gebruik, sodat die plasing van die vingers deur die oog en nie deur die oor gelei word nie. Veral in die vroeë stadiums van die leerproses is die sogenaamde "klinkende tone" nuttig. Daar is nege sulke note in die eerste posisie, waar 'n gegrypte noot 'n unisoon of oktaaf met 'n ander (los) snaar klink en dié laat meeresoneer. Studente gebruik hierdie klinkende tone dikwels om die intonasie van die gegrypte noot te kontroleer deur te luister of dit met die los snaar harmonieer. Wanneer die gegrypte toonhoogte "A" op die G-snaar gespeel word, kan die violis byvoorbeeld terselfdertyd die los D-snaar speel om die intonasie van die gegrypte "A" te toets. As die "A" suiwer is, behoort die "A" en die los D-snaar 'n harmonieuse reine kwart voort te bring. Viole word in reine kwinte gestem, soos al die orkesstrykers (viool, altviool, tjello) behalwe die kontrabas, wat in reine kwarte gestem word. Elke daaropvolgende noot word gegryp op die toonhoogte wat die speler as die harmonieuste ervaar; wanneer 'n violis onbegeleid speel, "speel hy nie konsekwent in óf die getempereerde óf die natuurlike [reine] toonleer nie, maar neig in die geheel om by die Pythagorese toonleer aan te sluit."<ref>Seashore, Carl (1938). ''Psychology of Music'', p. 224. Aangehaal in Kolinski, Mieczyslaw (somer–herfs 1959). "A New Equidistant 12-Tone Temperament", p. 210, ''Journal of the American Musicological Society'', vol. 12, nr. 2/3, pp. 210–214.</ref> Wanneer violiste in 'n [[strykkwartet]] of 'n strykorkes speel, "versoet" die strykers gewoonlik hul stemming om by die toonsoort te pas waarin hulle speel. Wanneer daar saam met 'n instrument met gelykswewende stemming gespeel word, soos 'n klavier, pas vaardige violiste hul stemming by die gelykswewende stemming van die klavier aan om dissonante note te vermy. Die vingers word in die [[musieknotasie]], soos in bladmusiek en etudeboeke, konvensioneel van 1 (wysvinger) tot 4 (pinkie) genommer. Veral in leeruitgawes van vioolmusiek kan syfers bo die note aandui watter vinger gebruik moet word, met ''0'' of ''O'' vir 'n los snaar. Die diagram regs toon die rangskikking van die note wat in die eerste posisie bereik kan word. Wat nie op hierdie diagram gewys word nie, is hoe die afstande tussen die nootposisies kleiner word hoe hoër (in toonhoogte) die vingers van die bosaal af beweeg. Die balke aan die kante van die diagram stel die gebruiklike moontlikhede vir beginners se kleefbandjies voor, by die 1ste, hoë 2de, 3de en 4de vinger. ==== Posisies ==== Die plasing van die linkerhand op die toets word deur "posisies" gekenmerk. Die eerste posisie, waar die meeste beginners begin (hoewel sommige metodes in die derde posisie begin), is die posisie wat die meeste in strykmusiek gebruik word. Musiek wat vir beginnende jeugorkeste gekomponeer is, is dikwels meestal in die eerste posisie. Die laagste noot wat in hierdie posisie in standaardstemming beskikbaar is, is 'n los G₃; die hoogste noot in die eerste posisie word met die vierde vinger op die E-snaar gespeel en klink as B₅. Deur die hand op die hals op te skuif, neem die eerste vinger die plek van die tweede vinger in, wat die speler in die ''tweede posisie'' bring. Deur die eerste vinger die eerste-posisie-plek van die derde vinger te laat inneem, kom die speler in die ''derde posisie'', en so voorts. 'n Verandering van posisie, met die gepaardgaande beweging van die hand, word 'n ''posisiewisseling'' genoem, en doeltreffende posisiewisselings met behoud van suiwer intonasie en 'n gladde legato (verbonde) klank is 'n sleutelelement van die tegniek op alle vlakke. Dikwels word 'n "gidsvinger" gebruik: die laaste vinger wat 'n noot in die ou posisie gespeel het, raak tydens die wisseling voortdurend liggies aan die snaar om op sy korrekte plek in die nuwe posisie uit te kom. In elementêre wisselingsoefeninge word die "gidsvinger" dikwels hoorbaar gemaak terwyl dit op of af langs die snaar gly, sodat die speler die korrekte plasing op die gehoor kan vaslê. Buite hierdie oefeninge behoort dit selde hoorbaar te wees (tensy die speler bewustelik 'n portamento-effek om uitdrukkingsredes toepas). Tydens 'n wisseling in lae posisies beweeg die duim van die linkerhand op of af langs die hals van die instrument om in dieselfde posisie relatief tot die vingers te bly (hoewel die beweging van die duim effens voor of effens na die beweging van die vingers kan plaasvind). In sulke posisies word die duim dikwels as 'n "anker" beskou waarvan die plek bepaal in watter posisie die speler is. In baie hoë posisies kan die duim nie met die vingers meebeweeg nie, omdat die klankkas van die instrument in die pad kom. In plaas daarvan beweeg die duim om die hals van die instrument om by die punt te sit waar die hals die regterronding van die klankkas ontmoet, en bly daar terwyl die vingers tussen die hoë posisies beweeg. 'n Noot wat buite die normale omvang van 'n posisie gespeel word, sonder wisseling, word 'n ''strekking'' genoem. In die derde posisie op die A-snaar sit die hand byvoorbeeld natuurlik met die eerste vinger op D en die vierde op G of G♯. Om die eerste vinger terug na 'n C♯ te strek, of die vierde vinger op na 'n A, vorm 'n strekking. Strekkings word algemeen gebruik waar een of twee note effens buite 'n andersins stewige posisie lê, en het die voordeel dat hulle minder opvallend is as 'n wisseling of 'n snaaroorgang. Die laagste posisie op die viool word die "halwe posisie" genoem. In hierdie posisie is die eerste vinger op 'n "lae eerste-posisie"-noot, byvoorbeeld B♭ op die A-snaar, en die vierde vinger in 'n afwaartse strekking vanaf sy gewone posisie, byvoorbeeld D op die A-snaar, met die ander twee vingers na behoefte tussenin geplaas. Aangesien die posisie van die duim in die "halwe posisie" tipies dieselfde is as in die eerste posisie, kan dit beter as 'n agterwaartse strekking van die hele hand as as 'n egte posisie beskou word. Die bogrens van die viool se omvang word grootliks deur die vaardigheid van die speler bepaal, wat maklik meer as twee oktawe op 'n enkele snaar en vier oktawe op die instrument as geheel kan speel. Posisiename word meestal vir die laer posisies en in metodeboeke en etudes gebruik; om dié rede hoor 'n mens selde verwysings na iets hoër as die sewende posisie. Die hoogste posisie is prakties gesproke die 13de. Baie hoë posisies is om twee redes 'n besondere tegniese uitdaging. Eerstens word die verskil in ligging van die verskillende note in hoë posisies veel kleiner, wat die note moeiliker maak om te vind en in sommige gevalle op die gehoor te onderskei. Tweedens is die veel korter klinkende lengte van die snaar in baie hoë posisies 'n uitdaging vir die regterarm en die strykstok om die instrument doeltreffend te laat klink. Hoe fyner (en duurder) 'n instrument, hoe beter kan dit 'n goeie toon tot bo aan die toets, by die hoogste toonhoogtes op die E-snaar, volhou. Alle note (behalwe dié onder die los D) kan op meer as een snaar gespeel word. Dit is 'n standaardontwerpkenmerk van snaarinstrumente, wat egter van die klavier verskil, wat vir elk van sy 88 note net een plek het. Die noot van die los A op die viool kan byvoorbeeld as die los A gespeel word, of op die D-snaar (in die eerste tot vierde posisie) of selfs op die G-snaar (baie hoog op, in die sesde tot negende posisie). Elke snaar het 'n ander [[toonkleur]], vanweë die verskillende gewigte (diktes) van die snare en die resonansies van ander los snare. Die G-snaar word byvoorbeeld dikwels beskou as 'n baie volle, klankryke klank te hê wat besonder gepas is vir laat-Romantiese musiek. Dit word dikwels in die musiek aangedui met die merk ''sul G'' of ''IV'' ('n Romeinse syfer wat aandui dat op die vierde snaar gespeel moet word; volgens konvensie word die snare van die dunste, hoogste (I) tot die laagste (IV) genommer). Selfs sonder uitdruklike aanwysings in die partituur sal 'n gevorderde violis na eie oordeel en artistieke aanvoeling kies op watter snaar bepaalde note of passasies gespeel word. Wanneer 'n passasie op 'n lae snaar en in 'n hoër posisie gespeel word, hoewel dit op 'n hoër snaar gemakliker gespeel sou kon word, dien dit ook om 'n besondere klankkleur voort te bring. ==== Los snare ==== As 'n snaar gestryk of getokkel word sonder dat 'n vinger dit gryp, word dit 'n ''los snaar'' genoem. Dit gee 'n ander klank as 'n gegrypte snaar, aangesien die snaar by die bosaal vryer tril as onder 'n vinger. Verder is dit onmoontlik om vibrato ten volle op 'n los snaar te gebruik (hoewel 'n gedeeltelike effek verkry kan word deur 'n noot 'n oktaaf hoër op 'n aangrensende snaar te gryp en dié te laat vibreer, wat 'n element van vibrato in die botone inbring). In die klassieke tradisie gebruik violiste dikwels 'n snaaroorgang of posisiewisseling om die verandering van toonkleur wat 'n los snaar meebring, te vermy, tensy die komponis dit aandui. Dit geld veral vir die los E, wat dikwels as hard van klank beskou word. Daar is egter ook situasies waar 'n los snaar spesifiek vir artistieke effek gekies kan word. Dit kom voor in klassieke musiek wat die bourdon van 'n [[orrel]] naboots (soos J.S. Bach in sy Partita in E vir soloviool bereik het), in ''fiddle''-musiek (byvoorbeeld ''Hoedown'') of waar stappe om die los snaar te vermy musikaal onvanpas is (byvoorbeeld in Barokmusiek, waar posisiewisselings minder gebruiklik was). In vinnige passasies van toonlere of arpeggio's kan 'n los E-snaar eenvoudig gerieflikheidshalwe gebruik word as die noot nie tyd het om uit te klink en 'n harde toonkleur te ontwikkel nie. In volksmusiek, ''fiddle''-musiek en ander tradisionele musiekgenres word los snare algemeen om hul resonante toonkleur gebruik. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n gegrypte noot op 'n aangrensende snaar te speel, lewer 'n [[doedelsak]]agtige bourdon, wat komponiste dikwels ter nabootsing van volksmusiek gebruik. Soms is die twee note identies (byvoorbeeld 'n gegrypte A op die D-snaar teen die los A-snaar), wat 'n klinkende soort ''fiddle''-klank gee. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n identiese gegrypte noot te speel, kan ook vereis word wanneer meer volume nodig is, veral in orkesspel. Sommige klassieke vioolpartye het note waarvoor die komponis die violis vra om 'n los snaar te speel, weens die spesifieke klankkarakter wat 'n los snaar skep. ==== Dubbelgrepe, akkoorde en bourdons ==== 'n Dubbelgreep is wanneer twee afsonderlike snare deur die vingers gegryp en gelyktydig gestryk word, wat twee deurlopende tone voortbring (tipiese intervalle sluit tertse, kwarte, kwinte, sekstes en oktawe in). Dubbelgrepe kan in enige posisie aangedui word, hoewel die wydste interval wat natuurlik in een posisie as dubbelgreep gespeel kan word, 'n oktaaf is (met die wysvinger op die laer snaar en die pinkie op die hoër snaar). Nietemin word in gevorderde repertoire soms dubbelgrepe van desiemes of selfs meer vereis, wat 'n gestrekte linkerhandposisie met uitgestrekte vingers tot gevolg het. Die term "dubbelgreep" word dikwels ook gebruik vir die laat klink van 'n los snaar saam met 'n gegrypte noot, hoewel net een vinger 'n snaar gryp. Met die tegniek van die dubbelgreep kan dus tweestemmig gespeel word. Waar drie of vier gelyktydige note aangedui word, "verdeel" die violis gewoonlik die akkoord: drie- of vierstemmige akkoorde word normaalweg gearpeggieer, deur die onderste een of twee note eerste te speel en onmiddellik na die boonste een of twee note voort te gaan, waarby die natuurlike resonansie van die instrument 'n effek voortbring soortgelyk aan asof al vier note gelyktydig geklink het. In sommige omstandighede is 'n "drievoudige greep" moontlik, waar drie note oor drie snare gelyktydig klink. Die strykstok raak nie van nature drie snare tegelyk nie, maar met voldoende stoksnelheid en druk, wanneer die violis 'n drienoot-akkoord "breek", kan die stokhare tydelik oor drie snare gebuig word sodat elkeen gelyktydig klink. Dit word met 'n swaar streek bereik, tipies naby die slof en met die stok op 'n sekere afstand van die kam, en bring 'n harde, aggressiewe toon voort. Dit is so moontlik om drienoot-akkoorde van kort duur, ook verskeie ná mekaar, sonder arpeggio te speel, sodat daar werklik drie stemme gelyktydig klink. Vierstemmige spel sonder arpeggio kan net met 'n spesiaal gekonstrueerde ronde strykstok verwesenlik word. Dubbelgrepe in die orkes word soms ''divisi'' gemerk en tussen die spelers verdeel, sodat een deel van die musikante die laer noot en 'n ander deel die hoër noot speel. Dubbelgrepe (en ''divisi'') kom algemeen in orkesrepertoire voor wanneer die viole begeleiding speel en 'n ander instrument of groep die melodie speel. In sommige genres van die historiese uitvoeringspraktyk (gewoonlik van Barokmusiek en vroeër) word nóg verdeelde akkoorde nóg drievoudige grepe as gepas beskou; sommige violiste arpeggieer alle akkoorde (insluitend gewone dubbelgrepe) deur al die note of die meeste daarvan afsonderlik te speel asof hulle as 'n gebonde figuur geskryf is. Met die ontwikkeling van moderne viole het drievoudige grepe egter natuurliker geword, omdat die kam minder gekrom is. In sommige musiekstyle kan 'n aangehoue bourdon op 'n los snaar gespeel word tydens 'n passasie wat hoofsaaklik op 'n aangrensende snaar geskryf is, om 'n basiese begeleiding te bied. Dit kom meer in volkstradisies as in die klassieke musiek voor. ==== Vibrato ==== [[Lêer:MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv|duimnael|Kyoko Yonemoto speel [[Niccolò Paganini|Paganini]] se Caprice nr. 24 op 'n viool]] [[Lêer:Peter Bissing.png|duimnael|regs|Petrowitsch Bissing was 'n onderwyser in vibratometodiek op die viool<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9-EqAAAAYAAJ&q=PETROWITCH+BISSING&pg=RA2-PA52|publisher=Jacobs' Band Monthly, Volume 4|page=52|year=1919|access-date=16 November 2012|title=The Violin|first=Louis|last=Eaton}}</ref> en het 'n boek met die titel ''Cultivation of the Violin Vibrato Tone'' gepubliseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IwhLMgEACAAJ|title=Cultivation of the Violin Vibrato Tone|first=Petrowitsch|last=Bissing|publisher=Central States Music Publishing Company|access-date=16 November 2012}}</ref>]] Vibrato is 'n tegniek van die linkerhand en -arm waarby die toonhoogte van 'n noot subtiel in 'n polsende ritme wissel. Hoewel verskillende dele van die hand of arm by die beweging betrokke kan wees, is die resultaat 'n beweging van die vingerpunt wat 'n geringe verandering in die trillende snaarlengte meebring, wat 'n golwing in die toonhoogte veroorsaak. Die meeste violiste ossilleer onder die noot, dit wil sê laer in toonhoogte as die eintlike noot, wanneer hulle vibrato gebruik, omdat geglo word dat die waarneming die hoogste toonhoogte in 'n wisselende klank bevoordeel.<ref>{{Cite book|title=String Builder, Book 3: Teacher's Manual |last=Applebaum |first=Samuel |year=1957 |publisher=Alfred Publishing |location=New York |isbn=978-0-7579-3056-0 |page=4 }}. "Now we will discipline the shaking of the left hand in the following manner: Shake the wrist slowly and evenly in 8th notes. Start from the original position and for the second 8th note the wrist is to move backward (toward the scroll). Do this in triplets, dotted 8ths and 16ths, and 16th notes. A week or two later, the vibrato may be started on the Violin. ... The procedure will be as follows: 1. Roll the finger tip from this upright position on the note, to slightly below the pitch of this note."</ref> Vibrato doen min of niks om 'n onsuiwer noot te verbloem; met ander woorde, verkeerd toegepaste vibrato is 'n slegte plaasvervanger vir goeie intonasie. Toonlere en ander oefeninge wat op intonasie gerig is, word tipies sonder vibrato gespeel om die werk makliker en doeltreffender te maak. Musiekstudente word dikwels geleer dat vibrato veronderstel word tensy dit anders in die musiek aangedui is. Dit kan 'n struikelblok wees vir 'n klassiek opgeleide violis wat in 'n styl wil speel wat min of geen vibrato gebruik, soos Barokmusiek in historiese styl en baie tradisionele ''fiddle''-style. Vibrato kan deur 'n gepaste kombinasie van vinger-, pols- en armbewegings voortgebring word. Deur die vingerpunt van die grypende vinger liggies heen en weer te rol, ontstaan vingervibrato. Een metode, ''handvibrato'' (of ''polsvibrato''), behels dat die hand by die pols heen en weer gekantel word om die ossillasie te bewerkstellig. 'n Ander metode, ''armvibrato'', moduleer die toonhoogte deur beweging van die hele onderarm by die elmboog met 'n vaste pols. 'n Kombinasie van hierdie tegnieke stel 'n speler in staat om 'n groot verskeidenheid klankeffekte voort te bring. Die "wanneer", "waarvoor" en "hoeveel" van vibrato is artistieke kwessies van styl en smaak, waarby verskillende onderwysers, musiekskole en musiekstyle verskillende vibratostyle verkies. Oordrewe vibrato kan byvoorbeeld hinderlik word. Akoesties gesproke het die interessantheid wat vibrato aan die klank toevoeg te doen met die manier waarop die mengsel van botone<ref>{{Cite web|url=http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207150243/http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |url-status=dead |archive-date=7 Februarie 2010 |title=The psychoacoustic secret of vibrato |first=Martin |last=Schleske |access-date=11 Februarie 2010 |quote=Accordingly, the sound level of each harmonic will have a periodically fluctuating value due to the vibrato.}}</ref> (of toonkleur) en die rigtingpatroon van die klankuitstraling met veranderinge in toonhoogte verander. Deur die klank ritmies na verskillende dele van die vertrek te "rig",<ref>{{Cite web | last=Curtin | first=Joseph | title=Weinreich and Directional Tone Colour | url=http://www.josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | date=April 2000 | work=Strad Magazine | access-date=23 Mei 2009 | quote=In the case of string instruments, however, not only are they strongly directional, but the pattern of their directionality changes very rapidly with frequency. If you think of that pattern at a given frequency as beacons of sound, like the quills of a porcupine, then even the slight changes in pitch created by vibrato can cause those quills to be continually undulating. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090529062722/http://josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | archive-date=29 Mei 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://knutsacoustics.com/files/weinreich,-g.-directional-tone-color-jasa-1997.pdf |title=Directional tone color |last=Weinreich |first=Gabriel |date=16 Desember 1996 |publisher=Acoustical Society of America |quote=The effect can be visualized in terms of a number of highly directional sound beacons, all of which the vibrato causes to undulate back and forth in a coherent and highly organized fashion. It is obvious that such a phenomenon will help immensely in fusing sounds of the differently directed partials into a single auditory stream; one may even speculate that it is a reason why vibrato is used so universally by violinists—as compared to wind players, from the sound of whose instruments directional tone color is generally absent.}}</ref> voeg vibrato 'n "glans" of "lewendigheid" by die klank van 'n goed geboude viool. Vibrato word grootliks aan die oordeel van die violis oorgelaat. Verskillende soorte vibrato bring verskillende stemminge in 'n stuk, en die wisselende grade en style van vibrato is dikwels kenmerke wat by bekende violiste uitstaan. ==== Vibratotriller ==== 'n Vibrato-agtige beweging kan soms gebruik word om 'n vinnige [[triller]]effek te skep. Om hierdie effek uit te voer, word die vinger bo die vinger wat die noot gryp, net effens van die snaar af geplaas (stewig teen die grypende vinger gedruk) en 'n vibratobeweging uitgevoer. Die tweede vinger raak met elke ossillasie liggies aan die snaar bo die laer vinger, sodat die toonhoogte ossilleer op 'n manier wat soos 'n mengsel van wye vibrato en 'n baie vinnige triller klink. Dit gee 'n minder duidelike oorgang tussen die hoër en die laer noot en word gewoonlik as interpretatiewe keuse toegepas. Hierdie trillertegniek werk net goed vir halftoontrillers of trillers in hoë posisies (waar die afstand tussen die note kleiner is), aangesien dit vereis dat die trillende vinger en die vinger daaronder aan mekaar raak, wat die afstand wat getrill kan word, beperk. In baie hoë posisies, waar die trilafstand kleiner as die breedte van die vinger is, kan 'n vibratotriller die enigste opsie vir trillereffekte wees. ==== Flageolettone ==== [[Lêer:Violin sounds and techniques.ogg|duimnael|regs|Vioolklanke en -tegnieke: los snare (arco en pizzicato); A-majeur-toonleer (arco en pizzicato); begin van 'n A-majeur-toonleer met vibrato; A-majeur-toonleer col legno gespeel; natuurlike flageolettone van 'n A, E en 'n A; kunsmatige flageolet van A₇; flageolet-glissando op die A-snaar]] Deur die snaar liggies met 'n vingerpunt by 'n [[nodus (fisika)|nodus]] aan te raak, sonder om die snaar heeltemal vas te druk, en die snaar dan te tokkel of te stryk, ontstaan flageolettone (harmonieke of botone). In plaas van die normale toon klink 'n hoër noot. Daardeur word die grondfrekwensie gedemp en tril net die ooreenstemmende botone (byvoorbeeld die dubbele of drievoudige frekwensie wanneer die vinger by die helfte of by 'n derde van die snaarlengte geplaas word). Daar ontstaan fluitagtige tone. Elke nodus lê by 'n heeltallige deling van die snaar, byvoorbeeld halfpad of 'n derde langs die lengte van die snaar. 'n Instrument wat goed reageer, laat talle moontlike flageoletnodusse langs die lengte van die snaar klink. Flageolettone word in die musiek óf met 'n sirkeltjie bo die noot wat die toonhoogte van die flageolet bepaal, óf met ruitvormige nootkoppe aangedui. Daar is twee soorte: ''natuurlike flageolettone'' en ''kunsmatige flageolettone'' (ook ''valse flageolettone'' genoem). Natuurlike flageolettone word op 'n los snaar gespeel. Die toonhoogte van die los snaar wanneer dit getokkel of gestryk word, word die grondfrekwensie genoem. Flageolettone word ook ''botone'' of ''deeltone'' genoem. Hulle kom voor by heeltallige veelvoude van die grondtoon, wat die eerste harmoniek genoem word. Die tweede harmoniek is die eerste botoon (die oktaaf bo die los snaar), die derde harmoniek is die tweede botoon, en so voorts. Die tweede harmoniek lê in die middel van die snaar en klink 'n oktaaf hoër as die toonhoogte van die snaar. Die derde harmoniek verdeel die snaar in derdes en klink 'n oktaaf en 'n kwint bo die grondtoon, en die vierde harmoniek verdeel die snaar in kwarte en klink twee oktawe bo die eerste. Die klank van die tweede harmoniek is die helderste van almal, omdat dit 'n gemeenskaplike nodus met al die daaropvolgende ewe harmonieke (4de, 6de, ens.) het. Die derde en die daaropvolgende onewe harmonieke is moeiliker om te speel, omdat hulle die snaar in 'n onewe aantal trillende dele verdeel en nie so baie nodusse met ander harmonieke deel nie. Kunsmatige flageolettone is moeiliker om voort te bring as natuurlike, aangesien hulle behels dat die snaar gegryp én 'n flageolet op die gegrypte noot gespeel word. Met die ''oktaafraam'' (die normale afstand tussen die eerste en die vierde vinger in enige gegewe posisie) en die vierde vinger wat die snaar 'n kwart bo die gegrypte noot net aanraak, ontstaan die vierde harmoniek, twee oktawe bo die gegrypte noot. Vingerplasing en -druk, asook stoksnelheid, -druk en kontakpunt, is almal wesenlik om die gewenste flageolet te laat klink. Boonop moet in passasies met verskillende note as valse flageolettone die afstand tussen die grypende vinger en die flageoletvinger voortdurend verander, aangesien die afstand tussen die note oor die lengte van die snaar verander. Die ''flageoletvinger'' kan die snaar ook 'n groot terts bo die vasgedrukte noot aanraak (die vyfde harmoniek), of 'n kwint hoër ('n derde harmoniek). Hierdie flageolettone word minder algemeen gebruik; in die geval van die groot terts moet sowel die gegrypte noot as die aangeraakte noot effens hoog gespeel word, anders spreek die flageolet nie so geredelik aan nie. In die geval van die kwint is die strekking groter as wat vir baie violiste gemaklik is. In die algemene repertoire word breuke kleiner as 'n sesde nie gebruik nie. Verdelings tot 'n agtste word egter soms gebruik, en met 'n goeie instrument en 'n vaardige speler is verdelings so klein as 'n twaalfde moontlik. Daar is 'n paar boeke wat uitsluitlik aan die studie van vioolflageolettone gewy is. Twee omvattende werke is Henryk Heller se sewedelige ''Theory of Harmonics'', in 1928 deur Simrock gepubliseer, en Michelangelo Abbado se vyfdelige ''Tecnica dei suoni armonici'', in 1934 deur Ricordi gepubliseer. Uitgebreide passasies in kunsmatige flageolettone kom in die virtuose vioolliteratuur voor, veral van die 19de en vroeë 20ste eeu. Twee opvallende voorbeelde hiervan is 'n hele gedeelte van Vittorio Monti se ''Csárdás'' en 'n passasie omtrent in die middel van die derde deel van [[Pjotr Tsjaikofski]] se Vioolkonsert. 'n Gedeelte van die derde deel van Paganini se Vioolkonsert nr. 1 bestaan uit dubbelgreeptertse in flageolettone. Wanneer snare verslyt, vuil en oud is, is die flageolettone moontlik nie meer suiwer in toonhoogte nie. Om dié rede vervang violiste hul snare gereeld. === Regterhand en klankkleur === Die snare kan laat klink word deur die hare van die strykstok, wat in die regterhand gehou word, daaroor te trek (''arco'') of deur hulle te tokkel (''pizzicato''), meestal met die regterhand. In sommige gevalle tokkel die violis snare met die linkerhand. Dit word gedoen om oorgange van pizzicato na arco te vergemaklik, en dit word ook in sommige virtuose vertoonstukke gebruik. Linkerhand-pizzicato word gewoonlik op los snare gedoen. Pizzicato word op al die instrumente van die vioolfamilie gebruik; die sistematiese studie van gevorderde pizzicatotegnieke is egter die verste ontwikkel in die jazzkontrabas, 'n styl waarin die instrument byna uitsluitlik getokkel word. Die regterarm, -hand en strykstok en die stoksnelheid is verantwoordelik vir toonkwaliteit, [[ritme]], [[dinamika (musiek)|dinamika]], artikulasie en die meeste (maar nie alle) veranderinge in [[toonkleur]]. Die speler trek die strykstok oor die snaar, wat die snaar laat tril en 'n aangehoue toon voortbring. Die natuurlike tekstuur van die perdehaar en die klewerigheid van die hars help die stok om die snaar te "gryp", en wanneer die stok oor die snaar getrek word, laat dit die snaar 'n toon klink. Stryk kan gebruik word om lang aangehoue note of melodieë voort te bring. In 'n strykersgroep kan 'n noot eindeloos volgehou lyk as die spelers in die groep op verskillende tye van strykrigting verander. Die strykstok kan ook gebruik word om kort, skerp nootjies te speel, soos herhaalde note, toonlere en arpeggio's, wat in baie musiekstyle 'n stuwende ritme verskaf. ==== Stryktegnieke ==== Die wesenlikste deel van die stryktegniek is die greep van die strykstok. Gewoonlik is die duim gebuig in die klein ruimte tussen die slof en die omwikkeling van die stok. Die ander vingers is ietwat eweredig oor die bokant van die stok verspreid. Die pinkie is gekrul, met die vingerpunt op die hout naas die skroef. Die viool bring harder note voort met groter stoksnelheid of meer gewig op die snaar. Die twee metodes is nie gelykwaardig nie, omdat hulle verskillende toonkleure voortbring; om op die snaar af te druk, is geneig om 'n harder, intenser klank te gee. 'n Harder klank kan ook verkry word deur die stok nader aan die kam te plaas. Die kontakpunt waar die stok die snaar kruis, beïnvloed ook die toonkleur. Om naby die kam te speel (''sul ponticello'') gee 'n intenser klank as gewoonlik en beklemtoon die hoër harmonieke, terwyl om met die stok oor die einde van die toets te speel (''sul tasto'') 'n delikate, eteriese klank gee wat die [[grondtoon]] beklemtoon. Shinichi Suzuki het die kontakpunt die "[[Fritz Kreisler|Kreisler]]-snelweg" genoem; 'n mens kan die verskillende kontakpunte as "bane" op die snelweg beskou. Die klankkleur kan dus deur die manier van stokvoering verreikend beïnvloed word: deur die mees uiteenlopende stryksnelhede by 'n baie veranderlike stokdruk, maar ook deur die plek van die stryk (nader aan die kam of nader aan die toets). Verskillende maniere van aanslag met die strykstok bring verskillende artikulasies voort. Daar is baie stryktegnieke wat elke speelstyl moontlik maak. Baie onderwysers, spelers en orkeste bestee baie tyd aan die ontwikkeling van tegnieke en die skep van 'n eenvormige tegniek binne die groep. Hierdie tegnieke sluit in legato-stryk ('n gladde, verbonde, aangehoue klank wat vir melodieë geskik is), ''collé'' en 'n verskeidenheid strykwyses wat korter note voortbring, waaronder ricochet, ''sautillé'', ''martelé'', ''spiccato'' en staccato. ==== Pizzicato ==== 'n Noot wat in die geskrewe musiek ''pizz.'' (afkorting vir ''pizzicato'') gemerk is, moet gespeel word deur die snaar met 'n vinger van die regterhand te tokkel in plaas van te stryk. (Die wysvinger word hier die meeste gebruik.) Soms word in orkespartye of virtuose solomusiek waar die stokhand besig is (of vir vertoon-effek) ''linkerhand-pizzicato'' aangedui met 'n + (plusteken) onder of bo die noot. By linkerhand-pizzicato word twee vingers op die snaar geplaas; die een (gewoonlik die wys- of middelvinger) word op die korrekte noot geplaas, en die ander (gewoonlik die ring- of pinkvinger) bo die noot. Die hoër vinger tokkel dan die snaar terwyl die laer een bly lê, wat die korrekte toonhoogte voortbring. Deur die krag van die tokkel te vergroot, kan die volume van die noot verhoog word. Pizzicato word in orkeswerke en in solo-vertoonstukke gebruik. In orkespartye moet violiste dikwels baie vinnig van arco na pizzicato oorskakel, en omgekeerd. ==== Col legno ==== 'n Aanduiding ''col legno'' ([[Italiaans]] vir "met die hout") in die geskrewe musiek vereis dat die snaar of snare met die stok van die strykstok geslaan word in plaas van dat die hare van die stok oor die snare getrek word. Hierdie stryktegniek word betreklik selde gebruik en lewer 'n gedempte, perkussiewe klank. Die spookagtige kwaliteit van 'n vioolgroep wat ''col legno'' speel, word in sommige simfoniese stukke benut, veral in die "Heksedans" van die laaste deel van [[Hector Berlioz]] se ''Symphonie fantastique''. Saint-Saëns se simfoniese gedig ''Danse macabre'' laat die strykersgroep die ''col legno''-tegniek gebruik om die klank van dansende geraamtes na te boots. "Mars" uit Gustav Holst se ''The Planets'' gebruik ''col legno'' om 'n herhaalde ritme in 5/4-tydmaat te speel. [[Benjamin Britten]] se ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' vereis dit in die "[[slaginstrument|Perkussie]]"-variasie. [[Dmitri Sjostakowitsj]] gebruik dit in sy Veertiende Simfonie in die deel "In die Santé-gevangenis". Sommige violiste maak egter beswaar teen hierdie speelwyse, omdat dit die afwerking kan beskadig en die waarde van 'n goeie strykstok kan verminder, maar die meeste van hulle maak 'n kompromie deur minstens vir die duur van die betrokke passasie 'n goedkoop strykstok te gebruik. ==== Détaché, martelé en tremolo ==== ''Détaché'' is 'n gladde en egalige streek waarby die stoksnelheid en -gewig van die begin van die streek tot die einde dieselfde bly.<ref>{{Cite journal|last=Fischer|first=Simon|date=1999|title=Detache|journal=Strad|volume=110|pages=638|via=Music Index}}</ref> ''Martelé'', letterlik "gehamer", is 'n sterk geaksentueerde effek wat voortgebring word deur elke streek kragtig en plotseling los te laat. Martelé kan in enige deel van die stok gespeel word en word in die geskrewe musiek soms met 'n pylpunt aangedui. Tremolo is die baie vinnige herhaling (tipies van 'n enkele noot, maar soms van meer note), gewoonlik by die punt van die stok gespeel. Tremolo word met drie kort, skuins strepies deur die steel van die noot aangedui en word dikwels as klankeffek in orkesmusiek gebruik, veral in die Romantiese tydperk (1800–1910) en in operamusiek. ==== Demper ==== [[Lêer:Two mutes.jpg|duimnael|links|'n Geïmproviseerde wasgoedpen-demper en 'n rubber-oefendemper]] Deur 'n klein toestelletjie van metaal, rubber, leer of hout, 'n ''demper'' of ''sordino'', op die kam van die viool te plaas of daarteen aan te skuif (na gelang van die konstruksie), verkry 'n mens 'n sagter, ronder toon met minder hoorbare botone; die klank van 'n hele orkesstrykersgroep wat met dempers speel, het 'n gedempte karakter. Die demper verminder die trillingsamplitude van die kam en beperk sy eiefrekwensie; die gebruikte materiaal en die massa van die demper bepaal in watter mate die verskeidenheid klankkleure en die volume van die viool verminder word. Die resultaat is 'n gewild verminderde toon wat as "nasaal" of "gesluier" beskryf word. Die demper verander dus sowel die volume as die toonkleur van 'n viool. Die konvensionele Italiaanse aanduidings vir die gebruik van die demper is ''con sord.'' of ''con sordino'' ("met demper"), ''senza sord.'' ("sonder demper") en ''via sord.'' ("demper af"). Groter dempers van metaal, rubber of hout is algemeen beskikbaar en staan as ''oefendempers'' of ''hoteldempers'' bekend. Sulke dempers word gewoonlik nie by uitvoerings gebruik nie, maar om die klank van die viool in oefenruimtes soos hotelkamers te smoor. (Vir oefendoeleindes is daar ook die stomme viool, 'n viool sonder klankkas.) Sommige komponiste het oefendempers vir 'n spesiale effek gebruik, byvoorbeeld [[Luciano Berio]] aan die einde van sy ''Sequenza VIII'' vir soloviool. === Dinamika === By die linkeroor van die violis bereik die viool in ''ff'' ([[dinamika (musiek)|fortissimo]]) piekwaardes van meer as 110&nbsp;dB.<ref>''Safe and Sound''. Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin. Dortmund 2010, p. 24.</ref> Die dinamiese omvang van die instrument is redelik gebalanseerd. Op 6,5&nbsp;meter afstand is die klankpeil in ''pp'' ongeveer 43–45&nbsp;dB, terwyl in ''ff'' op dieselfde afstand ongeveer 73–80&nbsp;dB bereik word. === Toonsoorte === Nie alle toonsoorte is op die viool ewe goed uitvoerbaar nie. Toonsoorte waarin dikwels los snare gestryk word, is betreklik maklik om te speel. Die toonsoort beïnvloed ook die klank. In die Duitse uitgawe van die instrumentasieleer van [[Hector Berlioz]], deur [[Richard Strauss]] bewerk, staan daaroor: "Die viole skitter en speel gemakliker in die toonsoorte wat hulle die gebruik van die los snare toelaat."<ref name="Berlioz/Strauss"/> Berlioz het die toekenning van moeilikheidsgrade en klankkwaliteite aan toonsoorte wat op die viool gespeel word, tot die uiterste gevoer deur vir elke afsonderlike toonsoort aanduidings te probeer gee. In sy tabelle van 19 majeur- en 19 mineurtoonsoorte staan byvoorbeeld dat As-majeur "nie baie moeilik" is om te speel nie en "sag, gesluier, baie edel" klink; e-mineur is "maklik" om te speel en klink "skreeuend, gewoon". Sommige toonsoorte het Berlioz "byna onuitvoerbaar" genoem, enkeles selfs "onuitvoerbaar".<ref name="Berlioz/Strauss">[[Hector Berlioz]]: ''Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes.'' Schonenberger, Parys 1844, hier p. 33, [https://archive.org/details/grandtraitdins1843berl archive.org].<br />Duitse uitgawe: ''Instrumentationslehre von Hector Berlioz. Ergänzt und revidiert von Richard Strauss.'' Twee bande. Edition Peters, Leipzig 1905; hier band 1, pp. 61 e.v., [https://archive.org/details/instrumentations01berl archive.org].</ref> == Pedagogiek == Vioolspel kan reeds op 'n baie vroeë kinderleeftyd aangeleer word. Pedagoë is van mening dat 'n so vroeg moontlike begin, ongeveer op die ouderdom van drie tot ses jaar, in beginsel voordelig en vir 'n suksesvolle loopbaan sterk aan te beveel is. Daarom bestaan daar talle "kindervriendelike" vioolmetodes. 'n So vroeg moontlike begin met vioolspel is 'n vaste bestanddeel van die Suzuki-metode, genoem na sy ontwikkelaar Shinichi Suzuki. Vir die vroeë begin met klein hande en kort arms bestaan daar aangepaste instrumente in breukgroottes (sien [[#Groottes|Groottes]]). As 'n belangrike pedagogiese werk geld [[Leopold Mozart]] se ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' van 1756. Mozart se vioolmetode is een van die belangrike bronne vir die studie van die historiese uitvoeringspraktyk. Nog vroeëre leerwerke stam uit die Baroktyd; so het Daniel Merck, Michel Corrette en Francesco Geminiani hulle vir die vioolpedagogiek verdienstelik gemaak. Giuseppe Tartini het in sy ''L'arte dell'arco'', wat 50 etudes bevat, die eerste leerwerk oor die stokvoering geskryf. [[Georg Philipp Telemann]] het vir sy leerlinge die "Metodiese sonates" geskep, waarin die stadige dele boonop met barokke versiering uitgeskryf is. Moderner en sistematiese leerwerke het in die vroeë 19de eeu in Frankryk ontstaan, na die stigting van die Paryse Konservatorium. Enkele vooraanstaande outeurs van sulke werke is Pierre Rode, Pierre Baillot, Rodolphe Kreutzer, Charles-Auguste de Bériot, Jacques Féréol Mazas en in Duitsland Louis Spohr. In die 20ste eeu speel veral die publikasies van Carl Flesch en Ivan Galamian 'n uitstaande rol. == Gebruik in musiek == [[Lêer:PalacioReal Stradivarius1.jpg|duimnael|regs|Stradivari-viool in die Koninklike Paleis van Madrid]] Die viool is nou met die ontwikkeling van die Europese musiek van die nuwe tyd verbonde en is dienooreenkomstig ryk met literatuur bedeel. Hier kan net 'n kort oorsig van sy veelsydige take gegee word. === Klassieke musiek === [[Lêer:Telemann - 2violin Sonata 1-1.ogg|duimnael|regs|'n [[Sonate]] vir twee viole van die Barokkomponis [[Georg Philipp Telemann|Telemann]]. As 'n betreklik tipiese Barokvioolkomposisie sou dit oorspronklik waarskynlik met minder vibrato uitgevoer gewees het.]] [[Lêer:Meditation from Thais - Bomsori Kim.opus|duimnael|regs|Die ''Méditation'' uit Massenet se opera ''Thaïs''. Die baie legato-speelstyl, met oorvloedige gebruik van portamento, rubato en vibrato en van die hoër registers van die instrument, is tipies van die vioolspel in die laat-Romantiese tydperk.]] Sedert die [[Barok]] is die viool om verskeie redes een van die belangrikste van alle instrumente in die klassieke musiek. Die toon van die viool staan bo ander instrumente uit, wat dit geskik maak om 'n melodielyn te speel. In die hande van 'n goeie speler is die viool uiters behendig en kan dit vinnige en moeilike reekse note uitvoer. Bekende violiste sluit in [[Hilary Hahn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en, meer onlangs, TwoSet Violin en Chloe Chua. ==== Solo- en konsertwerke ==== Belangrike werke vir soloviool (sonder begeleiding) was daar in die Baroktyd by die vleet; genoem kan word die 16 Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber vir viool in [[scordatura]] en die ses Sonates en Partitas vir soloviool van [[Johann Sebastian Bach]]. Hier is veral met dubbelgrepe die moontlikheid ten volle benut om op een viool verskeie stemme te laat klink. In die Klassisisme en die Romantiek was hierdie genre (net soos solowerke vir ander instrumente, afgesien van [[klavier]] of [[orrel]]) minder verbreid, hoewel dit in die 24 Caprices van [[Niccolò Paganini]] 'n verdere hoogtepunt bereik het. In die 20ste eeu het dit met die Solosonate van [[Béla Bartók|Bartók]], werke van [[Igor Strawinski|Strawinski]] en veral [[Eugène Ysaÿe]] 'n nuwe verbreiding beleef. Die eerste [[concerto|instrumentale konserte]] het aanvanklik ontwikkel uit die tydelike na vore tree van die konsertmeester uit die Barokse strykorkes (sien ook concerto grosso). Gou het die eerste as sodanig verklaarde vioolkonserte ontstaan, soos dié van Giuseppe Torelli, [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] of Bach. Al drie groot Weense Klassici het vioolkonserte geskryf, so ook die belangrike Romantiese meesters (Paganini, Louis Spohr, [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Antonín Dvořák|Dvořák]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]], [[Henryk Wieniawski|Wieniawski]], [[Henri Vieuxtemps|Vieuxtemps]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Max Bruch|Bruch]], [[Aleksander K. Glazoenof|Glazoenof]]) en baie latere komponiste soos [[Jean Sibelius|Sibelius]], [[Edward Elgar|Elgar]], Korngold, Bartók, [[Benjamin Britten|Britten]], [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], [[Alban Berg|Berg]], Strawinski, [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] en [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]]. Vanaf die einde van die 19de eeu is enkele werke vir soloviool met orkesbegeleiding gekomponeer wat formeel vryer was en hulle van die suiwer ''konsert''-genre wou onderskei, soos die ''Symphonie espagnole'' van Édouard Lalo, [[Maurice Ravel|Ravel]] se "sigeuner"-rapsodie ''Tzigane'', die ''Poème'' van [[Ernest Chausson|Chausson]] of ''The Lark Ascending'' van [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]]. ==== Kamermusiek ==== Byna geen werk van die stryker- of gemengde kamermusiek kom sonder viool of viole klaar nie. Die belangrikste genres is die vioolsonate, die triosonate, die stryktrio, die klaviertrio, die [[strykkwartet]], die klavierkwartet, die strykkwintet en die stryksekstet. In baie van hierdie besettings het die viool die belangrikste melodiestem. Sy dikwels konsertante take laat dit daarby die spreekwoordelike "eerste viool" speel. 'n Strykkwartet het, soos die orkes, partye vir eerste en tweede viool, asook 'n altvioolparty en 'n basinstrument, soos die tjello of, selde, die kontrabas. ==== Orkes ==== [[Lêer:Maximilian Pilzer (IMSO pp09).jpg|duimnael|regs|Konsertmeester van die New Yorkse Filharmoniese Orkes (1917)]] Viole maak 'n groot deel van 'n [[simfonie-orkes|orkes]] uit en word gewoonlik in twee groepe verdeel, bekend as die eerste en die tweede viole. Sedert die Baroktyd is daar in die orkes (soos in die strykkwartet) twee verskillende vioolpartye, wat meestal ''koraal'' beset is, dit wil sê deur verskeie spelers. Komponiste ken die melodie dikwels aan die eerste viole toe, tipies 'n moeiliker party wat hoër posisies gebruik. Die tweede viole speel daarenteen harmonie, begeleidingspatrone of die melodie 'n oktaaf laer as die eerste viole. In 'n groot besette Romantiese [[simfonie]] speel in die algemeen 16 eerste en 14 tweede viole, soms meer. Albei groepe word gewoonlik deur een of meer stemleiers aan die voorste lessenaar gelei. Heel voor in die eerste vioolgroep sit die eerste konsertmeester, wat soms solo's moet speel en 'n besondere verantwoordelikheid vir die hele orkes draag. Die uitdrukking "die eerste viool speel", in die sin van "bepaal wat gedoen moet word", verwys na die konsertmeester van die klassieke orkesordening, wat as stemleier die toon vir die ander violiste aangegee het (net so "die tweede viool speel" in die sin van "jou na ander moet skik, 'n ondergeskikte rol speel"). === Dansmusiek === In samehang met die solistiese loopbaan van die viool in die hofmusiek van die 17de eeu het dit die toonaangewende instrument by die begeleiding van danse geword. Balletmeesters het viool gespeel en die dansmeesterviool (pochette) gebruik om geselskapsdanse in te studeer. Deur die opkoms van die burgerlike dans in die 18de eeu het baie dansorkeste ontstaan wat in die kern uit twee viole (met bas) bestaan het. Die eerste het die melodie gespeel, die tweede het ritmes en akkoorde bygevoeg. Nog op die hoogtepunt van die Weense dansmusiek in die tyd van die [[Biedermeier]], met Joseph Lanner of [[Johann Strauss I|Johann Strauss (vader)]], het hulle die kern van die dansorkeste gevorm, en baie danselemente het in die konsertmusiek weerklink. [[Johann Strauss II|Johann Strauss (seun)]] is nog as kapelmeester met sy viool afgebeeld, hoewel hy hom toenemend op dirigeer en komponeer toegespits het. === Volksmusiek === [[Lêer:Anders Zorn - Hins Anders (1904).jpg|duimnael|Die Sweedse volksvioolspeler Hins Anders Ersson, deur Anders Zorn geskilder, 1904]] [[Lêer:Fiddler from Hungary.jpg|duimnael|Vioolspeler uit Hongarye]] Soos baie ander instrumente wat in die klassieke musiek gebruik word, stam die viool van verre voorouers af wat vir [[volksmusiek]] gebruik is. Na 'n fase van intensiewe ontwikkeling in die laat [[Renaissance]], grootliks in Italië, het die viool (in volume, toon en behendigheid) soveel verbeter dat dit nie net 'n baie belangrike instrument in die kunsmusiek geword het nie, maar ook baie aantreklik vir volksmusikante was, en uiteindelik baie wyd verspreid geraak het, waar dit soms vroeëre strykinstrumente verdring het. Etnomusikoloë het sy wydverspreide gebruik in Europa, Asië en die Amerikas waargeneem. Wanneer die viool as volksinstrument gespeel word, word dit in Engels gewoonlik 'n ''fiddle'' genoem (hoewel die term ''fiddle'' informeel gebruik kan word ongeag die musiekgenre), en dit word onderskei van die historiese vedel, wat 'n voorloper van die viool is. Wêreldwyd is daar verskeie snaarinstrumente, soos die draailier en die Apache-viool, wat ook ''fiddles'' genoem word. Volksvioolmusiek verskil van die klassieke daarin dat die wysies algemeen as dansmusiek beskou word<ref name="OKHistory">{{cite web |url=http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=FI001|title=Fiddling|last=Harris |first=Rodger |publisher=The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|date=2009|website=okhistory.org|access-date=9 Februarie 2018}}</ref> en dat verskeie tegnieke gebruik word, soos bourdons, "shuffles" en versierings wat eie aan bepaalde style is. In baie volksmusiektradisies word die wysies nie neergeskryf nie, maar deur opeenvolgende geslagte musikante gememoriseer en oorgedra<ref name="OKHistory" /> in wat as die mondelinge tradisie bekend staan. Baie ''old-time''-stukke vereis kruisstemming, dit wil sê ander stemminge as die standaard GDAE. Sommige spelers van Amerikaanse volksvioolstyle (soos bluegrass of ''old-time'') laat die bokant van hul kam tot 'n effens platter kromming sny, wat tegnieke soos die "double shuffle" minder veeleisend vir die stokarm maak, aangesien dit die bewegingsomvang verminder wat nodig is om tussen dubbelgrepe op verskillende snaarpare af te wissel. Volksvioolspelers wat snare met 'n soliede staalkern gebruik, verkies moontlik 'n stertstuk met fynstemmers op al vier snare in plaas van die enkele fynstemmer op die E-snaar wat baie klassieke spelers gebruik. Die viool is in talle variante 'n tipiese instrument van die tradisionele musiek in onder andere [[Ierland]], [[Wallis]] (''ffidil''), [[Skotland]], [[Frankryk]], die Alpelande, [[Noorweë]] ([[Hardangerviool]]), [[Swede]], [[Pole]] (''skrzypce podwiązane'' in plaas van die ''mazanki'' wat in die 19de eeu gebruik is), [[Hongarye]], [[Roemenië]] (''vioară''), [[Slowakye]] (''husle''), [[Litaue]] (''smuikas''), [[Estland]] (''viiul'') en [[Griekeland]] (''violi''). === Jazz === Die vroegste verwysings na jazzuitvoerings met die viool as solo-instrument is uit die eerste dekades van die 20ste eeu gedokumenteer. Joe Venuti, een van die eerste jazzvioliste, is bekend vir sy werk met die kitaarspeler Eddie Lang in die 1920's. Sedertdien was daar baie improviserende violiste, waaronder Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Eddie South, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake, Adam Taubitz, Leroy Jenkins, Didier Lockwood en Jean-Luc Ponty. Hoewel hulle nie primêr jazzvioliste is nie, het Darol Anger en Mark O'Connor 'n groot deel van hul loopbane aan jazz gewy. Die Switsers-Kubaanse violis Yilian Cañizares meng jazz met Kubaanse musiek.<ref name="NZZ">{{Cite news |url= http://www.nzz.ch/zuerich/zuercher_kultur/die-gunst-der-goetter-1.18150997 |title = Die Sängerin und Geigerin Yilian Cañizares in Moods |newspaper=[[Neue Zürcher Zeitung]] | date = 16 September 2013 | access-date = 12 Junie 2015}}</ref> Viole kom ook voor in ensembles wat orkesagtergronde vir baie jazzopnames verskaf. In die tango-orkes en in "sigeuner"-orkeste speel die viool eweneens 'n belangrike rol. In 'n [[big band]] ([[Engels]]; groot musiekgroep) word 'n viool selde gespeel. Deur die gebruik van 'n elektriese viool kan die viool egter goed in die big band geïntegreer word, waar dit selfs as solo-instrument bo die blaserstemme uit kan speel. Met 'n vervormer kan die klank van die viool sterk gevarieer word, van 'n "klassieke klank" tot volledige vervorming soos by 'n elektriese kitaar. === Populêre musiek, rock en metal === [[Lêer:Lindsey Stirling.jpg|duimnael|regs|Lindsey Stirling tree by TEDx Berkeley op, 2012]] Tot minstens die 1970's het die meeste soorte populêre musiek strykersgroepe gebruik. Hulle is dwarsdeur die 1920's en vroeë 1930's uitgebreid in die populêre musiek gebruik. Met die opkoms van die swingmusiek, van 1935 tot 1945, is die strykersklank egter dikwels gebruik om die volheid van die big band-musiek aan te vul. Na die swing-era, van die laat 1940's tot die middel 1950's, het strykers in die tradisionele popmusiek begin herleef. Hierdie neiging het in die laat 1960's versnel, met 'n beduidende herlewing van die gebruik van strykers, veral in die soulmusiek. Populêre Motown-opnames van die laat 1960's en 1970's het sterk op strykers as deel van hul kenmerkende tekstuur gesteun. Met die opkoms van [[elektroniese musiek|elektronies geskepte musiek]] in die 1980's het die gebruik van viole afgeneem, aangesien gesintetiseerde strykersklanke wat deur 'n klawerbordspeler op 'n [[sintetiese klavier|sintetiseerder]] gespeel word, hul plek ingeneem het. In die oorblywende ligte musiek word die viool eerder selde as solo-instrument ingespan; elektronies voortgebragte strykerspassasies word daarenteen graag gebruik om 'n romantiese stemming te skep. Hoewel die viool baie min in die hoofstroom-[[rockmusiek]] gebruik is, het dit 'n geskiedenis in die progressiewe rock (byvoorbeeld Electric Light Orchestra, King Crimson, [[Kansas (rock-groep)|Kansas]], Gentle Giant). Aan die einde van die sestigerjare is deur die groep East of Eden vir die eerste keer 'n viool as solo-instrument in die rockmusiek ingespan (komponis: David Jack, vioolsolis: Dave Arbus). Die populariteit van crossover-musiek vanaf die laaste jare van die 20ste eeu het die viool na die arena van die populêre musiek teruggebring, met sowel elektriese as akoestiese viole wat deur populêre groepe gebruik word. Die Dave Matthews Band het die violis Boyd Tinsley. Die komplekse musiek van die Amerikaanse groep The Flock het rock, jazz, blues en ander style vermeng; hul violis Jerry Goodman, wat 'n elektries versterkte viool gespeel het, het later by die jazzrock-fusiegroep The Mahavishnu Orchestra aangesluit. Saul Davies van James, wat ook 'n kitaarspeler is, is deur die groep as violis aangewerf. Baie moderne violiste onderneem uitstappies in crossover-projekte (Nigel Kennedy, [[Anne-Sophie Mutter]]). [[Vanessa-Mae]] is bekend vir haar samesmelting van klassieke en populêre genres, wat sy "violin techno-acoustic fusion" noem; met haar sukses is sy in 2006 as die rykste vermaaklikheidskunstenaar onder 30 in die Verenigde Koninkryk aangewys.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4927490.stm |title=Vanessa-Mae tops young rich list |work=BBC News Online |date=21 April 2006 |access-date=30 Oktober 2025}}</ref> Die viool is ook te vinde in groepe wat stilisties in die rigtings Middeleeuse rock, folk metal en [[folk rock]] beweeg, soos Flogging Molly, Fiddler's Green, Letzte Instanz, Volkstrott, Subway to Sally, Schandmaul en Skyclad; die gebruik van die viool spruit hier uit die agtergrond van sy gebruik in die tradisionele musiek. Die folk metal-groep Ithilien gebruik die viool uitgebreid in hul diskografie. Die progressiewe metal-groep Ne Obliviscaris het 'n violis, Tim Charles, in hul besetting.<ref>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/NeObliviscarisBand/ | title=Ne Obliviscaris| website=[[Facebook]]}}</ref> Verder word die viool sporadies in die rock- en metalmusiek gebruik; voorbeelde daarvan is die groepe Yellowcard en Kansas uit die rock, asook Turisas, Dornenreich, Corvus Corax, Subway to Sally en My Dying Bride uit die metal. Deur die gebruik van 'n viool kry die musiek 'n eie karakter en word dit melodieser. Stylrigtings waarin die viool betreklik dikwels voorkom, as solo- sowel as ensemble-instrument, is buiten die reeds genoemde folk-crossover-style veral simfoniese rock en metal asook gothic en dark metal; by lewende optredes word soloviool en strykers om kosteredes dikwels deur sintetiseerders vervang. By Emilie Autumn domineer die viool op groot skaal; sy noem haar musiek self ''Violindustrial''. Onafhanklike kunstenaars soos Owen Pallett, The Shondes en Andrew Bird het ook tot groter belangstelling in die instrument bygedra.<ref name="ChicagoMag">{{cite web |first=Brian |last=Golden |work= Chicago Magazine | date=5 Desember 2017 |title=Andrew Bird Brings His Sweeping Symphony of Sounds to Chicago | url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2017/Andrew-Bird-Echolocations-River}}</ref> [[Indie (musiekgenre)|Indie]]-groepe het dikwels nuwe en ongewone verwerkings omhels, wat hulle meer vryheid gee om die viool te laat uitstaan as baie hoofstroomkunstenaars. Lindsey Stirling speel viool saam met elektroniese, dubstep- en trance-riffs en -ritmes, en het daarmee haar eie musiekgenre geskep.<ref name="hercampus">{{cite journal |last= Self |first= Brooke |date= 9 April 2011 |title= Lindsey Stirling—hip hop violinist |url= http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling%E2%80%94hip-hop-violinist |journal= Her Campus |archive-url= https://web.archive.org/web/20141205163809/http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling-hip-hop-violinist |archive-date= 2014-12-05 |url-status= live }}</ref> Eric Stanley improviseer op die viool met [[hip-hop-musiek|hip-hop]]-, pop- en klassieke elemente en instrumentale ritmes.<ref name="vh1">{{cite web |last= Tietjen |first= Alexa |url= http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20150410191820/http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |url-status= dead |archive-date= 10 April 2015 |title= Get Your Life From This Violin Freestyle Of Fetty Wap's "Trap Queen" |publisher= [[VH1]] |website= vh1.com |access-date= 13 Mei 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Martinez |first=Marc |title=Eric Stanley: Hip Hop Violinist (onderhoud) |url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211029/H_Vew6mIV5U |archive-date=2021-10-29 |publisher=KTSP-TV, Phoenix |date=3 Oktober 2010 |work=Fox 10 News |access-date=11 Desember 2014}}</ref> Die suksesvolle [[indierock]]- en barokpop-groep [[Arcade Fire]] gebruik viole uitgebreid in hul verwerkings.<ref>{{cite news|title=Arcade Fire – 10 of the best|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2019-12-12|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/17/arcade-fire-10-of-the-best}}</ref> === Arabiese en Persiese musiek === Die viool is vir sangbegeleiding, as solo-instrument en in ensembles in die Arabiese en Persiese musiek opgeneem, waar dit naas die Arabiese ''rababah'' gebruik word. In [[Noord-Afrika]] is die viool as ''kamān'' en in [[Turkye]] as ''kemen'' bekend (vergelyk Turks ''kemençe''). In [[Iran]] kan die viool sedert die begin van die 20ste eeu die klassieke repertoire van die spieslier ''kamānče'' oorneem. === Indiese klassieke musiek === [[Lêer:Akella Mallikarjuna Sarma playing the Violin in the Indian Carnatic Style.jpg|duimnael|regs|Akella Mallikarjuna Sarma speel viool in die Indiese karnatiese styl]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|regs|Die Suid-Indiese violiste Ganesh en Kumaresh]] Die Indiese viool, hoewel wesenlik dieselfde instrument as dié wat in die Westerse musiek gebruik word, verskil in sekere opsigte daarvan.<ref name="FirstPost">{{cite web |first=Suryasarathi |last=Bhattacharya |work= First Post | date=10 Desember 2017 |title=Violin virtuoso Dr L Subramaniam on how Indian classical music took on the world stage | url=https://www.firstpost.com/living/violin-virtuoso-dr-l-subramaniam-on-how-indian-classical-music-took-on-the-world-stage-4251501.html}}</ref> Die instrument word so gestem dat die IV- en III-snaar (G en D op 'n Westers gestemde viool) en die II- en I-snaar (A en E) sa–pa-pare (do–sol) is en dieselfde klink, maar 'n oktaaf uit mekaar, wat aan algemene scordatura- of kruisstemminge soos G₃–D₄–G₄–D₅ of A₃–E₄–A₄–E₅ herinner. Die tonika sa (do) is nie vas nie, maar word veranderlik gestem om by die sanger of leidende speler aan te pas. Die manier waarop die musikant die instrument hou, verskil ook tussen die Westerse en die Indiese musiek. In die Indiese musiek sit die musikant kruisbeen op die vloer met die regtervoet vorentoe uitgesteek. Die krul van die instrument rus op die voet, sodat die viool teen die bors gestut en skuins afwaarts gehou word. Hierdie posisie is wesenlik om goed te speel vanweë die aard van die Indiese musiek: die hand kan oor die hele toets beweeg en daar is geen vaste posisie vir die linkerhand nie, sodat dit belangrik is dat die viool in 'n stabiele, onbeweeglike posisie is. Die viool is in die klassieke musiek van Suid-Indië (die karnatiese musiek) die eerste keer deur Baluswami Dikshitar (1786–1859), 'n broer van die groot komponis Muthuswami Dikshitar, gespeel.<ref>V. V. Ramesh: [https://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html ''The Great Violin Maestros Of The Past.''] Pallavi's Lalgudi G. Jayaraman Sydney Concert Souvenir, November 1995.</ref> In die Suid-Indiese klassieke musiek is die viool naas die vina die belangrikste snaarinstrument. Die eerste afbeeldings van viole in Indië word in die paleis van [[Tipu Sultan]] (1750–1799) gevind, wat met Frankryk verbonde en andersins in Europese tegniek geïnteresseerd was. Bekende Suid-Indiese violiste is Kunnakudi Vaidyanathan (1935–2008), Mysore Manjunath, Ganesh en Kumaresh, en L. Subramaniam. In Noord-Indië het die [[Bengale|Bengaalse]] komponis Nidhu Babu (1741–1839) moontlik as eerste die viool vir die begeleiding van sy Akhrai-liedere in [[Kolkata]] ingespan. Die beroemdste Noord-Indiese violis was Vishnu Govind Jog (1922–2004). === Suidoos-Asië === In [[Mianmar]] het die Europese viool, wat daar ''tayaw'' genoem word, die plek ingeneem van 'n driesnarige vioolagtige instrument wat in die 19de eeu gespeel is. Die viool het in die 17de eeu met die Portugese die [[Maleise Argipel|Maleise Eilande]] bereik. In [[Maleisië]] word die Europese viool (''biola'') in verskeie musiekstyle gebruik, onder andere saam met die tokkelluit ''gambus'' in die begeleidingsensemble van die ''zapin''-dansvertonings. In [[Indonesië]] kom die viool (''biola'') in enkele streeksvolksmusiekstyle voor, maar dit het die spieslier ''rebab'' wat in die Javaanse [[gamelan]] gespeel word, nie vervang nie. Op die [[Filippyne]] speel die ''biyolin'', wat in die 17de eeu deur die Spanjaarde meegebring is, in sommige streke Europese melodieë in die volksmusiek. == Elektriese viole == [[Lêer:Transformation.JPG|duimnael|upright=1.2|Akoestiese en elektriese viole]] '''Elektriese viole''' het 'n [[magnetisme|magnetiese]] of [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemer wat die snaartrilling in 'n elektriese sein omskakel. 'n Kabel of draadlose sender stuur die sein na 'n versterker of 'n klankstelsel. Elektriese viole word gewoonlik as sodanig gebou, maar 'n opnemer kan ook aan 'n konvensionele akoestiese viool aangebring word. 'n Elektriese viool met 'n resonerende klankkas wat onafhanklik van die elektriese elemente 'n hoorbare klank voortbring, kan 'n ''elektro-akoestiese viool'' genoem word. Om as akoestiese viool doeltreffend te wees, behou elektro-akoestiese viole 'n groot deel van die resonerende klankkas van die viool en lyk hulle dikwels soos 'n akoestiese viool. Die klankkas kan in helder kleure afgewerk en van alternatiewe materiale in plaas van hout gemaak wees. Hierdie viole moet moontlik by 'n instrumentversterker of klankstelsel aangesluit word. Sommige tipes het 'n stil opsie wat die speler toelaat om oorfone te gebruik wat aan die viool gekoppel is. Daar is vandag ook viole sonder klankkas wat slegs opnemers het en 'n oudiosein lewer wat per kabel of radio oorgedra word; die voordele is dat die musikant nie voor 'n mikrofoon hoef te staan nie en dat daar geen gevaar van terugkoppeling is wanneer die versterkte klank na die instrument terugkom nie. Die eerste spesiaal geboude elektriese viole dateer uit 1928 en is deur Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff en Fredray Kislingbury gemaak. Hierdie viole kan, net soos 'n elektriese kitaar, by effekeenhede ingeprop word, insluitend vervorming, wah-wah-pedaal en [[weergalming]]. Aangesien elektriese viole nie op snaarspanning en resonansie aangewese is om hul klank te versterk nie, kan hulle meer snare hê. Vyfsnarige elektriese viole is byvoorbeeld by verskeie vervaardigers beskikbaar, en 'n sewesnarige elektriese viool (met drie laer snare wat die omvang van die tjello dek) is ook beskikbaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |publisher=Jordan Music |title=7String Violin Harlequin finish |access-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227173942/http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |archive-date=2009-02-27 |url-status=dead}}</ref> Die meerderheid van die eerste elektriese violiste was musikante wat jazzfusie (byvoorbeeld Jean-Luc Ponty) en populêre musiek gespeel het. == Verwante instrumente == 'n Groter en laer klinkende bouvorm van die vioolinstrumente is die [[altviool]], ook viola genoem. Tot dieselfde familie behoort die [[tjello]], wat met die hals na bo en met die voorkant van die speler af weg gespeel word, terwyl die speler op 'n stoel sit. Die [[kontrabas]] het sowel boukundige eienskappe van die gambas, waartoe dit (as ''contrabasso da gamba'') eens gereken is, as van die vioolfamilie (''Contra-Bass-Geig''). Dit word meestal staande gespeel. Kleiner en handiger vorme van die viool word kleinviole genoem. Daartoe behoort die dansmeesterviool (pochette), die violino piccolo, die korthalsviool en die rebec. 'n Streeksvariant van 'n kleinviool is die ''złóbcoki'' wat in die Suid-Poolse Karpate gespeel word. Tot die eenvoudiger vioolvorme wat in streeksvolksmusiek gespeel word, behoort die Sorbiese viool en enkele variante van die Slowaakse ''husle''. Net in naam verwant is die Mongoolse perdekopviool. Die Strohviool is 'n vorm van die viool wat in 1899 in Londen deur Johannes Matthias Augustus Stroh ontwikkel is en sonder resonansiekas klaarkom. Die klank word in plaas daarvan met 'n hefboom onder die kam afgeneem en oor 'n membraan van geelkoper na 'n tregter van dieselfde metaal gelei. Hierdie instrument word ook fonoviool genoem, aangesien dit oorspronklik vir die gerigte klankuitstraling by [[fonograaf]]- en [[grammofoon]]opnames ontwikkel is, omdat gewone viole vir die destydse opnametegniek (nog sonder elektroniese versterkers) te sag was. In 1925 het die ingenieur Willy Tiebel van Markneukirchen die Strohviool verder ontwikkel deur 'n tweede tregter aan te bring wat na die oor van die musikant wys om die kontrole van sy spel te vergemaklik. Albei instrumente is deur die massiwiteit van die gebruikte onderdele so swaar dat hulle net met 'n ondersteunende steun onder die skroefkas gespeel kan word. 'n Historiese oefeninstrument was die plankviool wat deur Mozart genoem word. == Egtheidsbepaling == Egtheidsbepaling van 'n viool is die proses waarby die bouer en die vervaardigingsdatum van 'n viool vasgestel word. Dit kan 'n belangrike proses wees, aangesien beduidende waarde geheg kan word aan viole wat deur bepaalde bouers of op bepaalde tye en plekke gebou is. Ontleding van die ontwerp, die model, die eienskappe van die hout en die tekstuur van die lak kan gebruik word om 'n viool se egtheid te bepaal.<ref>{{Cite web |author=Smithsonian Institution |title=General Information on Violin Authentication and Appraisals |url=https://www.si.edu/spotlight/violins/appraisals |access-date=2023-05-27 |website=Smithsonian Institution |language=en}}</ref> Vervalsing en ander vorme van [[bedrog|bedrieglike]] voorstelling kan gebruik word om die waarde van 'n instrument op te blaas. == Viole in sprokies == In [[sprokie]]s kom viole betreklik dikwels voor, dikwels met die magiese uitwerking dat elkeen wat dit hoor, moet dans, of hy wil of nie: byvoorbeeld in die Grimm-sprokies ''Der wunderliche Spielmann'', ''Fundevogel'', ''Der Liebste Roland'', ''Der Jude im Dorn'' en ''Vom klugen Schneiderlein''. Die [[Roma]]-sprokie ''Die Erschaffung der Geige'' vertel hoe die viool in die wêreld gekom het. == Sien ook == {{Div col}} * [[Lys van musiekinstrumente]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Hardangerviool]] * [[Scordatura]] * [[Stradivarius]] * [[Snaarinstrument]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Literatuur == {{Refbegin|30em}} * Paul O. Apian-Bennewitz: ''Die Geige. Der Geigenbau und die Bogenverfertigung''. Simon & Wahl, Egweil 1998, {{ISBN|3-923330-34-0}} (herdruk van die uitgawe Weimar 1892). * Alberto Bachmann: ''An Encyclopedia of the Violin''. Da Capo Press, 1965/1990, {{ISBN|0-306-80004-7}}. * Sam Bardfeld: ''Latin Violin''. {{ISBN|0-9628467-7-5}}. * James Beament: ''The Violin Explained – Components, Mechanism and Sound''. Clarendon Press, 1992/1997, {{ISBN|0-19-816623-0}}. * Jennifer A. Charlton: ''Viols, Violins and Virginals''. Ashmolean Museum, 1985, {{ISBN|0-907849-44-X}}. * Chris Coetzee: ''Violin – An Easy Guide''. New Holland Publishers, 2003, {{ISBN|1-84330-332-9}}. * Lothar Cremer: ''Physik der Geige.'' Hirzel, Stuttgart 1981, {{ISBN|3-7776-0372-4}}. * Flavio Dassenno: ''Per gli occhi e 'l core. Strumenti musicali nell'arte''. 2004 ('n volledige oorsig van die Brescia-skool volgens die jongste navorsing en dokumente). * Flavio Dassenno: ''Gasparo da Salò architetto del suono''. Comune di Salò, Cremonabooks, 2009 ('n katalogus van 'n uitstalling oor die lewe en werk van die meester). * Elmar Doflein, Erich Doflein: ''Der Anfang des Geigenspiels.'' Schott, Mainz 1990. * Stefan Drees (red.): ''Lexikon der Violine.'' Laaber-Verlag, Laaber 2004, {{ISBN|3-89007-544-4}}. * George Dubourg: ''The Violin''. Robert Cocks & Co., 1854. * Franz Farga: ''Violins & Violinists''. Rockliff Publishing Corporation Ltd., 1950. * Neville H. Fletcher, Thomas Rossing: ''The Physics of Musical Instruments.'' Springer-Verlag, New York 1991, {{ISBN|0-387-96947-0}}. * Ivan Galamian: ''Principles of Violin Playing and Teaching''. Shar Products Co., 1999, {{ISBN|0-9621416-3-1}}. * Dominic Gill (red.): ''The Book of the Violin''. Phaidon, 1984, {{ISBN|0-7148-2286-8}}. * Laurent Grillet: ''Les ancêtres du violon et du violoncelle''. Parys 1901. * Wernfried Güth: ''Einführung in die Akustik der Streichinstrumente.'' Hirzel, Stuttgart/Leipzig 1995, {{ISBN|3-7776-0644-8}}. * Edward Heron-Allen: ''Violin-Making as it was, and is''. Ward Lock Limited, 1885/1994, {{ISBN|0-7063-1045-4}}. * William Henry Hill, Arthur F. Hill, Alfred Ebsworth Hill: ''Antonio Stradivari, his life and work, 1644–1737''. Dover Publications, 1902/1963, {{ISBN|0-486-20425-1}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Musical Acoustics, Part I: Violin Family Components'' (Benchmark Papers in Acoustics 5). Dowden, Hutchinson & Ross, 1975, {{ISBN|0-471-42540-0}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Research Papers in Violin Acoustics 1975–1993''. Twee bande. Acoustical Society of America, 1997, {{ISBN|1-56396-609-3}}. * Erik Jansson: ''Acoustics for Violin and Guitar Makers.'' [https://www.speech.kth.se/music/acviguit4/index.html speech.kth.se]. * Mark Katz: ''The Violin: A Research and Information Guide''. Routledge, 2006, {{ISBN|0-8153-3637-3}}. * Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine. Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition.'' 6de uitgawe. Atlantis Musikbuchverlag, Zürich 2002, {{ISBN|3-254-00147-8}}. * Muthuswamy Lalitha: ''Violin techniques in Western and South Indian classical music: a comparative study''. Sundeep Prakashan, 2004, {{ISBN|9788175741515}}. * Eduard Melkus: ''Die Violine. Eine Einführung in die Geschichte der Violine und des Violinspiels.'' 3de uitgawe. Schott, Mainz 2000, {{ISBN|3-7957-2359-0}}. * [[Yehudi Menuhin]]: ''The Violin''. Flammarion, 1996, {{ISBN|2-08-013623-2}}. * Yehudi Menuhin, William Primrose: ''Violine und Viola'' (= ''Yehudi Menuhins Musikführer''). Edition Bergh im Ullstein, Frankfurt am Main 1993, {{ISBN|3-7163-0175-2}}. * Otto Möckel: ''Geigenbaukunst.'' 8ste uitgawe. Nikol, Hamburg 2005, {{ISBN|3-937872-09-4}}. * [[Leopold Mozart]]: ''Versuch einer gründlichen Violinschule.'' Faksimilee. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1238-8}}. * Jo Nardolillo: ''The Canon of Violin Literature''. Scarecrow Press, 2012, {{ISBN|0-8108-7793-7}}. * Hugo Pinksterboer: ''Pocket-Info Violine und Viola. Praktisch, klar und aktuell.'' Schott, Mainz 2003, {{ISBN|3-7957-5535-2}}. * Stefano Pio: ''Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630''. Venice Research, Venesië 2012, {{ISBN|978-88-907252-0-3}}. * Stefano Pio: ''Violin and Lute Makers of Venice 1640–1760''. Venice Research, Venesië 2004, {{ISBN|978-88-907252-2-7}}. * Stefano Pio: ''Liuteri & Sonadori, Venice 1750–1870''. Venice Research, Venesië 2002, {{ISBN|978-88-907252-1-0}}. * Stewart Pollens: ''The Violin Forms of Antonio Stradivari''. Peter Biddulph, Londen 1992, {{ISBN|0-9520109-0-9}}. * Heike Prange: ''Die Violine – Bestandteile, Bau, Geschichte, Pflege, Spiel.'' 2de uitgawe. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1900-5}}. * Roberto Regazzi: ''The Complete Luthier's Library. A Useful International Critical Bibliography for the Maker and the Connoisseur of Stringed and Plucked Instruments''. Florenus, Bologna 1990, {{ISBN|88-85250-01-7}}. * Theodore Rowland-Entwistle: ''The Violin''. Dover Publications, 1967/1974, {{ISBN|0-340-05992-3}}. * Karl Roy: ''The Violin: Its History and Making''. 2006, {{ISBN|978-1-4243-0838-5}}. * William Sandys, Simon Andrew Forster: ''History of the Violin''. Dover Publications, 2006, {{ISBN|0-486-45269-7}}. * David Schoenbaum: ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument''. W.W. Norton & Company, New York 2012, {{ISBN|9780393084405}}. Duitse vertaling: ''Die Violine. Eine Kulturgeschichte des vielseitigsten Instruments der Welt''. Bärenreiter/Metzler, Stuttgart 2015, {{ISBN|978-3-476-02558-6}}. * Robin Stowell: ''Violin Technique and Performance Practice in the Late 18th and Early 19th Centuries''. Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-23279-1}}. * Robin Stowell: ''The Early Violin and Viola''. Cambridge University Press, 2001, {{ISBN|0-521-62555-6}}. * Patricia Strange, Allen Strange: ''The Contemporary Violin: Extended Performance Techniques''. University of California Press, 2001, {{ISBN|0-520-22409-4}}. * David Templeton: [https://web.archive.org/web/20081024062309/http://www.stringsmagazine.com/issues/Strings105/coverstory.html ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'']. Strings magazine, Oktober 2002, nr. 105. * Marion Thede: ''The Fiddle Book''. Oak Publications, 1970, {{ISBN|0-8256-0145-2}}. * Diana Young: [http://www.media.mit.edu/~young/publications/Young_Dissertation_2007.pdf ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique'']. PhD-proefskrif, M.I.T., 2007. {{Refeindig}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Violins}} * [https://www.br-klassik.de/video/br-klassik-die-seele-der-geige-100.html ''Die Seele der Geige.''] TV-dokumentêr van Benedikt Schulte; BR en EuroArts Music in samewerking met ARTE, 2017 (Duits). * [http://www.schleske.de/unsere-forschung/einfuehrung-geigenakustik.html Inleiding tot die vioolboukuns en die akoestiese vioolnavorsing – multimediale handboek ''Akustik der Geige''] (Duits) * [http://www.museum-markneukirchen.de/streich.htm Musikinstrumentenmuseum Markneukirchen] (Duits) * [https://www.phys.unsw.edu.au/music/violin/ Inleiding tot die vioolakoestiek en talle artikels] (Engels) * [https://www.earlyviolin.com/deutsch/home/ Rekonstruksies van vroeë viole] (Duits) * [https://www.estastrings.org.uk/ European String Teachers Association] (Engels) {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] euql7bm3f43un81sq6j6xp73zpl3a4r 2965729 2965728 2026-09-08T09:27:10Z Suidpunt 13232 /* Etimologie */ 2965729 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Violin VL100.png|duimnael|regs|'n Standaard moderne viool, van bo en van die kant gesien]] [[Lêer:Violin case.jpg|duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie]] Die '''viool''' is 'n [[snaarinstrument]] met vier snare wat hoofsaaklik met 'n strykstok bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die vioolfamilie gebruik word, wat ook die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf){{Voetnota|Viole met ses, sewe of meer snare bestaan, maar is skaars en moet elektronies versterk word.}} word gewoonlik in reine [[kwint]]e op die note g, d¹, a¹ en e² gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring ({{lang-it|coll'arco}}) of deur dit met die vingers te tokkel ({{lang-it|pizzicato}}); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok ({{lang-it|col legno}}) of met die strykstokhare geslaan ({{lang-it|battuto}}). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die [[ebbehout]]toets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste [[toonhoogte]] weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker. Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse [[klassieke musiek]], sowel in ensembles (van [[kamermusiek]] tot [[simfonie-orkes|orkeste]]) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte [[volksmusiek]], insluitend countrymusiek en bluegrass, en in [[jazz]]. [[Elektriese viool|Elektriese viole]] met soliede lywe en [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemers word in sommige vorme van [[rockmusiek]] en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In [[Engels]] word die instrument dikwels ''fiddle'' genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.{{Voetnota|Die verskil tussen 'n ''fiddle'' en 'n ''violin'' lê eenvoudig in die musiekstyl waarvoor dit gebruik word. Violiste speel gewoonlik klassieke musiek, soos in orkeste en strykkwartette, terwyl ''fiddlers'' gewoonlik volksmusiek, countrymusiek en ander tradisionele musiek speel. Violiste hou die strykstok aan sy uiterste punt vas om die volle lengte te kan gebruik, terwyl sommige ''fiddlers'' dit hoër op vashou om vinnige bewegings en "spronge" te vergemaklik.}} Die viool het in die 16de eeu in [[Italië]] ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool.<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jhujhar|title=Interview: Kala Ramnath|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603030520/http://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-date=2014-06-03|website=News X|publisher=YouTube|access-date=5 September 2015}}</ref><ref name="heron">{{cite book |last1=Allen |first1=Edward Heron |title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument |date=1914 |publisher=E. Howe}} Besoek op 5 September 2015.</ref><ref>{{cite book |last1=Choudhary |first1=S.Dhar |url=https://books.google.com/books?id=dUQWMwEACAAJ&q=history+violin+India |title=The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin |date=2010 |publisher=Ramakrisna Vedanta Math |isbn=978-9380568065 |access-date=5 September 2015}}</ref> Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families [[Antonio Stradivari|Stradivari]], [[Guarneri]], Guadagnini en Amati in [[Brescia]] en [[Cremona]] (Italië) en deur [[Jacob Stainer]] in [[Oostenryk]] gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word.<ref name="NYT-201430407">{{cite news |last=Belluck |first=Pam |date=7 April 2014 |title=A Strad? Violinists Can't Tell |url=https://www.nytimes.com/2014/04/08/science/a-strad-violinists-cant-tell.html |access-date=9 April 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Joyce |first=Christopher |year=2012 |title=Double-Blind Violin Test: Can You Pick The Strad? |url=https://www.npr.org/blogs/deceptivecadence/2012/01/02/144482863/double-blind-violin-test-can-you-pick-the-strad?sc=fb&cc=fp |access-date=2012-01-02 |publisher=[[NPR]]}}</ref> Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos [[Sakse]], [[Boheme]] en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop. Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte [[hout]] gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van [[staal]] besnaar word. == Etimologie == Die woord ''viool'' gaan terug op die Italiaanse {{lang|it|violino}}, 'n [[verkleinwoord]] van ''[[altviool|viola]]''.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=violin |title=Violin |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die manlike verkleinvorm ''violino'' is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm ''Violine'' gevestig geraak het.<ref name="dwds-violine">''Violine.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Violine dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref><ref>''Violine.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 26, kol. 367–368.</ref> Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde [[viola da gamba]]s (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos ''lira'', ''violetta'' of ''viola'' aangedui.<ref>{{cite book |last=Ravasio |first=Ugo |title=Gasparo da Salo e la liuteria bresciana |publisher=Editrice Turris Cremona |location=Brescia |year=1990}}</ref> In Engels is die woord ''violin'' in die 1570's die eerste keer gebruik.<ref name="auto"/> Die term ''viola'' kom uit Italiaans en Oud-Provensaals ''viola'', wat weer van die [[Latyn|Middeleeus-Latynse]] {{lang|la|vitula}} ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord {{lang|la|vitulari}}, 'van vreugde uitroep'.<ref name="auto1">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=viola&allowed_in_frame=0 |title=Viola |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die verwante term ''viola da gamba'' ('basviool', 1724) beteken letterlik ''''n viola vir die been'' (om tussen die bene te hou),<ref name="auto1"/> terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse [[viola da braccio]]" ('armviool') is.<ref name="auto"/> ''Vedel'' is die gebruiklike naam van die instrument in volksmusiek, of as informele naam in ander musiekstyle.<ref name="ety">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=fiddle |title=Fiddle |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die woord ''vedel'' is verwant aan [[Oudnoors]] {{lang|non|fiðla}}, [[Middelnederlands]] {{lang|dum|vedele}}, [[Nederlands]] {{lang|nl|vedel}}, Oudhoogduits {{lang|goh|fidula}} en [[Duits]] {{lang|de|Fiedel}}; maar die herkoms bly onduidelik. Te oordeel aan die klank en betekenis, blyk die Middeleeus-Latynse ''vitula'' die waarskynlikste oorsprong te wees.<ref name="ety"/><ref>[https://etymologiebank.nl/trefwoord/vedel Etymologiebank.nl s.v. vedel]</ref> == Geskiedenis == === Voorlopers en vroeë getuienisse === [[Lêer:Palazzo costabili, sala del tesoro, affreschi del garofalo, 10.JPG|duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in [[Ferrara]] (omstreeks 1508)]] [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] [[Lêer:Rekonstruktion Ferrari Violine.jpg|duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari]] Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse [[lier]]). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van [[Sentraal-Asië]] ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse [[Mongolië|Mongoolse]] morin khuur en die [[Kasakstan|Kazakse]] kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die [[Midde-Ooste]]<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z |last=Hoffman |first=Miles |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=1997 |isbn=978-0618619450}}</ref> en die [[Bisantynse Ryk]] versprei.<ref name="Grillet29">{{Cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |page=29}}</ref><ref>Margaret J. Kartomi: ''On Concepts and Classifications of Musical Instruments.'' Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.</ref> Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-the-cello/8C1492C022422732B6859906BFDF2A5C ''The Cambridge Companion to the Cello''.]</ref> hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ|title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies|first=Kathleen|last=Schlesinger|year=1914|page=221|publisher=W. Reeves}}</ref><ref name="auto2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand|title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations|first1=William|last1=Sandys|first2=Simon Andrew|last2=Forster|year=1864|publisher=William Reeves|location=Londen|page=28}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ|title=Catechism of musical history|first=Hugo|last=Riemann|year=1892|publisher=Augener & Company|page=27}}</ref> Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die ''fidel'' of ''viuola'') en die ''lira da braccio''.<ref name="Grillet29"/><ref>{{Cite web |last=Arkenberg|first=Rebecca |title=Renaissance Violins |date=Oktober 2002 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22}}</ref> Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, [[Padua]], die omgewing van [[Milaan]] en in [[Friuli-Venezia Giulia|Friuli]] gevind.<ref name="Meucci">{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7}}</ref> Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit.<ref>{{cite book |last=Boccardi |first=Sandro |chapter=Un Concerto nel Cielo di Saronno |title=Il Concerto degli Angeli |publisher=Amilcare Pizzi Editore |location=Saronno |year=1994}}</ref> Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente. Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in [[Turyn]] 'n honorarium ontvang het.<ref>Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition'', p. 266.</ref> Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"),<ref>{{cite book |last=Holman |first=Peter |title=Four and Twenty Fiddlers: The Violin at the English Court 1540–1690 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=0-19-816592-7 |page=87}}</ref> vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München.<ref>{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7 |page=81}}</ref> Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde ''violino'' en ''vyollon'' in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die ''Epitome musical'' van Jambe de Fer, wat in 1556 in [[Lyon]] gepubliseer is.<ref>{{Cite web |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |title=Historical Background of the Violin |publisher=ViolinOnline.com |first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|access-date=2006-09-22}}</ref> Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning [[Karel IX van Frankryk|Karel IX]] het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.bartruff.com/history.php |title=The History of the Violin |first=William|last=Bartruff|access-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php |archive-date=2007-02-08}}</ref> Een van hierdie "adellike" instrumente, die ''Charles IX'', is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in [[Oxford]].<ref>{{cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford |access-date=29 Augustus 2025}}</ref> Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.<ref>Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in [[Bergen]], Noorweë.</ref> Die ''Messiah'' of ''Le Messie'' (ook bekend as die ''Salabue''), wat [[Antonio Stradivari]] in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.<ref>{{Cite web |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |publisher=Cozio.com |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead}}</ref> === Italiaanse vioolbou === Andrea Amati (ca. 1505–1577) in [[Cremona]] word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is.<ref>{{cite book |last=Cacciatori |first=Fausto |title=Andrea Amati Opera omnia |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2007 |isbn=978-88-89839-13-3}}</ref> Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.<ref>{{cite book |last1=Bizzarini |first1=Marco |last2=Orlandi |first2=Ugo |chapter=Ancient violinmaking and musical context in Brescia |title=Liutai in Brescia 1520–1724 |publisher=Eric Blot Edizioni |location=Cremona |year=2008 |isbn=978-88-88360-07-2}}</ref> Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het.<ref>{{cite book |last1=Cacciatori |first1=Fausto |last2=Chiesa |first2=Carlo |last3=Carlson |first3=Bruce |title=Il DNA degli Amati |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2006 |isbn=88-89839-11-2}}</ref> Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù"]], het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.<ref>{{cite book |last1=Hill |first1=William H. |last2=Hill |first2=Arthur F. |last3=Hill |first3=Alfred E. |title=The Violin-Makers of the Guarneri Family |publisher=W. E. Hill and Sons |location=Buckinghamshire |year=1931}}</ref> Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: * Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was ** Die familie Dalla Corna, aktief 1510–1560 in Brescia en [[Venesië]] ** Die familie Micheli, aktief 1530–1615 in Brescia ** Die familie Inverardi, aktief 1550–1580 in Brescia ** Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530–1615 in Brescia en Salò ** Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600–1630 in Brescia ** Die familie Rogeri, aktief 1661–1721 in Brescia * Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het ** Die familie Amati, aktief 1550–1740 in Cremona ** Die familie [[Guarneri]], aktief 1626–1744 in Cremona en Venesië ** Die familie [[Antonio Stradivari|Stradivari]], aktief 1644–1737 in Cremona<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|publisher=Oxford University Press|year=2017}}</ref> ** Die familie Rugeri, aktief 1650–1740 in Cremona ** [[Carlo Bergonzi]] (1683–1747) in Cremona * Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is<ref>{{cite book|last=Pio|first=Stefano|title=Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630|year=2012|publisher=Venice Research|location=Venesië|isbn=9788890725203|pages=441|url=http://www.veniceresearch.com}}</ref> ** Die familie Linarolo, aktief 1505–1640 in Venesië ** Matteo Goffriller, bekend vir sy tjello's, aktief 1685–1742 in Venesië ** Pietro Guarneri, seun van Giuseppe Giovanni Battista Guarneri en afkomstig van Cremona, aktief 1717–1762 in Venesië ** Domenico Montagnana, aktief ongeveer 1700–1750 in Venesië ** Santo Serafin, aktief van voor 1741 tot 1776 in Venesië Sedert Andrea Amati het die vorm van die viool wesenlik nie meer verander nie. Veral [[Antonio Stradivari]] het later die groot voorbeeld vir die voorkoms en konstruksiebeginsels van feitlik alle viole geword, wat tot 'n verreikende standaardisering gelei het. Baie viole van Stradivari en ander beroemde vioolbouers van sy tyd word deur 'n uitmuntende klankkwaliteit gekenmerk en is vandag buitengewoon duur. === Vioolbou in ander lande === [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|links|Moderne nabouings van Renaissance-viole van voor 1594 in die Dom van Freiberg]] [[Lêer:Stainer.jpg|duimnael|regs|'n Barokviool van Jacob Stainer uit 1658]] Instrumente van die vioolfamilie is gou ook in lande noord van die [[Alpe]] gebou. Musiekinstrumente wat vir versieringsdoeleindes gebou is, het in die keurvorstelike grafkapel in die Dom van Freiberg (voltooi in 1594) behoue gebly en lewer daarvan getuienis.<ref>{{cite book |last=Kunde |first=Claudia |chapter=Die Begräbniskapelle der albertinischen Wettiner im Freiberger Dom |title=Wenn Engel musizieren: Musikinstrumente von 1594 im Freiberger Dom |publisher=Janos Stekovics |location=Leipzig |year=2004 |isbn=3-89923-067-1}}</ref> Viole van bepaalde streke toon soms kleiner, individuele eienaardighede in bouwyse en versiering. Onder watter omstandighede die Tiroolse vioolbouer [[Jacob Stainer]] die ambag in Italië geleer het, is omstrede. Wat seker is, is dat die meester van Absam in die tweede helfte van die 17de eeu, onder deels ongunstige omstandighede, die beste viole noord van die Alpe gebou het. Hulle is gou teen hoër pryse verhandel as viole wat uit Italië gekom het. Stainer se model, wat self baie aan Nicola Amati te danke het, is sowel deur sy tydgenote as deur die volgende geslagte Europese vioolbouers nagevolg (onder andere in Duitsland, Engeland en Italië) en het eers met die algemene smaakverandering omstreeks 1800 sy invloed verloor.<ref>{{cite book |last=Hopfner |first=Rudolf |title=Jacob Stainer "… kayserlicher diener und geigenmacher zu Absom" |publisher=Skira |location=Milaan |year=2003 |isbn=3-85497-060-9}}</ref> === Verbouings en vernuwings === [[Lêer:Violin Vuillaume.jpg|duimnael|regs|Viool van Jean-Baptiste Vuillaume (kopie van 'n Giuseppe Guarneri del Gesù)]] Viole uit die 17de en 18de eeu word barokviole genoem. Sedert die 1950's word hulle toenemend vir die uitvoering van ou musiek ingespan. Die gebruik van die oorspronklike instrumente of van kopieë van die oorspronklike barokviole maak 'n historiese uitvoeringspraktyk moontlik wat die klankideale van die [[Barok]] nader bring. In die 18de en 19de eeu het die viool beduidende boukundige veranderinge ondergaan wat die klank beïnvloed het: veral 'n langer hals, wat skuiner na agter geplaas is as by vroeëre instrumente, swaarder snare en 'n sterker basbalk, wat 'n hoër snaarspanning as by viole met die ou mensuur moontlik gemaak het. Die meerderheid ou instrumente, insluitend baie beroemde viole van Stradivari, Guarneri, Amati en Stainer, het hierdie wysigings ondergaan en is dus in 'n beduidend ander toestand as toe hulle die hande van hul bouers verlaat het, ongetwyfeld met verskille in klank en reaksie.<ref>{{Cite web |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |first=Richard |last=Perras |access-date=2006-10-29}}</ref> Danksy die langer snare, die hoër snaarspanning en die gestrekte, konkawe strykstok het die volume toegeneem en sodoende aan die steeds groter wordende konsertsale en orkeste voldoen. Kritici voer egter aan dat die gewysigde bouvorm die klank harder en minder lieflik gemaak het. In Frankryk het veral Jean-Baptiste Vuillaume beslissende stukrag gegee deur hom met die Stradivari- en Guarneri-viole besig te hou. Dit is egter in hul huidige (gewysigde) toestand dat hierdie instrumente die standaard vir volmaaktheid in vioolbou en -klank gestel het, en vioolbouers oor die hele wêreld probeer so na as moontlik aan hierdie ideaal kom. Tot vandag toe is instrumente uit die sogenaamde Goue Era van die vioolbou, veral dié van Stradivari, Guarneri del Gesù en Montagnana, die instrumente wat deur sowel versamelaars as uitvoerende kunstenaars die meeste gesog word. Die huidige rekordbedrag wat vir 'n Stradivari-viool betaal is, is £9,8 miljoen (destyds US$15,9 miljoen), toe die instrument bekend as die ''Lady Blunt'' op 20 Junie 2011 deur Tarisio Auctions op 'n aanlyn veiling verkoop is.<ref>{{cite news | title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872 | work=BBC News | date=2011-06-21 | access-date=2011-06-21}}</ref> Goedkoop fabrieksviole was reeds aan die begin van die 19de eeu uit die Duitse en Franse vioolbousentrums beskikbaar. Die industriële vioolbou het sy oorsprong in 1887 in [[Nagoja]] (Japan) gehad met die stigting van ''Suzuki Violin Co. Ltd.'' deur Masakichi Suzuki (1859–1944), die vader van die vioolpedagoog Shinichi Suzuki. Sy onderneming het reeds na 'n kort aanloop meer as 1&nbsp;000 werknemers gehad en binne 'n maand tot 400 viole en 4&nbsp;000 strykstokke vervaardig. Hoewel die instrument sedert sy ontstaan nie wesenlik verander het nie, was daar dikwels pogings tot vormgewende en tegniese hervormings. So is destyds ryk versierde viole met ander ornamente gebou (byvoorbeeld met 'n mense- of leeukop in plaas van die krul), of instrumente van blik vir armer mense. Bekendheid het die Chanot-viool van 1819, die trapesiumvormige viole van Félix Savart en Johann Reiter (1908) en talle pogings van baie ander vooraanstaande vioolbouers verwerf. Die Belgiese vioolboukunstenaar Gauthier Louppe bou tans strykinstrumente in vorme wat aan Jugendstil herinner en deur besondere asimmetrieë 'n breër klankspektrum moontlik sou maak.<ref>{{cite web |url=http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |title=Bildbericht über Louppe-Geigen |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112080159/http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |archive-date=2008-11-12 |url-status=dead}}</ref> == Bou en werking == [[Lêer:Violinconsruction3.JPG|duimnael|regs|upright=1.8|Die bou van 'n viool]] [[Lêer:Violin Details.jpg|duimnael|regs|Drie kante van die klankkas: boblad, bodem en sy. Detailbeelde links: skroefkas en krul.]] [[Lêer:Violinschnitt.png|duimnael|regs|Deursnee van die klankkas van 'n viool (die kam behoort nie tot die klankkas nie)]] 'n Viool bestaan gewoonlik uit 'n boblad (die klankblad) van [[spar]]hout (veral Noorse spar), sye en 'n bodem van esdoringhout, twee eindblokke, 'n hals, 'n kam, 'n stemstok, vier snare en verskeie toebehore, opsioneel met inbegrip van 'n kenstuk, wat direk oor of links van die stertstuk vasgeklem kan word. 'n Kenmerkende eienskap van 'n vioolklankkas is sy uurglasagtige vorm en die welwing van die boblad en die bodem. Die uurglasvorm bestaan uit twee boonste rondings, twee onderste rondings en twee konkawe C-vormige middelrondings by die "middellyf", wat ruimte vir die strykstok laat. Die "stem" of klank van 'n viool hang af van sy vorm, die hout waarvan dit gemaak is, die diktegradering van sowel die boblad as die bodem, die lak wat die buitekant bedek, en die vaardigheid van die vioolbouer by al hierdie stappe. Die lak en veral die hout word met ouderdom steeds beter, wat die beperkte voorraad ou, goed geboude viole van beroemde vioolbouers baie gesog maak. === Klankkas === Die klankkas van die viool bestaan uit die boblad, die bodem en die sykrans. Saam vorm hulle 'n hol liggaam van ongeveer 35 tot 36&nbsp;cm lank wat as resonansiekas dien. ==== Boblad ==== Die boblad is die gewelfde boonste deel van sparhout waarin die twee f-gate gesny is. Dit word meestal uit twee gespieëlde dele gemaak wat in die middel aanmekaar gelym word. Daarna word die beoogde vorm met beitels en skawe uitgewerk, eers die buitenste en dan die binneste welwing.<ref>{{cite book |last=Schwabe |first=Conrad |title=Vogtland – Geige – Mensch: Aufschachteln – Schritt für Schritt = Vogtland Violins = Vogtlandské housle |location=Markneukirchen |year=2015 |isbn=978-3-00-048816-0}}</ref> Ideaal gesproke word "fynjarige" hout gebruik (waarvan die jaarringe dig en eweredig lê), wat op voedingsarme grond in hooggebergtestreke stadig gegroei het. Dit word in die eerste helfte van die winter gekap, wanneer daar so min sap as moontlik in die stam is, en daarna verskeie jare lank vir droging opgeberg, eers as stam en dan nog etlike jare in gesnyde toestand. Die voltooide boblad is onder die kam meestal 2,4 tot 3,5&nbsp;mm dik. Om die gepaste buigsaamheid te bereik, word styf hout dunner uitgewerk as sagte hout.<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, pp. 21 e.v.</ref> ==== Bodem ==== [[Lêer:Violinboden Woelben.jpg|duimnael|regs|Die "welwing" van die bodem van 'n viool]] Die bodem word meestal van esdoringhout gemaak (baie selde van [[populier]] of wilg) en word ook gewelf uitgesteek. Dit kan uit een stuk of uit twee aanmekaar gelymde dele bestaan, wat aan die spieëlsimmetriese houtnerf herkenbaar is. Die bodem en die sye word tipies van esdoringhout met 'n bypassende gestreepte tekening gemaak, wat as "vlam" of "tierstreep" bekend staan. ==== Sye ==== Die sye is die sydele van die klankkas en word met die bodem en die boblad verlym, in seldsame gevalle ook in die bodem ingelaat. Hulle bestaan meestal uit dieselfde hout as die bodem. Randinlegsels of "are" versier die rand van die boblad en die bodem. Dit is drie smal houtstroke wat naas mekaar lê en waarvan die buitenste twee dikwels swart gekleur is. Hulle word in 'n groef gelê en vasgelym. Buiten die versiering dien hulle om die rande van die boblad en die bodem, wat oor die sykrans uitsteek, te verstewig en bied hulle 'n mate van beskerming teen krake wat by die rand ontstaan. Dit laat die boblad ook meer onafhanklik van die sykrans buig. 'n Randinlegsel wat bloot op die boblad geverf is, is gewoonlik 'n teken van 'n minderwaardige instrument. ==== Binnekant ==== [[Lêer:Soundpost end.jpg|duimnael|regs|upright=0.55|Die stemstok, deur 'n f-gat gesien]] Enkele onderdele bevind hulle binne-in die klankkas. Die basbalk is 'n lys van sparhout wat effens skuins teenoor die nerfrigting loop en onder 'n ligte voorspanning teen die binnekant van die boblad gelym word. Dit verhoog sowel die anisotropie as die styfheid van die boblad. Die basbalk loop asimmetries onder die kamvoet aan die baskant. Die stemstok (ook die "siel" of "stem" genoem) en die presiese plasing daarvan beïnvloed en reguleer die klank van die viool aansienlik. Dit is 'n silindriese staaf van sparhout (ongeveer 6&nbsp;mm in deursnee) wat tussen die boblad en die bodem ingepas, maar nie vasgelym word nie, op 'n sorgvuldig gekose plek ongeveer drie millimeter onder die kamvoet teenoor die basbalk (die diskantvoet), wat dit help ondersteun. Dit beïnvloed ook die trillingsmodusse van die boblad en die bodem van die instrument. Boonste, onderste en hoekblokke asook dun voeringstroke binne-in die klankkas dien om die sye te verstewig. Die blokke is van sparhout, die voeringstroke van spar of wilg. === Hals en toets === Die hals word in 'n trapesiumvormige uitsparing van die klankkas gelym. Dit is ongeveer 13&nbsp;cm lank en word met die toets (ongeveer 27&nbsp;cm lank) verlym, wat ongeveer 14&nbsp;cm oor die klankkas uitsteek. Die hals is gewoonlik van esdoringhout met 'n vlamtekening wat by dié van die sye en die bodem pas. Die toets word meestal van fynporige [[ebbehout]] gemaak, wat besonder hard en slytvas is en ook weens sy skoonheid verkies word. Seldener, veral by eenvoudiger instrumente, word ander houtsoorte gebruik, byvoorbeeld [[peer]]boomhout, wat swart gekleur of geverf word om die voorkoms van die edeler ebbehout na te boots. Voordat ebbehout in Europa as grondstof beskikbaar was, is alle instrumente met toetse van vrugtebome se hout toegerus. Dié het deur herstelwerk en verbouings feitlik volledig van die instrumente verdwyn. Toetse word tot 'n bepaalde dwarskromming afgewerk en het 'n klein lengtegewyse holte, wat by die laer snare iets meer uitgesproke is, veral wanneer die instrument vir derm- of sintetiese snare bedoel is. Sommige ou viole (en sommige wat oud gemaak is om te lyk) het 'n ingeënte krul, wat aan 'n lymnaat tussen die skroefkas en die hals te herken is. By baie egte ou instrumente is die hals teen 'n effens groter hoek herplaas en met ongeveer een sentimeter verleng. Die halsenting maak dit moontlik om die oorspronklike krul van 'n barokviool te behou wanneer die hals aan moderne standaarde aangepas word. === Skroefkas en krul === [[Lêer:Violin peg strings.jpg|duimnael|links|upright=0.45|Krul en skroefkas, korrek besnaar]] Aan die boonste, smal ent van die toets is 'n saal, die bosaal van die viool. Daaroor loop die snare die skroefkas in. Hier bevind hulle die vier koniese stemskroewe waarmee die snare van die instrument gestem word. Weens die meganiese belasting tydens die stem bestaan die stemskroewe altyd uit hardehout, meestal ebbehout of palissander, seldener buksboom. Die stemskroewe is tapsgewys en pas in gate in die skroefkas, waar hulle deur die wrywing van hout op hout in plek gehou word; deur tydens die draai gepaste druk langs die as van die skroef uit te oefen, kan die speler die wrywing vergroot of verklein. Die skroefkas eindig in 'n krul (selde in 'n vroue- of leeukop). Dit is fyn gesnede hout wat gewoonlik die vorm van 'n slakkehuis het, waarvandaan die naam. Die krul is saam met ander boukundige besonderhede 'n belangrike herkenningsteken by die herkomsondersoek van ou instrumente. === Kam === [[Lêer:Violin bridge 2 views.jpg|duimnael|regs|Voor- en agteraansig van 'n vioolkam]] Die kam (of brug) van fynjarige esdoringhout word tussen die boblad en die snare ingesit. Dit is 'n presies gesnyde stuk hout wat sonder bevestiging op die boblad staan en deur die spanning van die snare wat daaroor loop, in die korrekte posisie gehou word. Dit vorm die onderste ankerpunt van die trillende lengte van die snare en dra hul trillings op die klankkas oor.<ref>{{cite web |url=http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |title=Helge Marsel, Geigen- und Gambenbau in Klagenfurt, Austria |date=2019-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205094013/http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |archive-date=2019-02-05 |url-status=dead |access-date=2019-02-05}}</ref> Die boonste kromming van die kam hou die snare in 'n boog op die regte hoogte bo die toets, sodat elkeen afsonderlik met die strykstok bespeel kan word. === Stertstuk === [[Lêer:Tailpieceandbridge.JPG|upright=0.7|duimnael|links|Nabyskoot van 'n stertstuk met 'n [[fleur-de-lis]]]] Die snare loop van die skroefkas oor die kam tot by die stertstuk. Dit behoort, net soos die stemskroewe, tot die speeltegnies noodsaaklike toerusting van die instrument, en daarom word om estetiese redes vir die stemskroewe en die stertstuk meestal dieselfde hout gekies. Die stertstuk anker die snare aan die onderste ronding van die viool deur middel van 'n staartdraad wat oor die ondersaal loop en om 'n eindknop van ebbehout lus (soms verwarrend die "eindpen" genoem, soos die tjello se pen), wat in 'n taps gat in die onderste blok pas. Die E-snaar het dikwels 'n fynstemmer, 'n hefboompie wat deur 'n klein skroef met die vingers gedraai word. Fynstemmers kan ook op die ander snare aangebring word, veral op studente-instrumente, en is soms in die stertstuk ingebou. Hulle stel die speler in staat om klein veranderinge aan die toonhoogte van 'n snaar te maak. === Snare === Snare is aanvanklik van skaapderm gemaak (algemeen bekend as "katderm", wat ondanks die naam nie van katte gekom het nie), of eenvoudig "derm", wat gerek, gedroog en gedraai is. In die vroeë jare van die 20ste eeu is snare van óf derm óf staal gemaak. Moderne snare kan van derm bestaan, wat met silwer- of aluminiumdraad omspin kan wees, van soliede [[staal]], gevlegte staal of verskeie sintetiese materiale soos Perlon, met verskillende metale omspin en soms met [[silwer]] geplateer. Die hoogste snaar (die ''chanterelle''), die E-snaar, is meestal onomspinde, gewone of geplateerde staaldraad. Dermsnare reageer sterker op veranderinge in temperatuur en humiditeit en is nie meer so algemeen soos vroeër nie, maar baie spelers gebruik hulle om 'n spesifieke klank te verkry, veral in die historiese uitvoeringspraktyk van [[Barokmusiek]]. Snare het gewoonlik 'n gekleurde [[sy]]omwikkeling aan albei ente, om die snaar (G-, D-, A- of E-snaar) te identifiseer en om wrywing teen die stemskroewe te bied. Snare het 'n beperkte lewensduur. Wanneer olie, vuil, korrosie en hars mettertyd ophoop, kan die massa van die snaar oor sy lengte ongelyk word. Afgesien van ooglopende dinge, soos 'n omwikkeling wat deur slytasie loskom, vervang spelers gewoonlik 'n snaar wanneer dit nie meer "suiwer" speel nie (met goeie intonasie op die flageolettone) en die gewenste toon, helderheid en intonasie verloor. Die lewensduur hang van die kwaliteit van die snaar en die speelintensiteit af. Die snare word in [[kwint]]e op die tone g – d¹ – a¹ – e² gestem. Die tabel toon die frekwensies van die snare by verskillende kamertone (sien ook [[#Stem|Stem]]). {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Snaar ! rowspan="2"| Toon/noot ! colspan="3"| Frekwensie by 'n kamertoon (a¹) van |- ! 443 Hz ! 442 Hz ! 440 Hz |- |style="text-align:left"| '''1''' (hoogste snaar) | '''e²''' | 664,50&nbsp;Hz | 663,00&nbsp;Hz | 660,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''2''' | '''a¹''' | 443,00&nbsp;Hz | 442,00&nbsp;Hz | 440,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''3''' | '''d¹''' | 295,33&nbsp;Hz | 294,67&nbsp;Hz | 293,33&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''4''' (laagste snaar) | '''g''' | 196,89&nbsp;Hz | 196,44&nbsp;Hz | 195,56&nbsp;Hz |} === Lym en lak === Die dele van die klankkas word aanmekaar gelym, daarna die hals aan die klankkas en dan die toets aan die hals. Hiervoor word beenlym (warm lym) of huidlym gebruik in plaas van gewone wit lym, om verskeie redes. Dit is wateroplosbaar en word by 'n temperatuur van ongeveer 50 tot 60&nbsp;°C sag, sodat 'n ervare vioolbouer die instrument sonder probleme uitmekaar kan haal sonder om die hout of die lak te beskadig. Huidlym kan 'n dunner las as die meeste ander lymsoorte maak en is omkeerbaar (bros genoeg om met sorgvuldig toegepaste krag te kraak en met warm water verwyderbaar) wanneer die instrument uitmekaar gehaal moet word. Omdat vars huidlym aan ou huidlym kleef, kan by die herstel van 'n las meer van die oorspronklike hout behoue bly; moderner lymsoorte moet heeltemal skoongemaak word voordat 'n nuwe las hou, wat gewoonlik meebring dat saam met die ou lym ook 'n bietjie hout afgeskraap word. Swakker, verdunde lym word gewoonlik gebruik om die boblad aan die sye en die bosaal aan die toets te bevestig, omdat algemene herstelwerk die verwydering van hierdie dele vereis. Die lak beskerm die hout van die instrument en bewaar sy trillingseienskappe. Dit kan die klank aansienlik beïnvloed, maar nie duidelik verbeter nie. 'n Onvakkundig aangebragte lak kan die klank van 'n instrument "doodmaak", dit wil sê die trillingsvermoë van die boblad sterk beperk. === Asimmetrie === Die viool lyk op die eerste gesig simmetries, maar dit is nie so nie. 'n Regs-links-asimmetrie is die duidelikste sigbaar aan die posisie van die kenstuk en die skouersteun, maar ook aan ander kenmerke: die posisie van die basbalk en die stemstok binne-in die klankkas, die verspringende plasing van die stemskroewe in die skroefkas, die besnaring met snare van verskillende dikte en die verskillende houtnerf aan die twee kante. Die rangskikking van die snare (die dikwels gebruikte E-snaar vir hoë tone bevind hom, vanuit die violis gesien, regs) is daarop afgestem dat die regterhand van die violis die strykstok hanteer. Die taak van die linkerhand tydens die spel is om die snare te gryp. Die viool word met die onderkaak (of die ken, na gewoonte) en die sleutelbeen- of skouerstreek vasgehou. Linkshandiges speel die viool gewoonlik op dieselfde manier as regshandiges. Daar word wel ook viole vir linkshandiges gebou, waarby die snare omgekeerd gerangskik is, maar tot dusver baie min.<ref>Andrea Hayek-Schwarz: [http://www.linkehand.at/wissenh.php ''Musizieren mit links – Musizierende Linkshänder_innen''] linkehand.at, 2012.</ref> Linkshandige viole is in orkeste gewoonlik nie welkom nie. Die rede is enersyds dat violiste wat langs mekaar sit, met hul instrumente of elmboë te na aan mekaar kan kom wanneer hulle spieëlbeeldig speel. Andersyds is eenvormige bewegings binne die stemgroepe van die orkes vir die toeskouer 'n esteties oortuigende gesig, wat 'n enkele violis wat anders stryk, sou versteur.<ref>[https://www.mittelbayerische.de/region/regensburg-land-nachrichten/orchester-moegen-keine-linkshaender-21364-art820736.html ''Orchester mögen keine Linkshänder''] mittelbayerische.de, 17 Augustus 2012; sien die laaste twee paragrawe van die artikel.</ref> In 2007 het die linkshandige violis Martial Gauthier, wat met die linkerhand stryk, in Cremona 'n lesing oor linkshandige vioolspel gehou.<ref>[https://www.nmz.de/artikel/war-paganini-linkshaender ''War Paganini Linkshänder? – Gedanken über ein Tabu-Thema der Streicherpädagogik''.] In: ''neue musikzeitung.'' 7/2007; besoek op 20 Julie 2016.</ref> === Toonomvang === [[Lêer:Range violin.svg|duimnael|regs|Toonomvang van die viool]] [[Lêer:Spectrumgstring.jpg|upright=1.15|duimnael|regs|Driedimensionele spektrumdiagram van die botone van 'n viool se G-snaar (voorgrond). Die toonhoogte wat ons hoor, is die piek by ongeveer 200&nbsp;Hz.]] Die stemming g – d¹ – a¹ – e² stem ooreen met G₃, D₄, A₄ en E₅ in wetenskaplike toonhoogtenotasie. Die laagste noot van 'n normaal gestemde viool is dus G₃, die G onder die middel-C (C₄). (By seldsame geleenthede kan die laagste snaar tot 'n kwart laer, na D₃, gestem word.) Die hoogste speelbare noot is minder duidelik omskryf: E₇, die E twee oktawe bo die los snaar (wat op E₅ gestem is), kan as 'n praktiese grens vir orkesvioolpartye beskou word,<ref>Piston, Walter (1955). ''Orchestration'', p. 45.</ref> maar dit is dikwels moontlik om hoër te speel, afhangende van die lengte van die toets en die vaardigheid van die violis. Nog hoër note (tot C₈) kan voortgebring word deur die snaar tot by die einde van die toets te gryp en/of deur kunsmatige flageolettone te gebruik. === Akoestiek === [[Lêer:Bowed violin string in slow motion.gif|duimnael|regs|Die Helmholtz-hoek wat heen en weer langs die snaar beweeg<ref>{{cite web |url=https://plus.maths.org/content/why-violin-so-hard-play |title=Why is the violin so hard to play? |author=Jim Woodhouse en Paul Galluzzo |date=2004-09-01 |access-date=2025-06-22}}</ref>]] Die gewelfde vorm, die dikte van die hout en sy fisiese eienskappe bepaal die klank van 'n viool. Patrone van die [[nodus (fisika)|nodusse]] wat deur sand of glinsters op die blaaie gevorm word wanneer dié by bepaalde frekwensies in trilling gebring word, sogenaamde Chladni-patrone, word soms deur vioolbouers gebruik om hul werk te kontroleer voordat hulle die instrument saamstel.<ref>{{Cite web|url=http://www.catgutacoustical.org/people/cmh/laird3.htm|title=Carleen Maley Hutchins' Work With Saunders|publisher=Violin Society of America|last=Laird|first=Paul R.|access-date=2008-09-26}}</ref> Vanweë die oppervlakstruktuur van die perdehaar, versterk deur die aanbring van hars (kolofonium), het die strykstokbehaarsel 'n hoë kleefkrag uit statiese [[wrywing]]. Wanneer die snaar met die aangelegde strykstok gestryk word, word dit daarom aanvanklik in die strykrigting meegeneem, totdat die terugstelkrag van die snaar groter word as die statiese wrywing tussen die stokhare en die snaar: die snaar skiet teen die strykrigting terug. By die korrekte keuse van strykplek, stryksnelheid en stokdruk word die snaar aan die einde van hierdie beweging weer deur die strykstok gegryp en opnuut meegeneem (die glip-kleef-effek), sodat die snaar voortdurend aangedryf tril. Hoeveel keer per sekonde hierdie proses hom herhaal, hang af van die frekwensie van die gespeelde toon, dit wil sê van die effektiewe snaarlengte. Die uitwyking van die aangedrewe punt van die snaar beskryf met verloop van tyd 'n elliptiese baan, met die langer as ongeveer in die strykrigting georiënteer. Die snaar self het 'n baie klein werkoppervlak en versit dus slegs 'n geringe hoeveelheid lug, te min om 'n toon voort te bring wat vir die menslike oor duidelik hoorbaar is. Die klankkas werk as 'n impedansie-omsetter. Deur die oordrag van die trillings van die snaar op die klankkas word die [[amplitude]] van die trillings wel aansienlik kleiner, maar die uitstralingsoppervlak word soveel vergroot dat 'n goeie koppeling met die lug en 'n vir die oor waarneembare toon ontstaan. Hierdie omsetting volg uiters komplekse patrone. Die kam, waarop die snaar rus, word aangedryf om die snaartrilling in die strykvlak te volg. Die boblad, waarop die kam rus, kan egter net loodreg op die strykvlak tril. Dit dwing die kam tot 'n skommelbeweging waarby die twee kamvoete die twee helftes van die boblad afwisselend belas en ontlas. By so 'n wipbeweging, waar die draai-as presies in die middel van die kam lê, sou die twee helftes van die boblad egter teen mekaar werk, wat met volumeverlies en klankveranderinge gepaard sou gaan. Dit word teengewerk deur onder die regter kamvoet 'n stafie – die stemstok – vas te klem. Dié belemmer eers die regter kamvoet, waardeur die draai-as van hierdie skommelbeweging na regs verskuif en byna al die werk (dié van die lae frekwensies) deur die linker kamvoet verrig word. Om 'n beter verspreiding van die trillings wat daar afgegee word oor die boblad te bereik, word boonop aan die onderkant van die boblad onder die linker kamvoet die basbalk onder spanning vasgelym, wat die linker kamvoet veral by hoë frekwensies belemmer, dit wil sê die draai-as verskuif vir dié frekwensies na links. Afhangende van die frekwensie van die gespeelde toon is die linker (lae frekwensies) of die regter (hoë frekwensies) kamvoet aktiewer, waardeur die trillings in die een geval meer deur die boblad (ondersteun deur die basbalk), in die ander deur die boblad en (oorgedra deur die stemstok) die bodem afgegee word. By lae frekwensies tril bodem en boblad dus teen mekaar, en die ingeslote lugvolume vorm 'n breëband-holteresonator wat klankuitstraling deur die f-gate bewerkstellig. === Groottes === [[Lêer:LembeyeLembeyon.jpg|duimnael|links|'n {{Frac|1|16}}-viool en 'n volgrootte ({{Frac|4|4}}) viool]] Buiten die standaard "volgrootte" ({{Frac|4|4}}) word viole ook in sogenaamde breukgroottes van {{Frac|7|8}}, {{Frac|3|4}}, {{Frac|1|2}}, {{Frac|1|4}}, {{Frac|1|8}}, {{Frac|1|10}}, {{Frac|1|16}}, {{Frac|1|32}} en selfs {{Frac|1|64}} gebou. Hierdie kleiner instrumente word algemeen deur jong spelers gebruik wie se vingers nie lank genoeg is om die korrekte posisies op volgrootte-instrumente te bereik nie. Die regte grootte van die instrument word gewoonlik volgens die armlengte bepaal.<ref>{{cite web |url=https://www.vionoble.de/violine-viola-cello-groesse-ermitteln/ |title=Die richtige Größe ermitteln für Geige: Bratsche: Cello |website=Violinoble.de |access-date=2022-06-13}}</ref> Hoewel die breukgroottes in 'n sekere sin met die afmetings van die instrumente verband hou, is hulle nie as letterlike beskrywings van die relatiewe verhoudings bedoel nie. 'n {{Frac|3|4}}-instrument is byvoorbeeld nie driekwart van die lengte van 'n volgrootte-instrument nie. Die lengte van die klankkas (sonder die hals) van 'n volgrootte- of {{Frac|4|4}}-viool is 356&nbsp;mm, en kleiner by sommige 17de-eeuse modelle. Die klankkas van 'n {{Frac|3|4}}-viool is 335&nbsp;mm lank en dié van 'n {{Frac|1|2}}-viool 310&nbsp;mm; 'n {{Frac|3|4}}-viool is dus net omtrent 6&nbsp;% kleiner as 'n "hele" en 'n {{Frac|1|2}}-viool net omtrent 12&nbsp;%. By die viool se naaste familielid, die altviool, word die grootte as klankkaslengte in sentimeter aangegee eerder as in breukgroottes. 'n Volgrootte-altviool is gemiddeld 40&nbsp;cm, maar elke volwassene bepaal self watter grootte altviool hy of sy gebruik. Soms gebruik 'n volwassene met 'n klein liggaamsbou 'n sogenaamde {{Frac|7|8}}-viool in plaas van 'n volgrootte-instrument. Hierdie instrumente, wat soms 'n "damesviool" genoem word, is effens korter as 'n volgrootte-viool, maar is geneig om hoëkwaliteit-instrumente te wees wat 'n klank kan voortbring wat met dié van goeie volgrootte-viole vergelykbaar is. Die groottes van vyfsnarige viole kan van dié van die normale viersnarige verskil. Die instrument wat in die vioolokted met die viool ooreenstem, is die mezzoviool, wat dieselfde as 'n viool gestem word, maar 'n effens langer klankkas het. Die snare van die mezzoviool is net so lank soos dié van die standaardviool. Hierdie instrument is nie in algemene gebruik nie.<ref>{{Cite web|url=https://nvfa.org/8tet.html|title=The New Violin Family|author=The New Violin Family Association, Inc|date=2020-04-04|website=The New Violin Family}}</ref> == Toebehore == === Kenstuk en skouersteun === Die kenstuk vergemaklik dit om die instrument tussen die ken en die skouer vas te hou en verhoed boonop dat vog van die vel die lak aantas, oplos en uiteindelik die hout op daardie plek toenemend verswak. Dit bestaan meestal uit ebbehout, word met spanskroewe aan die instrument vasgeklem en bevind hom tydens die spel tussen die instrument en die ken. Die skouersteun dien om die individuele anatomie van die speler tussen die liggaam en die instrument te vereffen. Veral die lengte van die nek asook die breedte en natuurlike stand van die skouers bepaal hoe die skouersteun gevorm moet wees. Dit word telkens onmiddellik voor die spel opnuut gemonteer. Jonger spelers wat met skouersteune sukkel, gebruik soms 'n spons met 'n rek in plaas daarvan. === Strykstok === [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|regs|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] 'n Viool word gewoonlik met 'n strykstok bespeel, wat bestaan uit 'n stok met 'n lint van perdehaar wat tussen die punt (kop) en die slof aan die teenoorgestelde ente gespan is. 'n Tipiese vioolstrykstok is in die geheel ongeveer 75&nbsp;cm lank en weeg 55 tot 65&nbsp;g. Altvioolstrykstokke is ongeveer 5&nbsp;mm korter en 10&nbsp;g swaarder. Belangrik is die gewigsverdeling: die swaartepunt moet 24 tot 25&nbsp;cm van die begin van die stok af lê (sonder die skroef gemeet).<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, p. 58.</ref> Die stok word meestal van [[Pernambuco|pernambukhout]] (ook bekend as Brasiliaanse hout) gemaak. Goeie pernambukhout het reguit gegroei met parallel lopende vesels; die stok kan besonder dun uitgewerk word en het ondanks die nodige stabiliteit die gewenste elastisiteit. Pernambukhout is dus besonder geskik vir hoëkwaliteit-strykstokke. Omdat die voorkoms van hierdie houtsoort beperk is, word dit moeiliker om goeie kwaliteite te bekom. Ander tradisionele materiale vir duurder stokke sluit slanghout in. Daarom word deesdae ook strykstokke van koolstofveselversterkte plastiek ("koolstofvesel") gebruik, op alle vlakke van vakmanskap, onder andere om by grensoorgange probleme met die [[Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora|CITES]]-verdrag te vermy; baie professionele musikante beskou hul klank- en speeltegniese eienskappe egter as nie gelykwaardig nie. Goedkoop strykstokke vir studente word van minder duur houtsoorte of van veselglas gemaak; sommige veselglas-studentestokke gebruik 'n plastiekhuls as greep en omwikkeling tegelyk. Aan die onderste ent van die stok is die slof van ebbehout, [[ivoor]] of skilpaddop, meestal versier met 'n ronde perlemoerinlegsel, die sogenaamde "oog". Suiwer metaalinlegwerk as versiering kom ook voor. By die slof is 'n skroef wat die hare stywer of losser maak. Net voor die slof beskerm 'n duimkussing van [[leer (stof)|leer]] (die greep) en 'n omwikkeling die stok en bied hulle 'n stewige houvas vir die speler se hand. Tradisionele omwikkelinge is van draad (dikwels silwer of versilwer), sy of [[balein]] ("walvisbeen", nou vervang deur afwisselende stroke bruin en swart plastiek). Tussen die slof en die punt van die stok word die stokhare gespan; dit word die behaarsel genoem. Afhangende van die dikte word ongeveer 150 tot 220 hare uit die stert van hingste van bepaalde perderasse gebruik, tradisioneel van 'n skimmelperd (wat oorwegend wit hare het). Sommige goedkoper strykstokke gebruik sintetiese vesel. Deur die skroef te draai word die hare gespan, en na elke speelsessie moet die hare weer ontspan word. Die hare bring die snare deur daaroor te stryk in trilling. Daarvoor moet die hare gereeld met vaste hars (kolofonium, 'n natuurlike boomhars) behandel word om dit effens klewerig te maak, wat bereik word deur die stok herhaaldelik oor 'n harsblok te stryk. Afhangende van die gebruik en die kwaliteit van die hare moet die behaarsel na twee maande tot uiterlik na 'n jaar vernuwe word. == Stem == [[Lêer:Violin - open strings notes.PNG|regs|duimnael|Die toonhoogtes van die los snare van 'n viool. Die nootname staan onder die notebalk en hul Franse solfège-ekwivalente daarbo: G = sol; D = re; A = la; E = mi. {{audio|Violin open strings.mid|Speel}}]] Viole word gestem deur die stemskroewe in die skroefkas onder die krul te draai of deur die fynstemmerskroewe by die stertstuk te verstel. Alle viole het stemskroewe; fynstemmers is opsioneel. Die meeste fynstemmers bestaan uit 'n metaalskroef wat 'n hefboom beweeg wat aan die ent van die snaar vas is. Hulle maak baie klein toonhoogteverstellings veel makliker as die stemskroewe. Deur 'n fynstemmer kloksgewys te draai, word die toon hoër (omdat die snaar onder groter spanning is), en antikloksgewys word dit laer (omdat die snaar onder minder spanning is). Fynstemmers op al vier snare is baie nuttig by snare met 'n staalkern, en sommige spelers gebruik dit ook met sintetiese snare. Omdat moderne E-snare van staal is, word vir dié snaar byna altyd 'n fynstemmer aangebring. Fynstemmers word nie met dermsnare gebruik nie, wat meer [[Young se modulus|elasties]] is as snare met 'n staal- of sintetiese kern en nie voldoende op die baie klein bewegings van fynstemmers reageer nie. Om 'n viool te stem, word die A-snaar eers op 'n standaardtoonhoogte gestem (gewoonlik A = 440&nbsp;[[hertz|Hz]]; orkeste in Duitsland en Oostenryk stem met 'n kamertoon van 443&nbsp;Hz, in Switserland oorwegend op 442&nbsp;Hz). Wanneer die viool saam met 'n instrument met vaste toonhoogte soos 'n [[klavier]] of [[trekklavier]] speel, word dit na die ooreenstemmende noot op daardie instrument gestem en nie na enige ander stemverwysing nie. Die hobo is gewoonlik die instrument waarna orkeste met viole stem, aangesien sy klank deurdringend is en bo die ander houtblasers uit gehoor kan word. Die ander snare word dan in intervalle van reine kwinte teen mekaar gestem deur hulle paarsgewys te stryk. Vir solospel word soms 'n effens hoër stemming gebruik om die instrument 'n helderder klank te gee; omgekeerd word Barokmusiek soms met laer stemminge gespeel om die klank van die viool sagter te maak. Na die stem kan die kam van die instrument nagegaan word om te verseker dat dit reguit staan en tussen die binneste kepe van die f-gate gesentreer is; 'n skewe kam kan die klank van 'n andersins goed geboude viool aansienlik beïnvloed. Na lang gebruik kan die stemskroewe en hul gate verslyt raak, sodat die skroewe onder spanning makliker glip. 'n Glippende stemskroef laat die toonhoogte van die snaar effens daal, of, as die skroef heeltemal los raak, laat die snaar sy spanning heeltemal verloor. 'n Viool waarvan die stemskroewe glip, moet deur 'n vioolbouer of vioolhersteller herstel word. Stemskroefsmeer, gereeld gebruik, kan die intrede van sulke slytasie vertraag terwyl dit die skroewe glad laat draai. Die stemming G–D–A–E word vir die meeste vioolmusiek gebruik, insluitend klassieke musiek, jazz en volksmusiek. Ander stemminge word soms gebruik; die G-snaar kan byvoorbeeld tot A opgestem word. Die gebruik van nie-standaardstemminge in klassieke musiek staan as ''[[scordatura]]'' bekend; in sommige volksmusiekstyle word dit kruisstemming genoem. Een beroemde voorbeeld van scordatura in die klassieke musiek is [[Camille Saint-Saëns]] se ''Danse macabre'', waar die E-snaar van die soloviool na E♭ verlaag word om 'n spookagtige dissonansie aan die komposisie te verleen. Ander voorbeelde is die derde deel van ''Contrasts'' van [[Béla Bartók]], waar die E-snaar na E♭ en die G-snaar na G♯ gestem word, [[Niccolò Paganini]] se Eerste Vioolkonsert, waar al vier snare 'n halftoon hoër gestem moet word, en die Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber, waarin elke deel 'n ander scordatura-stemming het. In die Indiese klassieke en ligte musiek word die viool in die Suid-Indiese styl waarskynlik op D♯–A♯–D♯–A♯ gestem. Aangesien daar in die Indiese klassieke musiek geen begrip van absolute toonhoogte is nie, kan musikante enige gerieflike stemming gebruik om hierdie relatiewe intervalle tussen die snare te behou. Nog 'n algemene stemming met hierdie intervalle is B♭–F–B♭–F, wat met Sa–Pa–Sa–Pa in die Indiese karnatiese klassieke styl ooreenstem. In die Noord-Indiese Hindoestaanse styl is die stemming gewoonlik Pa–Sa–Pa–Sa in plaas van Sa–Pa–Sa–Pa, wat byvoorbeeld met F–B♭–F–B♭ kan ooreenstem. In die Iranse klassieke musiek en ligte musiek het die viool in elke ''dastgah'' 'n ander stemming;<ref>Edith Gerson-Kiwi: ''The Persian Doctrine of Dastga-Composition. A phenomenological study in the musical modes.'' Israel Music Institute, Tel Aviv 1963, p. 15.</ref> dit word waarskynlik op E–A–E–A in Dastgāh-e Esfahan gestem, in Dastgāh-e Šur op E–A–D–E en E–A–E–E, en in Dastgāh-e Māhur op E–A–D–A. In die Arabiese klassieke musiek word die A- en E-snaar 'n heeltoon verlaag, dit wil sê G–D–G–D, om die spel van Arabiese ''maqams'' te vergemaklik, veral dié met kwarttone. Hoewel die meeste viole vier snare het, is daar viole met bykomende snare, sommige met soveel as sewe. Sewe word algemeen as die maksimum aantal snare beskou wat op 'n strykinstrument prakties is; met meer as sewe snare sou dit onmoontlik wees om enige bepaalde binnesnaar afsonderlik met die strykstok te bespeel. Viole met sewe snare is baie skaars. Die ekstra snare op sulke viole is gewoonlik laer as die G-snaar en word gewoonlik (van die hoogste bygevoegde snaar na die laagste) op C, F en B♭ gestem. As die speellengte van die instrument, dit wil sê die snaarlengte van die bosaal tot die kam, gelyk is aan dié van 'n gewone volgrootte-viool (effens minder as 33&nbsp;cm), kan dit met reg 'n viool genoem word. Sommige van hierdie instrumente is ietwat langer en moet as altviole beskou word. Viole met vyf of meer snare word tipies in jazz of volksmusiek gebruik. Sommige spesiaal gemaakte instrumente het ekstra snare wat nie gestryk word nie, maar deur die trillings van die gestrykte snare meeklink. == Speeltegniek == === Houding === [[Lêer:Man Playing Violin on Bench at Park.jpg|duimnael|upright=0.75|'n Man speel viool op 'n parkbank]] Die viool word sittend of staande bespeel. Soliste (of hulle alleen, met 'n klavier of met 'n orkes speel) speel meestal staande, tensy 'n fisieke gestremdheid dit verhoed, soos in die geval van [[Itzhak Perlman]]. In die orkes en in kamermusiek word daar daarenteen gewoonlik sittend gespeel. In die 2000's en 2010's het sommige orkeste wat Barokmusiek uitvoer (soos die Freiburger Barockorchester) al hul violiste en altvioliste, solo en ensemble, staande laat speel. Die viool rus aan die linkerkant op die skouer en bors van die violis en word, afhangende van die houding of draai van die kop, deur die linkerkant van die onderkaak, soms deur die ken, op die kenstuk vasgehou en deur die linkerskouer ondersteun, dikwels met behulp van 'n skouersteun. Die kaak en die skouer moet die viool stewig genoeg vashou sodat dit stabiel bly wanneer die linkerhand van 'n hoë posisie ('n hoë noot ver op die toets) na 'n lae (nader aan die skroefkas) beweeg. In die Indiese houding word die stabiliteit van die viool verseker deur die krul wat op die sy van die voet rus. Van die linkerhand word die duim gebruik om die hals te omvat of as hulp vir bepaalde greeptegnieke. Al die ander vingers speel uitsluitlik op die snare om die gewenste tone vas te lê. Afhangende van die skool neem die linkerhand ook 'n ondersteunende of vashoufunksie van die instrument oor. Die regterhand hanteer die strykstok, waarmee die snare meestal tussen die einde van die toets en die kam gestryk word, in moderne komposisies deels ook agter die kam. Dit word die kontakpunt genoem. Vir die wisselende volume, die klankkleure, die presisie van die artikulasie, die legatospel en meer is dit beslissend met watter kombinasie van gewig, snelheid, kontakpunt (na aan die kam, na aan die toets of tussenin) en kanteling van die stokhare die snare aangeraak word. Hoewel onderwysers die wesenlike belang van 'n goeie houding beklemtoon, sowel ter wille van die kwaliteit van die spel as om die kans op oorbelastingsbeserings te verminder, verskil advies oor wat 'n goeie houding is en hoe dit bereik word in die besonderhede. Almal dring egter aan op die belang van 'n natuurlike, ontspanne posisie sonder spanning of styfheid. Wat byna universeel aanbeveel word, is om die linkerpols reguit (of baie naby daaraan) te hou sodat die vingers van die linkerhand vry kan beweeg en die kans op besering verminder word, en om albei skouers in 'n natuurlike, ontspanne posisie te hou en te vermy om enige van hulle oordrewe op te trek. Dit sou, soos enige ander onnodige spanning, die bewegingsvryheid beperk en die risiko van besering verhoog. 'n Krom houding kan goeie spel belemmer omdat dit die liggaam uit balans bring en die skouers laat optrek. Nog 'n teken van ongesonde spanning is pyn in die linkerhand, wat op te veel druk by die vashou van die viool dui. === Linkerhand en toonhoogte === [[Lêer:Violin first position fingering chart.svg|regs|upright=1.35|duimnael|Vingersettings in die eerste posisie. Hierdie diagram toon net die note van die eerste posisie; daar is hoër note buite dié wat aangedui word.]] [[Lêer:Geigengrifftabelle.svg|duimnael|regs|Greeptabel vir alle toonsoorte]] Die linkerhand bepaal die klinkende lengte van die snaar, en dus die toonhoogte, deur dit met die vingerpunte teen die toets te "gryp" (vas te druk), wat verskillende toonhoogtes voortbring. Aangesien die viool geen frette het om die snare af te stop nie, soos gebruiklik by die [[kitaar]], moet die speler presies weet waar om die vingers op die snare te plaas om met goeie intonasie (suiwer) te speel. Beginners speel los snare en die laagste posisie, naaste aan die bosaal. Studente begin dikwels met relatief maklike toonsoorte, soos A-majeur en G-majeur, en leer toonlere en eenvoudige melodieë. Deur toonlere en arpeggio's te oefen en die gehoor op te lei, "vind" die linkerhand van die violis die note uiteindelik intuïtief deur spiergeheue. Beginners maak soms gebruik van [[kleefband|kleefbandjies]] op die toets vir die korrekte plasing van die linkerhandvingers, maar laat die bandjies gewoonlik gou staan wanneer hulle vorder. Nog 'n algemene merktegniek gebruik kolletjies [[korrigeervloeistof]] op die toets, wat binne 'n paar weke se gereelde oefening afslyt. Hierdie praktyk word ongelukkig soms in plaas van voldoende gehooropleiding gebruik, sodat die plasing van die vingers deur die oog en nie deur die oor gelei word nie. Veral in die vroeë stadiums van die leerproses is die sogenaamde "klinkende tone" nuttig. Daar is nege sulke note in die eerste posisie, waar 'n gegrypte noot 'n unisoon of oktaaf met 'n ander (los) snaar klink en dié laat meeresoneer. Studente gebruik hierdie klinkende tone dikwels om die intonasie van die gegrypte noot te kontroleer deur te luister of dit met die los snaar harmonieer. Wanneer die gegrypte toonhoogte "A" op die G-snaar gespeel word, kan die violis byvoorbeeld terselfdertyd die los D-snaar speel om die intonasie van die gegrypte "A" te toets. As die "A" suiwer is, behoort die "A" en die los D-snaar 'n harmonieuse reine kwart voort te bring. Viole word in reine kwinte gestem, soos al die orkesstrykers (viool, altviool, tjello) behalwe die kontrabas, wat in reine kwarte gestem word. Elke daaropvolgende noot word gegryp op die toonhoogte wat die speler as die harmonieuste ervaar; wanneer 'n violis onbegeleid speel, "speel hy nie konsekwent in óf die getempereerde óf die natuurlike [reine] toonleer nie, maar neig in die geheel om by die Pythagorese toonleer aan te sluit."<ref>Seashore, Carl (1938). ''Psychology of Music'', p. 224. Aangehaal in Kolinski, Mieczyslaw (somer–herfs 1959). "A New Equidistant 12-Tone Temperament", p. 210, ''Journal of the American Musicological Society'', vol. 12, nr. 2/3, pp. 210–214.</ref> Wanneer violiste in 'n [[strykkwartet]] of 'n strykorkes speel, "versoet" die strykers gewoonlik hul stemming om by die toonsoort te pas waarin hulle speel. Wanneer daar saam met 'n instrument met gelykswewende stemming gespeel word, soos 'n klavier, pas vaardige violiste hul stemming by die gelykswewende stemming van die klavier aan om dissonante note te vermy. Die vingers word in die [[musieknotasie]], soos in bladmusiek en etudeboeke, konvensioneel van 1 (wysvinger) tot 4 (pinkie) genommer. Veral in leeruitgawes van vioolmusiek kan syfers bo die note aandui watter vinger gebruik moet word, met ''0'' of ''O'' vir 'n los snaar. Die diagram regs toon die rangskikking van die note wat in die eerste posisie bereik kan word. Wat nie op hierdie diagram gewys word nie, is hoe die afstande tussen die nootposisies kleiner word hoe hoër (in toonhoogte) die vingers van die bosaal af beweeg. Die balke aan die kante van die diagram stel die gebruiklike moontlikhede vir beginners se kleefbandjies voor, by die 1ste, hoë 2de, 3de en 4de vinger. ==== Posisies ==== Die plasing van die linkerhand op die toets word deur "posisies" gekenmerk. Die eerste posisie, waar die meeste beginners begin (hoewel sommige metodes in die derde posisie begin), is die posisie wat die meeste in strykmusiek gebruik word. Musiek wat vir beginnende jeugorkeste gekomponeer is, is dikwels meestal in die eerste posisie. Die laagste noot wat in hierdie posisie in standaardstemming beskikbaar is, is 'n los G₃; die hoogste noot in die eerste posisie word met die vierde vinger op die E-snaar gespeel en klink as B₅. Deur die hand op die hals op te skuif, neem die eerste vinger die plek van die tweede vinger in, wat die speler in die ''tweede posisie'' bring. Deur die eerste vinger die eerste-posisie-plek van die derde vinger te laat inneem, kom die speler in die ''derde posisie'', en so voorts. 'n Verandering van posisie, met die gepaardgaande beweging van die hand, word 'n ''posisiewisseling'' genoem, en doeltreffende posisiewisselings met behoud van suiwer intonasie en 'n gladde legato (verbonde) klank is 'n sleutelelement van die tegniek op alle vlakke. Dikwels word 'n "gidsvinger" gebruik: die laaste vinger wat 'n noot in die ou posisie gespeel het, raak tydens die wisseling voortdurend liggies aan die snaar om op sy korrekte plek in die nuwe posisie uit te kom. In elementêre wisselingsoefeninge word die "gidsvinger" dikwels hoorbaar gemaak terwyl dit op of af langs die snaar gly, sodat die speler die korrekte plasing op die gehoor kan vaslê. Buite hierdie oefeninge behoort dit selde hoorbaar te wees (tensy die speler bewustelik 'n portamento-effek om uitdrukkingsredes toepas). Tydens 'n wisseling in lae posisies beweeg die duim van die linkerhand op of af langs die hals van die instrument om in dieselfde posisie relatief tot die vingers te bly (hoewel die beweging van die duim effens voor of effens na die beweging van die vingers kan plaasvind). In sulke posisies word die duim dikwels as 'n "anker" beskou waarvan die plek bepaal in watter posisie die speler is. In baie hoë posisies kan die duim nie met die vingers meebeweeg nie, omdat die klankkas van die instrument in die pad kom. In plaas daarvan beweeg die duim om die hals van die instrument om by die punt te sit waar die hals die regterronding van die klankkas ontmoet, en bly daar terwyl die vingers tussen die hoë posisies beweeg. 'n Noot wat buite die normale omvang van 'n posisie gespeel word, sonder wisseling, word 'n ''strekking'' genoem. In die derde posisie op die A-snaar sit die hand byvoorbeeld natuurlik met die eerste vinger op D en die vierde op G of G♯. Om die eerste vinger terug na 'n C♯ te strek, of die vierde vinger op na 'n A, vorm 'n strekking. Strekkings word algemeen gebruik waar een of twee note effens buite 'n andersins stewige posisie lê, en het die voordeel dat hulle minder opvallend is as 'n wisseling of 'n snaaroorgang. Die laagste posisie op die viool word die "halwe posisie" genoem. In hierdie posisie is die eerste vinger op 'n "lae eerste-posisie"-noot, byvoorbeeld B♭ op die A-snaar, en die vierde vinger in 'n afwaartse strekking vanaf sy gewone posisie, byvoorbeeld D op die A-snaar, met die ander twee vingers na behoefte tussenin geplaas. Aangesien die posisie van die duim in die "halwe posisie" tipies dieselfde is as in die eerste posisie, kan dit beter as 'n agterwaartse strekking van die hele hand as as 'n egte posisie beskou word. Die bogrens van die viool se omvang word grootliks deur die vaardigheid van die speler bepaal, wat maklik meer as twee oktawe op 'n enkele snaar en vier oktawe op die instrument as geheel kan speel. Posisiename word meestal vir die laer posisies en in metodeboeke en etudes gebruik; om dié rede hoor 'n mens selde verwysings na iets hoër as die sewende posisie. Die hoogste posisie is prakties gesproke die 13de. Baie hoë posisies is om twee redes 'n besondere tegniese uitdaging. Eerstens word die verskil in ligging van die verskillende note in hoë posisies veel kleiner, wat die note moeiliker maak om te vind en in sommige gevalle op die gehoor te onderskei. Tweedens is die veel korter klinkende lengte van die snaar in baie hoë posisies 'n uitdaging vir die regterarm en die strykstok om die instrument doeltreffend te laat klink. Hoe fyner (en duurder) 'n instrument, hoe beter kan dit 'n goeie toon tot bo aan die toets, by die hoogste toonhoogtes op die E-snaar, volhou. Alle note (behalwe dié onder die los D) kan op meer as een snaar gespeel word. Dit is 'n standaardontwerpkenmerk van snaarinstrumente, wat egter van die klavier verskil, wat vir elk van sy 88 note net een plek het. Die noot van die los A op die viool kan byvoorbeeld as die los A gespeel word, of op die D-snaar (in die eerste tot vierde posisie) of selfs op die G-snaar (baie hoog op, in die sesde tot negende posisie). Elke snaar het 'n ander [[toonkleur]], vanweë die verskillende gewigte (diktes) van die snare en die resonansies van ander los snare. Die G-snaar word byvoorbeeld dikwels beskou as 'n baie volle, klankryke klank te hê wat besonder gepas is vir laat-Romantiese musiek. Dit word dikwels in die musiek aangedui met die merk ''sul G'' of ''IV'' ('n Romeinse syfer wat aandui dat op die vierde snaar gespeel moet word; volgens konvensie word die snare van die dunste, hoogste (I) tot die laagste (IV) genommer). Selfs sonder uitdruklike aanwysings in die partituur sal 'n gevorderde violis na eie oordeel en artistieke aanvoeling kies op watter snaar bepaalde note of passasies gespeel word. Wanneer 'n passasie op 'n lae snaar en in 'n hoër posisie gespeel word, hoewel dit op 'n hoër snaar gemakliker gespeel sou kon word, dien dit ook om 'n besondere klankkleur voort te bring. ==== Los snare ==== As 'n snaar gestryk of getokkel word sonder dat 'n vinger dit gryp, word dit 'n ''los snaar'' genoem. Dit gee 'n ander klank as 'n gegrypte snaar, aangesien die snaar by die bosaal vryer tril as onder 'n vinger. Verder is dit onmoontlik om vibrato ten volle op 'n los snaar te gebruik (hoewel 'n gedeeltelike effek verkry kan word deur 'n noot 'n oktaaf hoër op 'n aangrensende snaar te gryp en dié te laat vibreer, wat 'n element van vibrato in die botone inbring). In die klassieke tradisie gebruik violiste dikwels 'n snaaroorgang of posisiewisseling om die verandering van toonkleur wat 'n los snaar meebring, te vermy, tensy die komponis dit aandui. Dit geld veral vir die los E, wat dikwels as hard van klank beskou word. Daar is egter ook situasies waar 'n los snaar spesifiek vir artistieke effek gekies kan word. Dit kom voor in klassieke musiek wat die bourdon van 'n [[orrel]] naboots (soos J.S. Bach in sy Partita in E vir soloviool bereik het), in ''fiddle''-musiek (byvoorbeeld ''Hoedown'') of waar stappe om die los snaar te vermy musikaal onvanpas is (byvoorbeeld in Barokmusiek, waar posisiewisselings minder gebruiklik was). In vinnige passasies van toonlere of arpeggio's kan 'n los E-snaar eenvoudig gerieflikheidshalwe gebruik word as die noot nie tyd het om uit te klink en 'n harde toonkleur te ontwikkel nie. In volksmusiek, ''fiddle''-musiek en ander tradisionele musiekgenres word los snare algemeen om hul resonante toonkleur gebruik. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n gegrypte noot op 'n aangrensende snaar te speel, lewer 'n [[doedelsak]]agtige bourdon, wat komponiste dikwels ter nabootsing van volksmusiek gebruik. Soms is die twee note identies (byvoorbeeld 'n gegrypte A op die D-snaar teen die los A-snaar), wat 'n klinkende soort ''fiddle''-klank gee. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n identiese gegrypte noot te speel, kan ook vereis word wanneer meer volume nodig is, veral in orkesspel. Sommige klassieke vioolpartye het note waarvoor die komponis die violis vra om 'n los snaar te speel, weens die spesifieke klankkarakter wat 'n los snaar skep. ==== Dubbelgrepe, akkoorde en bourdons ==== 'n Dubbelgreep is wanneer twee afsonderlike snare deur die vingers gegryp en gelyktydig gestryk word, wat twee deurlopende tone voortbring (tipiese intervalle sluit tertse, kwarte, kwinte, sekstes en oktawe in). Dubbelgrepe kan in enige posisie aangedui word, hoewel die wydste interval wat natuurlik in een posisie as dubbelgreep gespeel kan word, 'n oktaaf is (met die wysvinger op die laer snaar en die pinkie op die hoër snaar). Nietemin word in gevorderde repertoire soms dubbelgrepe van desiemes of selfs meer vereis, wat 'n gestrekte linkerhandposisie met uitgestrekte vingers tot gevolg het. Die term "dubbelgreep" word dikwels ook gebruik vir die laat klink van 'n los snaar saam met 'n gegrypte noot, hoewel net een vinger 'n snaar gryp. Met die tegniek van die dubbelgreep kan dus tweestemmig gespeel word. Waar drie of vier gelyktydige note aangedui word, "verdeel" die violis gewoonlik die akkoord: drie- of vierstemmige akkoorde word normaalweg gearpeggieer, deur die onderste een of twee note eerste te speel en onmiddellik na die boonste een of twee note voort te gaan, waarby die natuurlike resonansie van die instrument 'n effek voortbring soortgelyk aan asof al vier note gelyktydig geklink het. In sommige omstandighede is 'n "drievoudige greep" moontlik, waar drie note oor drie snare gelyktydig klink. Die strykstok raak nie van nature drie snare tegelyk nie, maar met voldoende stoksnelheid en druk, wanneer die violis 'n drienoot-akkoord "breek", kan die stokhare tydelik oor drie snare gebuig word sodat elkeen gelyktydig klink. Dit word met 'n swaar streek bereik, tipies naby die slof en met die stok op 'n sekere afstand van die kam, en bring 'n harde, aggressiewe toon voort. Dit is so moontlik om drienoot-akkoorde van kort duur, ook verskeie ná mekaar, sonder arpeggio te speel, sodat daar werklik drie stemme gelyktydig klink. Vierstemmige spel sonder arpeggio kan net met 'n spesiaal gekonstrueerde ronde strykstok verwesenlik word. Dubbelgrepe in die orkes word soms ''divisi'' gemerk en tussen die spelers verdeel, sodat een deel van die musikante die laer noot en 'n ander deel die hoër noot speel. Dubbelgrepe (en ''divisi'') kom algemeen in orkesrepertoire voor wanneer die viole begeleiding speel en 'n ander instrument of groep die melodie speel. In sommige genres van die historiese uitvoeringspraktyk (gewoonlik van Barokmusiek en vroeër) word nóg verdeelde akkoorde nóg drievoudige grepe as gepas beskou; sommige violiste arpeggieer alle akkoorde (insluitend gewone dubbelgrepe) deur al die note of die meeste daarvan afsonderlik te speel asof hulle as 'n gebonde figuur geskryf is. Met die ontwikkeling van moderne viole het drievoudige grepe egter natuurliker geword, omdat die kam minder gekrom is. In sommige musiekstyle kan 'n aangehoue bourdon op 'n los snaar gespeel word tydens 'n passasie wat hoofsaaklik op 'n aangrensende snaar geskryf is, om 'n basiese begeleiding te bied. Dit kom meer in volkstradisies as in die klassieke musiek voor. ==== Vibrato ==== [[Lêer:MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv|duimnael|Kyoko Yonemoto speel [[Niccolò Paganini|Paganini]] se Caprice nr. 24 op 'n viool]] [[Lêer:Peter Bissing.png|duimnael|regs|Petrowitsch Bissing was 'n onderwyser in vibratometodiek op die viool<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9-EqAAAAYAAJ&q=PETROWITCH+BISSING&pg=RA2-PA52|publisher=Jacobs' Band Monthly, Volume 4|page=52|year=1919|access-date=16 November 2012|title=The Violin|first=Louis|last=Eaton}}</ref> en het 'n boek met die titel ''Cultivation of the Violin Vibrato Tone'' gepubliseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IwhLMgEACAAJ|title=Cultivation of the Violin Vibrato Tone|first=Petrowitsch|last=Bissing|publisher=Central States Music Publishing Company|access-date=16 November 2012}}</ref>]] Vibrato is 'n tegniek van die linkerhand en -arm waarby die toonhoogte van 'n noot subtiel in 'n polsende ritme wissel. Hoewel verskillende dele van die hand of arm by die beweging betrokke kan wees, is die resultaat 'n beweging van die vingerpunt wat 'n geringe verandering in die trillende snaarlengte meebring, wat 'n golwing in die toonhoogte veroorsaak. Die meeste violiste ossilleer onder die noot, dit wil sê laer in toonhoogte as die eintlike noot, wanneer hulle vibrato gebruik, omdat geglo word dat die waarneming die hoogste toonhoogte in 'n wisselende klank bevoordeel.<ref>{{Cite book|title=String Builder, Book 3: Teacher's Manual |last=Applebaum |first=Samuel |year=1957 |publisher=Alfred Publishing |location=New York |isbn=978-0-7579-3056-0 |page=4 }}. "Now we will discipline the shaking of the left hand in the following manner: Shake the wrist slowly and evenly in 8th notes. Start from the original position and for the second 8th note the wrist is to move backward (toward the scroll). Do this in triplets, dotted 8ths and 16ths, and 16th notes. A week or two later, the vibrato may be started on the Violin. ... The procedure will be as follows: 1. Roll the finger tip from this upright position on the note, to slightly below the pitch of this note."</ref> Vibrato doen min of niks om 'n onsuiwer noot te verbloem; met ander woorde, verkeerd toegepaste vibrato is 'n slegte plaasvervanger vir goeie intonasie. Toonlere en ander oefeninge wat op intonasie gerig is, word tipies sonder vibrato gespeel om die werk makliker en doeltreffender te maak. Musiekstudente word dikwels geleer dat vibrato veronderstel word tensy dit anders in die musiek aangedui is. Dit kan 'n struikelblok wees vir 'n klassiek opgeleide violis wat in 'n styl wil speel wat min of geen vibrato gebruik, soos Barokmusiek in historiese styl en baie tradisionele ''fiddle''-style. Vibrato kan deur 'n gepaste kombinasie van vinger-, pols- en armbewegings voortgebring word. Deur die vingerpunt van die grypende vinger liggies heen en weer te rol, ontstaan vingervibrato. Een metode, ''handvibrato'' (of ''polsvibrato''), behels dat die hand by die pols heen en weer gekantel word om die ossillasie te bewerkstellig. 'n Ander metode, ''armvibrato'', moduleer die toonhoogte deur beweging van die hele onderarm by die elmboog met 'n vaste pols. 'n Kombinasie van hierdie tegnieke stel 'n speler in staat om 'n groot verskeidenheid klankeffekte voort te bring. Die "wanneer", "waarvoor" en "hoeveel" van vibrato is artistieke kwessies van styl en smaak, waarby verskillende onderwysers, musiekskole en musiekstyle verskillende vibratostyle verkies. Oordrewe vibrato kan byvoorbeeld hinderlik word. Akoesties gesproke het die interessantheid wat vibrato aan die klank toevoeg te doen met die manier waarop die mengsel van botone<ref>{{Cite web|url=http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207150243/http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |url-status=dead |archive-date=7 Februarie 2010 |title=The psychoacoustic secret of vibrato |first=Martin |last=Schleske |access-date=11 Februarie 2010 |quote=Accordingly, the sound level of each harmonic will have a periodically fluctuating value due to the vibrato.}}</ref> (of toonkleur) en die rigtingpatroon van die klankuitstraling met veranderinge in toonhoogte verander. Deur die klank ritmies na verskillende dele van die vertrek te "rig",<ref>{{Cite web | last=Curtin | first=Joseph | title=Weinreich and Directional Tone Colour | url=http://www.josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | date=April 2000 | work=Strad Magazine | access-date=23 Mei 2009 | quote=In the case of string instruments, however, not only are they strongly directional, but the pattern of their directionality changes very rapidly with frequency. If you think of that pattern at a given frequency as beacons of sound, like the quills of a porcupine, then even the slight changes in pitch created by vibrato can cause those quills to be continually undulating. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090529062722/http://josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | archive-date=29 Mei 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://knutsacoustics.com/files/weinreich,-g.-directional-tone-color-jasa-1997.pdf |title=Directional tone color |last=Weinreich |first=Gabriel |date=16 Desember 1996 |publisher=Acoustical Society of America |quote=The effect can be visualized in terms of a number of highly directional sound beacons, all of which the vibrato causes to undulate back and forth in a coherent and highly organized fashion. It is obvious that such a phenomenon will help immensely in fusing sounds of the differently directed partials into a single auditory stream; one may even speculate that it is a reason why vibrato is used so universally by violinists—as compared to wind players, from the sound of whose instruments directional tone color is generally absent.}}</ref> voeg vibrato 'n "glans" of "lewendigheid" by die klank van 'n goed geboude viool. Vibrato word grootliks aan die oordeel van die violis oorgelaat. Verskillende soorte vibrato bring verskillende stemminge in 'n stuk, en die wisselende grade en style van vibrato is dikwels kenmerke wat by bekende violiste uitstaan. ==== Vibratotriller ==== 'n Vibrato-agtige beweging kan soms gebruik word om 'n vinnige [[triller]]effek te skep. Om hierdie effek uit te voer, word die vinger bo die vinger wat die noot gryp, net effens van die snaar af geplaas (stewig teen die grypende vinger gedruk) en 'n vibratobeweging uitgevoer. Die tweede vinger raak met elke ossillasie liggies aan die snaar bo die laer vinger, sodat die toonhoogte ossilleer op 'n manier wat soos 'n mengsel van wye vibrato en 'n baie vinnige triller klink. Dit gee 'n minder duidelike oorgang tussen die hoër en die laer noot en word gewoonlik as interpretatiewe keuse toegepas. Hierdie trillertegniek werk net goed vir halftoontrillers of trillers in hoë posisies (waar die afstand tussen die note kleiner is), aangesien dit vereis dat die trillende vinger en die vinger daaronder aan mekaar raak, wat die afstand wat getrill kan word, beperk. In baie hoë posisies, waar die trilafstand kleiner as die breedte van die vinger is, kan 'n vibratotriller die enigste opsie vir trillereffekte wees. ==== Flageolettone ==== [[Lêer:Violin sounds and techniques.ogg|duimnael|regs|Vioolklanke en -tegnieke: los snare (arco en pizzicato); A-majeur-toonleer (arco en pizzicato); begin van 'n A-majeur-toonleer met vibrato; A-majeur-toonleer col legno gespeel; natuurlike flageolettone van 'n A, E en 'n A; kunsmatige flageolet van A₇; flageolet-glissando op die A-snaar]] Deur die snaar liggies met 'n vingerpunt by 'n [[nodus (fisika)|nodus]] aan te raak, sonder om die snaar heeltemal vas te druk, en die snaar dan te tokkel of te stryk, ontstaan flageolettone (harmonieke of botone). In plaas van die normale toon klink 'n hoër noot. Daardeur word die grondfrekwensie gedemp en tril net die ooreenstemmende botone (byvoorbeeld die dubbele of drievoudige frekwensie wanneer die vinger by die helfte of by 'n derde van die snaarlengte geplaas word). Daar ontstaan fluitagtige tone. Elke nodus lê by 'n heeltallige deling van die snaar, byvoorbeeld halfpad of 'n derde langs die lengte van die snaar. 'n Instrument wat goed reageer, laat talle moontlike flageoletnodusse langs die lengte van die snaar klink. Flageolettone word in die musiek óf met 'n sirkeltjie bo die noot wat die toonhoogte van die flageolet bepaal, óf met ruitvormige nootkoppe aangedui. Daar is twee soorte: ''natuurlike flageolettone'' en ''kunsmatige flageolettone'' (ook ''valse flageolettone'' genoem). Natuurlike flageolettone word op 'n los snaar gespeel. Die toonhoogte van die los snaar wanneer dit getokkel of gestryk word, word die grondfrekwensie genoem. Flageolettone word ook ''botone'' of ''deeltone'' genoem. Hulle kom voor by heeltallige veelvoude van die grondtoon, wat die eerste harmoniek genoem word. Die tweede harmoniek is die eerste botoon (die oktaaf bo die los snaar), die derde harmoniek is die tweede botoon, en so voorts. Die tweede harmoniek lê in die middel van die snaar en klink 'n oktaaf hoër as die toonhoogte van die snaar. Die derde harmoniek verdeel die snaar in derdes en klink 'n oktaaf en 'n kwint bo die grondtoon, en die vierde harmoniek verdeel die snaar in kwarte en klink twee oktawe bo die eerste. Die klank van die tweede harmoniek is die helderste van almal, omdat dit 'n gemeenskaplike nodus met al die daaropvolgende ewe harmonieke (4de, 6de, ens.) het. Die derde en die daaropvolgende onewe harmonieke is moeiliker om te speel, omdat hulle die snaar in 'n onewe aantal trillende dele verdeel en nie so baie nodusse met ander harmonieke deel nie. Kunsmatige flageolettone is moeiliker om voort te bring as natuurlike, aangesien hulle behels dat die snaar gegryp én 'n flageolet op die gegrypte noot gespeel word. Met die ''oktaafraam'' (die normale afstand tussen die eerste en die vierde vinger in enige gegewe posisie) en die vierde vinger wat die snaar 'n kwart bo die gegrypte noot net aanraak, ontstaan die vierde harmoniek, twee oktawe bo die gegrypte noot. Vingerplasing en -druk, asook stoksnelheid, -druk en kontakpunt, is almal wesenlik om die gewenste flageolet te laat klink. Boonop moet in passasies met verskillende note as valse flageolettone die afstand tussen die grypende vinger en die flageoletvinger voortdurend verander, aangesien die afstand tussen die note oor die lengte van die snaar verander. Die ''flageoletvinger'' kan die snaar ook 'n groot terts bo die vasgedrukte noot aanraak (die vyfde harmoniek), of 'n kwint hoër ('n derde harmoniek). Hierdie flageolettone word minder algemeen gebruik; in die geval van die groot terts moet sowel die gegrypte noot as die aangeraakte noot effens hoog gespeel word, anders spreek die flageolet nie so geredelik aan nie. In die geval van die kwint is die strekking groter as wat vir baie violiste gemaklik is. In die algemene repertoire word breuke kleiner as 'n sesde nie gebruik nie. Verdelings tot 'n agtste word egter soms gebruik, en met 'n goeie instrument en 'n vaardige speler is verdelings so klein as 'n twaalfde moontlik. Daar is 'n paar boeke wat uitsluitlik aan die studie van vioolflageolettone gewy is. Twee omvattende werke is Henryk Heller se sewedelige ''Theory of Harmonics'', in 1928 deur Simrock gepubliseer, en Michelangelo Abbado se vyfdelige ''Tecnica dei suoni armonici'', in 1934 deur Ricordi gepubliseer. Uitgebreide passasies in kunsmatige flageolettone kom in die virtuose vioolliteratuur voor, veral van die 19de en vroeë 20ste eeu. Twee opvallende voorbeelde hiervan is 'n hele gedeelte van Vittorio Monti se ''Csárdás'' en 'n passasie omtrent in die middel van die derde deel van [[Pjotr Tsjaikofski]] se Vioolkonsert. 'n Gedeelte van die derde deel van Paganini se Vioolkonsert nr. 1 bestaan uit dubbelgreeptertse in flageolettone. Wanneer snare verslyt, vuil en oud is, is die flageolettone moontlik nie meer suiwer in toonhoogte nie. Om dié rede vervang violiste hul snare gereeld. === Regterhand en klankkleur === Die snare kan laat klink word deur die hare van die strykstok, wat in die regterhand gehou word, daaroor te trek (''arco'') of deur hulle te tokkel (''pizzicato''), meestal met die regterhand. In sommige gevalle tokkel die violis snare met die linkerhand. Dit word gedoen om oorgange van pizzicato na arco te vergemaklik, en dit word ook in sommige virtuose vertoonstukke gebruik. Linkerhand-pizzicato word gewoonlik op los snare gedoen. Pizzicato word op al die instrumente van die vioolfamilie gebruik; die sistematiese studie van gevorderde pizzicatotegnieke is egter die verste ontwikkel in die jazzkontrabas, 'n styl waarin die instrument byna uitsluitlik getokkel word. Die regterarm, -hand en strykstok en die stoksnelheid is verantwoordelik vir toonkwaliteit, [[ritme]], [[dinamika (musiek)|dinamika]], artikulasie en die meeste (maar nie alle) veranderinge in [[toonkleur]]. Die speler trek die strykstok oor die snaar, wat die snaar laat tril en 'n aangehoue toon voortbring. Die natuurlike tekstuur van die perdehaar en die klewerigheid van die hars help die stok om die snaar te "gryp", en wanneer die stok oor die snaar getrek word, laat dit die snaar 'n toon klink. Stryk kan gebruik word om lang aangehoue note of melodieë voort te bring. In 'n strykersgroep kan 'n noot eindeloos volgehou lyk as die spelers in die groep op verskillende tye van strykrigting verander. Die strykstok kan ook gebruik word om kort, skerp nootjies te speel, soos herhaalde note, toonlere en arpeggio's, wat in baie musiekstyle 'n stuwende ritme verskaf. ==== Stryktegnieke ==== Die wesenlikste deel van die stryktegniek is die greep van die strykstok. Gewoonlik is die duim gebuig in die klein ruimte tussen die slof en die omwikkeling van die stok. Die ander vingers is ietwat eweredig oor die bokant van die stok verspreid. Die pinkie is gekrul, met die vingerpunt op die hout naas die skroef. Die viool bring harder note voort met groter stoksnelheid of meer gewig op die snaar. Die twee metodes is nie gelykwaardig nie, omdat hulle verskillende toonkleure voortbring; om op die snaar af te druk, is geneig om 'n harder, intenser klank te gee. 'n Harder klank kan ook verkry word deur die stok nader aan die kam te plaas. Die kontakpunt waar die stok die snaar kruis, beïnvloed ook die toonkleur. Om naby die kam te speel (''sul ponticello'') gee 'n intenser klank as gewoonlik en beklemtoon die hoër harmonieke, terwyl om met die stok oor die einde van die toets te speel (''sul tasto'') 'n delikate, eteriese klank gee wat die [[grondtoon]] beklemtoon. Shinichi Suzuki het die kontakpunt die "[[Fritz Kreisler|Kreisler]]-snelweg" genoem; 'n mens kan die verskillende kontakpunte as "bane" op die snelweg beskou. Die klankkleur kan dus deur die manier van stokvoering verreikend beïnvloed word: deur die mees uiteenlopende stryksnelhede by 'n baie veranderlike stokdruk, maar ook deur die plek van die stryk (nader aan die kam of nader aan die toets). Verskillende maniere van aanslag met die strykstok bring verskillende artikulasies voort. Daar is baie stryktegnieke wat elke speelstyl moontlik maak. Baie onderwysers, spelers en orkeste bestee baie tyd aan die ontwikkeling van tegnieke en die skep van 'n eenvormige tegniek binne die groep. Hierdie tegnieke sluit in legato-stryk ('n gladde, verbonde, aangehoue klank wat vir melodieë geskik is), ''collé'' en 'n verskeidenheid strykwyses wat korter note voortbring, waaronder ricochet, ''sautillé'', ''martelé'', ''spiccato'' en staccato. ==== Pizzicato ==== 'n Noot wat in die geskrewe musiek ''pizz.'' (afkorting vir ''pizzicato'') gemerk is, moet gespeel word deur die snaar met 'n vinger van die regterhand te tokkel in plaas van te stryk. (Die wysvinger word hier die meeste gebruik.) Soms word in orkespartye of virtuose solomusiek waar die stokhand besig is (of vir vertoon-effek) ''linkerhand-pizzicato'' aangedui met 'n + (plusteken) onder of bo die noot. By linkerhand-pizzicato word twee vingers op die snaar geplaas; die een (gewoonlik die wys- of middelvinger) word op die korrekte noot geplaas, en die ander (gewoonlik die ring- of pinkvinger) bo die noot. Die hoër vinger tokkel dan die snaar terwyl die laer een bly lê, wat die korrekte toonhoogte voortbring. Deur die krag van die tokkel te vergroot, kan die volume van die noot verhoog word. Pizzicato word in orkeswerke en in solo-vertoonstukke gebruik. In orkespartye moet violiste dikwels baie vinnig van arco na pizzicato oorskakel, en omgekeerd. ==== Col legno ==== 'n Aanduiding ''col legno'' ([[Italiaans]] vir "met die hout") in die geskrewe musiek vereis dat die snaar of snare met die stok van die strykstok geslaan word in plaas van dat die hare van die stok oor die snare getrek word. Hierdie stryktegniek word betreklik selde gebruik en lewer 'n gedempte, perkussiewe klank. Die spookagtige kwaliteit van 'n vioolgroep wat ''col legno'' speel, word in sommige simfoniese stukke benut, veral in die "Heksedans" van die laaste deel van [[Hector Berlioz]] se ''Symphonie fantastique''. Saint-Saëns se simfoniese gedig ''Danse macabre'' laat die strykersgroep die ''col legno''-tegniek gebruik om die klank van dansende geraamtes na te boots. "Mars" uit Gustav Holst se ''The Planets'' gebruik ''col legno'' om 'n herhaalde ritme in 5/4-tydmaat te speel. [[Benjamin Britten]] se ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' vereis dit in die "[[slaginstrument|Perkussie]]"-variasie. [[Dmitri Sjostakowitsj]] gebruik dit in sy Veertiende Simfonie in die deel "In die Santé-gevangenis". Sommige violiste maak egter beswaar teen hierdie speelwyse, omdat dit die afwerking kan beskadig en die waarde van 'n goeie strykstok kan verminder, maar die meeste van hulle maak 'n kompromie deur minstens vir die duur van die betrokke passasie 'n goedkoop strykstok te gebruik. ==== Détaché, martelé en tremolo ==== ''Détaché'' is 'n gladde en egalige streek waarby die stoksnelheid en -gewig van die begin van die streek tot die einde dieselfde bly.<ref>{{Cite journal|last=Fischer|first=Simon|date=1999|title=Detache|journal=Strad|volume=110|pages=638|via=Music Index}}</ref> ''Martelé'', letterlik "gehamer", is 'n sterk geaksentueerde effek wat voortgebring word deur elke streek kragtig en plotseling los te laat. Martelé kan in enige deel van die stok gespeel word en word in die geskrewe musiek soms met 'n pylpunt aangedui. Tremolo is die baie vinnige herhaling (tipies van 'n enkele noot, maar soms van meer note), gewoonlik by die punt van die stok gespeel. Tremolo word met drie kort, skuins strepies deur die steel van die noot aangedui en word dikwels as klankeffek in orkesmusiek gebruik, veral in die Romantiese tydperk (1800–1910) en in operamusiek. ==== Demper ==== [[Lêer:Two mutes.jpg|duimnael|links|'n Geïmproviseerde wasgoedpen-demper en 'n rubber-oefendemper]] Deur 'n klein toestelletjie van metaal, rubber, leer of hout, 'n ''demper'' of ''sordino'', op die kam van die viool te plaas of daarteen aan te skuif (na gelang van die konstruksie), verkry 'n mens 'n sagter, ronder toon met minder hoorbare botone; die klank van 'n hele orkesstrykersgroep wat met dempers speel, het 'n gedempte karakter. Die demper verminder die trillingsamplitude van die kam en beperk sy eiefrekwensie; die gebruikte materiaal en die massa van die demper bepaal in watter mate die verskeidenheid klankkleure en die volume van die viool verminder word. Die resultaat is 'n gewild verminderde toon wat as "nasaal" of "gesluier" beskryf word. Die demper verander dus sowel die volume as die toonkleur van 'n viool. Die konvensionele Italiaanse aanduidings vir die gebruik van die demper is ''con sord.'' of ''con sordino'' ("met demper"), ''senza sord.'' ("sonder demper") en ''via sord.'' ("demper af"). Groter dempers van metaal, rubber of hout is algemeen beskikbaar en staan as ''oefendempers'' of ''hoteldempers'' bekend. Sulke dempers word gewoonlik nie by uitvoerings gebruik nie, maar om die klank van die viool in oefenruimtes soos hotelkamers te smoor. (Vir oefendoeleindes is daar ook die stomme viool, 'n viool sonder klankkas.) Sommige komponiste het oefendempers vir 'n spesiale effek gebruik, byvoorbeeld [[Luciano Berio]] aan die einde van sy ''Sequenza VIII'' vir soloviool. === Dinamika === By die linkeroor van die violis bereik die viool in ''ff'' ([[dinamika (musiek)|fortissimo]]) piekwaardes van meer as 110&nbsp;dB.<ref>''Safe and Sound''. Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin. Dortmund 2010, p. 24.</ref> Die dinamiese omvang van die instrument is redelik gebalanseerd. Op 6,5&nbsp;meter afstand is die klankpeil in ''pp'' ongeveer 43–45&nbsp;dB, terwyl in ''ff'' op dieselfde afstand ongeveer 73–80&nbsp;dB bereik word. === Toonsoorte === Nie alle toonsoorte is op die viool ewe goed uitvoerbaar nie. Toonsoorte waarin dikwels los snare gestryk word, is betreklik maklik om te speel. Die toonsoort beïnvloed ook die klank. In die Duitse uitgawe van die instrumentasieleer van [[Hector Berlioz]], deur [[Richard Strauss]] bewerk, staan daaroor: "Die viole skitter en speel gemakliker in die toonsoorte wat hulle die gebruik van die los snare toelaat."<ref name="Berlioz/Strauss"/> Berlioz het die toekenning van moeilikheidsgrade en klankkwaliteite aan toonsoorte wat op die viool gespeel word, tot die uiterste gevoer deur vir elke afsonderlike toonsoort aanduidings te probeer gee. In sy tabelle van 19 majeur- en 19 mineurtoonsoorte staan byvoorbeeld dat As-majeur "nie baie moeilik" is om te speel nie en "sag, gesluier, baie edel" klink; e-mineur is "maklik" om te speel en klink "skreeuend, gewoon". Sommige toonsoorte het Berlioz "byna onuitvoerbaar" genoem, enkeles selfs "onuitvoerbaar".<ref name="Berlioz/Strauss">[[Hector Berlioz]]: ''Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes.'' Schonenberger, Parys 1844, hier p. 33, [https://archive.org/details/grandtraitdins1843berl archive.org].<br />Duitse uitgawe: ''Instrumentationslehre von Hector Berlioz. Ergänzt und revidiert von Richard Strauss.'' Twee bande. Edition Peters, Leipzig 1905; hier band 1, pp. 61 e.v., [https://archive.org/details/instrumentations01berl archive.org].</ref> == Pedagogiek == Vioolspel kan reeds op 'n baie vroeë kinderleeftyd aangeleer word. Pedagoë is van mening dat 'n so vroeg moontlike begin, ongeveer op die ouderdom van drie tot ses jaar, in beginsel voordelig en vir 'n suksesvolle loopbaan sterk aan te beveel is. Daarom bestaan daar talle "kindervriendelike" vioolmetodes. 'n So vroeg moontlike begin met vioolspel is 'n vaste bestanddeel van die Suzuki-metode, genoem na sy ontwikkelaar Shinichi Suzuki. Vir die vroeë begin met klein hande en kort arms bestaan daar aangepaste instrumente in breukgroottes (sien [[#Groottes|Groottes]]). As 'n belangrike pedagogiese werk geld [[Leopold Mozart]] se ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' van 1756. Mozart se vioolmetode is een van die belangrike bronne vir die studie van die historiese uitvoeringspraktyk. Nog vroeëre leerwerke stam uit die Baroktyd; so het Daniel Merck, Michel Corrette en Francesco Geminiani hulle vir die vioolpedagogiek verdienstelik gemaak. Giuseppe Tartini het in sy ''L'arte dell'arco'', wat 50 etudes bevat, die eerste leerwerk oor die stokvoering geskryf. [[Georg Philipp Telemann]] het vir sy leerlinge die "Metodiese sonates" geskep, waarin die stadige dele boonop met barokke versiering uitgeskryf is. Moderner en sistematiese leerwerke het in die vroeë 19de eeu in Frankryk ontstaan, na die stigting van die Paryse Konservatorium. Enkele vooraanstaande outeurs van sulke werke is Pierre Rode, Pierre Baillot, Rodolphe Kreutzer, Charles-Auguste de Bériot, Jacques Féréol Mazas en in Duitsland Louis Spohr. In die 20ste eeu speel veral die publikasies van Carl Flesch en Ivan Galamian 'n uitstaande rol. == Gebruik in musiek == [[Lêer:PalacioReal Stradivarius1.jpg|duimnael|regs|Stradivari-viool in die Koninklike Paleis van Madrid]] Die viool is nou met die ontwikkeling van die Europese musiek van die nuwe tyd verbonde en is dienooreenkomstig ryk met literatuur bedeel. Hier kan net 'n kort oorsig van sy veelsydige take gegee word. === Klassieke musiek === [[Lêer:Telemann - 2violin Sonata 1-1.ogg|duimnael|regs|'n [[Sonate]] vir twee viole van die Barokkomponis [[Georg Philipp Telemann|Telemann]]. As 'n betreklik tipiese Barokvioolkomposisie sou dit oorspronklik waarskynlik met minder vibrato uitgevoer gewees het.]] [[Lêer:Meditation from Thais - Bomsori Kim.opus|duimnael|regs|Die ''Méditation'' uit Massenet se opera ''Thaïs''. Die baie legato-speelstyl, met oorvloedige gebruik van portamento, rubato en vibrato en van die hoër registers van die instrument, is tipies van die vioolspel in die laat-Romantiese tydperk.]] Sedert die [[Barok]] is die viool om verskeie redes een van die belangrikste van alle instrumente in die klassieke musiek. Die toon van die viool staan bo ander instrumente uit, wat dit geskik maak om 'n melodielyn te speel. In die hande van 'n goeie speler is die viool uiters behendig en kan dit vinnige en moeilike reekse note uitvoer. Bekende violiste sluit in [[Hilary Hahn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en, meer onlangs, TwoSet Violin en Chloe Chua. ==== Solo- en konsertwerke ==== Belangrike werke vir soloviool (sonder begeleiding) was daar in die Baroktyd by die vleet; genoem kan word die 16 Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber vir viool in [[scordatura]] en die ses Sonates en Partitas vir soloviool van [[Johann Sebastian Bach]]. Hier is veral met dubbelgrepe die moontlikheid ten volle benut om op een viool verskeie stemme te laat klink. In die Klassisisme en die Romantiek was hierdie genre (net soos solowerke vir ander instrumente, afgesien van [[klavier]] of [[orrel]]) minder verbreid, hoewel dit in die 24 Caprices van [[Niccolò Paganini]] 'n verdere hoogtepunt bereik het. In die 20ste eeu het dit met die Solosonate van [[Béla Bartók|Bartók]], werke van [[Igor Strawinski|Strawinski]] en veral [[Eugène Ysaÿe]] 'n nuwe verbreiding beleef. Die eerste [[concerto|instrumentale konserte]] het aanvanklik ontwikkel uit die tydelike na vore tree van die konsertmeester uit die Barokse strykorkes (sien ook concerto grosso). Gou het die eerste as sodanig verklaarde vioolkonserte ontstaan, soos dié van Giuseppe Torelli, [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] of Bach. Al drie groot Weense Klassici het vioolkonserte geskryf, so ook die belangrike Romantiese meesters (Paganini, Louis Spohr, [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Antonín Dvořák|Dvořák]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]], [[Henryk Wieniawski|Wieniawski]], [[Henri Vieuxtemps|Vieuxtemps]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Max Bruch|Bruch]], [[Aleksander K. Glazoenof|Glazoenof]]) en baie latere komponiste soos [[Jean Sibelius|Sibelius]], [[Edward Elgar|Elgar]], Korngold, Bartók, [[Benjamin Britten|Britten]], [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], [[Alban Berg|Berg]], Strawinski, [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] en [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]]. Vanaf die einde van die 19de eeu is enkele werke vir soloviool met orkesbegeleiding gekomponeer wat formeel vryer was en hulle van die suiwer ''konsert''-genre wou onderskei, soos die ''Symphonie espagnole'' van Édouard Lalo, [[Maurice Ravel|Ravel]] se "sigeuner"-rapsodie ''Tzigane'', die ''Poème'' van [[Ernest Chausson|Chausson]] of ''The Lark Ascending'' van [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]]. ==== Kamermusiek ==== Byna geen werk van die stryker- of gemengde kamermusiek kom sonder viool of viole klaar nie. Die belangrikste genres is die vioolsonate, die triosonate, die stryktrio, die klaviertrio, die [[strykkwartet]], die klavierkwartet, die strykkwintet en die stryksekstet. In baie van hierdie besettings het die viool die belangrikste melodiestem. Sy dikwels konsertante take laat dit daarby die spreekwoordelike "eerste viool" speel. 'n Strykkwartet het, soos die orkes, partye vir eerste en tweede viool, asook 'n altvioolparty en 'n basinstrument, soos die tjello of, selde, die kontrabas. ==== Orkes ==== [[Lêer:Maximilian Pilzer (IMSO pp09).jpg|duimnael|regs|Konsertmeester van die New Yorkse Filharmoniese Orkes (1917)]] Viole maak 'n groot deel van 'n [[simfonie-orkes|orkes]] uit en word gewoonlik in twee groepe verdeel, bekend as die eerste en die tweede viole. Sedert die Baroktyd is daar in die orkes (soos in die strykkwartet) twee verskillende vioolpartye, wat meestal ''koraal'' beset is, dit wil sê deur verskeie spelers. Komponiste ken die melodie dikwels aan die eerste viole toe, tipies 'n moeiliker party wat hoër posisies gebruik. Die tweede viole speel daarenteen harmonie, begeleidingspatrone of die melodie 'n oktaaf laer as die eerste viole. In 'n groot besette Romantiese [[simfonie]] speel in die algemeen 16 eerste en 14 tweede viole, soms meer. Albei groepe word gewoonlik deur een of meer stemleiers aan die voorste lessenaar gelei. Heel voor in die eerste vioolgroep sit die eerste konsertmeester, wat soms solo's moet speel en 'n besondere verantwoordelikheid vir die hele orkes draag. Die uitdrukking "die eerste viool speel", in die sin van "bepaal wat gedoen moet word", verwys na die konsertmeester van die klassieke orkesordening, wat as stemleier die toon vir die ander violiste aangegee het (net so "die tweede viool speel" in die sin van "jou na ander moet skik, 'n ondergeskikte rol speel"). === Dansmusiek === In samehang met die solistiese loopbaan van die viool in die hofmusiek van die 17de eeu het dit die toonaangewende instrument by die begeleiding van danse geword. Balletmeesters het viool gespeel en die dansmeesterviool (pochette) gebruik om geselskapsdanse in te studeer. Deur die opkoms van die burgerlike dans in die 18de eeu het baie dansorkeste ontstaan wat in die kern uit twee viole (met bas) bestaan het. Die eerste het die melodie gespeel, die tweede het ritmes en akkoorde bygevoeg. Nog op die hoogtepunt van die Weense dansmusiek in die tyd van die [[Biedermeier]], met Joseph Lanner of [[Johann Strauss I|Johann Strauss (vader)]], het hulle die kern van die dansorkeste gevorm, en baie danselemente het in die konsertmusiek weerklink. [[Johann Strauss II|Johann Strauss (seun)]] is nog as kapelmeester met sy viool afgebeeld, hoewel hy hom toenemend op dirigeer en komponeer toegespits het. === Volksmusiek === [[Lêer:Anders Zorn - Hins Anders (1904).jpg|duimnael|Die Sweedse volksvioolspeler Hins Anders Ersson, deur Anders Zorn geskilder, 1904]] [[Lêer:Fiddler from Hungary.jpg|duimnael|Vioolspeler uit Hongarye]] Soos baie ander instrumente wat in die klassieke musiek gebruik word, stam die viool van verre voorouers af wat vir [[volksmusiek]] gebruik is. Na 'n fase van intensiewe ontwikkeling in die laat [[Renaissance]], grootliks in Italië, het die viool (in volume, toon en behendigheid) soveel verbeter dat dit nie net 'n baie belangrike instrument in die kunsmusiek geword het nie, maar ook baie aantreklik vir volksmusikante was, en uiteindelik baie wyd verspreid geraak het, waar dit soms vroeëre strykinstrumente verdring het. Etnomusikoloë het sy wydverspreide gebruik in Europa, Asië en die Amerikas waargeneem. Wanneer die viool as volksinstrument gespeel word, word dit in Engels gewoonlik 'n ''fiddle'' genoem (hoewel die term ''fiddle'' informeel gebruik kan word ongeag die musiekgenre), en dit word onderskei van die historiese vedel, wat 'n voorloper van die viool is. Wêreldwyd is daar verskeie snaarinstrumente, soos die draailier en die Apache-viool, wat ook ''fiddles'' genoem word. Volksvioolmusiek verskil van die klassieke daarin dat die wysies algemeen as dansmusiek beskou word<ref name="OKHistory">{{cite web |url=http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=FI001|title=Fiddling|last=Harris |first=Rodger |publisher=The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|date=2009|website=okhistory.org|access-date=9 Februarie 2018}}</ref> en dat verskeie tegnieke gebruik word, soos bourdons, "shuffles" en versierings wat eie aan bepaalde style is. In baie volksmusiektradisies word die wysies nie neergeskryf nie, maar deur opeenvolgende geslagte musikante gememoriseer en oorgedra<ref name="OKHistory" /> in wat as die mondelinge tradisie bekend staan. Baie ''old-time''-stukke vereis kruisstemming, dit wil sê ander stemminge as die standaard GDAE. Sommige spelers van Amerikaanse volksvioolstyle (soos bluegrass of ''old-time'') laat die bokant van hul kam tot 'n effens platter kromming sny, wat tegnieke soos die "double shuffle" minder veeleisend vir die stokarm maak, aangesien dit die bewegingsomvang verminder wat nodig is om tussen dubbelgrepe op verskillende snaarpare af te wissel. Volksvioolspelers wat snare met 'n soliede staalkern gebruik, verkies moontlik 'n stertstuk met fynstemmers op al vier snare in plaas van die enkele fynstemmer op die E-snaar wat baie klassieke spelers gebruik. Die viool is in talle variante 'n tipiese instrument van die tradisionele musiek in onder andere [[Ierland]], [[Wallis]] (''ffidil''), [[Skotland]], [[Frankryk]], die Alpelande, [[Noorweë]] ([[Hardangerviool]]), [[Swede]], [[Pole]] (''skrzypce podwiązane'' in plaas van die ''mazanki'' wat in die 19de eeu gebruik is), [[Hongarye]], [[Roemenië]] (''vioară''), [[Slowakye]] (''husle''), [[Litaue]] (''smuikas''), [[Estland]] (''viiul'') en [[Griekeland]] (''violi''). === Jazz === Die vroegste verwysings na jazzuitvoerings met die viool as solo-instrument is uit die eerste dekades van die 20ste eeu gedokumenteer. Joe Venuti, een van die eerste jazzvioliste, is bekend vir sy werk met die kitaarspeler Eddie Lang in die 1920's. Sedertdien was daar baie improviserende violiste, waaronder Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Eddie South, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake, Adam Taubitz, Leroy Jenkins, Didier Lockwood en Jean-Luc Ponty. Hoewel hulle nie primêr jazzvioliste is nie, het Darol Anger en Mark O'Connor 'n groot deel van hul loopbane aan jazz gewy. Die Switsers-Kubaanse violis Yilian Cañizares meng jazz met Kubaanse musiek.<ref name="NZZ">{{Cite news |url= http://www.nzz.ch/zuerich/zuercher_kultur/die-gunst-der-goetter-1.18150997 |title = Die Sängerin und Geigerin Yilian Cañizares in Moods |newspaper=[[Neue Zürcher Zeitung]] | date = 16 September 2013 | access-date = 12 Junie 2015}}</ref> Viole kom ook voor in ensembles wat orkesagtergronde vir baie jazzopnames verskaf. In die tango-orkes en in "sigeuner"-orkeste speel die viool eweneens 'n belangrike rol. In 'n [[big band]] ([[Engels]]; groot musiekgroep) word 'n viool selde gespeel. Deur die gebruik van 'n elektriese viool kan die viool egter goed in die big band geïntegreer word, waar dit selfs as solo-instrument bo die blaserstemme uit kan speel. Met 'n vervormer kan die klank van die viool sterk gevarieer word, van 'n "klassieke klank" tot volledige vervorming soos by 'n elektriese kitaar. === Populêre musiek, rock en metal === [[Lêer:Lindsey Stirling.jpg|duimnael|regs|Lindsey Stirling tree by TEDx Berkeley op, 2012]] Tot minstens die 1970's het die meeste soorte populêre musiek strykersgroepe gebruik. Hulle is dwarsdeur die 1920's en vroeë 1930's uitgebreid in die populêre musiek gebruik. Met die opkoms van die swingmusiek, van 1935 tot 1945, is die strykersklank egter dikwels gebruik om die volheid van die big band-musiek aan te vul. Na die swing-era, van die laat 1940's tot die middel 1950's, het strykers in die tradisionele popmusiek begin herleef. Hierdie neiging het in die laat 1960's versnel, met 'n beduidende herlewing van die gebruik van strykers, veral in die soulmusiek. Populêre Motown-opnames van die laat 1960's en 1970's het sterk op strykers as deel van hul kenmerkende tekstuur gesteun. Met die opkoms van [[elektroniese musiek|elektronies geskepte musiek]] in die 1980's het die gebruik van viole afgeneem, aangesien gesintetiseerde strykersklanke wat deur 'n klawerbordspeler op 'n [[sintetiese klavier|sintetiseerder]] gespeel word, hul plek ingeneem het. In die oorblywende ligte musiek word die viool eerder selde as solo-instrument ingespan; elektronies voortgebragte strykerspassasies word daarenteen graag gebruik om 'n romantiese stemming te skep. Hoewel die viool baie min in die hoofstroom-[[rockmusiek]] gebruik is, het dit 'n geskiedenis in die progressiewe rock (byvoorbeeld Electric Light Orchestra, King Crimson, [[Kansas (rock-groep)|Kansas]], Gentle Giant). Aan die einde van die sestigerjare is deur die groep East of Eden vir die eerste keer 'n viool as solo-instrument in die rockmusiek ingespan (komponis: David Jack, vioolsolis: Dave Arbus). Die populariteit van crossover-musiek vanaf die laaste jare van die 20ste eeu het die viool na die arena van die populêre musiek teruggebring, met sowel elektriese as akoestiese viole wat deur populêre groepe gebruik word. Die Dave Matthews Band het die violis Boyd Tinsley. Die komplekse musiek van die Amerikaanse groep The Flock het rock, jazz, blues en ander style vermeng; hul violis Jerry Goodman, wat 'n elektries versterkte viool gespeel het, het later by die jazzrock-fusiegroep The Mahavishnu Orchestra aangesluit. Saul Davies van James, wat ook 'n kitaarspeler is, is deur die groep as violis aangewerf. Baie moderne violiste onderneem uitstappies in crossover-projekte (Nigel Kennedy, [[Anne-Sophie Mutter]]). [[Vanessa-Mae]] is bekend vir haar samesmelting van klassieke en populêre genres, wat sy "violin techno-acoustic fusion" noem; met haar sukses is sy in 2006 as die rykste vermaaklikheidskunstenaar onder 30 in die Verenigde Koninkryk aangewys.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4927490.stm |title=Vanessa-Mae tops young rich list |work=BBC News Online |date=21 April 2006 |access-date=30 Oktober 2025}}</ref> Die viool is ook te vinde in groepe wat stilisties in die rigtings Middeleeuse rock, folk metal en [[folk rock]] beweeg, soos Flogging Molly, Fiddler's Green, Letzte Instanz, Volkstrott, Subway to Sally, Schandmaul en Skyclad; die gebruik van die viool spruit hier uit die agtergrond van sy gebruik in die tradisionele musiek. Die folk metal-groep Ithilien gebruik die viool uitgebreid in hul diskografie. Die progressiewe metal-groep Ne Obliviscaris het 'n violis, Tim Charles, in hul besetting.<ref>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/NeObliviscarisBand/ | title=Ne Obliviscaris| website=[[Facebook]]}}</ref> Verder word die viool sporadies in die rock- en metalmusiek gebruik; voorbeelde daarvan is die groepe Yellowcard en Kansas uit die rock, asook Turisas, Dornenreich, Corvus Corax, Subway to Sally en My Dying Bride uit die metal. Deur die gebruik van 'n viool kry die musiek 'n eie karakter en word dit melodieser. Stylrigtings waarin die viool betreklik dikwels voorkom, as solo- sowel as ensemble-instrument, is buiten die reeds genoemde folk-crossover-style veral simfoniese rock en metal asook gothic en dark metal; by lewende optredes word soloviool en strykers om kosteredes dikwels deur sintetiseerders vervang. By Emilie Autumn domineer die viool op groot skaal; sy noem haar musiek self ''Violindustrial''. Onafhanklike kunstenaars soos Owen Pallett, The Shondes en Andrew Bird het ook tot groter belangstelling in die instrument bygedra.<ref name="ChicagoMag">{{cite web |first=Brian |last=Golden |work= Chicago Magazine | date=5 Desember 2017 |title=Andrew Bird Brings His Sweeping Symphony of Sounds to Chicago | url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2017/Andrew-Bird-Echolocations-River}}</ref> [[Indie (musiekgenre)|Indie]]-groepe het dikwels nuwe en ongewone verwerkings omhels, wat hulle meer vryheid gee om die viool te laat uitstaan as baie hoofstroomkunstenaars. Lindsey Stirling speel viool saam met elektroniese, dubstep- en trance-riffs en -ritmes, en het daarmee haar eie musiekgenre geskep.<ref name="hercampus">{{cite journal |last= Self |first= Brooke |date= 9 April 2011 |title= Lindsey Stirling—hip hop violinist |url= http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling%E2%80%94hip-hop-violinist |journal= Her Campus |archive-url= https://web.archive.org/web/20141205163809/http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling-hip-hop-violinist |archive-date= 2014-12-05 |url-status= live }}</ref> Eric Stanley improviseer op die viool met [[hip-hop-musiek|hip-hop]]-, pop- en klassieke elemente en instrumentale ritmes.<ref name="vh1">{{cite web |last= Tietjen |first= Alexa |url= http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20150410191820/http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |url-status= dead |archive-date= 10 April 2015 |title= Get Your Life From This Violin Freestyle Of Fetty Wap's "Trap Queen" |publisher= [[VH1]] |website= vh1.com |access-date= 13 Mei 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Martinez |first=Marc |title=Eric Stanley: Hip Hop Violinist (onderhoud) |url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211029/H_Vew6mIV5U |archive-date=2021-10-29 |publisher=KTSP-TV, Phoenix |date=3 Oktober 2010 |work=Fox 10 News |access-date=11 Desember 2014}}</ref> Die suksesvolle [[indierock]]- en barokpop-groep [[Arcade Fire]] gebruik viole uitgebreid in hul verwerkings.<ref>{{cite news|title=Arcade Fire – 10 of the best|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2019-12-12|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/17/arcade-fire-10-of-the-best}}</ref> === Arabiese en Persiese musiek === Die viool is vir sangbegeleiding, as solo-instrument en in ensembles in die Arabiese en Persiese musiek opgeneem, waar dit naas die Arabiese ''rababah'' gebruik word. In [[Noord-Afrika]] is die viool as ''kamān'' en in [[Turkye]] as ''kemen'' bekend (vergelyk Turks ''kemençe''). In [[Iran]] kan die viool sedert die begin van die 20ste eeu die klassieke repertoire van die spieslier ''kamānče'' oorneem. === Indiese klassieke musiek === [[Lêer:Akella Mallikarjuna Sarma playing the Violin in the Indian Carnatic Style.jpg|duimnael|regs|Akella Mallikarjuna Sarma speel viool in die Indiese karnatiese styl]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|regs|Die Suid-Indiese violiste Ganesh en Kumaresh]] Die Indiese viool, hoewel wesenlik dieselfde instrument as dié wat in die Westerse musiek gebruik word, verskil in sekere opsigte daarvan.<ref name="FirstPost">{{cite web |first=Suryasarathi |last=Bhattacharya |work= First Post | date=10 Desember 2017 |title=Violin virtuoso Dr L Subramaniam on how Indian classical music took on the world stage | url=https://www.firstpost.com/living/violin-virtuoso-dr-l-subramaniam-on-how-indian-classical-music-took-on-the-world-stage-4251501.html}}</ref> Die instrument word so gestem dat die IV- en III-snaar (G en D op 'n Westers gestemde viool) en die II- en I-snaar (A en E) sa–pa-pare (do–sol) is en dieselfde klink, maar 'n oktaaf uit mekaar, wat aan algemene scordatura- of kruisstemminge soos G₃–D₄–G₄–D₅ of A₃–E₄–A₄–E₅ herinner. Die tonika sa (do) is nie vas nie, maar word veranderlik gestem om by die sanger of leidende speler aan te pas. Die manier waarop die musikant die instrument hou, verskil ook tussen die Westerse en die Indiese musiek. In die Indiese musiek sit die musikant kruisbeen op die vloer met die regtervoet vorentoe uitgesteek. Die krul van die instrument rus op die voet, sodat die viool teen die bors gestut en skuins afwaarts gehou word. Hierdie posisie is wesenlik om goed te speel vanweë die aard van die Indiese musiek: die hand kan oor die hele toets beweeg en daar is geen vaste posisie vir die linkerhand nie, sodat dit belangrik is dat die viool in 'n stabiele, onbeweeglike posisie is. Die viool is in die klassieke musiek van Suid-Indië (die karnatiese musiek) die eerste keer deur Baluswami Dikshitar (1786–1859), 'n broer van die groot komponis Muthuswami Dikshitar, gespeel.<ref>V. V. Ramesh: [https://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html ''The Great Violin Maestros Of The Past.''] Pallavi's Lalgudi G. Jayaraman Sydney Concert Souvenir, November 1995.</ref> In die Suid-Indiese klassieke musiek is die viool naas die vina die belangrikste snaarinstrument. Die eerste afbeeldings van viole in Indië word in die paleis van [[Tipu Sultan]] (1750–1799) gevind, wat met Frankryk verbonde en andersins in Europese tegniek geïnteresseerd was. Bekende Suid-Indiese violiste is Kunnakudi Vaidyanathan (1935–2008), Mysore Manjunath, Ganesh en Kumaresh, en L. Subramaniam. In Noord-Indië het die [[Bengale|Bengaalse]] komponis Nidhu Babu (1741–1839) moontlik as eerste die viool vir die begeleiding van sy Akhrai-liedere in [[Kolkata]] ingespan. Die beroemdste Noord-Indiese violis was Vishnu Govind Jog (1922–2004). === Suidoos-Asië === In [[Mianmar]] het die Europese viool, wat daar ''tayaw'' genoem word, die plek ingeneem van 'n driesnarige vioolagtige instrument wat in die 19de eeu gespeel is. Die viool het in die 17de eeu met die Portugese die [[Maleise Argipel|Maleise Eilande]] bereik. In [[Maleisië]] word die Europese viool (''biola'') in verskeie musiekstyle gebruik, onder andere saam met die tokkelluit ''gambus'' in die begeleidingsensemble van die ''zapin''-dansvertonings. In [[Indonesië]] kom die viool (''biola'') in enkele streeksvolksmusiekstyle voor, maar dit het die spieslier ''rebab'' wat in die Javaanse [[gamelan]] gespeel word, nie vervang nie. Op die [[Filippyne]] speel die ''biyolin'', wat in die 17de eeu deur die Spanjaarde meegebring is, in sommige streke Europese melodieë in die volksmusiek. == Elektriese viole == [[Lêer:Transformation.JPG|duimnael|upright=1.2|Akoestiese en elektriese viole]] '''Elektriese viole''' het 'n [[magnetisme|magnetiese]] of [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemer wat die snaartrilling in 'n elektriese sein omskakel. 'n Kabel of draadlose sender stuur die sein na 'n versterker of 'n klankstelsel. Elektriese viole word gewoonlik as sodanig gebou, maar 'n opnemer kan ook aan 'n konvensionele akoestiese viool aangebring word. 'n Elektriese viool met 'n resonerende klankkas wat onafhanklik van die elektriese elemente 'n hoorbare klank voortbring, kan 'n ''elektro-akoestiese viool'' genoem word. Om as akoestiese viool doeltreffend te wees, behou elektro-akoestiese viole 'n groot deel van die resonerende klankkas van die viool en lyk hulle dikwels soos 'n akoestiese viool. Die klankkas kan in helder kleure afgewerk en van alternatiewe materiale in plaas van hout gemaak wees. Hierdie viole moet moontlik by 'n instrumentversterker of klankstelsel aangesluit word. Sommige tipes het 'n stil opsie wat die speler toelaat om oorfone te gebruik wat aan die viool gekoppel is. Daar is vandag ook viole sonder klankkas wat slegs opnemers het en 'n oudiosein lewer wat per kabel of radio oorgedra word; die voordele is dat die musikant nie voor 'n mikrofoon hoef te staan nie en dat daar geen gevaar van terugkoppeling is wanneer die versterkte klank na die instrument terugkom nie. Die eerste spesiaal geboude elektriese viole dateer uit 1928 en is deur Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff en Fredray Kislingbury gemaak. Hierdie viole kan, net soos 'n elektriese kitaar, by effekeenhede ingeprop word, insluitend vervorming, wah-wah-pedaal en [[weergalming]]. Aangesien elektriese viole nie op snaarspanning en resonansie aangewese is om hul klank te versterk nie, kan hulle meer snare hê. Vyfsnarige elektriese viole is byvoorbeeld by verskeie vervaardigers beskikbaar, en 'n sewesnarige elektriese viool (met drie laer snare wat die omvang van die tjello dek) is ook beskikbaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |publisher=Jordan Music |title=7String Violin Harlequin finish |access-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227173942/http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |archive-date=2009-02-27 |url-status=dead}}</ref> Die meerderheid van die eerste elektriese violiste was musikante wat jazzfusie (byvoorbeeld Jean-Luc Ponty) en populêre musiek gespeel het. == Verwante instrumente == 'n Groter en laer klinkende bouvorm van die vioolinstrumente is die [[altviool]], ook viola genoem. Tot dieselfde familie behoort die [[tjello]], wat met die hals na bo en met die voorkant van die speler af weg gespeel word, terwyl die speler op 'n stoel sit. Die [[kontrabas]] het sowel boukundige eienskappe van die gambas, waartoe dit (as ''contrabasso da gamba'') eens gereken is, as van die vioolfamilie (''Contra-Bass-Geig''). Dit word meestal staande gespeel. Kleiner en handiger vorme van die viool word kleinviole genoem. Daartoe behoort die dansmeesterviool (pochette), die violino piccolo, die korthalsviool en die rebec. 'n Streeksvariant van 'n kleinviool is die ''złóbcoki'' wat in die Suid-Poolse Karpate gespeel word. Tot die eenvoudiger vioolvorme wat in streeksvolksmusiek gespeel word, behoort die Sorbiese viool en enkele variante van die Slowaakse ''husle''. Net in naam verwant is die Mongoolse perdekopviool. Die Strohviool is 'n vorm van die viool wat in 1899 in Londen deur Johannes Matthias Augustus Stroh ontwikkel is en sonder resonansiekas klaarkom. Die klank word in plaas daarvan met 'n hefboom onder die kam afgeneem en oor 'n membraan van geelkoper na 'n tregter van dieselfde metaal gelei. Hierdie instrument word ook fonoviool genoem, aangesien dit oorspronklik vir die gerigte klankuitstraling by [[fonograaf]]- en [[grammofoon]]opnames ontwikkel is, omdat gewone viole vir die destydse opnametegniek (nog sonder elektroniese versterkers) te sag was. In 1925 het die ingenieur Willy Tiebel van Markneukirchen die Strohviool verder ontwikkel deur 'n tweede tregter aan te bring wat na die oor van die musikant wys om die kontrole van sy spel te vergemaklik. Albei instrumente is deur die massiwiteit van die gebruikte onderdele so swaar dat hulle net met 'n ondersteunende steun onder die skroefkas gespeel kan word. 'n Historiese oefeninstrument was die plankviool wat deur Mozart genoem word. == Egtheidsbepaling == Egtheidsbepaling van 'n viool is die proses waarby die bouer en die vervaardigingsdatum van 'n viool vasgestel word. Dit kan 'n belangrike proses wees, aangesien beduidende waarde geheg kan word aan viole wat deur bepaalde bouers of op bepaalde tye en plekke gebou is. Ontleding van die ontwerp, die model, die eienskappe van die hout en die tekstuur van die lak kan gebruik word om 'n viool se egtheid te bepaal.<ref>{{Cite web |author=Smithsonian Institution |title=General Information on Violin Authentication and Appraisals |url=https://www.si.edu/spotlight/violins/appraisals |access-date=2023-05-27 |website=Smithsonian Institution |language=en}}</ref> Vervalsing en ander vorme van [[bedrog|bedrieglike]] voorstelling kan gebruik word om die waarde van 'n instrument op te blaas. == Viole in sprokies == In [[sprokie]]s kom viole betreklik dikwels voor, dikwels met die magiese uitwerking dat elkeen wat dit hoor, moet dans, of hy wil of nie: byvoorbeeld in die Grimm-sprokies ''Der wunderliche Spielmann'', ''Fundevogel'', ''Der Liebste Roland'', ''Der Jude im Dorn'' en ''Vom klugen Schneiderlein''. Die [[Roma]]-sprokie ''Die Erschaffung der Geige'' vertel hoe die viool in die wêreld gekom het. == Sien ook == {{Div col}} * [[Lys van musiekinstrumente]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Hardangerviool]] * [[Scordatura]] * [[Stradivarius]] * [[Snaarinstrument]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Literatuur == {{Refbegin|30em}} * Paul O. Apian-Bennewitz: ''Die Geige. Der Geigenbau und die Bogenverfertigung''. Simon & Wahl, Egweil 1998, {{ISBN|3-923330-34-0}} (herdruk van die uitgawe Weimar 1892). * Alberto Bachmann: ''An Encyclopedia of the Violin''. Da Capo Press, 1965/1990, {{ISBN|0-306-80004-7}}. * Sam Bardfeld: ''Latin Violin''. {{ISBN|0-9628467-7-5}}. * James Beament: ''The Violin Explained – Components, Mechanism and Sound''. Clarendon Press, 1992/1997, {{ISBN|0-19-816623-0}}. * Jennifer A. Charlton: ''Viols, Violins and Virginals''. Ashmolean Museum, 1985, {{ISBN|0-907849-44-X}}. * Chris Coetzee: ''Violin – An Easy Guide''. New Holland Publishers, 2003, {{ISBN|1-84330-332-9}}. * Lothar Cremer: ''Physik der Geige.'' Hirzel, Stuttgart 1981, {{ISBN|3-7776-0372-4}}. * Flavio Dassenno: ''Per gli occhi e 'l core. Strumenti musicali nell'arte''. 2004 ('n volledige oorsig van die Brescia-skool volgens die jongste navorsing en dokumente). * Flavio Dassenno: ''Gasparo da Salò architetto del suono''. Comune di Salò, Cremonabooks, 2009 ('n katalogus van 'n uitstalling oor die lewe en werk van die meester). * Elmar Doflein, Erich Doflein: ''Der Anfang des Geigenspiels.'' Schott, Mainz 1990. * Stefan Drees (red.): ''Lexikon der Violine.'' Laaber-Verlag, Laaber 2004, {{ISBN|3-89007-544-4}}. * George Dubourg: ''The Violin''. Robert Cocks & Co., 1854. * Franz Farga: ''Violins & Violinists''. Rockliff Publishing Corporation Ltd., 1950. * Neville H. Fletcher, Thomas Rossing: ''The Physics of Musical Instruments.'' Springer-Verlag, New York 1991, {{ISBN|0-387-96947-0}}. * Ivan Galamian: ''Principles of Violin Playing and Teaching''. Shar Products Co., 1999, {{ISBN|0-9621416-3-1}}. * Dominic Gill (red.): ''The Book of the Violin''. Phaidon, 1984, {{ISBN|0-7148-2286-8}}. * Laurent Grillet: ''Les ancêtres du violon et du violoncelle''. Parys 1901. * Wernfried Güth: ''Einführung in die Akustik der Streichinstrumente.'' Hirzel, Stuttgart/Leipzig 1995, {{ISBN|3-7776-0644-8}}. * Edward Heron-Allen: ''Violin-Making as it was, and is''. Ward Lock Limited, 1885/1994, {{ISBN|0-7063-1045-4}}. * William Henry Hill, Arthur F. Hill, Alfred Ebsworth Hill: ''Antonio Stradivari, his life and work, 1644–1737''. Dover Publications, 1902/1963, {{ISBN|0-486-20425-1}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Musical Acoustics, Part I: Violin Family Components'' (Benchmark Papers in Acoustics 5). Dowden, Hutchinson & Ross, 1975, {{ISBN|0-471-42540-0}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Research Papers in Violin Acoustics 1975–1993''. Twee bande. Acoustical Society of America, 1997, {{ISBN|1-56396-609-3}}. * Erik Jansson: ''Acoustics for Violin and Guitar Makers.'' [https://www.speech.kth.se/music/acviguit4/index.html speech.kth.se]. * Mark Katz: ''The Violin: A Research and Information Guide''. Routledge, 2006, {{ISBN|0-8153-3637-3}}. * Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine. Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition.'' 6de uitgawe. Atlantis Musikbuchverlag, Zürich 2002, {{ISBN|3-254-00147-8}}. * Muthuswamy Lalitha: ''Violin techniques in Western and South Indian classical music: a comparative study''. Sundeep Prakashan, 2004, {{ISBN|9788175741515}}. * Eduard Melkus: ''Die Violine. Eine Einführung in die Geschichte der Violine und des Violinspiels.'' 3de uitgawe. Schott, Mainz 2000, {{ISBN|3-7957-2359-0}}. * [[Yehudi Menuhin]]: ''The Violin''. Flammarion, 1996, {{ISBN|2-08-013623-2}}. * Yehudi Menuhin, William Primrose: ''Violine und Viola'' (= ''Yehudi Menuhins Musikführer''). Edition Bergh im Ullstein, Frankfurt am Main 1993, {{ISBN|3-7163-0175-2}}. * Otto Möckel: ''Geigenbaukunst.'' 8ste uitgawe. Nikol, Hamburg 2005, {{ISBN|3-937872-09-4}}. * [[Leopold Mozart]]: ''Versuch einer gründlichen Violinschule.'' Faksimilee. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1238-8}}. * Jo Nardolillo: ''The Canon of Violin Literature''. Scarecrow Press, 2012, {{ISBN|0-8108-7793-7}}. * Hugo Pinksterboer: ''Pocket-Info Violine und Viola. Praktisch, klar und aktuell.'' Schott, Mainz 2003, {{ISBN|3-7957-5535-2}}. * Stefano Pio: ''Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630''. Venice Research, Venesië 2012, {{ISBN|978-88-907252-0-3}}. * Stefano Pio: ''Violin and Lute Makers of Venice 1640–1760''. Venice Research, Venesië 2004, {{ISBN|978-88-907252-2-7}}. * Stefano Pio: ''Liuteri & Sonadori, Venice 1750–1870''. Venice Research, Venesië 2002, {{ISBN|978-88-907252-1-0}}. * Stewart Pollens: ''The Violin Forms of Antonio Stradivari''. Peter Biddulph, Londen 1992, {{ISBN|0-9520109-0-9}}. * Heike Prange: ''Die Violine – Bestandteile, Bau, Geschichte, Pflege, Spiel.'' 2de uitgawe. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1900-5}}. * Roberto Regazzi: ''The Complete Luthier's Library. A Useful International Critical Bibliography for the Maker and the Connoisseur of Stringed and Plucked Instruments''. Florenus, Bologna 1990, {{ISBN|88-85250-01-7}}. * Theodore Rowland-Entwistle: ''The Violin''. Dover Publications, 1967/1974, {{ISBN|0-340-05992-3}}. * Karl Roy: ''The Violin: Its History and Making''. 2006, {{ISBN|978-1-4243-0838-5}}. * William Sandys, Simon Andrew Forster: ''History of the Violin''. Dover Publications, 2006, {{ISBN|0-486-45269-7}}. * David Schoenbaum: ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument''. W.W. Norton & Company, New York 2012, {{ISBN|9780393084405}}. Duitse vertaling: ''Die Violine. Eine Kulturgeschichte des vielseitigsten Instruments der Welt''. Bärenreiter/Metzler, Stuttgart 2015, {{ISBN|978-3-476-02558-6}}. * Robin Stowell: ''Violin Technique and Performance Practice in the Late 18th and Early 19th Centuries''. Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-23279-1}}. * Robin Stowell: ''The Early Violin and Viola''. Cambridge University Press, 2001, {{ISBN|0-521-62555-6}}. * Patricia Strange, Allen Strange: ''The Contemporary Violin: Extended Performance Techniques''. University of California Press, 2001, {{ISBN|0-520-22409-4}}. * David Templeton: [https://web.archive.org/web/20081024062309/http://www.stringsmagazine.com/issues/Strings105/coverstory.html ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'']. Strings magazine, Oktober 2002, nr. 105. * Marion Thede: ''The Fiddle Book''. Oak Publications, 1970, {{ISBN|0-8256-0145-2}}. * Diana Young: [http://www.media.mit.edu/~young/publications/Young_Dissertation_2007.pdf ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique'']. PhD-proefskrif, M.I.T., 2007. {{Refeindig}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Violins}} * [https://www.br-klassik.de/video/br-klassik-die-seele-der-geige-100.html ''Die Seele der Geige.''] TV-dokumentêr van Benedikt Schulte; BR en EuroArts Music in samewerking met ARTE, 2017 (Duits). * [http://www.schleske.de/unsere-forschung/einfuehrung-geigenakustik.html Inleiding tot die vioolboukuns en die akoestiese vioolnavorsing – multimediale handboek ''Akustik der Geige''] (Duits) * [http://www.museum-markneukirchen.de/streich.htm Musikinstrumentenmuseum Markneukirchen] (Duits) * [https://www.phys.unsw.edu.au/music/violin/ Inleiding tot die vioolakoestiek en talle artikels] (Engels) * [https://www.earlyviolin.com/deutsch/home/ Rekonstruksies van vroeë viole] (Duits) * [https://www.estastrings.org.uk/ European String Teachers Association] (Engels) {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] e0g0ms3dfytl0lsrvx99qil0lvrcit5 2965730 2965729 2026-09-08T09:31:49Z Pynappel 70858 /* Etimologie */ Hierdie geld in Engels. Onseker oor Afrikaans. Ek haal dit eerder uit. 2965730 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Violin VL100.png|duimnael|regs|'n Standaard moderne viool, van bo en van die kant gesien]] [[Lêer:Violin case.jpg|duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie]] Die '''viool''' is 'n [[snaarinstrument]] met vier snare wat hoofsaaklik met 'n strykstok bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die vioolfamilie gebruik word, wat ook die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf){{Voetnota|Viole met ses, sewe of meer snare bestaan, maar is skaars en moet elektronies versterk word.}} word gewoonlik in reine [[kwint]]e op die note g, d¹, a¹ en e² gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring ({{lang-it|coll'arco}}) of deur dit met die vingers te tokkel ({{lang-it|pizzicato}}); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok ({{lang-it|col legno}}) of met die strykstokhare geslaan ({{lang-it|battuto}}). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die [[ebbehout]]toets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste [[toonhoogte]] weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker. Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse [[klassieke musiek]], sowel in ensembles (van [[kamermusiek]] tot [[simfonie-orkes|orkeste]]) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte [[volksmusiek]], insluitend countrymusiek en bluegrass, en in [[jazz]]. [[Elektriese viool|Elektriese viole]] met soliede lywe en [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemers word in sommige vorme van [[rockmusiek]] en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In [[Engels]] word die instrument dikwels ''fiddle'' genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.{{Voetnota|Die verskil tussen 'n ''fiddle'' en 'n ''violin'' lê eenvoudig in die musiekstyl waarvoor dit gebruik word. Violiste speel gewoonlik klassieke musiek, soos in orkeste en strykkwartette, terwyl ''fiddlers'' gewoonlik volksmusiek, countrymusiek en ander tradisionele musiek speel. Violiste hou die strykstok aan sy uiterste punt vas om die volle lengte te kan gebruik, terwyl sommige ''fiddlers'' dit hoër op vashou om vinnige bewegings en "spronge" te vergemaklik.}} Die viool het in die 16de eeu in [[Italië]] ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool.<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jhujhar|title=Interview: Kala Ramnath|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603030520/http://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-date=2014-06-03|website=News X|publisher=YouTube|access-date=5 September 2015}}</ref><ref name="heron">{{cite book |last1=Allen |first1=Edward Heron |title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument |date=1914 |publisher=E. Howe}} Besoek op 5 September 2015.</ref><ref>{{cite book |last1=Choudhary |first1=S.Dhar |url=https://books.google.com/books?id=dUQWMwEACAAJ&q=history+violin+India |title=The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin |date=2010 |publisher=Ramakrisna Vedanta Math |isbn=978-9380568065 |access-date=5 September 2015}}</ref> Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families [[Antonio Stradivari|Stradivari]], [[Guarneri]], Guadagnini en Amati in [[Brescia]] en [[Cremona]] (Italië) en deur [[Jacob Stainer]] in [[Oostenryk]] gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word.<ref name="NYT-201430407">{{cite news |last=Belluck |first=Pam |date=7 April 2014 |title=A Strad? Violinists Can't Tell |url=https://www.nytimes.com/2014/04/08/science/a-strad-violinists-cant-tell.html |access-date=9 April 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Joyce |first=Christopher |year=2012 |title=Double-Blind Violin Test: Can You Pick The Strad? |url=https://www.npr.org/blogs/deceptivecadence/2012/01/02/144482863/double-blind-violin-test-can-you-pick-the-strad?sc=fb&cc=fp |access-date=2012-01-02 |publisher=[[NPR]]}}</ref> Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos [[Sakse]], [[Boheme]] en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop. Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte [[hout]] gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van [[staal]] besnaar word. == Etimologie == Die woord ''viool'' gaan terug op die Italiaanse {{lang|it|violino}}, 'n [[verkleinwoord]] van ''[[altviool|viola]]''.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=violin |title=Violin |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die manlike verkleinvorm ''violino'' is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm ''Violine'' gevestig geraak het.<ref name="dwds-violine">''Violine.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Violine dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref><ref>''Violine.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 26, kol. 367–368.</ref> Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde [[viola da gamba]]s (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos ''lira'', ''violetta'' of ''viola'' aangedui.<ref>{{cite book |last=Ravasio |first=Ugo |title=Gasparo da Salo e la liuteria bresciana |publisher=Editrice Turris Cremona |location=Brescia |year=1990}}</ref> In Engels is die woord ''violin'' in die 1570's die eerste keer gebruik.<ref name="auto"/> Die term ''viola'' kom uit Italiaans en Oud-Provensaals ''viola'', wat weer van die [[Latyn|Middeleeus-Latynse]] {{lang|la|vitula}} ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord {{lang|la|vitulari}}, 'van vreugde uitroep'.<ref name="auto1">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=viola&allowed_in_frame=0 |title=Viola |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die verwante term ''viola da gamba'' ('basviool', 1724) beteken letterlik ''''n viola vir die been'' (om tussen die bene te hou),<ref name="auto1"/> terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse [[viola da braccio]]" ('armviool') is.<ref name="auto"/> Die woord ''vedel'' is verwant aan [[Oudnoors]] {{lang|non|fiðla}}, [[Middelnederlands]] {{lang|dum|vedele}}, [[Nederlands]] {{lang|nl|vedel}}, Oudhoogduits {{lang|goh|fidula}} en [[Duits]] {{lang|de|Fiedel}}; maar die herkoms bly onduidelik. Te oordeel aan die klank en betekenis, blyk die Middeleeus-Latynse ''vitula'' die waarskynlikste oorsprong te wees.<ref name="ety">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=fiddle |title=Fiddle |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref><ref>[https://etymologiebank.nl/trefwoord/vedel Etymologiebank.nl s.v. vedel]</ref> == Geskiedenis == === Voorlopers en vroeë getuienisse === [[Lêer:Palazzo costabili, sala del tesoro, affreschi del garofalo, 10.JPG|duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in [[Ferrara]] (omstreeks 1508)]] [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] [[Lêer:Rekonstruktion Ferrari Violine.jpg|duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari]] Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse [[lier]]). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van [[Sentraal-Asië]] ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse [[Mongolië|Mongoolse]] morin khuur en die [[Kasakstan|Kazakse]] kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die [[Midde-Ooste]]<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z |last=Hoffman |first=Miles |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=1997 |isbn=978-0618619450}}</ref> en die [[Bisantynse Ryk]] versprei.<ref name="Grillet29">{{Cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |page=29}}</ref><ref>Margaret J. Kartomi: ''On Concepts and Classifications of Musical Instruments.'' Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.</ref> Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-the-cello/8C1492C022422732B6859906BFDF2A5C ''The Cambridge Companion to the Cello''.]</ref> hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ|title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies|first=Kathleen|last=Schlesinger|year=1914|page=221|publisher=W. Reeves}}</ref><ref name="auto2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand|title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations|first1=William|last1=Sandys|first2=Simon Andrew|last2=Forster|year=1864|publisher=William Reeves|location=Londen|page=28}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ|title=Catechism of musical history|first=Hugo|last=Riemann|year=1892|publisher=Augener & Company|page=27}}</ref> Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die ''fidel'' of ''viuola'') en die ''lira da braccio''.<ref name="Grillet29"/><ref>{{Cite web |last=Arkenberg|first=Rebecca |title=Renaissance Violins |date=Oktober 2002 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22}}</ref> Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, [[Padua]], die omgewing van [[Milaan]] en in [[Friuli-Venezia Giulia|Friuli]] gevind.<ref name="Meucci">{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7}}</ref> Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit.<ref>{{cite book |last=Boccardi |first=Sandro |chapter=Un Concerto nel Cielo di Saronno |title=Il Concerto degli Angeli |publisher=Amilcare Pizzi Editore |location=Saronno |year=1994}}</ref> Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente. Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in [[Turyn]] 'n honorarium ontvang het.<ref>Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition'', p. 266.</ref> Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"),<ref>{{cite book |last=Holman |first=Peter |title=Four and Twenty Fiddlers: The Violin at the English Court 1540–1690 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=0-19-816592-7 |page=87}}</ref> vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München.<ref>{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7 |page=81}}</ref> Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde ''violino'' en ''vyollon'' in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die ''Epitome musical'' van Jambe de Fer, wat in 1556 in [[Lyon]] gepubliseer is.<ref>{{Cite web |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |title=Historical Background of the Violin |publisher=ViolinOnline.com |first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|access-date=2006-09-22}}</ref> Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning [[Karel IX van Frankryk|Karel IX]] het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.bartruff.com/history.php |title=The History of the Violin |first=William|last=Bartruff|access-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php |archive-date=2007-02-08}}</ref> Een van hierdie "adellike" instrumente, die ''Charles IX'', is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in [[Oxford]].<ref>{{cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford |access-date=29 Augustus 2025}}</ref> Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.<ref>Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in [[Bergen]], Noorweë.</ref> Die ''Messiah'' of ''Le Messie'' (ook bekend as die ''Salabue''), wat [[Antonio Stradivari]] in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.<ref>{{Cite web |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |publisher=Cozio.com |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead}}</ref> === Italiaanse vioolbou === Andrea Amati (ca. 1505–1577) in [[Cremona]] word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is.<ref>{{cite book |last=Cacciatori |first=Fausto |title=Andrea Amati Opera omnia |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2007 |isbn=978-88-89839-13-3}}</ref> Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.<ref>{{cite book |last1=Bizzarini |first1=Marco |last2=Orlandi |first2=Ugo |chapter=Ancient violinmaking and musical context in Brescia |title=Liutai in Brescia 1520–1724 |publisher=Eric Blot Edizioni |location=Cremona |year=2008 |isbn=978-88-88360-07-2}}</ref> Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het.<ref>{{cite book |last1=Cacciatori |first1=Fausto |last2=Chiesa |first2=Carlo |last3=Carlson |first3=Bruce |title=Il DNA degli Amati |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2006 |isbn=88-89839-11-2}}</ref> Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù"]], het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.<ref>{{cite book |last1=Hill |first1=William H. |last2=Hill |first2=Arthur F. |last3=Hill |first3=Alfred E. |title=The Violin-Makers of the Guarneri Family |publisher=W. E. Hill and Sons |location=Buckinghamshire |year=1931}}</ref> Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: * Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was ** Die familie Dalla Corna, aktief 1510–1560 in Brescia en [[Venesië]] ** Die familie Micheli, aktief 1530–1615 in Brescia ** Die familie Inverardi, aktief 1550–1580 in Brescia ** Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530–1615 in Brescia en Salò ** Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600–1630 in Brescia ** Die familie Rogeri, aktief 1661–1721 in Brescia * Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het ** Die familie Amati, aktief 1550–1740 in Cremona ** Die familie [[Guarneri]], aktief 1626–1744 in Cremona en Venesië ** Die familie [[Antonio Stradivari|Stradivari]], aktief 1644–1737 in Cremona<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|publisher=Oxford University Press|year=2017}}</ref> ** Die familie Rugeri, aktief 1650–1740 in Cremona ** [[Carlo Bergonzi]] (1683–1747) in Cremona * Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is<ref>{{cite book|last=Pio|first=Stefano|title=Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630|year=2012|publisher=Venice Research|location=Venesië|isbn=9788890725203|pages=441|url=http://www.veniceresearch.com}}</ref> ** Die familie Linarolo, aktief 1505–1640 in Venesië ** Matteo Goffriller, bekend vir sy tjello's, aktief 1685–1742 in Venesië ** Pietro Guarneri, seun van Giuseppe Giovanni Battista Guarneri en afkomstig van Cremona, aktief 1717–1762 in Venesië ** Domenico Montagnana, aktief ongeveer 1700–1750 in Venesië ** Santo Serafin, aktief van voor 1741 tot 1776 in Venesië Sedert Andrea Amati het die vorm van die viool wesenlik nie meer verander nie. Veral [[Antonio Stradivari]] het later die groot voorbeeld vir die voorkoms en konstruksiebeginsels van feitlik alle viole geword, wat tot 'n verreikende standaardisering gelei het. Baie viole van Stradivari en ander beroemde vioolbouers van sy tyd word deur 'n uitmuntende klankkwaliteit gekenmerk en is vandag buitengewoon duur. === Vioolbou in ander lande === [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|links|Moderne nabouings van Renaissance-viole van voor 1594 in die Dom van Freiberg]] [[Lêer:Stainer.jpg|duimnael|regs|'n Barokviool van Jacob Stainer uit 1658]] Instrumente van die vioolfamilie is gou ook in lande noord van die [[Alpe]] gebou. Musiekinstrumente wat vir versieringsdoeleindes gebou is, het in die keurvorstelike grafkapel in die Dom van Freiberg (voltooi in 1594) behoue gebly en lewer daarvan getuienis.<ref>{{cite book |last=Kunde |first=Claudia |chapter=Die Begräbniskapelle der albertinischen Wettiner im Freiberger Dom |title=Wenn Engel musizieren: Musikinstrumente von 1594 im Freiberger Dom |publisher=Janos Stekovics |location=Leipzig |year=2004 |isbn=3-89923-067-1}}</ref> Viole van bepaalde streke toon soms kleiner, individuele eienaardighede in bouwyse en versiering. Onder watter omstandighede die Tiroolse vioolbouer [[Jacob Stainer]] die ambag in Italië geleer het, is omstrede. Wat seker is, is dat die meester van Absam in die tweede helfte van die 17de eeu, onder deels ongunstige omstandighede, die beste viole noord van die Alpe gebou het. Hulle is gou teen hoër pryse verhandel as viole wat uit Italië gekom het. Stainer se model, wat self baie aan Nicola Amati te danke het, is sowel deur sy tydgenote as deur die volgende geslagte Europese vioolbouers nagevolg (onder andere in Duitsland, Engeland en Italië) en het eers met die algemene smaakverandering omstreeks 1800 sy invloed verloor.<ref>{{cite book |last=Hopfner |first=Rudolf |title=Jacob Stainer "… kayserlicher diener und geigenmacher zu Absom" |publisher=Skira |location=Milaan |year=2003 |isbn=3-85497-060-9}}</ref> === Verbouings en vernuwings === [[Lêer:Violin Vuillaume.jpg|duimnael|regs|Viool van Jean-Baptiste Vuillaume (kopie van 'n Giuseppe Guarneri del Gesù)]] Viole uit die 17de en 18de eeu word barokviole genoem. Sedert die 1950's word hulle toenemend vir die uitvoering van ou musiek ingespan. Die gebruik van die oorspronklike instrumente of van kopieë van die oorspronklike barokviole maak 'n historiese uitvoeringspraktyk moontlik wat die klankideale van die [[Barok]] nader bring. In die 18de en 19de eeu het die viool beduidende boukundige veranderinge ondergaan wat die klank beïnvloed het: veral 'n langer hals, wat skuiner na agter geplaas is as by vroeëre instrumente, swaarder snare en 'n sterker basbalk, wat 'n hoër snaarspanning as by viole met die ou mensuur moontlik gemaak het. Die meerderheid ou instrumente, insluitend baie beroemde viole van Stradivari, Guarneri, Amati en Stainer, het hierdie wysigings ondergaan en is dus in 'n beduidend ander toestand as toe hulle die hande van hul bouers verlaat het, ongetwyfeld met verskille in klank en reaksie.<ref>{{Cite web |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |first=Richard |last=Perras |access-date=2006-10-29}}</ref> Danksy die langer snare, die hoër snaarspanning en die gestrekte, konkawe strykstok het die volume toegeneem en sodoende aan die steeds groter wordende konsertsale en orkeste voldoen. Kritici voer egter aan dat die gewysigde bouvorm die klank harder en minder lieflik gemaak het. In Frankryk het veral Jean-Baptiste Vuillaume beslissende stukrag gegee deur hom met die Stradivari- en Guarneri-viole besig te hou. Dit is egter in hul huidige (gewysigde) toestand dat hierdie instrumente die standaard vir volmaaktheid in vioolbou en -klank gestel het, en vioolbouers oor die hele wêreld probeer so na as moontlik aan hierdie ideaal kom. Tot vandag toe is instrumente uit die sogenaamde Goue Era van die vioolbou, veral dié van Stradivari, Guarneri del Gesù en Montagnana, die instrumente wat deur sowel versamelaars as uitvoerende kunstenaars die meeste gesog word. Die huidige rekordbedrag wat vir 'n Stradivari-viool betaal is, is £9,8 miljoen (destyds US$15,9 miljoen), toe die instrument bekend as die ''Lady Blunt'' op 20 Junie 2011 deur Tarisio Auctions op 'n aanlyn veiling verkoop is.<ref>{{cite news | title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872 | work=BBC News | date=2011-06-21 | access-date=2011-06-21}}</ref> Goedkoop fabrieksviole was reeds aan die begin van die 19de eeu uit die Duitse en Franse vioolbousentrums beskikbaar. Die industriële vioolbou het sy oorsprong in 1887 in [[Nagoja]] (Japan) gehad met die stigting van ''Suzuki Violin Co. Ltd.'' deur Masakichi Suzuki (1859–1944), die vader van die vioolpedagoog Shinichi Suzuki. Sy onderneming het reeds na 'n kort aanloop meer as 1&nbsp;000 werknemers gehad en binne 'n maand tot 400 viole en 4&nbsp;000 strykstokke vervaardig. Hoewel die instrument sedert sy ontstaan nie wesenlik verander het nie, was daar dikwels pogings tot vormgewende en tegniese hervormings. So is destyds ryk versierde viole met ander ornamente gebou (byvoorbeeld met 'n mense- of leeukop in plaas van die krul), of instrumente van blik vir armer mense. Bekendheid het die Chanot-viool van 1819, die trapesiumvormige viole van Félix Savart en Johann Reiter (1908) en talle pogings van baie ander vooraanstaande vioolbouers verwerf. Die Belgiese vioolboukunstenaar Gauthier Louppe bou tans strykinstrumente in vorme wat aan Jugendstil herinner en deur besondere asimmetrieë 'n breër klankspektrum moontlik sou maak.<ref>{{cite web |url=http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |title=Bildbericht über Louppe-Geigen |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112080159/http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |archive-date=2008-11-12 |url-status=dead}}</ref> == Bou en werking == [[Lêer:Violinconsruction3.JPG|duimnael|regs|upright=1.8|Die bou van 'n viool]] [[Lêer:Violin Details.jpg|duimnael|regs|Drie kante van die klankkas: boblad, bodem en sy. Detailbeelde links: skroefkas en krul.]] [[Lêer:Violinschnitt.png|duimnael|regs|Deursnee van die klankkas van 'n viool (die kam behoort nie tot die klankkas nie)]] 'n Viool bestaan gewoonlik uit 'n boblad (die klankblad) van [[spar]]hout (veral Noorse spar), sye en 'n bodem van esdoringhout, twee eindblokke, 'n hals, 'n kam, 'n stemstok, vier snare en verskeie toebehore, opsioneel met inbegrip van 'n kenstuk, wat direk oor of links van die stertstuk vasgeklem kan word. 'n Kenmerkende eienskap van 'n vioolklankkas is sy uurglasagtige vorm en die welwing van die boblad en die bodem. Die uurglasvorm bestaan uit twee boonste rondings, twee onderste rondings en twee konkawe C-vormige middelrondings by die "middellyf", wat ruimte vir die strykstok laat. Die "stem" of klank van 'n viool hang af van sy vorm, die hout waarvan dit gemaak is, die diktegradering van sowel die boblad as die bodem, die lak wat die buitekant bedek, en die vaardigheid van die vioolbouer by al hierdie stappe. Die lak en veral die hout word met ouderdom steeds beter, wat die beperkte voorraad ou, goed geboude viole van beroemde vioolbouers baie gesog maak. === Klankkas === Die klankkas van die viool bestaan uit die boblad, die bodem en die sykrans. Saam vorm hulle 'n hol liggaam van ongeveer 35 tot 36&nbsp;cm lank wat as resonansiekas dien. ==== Boblad ==== Die boblad is die gewelfde boonste deel van sparhout waarin die twee f-gate gesny is. Dit word meestal uit twee gespieëlde dele gemaak wat in die middel aanmekaar gelym word. Daarna word die beoogde vorm met beitels en skawe uitgewerk, eers die buitenste en dan die binneste welwing.<ref>{{cite book |last=Schwabe |first=Conrad |title=Vogtland – Geige – Mensch: Aufschachteln – Schritt für Schritt = Vogtland Violins = Vogtlandské housle |location=Markneukirchen |year=2015 |isbn=978-3-00-048816-0}}</ref> Ideaal gesproke word "fynjarige" hout gebruik (waarvan die jaarringe dig en eweredig lê), wat op voedingsarme grond in hooggebergtestreke stadig gegroei het. Dit word in die eerste helfte van die winter gekap, wanneer daar so min sap as moontlik in die stam is, en daarna verskeie jare lank vir droging opgeberg, eers as stam en dan nog etlike jare in gesnyde toestand. Die voltooide boblad is onder die kam meestal 2,4 tot 3,5&nbsp;mm dik. Om die gepaste buigsaamheid te bereik, word styf hout dunner uitgewerk as sagte hout.<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, pp. 21 e.v.</ref> ==== Bodem ==== [[Lêer:Violinboden Woelben.jpg|duimnael|regs|Die "welwing" van die bodem van 'n viool]] Die bodem word meestal van esdoringhout gemaak (baie selde van [[populier]] of wilg) en word ook gewelf uitgesteek. Dit kan uit een stuk of uit twee aanmekaar gelymde dele bestaan, wat aan die spieëlsimmetriese houtnerf herkenbaar is. Die bodem en die sye word tipies van esdoringhout met 'n bypassende gestreepte tekening gemaak, wat as "vlam" of "tierstreep" bekend staan. ==== Sye ==== Die sye is die sydele van die klankkas en word met die bodem en die boblad verlym, in seldsame gevalle ook in die bodem ingelaat. Hulle bestaan meestal uit dieselfde hout as die bodem. Randinlegsels of "are" versier die rand van die boblad en die bodem. Dit is drie smal houtstroke wat naas mekaar lê en waarvan die buitenste twee dikwels swart gekleur is. Hulle word in 'n groef gelê en vasgelym. Buiten die versiering dien hulle om die rande van die boblad en die bodem, wat oor die sykrans uitsteek, te verstewig en bied hulle 'n mate van beskerming teen krake wat by die rand ontstaan. Dit laat die boblad ook meer onafhanklik van die sykrans buig. 'n Randinlegsel wat bloot op die boblad geverf is, is gewoonlik 'n teken van 'n minderwaardige instrument. ==== Binnekant ==== [[Lêer:Soundpost end.jpg|duimnael|regs|upright=0.55|Die stemstok, deur 'n f-gat gesien]] Enkele onderdele bevind hulle binne-in die klankkas. Die basbalk is 'n lys van sparhout wat effens skuins teenoor die nerfrigting loop en onder 'n ligte voorspanning teen die binnekant van die boblad gelym word. Dit verhoog sowel die anisotropie as die styfheid van die boblad. Die basbalk loop asimmetries onder die kamvoet aan die baskant. Die stemstok (ook die "siel" of "stem" genoem) en die presiese plasing daarvan beïnvloed en reguleer die klank van die viool aansienlik. Dit is 'n silindriese staaf van sparhout (ongeveer 6&nbsp;mm in deursnee) wat tussen die boblad en die bodem ingepas, maar nie vasgelym word nie, op 'n sorgvuldig gekose plek ongeveer drie millimeter onder die kamvoet teenoor die basbalk (die diskantvoet), wat dit help ondersteun. Dit beïnvloed ook die trillingsmodusse van die boblad en die bodem van die instrument. Boonste, onderste en hoekblokke asook dun voeringstroke binne-in die klankkas dien om die sye te verstewig. Die blokke is van sparhout, die voeringstroke van spar of wilg. === Hals en toets === Die hals word in 'n trapesiumvormige uitsparing van die klankkas gelym. Dit is ongeveer 13&nbsp;cm lank en word met die toets (ongeveer 27&nbsp;cm lank) verlym, wat ongeveer 14&nbsp;cm oor die klankkas uitsteek. Die hals is gewoonlik van esdoringhout met 'n vlamtekening wat by dié van die sye en die bodem pas. Die toets word meestal van fynporige [[ebbehout]] gemaak, wat besonder hard en slytvas is en ook weens sy skoonheid verkies word. Seldener, veral by eenvoudiger instrumente, word ander houtsoorte gebruik, byvoorbeeld [[peer]]boomhout, wat swart gekleur of geverf word om die voorkoms van die edeler ebbehout na te boots. Voordat ebbehout in Europa as grondstof beskikbaar was, is alle instrumente met toetse van vrugtebome se hout toegerus. Dié het deur herstelwerk en verbouings feitlik volledig van die instrumente verdwyn. Toetse word tot 'n bepaalde dwarskromming afgewerk en het 'n klein lengtegewyse holte, wat by die laer snare iets meer uitgesproke is, veral wanneer die instrument vir derm- of sintetiese snare bedoel is. Sommige ou viole (en sommige wat oud gemaak is om te lyk) het 'n ingeënte krul, wat aan 'n lymnaat tussen die skroefkas en die hals te herken is. By baie egte ou instrumente is die hals teen 'n effens groter hoek herplaas en met ongeveer een sentimeter verleng. Die halsenting maak dit moontlik om die oorspronklike krul van 'n barokviool te behou wanneer die hals aan moderne standaarde aangepas word. === Skroefkas en krul === [[Lêer:Violin peg strings.jpg|duimnael|links|upright=0.45|Krul en skroefkas, korrek besnaar]] Aan die boonste, smal ent van die toets is 'n saal, die bosaal van die viool. Daaroor loop die snare die skroefkas in. Hier bevind hulle die vier koniese stemskroewe waarmee die snare van die instrument gestem word. Weens die meganiese belasting tydens die stem bestaan die stemskroewe altyd uit hardehout, meestal ebbehout of palissander, seldener buksboom. Die stemskroewe is tapsgewys en pas in gate in die skroefkas, waar hulle deur die wrywing van hout op hout in plek gehou word; deur tydens die draai gepaste druk langs die as van die skroef uit te oefen, kan die speler die wrywing vergroot of verklein. Die skroefkas eindig in 'n krul (selde in 'n vroue- of leeukop). Dit is fyn gesnede hout wat gewoonlik die vorm van 'n slakkehuis het, waarvandaan die naam. Die krul is saam met ander boukundige besonderhede 'n belangrike herkenningsteken by die herkomsondersoek van ou instrumente. === Kam === [[Lêer:Violin bridge 2 views.jpg|duimnael|regs|Voor- en agteraansig van 'n vioolkam]] Die kam (of brug) van fynjarige esdoringhout word tussen die boblad en die snare ingesit. Dit is 'n presies gesnyde stuk hout wat sonder bevestiging op die boblad staan en deur die spanning van die snare wat daaroor loop, in die korrekte posisie gehou word. Dit vorm die onderste ankerpunt van die trillende lengte van die snare en dra hul trillings op die klankkas oor.<ref>{{cite web |url=http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |title=Helge Marsel, Geigen- und Gambenbau in Klagenfurt, Austria |date=2019-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205094013/http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |archive-date=2019-02-05 |url-status=dead |access-date=2019-02-05}}</ref> Die boonste kromming van die kam hou die snare in 'n boog op die regte hoogte bo die toets, sodat elkeen afsonderlik met die strykstok bespeel kan word. === Stertstuk === [[Lêer:Tailpieceandbridge.JPG|upright=0.7|duimnael|links|Nabyskoot van 'n stertstuk met 'n [[fleur-de-lis]]]] Die snare loop van die skroefkas oor die kam tot by die stertstuk. Dit behoort, net soos die stemskroewe, tot die speeltegnies noodsaaklike toerusting van die instrument, en daarom word om estetiese redes vir die stemskroewe en die stertstuk meestal dieselfde hout gekies. Die stertstuk anker die snare aan die onderste ronding van die viool deur middel van 'n staartdraad wat oor die ondersaal loop en om 'n eindknop van ebbehout lus (soms verwarrend die "eindpen" genoem, soos die tjello se pen), wat in 'n taps gat in die onderste blok pas. Die E-snaar het dikwels 'n fynstemmer, 'n hefboompie wat deur 'n klein skroef met die vingers gedraai word. Fynstemmers kan ook op die ander snare aangebring word, veral op studente-instrumente, en is soms in die stertstuk ingebou. Hulle stel die speler in staat om klein veranderinge aan die toonhoogte van 'n snaar te maak. === Snare === Snare is aanvanklik van skaapderm gemaak (algemeen bekend as "katderm", wat ondanks die naam nie van katte gekom het nie), of eenvoudig "derm", wat gerek, gedroog en gedraai is. In die vroeë jare van die 20ste eeu is snare van óf derm óf staal gemaak. Moderne snare kan van derm bestaan, wat met silwer- of aluminiumdraad omspin kan wees, van soliede [[staal]], gevlegte staal of verskeie sintetiese materiale soos Perlon, met verskillende metale omspin en soms met [[silwer]] geplateer. Die hoogste snaar (die ''chanterelle''), die E-snaar, is meestal onomspinde, gewone of geplateerde staaldraad. Dermsnare reageer sterker op veranderinge in temperatuur en humiditeit en is nie meer so algemeen soos vroeër nie, maar baie spelers gebruik hulle om 'n spesifieke klank te verkry, veral in die historiese uitvoeringspraktyk van [[Barokmusiek]]. Snare het gewoonlik 'n gekleurde [[sy]]omwikkeling aan albei ente, om die snaar (G-, D-, A- of E-snaar) te identifiseer en om wrywing teen die stemskroewe te bied. Snare het 'n beperkte lewensduur. Wanneer olie, vuil, korrosie en hars mettertyd ophoop, kan die massa van die snaar oor sy lengte ongelyk word. Afgesien van ooglopende dinge, soos 'n omwikkeling wat deur slytasie loskom, vervang spelers gewoonlik 'n snaar wanneer dit nie meer "suiwer" speel nie (met goeie intonasie op die flageolettone) en die gewenste toon, helderheid en intonasie verloor. Die lewensduur hang van die kwaliteit van die snaar en die speelintensiteit af. Die snare word in [[kwint]]e op die tone g – d¹ – a¹ – e² gestem. Die tabel toon die frekwensies van die snare by verskillende kamertone (sien ook [[#Stem|Stem]]). {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Snaar ! rowspan="2"| Toon/noot ! colspan="3"| Frekwensie by 'n kamertoon (a¹) van |- ! 443 Hz ! 442 Hz ! 440 Hz |- |style="text-align:left"| '''1''' (hoogste snaar) | '''e²''' | 664,50&nbsp;Hz | 663,00&nbsp;Hz | 660,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''2''' | '''a¹''' | 443,00&nbsp;Hz | 442,00&nbsp;Hz | 440,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''3''' | '''d¹''' | 295,33&nbsp;Hz | 294,67&nbsp;Hz | 293,33&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''4''' (laagste snaar) | '''g''' | 196,89&nbsp;Hz | 196,44&nbsp;Hz | 195,56&nbsp;Hz |} === Lym en lak === Die dele van die klankkas word aanmekaar gelym, daarna die hals aan die klankkas en dan die toets aan die hals. Hiervoor word beenlym (warm lym) of huidlym gebruik in plaas van gewone wit lym, om verskeie redes. Dit is wateroplosbaar en word by 'n temperatuur van ongeveer 50 tot 60&nbsp;°C sag, sodat 'n ervare vioolbouer die instrument sonder probleme uitmekaar kan haal sonder om die hout of die lak te beskadig. Huidlym kan 'n dunner las as die meeste ander lymsoorte maak en is omkeerbaar (bros genoeg om met sorgvuldig toegepaste krag te kraak en met warm water verwyderbaar) wanneer die instrument uitmekaar gehaal moet word. Omdat vars huidlym aan ou huidlym kleef, kan by die herstel van 'n las meer van die oorspronklike hout behoue bly; moderner lymsoorte moet heeltemal skoongemaak word voordat 'n nuwe las hou, wat gewoonlik meebring dat saam met die ou lym ook 'n bietjie hout afgeskraap word. Swakker, verdunde lym word gewoonlik gebruik om die boblad aan die sye en die bosaal aan die toets te bevestig, omdat algemene herstelwerk die verwydering van hierdie dele vereis. Die lak beskerm die hout van die instrument en bewaar sy trillingseienskappe. Dit kan die klank aansienlik beïnvloed, maar nie duidelik verbeter nie. 'n Onvakkundig aangebragte lak kan die klank van 'n instrument "doodmaak", dit wil sê die trillingsvermoë van die boblad sterk beperk. === Asimmetrie === Die viool lyk op die eerste gesig simmetries, maar dit is nie so nie. 'n Regs-links-asimmetrie is die duidelikste sigbaar aan die posisie van die kenstuk en die skouersteun, maar ook aan ander kenmerke: die posisie van die basbalk en die stemstok binne-in die klankkas, die verspringende plasing van die stemskroewe in die skroefkas, die besnaring met snare van verskillende dikte en die verskillende houtnerf aan die twee kante. Die rangskikking van die snare (die dikwels gebruikte E-snaar vir hoë tone bevind hom, vanuit die violis gesien, regs) is daarop afgestem dat die regterhand van die violis die strykstok hanteer. Die taak van die linkerhand tydens die spel is om die snare te gryp. Die viool word met die onderkaak (of die ken, na gewoonte) en die sleutelbeen- of skouerstreek vasgehou. Linkshandiges speel die viool gewoonlik op dieselfde manier as regshandiges. Daar word wel ook viole vir linkshandiges gebou, waarby die snare omgekeerd gerangskik is, maar tot dusver baie min.<ref>Andrea Hayek-Schwarz: [http://www.linkehand.at/wissenh.php ''Musizieren mit links – Musizierende Linkshänder_innen''] linkehand.at, 2012.</ref> Linkshandige viole is in orkeste gewoonlik nie welkom nie. Die rede is enersyds dat violiste wat langs mekaar sit, met hul instrumente of elmboë te na aan mekaar kan kom wanneer hulle spieëlbeeldig speel. Andersyds is eenvormige bewegings binne die stemgroepe van die orkes vir die toeskouer 'n esteties oortuigende gesig, wat 'n enkele violis wat anders stryk, sou versteur.<ref>[https://www.mittelbayerische.de/region/regensburg-land-nachrichten/orchester-moegen-keine-linkshaender-21364-art820736.html ''Orchester mögen keine Linkshänder''] mittelbayerische.de, 17 Augustus 2012; sien die laaste twee paragrawe van die artikel.</ref> In 2007 het die linkshandige violis Martial Gauthier, wat met die linkerhand stryk, in Cremona 'n lesing oor linkshandige vioolspel gehou.<ref>[https://www.nmz.de/artikel/war-paganini-linkshaender ''War Paganini Linkshänder? – Gedanken über ein Tabu-Thema der Streicherpädagogik''.] In: ''neue musikzeitung.'' 7/2007; besoek op 20 Julie 2016.</ref> === Toonomvang === [[Lêer:Range violin.svg|duimnael|regs|Toonomvang van die viool]] [[Lêer:Spectrumgstring.jpg|upright=1.15|duimnael|regs|Driedimensionele spektrumdiagram van die botone van 'n viool se G-snaar (voorgrond). Die toonhoogte wat ons hoor, is die piek by ongeveer 200&nbsp;Hz.]] Die stemming g – d¹ – a¹ – e² stem ooreen met G₃, D₄, A₄ en E₅ in wetenskaplike toonhoogtenotasie. Die laagste noot van 'n normaal gestemde viool is dus G₃, die G onder die middel-C (C₄). (By seldsame geleenthede kan die laagste snaar tot 'n kwart laer, na D₃, gestem word.) Die hoogste speelbare noot is minder duidelik omskryf: E₇, die E twee oktawe bo die los snaar (wat op E₅ gestem is), kan as 'n praktiese grens vir orkesvioolpartye beskou word,<ref>Piston, Walter (1955). ''Orchestration'', p. 45.</ref> maar dit is dikwels moontlik om hoër te speel, afhangende van die lengte van die toets en die vaardigheid van die violis. Nog hoër note (tot C₈) kan voortgebring word deur die snaar tot by die einde van die toets te gryp en/of deur kunsmatige flageolettone te gebruik. === Akoestiek === [[Lêer:Bowed violin string in slow motion.gif|duimnael|regs|Die Helmholtz-hoek wat heen en weer langs die snaar beweeg<ref>{{cite web |url=https://plus.maths.org/content/why-violin-so-hard-play |title=Why is the violin so hard to play? |author=Jim Woodhouse en Paul Galluzzo |date=2004-09-01 |access-date=2025-06-22}}</ref>]] Die gewelfde vorm, die dikte van die hout en sy fisiese eienskappe bepaal die klank van 'n viool. Patrone van die [[nodus (fisika)|nodusse]] wat deur sand of glinsters op die blaaie gevorm word wanneer dié by bepaalde frekwensies in trilling gebring word, sogenaamde Chladni-patrone, word soms deur vioolbouers gebruik om hul werk te kontroleer voordat hulle die instrument saamstel.<ref>{{Cite web|url=http://www.catgutacoustical.org/people/cmh/laird3.htm|title=Carleen Maley Hutchins' Work With Saunders|publisher=Violin Society of America|last=Laird|first=Paul R.|access-date=2008-09-26}}</ref> Vanweë die oppervlakstruktuur van die perdehaar, versterk deur die aanbring van hars (kolofonium), het die strykstokbehaarsel 'n hoë kleefkrag uit statiese [[wrywing]]. Wanneer die snaar met die aangelegde strykstok gestryk word, word dit daarom aanvanklik in die strykrigting meegeneem, totdat die terugstelkrag van die snaar groter word as die statiese wrywing tussen die stokhare en die snaar: die snaar skiet teen die strykrigting terug. By die korrekte keuse van strykplek, stryksnelheid en stokdruk word die snaar aan die einde van hierdie beweging weer deur die strykstok gegryp en opnuut meegeneem (die glip-kleef-effek), sodat die snaar voortdurend aangedryf tril. Hoeveel keer per sekonde hierdie proses hom herhaal, hang af van die frekwensie van die gespeelde toon, dit wil sê van die effektiewe snaarlengte. Die uitwyking van die aangedrewe punt van die snaar beskryf met verloop van tyd 'n elliptiese baan, met die langer as ongeveer in die strykrigting georiënteer. Die snaar self het 'n baie klein werkoppervlak en versit dus slegs 'n geringe hoeveelheid lug, te min om 'n toon voort te bring wat vir die menslike oor duidelik hoorbaar is. Die klankkas werk as 'n impedansie-omsetter. Deur die oordrag van die trillings van die snaar op die klankkas word die [[amplitude]] van die trillings wel aansienlik kleiner, maar die uitstralingsoppervlak word soveel vergroot dat 'n goeie koppeling met die lug en 'n vir die oor waarneembare toon ontstaan. Hierdie omsetting volg uiters komplekse patrone. Die kam, waarop die snaar rus, word aangedryf om die snaartrilling in die strykvlak te volg. Die boblad, waarop die kam rus, kan egter net loodreg op die strykvlak tril. Dit dwing die kam tot 'n skommelbeweging waarby die twee kamvoete die twee helftes van die boblad afwisselend belas en ontlas. By so 'n wipbeweging, waar die draai-as presies in die middel van die kam lê, sou die twee helftes van die boblad egter teen mekaar werk, wat met volumeverlies en klankveranderinge gepaard sou gaan. Dit word teengewerk deur onder die regter kamvoet 'n stafie – die stemstok – vas te klem. Dié belemmer eers die regter kamvoet, waardeur die draai-as van hierdie skommelbeweging na regs verskuif en byna al die werk (dié van die lae frekwensies) deur die linker kamvoet verrig word. Om 'n beter verspreiding van die trillings wat daar afgegee word oor die boblad te bereik, word boonop aan die onderkant van die boblad onder die linker kamvoet die basbalk onder spanning vasgelym, wat die linker kamvoet veral by hoë frekwensies belemmer, dit wil sê die draai-as verskuif vir dié frekwensies na links. Afhangende van die frekwensie van die gespeelde toon is die linker (lae frekwensies) of die regter (hoë frekwensies) kamvoet aktiewer, waardeur die trillings in die een geval meer deur die boblad (ondersteun deur die basbalk), in die ander deur die boblad en (oorgedra deur die stemstok) die bodem afgegee word. By lae frekwensies tril bodem en boblad dus teen mekaar, en die ingeslote lugvolume vorm 'n breëband-holteresonator wat klankuitstraling deur die f-gate bewerkstellig. === Groottes === [[Lêer:LembeyeLembeyon.jpg|duimnael|links|'n {{Frac|1|16}}-viool en 'n volgrootte ({{Frac|4|4}}) viool]] Buiten die standaard "volgrootte" ({{Frac|4|4}}) word viole ook in sogenaamde breukgroottes van {{Frac|7|8}}, {{Frac|3|4}}, {{Frac|1|2}}, {{Frac|1|4}}, {{Frac|1|8}}, {{Frac|1|10}}, {{Frac|1|16}}, {{Frac|1|32}} en selfs {{Frac|1|64}} gebou. Hierdie kleiner instrumente word algemeen deur jong spelers gebruik wie se vingers nie lank genoeg is om die korrekte posisies op volgrootte-instrumente te bereik nie. Die regte grootte van die instrument word gewoonlik volgens die armlengte bepaal.<ref>{{cite web |url=https://www.vionoble.de/violine-viola-cello-groesse-ermitteln/ |title=Die richtige Größe ermitteln für Geige: Bratsche: Cello |website=Violinoble.de |access-date=2022-06-13}}</ref> Hoewel die breukgroottes in 'n sekere sin met die afmetings van die instrumente verband hou, is hulle nie as letterlike beskrywings van die relatiewe verhoudings bedoel nie. 'n {{Frac|3|4}}-instrument is byvoorbeeld nie driekwart van die lengte van 'n volgrootte-instrument nie. Die lengte van die klankkas (sonder die hals) van 'n volgrootte- of {{Frac|4|4}}-viool is 356&nbsp;mm, en kleiner by sommige 17de-eeuse modelle. Die klankkas van 'n {{Frac|3|4}}-viool is 335&nbsp;mm lank en dié van 'n {{Frac|1|2}}-viool 310&nbsp;mm; 'n {{Frac|3|4}}-viool is dus net omtrent 6&nbsp;% kleiner as 'n "hele" en 'n {{Frac|1|2}}-viool net omtrent 12&nbsp;%. By die viool se naaste familielid, die altviool, word die grootte as klankkaslengte in sentimeter aangegee eerder as in breukgroottes. 'n Volgrootte-altviool is gemiddeld 40&nbsp;cm, maar elke volwassene bepaal self watter grootte altviool hy of sy gebruik. Soms gebruik 'n volwassene met 'n klein liggaamsbou 'n sogenaamde {{Frac|7|8}}-viool in plaas van 'n volgrootte-instrument. Hierdie instrumente, wat soms 'n "damesviool" genoem word, is effens korter as 'n volgrootte-viool, maar is geneig om hoëkwaliteit-instrumente te wees wat 'n klank kan voortbring wat met dié van goeie volgrootte-viole vergelykbaar is. Die groottes van vyfsnarige viole kan van dié van die normale viersnarige verskil. Die instrument wat in die vioolokted met die viool ooreenstem, is die mezzoviool, wat dieselfde as 'n viool gestem word, maar 'n effens langer klankkas het. Die snare van die mezzoviool is net so lank soos dié van die standaardviool. Hierdie instrument is nie in algemene gebruik nie.<ref>{{Cite web|url=https://nvfa.org/8tet.html|title=The New Violin Family|author=The New Violin Family Association, Inc|date=2020-04-04|website=The New Violin Family}}</ref> == Toebehore == === Kenstuk en skouersteun === Die kenstuk vergemaklik dit om die instrument tussen die ken en die skouer vas te hou en verhoed boonop dat vog van die vel die lak aantas, oplos en uiteindelik die hout op daardie plek toenemend verswak. Dit bestaan meestal uit ebbehout, word met spanskroewe aan die instrument vasgeklem en bevind hom tydens die spel tussen die instrument en die ken. Die skouersteun dien om die individuele anatomie van die speler tussen die liggaam en die instrument te vereffen. Veral die lengte van die nek asook die breedte en natuurlike stand van die skouers bepaal hoe die skouersteun gevorm moet wees. Dit word telkens onmiddellik voor die spel opnuut gemonteer. Jonger spelers wat met skouersteune sukkel, gebruik soms 'n spons met 'n rek in plaas daarvan. === Strykstok === [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|regs|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] 'n Viool word gewoonlik met 'n strykstok bespeel, wat bestaan uit 'n stok met 'n lint van perdehaar wat tussen die punt (kop) en die slof aan die teenoorgestelde ente gespan is. 'n Tipiese vioolstrykstok is in die geheel ongeveer 75&nbsp;cm lank en weeg 55 tot 65&nbsp;g. Altvioolstrykstokke is ongeveer 5&nbsp;mm korter en 10&nbsp;g swaarder. Belangrik is die gewigsverdeling: die swaartepunt moet 24 tot 25&nbsp;cm van die begin van die stok af lê (sonder die skroef gemeet).<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, p. 58.</ref> Die stok word meestal van [[Pernambuco|pernambukhout]] (ook bekend as Brasiliaanse hout) gemaak. Goeie pernambukhout het reguit gegroei met parallel lopende vesels; die stok kan besonder dun uitgewerk word en het ondanks die nodige stabiliteit die gewenste elastisiteit. Pernambukhout is dus besonder geskik vir hoëkwaliteit-strykstokke. Omdat die voorkoms van hierdie houtsoort beperk is, word dit moeiliker om goeie kwaliteite te bekom. Ander tradisionele materiale vir duurder stokke sluit slanghout in. Daarom word deesdae ook strykstokke van koolstofveselversterkte plastiek ("koolstofvesel") gebruik, op alle vlakke van vakmanskap, onder andere om by grensoorgange probleme met die [[Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora|CITES]]-verdrag te vermy; baie professionele musikante beskou hul klank- en speeltegniese eienskappe egter as nie gelykwaardig nie. Goedkoop strykstokke vir studente word van minder duur houtsoorte of van veselglas gemaak; sommige veselglas-studentestokke gebruik 'n plastiekhuls as greep en omwikkeling tegelyk. Aan die onderste ent van die stok is die slof van ebbehout, [[ivoor]] of skilpaddop, meestal versier met 'n ronde perlemoerinlegsel, die sogenaamde "oog". Suiwer metaalinlegwerk as versiering kom ook voor. By die slof is 'n skroef wat die hare stywer of losser maak. Net voor die slof beskerm 'n duimkussing van [[leer (stof)|leer]] (die greep) en 'n omwikkeling die stok en bied hulle 'n stewige houvas vir die speler se hand. Tradisionele omwikkelinge is van draad (dikwels silwer of versilwer), sy of [[balein]] ("walvisbeen", nou vervang deur afwisselende stroke bruin en swart plastiek). Tussen die slof en die punt van die stok word die stokhare gespan; dit word die behaarsel genoem. Afhangende van die dikte word ongeveer 150 tot 220 hare uit die stert van hingste van bepaalde perderasse gebruik, tradisioneel van 'n skimmelperd (wat oorwegend wit hare het). Sommige goedkoper strykstokke gebruik sintetiese vesel. Deur die skroef te draai word die hare gespan, en na elke speelsessie moet die hare weer ontspan word. Die hare bring die snare deur daaroor te stryk in trilling. Daarvoor moet die hare gereeld met vaste hars (kolofonium, 'n natuurlike boomhars) behandel word om dit effens klewerig te maak, wat bereik word deur die stok herhaaldelik oor 'n harsblok te stryk. Afhangende van die gebruik en die kwaliteit van die hare moet die behaarsel na twee maande tot uiterlik na 'n jaar vernuwe word. == Stem == [[Lêer:Violin - open strings notes.PNG|regs|duimnael|Die toonhoogtes van die los snare van 'n viool. Die nootname staan onder die notebalk en hul Franse solfège-ekwivalente daarbo: G = sol; D = re; A = la; E = mi. {{audio|Violin open strings.mid|Speel}}]] Viole word gestem deur die stemskroewe in die skroefkas onder die krul te draai of deur die fynstemmerskroewe by die stertstuk te verstel. Alle viole het stemskroewe; fynstemmers is opsioneel. Die meeste fynstemmers bestaan uit 'n metaalskroef wat 'n hefboom beweeg wat aan die ent van die snaar vas is. Hulle maak baie klein toonhoogteverstellings veel makliker as die stemskroewe. Deur 'n fynstemmer kloksgewys te draai, word die toon hoër (omdat die snaar onder groter spanning is), en antikloksgewys word dit laer (omdat die snaar onder minder spanning is). Fynstemmers op al vier snare is baie nuttig by snare met 'n staalkern, en sommige spelers gebruik dit ook met sintetiese snare. Omdat moderne E-snare van staal is, word vir dié snaar byna altyd 'n fynstemmer aangebring. Fynstemmers word nie met dermsnare gebruik nie, wat meer [[Young se modulus|elasties]] is as snare met 'n staal- of sintetiese kern en nie voldoende op die baie klein bewegings van fynstemmers reageer nie. Om 'n viool te stem, word die A-snaar eers op 'n standaardtoonhoogte gestem (gewoonlik A = 440&nbsp;[[hertz|Hz]]; orkeste in Duitsland en Oostenryk stem met 'n kamertoon van 443&nbsp;Hz, in Switserland oorwegend op 442&nbsp;Hz). Wanneer die viool saam met 'n instrument met vaste toonhoogte soos 'n [[klavier]] of [[trekklavier]] speel, word dit na die ooreenstemmende noot op daardie instrument gestem en nie na enige ander stemverwysing nie. Die hobo is gewoonlik die instrument waarna orkeste met viole stem, aangesien sy klank deurdringend is en bo die ander houtblasers uit gehoor kan word. Die ander snare word dan in intervalle van reine kwinte teen mekaar gestem deur hulle paarsgewys te stryk. Vir solospel word soms 'n effens hoër stemming gebruik om die instrument 'n helderder klank te gee; omgekeerd word Barokmusiek soms met laer stemminge gespeel om die klank van die viool sagter te maak. Na die stem kan die kam van die instrument nagegaan word om te verseker dat dit reguit staan en tussen die binneste kepe van die f-gate gesentreer is; 'n skewe kam kan die klank van 'n andersins goed geboude viool aansienlik beïnvloed. Na lang gebruik kan die stemskroewe en hul gate verslyt raak, sodat die skroewe onder spanning makliker glip. 'n Glippende stemskroef laat die toonhoogte van die snaar effens daal, of, as die skroef heeltemal los raak, laat die snaar sy spanning heeltemal verloor. 'n Viool waarvan die stemskroewe glip, moet deur 'n vioolbouer of vioolhersteller herstel word. Stemskroefsmeer, gereeld gebruik, kan die intrede van sulke slytasie vertraag terwyl dit die skroewe glad laat draai. Die stemming G–D–A–E word vir die meeste vioolmusiek gebruik, insluitend klassieke musiek, jazz en volksmusiek. Ander stemminge word soms gebruik; die G-snaar kan byvoorbeeld tot A opgestem word. Die gebruik van nie-standaardstemminge in klassieke musiek staan as ''[[scordatura]]'' bekend; in sommige volksmusiekstyle word dit kruisstemming genoem. Een beroemde voorbeeld van scordatura in die klassieke musiek is [[Camille Saint-Saëns]] se ''Danse macabre'', waar die E-snaar van die soloviool na E♭ verlaag word om 'n spookagtige dissonansie aan die komposisie te verleen. Ander voorbeelde is die derde deel van ''Contrasts'' van [[Béla Bartók]], waar die E-snaar na E♭ en die G-snaar na G♯ gestem word, [[Niccolò Paganini]] se Eerste Vioolkonsert, waar al vier snare 'n halftoon hoër gestem moet word, en die Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber, waarin elke deel 'n ander scordatura-stemming het. In die Indiese klassieke en ligte musiek word die viool in die Suid-Indiese styl waarskynlik op D♯–A♯–D♯–A♯ gestem. Aangesien daar in die Indiese klassieke musiek geen begrip van absolute toonhoogte is nie, kan musikante enige gerieflike stemming gebruik om hierdie relatiewe intervalle tussen die snare te behou. Nog 'n algemene stemming met hierdie intervalle is B♭–F–B♭–F, wat met Sa–Pa–Sa–Pa in die Indiese karnatiese klassieke styl ooreenstem. In die Noord-Indiese Hindoestaanse styl is die stemming gewoonlik Pa–Sa–Pa–Sa in plaas van Sa–Pa–Sa–Pa, wat byvoorbeeld met F–B♭–F–B♭ kan ooreenstem. In die Iranse klassieke musiek en ligte musiek het die viool in elke ''dastgah'' 'n ander stemming;<ref>Edith Gerson-Kiwi: ''The Persian Doctrine of Dastga-Composition. A phenomenological study in the musical modes.'' Israel Music Institute, Tel Aviv 1963, p. 15.</ref> dit word waarskynlik op E–A–E–A in Dastgāh-e Esfahan gestem, in Dastgāh-e Šur op E–A–D–E en E–A–E–E, en in Dastgāh-e Māhur op E–A–D–A. In die Arabiese klassieke musiek word die A- en E-snaar 'n heeltoon verlaag, dit wil sê G–D–G–D, om die spel van Arabiese ''maqams'' te vergemaklik, veral dié met kwarttone. Hoewel die meeste viole vier snare het, is daar viole met bykomende snare, sommige met soveel as sewe. Sewe word algemeen as die maksimum aantal snare beskou wat op 'n strykinstrument prakties is; met meer as sewe snare sou dit onmoontlik wees om enige bepaalde binnesnaar afsonderlik met die strykstok te bespeel. Viole met sewe snare is baie skaars. Die ekstra snare op sulke viole is gewoonlik laer as die G-snaar en word gewoonlik (van die hoogste bygevoegde snaar na die laagste) op C, F en B♭ gestem. As die speellengte van die instrument, dit wil sê die snaarlengte van die bosaal tot die kam, gelyk is aan dié van 'n gewone volgrootte-viool (effens minder as 33&nbsp;cm), kan dit met reg 'n viool genoem word. Sommige van hierdie instrumente is ietwat langer en moet as altviole beskou word. Viole met vyf of meer snare word tipies in jazz of volksmusiek gebruik. Sommige spesiaal gemaakte instrumente het ekstra snare wat nie gestryk word nie, maar deur die trillings van die gestrykte snare meeklink. == Speeltegniek == === Houding === [[Lêer:Man Playing Violin on Bench at Park.jpg|duimnael|upright=0.75|'n Man speel viool op 'n parkbank]] Die viool word sittend of staande bespeel. Soliste (of hulle alleen, met 'n klavier of met 'n orkes speel) speel meestal staande, tensy 'n fisieke gestremdheid dit verhoed, soos in die geval van [[Itzhak Perlman]]. In die orkes en in kamermusiek word daar daarenteen gewoonlik sittend gespeel. In die 2000's en 2010's het sommige orkeste wat Barokmusiek uitvoer (soos die Freiburger Barockorchester) al hul violiste en altvioliste, solo en ensemble, staande laat speel. Die viool rus aan die linkerkant op die skouer en bors van die violis en word, afhangende van die houding of draai van die kop, deur die linkerkant van die onderkaak, soms deur die ken, op die kenstuk vasgehou en deur die linkerskouer ondersteun, dikwels met behulp van 'n skouersteun. Die kaak en die skouer moet die viool stewig genoeg vashou sodat dit stabiel bly wanneer die linkerhand van 'n hoë posisie ('n hoë noot ver op die toets) na 'n lae (nader aan die skroefkas) beweeg. In die Indiese houding word die stabiliteit van die viool verseker deur die krul wat op die sy van die voet rus. Van die linkerhand word die duim gebruik om die hals te omvat of as hulp vir bepaalde greeptegnieke. Al die ander vingers speel uitsluitlik op die snare om die gewenste tone vas te lê. Afhangende van die skool neem die linkerhand ook 'n ondersteunende of vashoufunksie van die instrument oor. Die regterhand hanteer die strykstok, waarmee die snare meestal tussen die einde van die toets en die kam gestryk word, in moderne komposisies deels ook agter die kam. Dit word die kontakpunt genoem. Vir die wisselende volume, die klankkleure, die presisie van die artikulasie, die legatospel en meer is dit beslissend met watter kombinasie van gewig, snelheid, kontakpunt (na aan die kam, na aan die toets of tussenin) en kanteling van die stokhare die snare aangeraak word. Hoewel onderwysers die wesenlike belang van 'n goeie houding beklemtoon, sowel ter wille van die kwaliteit van die spel as om die kans op oorbelastingsbeserings te verminder, verskil advies oor wat 'n goeie houding is en hoe dit bereik word in die besonderhede. Almal dring egter aan op die belang van 'n natuurlike, ontspanne posisie sonder spanning of styfheid. Wat byna universeel aanbeveel word, is om die linkerpols reguit (of baie naby daaraan) te hou sodat die vingers van die linkerhand vry kan beweeg en die kans op besering verminder word, en om albei skouers in 'n natuurlike, ontspanne posisie te hou en te vermy om enige van hulle oordrewe op te trek. Dit sou, soos enige ander onnodige spanning, die bewegingsvryheid beperk en die risiko van besering verhoog. 'n Krom houding kan goeie spel belemmer omdat dit die liggaam uit balans bring en die skouers laat optrek. Nog 'n teken van ongesonde spanning is pyn in die linkerhand, wat op te veel druk by die vashou van die viool dui. === Linkerhand en toonhoogte === [[Lêer:Violin first position fingering chart.svg|regs|upright=1.35|duimnael|Vingersettings in die eerste posisie. Hierdie diagram toon net die note van die eerste posisie; daar is hoër note buite dié wat aangedui word.]] [[Lêer:Geigengrifftabelle.svg|duimnael|regs|Greeptabel vir alle toonsoorte]] Die linkerhand bepaal die klinkende lengte van die snaar, en dus die toonhoogte, deur dit met die vingerpunte teen die toets te "gryp" (vas te druk), wat verskillende toonhoogtes voortbring. Aangesien die viool geen frette het om die snare af te stop nie, soos gebruiklik by die [[kitaar]], moet die speler presies weet waar om die vingers op die snare te plaas om met goeie intonasie (suiwer) te speel. Beginners speel los snare en die laagste posisie, naaste aan die bosaal. Studente begin dikwels met relatief maklike toonsoorte, soos A-majeur en G-majeur, en leer toonlere en eenvoudige melodieë. Deur toonlere en arpeggio's te oefen en die gehoor op te lei, "vind" die linkerhand van die violis die note uiteindelik intuïtief deur spiergeheue. Beginners maak soms gebruik van [[kleefband|kleefbandjies]] op die toets vir die korrekte plasing van die linkerhandvingers, maar laat die bandjies gewoonlik gou staan wanneer hulle vorder. Nog 'n algemene merktegniek gebruik kolletjies [[korrigeervloeistof]] op die toets, wat binne 'n paar weke se gereelde oefening afslyt. Hierdie praktyk word ongelukkig soms in plaas van voldoende gehooropleiding gebruik, sodat die plasing van die vingers deur die oog en nie deur die oor gelei word nie. Veral in die vroeë stadiums van die leerproses is die sogenaamde "klinkende tone" nuttig. Daar is nege sulke note in die eerste posisie, waar 'n gegrypte noot 'n unisoon of oktaaf met 'n ander (los) snaar klink en dié laat meeresoneer. Studente gebruik hierdie klinkende tone dikwels om die intonasie van die gegrypte noot te kontroleer deur te luister of dit met die los snaar harmonieer. Wanneer die gegrypte toonhoogte "A" op die G-snaar gespeel word, kan die violis byvoorbeeld terselfdertyd die los D-snaar speel om die intonasie van die gegrypte "A" te toets. As die "A" suiwer is, behoort die "A" en die los D-snaar 'n harmonieuse reine kwart voort te bring. Viole word in reine kwinte gestem, soos al die orkesstrykers (viool, altviool, tjello) behalwe die kontrabas, wat in reine kwarte gestem word. Elke daaropvolgende noot word gegryp op die toonhoogte wat die speler as die harmonieuste ervaar; wanneer 'n violis onbegeleid speel, "speel hy nie konsekwent in óf die getempereerde óf die natuurlike [reine] toonleer nie, maar neig in die geheel om by die Pythagorese toonleer aan te sluit."<ref>Seashore, Carl (1938). ''Psychology of Music'', p. 224. Aangehaal in Kolinski, Mieczyslaw (somer–herfs 1959). "A New Equidistant 12-Tone Temperament", p. 210, ''Journal of the American Musicological Society'', vol. 12, nr. 2/3, pp. 210–214.</ref> Wanneer violiste in 'n [[strykkwartet]] of 'n strykorkes speel, "versoet" die strykers gewoonlik hul stemming om by die toonsoort te pas waarin hulle speel. Wanneer daar saam met 'n instrument met gelykswewende stemming gespeel word, soos 'n klavier, pas vaardige violiste hul stemming by die gelykswewende stemming van die klavier aan om dissonante note te vermy. Die vingers word in die [[musieknotasie]], soos in bladmusiek en etudeboeke, konvensioneel van 1 (wysvinger) tot 4 (pinkie) genommer. Veral in leeruitgawes van vioolmusiek kan syfers bo die note aandui watter vinger gebruik moet word, met ''0'' of ''O'' vir 'n los snaar. Die diagram regs toon die rangskikking van die note wat in die eerste posisie bereik kan word. Wat nie op hierdie diagram gewys word nie, is hoe die afstande tussen die nootposisies kleiner word hoe hoër (in toonhoogte) die vingers van die bosaal af beweeg. Die balke aan die kante van die diagram stel die gebruiklike moontlikhede vir beginners se kleefbandjies voor, by die 1ste, hoë 2de, 3de en 4de vinger. ==== Posisies ==== Die plasing van die linkerhand op die toets word deur "posisies" gekenmerk. Die eerste posisie, waar die meeste beginners begin (hoewel sommige metodes in die derde posisie begin), is die posisie wat die meeste in strykmusiek gebruik word. Musiek wat vir beginnende jeugorkeste gekomponeer is, is dikwels meestal in die eerste posisie. Die laagste noot wat in hierdie posisie in standaardstemming beskikbaar is, is 'n los G₃; die hoogste noot in die eerste posisie word met die vierde vinger op die E-snaar gespeel en klink as B₅. Deur die hand op die hals op te skuif, neem die eerste vinger die plek van die tweede vinger in, wat die speler in die ''tweede posisie'' bring. Deur die eerste vinger die eerste-posisie-plek van die derde vinger te laat inneem, kom die speler in die ''derde posisie'', en so voorts. 'n Verandering van posisie, met die gepaardgaande beweging van die hand, word 'n ''posisiewisseling'' genoem, en doeltreffende posisiewisselings met behoud van suiwer intonasie en 'n gladde legato (verbonde) klank is 'n sleutelelement van die tegniek op alle vlakke. Dikwels word 'n "gidsvinger" gebruik: die laaste vinger wat 'n noot in die ou posisie gespeel het, raak tydens die wisseling voortdurend liggies aan die snaar om op sy korrekte plek in die nuwe posisie uit te kom. In elementêre wisselingsoefeninge word die "gidsvinger" dikwels hoorbaar gemaak terwyl dit op of af langs die snaar gly, sodat die speler die korrekte plasing op die gehoor kan vaslê. Buite hierdie oefeninge behoort dit selde hoorbaar te wees (tensy die speler bewustelik 'n portamento-effek om uitdrukkingsredes toepas). Tydens 'n wisseling in lae posisies beweeg die duim van die linkerhand op of af langs die hals van die instrument om in dieselfde posisie relatief tot die vingers te bly (hoewel die beweging van die duim effens voor of effens na die beweging van die vingers kan plaasvind). In sulke posisies word die duim dikwels as 'n "anker" beskou waarvan die plek bepaal in watter posisie die speler is. In baie hoë posisies kan die duim nie met die vingers meebeweeg nie, omdat die klankkas van die instrument in die pad kom. In plaas daarvan beweeg die duim om die hals van die instrument om by die punt te sit waar die hals die regterronding van die klankkas ontmoet, en bly daar terwyl die vingers tussen die hoë posisies beweeg. 'n Noot wat buite die normale omvang van 'n posisie gespeel word, sonder wisseling, word 'n ''strekking'' genoem. In die derde posisie op die A-snaar sit die hand byvoorbeeld natuurlik met die eerste vinger op D en die vierde op G of G♯. Om die eerste vinger terug na 'n C♯ te strek, of die vierde vinger op na 'n A, vorm 'n strekking. Strekkings word algemeen gebruik waar een of twee note effens buite 'n andersins stewige posisie lê, en het die voordeel dat hulle minder opvallend is as 'n wisseling of 'n snaaroorgang. Die laagste posisie op die viool word die "halwe posisie" genoem. In hierdie posisie is die eerste vinger op 'n "lae eerste-posisie"-noot, byvoorbeeld B♭ op die A-snaar, en die vierde vinger in 'n afwaartse strekking vanaf sy gewone posisie, byvoorbeeld D op die A-snaar, met die ander twee vingers na behoefte tussenin geplaas. Aangesien die posisie van die duim in die "halwe posisie" tipies dieselfde is as in die eerste posisie, kan dit beter as 'n agterwaartse strekking van die hele hand as as 'n egte posisie beskou word. Die bogrens van die viool se omvang word grootliks deur die vaardigheid van die speler bepaal, wat maklik meer as twee oktawe op 'n enkele snaar en vier oktawe op die instrument as geheel kan speel. Posisiename word meestal vir die laer posisies en in metodeboeke en etudes gebruik; om dié rede hoor 'n mens selde verwysings na iets hoër as die sewende posisie. Die hoogste posisie is prakties gesproke die 13de. Baie hoë posisies is om twee redes 'n besondere tegniese uitdaging. Eerstens word die verskil in ligging van die verskillende note in hoë posisies veel kleiner, wat die note moeiliker maak om te vind en in sommige gevalle op die gehoor te onderskei. Tweedens is die veel korter klinkende lengte van die snaar in baie hoë posisies 'n uitdaging vir die regterarm en die strykstok om die instrument doeltreffend te laat klink. Hoe fyner (en duurder) 'n instrument, hoe beter kan dit 'n goeie toon tot bo aan die toets, by die hoogste toonhoogtes op die E-snaar, volhou. Alle note (behalwe dié onder die los D) kan op meer as een snaar gespeel word. Dit is 'n standaardontwerpkenmerk van snaarinstrumente, wat egter van die klavier verskil, wat vir elk van sy 88 note net een plek het. Die noot van die los A op die viool kan byvoorbeeld as die los A gespeel word, of op die D-snaar (in die eerste tot vierde posisie) of selfs op die G-snaar (baie hoog op, in die sesde tot negende posisie). Elke snaar het 'n ander [[toonkleur]], vanweë die verskillende gewigte (diktes) van die snare en die resonansies van ander los snare. Die G-snaar word byvoorbeeld dikwels beskou as 'n baie volle, klankryke klank te hê wat besonder gepas is vir laat-Romantiese musiek. Dit word dikwels in die musiek aangedui met die merk ''sul G'' of ''IV'' ('n Romeinse syfer wat aandui dat op die vierde snaar gespeel moet word; volgens konvensie word die snare van die dunste, hoogste (I) tot die laagste (IV) genommer). Selfs sonder uitdruklike aanwysings in die partituur sal 'n gevorderde violis na eie oordeel en artistieke aanvoeling kies op watter snaar bepaalde note of passasies gespeel word. Wanneer 'n passasie op 'n lae snaar en in 'n hoër posisie gespeel word, hoewel dit op 'n hoër snaar gemakliker gespeel sou kon word, dien dit ook om 'n besondere klankkleur voort te bring. ==== Los snare ==== As 'n snaar gestryk of getokkel word sonder dat 'n vinger dit gryp, word dit 'n ''los snaar'' genoem. Dit gee 'n ander klank as 'n gegrypte snaar, aangesien die snaar by die bosaal vryer tril as onder 'n vinger. Verder is dit onmoontlik om vibrato ten volle op 'n los snaar te gebruik (hoewel 'n gedeeltelike effek verkry kan word deur 'n noot 'n oktaaf hoër op 'n aangrensende snaar te gryp en dié te laat vibreer, wat 'n element van vibrato in die botone inbring). In die klassieke tradisie gebruik violiste dikwels 'n snaaroorgang of posisiewisseling om die verandering van toonkleur wat 'n los snaar meebring, te vermy, tensy die komponis dit aandui. Dit geld veral vir die los E, wat dikwels as hard van klank beskou word. Daar is egter ook situasies waar 'n los snaar spesifiek vir artistieke effek gekies kan word. Dit kom voor in klassieke musiek wat die bourdon van 'n [[orrel]] naboots (soos J.S. Bach in sy Partita in E vir soloviool bereik het), in ''fiddle''-musiek (byvoorbeeld ''Hoedown'') of waar stappe om die los snaar te vermy musikaal onvanpas is (byvoorbeeld in Barokmusiek, waar posisiewisselings minder gebruiklik was). In vinnige passasies van toonlere of arpeggio's kan 'n los E-snaar eenvoudig gerieflikheidshalwe gebruik word as die noot nie tyd het om uit te klink en 'n harde toonkleur te ontwikkel nie. In volksmusiek, ''fiddle''-musiek en ander tradisionele musiekgenres word los snare algemeen om hul resonante toonkleur gebruik. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n gegrypte noot op 'n aangrensende snaar te speel, lewer 'n [[doedelsak]]agtige bourdon, wat komponiste dikwels ter nabootsing van volksmusiek gebruik. Soms is die twee note identies (byvoorbeeld 'n gegrypte A op die D-snaar teen die los A-snaar), wat 'n klinkende soort ''fiddle''-klank gee. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n identiese gegrypte noot te speel, kan ook vereis word wanneer meer volume nodig is, veral in orkesspel. Sommige klassieke vioolpartye het note waarvoor die komponis die violis vra om 'n los snaar te speel, weens die spesifieke klankkarakter wat 'n los snaar skep. ==== Dubbelgrepe, akkoorde en bourdons ==== 'n Dubbelgreep is wanneer twee afsonderlike snare deur die vingers gegryp en gelyktydig gestryk word, wat twee deurlopende tone voortbring (tipiese intervalle sluit tertse, kwarte, kwinte, sekstes en oktawe in). Dubbelgrepe kan in enige posisie aangedui word, hoewel die wydste interval wat natuurlik in een posisie as dubbelgreep gespeel kan word, 'n oktaaf is (met die wysvinger op die laer snaar en die pinkie op die hoër snaar). Nietemin word in gevorderde repertoire soms dubbelgrepe van desiemes of selfs meer vereis, wat 'n gestrekte linkerhandposisie met uitgestrekte vingers tot gevolg het. Die term "dubbelgreep" word dikwels ook gebruik vir die laat klink van 'n los snaar saam met 'n gegrypte noot, hoewel net een vinger 'n snaar gryp. Met die tegniek van die dubbelgreep kan dus tweestemmig gespeel word. Waar drie of vier gelyktydige note aangedui word, "verdeel" die violis gewoonlik die akkoord: drie- of vierstemmige akkoorde word normaalweg gearpeggieer, deur die onderste een of twee note eerste te speel en onmiddellik na die boonste een of twee note voort te gaan, waarby die natuurlike resonansie van die instrument 'n effek voortbring soortgelyk aan asof al vier note gelyktydig geklink het. In sommige omstandighede is 'n "drievoudige greep" moontlik, waar drie note oor drie snare gelyktydig klink. Die strykstok raak nie van nature drie snare tegelyk nie, maar met voldoende stoksnelheid en druk, wanneer die violis 'n drienoot-akkoord "breek", kan die stokhare tydelik oor drie snare gebuig word sodat elkeen gelyktydig klink. Dit word met 'n swaar streek bereik, tipies naby die slof en met die stok op 'n sekere afstand van die kam, en bring 'n harde, aggressiewe toon voort. Dit is so moontlik om drienoot-akkoorde van kort duur, ook verskeie ná mekaar, sonder arpeggio te speel, sodat daar werklik drie stemme gelyktydig klink. Vierstemmige spel sonder arpeggio kan net met 'n spesiaal gekonstrueerde ronde strykstok verwesenlik word. Dubbelgrepe in die orkes word soms ''divisi'' gemerk en tussen die spelers verdeel, sodat een deel van die musikante die laer noot en 'n ander deel die hoër noot speel. Dubbelgrepe (en ''divisi'') kom algemeen in orkesrepertoire voor wanneer die viole begeleiding speel en 'n ander instrument of groep die melodie speel. In sommige genres van die historiese uitvoeringspraktyk (gewoonlik van Barokmusiek en vroeër) word nóg verdeelde akkoorde nóg drievoudige grepe as gepas beskou; sommige violiste arpeggieer alle akkoorde (insluitend gewone dubbelgrepe) deur al die note of die meeste daarvan afsonderlik te speel asof hulle as 'n gebonde figuur geskryf is. Met die ontwikkeling van moderne viole het drievoudige grepe egter natuurliker geword, omdat die kam minder gekrom is. In sommige musiekstyle kan 'n aangehoue bourdon op 'n los snaar gespeel word tydens 'n passasie wat hoofsaaklik op 'n aangrensende snaar geskryf is, om 'n basiese begeleiding te bied. Dit kom meer in volkstradisies as in die klassieke musiek voor. ==== Vibrato ==== [[Lêer:MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv|duimnael|Kyoko Yonemoto speel [[Niccolò Paganini|Paganini]] se Caprice nr. 24 op 'n viool]] [[Lêer:Peter Bissing.png|duimnael|regs|Petrowitsch Bissing was 'n onderwyser in vibratometodiek op die viool<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9-EqAAAAYAAJ&q=PETROWITCH+BISSING&pg=RA2-PA52|publisher=Jacobs' Band Monthly, Volume 4|page=52|year=1919|access-date=16 November 2012|title=The Violin|first=Louis|last=Eaton}}</ref> en het 'n boek met die titel ''Cultivation of the Violin Vibrato Tone'' gepubliseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IwhLMgEACAAJ|title=Cultivation of the Violin Vibrato Tone|first=Petrowitsch|last=Bissing|publisher=Central States Music Publishing Company|access-date=16 November 2012}}</ref>]] Vibrato is 'n tegniek van die linkerhand en -arm waarby die toonhoogte van 'n noot subtiel in 'n polsende ritme wissel. Hoewel verskillende dele van die hand of arm by die beweging betrokke kan wees, is die resultaat 'n beweging van die vingerpunt wat 'n geringe verandering in die trillende snaarlengte meebring, wat 'n golwing in die toonhoogte veroorsaak. Die meeste violiste ossilleer onder die noot, dit wil sê laer in toonhoogte as die eintlike noot, wanneer hulle vibrato gebruik, omdat geglo word dat die waarneming die hoogste toonhoogte in 'n wisselende klank bevoordeel.<ref>{{Cite book|title=String Builder, Book 3: Teacher's Manual |last=Applebaum |first=Samuel |year=1957 |publisher=Alfred Publishing |location=New York |isbn=978-0-7579-3056-0 |page=4 }}. "Now we will discipline the shaking of the left hand in the following manner: Shake the wrist slowly and evenly in 8th notes. Start from the original position and for the second 8th note the wrist is to move backward (toward the scroll). Do this in triplets, dotted 8ths and 16ths, and 16th notes. A week or two later, the vibrato may be started on the Violin. ... The procedure will be as follows: 1. Roll the finger tip from this upright position on the note, to slightly below the pitch of this note."</ref> Vibrato doen min of niks om 'n onsuiwer noot te verbloem; met ander woorde, verkeerd toegepaste vibrato is 'n slegte plaasvervanger vir goeie intonasie. Toonlere en ander oefeninge wat op intonasie gerig is, word tipies sonder vibrato gespeel om die werk makliker en doeltreffender te maak. Musiekstudente word dikwels geleer dat vibrato veronderstel word tensy dit anders in die musiek aangedui is. Dit kan 'n struikelblok wees vir 'n klassiek opgeleide violis wat in 'n styl wil speel wat min of geen vibrato gebruik, soos Barokmusiek in historiese styl en baie tradisionele ''fiddle''-style. Vibrato kan deur 'n gepaste kombinasie van vinger-, pols- en armbewegings voortgebring word. Deur die vingerpunt van die grypende vinger liggies heen en weer te rol, ontstaan vingervibrato. Een metode, ''handvibrato'' (of ''polsvibrato''), behels dat die hand by die pols heen en weer gekantel word om die ossillasie te bewerkstellig. 'n Ander metode, ''armvibrato'', moduleer die toonhoogte deur beweging van die hele onderarm by die elmboog met 'n vaste pols. 'n Kombinasie van hierdie tegnieke stel 'n speler in staat om 'n groot verskeidenheid klankeffekte voort te bring. Die "wanneer", "waarvoor" en "hoeveel" van vibrato is artistieke kwessies van styl en smaak, waarby verskillende onderwysers, musiekskole en musiekstyle verskillende vibratostyle verkies. Oordrewe vibrato kan byvoorbeeld hinderlik word. Akoesties gesproke het die interessantheid wat vibrato aan die klank toevoeg te doen met die manier waarop die mengsel van botone<ref>{{Cite web|url=http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207150243/http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |url-status=dead |archive-date=7 Februarie 2010 |title=The psychoacoustic secret of vibrato |first=Martin |last=Schleske |access-date=11 Februarie 2010 |quote=Accordingly, the sound level of each harmonic will have a periodically fluctuating value due to the vibrato.}}</ref> (of toonkleur) en die rigtingpatroon van die klankuitstraling met veranderinge in toonhoogte verander. Deur die klank ritmies na verskillende dele van die vertrek te "rig",<ref>{{Cite web | last=Curtin | first=Joseph | title=Weinreich and Directional Tone Colour | url=http://www.josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | date=April 2000 | work=Strad Magazine | access-date=23 Mei 2009 | quote=In the case of string instruments, however, not only are they strongly directional, but the pattern of their directionality changes very rapidly with frequency. If you think of that pattern at a given frequency as beacons of sound, like the quills of a porcupine, then even the slight changes in pitch created by vibrato can cause those quills to be continually undulating. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090529062722/http://josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | archive-date=29 Mei 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://knutsacoustics.com/files/weinreich,-g.-directional-tone-color-jasa-1997.pdf |title=Directional tone color |last=Weinreich |first=Gabriel |date=16 Desember 1996 |publisher=Acoustical Society of America |quote=The effect can be visualized in terms of a number of highly directional sound beacons, all of which the vibrato causes to undulate back and forth in a coherent and highly organized fashion. It is obvious that such a phenomenon will help immensely in fusing sounds of the differently directed partials into a single auditory stream; one may even speculate that it is a reason why vibrato is used so universally by violinists—as compared to wind players, from the sound of whose instruments directional tone color is generally absent.}}</ref> voeg vibrato 'n "glans" of "lewendigheid" by die klank van 'n goed geboude viool. Vibrato word grootliks aan die oordeel van die violis oorgelaat. Verskillende soorte vibrato bring verskillende stemminge in 'n stuk, en die wisselende grade en style van vibrato is dikwels kenmerke wat by bekende violiste uitstaan. ==== Vibratotriller ==== 'n Vibrato-agtige beweging kan soms gebruik word om 'n vinnige [[triller]]effek te skep. Om hierdie effek uit te voer, word die vinger bo die vinger wat die noot gryp, net effens van die snaar af geplaas (stewig teen die grypende vinger gedruk) en 'n vibratobeweging uitgevoer. Die tweede vinger raak met elke ossillasie liggies aan die snaar bo die laer vinger, sodat die toonhoogte ossilleer op 'n manier wat soos 'n mengsel van wye vibrato en 'n baie vinnige triller klink. Dit gee 'n minder duidelike oorgang tussen die hoër en die laer noot en word gewoonlik as interpretatiewe keuse toegepas. Hierdie trillertegniek werk net goed vir halftoontrillers of trillers in hoë posisies (waar die afstand tussen die note kleiner is), aangesien dit vereis dat die trillende vinger en die vinger daaronder aan mekaar raak, wat die afstand wat getrill kan word, beperk. In baie hoë posisies, waar die trilafstand kleiner as die breedte van die vinger is, kan 'n vibratotriller die enigste opsie vir trillereffekte wees. ==== Flageolettone ==== [[Lêer:Violin sounds and techniques.ogg|duimnael|regs|Vioolklanke en -tegnieke: los snare (arco en pizzicato); A-majeur-toonleer (arco en pizzicato); begin van 'n A-majeur-toonleer met vibrato; A-majeur-toonleer col legno gespeel; natuurlike flageolettone van 'n A, E en 'n A; kunsmatige flageolet van A₇; flageolet-glissando op die A-snaar]] Deur die snaar liggies met 'n vingerpunt by 'n [[nodus (fisika)|nodus]] aan te raak, sonder om die snaar heeltemal vas te druk, en die snaar dan te tokkel of te stryk, ontstaan flageolettone (harmonieke of botone). In plaas van die normale toon klink 'n hoër noot. Daardeur word die grondfrekwensie gedemp en tril net die ooreenstemmende botone (byvoorbeeld die dubbele of drievoudige frekwensie wanneer die vinger by die helfte of by 'n derde van die snaarlengte geplaas word). Daar ontstaan fluitagtige tone. Elke nodus lê by 'n heeltallige deling van die snaar, byvoorbeeld halfpad of 'n derde langs die lengte van die snaar. 'n Instrument wat goed reageer, laat talle moontlike flageoletnodusse langs die lengte van die snaar klink. Flageolettone word in die musiek óf met 'n sirkeltjie bo die noot wat die toonhoogte van die flageolet bepaal, óf met ruitvormige nootkoppe aangedui. Daar is twee soorte: ''natuurlike flageolettone'' en ''kunsmatige flageolettone'' (ook ''valse flageolettone'' genoem). Natuurlike flageolettone word op 'n los snaar gespeel. Die toonhoogte van die los snaar wanneer dit getokkel of gestryk word, word die grondfrekwensie genoem. Flageolettone word ook ''botone'' of ''deeltone'' genoem. Hulle kom voor by heeltallige veelvoude van die grondtoon, wat die eerste harmoniek genoem word. Die tweede harmoniek is die eerste botoon (die oktaaf bo die los snaar), die derde harmoniek is die tweede botoon, en so voorts. Die tweede harmoniek lê in die middel van die snaar en klink 'n oktaaf hoër as die toonhoogte van die snaar. Die derde harmoniek verdeel die snaar in derdes en klink 'n oktaaf en 'n kwint bo die grondtoon, en die vierde harmoniek verdeel die snaar in kwarte en klink twee oktawe bo die eerste. Die klank van die tweede harmoniek is die helderste van almal, omdat dit 'n gemeenskaplike nodus met al die daaropvolgende ewe harmonieke (4de, 6de, ens.) het. Die derde en die daaropvolgende onewe harmonieke is moeiliker om te speel, omdat hulle die snaar in 'n onewe aantal trillende dele verdeel en nie so baie nodusse met ander harmonieke deel nie. Kunsmatige flageolettone is moeiliker om voort te bring as natuurlike, aangesien hulle behels dat die snaar gegryp én 'n flageolet op die gegrypte noot gespeel word. Met die ''oktaafraam'' (die normale afstand tussen die eerste en die vierde vinger in enige gegewe posisie) en die vierde vinger wat die snaar 'n kwart bo die gegrypte noot net aanraak, ontstaan die vierde harmoniek, twee oktawe bo die gegrypte noot. Vingerplasing en -druk, asook stoksnelheid, -druk en kontakpunt, is almal wesenlik om die gewenste flageolet te laat klink. Boonop moet in passasies met verskillende note as valse flageolettone die afstand tussen die grypende vinger en die flageoletvinger voortdurend verander, aangesien die afstand tussen die note oor die lengte van die snaar verander. Die ''flageoletvinger'' kan die snaar ook 'n groot terts bo die vasgedrukte noot aanraak (die vyfde harmoniek), of 'n kwint hoër ('n derde harmoniek). Hierdie flageolettone word minder algemeen gebruik; in die geval van die groot terts moet sowel die gegrypte noot as die aangeraakte noot effens hoog gespeel word, anders spreek die flageolet nie so geredelik aan nie. In die geval van die kwint is die strekking groter as wat vir baie violiste gemaklik is. In die algemene repertoire word breuke kleiner as 'n sesde nie gebruik nie. Verdelings tot 'n agtste word egter soms gebruik, en met 'n goeie instrument en 'n vaardige speler is verdelings so klein as 'n twaalfde moontlik. Daar is 'n paar boeke wat uitsluitlik aan die studie van vioolflageolettone gewy is. Twee omvattende werke is Henryk Heller se sewedelige ''Theory of Harmonics'', in 1928 deur Simrock gepubliseer, en Michelangelo Abbado se vyfdelige ''Tecnica dei suoni armonici'', in 1934 deur Ricordi gepubliseer. Uitgebreide passasies in kunsmatige flageolettone kom in die virtuose vioolliteratuur voor, veral van die 19de en vroeë 20ste eeu. Twee opvallende voorbeelde hiervan is 'n hele gedeelte van Vittorio Monti se ''Csárdás'' en 'n passasie omtrent in die middel van die derde deel van [[Pjotr Tsjaikofski]] se Vioolkonsert. 'n Gedeelte van die derde deel van Paganini se Vioolkonsert nr. 1 bestaan uit dubbelgreeptertse in flageolettone. Wanneer snare verslyt, vuil en oud is, is die flageolettone moontlik nie meer suiwer in toonhoogte nie. Om dié rede vervang violiste hul snare gereeld. === Regterhand en klankkleur === Die snare kan laat klink word deur die hare van die strykstok, wat in die regterhand gehou word, daaroor te trek (''arco'') of deur hulle te tokkel (''pizzicato''), meestal met die regterhand. In sommige gevalle tokkel die violis snare met die linkerhand. Dit word gedoen om oorgange van pizzicato na arco te vergemaklik, en dit word ook in sommige virtuose vertoonstukke gebruik. Linkerhand-pizzicato word gewoonlik op los snare gedoen. Pizzicato word op al die instrumente van die vioolfamilie gebruik; die sistematiese studie van gevorderde pizzicatotegnieke is egter die verste ontwikkel in die jazzkontrabas, 'n styl waarin die instrument byna uitsluitlik getokkel word. Die regterarm, -hand en strykstok en die stoksnelheid is verantwoordelik vir toonkwaliteit, [[ritme]], [[dinamika (musiek)|dinamika]], artikulasie en die meeste (maar nie alle) veranderinge in [[toonkleur]]. Die speler trek die strykstok oor die snaar, wat die snaar laat tril en 'n aangehoue toon voortbring. Die natuurlike tekstuur van die perdehaar en die klewerigheid van die hars help die stok om die snaar te "gryp", en wanneer die stok oor die snaar getrek word, laat dit die snaar 'n toon klink. Stryk kan gebruik word om lang aangehoue note of melodieë voort te bring. In 'n strykersgroep kan 'n noot eindeloos volgehou lyk as die spelers in die groep op verskillende tye van strykrigting verander. Die strykstok kan ook gebruik word om kort, skerp nootjies te speel, soos herhaalde note, toonlere en arpeggio's, wat in baie musiekstyle 'n stuwende ritme verskaf. ==== Stryktegnieke ==== Die wesenlikste deel van die stryktegniek is die greep van die strykstok. Gewoonlik is die duim gebuig in die klein ruimte tussen die slof en die omwikkeling van die stok. Die ander vingers is ietwat eweredig oor die bokant van die stok verspreid. Die pinkie is gekrul, met die vingerpunt op die hout naas die skroef. Die viool bring harder note voort met groter stoksnelheid of meer gewig op die snaar. Die twee metodes is nie gelykwaardig nie, omdat hulle verskillende toonkleure voortbring; om op die snaar af te druk, is geneig om 'n harder, intenser klank te gee. 'n Harder klank kan ook verkry word deur die stok nader aan die kam te plaas. Die kontakpunt waar die stok die snaar kruis, beïnvloed ook die toonkleur. Om naby die kam te speel (''sul ponticello'') gee 'n intenser klank as gewoonlik en beklemtoon die hoër harmonieke, terwyl om met die stok oor die einde van die toets te speel (''sul tasto'') 'n delikate, eteriese klank gee wat die [[grondtoon]] beklemtoon. Shinichi Suzuki het die kontakpunt die "[[Fritz Kreisler|Kreisler]]-snelweg" genoem; 'n mens kan die verskillende kontakpunte as "bane" op die snelweg beskou. Die klankkleur kan dus deur die manier van stokvoering verreikend beïnvloed word: deur die mees uiteenlopende stryksnelhede by 'n baie veranderlike stokdruk, maar ook deur die plek van die stryk (nader aan die kam of nader aan die toets). Verskillende maniere van aanslag met die strykstok bring verskillende artikulasies voort. Daar is baie stryktegnieke wat elke speelstyl moontlik maak. Baie onderwysers, spelers en orkeste bestee baie tyd aan die ontwikkeling van tegnieke en die skep van 'n eenvormige tegniek binne die groep. Hierdie tegnieke sluit in legato-stryk ('n gladde, verbonde, aangehoue klank wat vir melodieë geskik is), ''collé'' en 'n verskeidenheid strykwyses wat korter note voortbring, waaronder ricochet, ''sautillé'', ''martelé'', ''spiccato'' en staccato. ==== Pizzicato ==== 'n Noot wat in die geskrewe musiek ''pizz.'' (afkorting vir ''pizzicato'') gemerk is, moet gespeel word deur die snaar met 'n vinger van die regterhand te tokkel in plaas van te stryk. (Die wysvinger word hier die meeste gebruik.) Soms word in orkespartye of virtuose solomusiek waar die stokhand besig is (of vir vertoon-effek) ''linkerhand-pizzicato'' aangedui met 'n + (plusteken) onder of bo die noot. By linkerhand-pizzicato word twee vingers op die snaar geplaas; die een (gewoonlik die wys- of middelvinger) word op die korrekte noot geplaas, en die ander (gewoonlik die ring- of pinkvinger) bo die noot. Die hoër vinger tokkel dan die snaar terwyl die laer een bly lê, wat die korrekte toonhoogte voortbring. Deur die krag van die tokkel te vergroot, kan die volume van die noot verhoog word. Pizzicato word in orkeswerke en in solo-vertoonstukke gebruik. In orkespartye moet violiste dikwels baie vinnig van arco na pizzicato oorskakel, en omgekeerd. ==== Col legno ==== 'n Aanduiding ''col legno'' ([[Italiaans]] vir "met die hout") in die geskrewe musiek vereis dat die snaar of snare met die stok van die strykstok geslaan word in plaas van dat die hare van die stok oor die snare getrek word. Hierdie stryktegniek word betreklik selde gebruik en lewer 'n gedempte, perkussiewe klank. Die spookagtige kwaliteit van 'n vioolgroep wat ''col legno'' speel, word in sommige simfoniese stukke benut, veral in die "Heksedans" van die laaste deel van [[Hector Berlioz]] se ''Symphonie fantastique''. Saint-Saëns se simfoniese gedig ''Danse macabre'' laat die strykersgroep die ''col legno''-tegniek gebruik om die klank van dansende geraamtes na te boots. "Mars" uit Gustav Holst se ''The Planets'' gebruik ''col legno'' om 'n herhaalde ritme in 5/4-tydmaat te speel. [[Benjamin Britten]] se ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' vereis dit in die "[[slaginstrument|Perkussie]]"-variasie. [[Dmitri Sjostakowitsj]] gebruik dit in sy Veertiende Simfonie in die deel "In die Santé-gevangenis". Sommige violiste maak egter beswaar teen hierdie speelwyse, omdat dit die afwerking kan beskadig en die waarde van 'n goeie strykstok kan verminder, maar die meeste van hulle maak 'n kompromie deur minstens vir die duur van die betrokke passasie 'n goedkoop strykstok te gebruik. ==== Détaché, martelé en tremolo ==== ''Détaché'' is 'n gladde en egalige streek waarby die stoksnelheid en -gewig van die begin van die streek tot die einde dieselfde bly.<ref>{{Cite journal|last=Fischer|first=Simon|date=1999|title=Detache|journal=Strad|volume=110|pages=638|via=Music Index}}</ref> ''Martelé'', letterlik "gehamer", is 'n sterk geaksentueerde effek wat voortgebring word deur elke streek kragtig en plotseling los te laat. Martelé kan in enige deel van die stok gespeel word en word in die geskrewe musiek soms met 'n pylpunt aangedui. Tremolo is die baie vinnige herhaling (tipies van 'n enkele noot, maar soms van meer note), gewoonlik by die punt van die stok gespeel. Tremolo word met drie kort, skuins strepies deur die steel van die noot aangedui en word dikwels as klankeffek in orkesmusiek gebruik, veral in die Romantiese tydperk (1800–1910) en in operamusiek. ==== Demper ==== [[Lêer:Two mutes.jpg|duimnael|links|'n Geïmproviseerde wasgoedpen-demper en 'n rubber-oefendemper]] Deur 'n klein toestelletjie van metaal, rubber, leer of hout, 'n ''demper'' of ''sordino'', op die kam van die viool te plaas of daarteen aan te skuif (na gelang van die konstruksie), verkry 'n mens 'n sagter, ronder toon met minder hoorbare botone; die klank van 'n hele orkesstrykersgroep wat met dempers speel, het 'n gedempte karakter. Die demper verminder die trillingsamplitude van die kam en beperk sy eiefrekwensie; die gebruikte materiaal en die massa van die demper bepaal in watter mate die verskeidenheid klankkleure en die volume van die viool verminder word. Die resultaat is 'n gewild verminderde toon wat as "nasaal" of "gesluier" beskryf word. Die demper verander dus sowel die volume as die toonkleur van 'n viool. Die konvensionele Italiaanse aanduidings vir die gebruik van die demper is ''con sord.'' of ''con sordino'' ("met demper"), ''senza sord.'' ("sonder demper") en ''via sord.'' ("demper af"). Groter dempers van metaal, rubber of hout is algemeen beskikbaar en staan as ''oefendempers'' of ''hoteldempers'' bekend. Sulke dempers word gewoonlik nie by uitvoerings gebruik nie, maar om die klank van die viool in oefenruimtes soos hotelkamers te smoor. (Vir oefendoeleindes is daar ook die stomme viool, 'n viool sonder klankkas.) Sommige komponiste het oefendempers vir 'n spesiale effek gebruik, byvoorbeeld [[Luciano Berio]] aan die einde van sy ''Sequenza VIII'' vir soloviool. === Dinamika === By die linkeroor van die violis bereik die viool in ''ff'' ([[dinamika (musiek)|fortissimo]]) piekwaardes van meer as 110&nbsp;dB.<ref>''Safe and Sound''. Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin. Dortmund 2010, p. 24.</ref> Die dinamiese omvang van die instrument is redelik gebalanseerd. Op 6,5&nbsp;meter afstand is die klankpeil in ''pp'' ongeveer 43–45&nbsp;dB, terwyl in ''ff'' op dieselfde afstand ongeveer 73–80&nbsp;dB bereik word. === Toonsoorte === Nie alle toonsoorte is op die viool ewe goed uitvoerbaar nie. Toonsoorte waarin dikwels los snare gestryk word, is betreklik maklik om te speel. Die toonsoort beïnvloed ook die klank. In die Duitse uitgawe van die instrumentasieleer van [[Hector Berlioz]], deur [[Richard Strauss]] bewerk, staan daaroor: "Die viole skitter en speel gemakliker in die toonsoorte wat hulle die gebruik van die los snare toelaat."<ref name="Berlioz/Strauss"/> Berlioz het die toekenning van moeilikheidsgrade en klankkwaliteite aan toonsoorte wat op die viool gespeel word, tot die uiterste gevoer deur vir elke afsonderlike toonsoort aanduidings te probeer gee. In sy tabelle van 19 majeur- en 19 mineurtoonsoorte staan byvoorbeeld dat As-majeur "nie baie moeilik" is om te speel nie en "sag, gesluier, baie edel" klink; e-mineur is "maklik" om te speel en klink "skreeuend, gewoon". Sommige toonsoorte het Berlioz "byna onuitvoerbaar" genoem, enkeles selfs "onuitvoerbaar".<ref name="Berlioz/Strauss">[[Hector Berlioz]]: ''Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes.'' Schonenberger, Parys 1844, hier p. 33, [https://archive.org/details/grandtraitdins1843berl archive.org].<br />Duitse uitgawe: ''Instrumentationslehre von Hector Berlioz. Ergänzt und revidiert von Richard Strauss.'' Twee bande. Edition Peters, Leipzig 1905; hier band 1, pp. 61 e.v., [https://archive.org/details/instrumentations01berl archive.org].</ref> == Pedagogiek == Vioolspel kan reeds op 'n baie vroeë kinderleeftyd aangeleer word. Pedagoë is van mening dat 'n so vroeg moontlike begin, ongeveer op die ouderdom van drie tot ses jaar, in beginsel voordelig en vir 'n suksesvolle loopbaan sterk aan te beveel is. Daarom bestaan daar talle "kindervriendelike" vioolmetodes. 'n So vroeg moontlike begin met vioolspel is 'n vaste bestanddeel van die Suzuki-metode, genoem na sy ontwikkelaar Shinichi Suzuki. Vir die vroeë begin met klein hande en kort arms bestaan daar aangepaste instrumente in breukgroottes (sien [[#Groottes|Groottes]]). As 'n belangrike pedagogiese werk geld [[Leopold Mozart]] se ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' van 1756. Mozart se vioolmetode is een van die belangrike bronne vir die studie van die historiese uitvoeringspraktyk. Nog vroeëre leerwerke stam uit die Baroktyd; so het Daniel Merck, Michel Corrette en Francesco Geminiani hulle vir die vioolpedagogiek verdienstelik gemaak. Giuseppe Tartini het in sy ''L'arte dell'arco'', wat 50 etudes bevat, die eerste leerwerk oor die stokvoering geskryf. [[Georg Philipp Telemann]] het vir sy leerlinge die "Metodiese sonates" geskep, waarin die stadige dele boonop met barokke versiering uitgeskryf is. Moderner en sistematiese leerwerke het in die vroeë 19de eeu in Frankryk ontstaan, na die stigting van die Paryse Konservatorium. Enkele vooraanstaande outeurs van sulke werke is Pierre Rode, Pierre Baillot, Rodolphe Kreutzer, Charles-Auguste de Bériot, Jacques Féréol Mazas en in Duitsland Louis Spohr. In die 20ste eeu speel veral die publikasies van Carl Flesch en Ivan Galamian 'n uitstaande rol. == Gebruik in musiek == [[Lêer:PalacioReal Stradivarius1.jpg|duimnael|regs|Stradivari-viool in die Koninklike Paleis van Madrid]] Die viool is nou met die ontwikkeling van die Europese musiek van die nuwe tyd verbonde en is dienooreenkomstig ryk met literatuur bedeel. Hier kan net 'n kort oorsig van sy veelsydige take gegee word. === Klassieke musiek === [[Lêer:Telemann - 2violin Sonata 1-1.ogg|duimnael|regs|'n [[Sonate]] vir twee viole van die Barokkomponis [[Georg Philipp Telemann|Telemann]]. As 'n betreklik tipiese Barokvioolkomposisie sou dit oorspronklik waarskynlik met minder vibrato uitgevoer gewees het.]] [[Lêer:Meditation from Thais - Bomsori Kim.opus|duimnael|regs|Die ''Méditation'' uit Massenet se opera ''Thaïs''. Die baie legato-speelstyl, met oorvloedige gebruik van portamento, rubato en vibrato en van die hoër registers van die instrument, is tipies van die vioolspel in die laat-Romantiese tydperk.]] Sedert die [[Barok]] is die viool om verskeie redes een van die belangrikste van alle instrumente in die klassieke musiek. Die toon van die viool staan bo ander instrumente uit, wat dit geskik maak om 'n melodielyn te speel. In die hande van 'n goeie speler is die viool uiters behendig en kan dit vinnige en moeilike reekse note uitvoer. Bekende violiste sluit in [[Hilary Hahn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en, meer onlangs, TwoSet Violin en Chloe Chua. ==== Solo- en konsertwerke ==== Belangrike werke vir soloviool (sonder begeleiding) was daar in die Baroktyd by die vleet; genoem kan word die 16 Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber vir viool in [[scordatura]] en die ses Sonates en Partitas vir soloviool van [[Johann Sebastian Bach]]. Hier is veral met dubbelgrepe die moontlikheid ten volle benut om op een viool verskeie stemme te laat klink. In die Klassisisme en die Romantiek was hierdie genre (net soos solowerke vir ander instrumente, afgesien van [[klavier]] of [[orrel]]) minder verbreid, hoewel dit in die 24 Caprices van [[Niccolò Paganini]] 'n verdere hoogtepunt bereik het. In die 20ste eeu het dit met die Solosonate van [[Béla Bartók|Bartók]], werke van [[Igor Strawinski|Strawinski]] en veral [[Eugène Ysaÿe]] 'n nuwe verbreiding beleef. Die eerste [[concerto|instrumentale konserte]] het aanvanklik ontwikkel uit die tydelike na vore tree van die konsertmeester uit die Barokse strykorkes (sien ook concerto grosso). Gou het die eerste as sodanig verklaarde vioolkonserte ontstaan, soos dié van Giuseppe Torelli, [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] of Bach. Al drie groot Weense Klassici het vioolkonserte geskryf, so ook die belangrike Romantiese meesters (Paganini, Louis Spohr, [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Antonín Dvořák|Dvořák]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]], [[Henryk Wieniawski|Wieniawski]], [[Henri Vieuxtemps|Vieuxtemps]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Max Bruch|Bruch]], [[Aleksander K. Glazoenof|Glazoenof]]) en baie latere komponiste soos [[Jean Sibelius|Sibelius]], [[Edward Elgar|Elgar]], Korngold, Bartók, [[Benjamin Britten|Britten]], [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], [[Alban Berg|Berg]], Strawinski, [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] en [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]]. Vanaf die einde van die 19de eeu is enkele werke vir soloviool met orkesbegeleiding gekomponeer wat formeel vryer was en hulle van die suiwer ''konsert''-genre wou onderskei, soos die ''Symphonie espagnole'' van Édouard Lalo, [[Maurice Ravel|Ravel]] se "sigeuner"-rapsodie ''Tzigane'', die ''Poème'' van [[Ernest Chausson|Chausson]] of ''The Lark Ascending'' van [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]]. ==== Kamermusiek ==== Byna geen werk van die stryker- of gemengde kamermusiek kom sonder viool of viole klaar nie. Die belangrikste genres is die vioolsonate, die triosonate, die stryktrio, die klaviertrio, die [[strykkwartet]], die klavierkwartet, die strykkwintet en die stryksekstet. In baie van hierdie besettings het die viool die belangrikste melodiestem. Sy dikwels konsertante take laat dit daarby die spreekwoordelike "eerste viool" speel. 'n Strykkwartet het, soos die orkes, partye vir eerste en tweede viool, asook 'n altvioolparty en 'n basinstrument, soos die tjello of, selde, die kontrabas. ==== Orkes ==== [[Lêer:Maximilian Pilzer (IMSO pp09).jpg|duimnael|regs|Konsertmeester van die New Yorkse Filharmoniese Orkes (1917)]] Viole maak 'n groot deel van 'n [[simfonie-orkes|orkes]] uit en word gewoonlik in twee groepe verdeel, bekend as die eerste en die tweede viole. Sedert die Baroktyd is daar in die orkes (soos in die strykkwartet) twee verskillende vioolpartye, wat meestal ''koraal'' beset is, dit wil sê deur verskeie spelers. Komponiste ken die melodie dikwels aan die eerste viole toe, tipies 'n moeiliker party wat hoër posisies gebruik. Die tweede viole speel daarenteen harmonie, begeleidingspatrone of die melodie 'n oktaaf laer as die eerste viole. In 'n groot besette Romantiese [[simfonie]] speel in die algemeen 16 eerste en 14 tweede viole, soms meer. Albei groepe word gewoonlik deur een of meer stemleiers aan die voorste lessenaar gelei. Heel voor in die eerste vioolgroep sit die eerste konsertmeester, wat soms solo's moet speel en 'n besondere verantwoordelikheid vir die hele orkes draag. Die uitdrukking "die eerste viool speel", in die sin van "bepaal wat gedoen moet word", verwys na die konsertmeester van die klassieke orkesordening, wat as stemleier die toon vir die ander violiste aangegee het (net so "die tweede viool speel" in die sin van "jou na ander moet skik, 'n ondergeskikte rol speel"). === Dansmusiek === In samehang met die solistiese loopbaan van die viool in die hofmusiek van die 17de eeu het dit die toonaangewende instrument by die begeleiding van danse geword. Balletmeesters het viool gespeel en die dansmeesterviool (pochette) gebruik om geselskapsdanse in te studeer. Deur die opkoms van die burgerlike dans in die 18de eeu het baie dansorkeste ontstaan wat in die kern uit twee viole (met bas) bestaan het. Die eerste het die melodie gespeel, die tweede het ritmes en akkoorde bygevoeg. Nog op die hoogtepunt van die Weense dansmusiek in die tyd van die [[Biedermeier]], met Joseph Lanner of [[Johann Strauss I|Johann Strauss (vader)]], het hulle die kern van die dansorkeste gevorm, en baie danselemente het in die konsertmusiek weerklink. [[Johann Strauss II|Johann Strauss (seun)]] is nog as kapelmeester met sy viool afgebeeld, hoewel hy hom toenemend op dirigeer en komponeer toegespits het. === Volksmusiek === [[Lêer:Anders Zorn - Hins Anders (1904).jpg|duimnael|Die Sweedse volksvioolspeler Hins Anders Ersson, deur Anders Zorn geskilder, 1904]] [[Lêer:Fiddler from Hungary.jpg|duimnael|Vioolspeler uit Hongarye]] Soos baie ander instrumente wat in die klassieke musiek gebruik word, stam die viool van verre voorouers af wat vir [[volksmusiek]] gebruik is. Na 'n fase van intensiewe ontwikkeling in die laat [[Renaissance]], grootliks in Italië, het die viool (in volume, toon en behendigheid) soveel verbeter dat dit nie net 'n baie belangrike instrument in die kunsmusiek geword het nie, maar ook baie aantreklik vir volksmusikante was, en uiteindelik baie wyd verspreid geraak het, waar dit soms vroeëre strykinstrumente verdring het. Etnomusikoloë het sy wydverspreide gebruik in Europa, Asië en die Amerikas waargeneem. Wanneer die viool as volksinstrument gespeel word, word dit in Engels gewoonlik 'n ''fiddle'' genoem (hoewel die term ''fiddle'' informeel gebruik kan word ongeag die musiekgenre), en dit word onderskei van die historiese vedel, wat 'n voorloper van die viool is. Wêreldwyd is daar verskeie snaarinstrumente, soos die draailier en die Apache-viool, wat ook ''fiddles'' genoem word. Volksvioolmusiek verskil van die klassieke daarin dat die wysies algemeen as dansmusiek beskou word<ref name="OKHistory">{{cite web |url=http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=FI001|title=Fiddling|last=Harris |first=Rodger |publisher=The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|date=2009|website=okhistory.org|access-date=9 Februarie 2018}}</ref> en dat verskeie tegnieke gebruik word, soos bourdons, "shuffles" en versierings wat eie aan bepaalde style is. In baie volksmusiektradisies word die wysies nie neergeskryf nie, maar deur opeenvolgende geslagte musikante gememoriseer en oorgedra<ref name="OKHistory" /> in wat as die mondelinge tradisie bekend staan. Baie ''old-time''-stukke vereis kruisstemming, dit wil sê ander stemminge as die standaard GDAE. Sommige spelers van Amerikaanse volksvioolstyle (soos bluegrass of ''old-time'') laat die bokant van hul kam tot 'n effens platter kromming sny, wat tegnieke soos die "double shuffle" minder veeleisend vir die stokarm maak, aangesien dit die bewegingsomvang verminder wat nodig is om tussen dubbelgrepe op verskillende snaarpare af te wissel. Volksvioolspelers wat snare met 'n soliede staalkern gebruik, verkies moontlik 'n stertstuk met fynstemmers op al vier snare in plaas van die enkele fynstemmer op die E-snaar wat baie klassieke spelers gebruik. Die viool is in talle variante 'n tipiese instrument van die tradisionele musiek in onder andere [[Ierland]], [[Wallis]] (''ffidil''), [[Skotland]], [[Frankryk]], die Alpelande, [[Noorweë]] ([[Hardangerviool]]), [[Swede]], [[Pole]] (''skrzypce podwiązane'' in plaas van die ''mazanki'' wat in die 19de eeu gebruik is), [[Hongarye]], [[Roemenië]] (''vioară''), [[Slowakye]] (''husle''), [[Litaue]] (''smuikas''), [[Estland]] (''viiul'') en [[Griekeland]] (''violi''). === Jazz === Die vroegste verwysings na jazzuitvoerings met die viool as solo-instrument is uit die eerste dekades van die 20ste eeu gedokumenteer. Joe Venuti, een van die eerste jazzvioliste, is bekend vir sy werk met die kitaarspeler Eddie Lang in die 1920's. Sedertdien was daar baie improviserende violiste, waaronder Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Eddie South, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake, Adam Taubitz, Leroy Jenkins, Didier Lockwood en Jean-Luc Ponty. Hoewel hulle nie primêr jazzvioliste is nie, het Darol Anger en Mark O'Connor 'n groot deel van hul loopbane aan jazz gewy. Die Switsers-Kubaanse violis Yilian Cañizares meng jazz met Kubaanse musiek.<ref name="NZZ">{{Cite news |url= http://www.nzz.ch/zuerich/zuercher_kultur/die-gunst-der-goetter-1.18150997 |title = Die Sängerin und Geigerin Yilian Cañizares in Moods |newspaper=[[Neue Zürcher Zeitung]] | date = 16 September 2013 | access-date = 12 Junie 2015}}</ref> Viole kom ook voor in ensembles wat orkesagtergronde vir baie jazzopnames verskaf. In die tango-orkes en in "sigeuner"-orkeste speel die viool eweneens 'n belangrike rol. In 'n [[big band]] ([[Engels]]; groot musiekgroep) word 'n viool selde gespeel. Deur die gebruik van 'n elektriese viool kan die viool egter goed in die big band geïntegreer word, waar dit selfs as solo-instrument bo die blaserstemme uit kan speel. Met 'n vervormer kan die klank van die viool sterk gevarieer word, van 'n "klassieke klank" tot volledige vervorming soos by 'n elektriese kitaar. === Populêre musiek, rock en metal === [[Lêer:Lindsey Stirling.jpg|duimnael|regs|Lindsey Stirling tree by TEDx Berkeley op, 2012]] Tot minstens die 1970's het die meeste soorte populêre musiek strykersgroepe gebruik. Hulle is dwarsdeur die 1920's en vroeë 1930's uitgebreid in die populêre musiek gebruik. Met die opkoms van die swingmusiek, van 1935 tot 1945, is die strykersklank egter dikwels gebruik om die volheid van die big band-musiek aan te vul. Na die swing-era, van die laat 1940's tot die middel 1950's, het strykers in die tradisionele popmusiek begin herleef. Hierdie neiging het in die laat 1960's versnel, met 'n beduidende herlewing van die gebruik van strykers, veral in die soulmusiek. Populêre Motown-opnames van die laat 1960's en 1970's het sterk op strykers as deel van hul kenmerkende tekstuur gesteun. Met die opkoms van [[elektroniese musiek|elektronies geskepte musiek]] in die 1980's het die gebruik van viole afgeneem, aangesien gesintetiseerde strykersklanke wat deur 'n klawerbordspeler op 'n [[sintetiese klavier|sintetiseerder]] gespeel word, hul plek ingeneem het. In die oorblywende ligte musiek word die viool eerder selde as solo-instrument ingespan; elektronies voortgebragte strykerspassasies word daarenteen graag gebruik om 'n romantiese stemming te skep. Hoewel die viool baie min in die hoofstroom-[[rockmusiek]] gebruik is, het dit 'n geskiedenis in die progressiewe rock (byvoorbeeld Electric Light Orchestra, King Crimson, [[Kansas (rock-groep)|Kansas]], Gentle Giant). Aan die einde van die sestigerjare is deur die groep East of Eden vir die eerste keer 'n viool as solo-instrument in die rockmusiek ingespan (komponis: David Jack, vioolsolis: Dave Arbus). Die populariteit van crossover-musiek vanaf die laaste jare van die 20ste eeu het die viool na die arena van die populêre musiek teruggebring, met sowel elektriese as akoestiese viole wat deur populêre groepe gebruik word. Die Dave Matthews Band het die violis Boyd Tinsley. Die komplekse musiek van die Amerikaanse groep The Flock het rock, jazz, blues en ander style vermeng; hul violis Jerry Goodman, wat 'n elektries versterkte viool gespeel het, het later by die jazzrock-fusiegroep The Mahavishnu Orchestra aangesluit. Saul Davies van James, wat ook 'n kitaarspeler is, is deur die groep as violis aangewerf. Baie moderne violiste onderneem uitstappies in crossover-projekte (Nigel Kennedy, [[Anne-Sophie Mutter]]). [[Vanessa-Mae]] is bekend vir haar samesmelting van klassieke en populêre genres, wat sy "violin techno-acoustic fusion" noem; met haar sukses is sy in 2006 as die rykste vermaaklikheidskunstenaar onder 30 in die Verenigde Koninkryk aangewys.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4927490.stm |title=Vanessa-Mae tops young rich list |work=BBC News Online |date=21 April 2006 |access-date=30 Oktober 2025}}</ref> Die viool is ook te vinde in groepe wat stilisties in die rigtings Middeleeuse rock, folk metal en [[folk rock]] beweeg, soos Flogging Molly, Fiddler's Green, Letzte Instanz, Volkstrott, Subway to Sally, Schandmaul en Skyclad; die gebruik van die viool spruit hier uit die agtergrond van sy gebruik in die tradisionele musiek. Die folk metal-groep Ithilien gebruik die viool uitgebreid in hul diskografie. Die progressiewe metal-groep Ne Obliviscaris het 'n violis, Tim Charles, in hul besetting.<ref>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/NeObliviscarisBand/ | title=Ne Obliviscaris| website=[[Facebook]]}}</ref> Verder word die viool sporadies in die rock- en metalmusiek gebruik; voorbeelde daarvan is die groepe Yellowcard en Kansas uit die rock, asook Turisas, Dornenreich, Corvus Corax, Subway to Sally en My Dying Bride uit die metal. Deur die gebruik van 'n viool kry die musiek 'n eie karakter en word dit melodieser. Stylrigtings waarin die viool betreklik dikwels voorkom, as solo- sowel as ensemble-instrument, is buiten die reeds genoemde folk-crossover-style veral simfoniese rock en metal asook gothic en dark metal; by lewende optredes word soloviool en strykers om kosteredes dikwels deur sintetiseerders vervang. By Emilie Autumn domineer die viool op groot skaal; sy noem haar musiek self ''Violindustrial''. Onafhanklike kunstenaars soos Owen Pallett, The Shondes en Andrew Bird het ook tot groter belangstelling in die instrument bygedra.<ref name="ChicagoMag">{{cite web |first=Brian |last=Golden |work= Chicago Magazine | date=5 Desember 2017 |title=Andrew Bird Brings His Sweeping Symphony of Sounds to Chicago | url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2017/Andrew-Bird-Echolocations-River}}</ref> [[Indie (musiekgenre)|Indie]]-groepe het dikwels nuwe en ongewone verwerkings omhels, wat hulle meer vryheid gee om die viool te laat uitstaan as baie hoofstroomkunstenaars. Lindsey Stirling speel viool saam met elektroniese, dubstep- en trance-riffs en -ritmes, en het daarmee haar eie musiekgenre geskep.<ref name="hercampus">{{cite journal |last= Self |first= Brooke |date= 9 April 2011 |title= Lindsey Stirling—hip hop violinist |url= http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling%E2%80%94hip-hop-violinist |journal= Her Campus |archive-url= https://web.archive.org/web/20141205163809/http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling-hip-hop-violinist |archive-date= 2014-12-05 |url-status= live }}</ref> Eric Stanley improviseer op die viool met [[hip-hop-musiek|hip-hop]]-, pop- en klassieke elemente en instrumentale ritmes.<ref name="vh1">{{cite web |last= Tietjen |first= Alexa |url= http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20150410191820/http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |url-status= dead |archive-date= 10 April 2015 |title= Get Your Life From This Violin Freestyle Of Fetty Wap's "Trap Queen" |publisher= [[VH1]] |website= vh1.com |access-date= 13 Mei 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Martinez |first=Marc |title=Eric Stanley: Hip Hop Violinist (onderhoud) |url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211029/H_Vew6mIV5U |archive-date=2021-10-29 |publisher=KTSP-TV, Phoenix |date=3 Oktober 2010 |work=Fox 10 News |access-date=11 Desember 2014}}</ref> Die suksesvolle [[indierock]]- en barokpop-groep [[Arcade Fire]] gebruik viole uitgebreid in hul verwerkings.<ref>{{cite news|title=Arcade Fire – 10 of the best|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2019-12-12|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/17/arcade-fire-10-of-the-best}}</ref> === Arabiese en Persiese musiek === Die viool is vir sangbegeleiding, as solo-instrument en in ensembles in die Arabiese en Persiese musiek opgeneem, waar dit naas die Arabiese ''rababah'' gebruik word. In [[Noord-Afrika]] is die viool as ''kamān'' en in [[Turkye]] as ''kemen'' bekend (vergelyk Turks ''kemençe''). In [[Iran]] kan die viool sedert die begin van die 20ste eeu die klassieke repertoire van die spieslier ''kamānče'' oorneem. === Indiese klassieke musiek === [[Lêer:Akella Mallikarjuna Sarma playing the Violin in the Indian Carnatic Style.jpg|duimnael|regs|Akella Mallikarjuna Sarma speel viool in die Indiese karnatiese styl]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|regs|Die Suid-Indiese violiste Ganesh en Kumaresh]] Die Indiese viool, hoewel wesenlik dieselfde instrument as dié wat in die Westerse musiek gebruik word, verskil in sekere opsigte daarvan.<ref name="FirstPost">{{cite web |first=Suryasarathi |last=Bhattacharya |work= First Post | date=10 Desember 2017 |title=Violin virtuoso Dr L Subramaniam on how Indian classical music took on the world stage | url=https://www.firstpost.com/living/violin-virtuoso-dr-l-subramaniam-on-how-indian-classical-music-took-on-the-world-stage-4251501.html}}</ref> Die instrument word so gestem dat die IV- en III-snaar (G en D op 'n Westers gestemde viool) en die II- en I-snaar (A en E) sa–pa-pare (do–sol) is en dieselfde klink, maar 'n oktaaf uit mekaar, wat aan algemene scordatura- of kruisstemminge soos G₃–D₄–G₄–D₅ of A₃–E₄–A₄–E₅ herinner. Die tonika sa (do) is nie vas nie, maar word veranderlik gestem om by die sanger of leidende speler aan te pas. Die manier waarop die musikant die instrument hou, verskil ook tussen die Westerse en die Indiese musiek. In die Indiese musiek sit die musikant kruisbeen op die vloer met die regtervoet vorentoe uitgesteek. Die krul van die instrument rus op die voet, sodat die viool teen die bors gestut en skuins afwaarts gehou word. Hierdie posisie is wesenlik om goed te speel vanweë die aard van die Indiese musiek: die hand kan oor die hele toets beweeg en daar is geen vaste posisie vir die linkerhand nie, sodat dit belangrik is dat die viool in 'n stabiele, onbeweeglike posisie is. Die viool is in die klassieke musiek van Suid-Indië (die karnatiese musiek) die eerste keer deur Baluswami Dikshitar (1786–1859), 'n broer van die groot komponis Muthuswami Dikshitar, gespeel.<ref>V. V. Ramesh: [https://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html ''The Great Violin Maestros Of The Past.''] Pallavi's Lalgudi G. Jayaraman Sydney Concert Souvenir, November 1995.</ref> In die Suid-Indiese klassieke musiek is die viool naas die vina die belangrikste snaarinstrument. Die eerste afbeeldings van viole in Indië word in die paleis van [[Tipu Sultan]] (1750–1799) gevind, wat met Frankryk verbonde en andersins in Europese tegniek geïnteresseerd was. Bekende Suid-Indiese violiste is Kunnakudi Vaidyanathan (1935–2008), Mysore Manjunath, Ganesh en Kumaresh, en L. Subramaniam. In Noord-Indië het die [[Bengale|Bengaalse]] komponis Nidhu Babu (1741–1839) moontlik as eerste die viool vir die begeleiding van sy Akhrai-liedere in [[Kolkata]] ingespan. Die beroemdste Noord-Indiese violis was Vishnu Govind Jog (1922–2004). === Suidoos-Asië === In [[Mianmar]] het die Europese viool, wat daar ''tayaw'' genoem word, die plek ingeneem van 'n driesnarige vioolagtige instrument wat in die 19de eeu gespeel is. Die viool het in die 17de eeu met die Portugese die [[Maleise Argipel|Maleise Eilande]] bereik. In [[Maleisië]] word die Europese viool (''biola'') in verskeie musiekstyle gebruik, onder andere saam met die tokkelluit ''gambus'' in die begeleidingsensemble van die ''zapin''-dansvertonings. In [[Indonesië]] kom die viool (''biola'') in enkele streeksvolksmusiekstyle voor, maar dit het die spieslier ''rebab'' wat in die Javaanse [[gamelan]] gespeel word, nie vervang nie. Op die [[Filippyne]] speel die ''biyolin'', wat in die 17de eeu deur die Spanjaarde meegebring is, in sommige streke Europese melodieë in die volksmusiek. == Elektriese viole == [[Lêer:Transformation.JPG|duimnael|upright=1.2|Akoestiese en elektriese viole]] '''Elektriese viole''' het 'n [[magnetisme|magnetiese]] of [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemer wat die snaartrilling in 'n elektriese sein omskakel. 'n Kabel of draadlose sender stuur die sein na 'n versterker of 'n klankstelsel. Elektriese viole word gewoonlik as sodanig gebou, maar 'n opnemer kan ook aan 'n konvensionele akoestiese viool aangebring word. 'n Elektriese viool met 'n resonerende klankkas wat onafhanklik van die elektriese elemente 'n hoorbare klank voortbring, kan 'n ''elektro-akoestiese viool'' genoem word. Om as akoestiese viool doeltreffend te wees, behou elektro-akoestiese viole 'n groot deel van die resonerende klankkas van die viool en lyk hulle dikwels soos 'n akoestiese viool. Die klankkas kan in helder kleure afgewerk en van alternatiewe materiale in plaas van hout gemaak wees. Hierdie viole moet moontlik by 'n instrumentversterker of klankstelsel aangesluit word. Sommige tipes het 'n stil opsie wat die speler toelaat om oorfone te gebruik wat aan die viool gekoppel is. Daar is vandag ook viole sonder klankkas wat slegs opnemers het en 'n oudiosein lewer wat per kabel of radio oorgedra word; die voordele is dat die musikant nie voor 'n mikrofoon hoef te staan nie en dat daar geen gevaar van terugkoppeling is wanneer die versterkte klank na die instrument terugkom nie. Die eerste spesiaal geboude elektriese viole dateer uit 1928 en is deur Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff en Fredray Kislingbury gemaak. Hierdie viole kan, net soos 'n elektriese kitaar, by effekeenhede ingeprop word, insluitend vervorming, wah-wah-pedaal en [[weergalming]]. Aangesien elektriese viole nie op snaarspanning en resonansie aangewese is om hul klank te versterk nie, kan hulle meer snare hê. Vyfsnarige elektriese viole is byvoorbeeld by verskeie vervaardigers beskikbaar, en 'n sewesnarige elektriese viool (met drie laer snare wat die omvang van die tjello dek) is ook beskikbaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |publisher=Jordan Music |title=7String Violin Harlequin finish |access-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227173942/http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |archive-date=2009-02-27 |url-status=dead}}</ref> Die meerderheid van die eerste elektriese violiste was musikante wat jazzfusie (byvoorbeeld Jean-Luc Ponty) en populêre musiek gespeel het. == Verwante instrumente == 'n Groter en laer klinkende bouvorm van die vioolinstrumente is die [[altviool]], ook viola genoem. Tot dieselfde familie behoort die [[tjello]], wat met die hals na bo en met die voorkant van die speler af weg gespeel word, terwyl die speler op 'n stoel sit. Die [[kontrabas]] het sowel boukundige eienskappe van die gambas, waartoe dit (as ''contrabasso da gamba'') eens gereken is, as van die vioolfamilie (''Contra-Bass-Geig''). Dit word meestal staande gespeel. Kleiner en handiger vorme van die viool word kleinviole genoem. Daartoe behoort die dansmeesterviool (pochette), die violino piccolo, die korthalsviool en die rebec. 'n Streeksvariant van 'n kleinviool is die ''złóbcoki'' wat in die Suid-Poolse Karpate gespeel word. Tot die eenvoudiger vioolvorme wat in streeksvolksmusiek gespeel word, behoort die Sorbiese viool en enkele variante van die Slowaakse ''husle''. Net in naam verwant is die Mongoolse perdekopviool. Die Strohviool is 'n vorm van die viool wat in 1899 in Londen deur Johannes Matthias Augustus Stroh ontwikkel is en sonder resonansiekas klaarkom. Die klank word in plaas daarvan met 'n hefboom onder die kam afgeneem en oor 'n membraan van geelkoper na 'n tregter van dieselfde metaal gelei. Hierdie instrument word ook fonoviool genoem, aangesien dit oorspronklik vir die gerigte klankuitstraling by [[fonograaf]]- en [[grammofoon]]opnames ontwikkel is, omdat gewone viole vir die destydse opnametegniek (nog sonder elektroniese versterkers) te sag was. In 1925 het die ingenieur Willy Tiebel van Markneukirchen die Strohviool verder ontwikkel deur 'n tweede tregter aan te bring wat na die oor van die musikant wys om die kontrole van sy spel te vergemaklik. Albei instrumente is deur die massiwiteit van die gebruikte onderdele so swaar dat hulle net met 'n ondersteunende steun onder die skroefkas gespeel kan word. 'n Historiese oefeninstrument was die plankviool wat deur Mozart genoem word. == Egtheidsbepaling == Egtheidsbepaling van 'n viool is die proses waarby die bouer en die vervaardigingsdatum van 'n viool vasgestel word. Dit kan 'n belangrike proses wees, aangesien beduidende waarde geheg kan word aan viole wat deur bepaalde bouers of op bepaalde tye en plekke gebou is. Ontleding van die ontwerp, die model, die eienskappe van die hout en die tekstuur van die lak kan gebruik word om 'n viool se egtheid te bepaal.<ref>{{Cite web |author=Smithsonian Institution |title=General Information on Violin Authentication and Appraisals |url=https://www.si.edu/spotlight/violins/appraisals |access-date=2023-05-27 |website=Smithsonian Institution |language=en}}</ref> Vervalsing en ander vorme van [[bedrog|bedrieglike]] voorstelling kan gebruik word om die waarde van 'n instrument op te blaas. == Viole in sprokies == In [[sprokie]]s kom viole betreklik dikwels voor, dikwels met die magiese uitwerking dat elkeen wat dit hoor, moet dans, of hy wil of nie: byvoorbeeld in die Grimm-sprokies ''Der wunderliche Spielmann'', ''Fundevogel'', ''Der Liebste Roland'', ''Der Jude im Dorn'' en ''Vom klugen Schneiderlein''. Die [[Roma]]-sprokie ''Die Erschaffung der Geige'' vertel hoe die viool in die wêreld gekom het. == Sien ook == {{Div col}} * [[Lys van musiekinstrumente]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Hardangerviool]] * [[Scordatura]] * [[Stradivarius]] * [[Snaarinstrument]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Literatuur == {{Refbegin|30em}} * Paul O. Apian-Bennewitz: ''Die Geige. Der Geigenbau und die Bogenverfertigung''. Simon & Wahl, Egweil 1998, {{ISBN|3-923330-34-0}} (herdruk van die uitgawe Weimar 1892). * Alberto Bachmann: ''An Encyclopedia of the Violin''. Da Capo Press, 1965/1990, {{ISBN|0-306-80004-7}}. * Sam Bardfeld: ''Latin Violin''. {{ISBN|0-9628467-7-5}}. * James Beament: ''The Violin Explained – Components, Mechanism and Sound''. Clarendon Press, 1992/1997, {{ISBN|0-19-816623-0}}. * Jennifer A. Charlton: ''Viols, Violins and Virginals''. Ashmolean Museum, 1985, {{ISBN|0-907849-44-X}}. * Chris Coetzee: ''Violin – An Easy Guide''. New Holland Publishers, 2003, {{ISBN|1-84330-332-9}}. * Lothar Cremer: ''Physik der Geige.'' Hirzel, Stuttgart 1981, {{ISBN|3-7776-0372-4}}. * Flavio Dassenno: ''Per gli occhi e 'l core. Strumenti musicali nell'arte''. 2004 ('n volledige oorsig van die Brescia-skool volgens die jongste navorsing en dokumente). * Flavio Dassenno: ''Gasparo da Salò architetto del suono''. Comune di Salò, Cremonabooks, 2009 ('n katalogus van 'n uitstalling oor die lewe en werk van die meester). * Elmar Doflein, Erich Doflein: ''Der Anfang des Geigenspiels.'' Schott, Mainz 1990. * Stefan Drees (red.): ''Lexikon der Violine.'' Laaber-Verlag, Laaber 2004, {{ISBN|3-89007-544-4}}. * George Dubourg: ''The Violin''. Robert Cocks & Co., 1854. * Franz Farga: ''Violins & Violinists''. Rockliff Publishing Corporation Ltd., 1950. * Neville H. Fletcher, Thomas Rossing: ''The Physics of Musical Instruments.'' Springer-Verlag, New York 1991, {{ISBN|0-387-96947-0}}. * Ivan Galamian: ''Principles of Violin Playing and Teaching''. Shar Products Co., 1999, {{ISBN|0-9621416-3-1}}. * Dominic Gill (red.): ''The Book of the Violin''. Phaidon, 1984, {{ISBN|0-7148-2286-8}}. * Laurent Grillet: ''Les ancêtres du violon et du violoncelle''. Parys 1901. * Wernfried Güth: ''Einführung in die Akustik der Streichinstrumente.'' Hirzel, Stuttgart/Leipzig 1995, {{ISBN|3-7776-0644-8}}. * Edward Heron-Allen: ''Violin-Making as it was, and is''. Ward Lock Limited, 1885/1994, {{ISBN|0-7063-1045-4}}. * William Henry Hill, Arthur F. Hill, Alfred Ebsworth Hill: ''Antonio Stradivari, his life and work, 1644–1737''. Dover Publications, 1902/1963, {{ISBN|0-486-20425-1}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Musical Acoustics, Part I: Violin Family Components'' (Benchmark Papers in Acoustics 5). Dowden, Hutchinson & Ross, 1975, {{ISBN|0-471-42540-0}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Research Papers in Violin Acoustics 1975–1993''. Twee bande. Acoustical Society of America, 1997, {{ISBN|1-56396-609-3}}. * Erik Jansson: ''Acoustics for Violin and Guitar Makers.'' [https://www.speech.kth.se/music/acviguit4/index.html speech.kth.se]. * Mark Katz: ''The Violin: A Research and Information Guide''. Routledge, 2006, {{ISBN|0-8153-3637-3}}. * Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine. Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition.'' 6de uitgawe. Atlantis Musikbuchverlag, Zürich 2002, {{ISBN|3-254-00147-8}}. * Muthuswamy Lalitha: ''Violin techniques in Western and South Indian classical music: a comparative study''. Sundeep Prakashan, 2004, {{ISBN|9788175741515}}. * Eduard Melkus: ''Die Violine. Eine Einführung in die Geschichte der Violine und des Violinspiels.'' 3de uitgawe. Schott, Mainz 2000, {{ISBN|3-7957-2359-0}}. * [[Yehudi Menuhin]]: ''The Violin''. Flammarion, 1996, {{ISBN|2-08-013623-2}}. * Yehudi Menuhin, William Primrose: ''Violine und Viola'' (= ''Yehudi Menuhins Musikführer''). Edition Bergh im Ullstein, Frankfurt am Main 1993, {{ISBN|3-7163-0175-2}}. * Otto Möckel: ''Geigenbaukunst.'' 8ste uitgawe. Nikol, Hamburg 2005, {{ISBN|3-937872-09-4}}. * [[Leopold Mozart]]: ''Versuch einer gründlichen Violinschule.'' Faksimilee. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1238-8}}. * Jo Nardolillo: ''The Canon of Violin Literature''. Scarecrow Press, 2012, {{ISBN|0-8108-7793-7}}. * Hugo Pinksterboer: ''Pocket-Info Violine und Viola. Praktisch, klar und aktuell.'' Schott, Mainz 2003, {{ISBN|3-7957-5535-2}}. * Stefano Pio: ''Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630''. Venice Research, Venesië 2012, {{ISBN|978-88-907252-0-3}}. * Stefano Pio: ''Violin and Lute Makers of Venice 1640–1760''. Venice Research, Venesië 2004, {{ISBN|978-88-907252-2-7}}. * Stefano Pio: ''Liuteri & Sonadori, Venice 1750–1870''. Venice Research, Venesië 2002, {{ISBN|978-88-907252-1-0}}. * Stewart Pollens: ''The Violin Forms of Antonio Stradivari''. Peter Biddulph, Londen 1992, {{ISBN|0-9520109-0-9}}. * Heike Prange: ''Die Violine – Bestandteile, Bau, Geschichte, Pflege, Spiel.'' 2de uitgawe. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1900-5}}. * Roberto Regazzi: ''The Complete Luthier's Library. A Useful International Critical Bibliography for the Maker and the Connoisseur of Stringed and Plucked Instruments''. Florenus, Bologna 1990, {{ISBN|88-85250-01-7}}. * Theodore Rowland-Entwistle: ''The Violin''. Dover Publications, 1967/1974, {{ISBN|0-340-05992-3}}. * Karl Roy: ''The Violin: Its History and Making''. 2006, {{ISBN|978-1-4243-0838-5}}. * William Sandys, Simon Andrew Forster: ''History of the Violin''. Dover Publications, 2006, {{ISBN|0-486-45269-7}}. * David Schoenbaum: ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument''. W.W. Norton & Company, New York 2012, {{ISBN|9780393084405}}. Duitse vertaling: ''Die Violine. Eine Kulturgeschichte des vielseitigsten Instruments der Welt''. Bärenreiter/Metzler, Stuttgart 2015, {{ISBN|978-3-476-02558-6}}. * Robin Stowell: ''Violin Technique and Performance Practice in the Late 18th and Early 19th Centuries''. Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-23279-1}}. * Robin Stowell: ''The Early Violin and Viola''. Cambridge University Press, 2001, {{ISBN|0-521-62555-6}}. * Patricia Strange, Allen Strange: ''The Contemporary Violin: Extended Performance Techniques''. University of California Press, 2001, {{ISBN|0-520-22409-4}}. * David Templeton: [https://web.archive.org/web/20081024062309/http://www.stringsmagazine.com/issues/Strings105/coverstory.html ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'']. Strings magazine, Oktober 2002, nr. 105. * Marion Thede: ''The Fiddle Book''. Oak Publications, 1970, {{ISBN|0-8256-0145-2}}. * Diana Young: [http://www.media.mit.edu/~young/publications/Young_Dissertation_2007.pdf ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique'']. PhD-proefskrif, M.I.T., 2007. {{Refeindig}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Violins}} * [https://www.br-klassik.de/video/br-klassik-die-seele-der-geige-100.html ''Die Seele der Geige.''] TV-dokumentêr van Benedikt Schulte; BR en EuroArts Music in samewerking met ARTE, 2017 (Duits). * [http://www.schleske.de/unsere-forschung/einfuehrung-geigenakustik.html Inleiding tot die vioolboukuns en die akoestiese vioolnavorsing – multimediale handboek ''Akustik der Geige''] (Duits) * [http://www.museum-markneukirchen.de/streich.htm Musikinstrumentenmuseum Markneukirchen] (Duits) * [https://www.phys.unsw.edu.au/music/violin/ Inleiding tot die vioolakoestiek en talle artikels] (Engels) * [https://www.earlyviolin.com/deutsch/home/ Rekonstruksies van vroeë viole] (Duits) * [https://www.estastrings.org.uk/ European String Teachers Association] (Engels) {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] gv683q1gzkute693vp2f2teaj7l3qtu 2965731 2965730 2026-09-08T09:33:27Z Pynappel 70858 /* Italiaanse vioolbou */ AWS 11 2965731 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Violin VL100.png|duimnael|regs|'n Standaard moderne viool, van bo en van die kant gesien]] [[Lêer:Violin case.jpg|duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie]] Die '''viool''' is 'n [[snaarinstrument]] met vier snare wat hoofsaaklik met 'n strykstok bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die vioolfamilie gebruik word, wat ook die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf){{Voetnota|Viole met ses, sewe of meer snare bestaan, maar is skaars en moet elektronies versterk word.}} word gewoonlik in reine [[kwint]]e op die note g, d¹, a¹ en e² gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring ({{lang-it|coll'arco}}) of deur dit met die vingers te tokkel ({{lang-it|pizzicato}}); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok ({{lang-it|col legno}}) of met die strykstokhare geslaan ({{lang-it|battuto}}). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die [[ebbehout]]toets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste [[toonhoogte]] weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker. Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse [[klassieke musiek]], sowel in ensembles (van [[kamermusiek]] tot [[simfonie-orkes|orkeste]]) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte [[volksmusiek]], insluitend countrymusiek en bluegrass, en in [[jazz]]. [[Elektriese viool|Elektriese viole]] met soliede lywe en [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemers word in sommige vorme van [[rockmusiek]] en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In [[Engels]] word die instrument dikwels ''fiddle'' genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.{{Voetnota|Die verskil tussen 'n ''fiddle'' en 'n ''violin'' lê eenvoudig in die musiekstyl waarvoor dit gebruik word. Violiste speel gewoonlik klassieke musiek, soos in orkeste en strykkwartette, terwyl ''fiddlers'' gewoonlik volksmusiek, countrymusiek en ander tradisionele musiek speel. Violiste hou die strykstok aan sy uiterste punt vas om die volle lengte te kan gebruik, terwyl sommige ''fiddlers'' dit hoër op vashou om vinnige bewegings en "spronge" te vergemaklik.}} Die viool het in die 16de eeu in [[Italië]] ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool.<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jhujhar|title=Interview: Kala Ramnath|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603030520/http://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-date=2014-06-03|website=News X|publisher=YouTube|access-date=5 September 2015}}</ref><ref name="heron">{{cite book |last1=Allen |first1=Edward Heron |title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument |date=1914 |publisher=E. Howe}} Besoek op 5 September 2015.</ref><ref>{{cite book |last1=Choudhary |first1=S.Dhar |url=https://books.google.com/books?id=dUQWMwEACAAJ&q=history+violin+India |title=The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin |date=2010 |publisher=Ramakrisna Vedanta Math |isbn=978-9380568065 |access-date=5 September 2015}}</ref> Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families [[Antonio Stradivari|Stradivari]], [[Guarneri]], Guadagnini en Amati in [[Brescia]] en [[Cremona]] (Italië) en deur [[Jacob Stainer]] in [[Oostenryk]] gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word.<ref name="NYT-201430407">{{cite news |last=Belluck |first=Pam |date=7 April 2014 |title=A Strad? Violinists Can't Tell |url=https://www.nytimes.com/2014/04/08/science/a-strad-violinists-cant-tell.html |access-date=9 April 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Joyce |first=Christopher |year=2012 |title=Double-Blind Violin Test: Can You Pick The Strad? |url=https://www.npr.org/blogs/deceptivecadence/2012/01/02/144482863/double-blind-violin-test-can-you-pick-the-strad?sc=fb&cc=fp |access-date=2012-01-02 |publisher=[[NPR]]}}</ref> Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos [[Sakse]], [[Boheme]] en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop. Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte [[hout]] gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van [[staal]] besnaar word. == Etimologie == Die woord ''viool'' gaan terug op die Italiaanse {{lang|it|violino}}, 'n [[verkleinwoord]] van ''[[altviool|viola]]''.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=violin |title=Violin |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die manlike verkleinvorm ''violino'' is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm ''Violine'' gevestig geraak het.<ref name="dwds-violine">''Violine.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Violine dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref><ref>''Violine.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 26, kol. 367–368.</ref> Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde [[viola da gamba]]s (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos ''lira'', ''violetta'' of ''viola'' aangedui.<ref>{{cite book |last=Ravasio |first=Ugo |title=Gasparo da Salo e la liuteria bresciana |publisher=Editrice Turris Cremona |location=Brescia |year=1990}}</ref> In Engels is die woord ''violin'' in die 1570's die eerste keer gebruik.<ref name="auto"/> Die term ''viola'' kom uit Italiaans en Oud-Provensaals ''viola'', wat weer van die [[Latyn|Middeleeus-Latynse]] {{lang|la|vitula}} ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord {{lang|la|vitulari}}, 'van vreugde uitroep'.<ref name="auto1">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=viola&allowed_in_frame=0 |title=Viola |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die verwante term ''viola da gamba'' ('basviool', 1724) beteken letterlik ''''n viola vir die been'' (om tussen die bene te hou),<ref name="auto1"/> terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse [[viola da braccio]]" ('armviool') is.<ref name="auto"/> Die woord ''vedel'' is verwant aan [[Oudnoors]] {{lang|non|fiðla}}, [[Middelnederlands]] {{lang|dum|vedele}}, [[Nederlands]] {{lang|nl|vedel}}, Oudhoogduits {{lang|goh|fidula}} en [[Duits]] {{lang|de|Fiedel}}; maar die herkoms bly onduidelik. Te oordeel aan die klank en betekenis, blyk die Middeleeus-Latynse ''vitula'' die waarskynlikste oorsprong te wees.<ref name="ety">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=fiddle |title=Fiddle |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref><ref>[https://etymologiebank.nl/trefwoord/vedel Etymologiebank.nl s.v. vedel]</ref> == Geskiedenis == === Voorlopers en vroeë getuienisse === [[Lêer:Palazzo costabili, sala del tesoro, affreschi del garofalo, 10.JPG|duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in [[Ferrara]] (omstreeks 1508)]] [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] [[Lêer:Rekonstruktion Ferrari Violine.jpg|duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari]] Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse [[lier]]). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van [[Sentraal-Asië]] ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse [[Mongolië|Mongoolse]] morin khuur en die [[Kasakstan|Kazakse]] kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die [[Midde-Ooste]]<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z |last=Hoffman |first=Miles |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=1997 |isbn=978-0618619450}}</ref> en die [[Bisantynse Ryk]] versprei.<ref name="Grillet29">{{Cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |page=29}}</ref><ref>Margaret J. Kartomi: ''On Concepts and Classifications of Musical Instruments.'' Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.</ref> Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-the-cello/8C1492C022422732B6859906BFDF2A5C ''The Cambridge Companion to the Cello''.]</ref> hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ|title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies|first=Kathleen|last=Schlesinger|year=1914|page=221|publisher=W. Reeves}}</ref><ref name="auto2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand|title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations|first1=William|last1=Sandys|first2=Simon Andrew|last2=Forster|year=1864|publisher=William Reeves|location=Londen|page=28}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ|title=Catechism of musical history|first=Hugo|last=Riemann|year=1892|publisher=Augener & Company|page=27}}</ref> Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die ''fidel'' of ''viuola'') en die ''lira da braccio''.<ref name="Grillet29"/><ref>{{Cite web |last=Arkenberg|first=Rebecca |title=Renaissance Violins |date=Oktober 2002 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22}}</ref> Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, [[Padua]], die omgewing van [[Milaan]] en in [[Friuli-Venezia Giulia|Friuli]] gevind.<ref name="Meucci">{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7}}</ref> Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit.<ref>{{cite book |last=Boccardi |first=Sandro |chapter=Un Concerto nel Cielo di Saronno |title=Il Concerto degli Angeli |publisher=Amilcare Pizzi Editore |location=Saronno |year=1994}}</ref> Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente. Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in [[Turyn]] 'n honorarium ontvang het.<ref>Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition'', p. 266.</ref> Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"),<ref>{{cite book |last=Holman |first=Peter |title=Four and Twenty Fiddlers: The Violin at the English Court 1540–1690 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=0-19-816592-7 |page=87}}</ref> vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München.<ref>{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7 |page=81}}</ref> Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde ''violino'' en ''vyollon'' in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die ''Epitome musical'' van Jambe de Fer, wat in 1556 in [[Lyon]] gepubliseer is.<ref>{{Cite web |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |title=Historical Background of the Violin |publisher=ViolinOnline.com |first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|access-date=2006-09-22}}</ref> Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning [[Karel IX van Frankryk|Karel IX]] het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.bartruff.com/history.php |title=The History of the Violin |first=William|last=Bartruff|access-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php |archive-date=2007-02-08}}</ref> Een van hierdie "adellike" instrumente, die ''Charles IX'', is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in [[Oxford]].<ref>{{cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford |access-date=29 Augustus 2025}}</ref> Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.<ref>Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in [[Bergen]], Noorweë.</ref> Die ''Messiah'' of ''Le Messie'' (ook bekend as die ''Salabue''), wat [[Antonio Stradivari]] in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.<ref>{{Cite web |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |publisher=Cozio.com |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead}}</ref> === Italiaanse vioolbou === Andrea Amati (ca. 1505-1577) in [[Cremona]] word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is.<ref>{{cite book |last=Cacciatori |first=Fausto |title=Andrea Amati Opera omnia |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2007 |isbn=978-88-89839-13-3}}</ref> Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.<ref>{{cite book |last1=Bizzarini |first1=Marco |last2=Orlandi |first2=Ugo |chapter=Ancient violinmaking and musical context in Brescia |title=Liutai in Brescia 1520–1724 |publisher=Eric Blot Edizioni |location=Cremona |year=2008 |isbn=978-88-88360-07-2}}</ref> Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het.<ref>{{cite book |last1=Cacciatori |first1=Fausto |last2=Chiesa |first2=Carlo |last3=Carlson |first3=Bruce |title=Il DNA degli Amati |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2006 |isbn=88-89839-11-2}}</ref> Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù"]], het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.<ref>{{cite book |last1=Hill |first1=William H. |last2=Hill |first2=Arthur F. |last3=Hill |first3=Alfred E. |title=The Violin-Makers of the Guarneri Family |publisher=W. E. Hill and Sons |location=Buckinghamshire |year=1931}}</ref> Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: * Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was ** Die familie Dalla Corna, aktief 1510-1560 in Brescia en [[Venesië]] ** Die familie Micheli, aktief 1530-1615 in Brescia ** Die familie Inverardi, aktief 1550-1580 in Brescia ** Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530-1615 in Brescia en Salò ** Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600-1630 in Brescia ** Die familie Rogeri, aktief 1661-1721 in Brescia * Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het ** Die familie Amati, aktief 1550-1740 in Cremona ** Die familie [[Guarneri]], aktief 1626-1744 in Cremona en Venesië ** Die familie [[Antonio Stradivari|Stradivari]], aktief 1644-1737 in Cremona<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|publisher=Oxford University Press|year=2017}}</ref> ** Die familie Rugeri, aktief 1650-1740 in Cremona ** [[Carlo Bergonzi]] (1683-1747) in Cremona * Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is<ref>{{cite book|last=Pio|first=Stefano|title=Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630|year=2012|publisher=Venice Research|location=Venesië|isbn=9788890725203|pages=441|url=http://www.veniceresearch.com}}</ref> ** Die familie Linarolo, aktief 1505-1640 in Venesië ** Matteo Goffriller, bekend vir sy tjello's, aktief 1685-1742 in Venesië ** Pietro Guarneri, seun van Giuseppe Giovanni Battista Guarneri en afkomstig van Cremona, aktief 1717-1762 in Venesië ** Domenico Montagnana, aktief ongeveer 1700-1750 in Venesië ** Santo Serafin, aktief van voor 1741 tot 1776 in Venesië Sedert Andrea Amati het die vorm van die viool wesenlik nie meer verander nie. Veral [[Antonio Stradivari]] het later die groot voorbeeld vir die voorkoms en konstruksiebeginsels van feitlik alle viole geword, wat tot 'n verreikende standaardisering gelei het. Baie viole van Stradivari en ander beroemde vioolbouers van sy tyd word deur 'n uitmuntende klankkwaliteit gekenmerk en is vandag buitengewoon duur. === Vioolbou in ander lande === [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|links|Moderne nabouings van Renaissance-viole van voor 1594 in die Dom van Freiberg]] [[Lêer:Stainer.jpg|duimnael|regs|'n Barokviool van Jacob Stainer uit 1658]] Instrumente van die vioolfamilie is gou ook in lande noord van die [[Alpe]] gebou. Musiekinstrumente wat vir versieringsdoeleindes gebou is, het in die keurvorstelike grafkapel in die Dom van Freiberg (voltooi in 1594) behoue gebly en lewer daarvan getuienis.<ref>{{cite book |last=Kunde |first=Claudia |chapter=Die Begräbniskapelle der albertinischen Wettiner im Freiberger Dom |title=Wenn Engel musizieren: Musikinstrumente von 1594 im Freiberger Dom |publisher=Janos Stekovics |location=Leipzig |year=2004 |isbn=3-89923-067-1}}</ref> Viole van bepaalde streke toon soms kleiner, individuele eienaardighede in bouwyse en versiering. Onder watter omstandighede die Tiroolse vioolbouer [[Jacob Stainer]] die ambag in Italië geleer het, is omstrede. Wat seker is, is dat die meester van Absam in die tweede helfte van die 17de eeu, onder deels ongunstige omstandighede, die beste viole noord van die Alpe gebou het. Hulle is gou teen hoër pryse verhandel as viole wat uit Italië gekom het. Stainer se model, wat self baie aan Nicola Amati te danke het, is sowel deur sy tydgenote as deur die volgende geslagte Europese vioolbouers nagevolg (onder andere in Duitsland, Engeland en Italië) en het eers met die algemene smaakverandering omstreeks 1800 sy invloed verloor.<ref>{{cite book |last=Hopfner |first=Rudolf |title=Jacob Stainer "… kayserlicher diener und geigenmacher zu Absom" |publisher=Skira |location=Milaan |year=2003 |isbn=3-85497-060-9}}</ref> === Verbouings en vernuwings === [[Lêer:Violin Vuillaume.jpg|duimnael|regs|Viool van Jean-Baptiste Vuillaume (kopie van 'n Giuseppe Guarneri del Gesù)]] Viole uit die 17de en 18de eeu word barokviole genoem. Sedert die 1950's word hulle toenemend vir die uitvoering van ou musiek ingespan. Die gebruik van die oorspronklike instrumente of van kopieë van die oorspronklike barokviole maak 'n historiese uitvoeringspraktyk moontlik wat die klankideale van die [[Barok]] nader bring. In die 18de en 19de eeu het die viool beduidende boukundige veranderinge ondergaan wat die klank beïnvloed het: veral 'n langer hals, wat skuiner na agter geplaas is as by vroeëre instrumente, swaarder snare en 'n sterker basbalk, wat 'n hoër snaarspanning as by viole met die ou mensuur moontlik gemaak het. Die meerderheid ou instrumente, insluitend baie beroemde viole van Stradivari, Guarneri, Amati en Stainer, het hierdie wysigings ondergaan en is dus in 'n beduidend ander toestand as toe hulle die hande van hul bouers verlaat het, ongetwyfeld met verskille in klank en reaksie.<ref>{{Cite web |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |first=Richard |last=Perras |access-date=2006-10-29}}</ref> Danksy die langer snare, die hoër snaarspanning en die gestrekte, konkawe strykstok het die volume toegeneem en sodoende aan die steeds groter wordende konsertsale en orkeste voldoen. Kritici voer egter aan dat die gewysigde bouvorm die klank harder en minder lieflik gemaak het. In Frankryk het veral Jean-Baptiste Vuillaume beslissende stukrag gegee deur hom met die Stradivari- en Guarneri-viole besig te hou. Dit is egter in hul huidige (gewysigde) toestand dat hierdie instrumente die standaard vir volmaaktheid in vioolbou en -klank gestel het, en vioolbouers oor die hele wêreld probeer so na as moontlik aan hierdie ideaal kom. Tot vandag toe is instrumente uit die sogenaamde Goue Era van die vioolbou, veral dié van Stradivari, Guarneri del Gesù en Montagnana, die instrumente wat deur sowel versamelaars as uitvoerende kunstenaars die meeste gesog word. Die huidige rekordbedrag wat vir 'n Stradivari-viool betaal is, is £9,8 miljoen (destyds US$15,9 miljoen), toe die instrument bekend as die ''Lady Blunt'' op 20 Junie 2011 deur Tarisio Auctions op 'n aanlyn veiling verkoop is.<ref>{{cite news | title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872 | work=BBC News | date=2011-06-21 | access-date=2011-06-21}}</ref> Goedkoop fabrieksviole was reeds aan die begin van die 19de eeu uit die Duitse en Franse vioolbousentrums beskikbaar. Die industriële vioolbou het sy oorsprong in 1887 in [[Nagoja]] (Japan) gehad met die stigting van ''Suzuki Violin Co. Ltd.'' deur Masakichi Suzuki (1859–1944), die vader van die vioolpedagoog Shinichi Suzuki. Sy onderneming het reeds na 'n kort aanloop meer as 1&nbsp;000 werknemers gehad en binne 'n maand tot 400 viole en 4&nbsp;000 strykstokke vervaardig. Hoewel die instrument sedert sy ontstaan nie wesenlik verander het nie, was daar dikwels pogings tot vormgewende en tegniese hervormings. So is destyds ryk versierde viole met ander ornamente gebou (byvoorbeeld met 'n mense- of leeukop in plaas van die krul), of instrumente van blik vir armer mense. Bekendheid het die Chanot-viool van 1819, die trapesiumvormige viole van Félix Savart en Johann Reiter (1908) en talle pogings van baie ander vooraanstaande vioolbouers verwerf. Die Belgiese vioolboukunstenaar Gauthier Louppe bou tans strykinstrumente in vorme wat aan Jugendstil herinner en deur besondere asimmetrieë 'n breër klankspektrum moontlik sou maak.<ref>{{cite web |url=http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |title=Bildbericht über Louppe-Geigen |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112080159/http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |archive-date=2008-11-12 |url-status=dead}}</ref> == Bou en werking == [[Lêer:Violinconsruction3.JPG|duimnael|regs|upright=1.8|Die bou van 'n viool]] [[Lêer:Violin Details.jpg|duimnael|regs|Drie kante van die klankkas: boblad, bodem en sy. Detailbeelde links: skroefkas en krul.]] [[Lêer:Violinschnitt.png|duimnael|regs|Deursnee van die klankkas van 'n viool (die kam behoort nie tot die klankkas nie)]] 'n Viool bestaan gewoonlik uit 'n boblad (die klankblad) van [[spar]]hout (veral Noorse spar), sye en 'n bodem van esdoringhout, twee eindblokke, 'n hals, 'n kam, 'n stemstok, vier snare en verskeie toebehore, opsioneel met inbegrip van 'n kenstuk, wat direk oor of links van die stertstuk vasgeklem kan word. 'n Kenmerkende eienskap van 'n vioolklankkas is sy uurglasagtige vorm en die welwing van die boblad en die bodem. Die uurglasvorm bestaan uit twee boonste rondings, twee onderste rondings en twee konkawe C-vormige middelrondings by die "middellyf", wat ruimte vir die strykstok laat. Die "stem" of klank van 'n viool hang af van sy vorm, die hout waarvan dit gemaak is, die diktegradering van sowel die boblad as die bodem, die lak wat die buitekant bedek, en die vaardigheid van die vioolbouer by al hierdie stappe. Die lak en veral die hout word met ouderdom steeds beter, wat die beperkte voorraad ou, goed geboude viole van beroemde vioolbouers baie gesog maak. === Klankkas === Die klankkas van die viool bestaan uit die boblad, die bodem en die sykrans. Saam vorm hulle 'n hol liggaam van ongeveer 35 tot 36&nbsp;cm lank wat as resonansiekas dien. ==== Boblad ==== Die boblad is die gewelfde boonste deel van sparhout waarin die twee f-gate gesny is. Dit word meestal uit twee gespieëlde dele gemaak wat in die middel aanmekaar gelym word. Daarna word die beoogde vorm met beitels en skawe uitgewerk, eers die buitenste en dan die binneste welwing.<ref>{{cite book |last=Schwabe |first=Conrad |title=Vogtland – Geige – Mensch: Aufschachteln – Schritt für Schritt = Vogtland Violins = Vogtlandské housle |location=Markneukirchen |year=2015 |isbn=978-3-00-048816-0}}</ref> Ideaal gesproke word "fynjarige" hout gebruik (waarvan die jaarringe dig en eweredig lê), wat op voedingsarme grond in hooggebergtestreke stadig gegroei het. Dit word in die eerste helfte van die winter gekap, wanneer daar so min sap as moontlik in die stam is, en daarna verskeie jare lank vir droging opgeberg, eers as stam en dan nog etlike jare in gesnyde toestand. Die voltooide boblad is onder die kam meestal 2,4 tot 3,5&nbsp;mm dik. Om die gepaste buigsaamheid te bereik, word styf hout dunner uitgewerk as sagte hout.<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, pp. 21 e.v.</ref> ==== Bodem ==== [[Lêer:Violinboden Woelben.jpg|duimnael|regs|Die "welwing" van die bodem van 'n viool]] Die bodem word meestal van esdoringhout gemaak (baie selde van [[populier]] of wilg) en word ook gewelf uitgesteek. Dit kan uit een stuk of uit twee aanmekaar gelymde dele bestaan, wat aan die spieëlsimmetriese houtnerf herkenbaar is. Die bodem en die sye word tipies van esdoringhout met 'n bypassende gestreepte tekening gemaak, wat as "vlam" of "tierstreep" bekend staan. ==== Sye ==== Die sye is die sydele van die klankkas en word met die bodem en die boblad verlym, in seldsame gevalle ook in die bodem ingelaat. Hulle bestaan meestal uit dieselfde hout as die bodem. Randinlegsels of "are" versier die rand van die boblad en die bodem. Dit is drie smal houtstroke wat naas mekaar lê en waarvan die buitenste twee dikwels swart gekleur is. Hulle word in 'n groef gelê en vasgelym. Buiten die versiering dien hulle om die rande van die boblad en die bodem, wat oor die sykrans uitsteek, te verstewig en bied hulle 'n mate van beskerming teen krake wat by die rand ontstaan. Dit laat die boblad ook meer onafhanklik van die sykrans buig. 'n Randinlegsel wat bloot op die boblad geverf is, is gewoonlik 'n teken van 'n minderwaardige instrument. ==== Binnekant ==== [[Lêer:Soundpost end.jpg|duimnael|regs|upright=0.55|Die stemstok, deur 'n f-gat gesien]] Enkele onderdele bevind hulle binne-in die klankkas. Die basbalk is 'n lys van sparhout wat effens skuins teenoor die nerfrigting loop en onder 'n ligte voorspanning teen die binnekant van die boblad gelym word. Dit verhoog sowel die anisotropie as die styfheid van die boblad. Die basbalk loop asimmetries onder die kamvoet aan die baskant. Die stemstok (ook die "siel" of "stem" genoem) en die presiese plasing daarvan beïnvloed en reguleer die klank van die viool aansienlik. Dit is 'n silindriese staaf van sparhout (ongeveer 6&nbsp;mm in deursnee) wat tussen die boblad en die bodem ingepas, maar nie vasgelym word nie, op 'n sorgvuldig gekose plek ongeveer drie millimeter onder die kamvoet teenoor die basbalk (die diskantvoet), wat dit help ondersteun. Dit beïnvloed ook die trillingsmodusse van die boblad en die bodem van die instrument. Boonste, onderste en hoekblokke asook dun voeringstroke binne-in die klankkas dien om die sye te verstewig. Die blokke is van sparhout, die voeringstroke van spar of wilg. === Hals en toets === Die hals word in 'n trapesiumvormige uitsparing van die klankkas gelym. Dit is ongeveer 13&nbsp;cm lank en word met die toets (ongeveer 27&nbsp;cm lank) verlym, wat ongeveer 14&nbsp;cm oor die klankkas uitsteek. Die hals is gewoonlik van esdoringhout met 'n vlamtekening wat by dié van die sye en die bodem pas. Die toets word meestal van fynporige [[ebbehout]] gemaak, wat besonder hard en slytvas is en ook weens sy skoonheid verkies word. Seldener, veral by eenvoudiger instrumente, word ander houtsoorte gebruik, byvoorbeeld [[peer]]boomhout, wat swart gekleur of geverf word om die voorkoms van die edeler ebbehout na te boots. Voordat ebbehout in Europa as grondstof beskikbaar was, is alle instrumente met toetse van vrugtebome se hout toegerus. Dié het deur herstelwerk en verbouings feitlik volledig van die instrumente verdwyn. Toetse word tot 'n bepaalde dwarskromming afgewerk en het 'n klein lengtegewyse holte, wat by die laer snare iets meer uitgesproke is, veral wanneer die instrument vir derm- of sintetiese snare bedoel is. Sommige ou viole (en sommige wat oud gemaak is om te lyk) het 'n ingeënte krul, wat aan 'n lymnaat tussen die skroefkas en die hals te herken is. By baie egte ou instrumente is die hals teen 'n effens groter hoek herplaas en met ongeveer een sentimeter verleng. Die halsenting maak dit moontlik om die oorspronklike krul van 'n barokviool te behou wanneer die hals aan moderne standaarde aangepas word. === Skroefkas en krul === [[Lêer:Violin peg strings.jpg|duimnael|links|upright=0.45|Krul en skroefkas, korrek besnaar]] Aan die boonste, smal ent van die toets is 'n saal, die bosaal van die viool. Daaroor loop die snare die skroefkas in. Hier bevind hulle die vier koniese stemskroewe waarmee die snare van die instrument gestem word. Weens die meganiese belasting tydens die stem bestaan die stemskroewe altyd uit hardehout, meestal ebbehout of palissander, seldener buksboom. Die stemskroewe is tapsgewys en pas in gate in die skroefkas, waar hulle deur die wrywing van hout op hout in plek gehou word; deur tydens die draai gepaste druk langs die as van die skroef uit te oefen, kan die speler die wrywing vergroot of verklein. Die skroefkas eindig in 'n krul (selde in 'n vroue- of leeukop). Dit is fyn gesnede hout wat gewoonlik die vorm van 'n slakkehuis het, waarvandaan die naam. Die krul is saam met ander boukundige besonderhede 'n belangrike herkenningsteken by die herkomsondersoek van ou instrumente. === Kam === [[Lêer:Violin bridge 2 views.jpg|duimnael|regs|Voor- en agteraansig van 'n vioolkam]] Die kam (of brug) van fynjarige esdoringhout word tussen die boblad en die snare ingesit. Dit is 'n presies gesnyde stuk hout wat sonder bevestiging op die boblad staan en deur die spanning van die snare wat daaroor loop, in die korrekte posisie gehou word. Dit vorm die onderste ankerpunt van die trillende lengte van die snare en dra hul trillings op die klankkas oor.<ref>{{cite web |url=http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |title=Helge Marsel, Geigen- und Gambenbau in Klagenfurt, Austria |date=2019-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205094013/http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |archive-date=2019-02-05 |url-status=dead |access-date=2019-02-05}}</ref> Die boonste kromming van die kam hou die snare in 'n boog op die regte hoogte bo die toets, sodat elkeen afsonderlik met die strykstok bespeel kan word. === Stertstuk === [[Lêer:Tailpieceandbridge.JPG|upright=0.7|duimnael|links|Nabyskoot van 'n stertstuk met 'n [[fleur-de-lis]]]] Die snare loop van die skroefkas oor die kam tot by die stertstuk. Dit behoort, net soos die stemskroewe, tot die speeltegnies noodsaaklike toerusting van die instrument, en daarom word om estetiese redes vir die stemskroewe en die stertstuk meestal dieselfde hout gekies. Die stertstuk anker die snare aan die onderste ronding van die viool deur middel van 'n staartdraad wat oor die ondersaal loop en om 'n eindknop van ebbehout lus (soms verwarrend die "eindpen" genoem, soos die tjello se pen), wat in 'n taps gat in die onderste blok pas. Die E-snaar het dikwels 'n fynstemmer, 'n hefboompie wat deur 'n klein skroef met die vingers gedraai word. Fynstemmers kan ook op die ander snare aangebring word, veral op studente-instrumente, en is soms in die stertstuk ingebou. Hulle stel die speler in staat om klein veranderinge aan die toonhoogte van 'n snaar te maak. === Snare === Snare is aanvanklik van skaapderm gemaak (algemeen bekend as "katderm", wat ondanks die naam nie van katte gekom het nie), of eenvoudig "derm", wat gerek, gedroog en gedraai is. In die vroeë jare van die 20ste eeu is snare van óf derm óf staal gemaak. Moderne snare kan van derm bestaan, wat met silwer- of aluminiumdraad omspin kan wees, van soliede [[staal]], gevlegte staal of verskeie sintetiese materiale soos Perlon, met verskillende metale omspin en soms met [[silwer]] geplateer. Die hoogste snaar (die ''chanterelle''), die E-snaar, is meestal onomspinde, gewone of geplateerde staaldraad. Dermsnare reageer sterker op veranderinge in temperatuur en humiditeit en is nie meer so algemeen soos vroeër nie, maar baie spelers gebruik hulle om 'n spesifieke klank te verkry, veral in die historiese uitvoeringspraktyk van [[Barokmusiek]]. Snare het gewoonlik 'n gekleurde [[sy]]omwikkeling aan albei ente, om die snaar (G-, D-, A- of E-snaar) te identifiseer en om wrywing teen die stemskroewe te bied. Snare het 'n beperkte lewensduur. Wanneer olie, vuil, korrosie en hars mettertyd ophoop, kan die massa van die snaar oor sy lengte ongelyk word. Afgesien van ooglopende dinge, soos 'n omwikkeling wat deur slytasie loskom, vervang spelers gewoonlik 'n snaar wanneer dit nie meer "suiwer" speel nie (met goeie intonasie op die flageolettone) en die gewenste toon, helderheid en intonasie verloor. Die lewensduur hang van die kwaliteit van die snaar en die speelintensiteit af. Die snare word in [[kwint]]e op die tone g – d¹ – a¹ – e² gestem. Die tabel toon die frekwensies van die snare by verskillende kamertone (sien ook [[#Stem|Stem]]). {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Snaar ! rowspan="2"| Toon/noot ! colspan="3"| Frekwensie by 'n kamertoon (a¹) van |- ! 443 Hz ! 442 Hz ! 440 Hz |- |style="text-align:left"| '''1''' (hoogste snaar) | '''e²''' | 664,50&nbsp;Hz | 663,00&nbsp;Hz | 660,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''2''' | '''a¹''' | 443,00&nbsp;Hz | 442,00&nbsp;Hz | 440,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''3''' | '''d¹''' | 295,33&nbsp;Hz | 294,67&nbsp;Hz | 293,33&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''4''' (laagste snaar) | '''g''' | 196,89&nbsp;Hz | 196,44&nbsp;Hz | 195,56&nbsp;Hz |} === Lym en lak === Die dele van die klankkas word aanmekaar gelym, daarna die hals aan die klankkas en dan die toets aan die hals. Hiervoor word beenlym (warm lym) of huidlym gebruik in plaas van gewone wit lym, om verskeie redes. Dit is wateroplosbaar en word by 'n temperatuur van ongeveer 50 tot 60&nbsp;°C sag, sodat 'n ervare vioolbouer die instrument sonder probleme uitmekaar kan haal sonder om die hout of die lak te beskadig. Huidlym kan 'n dunner las as die meeste ander lymsoorte maak en is omkeerbaar (bros genoeg om met sorgvuldig toegepaste krag te kraak en met warm water verwyderbaar) wanneer die instrument uitmekaar gehaal moet word. Omdat vars huidlym aan ou huidlym kleef, kan by die herstel van 'n las meer van die oorspronklike hout behoue bly; moderner lymsoorte moet heeltemal skoongemaak word voordat 'n nuwe las hou, wat gewoonlik meebring dat saam met die ou lym ook 'n bietjie hout afgeskraap word. Swakker, verdunde lym word gewoonlik gebruik om die boblad aan die sye en die bosaal aan die toets te bevestig, omdat algemene herstelwerk die verwydering van hierdie dele vereis. Die lak beskerm die hout van die instrument en bewaar sy trillingseienskappe. Dit kan die klank aansienlik beïnvloed, maar nie duidelik verbeter nie. 'n Onvakkundig aangebragte lak kan die klank van 'n instrument "doodmaak", dit wil sê die trillingsvermoë van die boblad sterk beperk. === Asimmetrie === Die viool lyk op die eerste gesig simmetries, maar dit is nie so nie. 'n Regs-links-asimmetrie is die duidelikste sigbaar aan die posisie van die kenstuk en die skouersteun, maar ook aan ander kenmerke: die posisie van die basbalk en die stemstok binne-in die klankkas, die verspringende plasing van die stemskroewe in die skroefkas, die besnaring met snare van verskillende dikte en die verskillende houtnerf aan die twee kante. Die rangskikking van die snare (die dikwels gebruikte E-snaar vir hoë tone bevind hom, vanuit die violis gesien, regs) is daarop afgestem dat die regterhand van die violis die strykstok hanteer. Die taak van die linkerhand tydens die spel is om die snare te gryp. Die viool word met die onderkaak (of die ken, na gewoonte) en die sleutelbeen- of skouerstreek vasgehou. Linkshandiges speel die viool gewoonlik op dieselfde manier as regshandiges. Daar word wel ook viole vir linkshandiges gebou, waarby die snare omgekeerd gerangskik is, maar tot dusver baie min.<ref>Andrea Hayek-Schwarz: [http://www.linkehand.at/wissenh.php ''Musizieren mit links – Musizierende Linkshänder_innen''] linkehand.at, 2012.</ref> Linkshandige viole is in orkeste gewoonlik nie welkom nie. Die rede is enersyds dat violiste wat langs mekaar sit, met hul instrumente of elmboë te na aan mekaar kan kom wanneer hulle spieëlbeeldig speel. Andersyds is eenvormige bewegings binne die stemgroepe van die orkes vir die toeskouer 'n esteties oortuigende gesig, wat 'n enkele violis wat anders stryk, sou versteur.<ref>[https://www.mittelbayerische.de/region/regensburg-land-nachrichten/orchester-moegen-keine-linkshaender-21364-art820736.html ''Orchester mögen keine Linkshänder''] mittelbayerische.de, 17 Augustus 2012; sien die laaste twee paragrawe van die artikel.</ref> In 2007 het die linkshandige violis Martial Gauthier, wat met die linkerhand stryk, in Cremona 'n lesing oor linkshandige vioolspel gehou.<ref>[https://www.nmz.de/artikel/war-paganini-linkshaender ''War Paganini Linkshänder? – Gedanken über ein Tabu-Thema der Streicherpädagogik''.] In: ''neue musikzeitung.'' 7/2007; besoek op 20 Julie 2016.</ref> === Toonomvang === [[Lêer:Range violin.svg|duimnael|regs|Toonomvang van die viool]] [[Lêer:Spectrumgstring.jpg|upright=1.15|duimnael|regs|Driedimensionele spektrumdiagram van die botone van 'n viool se G-snaar (voorgrond). Die toonhoogte wat ons hoor, is die piek by ongeveer 200&nbsp;Hz.]] Die stemming g – d¹ – a¹ – e² stem ooreen met G₃, D₄, A₄ en E₅ in wetenskaplike toonhoogtenotasie. Die laagste noot van 'n normaal gestemde viool is dus G₃, die G onder die middel-C (C₄). (By seldsame geleenthede kan die laagste snaar tot 'n kwart laer, na D₃, gestem word.) Die hoogste speelbare noot is minder duidelik omskryf: E₇, die E twee oktawe bo die los snaar (wat op E₅ gestem is), kan as 'n praktiese grens vir orkesvioolpartye beskou word,<ref>Piston, Walter (1955). ''Orchestration'', p. 45.</ref> maar dit is dikwels moontlik om hoër te speel, afhangende van die lengte van die toets en die vaardigheid van die violis. Nog hoër note (tot C₈) kan voortgebring word deur die snaar tot by die einde van die toets te gryp en/of deur kunsmatige flageolettone te gebruik. === Akoestiek === [[Lêer:Bowed violin string in slow motion.gif|duimnael|regs|Die Helmholtz-hoek wat heen en weer langs die snaar beweeg<ref>{{cite web |url=https://plus.maths.org/content/why-violin-so-hard-play |title=Why is the violin so hard to play? |author=Jim Woodhouse en Paul Galluzzo |date=2004-09-01 |access-date=2025-06-22}}</ref>]] Die gewelfde vorm, die dikte van die hout en sy fisiese eienskappe bepaal die klank van 'n viool. Patrone van die [[nodus (fisika)|nodusse]] wat deur sand of glinsters op die blaaie gevorm word wanneer dié by bepaalde frekwensies in trilling gebring word, sogenaamde Chladni-patrone, word soms deur vioolbouers gebruik om hul werk te kontroleer voordat hulle die instrument saamstel.<ref>{{Cite web|url=http://www.catgutacoustical.org/people/cmh/laird3.htm|title=Carleen Maley Hutchins' Work With Saunders|publisher=Violin Society of America|last=Laird|first=Paul R.|access-date=2008-09-26}}</ref> Vanweë die oppervlakstruktuur van die perdehaar, versterk deur die aanbring van hars (kolofonium), het die strykstokbehaarsel 'n hoë kleefkrag uit statiese [[wrywing]]. Wanneer die snaar met die aangelegde strykstok gestryk word, word dit daarom aanvanklik in die strykrigting meegeneem, totdat die terugstelkrag van die snaar groter word as die statiese wrywing tussen die stokhare en die snaar: die snaar skiet teen die strykrigting terug. By die korrekte keuse van strykplek, stryksnelheid en stokdruk word die snaar aan die einde van hierdie beweging weer deur die strykstok gegryp en opnuut meegeneem (die glip-kleef-effek), sodat die snaar voortdurend aangedryf tril. Hoeveel keer per sekonde hierdie proses hom herhaal, hang af van die frekwensie van die gespeelde toon, dit wil sê van die effektiewe snaarlengte. Die uitwyking van die aangedrewe punt van die snaar beskryf met verloop van tyd 'n elliptiese baan, met die langer as ongeveer in die strykrigting georiënteer. Die snaar self het 'n baie klein werkoppervlak en versit dus slegs 'n geringe hoeveelheid lug, te min om 'n toon voort te bring wat vir die menslike oor duidelik hoorbaar is. Die klankkas werk as 'n impedansie-omsetter. Deur die oordrag van die trillings van die snaar op die klankkas word die [[amplitude]] van die trillings wel aansienlik kleiner, maar die uitstralingsoppervlak word soveel vergroot dat 'n goeie koppeling met die lug en 'n vir die oor waarneembare toon ontstaan. Hierdie omsetting volg uiters komplekse patrone. Die kam, waarop die snaar rus, word aangedryf om die snaartrilling in die strykvlak te volg. Die boblad, waarop die kam rus, kan egter net loodreg op die strykvlak tril. Dit dwing die kam tot 'n skommelbeweging waarby die twee kamvoete die twee helftes van die boblad afwisselend belas en ontlas. By so 'n wipbeweging, waar die draai-as presies in die middel van die kam lê, sou die twee helftes van die boblad egter teen mekaar werk, wat met volumeverlies en klankveranderinge gepaard sou gaan. Dit word teengewerk deur onder die regter kamvoet 'n stafie – die stemstok – vas te klem. Dié belemmer eers die regter kamvoet, waardeur die draai-as van hierdie skommelbeweging na regs verskuif en byna al die werk (dié van die lae frekwensies) deur die linker kamvoet verrig word. Om 'n beter verspreiding van die trillings wat daar afgegee word oor die boblad te bereik, word boonop aan die onderkant van die boblad onder die linker kamvoet die basbalk onder spanning vasgelym, wat die linker kamvoet veral by hoë frekwensies belemmer, dit wil sê die draai-as verskuif vir dié frekwensies na links. Afhangende van die frekwensie van die gespeelde toon is die linker (lae frekwensies) of die regter (hoë frekwensies) kamvoet aktiewer, waardeur die trillings in die een geval meer deur die boblad (ondersteun deur die basbalk), in die ander deur die boblad en (oorgedra deur die stemstok) die bodem afgegee word. By lae frekwensies tril bodem en boblad dus teen mekaar, en die ingeslote lugvolume vorm 'n breëband-holteresonator wat klankuitstraling deur die f-gate bewerkstellig. === Groottes === [[Lêer:LembeyeLembeyon.jpg|duimnael|links|'n {{Frac|1|16}}-viool en 'n volgrootte ({{Frac|4|4}}) viool]] Buiten die standaard "volgrootte" ({{Frac|4|4}}) word viole ook in sogenaamde breukgroottes van {{Frac|7|8}}, {{Frac|3|4}}, {{Frac|1|2}}, {{Frac|1|4}}, {{Frac|1|8}}, {{Frac|1|10}}, {{Frac|1|16}}, {{Frac|1|32}} en selfs {{Frac|1|64}} gebou. Hierdie kleiner instrumente word algemeen deur jong spelers gebruik wie se vingers nie lank genoeg is om die korrekte posisies op volgrootte-instrumente te bereik nie. Die regte grootte van die instrument word gewoonlik volgens die armlengte bepaal.<ref>{{cite web |url=https://www.vionoble.de/violine-viola-cello-groesse-ermitteln/ |title=Die richtige Größe ermitteln für Geige: Bratsche: Cello |website=Violinoble.de |access-date=2022-06-13}}</ref> Hoewel die breukgroottes in 'n sekere sin met die afmetings van die instrumente verband hou, is hulle nie as letterlike beskrywings van die relatiewe verhoudings bedoel nie. 'n {{Frac|3|4}}-instrument is byvoorbeeld nie driekwart van die lengte van 'n volgrootte-instrument nie. Die lengte van die klankkas (sonder die hals) van 'n volgrootte- of {{Frac|4|4}}-viool is 356&nbsp;mm, en kleiner by sommige 17de-eeuse modelle. Die klankkas van 'n {{Frac|3|4}}-viool is 335&nbsp;mm lank en dié van 'n {{Frac|1|2}}-viool 310&nbsp;mm; 'n {{Frac|3|4}}-viool is dus net omtrent 6&nbsp;% kleiner as 'n "hele" en 'n {{Frac|1|2}}-viool net omtrent 12&nbsp;%. By die viool se naaste familielid, die altviool, word die grootte as klankkaslengte in sentimeter aangegee eerder as in breukgroottes. 'n Volgrootte-altviool is gemiddeld 40&nbsp;cm, maar elke volwassene bepaal self watter grootte altviool hy of sy gebruik. Soms gebruik 'n volwassene met 'n klein liggaamsbou 'n sogenaamde {{Frac|7|8}}-viool in plaas van 'n volgrootte-instrument. Hierdie instrumente, wat soms 'n "damesviool" genoem word, is effens korter as 'n volgrootte-viool, maar is geneig om hoëkwaliteit-instrumente te wees wat 'n klank kan voortbring wat met dié van goeie volgrootte-viole vergelykbaar is. Die groottes van vyfsnarige viole kan van dié van die normale viersnarige verskil. Die instrument wat in die vioolokted met die viool ooreenstem, is die mezzoviool, wat dieselfde as 'n viool gestem word, maar 'n effens langer klankkas het. Die snare van die mezzoviool is net so lank soos dié van die standaardviool. Hierdie instrument is nie in algemene gebruik nie.<ref>{{Cite web|url=https://nvfa.org/8tet.html|title=The New Violin Family|author=The New Violin Family Association, Inc|date=2020-04-04|website=The New Violin Family}}</ref> == Toebehore == === Kenstuk en skouersteun === Die kenstuk vergemaklik dit om die instrument tussen die ken en die skouer vas te hou en verhoed boonop dat vog van die vel die lak aantas, oplos en uiteindelik die hout op daardie plek toenemend verswak. Dit bestaan meestal uit ebbehout, word met spanskroewe aan die instrument vasgeklem en bevind hom tydens die spel tussen die instrument en die ken. Die skouersteun dien om die individuele anatomie van die speler tussen die liggaam en die instrument te vereffen. Veral die lengte van die nek asook die breedte en natuurlike stand van die skouers bepaal hoe die skouersteun gevorm moet wees. Dit word telkens onmiddellik voor die spel opnuut gemonteer. Jonger spelers wat met skouersteune sukkel, gebruik soms 'n spons met 'n rek in plaas daarvan. === Strykstok === [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|regs|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] 'n Viool word gewoonlik met 'n strykstok bespeel, wat bestaan uit 'n stok met 'n lint van perdehaar wat tussen die punt (kop) en die slof aan die teenoorgestelde ente gespan is. 'n Tipiese vioolstrykstok is in die geheel ongeveer 75&nbsp;cm lank en weeg 55 tot 65&nbsp;g. Altvioolstrykstokke is ongeveer 5&nbsp;mm korter en 10&nbsp;g swaarder. Belangrik is die gewigsverdeling: die swaartepunt moet 24 tot 25&nbsp;cm van die begin van die stok af lê (sonder die skroef gemeet).<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, p. 58.</ref> Die stok word meestal van [[Pernambuco|pernambukhout]] (ook bekend as Brasiliaanse hout) gemaak. Goeie pernambukhout het reguit gegroei met parallel lopende vesels; die stok kan besonder dun uitgewerk word en het ondanks die nodige stabiliteit die gewenste elastisiteit. Pernambukhout is dus besonder geskik vir hoëkwaliteit-strykstokke. Omdat die voorkoms van hierdie houtsoort beperk is, word dit moeiliker om goeie kwaliteite te bekom. Ander tradisionele materiale vir duurder stokke sluit slanghout in. Daarom word deesdae ook strykstokke van koolstofveselversterkte plastiek ("koolstofvesel") gebruik, op alle vlakke van vakmanskap, onder andere om by grensoorgange probleme met die [[Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora|CITES]]-verdrag te vermy; baie professionele musikante beskou hul klank- en speeltegniese eienskappe egter as nie gelykwaardig nie. Goedkoop strykstokke vir studente word van minder duur houtsoorte of van veselglas gemaak; sommige veselglas-studentestokke gebruik 'n plastiekhuls as greep en omwikkeling tegelyk. Aan die onderste ent van die stok is die slof van ebbehout, [[ivoor]] of skilpaddop, meestal versier met 'n ronde perlemoerinlegsel, die sogenaamde "oog". Suiwer metaalinlegwerk as versiering kom ook voor. By die slof is 'n skroef wat die hare stywer of losser maak. Net voor die slof beskerm 'n duimkussing van [[leer (stof)|leer]] (die greep) en 'n omwikkeling die stok en bied hulle 'n stewige houvas vir die speler se hand. Tradisionele omwikkelinge is van draad (dikwels silwer of versilwer), sy of [[balein]] ("walvisbeen", nou vervang deur afwisselende stroke bruin en swart plastiek). Tussen die slof en die punt van die stok word die stokhare gespan; dit word die behaarsel genoem. Afhangende van die dikte word ongeveer 150 tot 220 hare uit die stert van hingste van bepaalde perderasse gebruik, tradisioneel van 'n skimmelperd (wat oorwegend wit hare het). Sommige goedkoper strykstokke gebruik sintetiese vesel. Deur die skroef te draai word die hare gespan, en na elke speelsessie moet die hare weer ontspan word. Die hare bring die snare deur daaroor te stryk in trilling. Daarvoor moet die hare gereeld met vaste hars (kolofonium, 'n natuurlike boomhars) behandel word om dit effens klewerig te maak, wat bereik word deur die stok herhaaldelik oor 'n harsblok te stryk. Afhangende van die gebruik en die kwaliteit van die hare moet die behaarsel na twee maande tot uiterlik na 'n jaar vernuwe word. == Stem == [[Lêer:Violin - open strings notes.PNG|regs|duimnael|Die toonhoogtes van die los snare van 'n viool. Die nootname staan onder die notebalk en hul Franse solfège-ekwivalente daarbo: G = sol; D = re; A = la; E = mi. {{audio|Violin open strings.mid|Speel}}]] Viole word gestem deur die stemskroewe in die skroefkas onder die krul te draai of deur die fynstemmerskroewe by die stertstuk te verstel. Alle viole het stemskroewe; fynstemmers is opsioneel. Die meeste fynstemmers bestaan uit 'n metaalskroef wat 'n hefboom beweeg wat aan die ent van die snaar vas is. Hulle maak baie klein toonhoogteverstellings veel makliker as die stemskroewe. Deur 'n fynstemmer kloksgewys te draai, word die toon hoër (omdat die snaar onder groter spanning is), en antikloksgewys word dit laer (omdat die snaar onder minder spanning is). Fynstemmers op al vier snare is baie nuttig by snare met 'n staalkern, en sommige spelers gebruik dit ook met sintetiese snare. Omdat moderne E-snare van staal is, word vir dié snaar byna altyd 'n fynstemmer aangebring. Fynstemmers word nie met dermsnare gebruik nie, wat meer [[Young se modulus|elasties]] is as snare met 'n staal- of sintetiese kern en nie voldoende op die baie klein bewegings van fynstemmers reageer nie. Om 'n viool te stem, word die A-snaar eers op 'n standaardtoonhoogte gestem (gewoonlik A = 440&nbsp;[[hertz|Hz]]; orkeste in Duitsland en Oostenryk stem met 'n kamertoon van 443&nbsp;Hz, in Switserland oorwegend op 442&nbsp;Hz). Wanneer die viool saam met 'n instrument met vaste toonhoogte soos 'n [[klavier]] of [[trekklavier]] speel, word dit na die ooreenstemmende noot op daardie instrument gestem en nie na enige ander stemverwysing nie. Die hobo is gewoonlik die instrument waarna orkeste met viole stem, aangesien sy klank deurdringend is en bo die ander houtblasers uit gehoor kan word. Die ander snare word dan in intervalle van reine kwinte teen mekaar gestem deur hulle paarsgewys te stryk. Vir solospel word soms 'n effens hoër stemming gebruik om die instrument 'n helderder klank te gee; omgekeerd word Barokmusiek soms met laer stemminge gespeel om die klank van die viool sagter te maak. Na die stem kan die kam van die instrument nagegaan word om te verseker dat dit reguit staan en tussen die binneste kepe van die f-gate gesentreer is; 'n skewe kam kan die klank van 'n andersins goed geboude viool aansienlik beïnvloed. Na lang gebruik kan die stemskroewe en hul gate verslyt raak, sodat die skroewe onder spanning makliker glip. 'n Glippende stemskroef laat die toonhoogte van die snaar effens daal, of, as die skroef heeltemal los raak, laat die snaar sy spanning heeltemal verloor. 'n Viool waarvan die stemskroewe glip, moet deur 'n vioolbouer of vioolhersteller herstel word. Stemskroefsmeer, gereeld gebruik, kan die intrede van sulke slytasie vertraag terwyl dit die skroewe glad laat draai. Die stemming G–D–A–E word vir die meeste vioolmusiek gebruik, insluitend klassieke musiek, jazz en volksmusiek. Ander stemminge word soms gebruik; die G-snaar kan byvoorbeeld tot A opgestem word. Die gebruik van nie-standaardstemminge in klassieke musiek staan as ''[[scordatura]]'' bekend; in sommige volksmusiekstyle word dit kruisstemming genoem. Een beroemde voorbeeld van scordatura in die klassieke musiek is [[Camille Saint-Saëns]] se ''Danse macabre'', waar die E-snaar van die soloviool na E♭ verlaag word om 'n spookagtige dissonansie aan die komposisie te verleen. Ander voorbeelde is die derde deel van ''Contrasts'' van [[Béla Bartók]], waar die E-snaar na E♭ en die G-snaar na G♯ gestem word, [[Niccolò Paganini]] se Eerste Vioolkonsert, waar al vier snare 'n halftoon hoër gestem moet word, en die Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber, waarin elke deel 'n ander scordatura-stemming het. In die Indiese klassieke en ligte musiek word die viool in die Suid-Indiese styl waarskynlik op D♯–A♯–D♯–A♯ gestem. Aangesien daar in die Indiese klassieke musiek geen begrip van absolute toonhoogte is nie, kan musikante enige gerieflike stemming gebruik om hierdie relatiewe intervalle tussen die snare te behou. Nog 'n algemene stemming met hierdie intervalle is B♭–F–B♭–F, wat met Sa–Pa–Sa–Pa in die Indiese karnatiese klassieke styl ooreenstem. In die Noord-Indiese Hindoestaanse styl is die stemming gewoonlik Pa–Sa–Pa–Sa in plaas van Sa–Pa–Sa–Pa, wat byvoorbeeld met F–B♭–F–B♭ kan ooreenstem. In die Iranse klassieke musiek en ligte musiek het die viool in elke ''dastgah'' 'n ander stemming;<ref>Edith Gerson-Kiwi: ''The Persian Doctrine of Dastga-Composition. A phenomenological study in the musical modes.'' Israel Music Institute, Tel Aviv 1963, p. 15.</ref> dit word waarskynlik op E–A–E–A in Dastgāh-e Esfahan gestem, in Dastgāh-e Šur op E–A–D–E en E–A–E–E, en in Dastgāh-e Māhur op E–A–D–A. In die Arabiese klassieke musiek word die A- en E-snaar 'n heeltoon verlaag, dit wil sê G–D–G–D, om die spel van Arabiese ''maqams'' te vergemaklik, veral dié met kwarttone. Hoewel die meeste viole vier snare het, is daar viole met bykomende snare, sommige met soveel as sewe. Sewe word algemeen as die maksimum aantal snare beskou wat op 'n strykinstrument prakties is; met meer as sewe snare sou dit onmoontlik wees om enige bepaalde binnesnaar afsonderlik met die strykstok te bespeel. Viole met sewe snare is baie skaars. Die ekstra snare op sulke viole is gewoonlik laer as die G-snaar en word gewoonlik (van die hoogste bygevoegde snaar na die laagste) op C, F en B♭ gestem. As die speellengte van die instrument, dit wil sê die snaarlengte van die bosaal tot die kam, gelyk is aan dié van 'n gewone volgrootte-viool (effens minder as 33&nbsp;cm), kan dit met reg 'n viool genoem word. Sommige van hierdie instrumente is ietwat langer en moet as altviole beskou word. Viole met vyf of meer snare word tipies in jazz of volksmusiek gebruik. Sommige spesiaal gemaakte instrumente het ekstra snare wat nie gestryk word nie, maar deur die trillings van die gestrykte snare meeklink. == Speeltegniek == === Houding === [[Lêer:Man Playing Violin on Bench at Park.jpg|duimnael|upright=0.75|'n Man speel viool op 'n parkbank]] Die viool word sittend of staande bespeel. Soliste (of hulle alleen, met 'n klavier of met 'n orkes speel) speel meestal staande, tensy 'n fisieke gestremdheid dit verhoed, soos in die geval van [[Itzhak Perlman]]. In die orkes en in kamermusiek word daar daarenteen gewoonlik sittend gespeel. In die 2000's en 2010's het sommige orkeste wat Barokmusiek uitvoer (soos die Freiburger Barockorchester) al hul violiste en altvioliste, solo en ensemble, staande laat speel. Die viool rus aan die linkerkant op die skouer en bors van die violis en word, afhangende van die houding of draai van die kop, deur die linkerkant van die onderkaak, soms deur die ken, op die kenstuk vasgehou en deur die linkerskouer ondersteun, dikwels met behulp van 'n skouersteun. Die kaak en die skouer moet die viool stewig genoeg vashou sodat dit stabiel bly wanneer die linkerhand van 'n hoë posisie ('n hoë noot ver op die toets) na 'n lae (nader aan die skroefkas) beweeg. In die Indiese houding word die stabiliteit van die viool verseker deur die krul wat op die sy van die voet rus. Van die linkerhand word die duim gebruik om die hals te omvat of as hulp vir bepaalde greeptegnieke. Al die ander vingers speel uitsluitlik op die snare om die gewenste tone vas te lê. Afhangende van die skool neem die linkerhand ook 'n ondersteunende of vashoufunksie van die instrument oor. Die regterhand hanteer die strykstok, waarmee die snare meestal tussen die einde van die toets en die kam gestryk word, in moderne komposisies deels ook agter die kam. Dit word die kontakpunt genoem. Vir die wisselende volume, die klankkleure, die presisie van die artikulasie, die legatospel en meer is dit beslissend met watter kombinasie van gewig, snelheid, kontakpunt (na aan die kam, na aan die toets of tussenin) en kanteling van die stokhare die snare aangeraak word. Hoewel onderwysers die wesenlike belang van 'n goeie houding beklemtoon, sowel ter wille van die kwaliteit van die spel as om die kans op oorbelastingsbeserings te verminder, verskil advies oor wat 'n goeie houding is en hoe dit bereik word in die besonderhede. Almal dring egter aan op die belang van 'n natuurlike, ontspanne posisie sonder spanning of styfheid. Wat byna universeel aanbeveel word, is om die linkerpols reguit (of baie naby daaraan) te hou sodat die vingers van die linkerhand vry kan beweeg en die kans op besering verminder word, en om albei skouers in 'n natuurlike, ontspanne posisie te hou en te vermy om enige van hulle oordrewe op te trek. Dit sou, soos enige ander onnodige spanning, die bewegingsvryheid beperk en die risiko van besering verhoog. 'n Krom houding kan goeie spel belemmer omdat dit die liggaam uit balans bring en die skouers laat optrek. Nog 'n teken van ongesonde spanning is pyn in die linkerhand, wat op te veel druk by die vashou van die viool dui. === Linkerhand en toonhoogte === [[Lêer:Violin first position fingering chart.svg|regs|upright=1.35|duimnael|Vingersettings in die eerste posisie. Hierdie diagram toon net die note van die eerste posisie; daar is hoër note buite dié wat aangedui word.]] [[Lêer:Geigengrifftabelle.svg|duimnael|regs|Greeptabel vir alle toonsoorte]] Die linkerhand bepaal die klinkende lengte van die snaar, en dus die toonhoogte, deur dit met die vingerpunte teen die toets te "gryp" (vas te druk), wat verskillende toonhoogtes voortbring. Aangesien die viool geen frette het om die snare af te stop nie, soos gebruiklik by die [[kitaar]], moet die speler presies weet waar om die vingers op die snare te plaas om met goeie intonasie (suiwer) te speel. Beginners speel los snare en die laagste posisie, naaste aan die bosaal. Studente begin dikwels met relatief maklike toonsoorte, soos A-majeur en G-majeur, en leer toonlere en eenvoudige melodieë. Deur toonlere en arpeggio's te oefen en die gehoor op te lei, "vind" die linkerhand van die violis die note uiteindelik intuïtief deur spiergeheue. Beginners maak soms gebruik van [[kleefband|kleefbandjies]] op die toets vir die korrekte plasing van die linkerhandvingers, maar laat die bandjies gewoonlik gou staan wanneer hulle vorder. Nog 'n algemene merktegniek gebruik kolletjies [[korrigeervloeistof]] op die toets, wat binne 'n paar weke se gereelde oefening afslyt. Hierdie praktyk word ongelukkig soms in plaas van voldoende gehooropleiding gebruik, sodat die plasing van die vingers deur die oog en nie deur die oor gelei word nie. Veral in die vroeë stadiums van die leerproses is die sogenaamde "klinkende tone" nuttig. Daar is nege sulke note in die eerste posisie, waar 'n gegrypte noot 'n unisoon of oktaaf met 'n ander (los) snaar klink en dié laat meeresoneer. Studente gebruik hierdie klinkende tone dikwels om die intonasie van die gegrypte noot te kontroleer deur te luister of dit met die los snaar harmonieer. Wanneer die gegrypte toonhoogte "A" op die G-snaar gespeel word, kan die violis byvoorbeeld terselfdertyd die los D-snaar speel om die intonasie van die gegrypte "A" te toets. As die "A" suiwer is, behoort die "A" en die los D-snaar 'n harmonieuse reine kwart voort te bring. Viole word in reine kwinte gestem, soos al die orkesstrykers (viool, altviool, tjello) behalwe die kontrabas, wat in reine kwarte gestem word. Elke daaropvolgende noot word gegryp op die toonhoogte wat die speler as die harmonieuste ervaar; wanneer 'n violis onbegeleid speel, "speel hy nie konsekwent in óf die getempereerde óf die natuurlike [reine] toonleer nie, maar neig in die geheel om by die Pythagorese toonleer aan te sluit."<ref>Seashore, Carl (1938). ''Psychology of Music'', p. 224. Aangehaal in Kolinski, Mieczyslaw (somer–herfs 1959). "A New Equidistant 12-Tone Temperament", p. 210, ''Journal of the American Musicological Society'', vol. 12, nr. 2/3, pp. 210–214.</ref> Wanneer violiste in 'n [[strykkwartet]] of 'n strykorkes speel, "versoet" die strykers gewoonlik hul stemming om by die toonsoort te pas waarin hulle speel. Wanneer daar saam met 'n instrument met gelykswewende stemming gespeel word, soos 'n klavier, pas vaardige violiste hul stemming by die gelykswewende stemming van die klavier aan om dissonante note te vermy. Die vingers word in die [[musieknotasie]], soos in bladmusiek en etudeboeke, konvensioneel van 1 (wysvinger) tot 4 (pinkie) genommer. Veral in leeruitgawes van vioolmusiek kan syfers bo die note aandui watter vinger gebruik moet word, met ''0'' of ''O'' vir 'n los snaar. Die diagram regs toon die rangskikking van die note wat in die eerste posisie bereik kan word. Wat nie op hierdie diagram gewys word nie, is hoe die afstande tussen die nootposisies kleiner word hoe hoër (in toonhoogte) die vingers van die bosaal af beweeg. Die balke aan die kante van die diagram stel die gebruiklike moontlikhede vir beginners se kleefbandjies voor, by die 1ste, hoë 2de, 3de en 4de vinger. ==== Posisies ==== Die plasing van die linkerhand op die toets word deur "posisies" gekenmerk. Die eerste posisie, waar die meeste beginners begin (hoewel sommige metodes in die derde posisie begin), is die posisie wat die meeste in strykmusiek gebruik word. Musiek wat vir beginnende jeugorkeste gekomponeer is, is dikwels meestal in die eerste posisie. Die laagste noot wat in hierdie posisie in standaardstemming beskikbaar is, is 'n los G₃; die hoogste noot in die eerste posisie word met die vierde vinger op die E-snaar gespeel en klink as B₅. Deur die hand op die hals op te skuif, neem die eerste vinger die plek van die tweede vinger in, wat die speler in die ''tweede posisie'' bring. Deur die eerste vinger die eerste-posisie-plek van die derde vinger te laat inneem, kom die speler in die ''derde posisie'', en so voorts. 'n Verandering van posisie, met die gepaardgaande beweging van die hand, word 'n ''posisiewisseling'' genoem, en doeltreffende posisiewisselings met behoud van suiwer intonasie en 'n gladde legato (verbonde) klank is 'n sleutelelement van die tegniek op alle vlakke. Dikwels word 'n "gidsvinger" gebruik: die laaste vinger wat 'n noot in die ou posisie gespeel het, raak tydens die wisseling voortdurend liggies aan die snaar om op sy korrekte plek in die nuwe posisie uit te kom. In elementêre wisselingsoefeninge word die "gidsvinger" dikwels hoorbaar gemaak terwyl dit op of af langs die snaar gly, sodat die speler die korrekte plasing op die gehoor kan vaslê. Buite hierdie oefeninge behoort dit selde hoorbaar te wees (tensy die speler bewustelik 'n portamento-effek om uitdrukkingsredes toepas). Tydens 'n wisseling in lae posisies beweeg die duim van die linkerhand op of af langs die hals van die instrument om in dieselfde posisie relatief tot die vingers te bly (hoewel die beweging van die duim effens voor of effens na die beweging van die vingers kan plaasvind). In sulke posisies word die duim dikwels as 'n "anker" beskou waarvan die plek bepaal in watter posisie die speler is. In baie hoë posisies kan die duim nie met die vingers meebeweeg nie, omdat die klankkas van die instrument in die pad kom. In plaas daarvan beweeg die duim om die hals van die instrument om by die punt te sit waar die hals die regterronding van die klankkas ontmoet, en bly daar terwyl die vingers tussen die hoë posisies beweeg. 'n Noot wat buite die normale omvang van 'n posisie gespeel word, sonder wisseling, word 'n ''strekking'' genoem. In die derde posisie op die A-snaar sit die hand byvoorbeeld natuurlik met die eerste vinger op D en die vierde op G of G♯. Om die eerste vinger terug na 'n C♯ te strek, of die vierde vinger op na 'n A, vorm 'n strekking. Strekkings word algemeen gebruik waar een of twee note effens buite 'n andersins stewige posisie lê, en het die voordeel dat hulle minder opvallend is as 'n wisseling of 'n snaaroorgang. Die laagste posisie op die viool word die "halwe posisie" genoem. In hierdie posisie is die eerste vinger op 'n "lae eerste-posisie"-noot, byvoorbeeld B♭ op die A-snaar, en die vierde vinger in 'n afwaartse strekking vanaf sy gewone posisie, byvoorbeeld D op die A-snaar, met die ander twee vingers na behoefte tussenin geplaas. Aangesien die posisie van die duim in die "halwe posisie" tipies dieselfde is as in die eerste posisie, kan dit beter as 'n agterwaartse strekking van die hele hand as as 'n egte posisie beskou word. Die bogrens van die viool se omvang word grootliks deur die vaardigheid van die speler bepaal, wat maklik meer as twee oktawe op 'n enkele snaar en vier oktawe op die instrument as geheel kan speel. Posisiename word meestal vir die laer posisies en in metodeboeke en etudes gebruik; om dié rede hoor 'n mens selde verwysings na iets hoër as die sewende posisie. Die hoogste posisie is prakties gesproke die 13de. Baie hoë posisies is om twee redes 'n besondere tegniese uitdaging. Eerstens word die verskil in ligging van die verskillende note in hoë posisies veel kleiner, wat die note moeiliker maak om te vind en in sommige gevalle op die gehoor te onderskei. Tweedens is die veel korter klinkende lengte van die snaar in baie hoë posisies 'n uitdaging vir die regterarm en die strykstok om die instrument doeltreffend te laat klink. Hoe fyner (en duurder) 'n instrument, hoe beter kan dit 'n goeie toon tot bo aan die toets, by die hoogste toonhoogtes op die E-snaar, volhou. Alle note (behalwe dié onder die los D) kan op meer as een snaar gespeel word. Dit is 'n standaardontwerpkenmerk van snaarinstrumente, wat egter van die klavier verskil, wat vir elk van sy 88 note net een plek het. Die noot van die los A op die viool kan byvoorbeeld as die los A gespeel word, of op die D-snaar (in die eerste tot vierde posisie) of selfs op die G-snaar (baie hoog op, in die sesde tot negende posisie). Elke snaar het 'n ander [[toonkleur]], vanweë die verskillende gewigte (diktes) van die snare en die resonansies van ander los snare. Die G-snaar word byvoorbeeld dikwels beskou as 'n baie volle, klankryke klank te hê wat besonder gepas is vir laat-Romantiese musiek. Dit word dikwels in die musiek aangedui met die merk ''sul G'' of ''IV'' ('n Romeinse syfer wat aandui dat op die vierde snaar gespeel moet word; volgens konvensie word die snare van die dunste, hoogste (I) tot die laagste (IV) genommer). Selfs sonder uitdruklike aanwysings in die partituur sal 'n gevorderde violis na eie oordeel en artistieke aanvoeling kies op watter snaar bepaalde note of passasies gespeel word. Wanneer 'n passasie op 'n lae snaar en in 'n hoër posisie gespeel word, hoewel dit op 'n hoër snaar gemakliker gespeel sou kon word, dien dit ook om 'n besondere klankkleur voort te bring. ==== Los snare ==== As 'n snaar gestryk of getokkel word sonder dat 'n vinger dit gryp, word dit 'n ''los snaar'' genoem. Dit gee 'n ander klank as 'n gegrypte snaar, aangesien die snaar by die bosaal vryer tril as onder 'n vinger. Verder is dit onmoontlik om vibrato ten volle op 'n los snaar te gebruik (hoewel 'n gedeeltelike effek verkry kan word deur 'n noot 'n oktaaf hoër op 'n aangrensende snaar te gryp en dié te laat vibreer, wat 'n element van vibrato in die botone inbring). In die klassieke tradisie gebruik violiste dikwels 'n snaaroorgang of posisiewisseling om die verandering van toonkleur wat 'n los snaar meebring, te vermy, tensy die komponis dit aandui. Dit geld veral vir die los E, wat dikwels as hard van klank beskou word. Daar is egter ook situasies waar 'n los snaar spesifiek vir artistieke effek gekies kan word. Dit kom voor in klassieke musiek wat die bourdon van 'n [[orrel]] naboots (soos J.S. Bach in sy Partita in E vir soloviool bereik het), in ''fiddle''-musiek (byvoorbeeld ''Hoedown'') of waar stappe om die los snaar te vermy musikaal onvanpas is (byvoorbeeld in Barokmusiek, waar posisiewisselings minder gebruiklik was). In vinnige passasies van toonlere of arpeggio's kan 'n los E-snaar eenvoudig gerieflikheidshalwe gebruik word as die noot nie tyd het om uit te klink en 'n harde toonkleur te ontwikkel nie. In volksmusiek, ''fiddle''-musiek en ander tradisionele musiekgenres word los snare algemeen om hul resonante toonkleur gebruik. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n gegrypte noot op 'n aangrensende snaar te speel, lewer 'n [[doedelsak]]agtige bourdon, wat komponiste dikwels ter nabootsing van volksmusiek gebruik. Soms is die twee note identies (byvoorbeeld 'n gegrypte A op die D-snaar teen die los A-snaar), wat 'n klinkende soort ''fiddle''-klank gee. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n identiese gegrypte noot te speel, kan ook vereis word wanneer meer volume nodig is, veral in orkesspel. Sommige klassieke vioolpartye het note waarvoor die komponis die violis vra om 'n los snaar te speel, weens die spesifieke klankkarakter wat 'n los snaar skep. ==== Dubbelgrepe, akkoorde en bourdons ==== 'n Dubbelgreep is wanneer twee afsonderlike snare deur die vingers gegryp en gelyktydig gestryk word, wat twee deurlopende tone voortbring (tipiese intervalle sluit tertse, kwarte, kwinte, sekstes en oktawe in). Dubbelgrepe kan in enige posisie aangedui word, hoewel die wydste interval wat natuurlik in een posisie as dubbelgreep gespeel kan word, 'n oktaaf is (met die wysvinger op die laer snaar en die pinkie op die hoër snaar). Nietemin word in gevorderde repertoire soms dubbelgrepe van desiemes of selfs meer vereis, wat 'n gestrekte linkerhandposisie met uitgestrekte vingers tot gevolg het. Die term "dubbelgreep" word dikwels ook gebruik vir die laat klink van 'n los snaar saam met 'n gegrypte noot, hoewel net een vinger 'n snaar gryp. Met die tegniek van die dubbelgreep kan dus tweestemmig gespeel word. Waar drie of vier gelyktydige note aangedui word, "verdeel" die violis gewoonlik die akkoord: drie- of vierstemmige akkoorde word normaalweg gearpeggieer, deur die onderste een of twee note eerste te speel en onmiddellik na die boonste een of twee note voort te gaan, waarby die natuurlike resonansie van die instrument 'n effek voortbring soortgelyk aan asof al vier note gelyktydig geklink het. In sommige omstandighede is 'n "drievoudige greep" moontlik, waar drie note oor drie snare gelyktydig klink. Die strykstok raak nie van nature drie snare tegelyk nie, maar met voldoende stoksnelheid en druk, wanneer die violis 'n drienoot-akkoord "breek", kan die stokhare tydelik oor drie snare gebuig word sodat elkeen gelyktydig klink. Dit word met 'n swaar streek bereik, tipies naby die slof en met die stok op 'n sekere afstand van die kam, en bring 'n harde, aggressiewe toon voort. Dit is so moontlik om drienoot-akkoorde van kort duur, ook verskeie ná mekaar, sonder arpeggio te speel, sodat daar werklik drie stemme gelyktydig klink. Vierstemmige spel sonder arpeggio kan net met 'n spesiaal gekonstrueerde ronde strykstok verwesenlik word. Dubbelgrepe in die orkes word soms ''divisi'' gemerk en tussen die spelers verdeel, sodat een deel van die musikante die laer noot en 'n ander deel die hoër noot speel. Dubbelgrepe (en ''divisi'') kom algemeen in orkesrepertoire voor wanneer die viole begeleiding speel en 'n ander instrument of groep die melodie speel. In sommige genres van die historiese uitvoeringspraktyk (gewoonlik van Barokmusiek en vroeër) word nóg verdeelde akkoorde nóg drievoudige grepe as gepas beskou; sommige violiste arpeggieer alle akkoorde (insluitend gewone dubbelgrepe) deur al die note of die meeste daarvan afsonderlik te speel asof hulle as 'n gebonde figuur geskryf is. Met die ontwikkeling van moderne viole het drievoudige grepe egter natuurliker geword, omdat die kam minder gekrom is. In sommige musiekstyle kan 'n aangehoue bourdon op 'n los snaar gespeel word tydens 'n passasie wat hoofsaaklik op 'n aangrensende snaar geskryf is, om 'n basiese begeleiding te bied. Dit kom meer in volkstradisies as in die klassieke musiek voor. ==== Vibrato ==== [[Lêer:MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv|duimnael|Kyoko Yonemoto speel [[Niccolò Paganini|Paganini]] se Caprice nr. 24 op 'n viool]] [[Lêer:Peter Bissing.png|duimnael|regs|Petrowitsch Bissing was 'n onderwyser in vibratometodiek op die viool<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9-EqAAAAYAAJ&q=PETROWITCH+BISSING&pg=RA2-PA52|publisher=Jacobs' Band Monthly, Volume 4|page=52|year=1919|access-date=16 November 2012|title=The Violin|first=Louis|last=Eaton}}</ref> en het 'n boek met die titel ''Cultivation of the Violin Vibrato Tone'' gepubliseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IwhLMgEACAAJ|title=Cultivation of the Violin Vibrato Tone|first=Petrowitsch|last=Bissing|publisher=Central States Music Publishing Company|access-date=16 November 2012}}</ref>]] Vibrato is 'n tegniek van die linkerhand en -arm waarby die toonhoogte van 'n noot subtiel in 'n polsende ritme wissel. Hoewel verskillende dele van die hand of arm by die beweging betrokke kan wees, is die resultaat 'n beweging van die vingerpunt wat 'n geringe verandering in die trillende snaarlengte meebring, wat 'n golwing in die toonhoogte veroorsaak. Die meeste violiste ossilleer onder die noot, dit wil sê laer in toonhoogte as die eintlike noot, wanneer hulle vibrato gebruik, omdat geglo word dat die waarneming die hoogste toonhoogte in 'n wisselende klank bevoordeel.<ref>{{Cite book|title=String Builder, Book 3: Teacher's Manual |last=Applebaum |first=Samuel |year=1957 |publisher=Alfred Publishing |location=New York |isbn=978-0-7579-3056-0 |page=4 }}. "Now we will discipline the shaking of the left hand in the following manner: Shake the wrist slowly and evenly in 8th notes. Start from the original position and for the second 8th note the wrist is to move backward (toward the scroll). Do this in triplets, dotted 8ths and 16ths, and 16th notes. A week or two later, the vibrato may be started on the Violin. ... The procedure will be as follows: 1. Roll the finger tip from this upright position on the note, to slightly below the pitch of this note."</ref> Vibrato doen min of niks om 'n onsuiwer noot te verbloem; met ander woorde, verkeerd toegepaste vibrato is 'n slegte plaasvervanger vir goeie intonasie. Toonlere en ander oefeninge wat op intonasie gerig is, word tipies sonder vibrato gespeel om die werk makliker en doeltreffender te maak. Musiekstudente word dikwels geleer dat vibrato veronderstel word tensy dit anders in die musiek aangedui is. Dit kan 'n struikelblok wees vir 'n klassiek opgeleide violis wat in 'n styl wil speel wat min of geen vibrato gebruik, soos Barokmusiek in historiese styl en baie tradisionele ''fiddle''-style. Vibrato kan deur 'n gepaste kombinasie van vinger-, pols- en armbewegings voortgebring word. Deur die vingerpunt van die grypende vinger liggies heen en weer te rol, ontstaan vingervibrato. Een metode, ''handvibrato'' (of ''polsvibrato''), behels dat die hand by die pols heen en weer gekantel word om die ossillasie te bewerkstellig. 'n Ander metode, ''armvibrato'', moduleer die toonhoogte deur beweging van die hele onderarm by die elmboog met 'n vaste pols. 'n Kombinasie van hierdie tegnieke stel 'n speler in staat om 'n groot verskeidenheid klankeffekte voort te bring. Die "wanneer", "waarvoor" en "hoeveel" van vibrato is artistieke kwessies van styl en smaak, waarby verskillende onderwysers, musiekskole en musiekstyle verskillende vibratostyle verkies. Oordrewe vibrato kan byvoorbeeld hinderlik word. Akoesties gesproke het die interessantheid wat vibrato aan die klank toevoeg te doen met die manier waarop die mengsel van botone<ref>{{Cite web|url=http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207150243/http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |url-status=dead |archive-date=7 Februarie 2010 |title=The psychoacoustic secret of vibrato |first=Martin |last=Schleske |access-date=11 Februarie 2010 |quote=Accordingly, the sound level of each harmonic will have a periodically fluctuating value due to the vibrato.}}</ref> (of toonkleur) en die rigtingpatroon van die klankuitstraling met veranderinge in toonhoogte verander. Deur die klank ritmies na verskillende dele van die vertrek te "rig",<ref>{{Cite web | last=Curtin | first=Joseph | title=Weinreich and Directional Tone Colour | url=http://www.josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | date=April 2000 | work=Strad Magazine | access-date=23 Mei 2009 | quote=In the case of string instruments, however, not only are they strongly directional, but the pattern of their directionality changes very rapidly with frequency. If you think of that pattern at a given frequency as beacons of sound, like the quills of a porcupine, then even the slight changes in pitch created by vibrato can cause those quills to be continually undulating. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090529062722/http://josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | archive-date=29 Mei 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://knutsacoustics.com/files/weinreich,-g.-directional-tone-color-jasa-1997.pdf |title=Directional tone color |last=Weinreich |first=Gabriel |date=16 Desember 1996 |publisher=Acoustical Society of America |quote=The effect can be visualized in terms of a number of highly directional sound beacons, all of which the vibrato causes to undulate back and forth in a coherent and highly organized fashion. It is obvious that such a phenomenon will help immensely in fusing sounds of the differently directed partials into a single auditory stream; one may even speculate that it is a reason why vibrato is used so universally by violinists—as compared to wind players, from the sound of whose instruments directional tone color is generally absent.}}</ref> voeg vibrato 'n "glans" of "lewendigheid" by die klank van 'n goed geboude viool. Vibrato word grootliks aan die oordeel van die violis oorgelaat. Verskillende soorte vibrato bring verskillende stemminge in 'n stuk, en die wisselende grade en style van vibrato is dikwels kenmerke wat by bekende violiste uitstaan. ==== Vibratotriller ==== 'n Vibrato-agtige beweging kan soms gebruik word om 'n vinnige [[triller]]effek te skep. Om hierdie effek uit te voer, word die vinger bo die vinger wat die noot gryp, net effens van die snaar af geplaas (stewig teen die grypende vinger gedruk) en 'n vibratobeweging uitgevoer. Die tweede vinger raak met elke ossillasie liggies aan die snaar bo die laer vinger, sodat die toonhoogte ossilleer op 'n manier wat soos 'n mengsel van wye vibrato en 'n baie vinnige triller klink. Dit gee 'n minder duidelike oorgang tussen die hoër en die laer noot en word gewoonlik as interpretatiewe keuse toegepas. Hierdie trillertegniek werk net goed vir halftoontrillers of trillers in hoë posisies (waar die afstand tussen die note kleiner is), aangesien dit vereis dat die trillende vinger en die vinger daaronder aan mekaar raak, wat die afstand wat getrill kan word, beperk. In baie hoë posisies, waar die trilafstand kleiner as die breedte van die vinger is, kan 'n vibratotriller die enigste opsie vir trillereffekte wees. ==== Flageolettone ==== [[Lêer:Violin sounds and techniques.ogg|duimnael|regs|Vioolklanke en -tegnieke: los snare (arco en pizzicato); A-majeur-toonleer (arco en pizzicato); begin van 'n A-majeur-toonleer met vibrato; A-majeur-toonleer col legno gespeel; natuurlike flageolettone van 'n A, E en 'n A; kunsmatige flageolet van A₇; flageolet-glissando op die A-snaar]] Deur die snaar liggies met 'n vingerpunt by 'n [[nodus (fisika)|nodus]] aan te raak, sonder om die snaar heeltemal vas te druk, en die snaar dan te tokkel of te stryk, ontstaan flageolettone (harmonieke of botone). In plaas van die normale toon klink 'n hoër noot. Daardeur word die grondfrekwensie gedemp en tril net die ooreenstemmende botone (byvoorbeeld die dubbele of drievoudige frekwensie wanneer die vinger by die helfte of by 'n derde van die snaarlengte geplaas word). Daar ontstaan fluitagtige tone. Elke nodus lê by 'n heeltallige deling van die snaar, byvoorbeeld halfpad of 'n derde langs die lengte van die snaar. 'n Instrument wat goed reageer, laat talle moontlike flageoletnodusse langs die lengte van die snaar klink. Flageolettone word in die musiek óf met 'n sirkeltjie bo die noot wat die toonhoogte van die flageolet bepaal, óf met ruitvormige nootkoppe aangedui. Daar is twee soorte: ''natuurlike flageolettone'' en ''kunsmatige flageolettone'' (ook ''valse flageolettone'' genoem). Natuurlike flageolettone word op 'n los snaar gespeel. Die toonhoogte van die los snaar wanneer dit getokkel of gestryk word, word die grondfrekwensie genoem. Flageolettone word ook ''botone'' of ''deeltone'' genoem. Hulle kom voor by heeltallige veelvoude van die grondtoon, wat die eerste harmoniek genoem word. Die tweede harmoniek is die eerste botoon (die oktaaf bo die los snaar), die derde harmoniek is die tweede botoon, en so voorts. Die tweede harmoniek lê in die middel van die snaar en klink 'n oktaaf hoër as die toonhoogte van die snaar. Die derde harmoniek verdeel die snaar in derdes en klink 'n oktaaf en 'n kwint bo die grondtoon, en die vierde harmoniek verdeel die snaar in kwarte en klink twee oktawe bo die eerste. Die klank van die tweede harmoniek is die helderste van almal, omdat dit 'n gemeenskaplike nodus met al die daaropvolgende ewe harmonieke (4de, 6de, ens.) het. Die derde en die daaropvolgende onewe harmonieke is moeiliker om te speel, omdat hulle die snaar in 'n onewe aantal trillende dele verdeel en nie so baie nodusse met ander harmonieke deel nie. Kunsmatige flageolettone is moeiliker om voort te bring as natuurlike, aangesien hulle behels dat die snaar gegryp én 'n flageolet op die gegrypte noot gespeel word. Met die ''oktaafraam'' (die normale afstand tussen die eerste en die vierde vinger in enige gegewe posisie) en die vierde vinger wat die snaar 'n kwart bo die gegrypte noot net aanraak, ontstaan die vierde harmoniek, twee oktawe bo die gegrypte noot. Vingerplasing en -druk, asook stoksnelheid, -druk en kontakpunt, is almal wesenlik om die gewenste flageolet te laat klink. Boonop moet in passasies met verskillende note as valse flageolettone die afstand tussen die grypende vinger en die flageoletvinger voortdurend verander, aangesien die afstand tussen die note oor die lengte van die snaar verander. Die ''flageoletvinger'' kan die snaar ook 'n groot terts bo die vasgedrukte noot aanraak (die vyfde harmoniek), of 'n kwint hoër ('n derde harmoniek). Hierdie flageolettone word minder algemeen gebruik; in die geval van die groot terts moet sowel die gegrypte noot as die aangeraakte noot effens hoog gespeel word, anders spreek die flageolet nie so geredelik aan nie. In die geval van die kwint is die strekking groter as wat vir baie violiste gemaklik is. In die algemene repertoire word breuke kleiner as 'n sesde nie gebruik nie. Verdelings tot 'n agtste word egter soms gebruik, en met 'n goeie instrument en 'n vaardige speler is verdelings so klein as 'n twaalfde moontlik. Daar is 'n paar boeke wat uitsluitlik aan die studie van vioolflageolettone gewy is. Twee omvattende werke is Henryk Heller se sewedelige ''Theory of Harmonics'', in 1928 deur Simrock gepubliseer, en Michelangelo Abbado se vyfdelige ''Tecnica dei suoni armonici'', in 1934 deur Ricordi gepubliseer. Uitgebreide passasies in kunsmatige flageolettone kom in die virtuose vioolliteratuur voor, veral van die 19de en vroeë 20ste eeu. Twee opvallende voorbeelde hiervan is 'n hele gedeelte van Vittorio Monti se ''Csárdás'' en 'n passasie omtrent in die middel van die derde deel van [[Pjotr Tsjaikofski]] se Vioolkonsert. 'n Gedeelte van die derde deel van Paganini se Vioolkonsert nr. 1 bestaan uit dubbelgreeptertse in flageolettone. Wanneer snare verslyt, vuil en oud is, is die flageolettone moontlik nie meer suiwer in toonhoogte nie. Om dié rede vervang violiste hul snare gereeld. === Regterhand en klankkleur === Die snare kan laat klink word deur die hare van die strykstok, wat in die regterhand gehou word, daaroor te trek (''arco'') of deur hulle te tokkel (''pizzicato''), meestal met die regterhand. In sommige gevalle tokkel die violis snare met die linkerhand. Dit word gedoen om oorgange van pizzicato na arco te vergemaklik, en dit word ook in sommige virtuose vertoonstukke gebruik. Linkerhand-pizzicato word gewoonlik op los snare gedoen. Pizzicato word op al die instrumente van die vioolfamilie gebruik; die sistematiese studie van gevorderde pizzicatotegnieke is egter die verste ontwikkel in die jazzkontrabas, 'n styl waarin die instrument byna uitsluitlik getokkel word. Die regterarm, -hand en strykstok en die stoksnelheid is verantwoordelik vir toonkwaliteit, [[ritme]], [[dinamika (musiek)|dinamika]], artikulasie en die meeste (maar nie alle) veranderinge in [[toonkleur]]. Die speler trek die strykstok oor die snaar, wat die snaar laat tril en 'n aangehoue toon voortbring. Die natuurlike tekstuur van die perdehaar en die klewerigheid van die hars help die stok om die snaar te "gryp", en wanneer die stok oor die snaar getrek word, laat dit die snaar 'n toon klink. Stryk kan gebruik word om lang aangehoue note of melodieë voort te bring. In 'n strykersgroep kan 'n noot eindeloos volgehou lyk as die spelers in die groep op verskillende tye van strykrigting verander. Die strykstok kan ook gebruik word om kort, skerp nootjies te speel, soos herhaalde note, toonlere en arpeggio's, wat in baie musiekstyle 'n stuwende ritme verskaf. ==== Stryktegnieke ==== Die wesenlikste deel van die stryktegniek is die greep van die strykstok. Gewoonlik is die duim gebuig in die klein ruimte tussen die slof en die omwikkeling van die stok. Die ander vingers is ietwat eweredig oor die bokant van die stok verspreid. Die pinkie is gekrul, met die vingerpunt op die hout naas die skroef. Die viool bring harder note voort met groter stoksnelheid of meer gewig op die snaar. Die twee metodes is nie gelykwaardig nie, omdat hulle verskillende toonkleure voortbring; om op die snaar af te druk, is geneig om 'n harder, intenser klank te gee. 'n Harder klank kan ook verkry word deur die stok nader aan die kam te plaas. Die kontakpunt waar die stok die snaar kruis, beïnvloed ook die toonkleur. Om naby die kam te speel (''sul ponticello'') gee 'n intenser klank as gewoonlik en beklemtoon die hoër harmonieke, terwyl om met die stok oor die einde van die toets te speel (''sul tasto'') 'n delikate, eteriese klank gee wat die [[grondtoon]] beklemtoon. Shinichi Suzuki het die kontakpunt die "[[Fritz Kreisler|Kreisler]]-snelweg" genoem; 'n mens kan die verskillende kontakpunte as "bane" op die snelweg beskou. Die klankkleur kan dus deur die manier van stokvoering verreikend beïnvloed word: deur die mees uiteenlopende stryksnelhede by 'n baie veranderlike stokdruk, maar ook deur die plek van die stryk (nader aan die kam of nader aan die toets). Verskillende maniere van aanslag met die strykstok bring verskillende artikulasies voort. Daar is baie stryktegnieke wat elke speelstyl moontlik maak. Baie onderwysers, spelers en orkeste bestee baie tyd aan die ontwikkeling van tegnieke en die skep van 'n eenvormige tegniek binne die groep. Hierdie tegnieke sluit in legato-stryk ('n gladde, verbonde, aangehoue klank wat vir melodieë geskik is), ''collé'' en 'n verskeidenheid strykwyses wat korter note voortbring, waaronder ricochet, ''sautillé'', ''martelé'', ''spiccato'' en staccato. ==== Pizzicato ==== 'n Noot wat in die geskrewe musiek ''pizz.'' (afkorting vir ''pizzicato'') gemerk is, moet gespeel word deur die snaar met 'n vinger van die regterhand te tokkel in plaas van te stryk. (Die wysvinger word hier die meeste gebruik.) Soms word in orkespartye of virtuose solomusiek waar die stokhand besig is (of vir vertoon-effek) ''linkerhand-pizzicato'' aangedui met 'n + (plusteken) onder of bo die noot. By linkerhand-pizzicato word twee vingers op die snaar geplaas; die een (gewoonlik die wys- of middelvinger) word op die korrekte noot geplaas, en die ander (gewoonlik die ring- of pinkvinger) bo die noot. Die hoër vinger tokkel dan die snaar terwyl die laer een bly lê, wat die korrekte toonhoogte voortbring. Deur die krag van die tokkel te vergroot, kan die volume van die noot verhoog word. Pizzicato word in orkeswerke en in solo-vertoonstukke gebruik. In orkespartye moet violiste dikwels baie vinnig van arco na pizzicato oorskakel, en omgekeerd. ==== Col legno ==== 'n Aanduiding ''col legno'' ([[Italiaans]] vir "met die hout") in die geskrewe musiek vereis dat die snaar of snare met die stok van die strykstok geslaan word in plaas van dat die hare van die stok oor die snare getrek word. Hierdie stryktegniek word betreklik selde gebruik en lewer 'n gedempte, perkussiewe klank. Die spookagtige kwaliteit van 'n vioolgroep wat ''col legno'' speel, word in sommige simfoniese stukke benut, veral in die "Heksedans" van die laaste deel van [[Hector Berlioz]] se ''Symphonie fantastique''. Saint-Saëns se simfoniese gedig ''Danse macabre'' laat die strykersgroep die ''col legno''-tegniek gebruik om die klank van dansende geraamtes na te boots. "Mars" uit Gustav Holst se ''The Planets'' gebruik ''col legno'' om 'n herhaalde ritme in 5/4-tydmaat te speel. [[Benjamin Britten]] se ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' vereis dit in die "[[slaginstrument|Perkussie]]"-variasie. [[Dmitri Sjostakowitsj]] gebruik dit in sy Veertiende Simfonie in die deel "In die Santé-gevangenis". Sommige violiste maak egter beswaar teen hierdie speelwyse, omdat dit die afwerking kan beskadig en die waarde van 'n goeie strykstok kan verminder, maar die meeste van hulle maak 'n kompromie deur minstens vir die duur van die betrokke passasie 'n goedkoop strykstok te gebruik. ==== Détaché, martelé en tremolo ==== ''Détaché'' is 'n gladde en egalige streek waarby die stoksnelheid en -gewig van die begin van die streek tot die einde dieselfde bly.<ref>{{Cite journal|last=Fischer|first=Simon|date=1999|title=Detache|journal=Strad|volume=110|pages=638|via=Music Index}}</ref> ''Martelé'', letterlik "gehamer", is 'n sterk geaksentueerde effek wat voortgebring word deur elke streek kragtig en plotseling los te laat. Martelé kan in enige deel van die stok gespeel word en word in die geskrewe musiek soms met 'n pylpunt aangedui. Tremolo is die baie vinnige herhaling (tipies van 'n enkele noot, maar soms van meer note), gewoonlik by die punt van die stok gespeel. Tremolo word met drie kort, skuins strepies deur die steel van die noot aangedui en word dikwels as klankeffek in orkesmusiek gebruik, veral in die Romantiese tydperk (1800–1910) en in operamusiek. ==== Demper ==== [[Lêer:Two mutes.jpg|duimnael|links|'n Geïmproviseerde wasgoedpen-demper en 'n rubber-oefendemper]] Deur 'n klein toestelletjie van metaal, rubber, leer of hout, 'n ''demper'' of ''sordino'', op die kam van die viool te plaas of daarteen aan te skuif (na gelang van die konstruksie), verkry 'n mens 'n sagter, ronder toon met minder hoorbare botone; die klank van 'n hele orkesstrykersgroep wat met dempers speel, het 'n gedempte karakter. Die demper verminder die trillingsamplitude van die kam en beperk sy eiefrekwensie; die gebruikte materiaal en die massa van die demper bepaal in watter mate die verskeidenheid klankkleure en die volume van die viool verminder word. Die resultaat is 'n gewild verminderde toon wat as "nasaal" of "gesluier" beskryf word. Die demper verander dus sowel die volume as die toonkleur van 'n viool. Die konvensionele Italiaanse aanduidings vir die gebruik van die demper is ''con sord.'' of ''con sordino'' ("met demper"), ''senza sord.'' ("sonder demper") en ''via sord.'' ("demper af"). Groter dempers van metaal, rubber of hout is algemeen beskikbaar en staan as ''oefendempers'' of ''hoteldempers'' bekend. Sulke dempers word gewoonlik nie by uitvoerings gebruik nie, maar om die klank van die viool in oefenruimtes soos hotelkamers te smoor. (Vir oefendoeleindes is daar ook die stomme viool, 'n viool sonder klankkas.) Sommige komponiste het oefendempers vir 'n spesiale effek gebruik, byvoorbeeld [[Luciano Berio]] aan die einde van sy ''Sequenza VIII'' vir soloviool. === Dinamika === By die linkeroor van die violis bereik die viool in ''ff'' ([[dinamika (musiek)|fortissimo]]) piekwaardes van meer as 110&nbsp;dB.<ref>''Safe and Sound''. Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin. Dortmund 2010, p. 24.</ref> Die dinamiese omvang van die instrument is redelik gebalanseerd. Op 6,5&nbsp;meter afstand is die klankpeil in ''pp'' ongeveer 43–45&nbsp;dB, terwyl in ''ff'' op dieselfde afstand ongeveer 73–80&nbsp;dB bereik word. === Toonsoorte === Nie alle toonsoorte is op die viool ewe goed uitvoerbaar nie. Toonsoorte waarin dikwels los snare gestryk word, is betreklik maklik om te speel. Die toonsoort beïnvloed ook die klank. In die Duitse uitgawe van die instrumentasieleer van [[Hector Berlioz]], deur [[Richard Strauss]] bewerk, staan daaroor: "Die viole skitter en speel gemakliker in die toonsoorte wat hulle die gebruik van die los snare toelaat."<ref name="Berlioz/Strauss"/> Berlioz het die toekenning van moeilikheidsgrade en klankkwaliteite aan toonsoorte wat op die viool gespeel word, tot die uiterste gevoer deur vir elke afsonderlike toonsoort aanduidings te probeer gee. In sy tabelle van 19 majeur- en 19 mineurtoonsoorte staan byvoorbeeld dat As-majeur "nie baie moeilik" is om te speel nie en "sag, gesluier, baie edel" klink; e-mineur is "maklik" om te speel en klink "skreeuend, gewoon". Sommige toonsoorte het Berlioz "byna onuitvoerbaar" genoem, enkeles selfs "onuitvoerbaar".<ref name="Berlioz/Strauss">[[Hector Berlioz]]: ''Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes.'' Schonenberger, Parys 1844, hier p. 33, [https://archive.org/details/grandtraitdins1843berl archive.org].<br />Duitse uitgawe: ''Instrumentationslehre von Hector Berlioz. Ergänzt und revidiert von Richard Strauss.'' Twee bande. Edition Peters, Leipzig 1905; hier band 1, pp. 61 e.v., [https://archive.org/details/instrumentations01berl archive.org].</ref> == Pedagogiek == Vioolspel kan reeds op 'n baie vroeë kinderleeftyd aangeleer word. Pedagoë is van mening dat 'n so vroeg moontlike begin, ongeveer op die ouderdom van drie tot ses jaar, in beginsel voordelig en vir 'n suksesvolle loopbaan sterk aan te beveel is. Daarom bestaan daar talle "kindervriendelike" vioolmetodes. 'n So vroeg moontlike begin met vioolspel is 'n vaste bestanddeel van die Suzuki-metode, genoem na sy ontwikkelaar Shinichi Suzuki. Vir die vroeë begin met klein hande en kort arms bestaan daar aangepaste instrumente in breukgroottes (sien [[#Groottes|Groottes]]). As 'n belangrike pedagogiese werk geld [[Leopold Mozart]] se ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' van 1756. Mozart se vioolmetode is een van die belangrike bronne vir die studie van die historiese uitvoeringspraktyk. Nog vroeëre leerwerke stam uit die Baroktyd; so het Daniel Merck, Michel Corrette en Francesco Geminiani hulle vir die vioolpedagogiek verdienstelik gemaak. Giuseppe Tartini het in sy ''L'arte dell'arco'', wat 50 etudes bevat, die eerste leerwerk oor die stokvoering geskryf. [[Georg Philipp Telemann]] het vir sy leerlinge die "Metodiese sonates" geskep, waarin die stadige dele boonop met barokke versiering uitgeskryf is. Moderner en sistematiese leerwerke het in die vroeë 19de eeu in Frankryk ontstaan, na die stigting van die Paryse Konservatorium. Enkele vooraanstaande outeurs van sulke werke is Pierre Rode, Pierre Baillot, Rodolphe Kreutzer, Charles-Auguste de Bériot, Jacques Féréol Mazas en in Duitsland Louis Spohr. In die 20ste eeu speel veral die publikasies van Carl Flesch en Ivan Galamian 'n uitstaande rol. == Gebruik in musiek == [[Lêer:PalacioReal Stradivarius1.jpg|duimnael|regs|Stradivari-viool in die Koninklike Paleis van Madrid]] Die viool is nou met die ontwikkeling van die Europese musiek van die nuwe tyd verbonde en is dienooreenkomstig ryk met literatuur bedeel. Hier kan net 'n kort oorsig van sy veelsydige take gegee word. === Klassieke musiek === [[Lêer:Telemann - 2violin Sonata 1-1.ogg|duimnael|regs|'n [[Sonate]] vir twee viole van die Barokkomponis [[Georg Philipp Telemann|Telemann]]. As 'n betreklik tipiese Barokvioolkomposisie sou dit oorspronklik waarskynlik met minder vibrato uitgevoer gewees het.]] [[Lêer:Meditation from Thais - Bomsori Kim.opus|duimnael|regs|Die ''Méditation'' uit Massenet se opera ''Thaïs''. Die baie legato-speelstyl, met oorvloedige gebruik van portamento, rubato en vibrato en van die hoër registers van die instrument, is tipies van die vioolspel in die laat-Romantiese tydperk.]] Sedert die [[Barok]] is die viool om verskeie redes een van die belangrikste van alle instrumente in die klassieke musiek. Die toon van die viool staan bo ander instrumente uit, wat dit geskik maak om 'n melodielyn te speel. In die hande van 'n goeie speler is die viool uiters behendig en kan dit vinnige en moeilike reekse note uitvoer. Bekende violiste sluit in [[Hilary Hahn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en, meer onlangs, TwoSet Violin en Chloe Chua. ==== Solo- en konsertwerke ==== Belangrike werke vir soloviool (sonder begeleiding) was daar in die Baroktyd by die vleet; genoem kan word die 16 Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber vir viool in [[scordatura]] en die ses Sonates en Partitas vir soloviool van [[Johann Sebastian Bach]]. Hier is veral met dubbelgrepe die moontlikheid ten volle benut om op een viool verskeie stemme te laat klink. In die Klassisisme en die Romantiek was hierdie genre (net soos solowerke vir ander instrumente, afgesien van [[klavier]] of [[orrel]]) minder verbreid, hoewel dit in die 24 Caprices van [[Niccolò Paganini]] 'n verdere hoogtepunt bereik het. In die 20ste eeu het dit met die Solosonate van [[Béla Bartók|Bartók]], werke van [[Igor Strawinski|Strawinski]] en veral [[Eugène Ysaÿe]] 'n nuwe verbreiding beleef. Die eerste [[concerto|instrumentale konserte]] het aanvanklik ontwikkel uit die tydelike na vore tree van die konsertmeester uit die Barokse strykorkes (sien ook concerto grosso). Gou het die eerste as sodanig verklaarde vioolkonserte ontstaan, soos dié van Giuseppe Torelli, [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] of Bach. Al drie groot Weense Klassici het vioolkonserte geskryf, so ook die belangrike Romantiese meesters (Paganini, Louis Spohr, [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Antonín Dvořák|Dvořák]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]], [[Henryk Wieniawski|Wieniawski]], [[Henri Vieuxtemps|Vieuxtemps]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Max Bruch|Bruch]], [[Aleksander K. Glazoenof|Glazoenof]]) en baie latere komponiste soos [[Jean Sibelius|Sibelius]], [[Edward Elgar|Elgar]], Korngold, Bartók, [[Benjamin Britten|Britten]], [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], [[Alban Berg|Berg]], Strawinski, [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] en [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]]. Vanaf die einde van die 19de eeu is enkele werke vir soloviool met orkesbegeleiding gekomponeer wat formeel vryer was en hulle van die suiwer ''konsert''-genre wou onderskei, soos die ''Symphonie espagnole'' van Édouard Lalo, [[Maurice Ravel|Ravel]] se "sigeuner"-rapsodie ''Tzigane'', die ''Poème'' van [[Ernest Chausson|Chausson]] of ''The Lark Ascending'' van [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]]. ==== Kamermusiek ==== Byna geen werk van die stryker- of gemengde kamermusiek kom sonder viool of viole klaar nie. Die belangrikste genres is die vioolsonate, die triosonate, die stryktrio, die klaviertrio, die [[strykkwartet]], die klavierkwartet, die strykkwintet en die stryksekstet. In baie van hierdie besettings het die viool die belangrikste melodiestem. Sy dikwels konsertante take laat dit daarby die spreekwoordelike "eerste viool" speel. 'n Strykkwartet het, soos die orkes, partye vir eerste en tweede viool, asook 'n altvioolparty en 'n basinstrument, soos die tjello of, selde, die kontrabas. ==== Orkes ==== [[Lêer:Maximilian Pilzer (IMSO pp09).jpg|duimnael|regs|Konsertmeester van die New Yorkse Filharmoniese Orkes (1917)]] Viole maak 'n groot deel van 'n [[simfonie-orkes|orkes]] uit en word gewoonlik in twee groepe verdeel, bekend as die eerste en die tweede viole. Sedert die Baroktyd is daar in die orkes (soos in die strykkwartet) twee verskillende vioolpartye, wat meestal ''koraal'' beset is, dit wil sê deur verskeie spelers. Komponiste ken die melodie dikwels aan die eerste viole toe, tipies 'n moeiliker party wat hoër posisies gebruik. Die tweede viole speel daarenteen harmonie, begeleidingspatrone of die melodie 'n oktaaf laer as die eerste viole. In 'n groot besette Romantiese [[simfonie]] speel in die algemeen 16 eerste en 14 tweede viole, soms meer. Albei groepe word gewoonlik deur een of meer stemleiers aan die voorste lessenaar gelei. Heel voor in die eerste vioolgroep sit die eerste konsertmeester, wat soms solo's moet speel en 'n besondere verantwoordelikheid vir die hele orkes draag. Die uitdrukking "die eerste viool speel", in die sin van "bepaal wat gedoen moet word", verwys na die konsertmeester van die klassieke orkesordening, wat as stemleier die toon vir die ander violiste aangegee het (net so "die tweede viool speel" in die sin van "jou na ander moet skik, 'n ondergeskikte rol speel"). === Dansmusiek === In samehang met die solistiese loopbaan van die viool in die hofmusiek van die 17de eeu het dit die toonaangewende instrument by die begeleiding van danse geword. Balletmeesters het viool gespeel en die dansmeesterviool (pochette) gebruik om geselskapsdanse in te studeer. Deur die opkoms van die burgerlike dans in die 18de eeu het baie dansorkeste ontstaan wat in die kern uit twee viole (met bas) bestaan het. Die eerste het die melodie gespeel, die tweede het ritmes en akkoorde bygevoeg. Nog op die hoogtepunt van die Weense dansmusiek in die tyd van die [[Biedermeier]], met Joseph Lanner of [[Johann Strauss I|Johann Strauss (vader)]], het hulle die kern van die dansorkeste gevorm, en baie danselemente het in die konsertmusiek weerklink. [[Johann Strauss II|Johann Strauss (seun)]] is nog as kapelmeester met sy viool afgebeeld, hoewel hy hom toenemend op dirigeer en komponeer toegespits het. === Volksmusiek === [[Lêer:Anders Zorn - Hins Anders (1904).jpg|duimnael|Die Sweedse volksvioolspeler Hins Anders Ersson, deur Anders Zorn geskilder, 1904]] [[Lêer:Fiddler from Hungary.jpg|duimnael|Vioolspeler uit Hongarye]] Soos baie ander instrumente wat in die klassieke musiek gebruik word, stam die viool van verre voorouers af wat vir [[volksmusiek]] gebruik is. Na 'n fase van intensiewe ontwikkeling in die laat [[Renaissance]], grootliks in Italië, het die viool (in volume, toon en behendigheid) soveel verbeter dat dit nie net 'n baie belangrike instrument in die kunsmusiek geword het nie, maar ook baie aantreklik vir volksmusikante was, en uiteindelik baie wyd verspreid geraak het, waar dit soms vroeëre strykinstrumente verdring het. Etnomusikoloë het sy wydverspreide gebruik in Europa, Asië en die Amerikas waargeneem. Wanneer die viool as volksinstrument gespeel word, word dit in Engels gewoonlik 'n ''fiddle'' genoem (hoewel die term ''fiddle'' informeel gebruik kan word ongeag die musiekgenre), en dit word onderskei van die historiese vedel, wat 'n voorloper van die viool is. Wêreldwyd is daar verskeie snaarinstrumente, soos die draailier en die Apache-viool, wat ook ''fiddles'' genoem word. Volksvioolmusiek verskil van die klassieke daarin dat die wysies algemeen as dansmusiek beskou word<ref name="OKHistory">{{cite web |url=http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=FI001|title=Fiddling|last=Harris |first=Rodger |publisher=The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|date=2009|website=okhistory.org|access-date=9 Februarie 2018}}</ref> en dat verskeie tegnieke gebruik word, soos bourdons, "shuffles" en versierings wat eie aan bepaalde style is. In baie volksmusiektradisies word die wysies nie neergeskryf nie, maar deur opeenvolgende geslagte musikante gememoriseer en oorgedra<ref name="OKHistory" /> in wat as die mondelinge tradisie bekend staan. Baie ''old-time''-stukke vereis kruisstemming, dit wil sê ander stemminge as die standaard GDAE. Sommige spelers van Amerikaanse volksvioolstyle (soos bluegrass of ''old-time'') laat die bokant van hul kam tot 'n effens platter kromming sny, wat tegnieke soos die "double shuffle" minder veeleisend vir die stokarm maak, aangesien dit die bewegingsomvang verminder wat nodig is om tussen dubbelgrepe op verskillende snaarpare af te wissel. Volksvioolspelers wat snare met 'n soliede staalkern gebruik, verkies moontlik 'n stertstuk met fynstemmers op al vier snare in plaas van die enkele fynstemmer op die E-snaar wat baie klassieke spelers gebruik. Die viool is in talle variante 'n tipiese instrument van die tradisionele musiek in onder andere [[Ierland]], [[Wallis]] (''ffidil''), [[Skotland]], [[Frankryk]], die Alpelande, [[Noorweë]] ([[Hardangerviool]]), [[Swede]], [[Pole]] (''skrzypce podwiązane'' in plaas van die ''mazanki'' wat in die 19de eeu gebruik is), [[Hongarye]], [[Roemenië]] (''vioară''), [[Slowakye]] (''husle''), [[Litaue]] (''smuikas''), [[Estland]] (''viiul'') en [[Griekeland]] (''violi''). === Jazz === Die vroegste verwysings na jazzuitvoerings met die viool as solo-instrument is uit die eerste dekades van die 20ste eeu gedokumenteer. Joe Venuti, een van die eerste jazzvioliste, is bekend vir sy werk met die kitaarspeler Eddie Lang in die 1920's. Sedertdien was daar baie improviserende violiste, waaronder Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Eddie South, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake, Adam Taubitz, Leroy Jenkins, Didier Lockwood en Jean-Luc Ponty. Hoewel hulle nie primêr jazzvioliste is nie, het Darol Anger en Mark O'Connor 'n groot deel van hul loopbane aan jazz gewy. Die Switsers-Kubaanse violis Yilian Cañizares meng jazz met Kubaanse musiek.<ref name="NZZ">{{Cite news |url= http://www.nzz.ch/zuerich/zuercher_kultur/die-gunst-der-goetter-1.18150997 |title = Die Sängerin und Geigerin Yilian Cañizares in Moods |newspaper=[[Neue Zürcher Zeitung]] | date = 16 September 2013 | access-date = 12 Junie 2015}}</ref> Viole kom ook voor in ensembles wat orkesagtergronde vir baie jazzopnames verskaf. In die tango-orkes en in "sigeuner"-orkeste speel die viool eweneens 'n belangrike rol. In 'n [[big band]] ([[Engels]]; groot musiekgroep) word 'n viool selde gespeel. Deur die gebruik van 'n elektriese viool kan die viool egter goed in die big band geïntegreer word, waar dit selfs as solo-instrument bo die blaserstemme uit kan speel. Met 'n vervormer kan die klank van die viool sterk gevarieer word, van 'n "klassieke klank" tot volledige vervorming soos by 'n elektriese kitaar. === Populêre musiek, rock en metal === [[Lêer:Lindsey Stirling.jpg|duimnael|regs|Lindsey Stirling tree by TEDx Berkeley op, 2012]] Tot minstens die 1970's het die meeste soorte populêre musiek strykersgroepe gebruik. Hulle is dwarsdeur die 1920's en vroeë 1930's uitgebreid in die populêre musiek gebruik. Met die opkoms van die swingmusiek, van 1935 tot 1945, is die strykersklank egter dikwels gebruik om die volheid van die big band-musiek aan te vul. Na die swing-era, van die laat 1940's tot die middel 1950's, het strykers in die tradisionele popmusiek begin herleef. Hierdie neiging het in die laat 1960's versnel, met 'n beduidende herlewing van die gebruik van strykers, veral in die soulmusiek. Populêre Motown-opnames van die laat 1960's en 1970's het sterk op strykers as deel van hul kenmerkende tekstuur gesteun. Met die opkoms van [[elektroniese musiek|elektronies geskepte musiek]] in die 1980's het die gebruik van viole afgeneem, aangesien gesintetiseerde strykersklanke wat deur 'n klawerbordspeler op 'n [[sintetiese klavier|sintetiseerder]] gespeel word, hul plek ingeneem het. In die oorblywende ligte musiek word die viool eerder selde as solo-instrument ingespan; elektronies voortgebragte strykerspassasies word daarenteen graag gebruik om 'n romantiese stemming te skep. Hoewel die viool baie min in die hoofstroom-[[rockmusiek]] gebruik is, het dit 'n geskiedenis in die progressiewe rock (byvoorbeeld Electric Light Orchestra, King Crimson, [[Kansas (rock-groep)|Kansas]], Gentle Giant). Aan die einde van die sestigerjare is deur die groep East of Eden vir die eerste keer 'n viool as solo-instrument in die rockmusiek ingespan (komponis: David Jack, vioolsolis: Dave Arbus). Die populariteit van crossover-musiek vanaf die laaste jare van die 20ste eeu het die viool na die arena van die populêre musiek teruggebring, met sowel elektriese as akoestiese viole wat deur populêre groepe gebruik word. Die Dave Matthews Band het die violis Boyd Tinsley. Die komplekse musiek van die Amerikaanse groep The Flock het rock, jazz, blues en ander style vermeng; hul violis Jerry Goodman, wat 'n elektries versterkte viool gespeel het, het later by die jazzrock-fusiegroep The Mahavishnu Orchestra aangesluit. Saul Davies van James, wat ook 'n kitaarspeler is, is deur die groep as violis aangewerf. Baie moderne violiste onderneem uitstappies in crossover-projekte (Nigel Kennedy, [[Anne-Sophie Mutter]]). [[Vanessa-Mae]] is bekend vir haar samesmelting van klassieke en populêre genres, wat sy "violin techno-acoustic fusion" noem; met haar sukses is sy in 2006 as die rykste vermaaklikheidskunstenaar onder 30 in die Verenigde Koninkryk aangewys.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4927490.stm |title=Vanessa-Mae tops young rich list |work=BBC News Online |date=21 April 2006 |access-date=30 Oktober 2025}}</ref> Die viool is ook te vinde in groepe wat stilisties in die rigtings Middeleeuse rock, folk metal en [[folk rock]] beweeg, soos Flogging Molly, Fiddler's Green, Letzte Instanz, Volkstrott, Subway to Sally, Schandmaul en Skyclad; die gebruik van die viool spruit hier uit die agtergrond van sy gebruik in die tradisionele musiek. Die folk metal-groep Ithilien gebruik die viool uitgebreid in hul diskografie. Die progressiewe metal-groep Ne Obliviscaris het 'n violis, Tim Charles, in hul besetting.<ref>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/NeObliviscarisBand/ | title=Ne Obliviscaris| website=[[Facebook]]}}</ref> Verder word die viool sporadies in die rock- en metalmusiek gebruik; voorbeelde daarvan is die groepe Yellowcard en Kansas uit die rock, asook Turisas, Dornenreich, Corvus Corax, Subway to Sally en My Dying Bride uit die metal. Deur die gebruik van 'n viool kry die musiek 'n eie karakter en word dit melodieser. Stylrigtings waarin die viool betreklik dikwels voorkom, as solo- sowel as ensemble-instrument, is buiten die reeds genoemde folk-crossover-style veral simfoniese rock en metal asook gothic en dark metal; by lewende optredes word soloviool en strykers om kosteredes dikwels deur sintetiseerders vervang. By Emilie Autumn domineer die viool op groot skaal; sy noem haar musiek self ''Violindustrial''. Onafhanklike kunstenaars soos Owen Pallett, The Shondes en Andrew Bird het ook tot groter belangstelling in die instrument bygedra.<ref name="ChicagoMag">{{cite web |first=Brian |last=Golden |work= Chicago Magazine | date=5 Desember 2017 |title=Andrew Bird Brings His Sweeping Symphony of Sounds to Chicago | url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2017/Andrew-Bird-Echolocations-River}}</ref> [[Indie (musiekgenre)|Indie]]-groepe het dikwels nuwe en ongewone verwerkings omhels, wat hulle meer vryheid gee om die viool te laat uitstaan as baie hoofstroomkunstenaars. Lindsey Stirling speel viool saam met elektroniese, dubstep- en trance-riffs en -ritmes, en het daarmee haar eie musiekgenre geskep.<ref name="hercampus">{{cite journal |last= Self |first= Brooke |date= 9 April 2011 |title= Lindsey Stirling—hip hop violinist |url= http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling%E2%80%94hip-hop-violinist |journal= Her Campus |archive-url= https://web.archive.org/web/20141205163809/http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling-hip-hop-violinist |archive-date= 2014-12-05 |url-status= live }}</ref> Eric Stanley improviseer op die viool met [[hip-hop-musiek|hip-hop]]-, pop- en klassieke elemente en instrumentale ritmes.<ref name="vh1">{{cite web |last= Tietjen |first= Alexa |url= http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20150410191820/http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |url-status= dead |archive-date= 10 April 2015 |title= Get Your Life From This Violin Freestyle Of Fetty Wap's "Trap Queen" |publisher= [[VH1]] |website= vh1.com |access-date= 13 Mei 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Martinez |first=Marc |title=Eric Stanley: Hip Hop Violinist (onderhoud) |url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211029/H_Vew6mIV5U |archive-date=2021-10-29 |publisher=KTSP-TV, Phoenix |date=3 Oktober 2010 |work=Fox 10 News |access-date=11 Desember 2014}}</ref> Die suksesvolle [[indierock]]- en barokpop-groep [[Arcade Fire]] gebruik viole uitgebreid in hul verwerkings.<ref>{{cite news|title=Arcade Fire – 10 of the best|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2019-12-12|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/17/arcade-fire-10-of-the-best}}</ref> === Arabiese en Persiese musiek === Die viool is vir sangbegeleiding, as solo-instrument en in ensembles in die Arabiese en Persiese musiek opgeneem, waar dit naas die Arabiese ''rababah'' gebruik word. In [[Noord-Afrika]] is die viool as ''kamān'' en in [[Turkye]] as ''kemen'' bekend (vergelyk Turks ''kemençe''). In [[Iran]] kan die viool sedert die begin van die 20ste eeu die klassieke repertoire van die spieslier ''kamānče'' oorneem. === Indiese klassieke musiek === [[Lêer:Akella Mallikarjuna Sarma playing the Violin in the Indian Carnatic Style.jpg|duimnael|regs|Akella Mallikarjuna Sarma speel viool in die Indiese karnatiese styl]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|regs|Die Suid-Indiese violiste Ganesh en Kumaresh]] Die Indiese viool, hoewel wesenlik dieselfde instrument as dié wat in die Westerse musiek gebruik word, verskil in sekere opsigte daarvan.<ref name="FirstPost">{{cite web |first=Suryasarathi |last=Bhattacharya |work= First Post | date=10 Desember 2017 |title=Violin virtuoso Dr L Subramaniam on how Indian classical music took on the world stage | url=https://www.firstpost.com/living/violin-virtuoso-dr-l-subramaniam-on-how-indian-classical-music-took-on-the-world-stage-4251501.html}}</ref> Die instrument word so gestem dat die IV- en III-snaar (G en D op 'n Westers gestemde viool) en die II- en I-snaar (A en E) sa–pa-pare (do–sol) is en dieselfde klink, maar 'n oktaaf uit mekaar, wat aan algemene scordatura- of kruisstemminge soos G₃–D₄–G₄–D₅ of A₃–E₄–A₄–E₅ herinner. Die tonika sa (do) is nie vas nie, maar word veranderlik gestem om by die sanger of leidende speler aan te pas. Die manier waarop die musikant die instrument hou, verskil ook tussen die Westerse en die Indiese musiek. In die Indiese musiek sit die musikant kruisbeen op die vloer met die regtervoet vorentoe uitgesteek. Die krul van die instrument rus op die voet, sodat die viool teen die bors gestut en skuins afwaarts gehou word. Hierdie posisie is wesenlik om goed te speel vanweë die aard van die Indiese musiek: die hand kan oor die hele toets beweeg en daar is geen vaste posisie vir die linkerhand nie, sodat dit belangrik is dat die viool in 'n stabiele, onbeweeglike posisie is. Die viool is in die klassieke musiek van Suid-Indië (die karnatiese musiek) die eerste keer deur Baluswami Dikshitar (1786–1859), 'n broer van die groot komponis Muthuswami Dikshitar, gespeel.<ref>V. V. Ramesh: [https://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html ''The Great Violin Maestros Of The Past.''] Pallavi's Lalgudi G. Jayaraman Sydney Concert Souvenir, November 1995.</ref> In die Suid-Indiese klassieke musiek is die viool naas die vina die belangrikste snaarinstrument. Die eerste afbeeldings van viole in Indië word in die paleis van [[Tipu Sultan]] (1750–1799) gevind, wat met Frankryk verbonde en andersins in Europese tegniek geïnteresseerd was. Bekende Suid-Indiese violiste is Kunnakudi Vaidyanathan (1935–2008), Mysore Manjunath, Ganesh en Kumaresh, en L. Subramaniam. In Noord-Indië het die [[Bengale|Bengaalse]] komponis Nidhu Babu (1741–1839) moontlik as eerste die viool vir die begeleiding van sy Akhrai-liedere in [[Kolkata]] ingespan. Die beroemdste Noord-Indiese violis was Vishnu Govind Jog (1922–2004). === Suidoos-Asië === In [[Mianmar]] het die Europese viool, wat daar ''tayaw'' genoem word, die plek ingeneem van 'n driesnarige vioolagtige instrument wat in die 19de eeu gespeel is. Die viool het in die 17de eeu met die Portugese die [[Maleise Argipel|Maleise Eilande]] bereik. In [[Maleisië]] word die Europese viool (''biola'') in verskeie musiekstyle gebruik, onder andere saam met die tokkelluit ''gambus'' in die begeleidingsensemble van die ''zapin''-dansvertonings. In [[Indonesië]] kom die viool (''biola'') in enkele streeksvolksmusiekstyle voor, maar dit het die spieslier ''rebab'' wat in die Javaanse [[gamelan]] gespeel word, nie vervang nie. Op die [[Filippyne]] speel die ''biyolin'', wat in die 17de eeu deur die Spanjaarde meegebring is, in sommige streke Europese melodieë in die volksmusiek. == Elektriese viole == [[Lêer:Transformation.JPG|duimnael|upright=1.2|Akoestiese en elektriese viole]] '''Elektriese viole''' het 'n [[magnetisme|magnetiese]] of [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemer wat die snaartrilling in 'n elektriese sein omskakel. 'n Kabel of draadlose sender stuur die sein na 'n versterker of 'n klankstelsel. Elektriese viole word gewoonlik as sodanig gebou, maar 'n opnemer kan ook aan 'n konvensionele akoestiese viool aangebring word. 'n Elektriese viool met 'n resonerende klankkas wat onafhanklik van die elektriese elemente 'n hoorbare klank voortbring, kan 'n ''elektro-akoestiese viool'' genoem word. Om as akoestiese viool doeltreffend te wees, behou elektro-akoestiese viole 'n groot deel van die resonerende klankkas van die viool en lyk hulle dikwels soos 'n akoestiese viool. Die klankkas kan in helder kleure afgewerk en van alternatiewe materiale in plaas van hout gemaak wees. Hierdie viole moet moontlik by 'n instrumentversterker of klankstelsel aangesluit word. Sommige tipes het 'n stil opsie wat die speler toelaat om oorfone te gebruik wat aan die viool gekoppel is. Daar is vandag ook viole sonder klankkas wat slegs opnemers het en 'n oudiosein lewer wat per kabel of radio oorgedra word; die voordele is dat die musikant nie voor 'n mikrofoon hoef te staan nie en dat daar geen gevaar van terugkoppeling is wanneer die versterkte klank na die instrument terugkom nie. Die eerste spesiaal geboude elektriese viole dateer uit 1928 en is deur Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff en Fredray Kislingbury gemaak. Hierdie viole kan, net soos 'n elektriese kitaar, by effekeenhede ingeprop word, insluitend vervorming, wah-wah-pedaal en [[weergalming]]. Aangesien elektriese viole nie op snaarspanning en resonansie aangewese is om hul klank te versterk nie, kan hulle meer snare hê. Vyfsnarige elektriese viole is byvoorbeeld by verskeie vervaardigers beskikbaar, en 'n sewesnarige elektriese viool (met drie laer snare wat die omvang van die tjello dek) is ook beskikbaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |publisher=Jordan Music |title=7String Violin Harlequin finish |access-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227173942/http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |archive-date=2009-02-27 |url-status=dead}}</ref> Die meerderheid van die eerste elektriese violiste was musikante wat jazzfusie (byvoorbeeld Jean-Luc Ponty) en populêre musiek gespeel het. == Verwante instrumente == 'n Groter en laer klinkende bouvorm van die vioolinstrumente is die [[altviool]], ook viola genoem. Tot dieselfde familie behoort die [[tjello]], wat met die hals na bo en met die voorkant van die speler af weg gespeel word, terwyl die speler op 'n stoel sit. Die [[kontrabas]] het sowel boukundige eienskappe van die gambas, waartoe dit (as ''contrabasso da gamba'') eens gereken is, as van die vioolfamilie (''Contra-Bass-Geig''). Dit word meestal staande gespeel. Kleiner en handiger vorme van die viool word kleinviole genoem. Daartoe behoort die dansmeesterviool (pochette), die violino piccolo, die korthalsviool en die rebec. 'n Streeksvariant van 'n kleinviool is die ''złóbcoki'' wat in die Suid-Poolse Karpate gespeel word. Tot die eenvoudiger vioolvorme wat in streeksvolksmusiek gespeel word, behoort die Sorbiese viool en enkele variante van die Slowaakse ''husle''. Net in naam verwant is die Mongoolse perdekopviool. Die Strohviool is 'n vorm van die viool wat in 1899 in Londen deur Johannes Matthias Augustus Stroh ontwikkel is en sonder resonansiekas klaarkom. Die klank word in plaas daarvan met 'n hefboom onder die kam afgeneem en oor 'n membraan van geelkoper na 'n tregter van dieselfde metaal gelei. Hierdie instrument word ook fonoviool genoem, aangesien dit oorspronklik vir die gerigte klankuitstraling by [[fonograaf]]- en [[grammofoon]]opnames ontwikkel is, omdat gewone viole vir die destydse opnametegniek (nog sonder elektroniese versterkers) te sag was. In 1925 het die ingenieur Willy Tiebel van Markneukirchen die Strohviool verder ontwikkel deur 'n tweede tregter aan te bring wat na die oor van die musikant wys om die kontrole van sy spel te vergemaklik. Albei instrumente is deur die massiwiteit van die gebruikte onderdele so swaar dat hulle net met 'n ondersteunende steun onder die skroefkas gespeel kan word. 'n Historiese oefeninstrument was die plankviool wat deur Mozart genoem word. == Egtheidsbepaling == Egtheidsbepaling van 'n viool is die proses waarby die bouer en die vervaardigingsdatum van 'n viool vasgestel word. Dit kan 'n belangrike proses wees, aangesien beduidende waarde geheg kan word aan viole wat deur bepaalde bouers of op bepaalde tye en plekke gebou is. Ontleding van die ontwerp, die model, die eienskappe van die hout en die tekstuur van die lak kan gebruik word om 'n viool se egtheid te bepaal.<ref>{{Cite web |author=Smithsonian Institution |title=General Information on Violin Authentication and Appraisals |url=https://www.si.edu/spotlight/violins/appraisals |access-date=2023-05-27 |website=Smithsonian Institution |language=en}}</ref> Vervalsing en ander vorme van [[bedrog|bedrieglike]] voorstelling kan gebruik word om die waarde van 'n instrument op te blaas. == Viole in sprokies == In [[sprokie]]s kom viole betreklik dikwels voor, dikwels met die magiese uitwerking dat elkeen wat dit hoor, moet dans, of hy wil of nie: byvoorbeeld in die Grimm-sprokies ''Der wunderliche Spielmann'', ''Fundevogel'', ''Der Liebste Roland'', ''Der Jude im Dorn'' en ''Vom klugen Schneiderlein''. Die [[Roma]]-sprokie ''Die Erschaffung der Geige'' vertel hoe die viool in die wêreld gekom het. == Sien ook == {{Div col}} * [[Lys van musiekinstrumente]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Hardangerviool]] * [[Scordatura]] * [[Stradivarius]] * [[Snaarinstrument]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Literatuur == {{Refbegin|30em}} * Paul O. Apian-Bennewitz: ''Die Geige. Der Geigenbau und die Bogenverfertigung''. Simon & Wahl, Egweil 1998, {{ISBN|3-923330-34-0}} (herdruk van die uitgawe Weimar 1892). * Alberto Bachmann: ''An Encyclopedia of the Violin''. Da Capo Press, 1965/1990, {{ISBN|0-306-80004-7}}. * Sam Bardfeld: ''Latin Violin''. {{ISBN|0-9628467-7-5}}. * James Beament: ''The Violin Explained – Components, Mechanism and Sound''. Clarendon Press, 1992/1997, {{ISBN|0-19-816623-0}}. * Jennifer A. Charlton: ''Viols, Violins and Virginals''. Ashmolean Museum, 1985, {{ISBN|0-907849-44-X}}. * Chris Coetzee: ''Violin – An Easy Guide''. New Holland Publishers, 2003, {{ISBN|1-84330-332-9}}. * Lothar Cremer: ''Physik der Geige.'' Hirzel, Stuttgart 1981, {{ISBN|3-7776-0372-4}}. * Flavio Dassenno: ''Per gli occhi e 'l core. Strumenti musicali nell'arte''. 2004 ('n volledige oorsig van die Brescia-skool volgens die jongste navorsing en dokumente). * Flavio Dassenno: ''Gasparo da Salò architetto del suono''. Comune di Salò, Cremonabooks, 2009 ('n katalogus van 'n uitstalling oor die lewe en werk van die meester). * Elmar Doflein, Erich Doflein: ''Der Anfang des Geigenspiels.'' Schott, Mainz 1990. * Stefan Drees (red.): ''Lexikon der Violine.'' Laaber-Verlag, Laaber 2004, {{ISBN|3-89007-544-4}}. * George Dubourg: ''The Violin''. Robert Cocks & Co., 1854. * Franz Farga: ''Violins & Violinists''. Rockliff Publishing Corporation Ltd., 1950. * Neville H. Fletcher, Thomas Rossing: ''The Physics of Musical Instruments.'' Springer-Verlag, New York 1991, {{ISBN|0-387-96947-0}}. * Ivan Galamian: ''Principles of Violin Playing and Teaching''. Shar Products Co., 1999, {{ISBN|0-9621416-3-1}}. * Dominic Gill (red.): ''The Book of the Violin''. Phaidon, 1984, {{ISBN|0-7148-2286-8}}. * Laurent Grillet: ''Les ancêtres du violon et du violoncelle''. Parys 1901. * Wernfried Güth: ''Einführung in die Akustik der Streichinstrumente.'' Hirzel, Stuttgart/Leipzig 1995, {{ISBN|3-7776-0644-8}}. * Edward Heron-Allen: ''Violin-Making as it was, and is''. Ward Lock Limited, 1885/1994, {{ISBN|0-7063-1045-4}}. * William Henry Hill, Arthur F. Hill, Alfred Ebsworth Hill: ''Antonio Stradivari, his life and work, 1644–1737''. Dover Publications, 1902/1963, {{ISBN|0-486-20425-1}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Musical Acoustics, Part I: Violin Family Components'' (Benchmark Papers in Acoustics 5). Dowden, Hutchinson & Ross, 1975, {{ISBN|0-471-42540-0}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Research Papers in Violin Acoustics 1975–1993''. Twee bande. Acoustical Society of America, 1997, {{ISBN|1-56396-609-3}}. * Erik Jansson: ''Acoustics for Violin and Guitar Makers.'' [https://www.speech.kth.se/music/acviguit4/index.html speech.kth.se]. * Mark Katz: ''The Violin: A Research and Information Guide''. Routledge, 2006, {{ISBN|0-8153-3637-3}}. * Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine. Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition.'' 6de uitgawe. Atlantis Musikbuchverlag, Zürich 2002, {{ISBN|3-254-00147-8}}. * Muthuswamy Lalitha: ''Violin techniques in Western and South Indian classical music: a comparative study''. Sundeep Prakashan, 2004, {{ISBN|9788175741515}}. * Eduard Melkus: ''Die Violine. Eine Einführung in die Geschichte der Violine und des Violinspiels.'' 3de uitgawe. Schott, Mainz 2000, {{ISBN|3-7957-2359-0}}. * [[Yehudi Menuhin]]: ''The Violin''. Flammarion, 1996, {{ISBN|2-08-013623-2}}. * Yehudi Menuhin, William Primrose: ''Violine und Viola'' (= ''Yehudi Menuhins Musikführer''). Edition Bergh im Ullstein, Frankfurt am Main 1993, {{ISBN|3-7163-0175-2}}. * Otto Möckel: ''Geigenbaukunst.'' 8ste uitgawe. Nikol, Hamburg 2005, {{ISBN|3-937872-09-4}}. * [[Leopold Mozart]]: ''Versuch einer gründlichen Violinschule.'' Faksimilee. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1238-8}}. * Jo Nardolillo: ''The Canon of Violin Literature''. Scarecrow Press, 2012, {{ISBN|0-8108-7793-7}}. * Hugo Pinksterboer: ''Pocket-Info Violine und Viola. Praktisch, klar und aktuell.'' Schott, Mainz 2003, {{ISBN|3-7957-5535-2}}. * Stefano Pio: ''Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630''. Venice Research, Venesië 2012, {{ISBN|978-88-907252-0-3}}. * Stefano Pio: ''Violin and Lute Makers of Venice 1640–1760''. Venice Research, Venesië 2004, {{ISBN|978-88-907252-2-7}}. * Stefano Pio: ''Liuteri & Sonadori, Venice 1750–1870''. Venice Research, Venesië 2002, {{ISBN|978-88-907252-1-0}}. * Stewart Pollens: ''The Violin Forms of Antonio Stradivari''. Peter Biddulph, Londen 1992, {{ISBN|0-9520109-0-9}}. * Heike Prange: ''Die Violine – Bestandteile, Bau, Geschichte, Pflege, Spiel.'' 2de uitgawe. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1900-5}}. * Roberto Regazzi: ''The Complete Luthier's Library. A Useful International Critical Bibliography for the Maker and the Connoisseur of Stringed and Plucked Instruments''. Florenus, Bologna 1990, {{ISBN|88-85250-01-7}}. * Theodore Rowland-Entwistle: ''The Violin''. Dover Publications, 1967/1974, {{ISBN|0-340-05992-3}}. * Karl Roy: ''The Violin: Its History and Making''. 2006, {{ISBN|978-1-4243-0838-5}}. * William Sandys, Simon Andrew Forster: ''History of the Violin''. Dover Publications, 2006, {{ISBN|0-486-45269-7}}. * David Schoenbaum: ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument''. W.W. Norton & Company, New York 2012, {{ISBN|9780393084405}}. Duitse vertaling: ''Die Violine. Eine Kulturgeschichte des vielseitigsten Instruments der Welt''. Bärenreiter/Metzler, Stuttgart 2015, {{ISBN|978-3-476-02558-6}}. * Robin Stowell: ''Violin Technique and Performance Practice in the Late 18th and Early 19th Centuries''. Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-23279-1}}. * Robin Stowell: ''The Early Violin and Viola''. Cambridge University Press, 2001, {{ISBN|0-521-62555-6}}. * Patricia Strange, Allen Strange: ''The Contemporary Violin: Extended Performance Techniques''. University of California Press, 2001, {{ISBN|0-520-22409-4}}. * David Templeton: [https://web.archive.org/web/20081024062309/http://www.stringsmagazine.com/issues/Strings105/coverstory.html ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'']. Strings magazine, Oktober 2002, nr. 105. * Marion Thede: ''The Fiddle Book''. Oak Publications, 1970, {{ISBN|0-8256-0145-2}}. * Diana Young: [http://www.media.mit.edu/~young/publications/Young_Dissertation_2007.pdf ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique'']. PhD-proefskrif, M.I.T., 2007. {{Refeindig}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Violins}} * [https://www.br-klassik.de/video/br-klassik-die-seele-der-geige-100.html ''Die Seele der Geige.''] TV-dokumentêr van Benedikt Schulte; BR en EuroArts Music in samewerking met ARTE, 2017 (Duits). * [http://www.schleske.de/unsere-forschung/einfuehrung-geigenakustik.html Inleiding tot die vioolboukuns en die akoestiese vioolnavorsing – multimediale handboek ''Akustik der Geige''] (Duits) * [http://www.museum-markneukirchen.de/streich.htm Musikinstrumentenmuseum Markneukirchen] (Duits) * [https://www.phys.unsw.edu.au/music/violin/ Inleiding tot die vioolakoestiek en talle artikels] (Engels) * [https://www.earlyviolin.com/deutsch/home/ Rekonstruksies van vroeë viole] (Duits) * [https://www.estastrings.org.uk/ European String Teachers Association] (Engels) {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] 6py7aecnsn14acb4psjheq0uypjdbc5 0 41046 2965691 2889593 2026-09-07T20:27:56Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2965691 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Global Multihazard Proportional Economic Loss Risk Deciles (5457317101).jpg|thumb|320px|Die risiko vir ekonomiese verlies van ses natuurrampe: tropiese siklone, droogtes, aardbewings, vloede, grondverskuiwings en vulkane.]] 'n '''Natuurramp''' is die skadelike uitwerking van 'n gevaarlike voorval in die natuur op 'n [[samelewing]] of [[gemeenskap]]. Sommige voorbeelde van natuurlike gevare sluit in [[droogte]]s, [[aardbewing]]s, [[vloed]]e, hittegolwe, [[Sikloon|siklone]], [[Vulkaan|vulkaniese aktiwiteit]], veldbrande en grondverskuiwings – insluitende onderwater grondverskuiwings. Ander natuurlike gevare sluit in [[sneeu]]storms, [[stofstorm]]s, [[brand]]storms, [[hael]]storms, [[ysreën]]storms, sinkgate, [[donderstorm]]s, [[tornado|tornado's]] en [[Tsoenami|tsoenami's]].<ref name=":3">{{cite web |title=Natural Hazards {{!}} National Risk Index |url=https://hazards.fema.gov/nri/natural-hazards |publisher=FEMA |website=hazards.fema.gov |access-date=2022-06-08}}</ref> 'n Natuurramp kan lewensverlies of skade aan eiendom veroorsaak. Gewoonlik is daar groot ekonomiese skade. Hoe erg die skade is, hang af van hoe goed mense op rampe voorberei is en hoe sterk die geboue, paaie en ander [[infrastruktuur]] is.<ref>{{cite book |editor=G. Bankoff |editor2=G. Frerks |editor3=D. Hilhorst |year=2003 |title=Mapping Vulnerability: Disasters, Development and People |publisher=Routledge |isbn=1-85383-964-7}}</ref> Wetenskaplikes meen al lank dat die term "natuurramp" nie akkuraat is nie en laat vaar behoort te word.<ref name=":1" /> In plaas daarvan kan die eenvoudiger term "ramp" gebruik word, terwyl die soort gevaar gespesifiseer word.<ref name=":4" /><ref>Cannon, Terry. (1994). [https://researchgate.net/publication/248360551_Vulnerability_Analysis_and_The_Explanation_Of_'Natural'_Disasters Vulnerability Analysis and The Explanation Of 'Natural' Disasters]. Disasters, Development and Environment.</ref><ref name=":2" /> 'n Ramp vind plaas wanneer 'n natuurlike of mensgemaakte gevaar 'n kwesbare gemeenskap tref. Dit spruit uit die kombinasie van die gevaar en die blootstelling van 'n kwesbare samelewing. Deesdae is dit moeilik om tussen "natuurlike" en "mensgemaakte" rampe te onderskei.<ref name=":1">{{cite web |title=Why natural disasters aren't all that natural |website=openDemocracy |date=2020-11-26 |url=https://opendemocracy.net/en/why-natural-disasters-arent-all-that-natural |access-date=2020-12-29 |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129131113/https://www.opendemocracy.net/en/why-natural-disasters-arent-all-that-natural/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Gould|first1=Kevin A. |last2=Garcia|first2=M. Magdalena |last3=Remes|first3=Jacob A.C. |title=Beyond 'natural-disasters-are-not-natural': the work of state and nature after the 2010 earthquake in Chile |journal=Journal of Political Ecology |date=1 December 2016 |volume=23 |issue=1 |pages=93 |doi=10.2458/v23i1.20181 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |last=Smith|first=Neil | title=There's No Such Thing as a Natural Disaster |website=Items |date=2006-06-11 |url=https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |access-date=2020-12-29 |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122104324/https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |url-status=live}}</ref> Die term "natuurramp" is reeds in 1976 bevraagteken.<ref name=":2" /> Menslike keuses in argitektuur,<ref>{{cite book |last1=Coburn |first1=Andrew W. |last2=Spence |first2=Robin JS |last3=Pomonis |first3=Antonios |chapter=Factors determining human casualty levels in earthquakes: mortality prediction in building collapse |pages=5989–5994 |chapter-url=https://www.iitk.ac.in/nicee/wcee/article/10_vol10_5989.pdf |title=Proceedings of the tenth world conference on earthquake engineering |volume=10 |year=1992 |isbn=978-90-5410-060-7 |access-date=2020-12-29 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112013312/http://www.iitk.ac.in/nicee/wcee/article/10_vol10_5989.pdf |url-status=live }}</ref> brandrisiko<ref>{{cite web | title=Wildfire Causes and Evaluations | publisher=National Park Service | date=2018-11-27 | url=https://www.nps.gov/articles/wildfire-causes-and-evaluation.htm | access-date=2020-12-29 | archive-date=2021-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210101030717/https://www.nps.gov/articles/wildfire-causes-and-evaluation.htm | url-status=live }}</ref><ref name="auto">{{cite web | last=DeWeerdt | first=Sarah | title=Humans cause 96% of wildfires that threaten homes in the U.S. | website=Anthropocene | date=2020-09-15 | url=https://www.anthropocenemagazine.org/2020/09/humans-cause-most-wildfires-that-threaten-homes-in-the-united-states/ | access-date=2020-12-29 | archive-date=2020-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201210055715/https://www.anthropocenemagazine.org/2020/09/humans-cause-most-wildfires-that-threaten-homes-in-the-united-states/ | url-status=live }}</ref> en hulpbronbestuur<ref>{{cite journal |last1=Smil |first1=Vaclav |title=China se groot hongersnood: 40 jaar later |journal=The BMJ |date=18 December 1999 |volume=319 |issue=7225 |pages=1619–1621 |doi=10.1136/bmj.319.7225.1619 |pmid=10600969 |pmc=1127087 }}</ref> kan natuurrampe veroorsaak of vererger. [[Klimaatsverandering]] beïnvloed ook hoe gereeld rampe as gevolg van uiterse weergevare. Hierdie "klimaatsgevare" sluit in vloede, hittegolwe, veldbrande en tropiese siklone.<ref>{{cite book |last1=McGuire |first1=Bill |url=https://1lib.eu/book/2583950/77162a |title=Waking the Giant: How a changing climate triggers earthquakes, tsunamis, and volcanoes |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-959226-5 |access-date=2020-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418223658/http://ww25.1lib.eu/book/2583950/77162a?subid1=20220419-0836-58aa-a5d2-62fa1ec4a512 |archive-date=2022-04-18 |url-status=live}}</ref> Sekere faktore kan natuurrampe vererger, soos swak boustandaarde, die marginalisering van mense en swak grondgebruikbeplanning.<ref name=":1" /> Baie [[ontwikkelende land]]e het nie behoorlike ramprisiko-verminderingstelsels nie,<ref name=":5" /> en dit maak hulle kwesbaarder as lande waar mense 'n hoë inkomste het. 'n Ongunstige gebeurtenis word slegs 'n ramp as dit 'n kwesbare bevolking raak.<ref>{{cite book |author=D. Alexander |title=Principles of Emergency planning and Management |publisher=Harpended: Terra publishing |year=2002 |isbn=1-903544-10-6}}</ref> ==Terminologie== 'n "Natuurramp" is die hoogs skadelike impak op 'n samelewing of gemeenskap ná 'n natuurlike gevaarvoorval. Die term "ramp" self word soos volg gedefinieer: "Rampe is ernstige ontwrigtings van die funksionering van 'n gemeenskap wat sy vermoë oorskry om dit met eie hulpbronne te hanteer. Rampe kan veroorsaak word deur natuurlike, mensgemaakte en tegnologiese gevare, sowel as verskeie faktore wat die blootstelling en kwesbaarheid van 'n gemeenskap beïnvloed."<ref>{{Cite web |title=What is a disaster? |url=https://www.ifrc.org/our-work/disasters-climate-and-crises/what-disaster |access-date=2023-05-24 |website=ifrc.org – IFRC|language=en}}</ref> Die Amerikaanse Federale Noodbestuursagentskap (FEMA) verduidelik die verband tussen natuurrampe en natuurlike gevare soos volg: "Natuurlike gevare en natuurrampe is verwant, maar nie dieselfde nie. 'n Natuurlike gevaar is die bedreiging van 'n gebeurtenis wat waarskynlik 'n negatiewe impak sal hê. 'n Natuurramp is die negatiewe impak wat volg op die werklike voorkoms van 'n natuurlike gevaar, indien dit 'n gemeenskap aansienlik skade berokken. 'n Voorbeeld van die onderskeid is dat 'n [[aardbewing]] die gevaar is wat die [[San Francisco]]-aardbewingramp van 1906 veroorsaak het. Natuurlike gevare kan in twee breë kategorieë geklassifiseer word: [[geofisika|geofisiese]] en [[biologie]]se gevare. Natuurlike gevare kan deur die menslike impak op die omgewing veroorsaak of beïnvloed word, byvoorbeeld grondgebruikverandering, dreinering en konstruksie. Daar is 18 natuurlike gevare wat in FEMA se risiko-indeks ingesluit is: sneeustortings, kusvloede, kouegolwe, droogtes, aardbewings, hael, hittegolfwe, tropiese siklone, ysstorms, grondverskuiwings, [[weerlig]], rivieroorstromings, sterk [[wind]]e, tornado's, tsoenami's, vulkaniese aktiwiteit, veldbrande en winterweer. Daarbenewens is daar stofstorms. ===Kritiek=== Die term "natuurramp" is reeds in 1976 'n verkeerde benaming genoem.<ref name=":2" /> Rampe kan voorkom word. Aardbewings, droogtes, vloede, storms en ander gebeure lei tot rampe as gevolg van menslike optrede en versuim. Swak grond- en beleidsbeplanning en deregulering kan slegter toestande skep. Dit behels dikwels ontwikkelingsaktiwiteite wat rampvermindering ignoreer of versuim om risiko’s te verminder. Die natuur alleen word vir rampe blameer, selfs wanneer dit die gevolg is van mislukkings in ontwikkeling. Rampe ontstaan ook as gemeenskappe versuim om voor te berei. Voorbeelde sluit in onvoldoende bouregulasies, marginalisering van mense, ongelykhede, oorbenutting van hulpbronne, uiterse stedelike uitbreiding en klimaatsverandering.<ref name=":2">{{Cite web |title=Why natural disasters aren't all that natural |url=https://www.preventionweb.net/news/why-natural-disasters-arent-all-natural |access-date=2022-06-06 |website=preventionweb.net |date=14 September 2017 |language=en}}</ref> Die definiëring van rampe as slegs natuurlike gebeure het ernstige implikasies vir begrip van die oorsake van 'n ramp en die verdeling van politieke en finansiële verantwoordelikheid in rampbestuur, vergoeding, versekering en rampvoorkoming.<ref>{{Cite web |title=Time to say goodbye to "natural" disasters |url=https://www.preventionweb.net/blog/time-say-goodbye-natural-disasters |access-date=2022-06-06 |website=preventionweb.net |date=16 July 2020 |language=en}}</ref> Die gebruik van die term "natuurramp" mislei mense om te dink dat die verwoestende gevolge onvermydelik, buite ons beheer en bloot deel van 'n natuurlike proses is. Gevare (aardbewings, orkane, pandemies, droogtes, ensovoorts) is onvermydelik, maar die impak daarvan op die samelewing is nie. Daarom is die term volgens sommige kenners onvanpas en moet dit vervang word met die eenvoudiger term "ramp", terwyl die spesifieke kategorie (of soort) gevaar aangedui word.<ref name=":4">Kevin Blanchard [https://www.preventionweb.net/blog/nonaturaldisasters-changing-discourse-disaster-reporting #NoNaturalDisasters – Changing the discourse of natural disaster reporting] (16 November 2018)</ref> ==Skaal== Tussen 1995 en 2015 het die meeste natuurrampe in [[Amerika]], [[China]] en [[Indië]] plaasgevind.<ref name="vecono">{{cite news |date=29 Aug 2017 |title=Weer-verwante rampe neem toe |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2017/08/daily-chart-19 |url-status=live |access-date=30 Augustus 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830021140/https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2017/08/daily-chart-19 |archive-date=30 Augustus 2017}}</ref> In 2012 was daar wêreldwyd 905 natuurrampe, waarvan 93% weerverwant was. Van die rampe was 45% meteorologies (storms), 36% was hidrologies (oorstromings), 12% was klimatologies (hittegolwe, kouegolwe, droogtes, veldbrande) en 7% was geofisiese gebeure (aardbewings en vulkaniese uitbarstings). Tussen 1980 en 2011 was geofisiese gebeure verantwoordelik vir 14% van alle natuurrampe.<ref>[http://www.worldwatch.org/natural-catastrophes-2012-dominated-us-weather-extremes-0 Natuurrampe in 2012 oorheers deur VSA se weer-uiterstes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130702190117/http://www.worldwatch.org/natural-catastrophes-2012-dominated-us-weather-extremes-0|date=2013-07-02}} Worldwatch Institute 29 Mei 2013</ref> [[Ontwikkelende land]]e het dikwels onvoldoende kommunikasiestelsels en ondersteuning vir ramprisikovermindering en noodbestuur.<ref name=":5">{{Citation |last=Zorn |first=Matija |title=Natural Disasters and Less Developed Countries |date=2018 |url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-59002-8_4 |work=Nature, Tourism and Ethnicity as Drivers of (De)Marginalization: Insights to Marginality from Perspective of Sustainability and Development |series=Perspectives on Geographical Marginality |volume=3 |pages=59–78 |editor-last=Pelc |editor-first=Stanko |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-319-59002-8_4 |isbn=978-3-319-59002-8 |access-date=2022-06-08 |editor2-last=Koderman |editor2-first=Miha}}</ref> Dit maak hulle kwesbaarder vir natuurrampe as [[ontwikkelde land]]e. ==Invloed== 'n Natuurramp kan lewensverlies, beserings en ander gesondheidsgevare veroorsaak, asook die beskadiging van eiendom, inkomsteverlies, sosiale en ekonomiese ontwrigting of omgewingskade. ===Sterftes=== [[Beeld:Number-of-deaths-from-natural-disasters.png|thumb|250px|Wêreldwye sterftes weens natuurrampe (1900-2022).]] Wêreldwyd is die totale aantal sterftes as gevolg van natuurrampe oor die afgelope 100 jaar met 75% verminder, danksy die verhoogde ontwikkeling van lande, beter voorbereiding, beter onderwys en hulp van internasionale organisasies. Aangesien die wêreldbevolking gedurende dieselfde tydperk gegroei het, is die afname in die aantal sterftes per capita selfs groter en het dit tot 6% van die oorspronklike hoeveelheid gedaal.<ref name="Rosling2018">{{cite book | last1=Rosling | first1=H. | last2=Rosling | first2=O. | last3=Rönnlund | first3=A.R. | title=Factfulness: Ten Reasons We're Wrong About the World – and Why Things Are Better Than You Think | publisher=Flatiron Books | year=2018 | isbn=978-1-250-10781-7 | url=https://books.google.com/books?id=fpZNDwAAQBAJ | pages=107–109, 299–325}}</ref> Die sterftesyfer weens natuurrampe is die hoogste in ontwikkelende lande as gevolg van die laer gehalte van boukonstruksies, infrastruktuur en mediese geriewe.<ref name="Rosling2018" /> ===Op die ekonomie=== [[Beeld:Damage-costs-from-natural-disasters.png|thumb|250px|Wêreldwye skadekoste weens natuurrampte (1980-2022).]] Wêreldywe ekonomiese verliese as gevolg van uiterste weer-, klimaats- en watergebeure neem toe. Koste het van die 1970's tot die 2010's sewevoudig toegeneem.<ref>World Meteorological Society (WMO) (2021). [https://library.wmo.int/idurl/4/57564 WMO Atlas of Mortality and Economic Losses from Weather, Climate and Water Extremes (1970–2019)]. https://library.wmo.int/idurl/4/57564</ref>{{rp|16}} Sosiaal-ekonomiese faktore het bygedra tot hierdie tendens, soos bevolkingsgroei en verhoogde welvaart.<ref>{{Citation |last=Bouwer |first=Laurens M. |title=Observed and Projected Impacts from Extreme Weather Events: Implications for Loss and Damage |date=2019 |work=Loss and Damage from Climate Change: Concepts, Methods and Policy Options |pages=63–82 |editor-last=Mechler |editor-first=Reinhard |series=Climate Risk Management, Policy and Governance |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-319-72026-5_3 |isbn=978-3-319-72026-5 |editor2-last=Bouwer |editor2-first=Laurens M. |editor3-last=Schinko |editor3-first=Thomas |editor4-last=Surminski |editor4-first=Swenja |doi-access=free}}</ref> Dit dui daarop dat verhoogde blootstelling die belangrikste faktor in ekonomiese verliese is. 'n Deel hiervan is egter ook te wyte aan klimaatsveranderings wat deur die mens veroorsaak word.<ref>Seneviratne, S.I., X. Zhang, M. Adnan, W. Badi, C. Dereczynski, A. Di Luca, S. Ghosh, I. Iskandar, J. Kossin, S. Lewis, F. Otto, I. Pinto, M. Satoh, S.M. Vicente-Serrano, M. Wehner, and B. Zhou, 2021: [[doi:10.1017/9781009157896.013|Weather and Climate Extreme Events in a Changing Climate. In Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change]] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 1513–1766, {{doi|10.1017/9781009157896.013}}</ref>{{rp|1611}}<ref name=":12">Newman, R., Noy, I. [[doi:10.1038/s41467-023-41888-1|The global costs of extreme weather that are attributable to climate change]]. ''Nat Commun'' 14, 6103 (2023). {{doi|10.1038/s41467-023-41888-1}}</ref> ===Op die omgewing=== Tydens noodgevalle soos natuurrampe en gewapende konflikte kan meer afval geproduseer word, terwyl afvalbestuur 'n laer prioriteit geniet in vergelyking met ander dienste. Bestaande afvalbestuursdienste en infrastruktuur kan ontwrig word, wat gemeenskappe met onbeheerde afval en verhoogde rommel laat. Onder dié omstandighede word menslike gesondheid en die omgewing dikwels negatief beïnvloed.<ref name="UNEP">{{Cite web |date=2021-10-21 |title=Drowning in Plastics – Marine Litter and Plastic Waste Vital Graphics |url=http://www.unep.org/resources/report/drowning-plastics-marine-litter-and-plastic-waste-vital-graphics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321122658/https://www.unep.org/resources/report/drowning-plastics-marine-litter-and-plastic-waste-vital-graphics |archive-date=2022-03-21 |access-date=2022-03-23 |publisher=UNEP – UN Environment Programme |language=en}}</ref> Natuurrampe (soos aardbewings, tsoenami’s en orkane) het die potensiaal om binne 'n kort tydperk 'n beduidende hoeveelheid afval te genereer. Afvalbestuurstelsels kan buite werking of beperk wees, wat dikwels aansienlike tyd en finansiering verg om te herstel. Die tsoenami in 2011 in [[Japan]] het byvoorbeeld enorme hoeveelhede puin veroorsaak: die Japanese departement van omgewingsake het beraam 5&nbsp;miljoen ton afval is geproduseer. 'n Deel van dié afval, meestal plastiek en skuimrubber, het teen laat 2011 aan die kuslyne van [[Kanada]] en die VSA uitgespoel. Aan die weskus van die VSA het dit die hoeveelheid rommel met ’n faktor van 10 verhoog en moontlik uitheemse [[spesie]]s daarheen vervoer. Storms veroorsaak ook baie plastiekafval. ’n Studie deur Lo et al. (2020) het ’n toename van 100% in die hoeveelheid mikroplastiek gerapporteer op strande wat in 2018 ná ’n [[tifoon]] in [[Hongkong]] ondersoek is.<ref name="UNEP" /> ’n Beduidende hoeveelheid plastiekafval kan tydens rampverligtingsoperasies geproduseer word. Ná die aardbewing van 2010 in [[Haïti]] is die afval wat deur verligtingsoperasies gegenereer is, as ’n "tweede ramp" beskryf. Die Amerikaanse weermag het berig miljoene waterbottels en voedselhouers van skuimrubber is versprei, alhoewel daar geen operasionele afvalbestuurstelsel was nie. Meer as 700&nbsp;000 plastiekseile en 100&nbsp;000 tente is benodig vir noodskuilings. Die toename in plastiekafval, gekombineer met swak wegdoeningspraktyke, het daartoe gelei dat oop dreineringskanale verstop geraak het, wat die risiko van [[siekte]]s verhoog het.<ref name="UNEP" /> Konflikte kan grootskaalse verplasings van gemeenskappe tot gevolg hê. Mense wat onder dié omstandighede leef, word dikwels van minimale afvalbestuursgeriewe voorsien. Brandputte word algemeen gebruik om gemengde afval, insluitend plastiek, te vernietig. Lugbesoedeling kan tot respiratoriese en ander siektes lei. Sahrawi-vlugtelinge woon byvoorbeeld al byna 45 jaar lank in vyf kampe naby Tindouf, [[Algerië]]. Omdat afvalinsamelingsdienste onderbefonds is en daar geen herwinningsgeriewe is nie, het plastiek die strate en omgewing van die kampe oorstroom. Daarteenoor het die Azraq-kamp in Jordanië, wat vlugtelinge uit Sirië huisves, afvalbestuurstelsels; van die 20,7&nbsp;ton afval wat per dag geproduseer word, is 15% herwinbaar.<ref name="UNEP" /> ===Op vroue en kwesbare bevolkings=== As gevolg van die sosiale, politieke en kulturele konteks van baie plekke oor die wêreld heen word vroue dikwels buitensporig deur rampe geraak.<ref name="pmid21629495">{{cite journal |last1=Nour |first1=Nawal N |date=2011 |title=Maternal Health Considerations During Disaster Relief |journal=Reviews in Obstetrics and Gynecology |volume=4 |issue=1 |pages=22–27 |pmc=3100103 |pmid=21629495}}</ref> In die [[Indiese Oseaan]]-tsoenami van 2004 het meer vroue as mans gesterf, deels omdat minder vroue kon swem.<ref name="pmid21629495" /> Tydens en ná ’n natuurramp loop vroue ’n groter risiko om deur geslagsgebaseerde geweld geraak te word en is hulle kwesbaarder vir seksuele geweld. Ontwrigte wetstoepassing en swak regulasies dra almal by tot ’n verhoogde risiko van geslagsgebaseerde geweld en seksuele aanranding.<ref name="pmid21629495" /> Benewens [[LGBT]]-mense en immigrante word vroue buitensporig geviktimiseer deur mense wat godsdiensgebaseerde sondebokke vir natuurrampe soek: Fanatiese godsdiensleiers of volgelinge kan byvoorbeeld beweer ’n [[godheid|god of gode]] is kwaad vir vroue se onafhanklike, vrydenkende gedrag, soos om "onbeskeie" aan te trek, seks te hê of aborsies te ondergaan.<ref>{{Cite news |author=Lord |first=Leighann |date=1 Oktober 2019 |title=The easiest way to respond to a natural disaster? Blame God or global warming |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/commentisfree/2015/sep/01/easiest-way-respond-natural-disaster-blame-god-global-warming |url-status=live |access-date=28 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928143012/https://www.theguardian.com/environment/commentisfree/2015/sep/01/easiest-way-respond-natural-disaster-blame-god-global-warming |archive-date=28 September 2019}}</ref> Die Hindoeparty Hindu Makkal Katchi en ander het vroue in [[Indië]] se stryd om toegang tot die Sabarimala-tempel te kry geblameer vir die vloed van Augustus 2018 in die suidelike staat Kerala wat glo deur die woedende god Ajjappan veroorsaak is.<ref>{{Cite news |date=15 Augustus 2018 |title=Kerala flood blamed on women's entry into Sabarimala by Hindu Makkal Katchi |work=The New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2018/aug/15/kerala-flood-blamed-on-womens-entry-into-sabarimala-by-hindu-makkal-katchi-1858022.html |url-status=live |access-date=28 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928144328/http://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2018/aug/15/kerala-flood-blamed-on-womens-entry-into-sabarimala-by-hindu-makkal-katchi-1858022.html |archive-date=28 September 2019}}</ref><ref>{{Cite news |author=Asmita Nandy |date=20 Augustus 2018 |title=Hate Mongers on Twitter Blamed Women, Beef, Muslims, Christians and Communism for Causing the Kerala Floods |work=The Quint |url=https://www.thequint.com/videos/kerala-floods-women-in-sabarimala-beef-muslims-christians |url-status=live |access-date=28 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928145554/https://www.thequint.com/videos/kerala-floods-women-in-sabarimala-beef-muslims-christians |archive-date=28 September 2019}}</ref> Swanger vroue is een van die groepe wat buitensporig deur natuurrampe geraak word. Onvoldoende voeding, min toegang tot skoon water, ’n gebrek aan gesondheidsorgdienste en sielkundige stres ná die ramp kan lei tot ’n beduidende toename in moederlike siektes en sterftes. Verder kan die tekort aan gesondheidsorgbronne in dié tyd selfs roetine- mediese komplikasies in noodgevalle omskep.<ref>{{Cite news |last=Meyers |first=Talya |date=23 Desember 2019 |title=Pregnant women are particularly vulnerable to disasters. |work=Direct Relief |url=https://www.directrelief.org/2019/12/pregnant-women-are-particularly-vulnerable-to-disasters/ |url-status=live |access-date=21 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001050314/https://www.directrelief.org/2019/12/pregnant-women-are-particularly-vulnerable-to-disasters/ |archive-date=1 Oktober 2020}}</ref> Toegang tot voorbehoedmiddels kan ook beperk wees.<ref name="pmid21629495" /> Onbeskermde omgang in dié tyd kan lei tot verhoogde geboortesyfers, onbeplande [[swangerskap]]pe en [[seksueel oordraagbare infeksie]]s.<ref name="pmid21629495" /><ref name="pmid21375788">{{cite journal |last1=Harville |first1=Emily |last2=Xiong |first2=Xu |last3=Buekens |first3=Pierre |date=November 2010 |title=Disasters and Perinatal Health: A Systematic Review |journal=Obstetrical & Gynecological Survey |volume=65 |issue=11 |pages=713–728 |doi=10.1097/OGX.0b013e31820eddbe |pmc=3472448 |pmid=21375788}}</ref> ===Op regerings en stemprosesse=== Rampe plaas stres op die regering se kapasiteit, aangesien die regering probeer om sowel roetine- as nooddienste uit te voer. Sommige teoretici van stemgedrag stel voor dat burgers inligting oor die regering se doeltreffendheid opdateer op grond van hulle reaksie op rampe, wat die kiesers se stemkeuse in die volgende verkiesing beïnvloed. Trouens, daar is bewyse dat regerende partye stemme kan verloor as burgers hulle beskou as verantwoordelik vir 'n swak reaksie op rampe,<ref>{{Cite book |last1=Clarke |first1=Daniel J. |url=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/32368 |title=Dull Disasters? How planning ahead will make a difference |last2=Dercon |first2=Stefan |date=2016 |publisher=Oxford University Press |hdl=20.500.12657/32368 |isbn=978-0-19-878557-6 |language=English |access-date=2021-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004224335/https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/32368 |archive-date=2021-10-04 |url-status=live}}</ref> of stemme kan wen as gevolg van waarnemings dat hulle hulle goed van hulle taak gekwyt het.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Healy |first1=Andrew |last2=Malhotra |first2=Neil |date=August 2009 |title=Myopic Voters and Natural Disaster Policy |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/abs/myopic-voters-and-natural-disaster-policy/039708A3223EC114365ADF56F1D26423 |url-status=live |journal=American Political Science Review |language=en |volume=103 |issue=3 |pages=387–406 |doi=10.1017/S0003055409990104 |issn=1537-5943 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004224325/https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/abs/myopic-voters-and-natural-disaster-policy/039708A3223EC114365ADF56F1D26423 |archive-date=2021-10-04 |access-date=2021-10-04 |s2cid=32422707}}</ref> == Vloede == [[Lêer:Flood Destruction.jpg|duimnael|240px|Vloedskade]] {{Hoofartikel|Vloed}} {{Sienook|Oorstroming}} Vloede kom voor wanneer daar 'n oormatige hoeveelheid water op land wat gewoonlik droog is, voorkom. Daar is verskeie oorsake vir vloede: Oormatige of langdurige [[reën]]val, riviere wat oorstroom, damwalle wat meegee en ys wat vinniger as gewoonlik smelt, kan alles veroorsaak dat daar 'n vloed in 'n gebied voorkom.<ref name="FloodsNG">[http://environment.nationalgeographic.com/environment/natural-disasters/floods-profile/ Floods]. ''National Geographic.'' Verkry op 31 Mei 2013.</ref> Vloede kan geleidelik opbou soos in die geval van verlengde reënval wat oorstromings veroorsaak. Dikwels is die massas water meer as wat die infraskruktuur in bewoonde gebiede kan hanteer en dan gee die dreine en pype mee wat die water moet wegvoer. Inwoners het dan gewoonlik kans om voor te berei vir die ramp wat kom.<ref name="FloodsR">[http://www.ready.gov/floods Floods]. ''Ready.gov'' 2011. Verkry op 1 Jun 2013.</ref> Ander vloede ontwikkel skielik, sonder waarskuwing en word as blitsvloede geklasifiseer. 'n Baie harde reënbui of storm, of 'n damwal wat skielik meegee kan 'n blitsvloed veroorsaak. Blitsvloede is baie gevaarlik omdat dit 'n groot massa water is wat met groot krag vloei en allerhande klippe, stompe en ander voorwerpe saamsleur terwyl dit alles in sy pad vernietig.<ref name="FloodsNG" /><ref name="FloodsR" /> Vloede op die kuslyn kan deur tsoenami’s of groot seestorms veroorsaak word wat groot golwe seewater oor die binneland laat spoel.<ref name="FloodsNG" /> (sien Tsoenami’s hieronder) == Tornado's == [[Lêer:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|duimnael|240px|Tornado]]{{Hoofartikel|Tornado}} 'n Tornado is 'n [[roteer|roterende]] lugkolom aangeheg aan 'n [[cumulonimbuswolk]], wat baie vinnig roteer en aan die aarde se oppervlak raak.<ref name="naturalDisasters">[http://www.earthtimes.org/encyclopaedia/environmental-issues/natural-disasters/ Natural Disasters]. ''The Earth Times Encyclopaedia'' 2011. Verkry op 1 Jun 2013.</ref> Tornado’s ontstaan gewoonlik uit 'n [[donderstorm]]. Hulle is baie kragtig en kan in uiterse gevalle tot so vinnig as 480&nbsp;km/uur draai en kan streke van 1,6&nbsp;km wyd en 80&nbsp;km lank verwoes.<ref>[http://www.ready.gov/tornadoes Tornadoes]. ''Ready.gov'' 2011. Verkry op 1 Jun 2013.</ref> Die [[wind]] binne tornado’s is baie sterk en kan selfs swaar voorwerpe soos voertuie, bome en dakplate in die lug opsuig. Ligte voorwerpe soos papiere kan tot 160&nbsp;km saamgewaai word.<ref>[http://www.spc.noaa.gov/faq/tornado/#Damage Tornado Damage]. ''The Online Tornado FAQ'' by Roger Edwards, SPC. Verkry op 5 Jun 2013.</ref> == Aardbewings == [[Lêer:Haiti Earthquake building damage.jpg|duimnael|240px|Aardbewingskade aan 'n gebou in Haiti]] {{Hoofartikel|Aardbewing}} {{sienook|Aarde}} Aardbewings is 'n [[geologie]]se gebeurtenis in die aardkors wat hewige skudding op die aarde se oppervlak veroorsaak. Hierdie skudding kan groot skade aanrig aan die natuur, mense en mensegemaakte strukture.<ref name="earthquakeEncyclopedia">[http://www.encyclopedia.com/topic/earthquake.aspx Earthquake]. ''World of Earth Science.'' 2003. Encyclopedia.com. Verkry op 5 Jun 2013.</ref> Die geologiese gebeurtenis behels [[Plaattektoniek|tektoniese plate]] wat teen mekaar skuur. Die aarde bestaan uit 4 hoof lae. Die buitenste laag is die [[aardkors]], dan is daar die aardmantel, die vloeibare buitekern en die soliede binnekern. Die aardkors en boonste laag van die aardmantel vorm die tektoniese plate. Die plate is los van mekaar, amper soos legkaartstukke wat die aarde se oppervlak bedek. Omdat die plate los van mekaar is, beweeg hulle afsonderlik rond en wanneer die plate se growwe kante teen mekaar skuur, kan dit gebeur dat 'n kant aan 'n ander plaat vashak. Die sy van die plaat wat vashak sit dan vas terwyl die res van die plaat aanhou beweeg wat veroorsaak dat spanning ([[energie]]) opbou. Uiteindelik skuif die sy wat vasgehak het verby die ander plaat en al die energie wat opgebou het word dan vrygestel in die vorm van [[seismiese golwe]] wat dan die aardoppervlak laat skud.<ref>[http://earthquake.usgs.gov/learn/kids/eqscience.php The Science of Earthquakes]. ''Earthquake Hazards Program – USGS.'' 2009. Verkry op 1 Jun 2013.</ref> 'n Aardbewing op die kuslyn kan [[tsoenami|tsoenami’s]] veroorsaak.<ref>[http://earthquake.usgs.gov/learn/facts.php Cool Earthquake Facts]. ''Earthquake Hazards Program – USGS'' 2009. Verkry op 1 Jun 2013.</ref><ref name="naturalDisasters" />(sien ook tsoenami’s hieronder) Aardbewings kan ook gepaard gaan met vulkaniese uitbarstings.<ref name="earthquakeEncyclopedia" /> (sien vulkaniese uitbarstings hieronder) == Vulkaniese uitbarstings == [[Lêer:30424305-045 large.JPG|duimnael|200px|'n Vulkaan]] {{Hoofartikel|Vulkaan}} 'n Vulkaan is 'n opening in die aarde se oppervlak waardeur [[magma]], gasse en ander ondergrondse puin uitbars.<ref>[http://environment.nationalgeographic.com/environment/natural-disasters/volcano-profile/ Volcanoes]. ''National Geographic.'' 2010. Verkry op 31 Mei 2013.</ref> 'n Uitbarsting vind plaas wanneer die druk van die gasse in die magma te hoog word en dan veroorsaak dat die magma uitbars.<ref name="volcanoR">[http://www.ready.gov/volcanoes Volcanoes]. ''Ready.gov'' 2011. Verkry op 3 Jun 2013.</ref> Vulkane is gewoonlik [[berg]]agtige strukture, omdat die magma wat uitbars om die opening verhard. Uitbarstings kan groot verwoesting saai, en selfs hele nedersettings bedek in lava wat dan verhard.<ref name="volcanoR" /> Vloeiende lawa wat uitgebars het kan so warm as 1250°C word en dus alles waaroor dit vloei verbrand en vernietig.<ref name="volcanoR" /> Stukke rots, as en gevaarlike gasse bars ook uit. Die vlieënde stukke rots kan geboue verwoes en mense doodmaak. Die gasse wat vrygestel word is skadelik vir mense en diere se longe. Mense wat [[versmoor]] as gevolg van hoë [[Konsentrasie (chemie)|konsentrasies]] van skadelike gasse in die lug is die mees algemene oorsaak van dood na afloop van 'n vulkaniese uitbarsting.<ref name="naturalDisasters" /> Na die uitbarsting hang die as in die lug en val af aarde toe, om 'n kombers van as te vorm. Hierdie as is baie dig en kan plante, diere en mense versmoor. == Droogtes == [[Lêer:Clay cracked.jpg|duimnael|240px|Uitgedroogde grond]] Daar is 'n droogte in 'n gebied wanneer dit besonder droog is (minder as gewoonlik reën) vir 'n buitengewone lang tydperk. Lae reënval is nie dieselfde as droogte nie. Daar is net 'n droogte wanneer dit nóg minder reën as gewoonlik, hoe laag die gewone reënval ookal is, sodat daar nie genoeg water is om aan die normale [[verbruiker]]sbehoefte te voldoen nie.<ref>[http://www.bom.gov.au/climate/drought/livedrought.shtml Living with Drought] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070218192510/http://www.bom.gov.au/climate/drought/livedrought.shtml |date=18 Februarie 2007 }}. ''Bureau of Meteorology.'' Verkry op 4 Jun 2013.</ref> Droogtes veroorsaak direkte skade soos boere se oeste wat uitdroog en doodgaan, maar ook indirekte skade soos die [[ekonomie]] wat lei. (As die boere byvoorbeeld nie hulle oeste kan verkoop nie, maak hulle nie wins nie ek kan dan ook nie ander handelaars ondersteun deur aankope te maak nie, dus maak die handelaars ook nie wins nie.)<ref>[http://drought.unl.edu/DroughtforKids/HowDoesDroughtAffectOurLives.aspx How Does Drought Affect Our Lives?]. 2011. Verkry op 4 Jun 2013.</ref> Die skade (direk of indirek) kan die ekonomie, die omgewing en die sosiale welstand van mense affekteer.<ref>[http://drought.unl.edu/DroughtforKids/HowDoesDroughtAffectOurLives/TypesofDroughtImpacts.aspx Types of Drought Impacts]. ''National Drought Mitigation Center.'' 2011. Verkry op 4 Jun 2013.</ref> == Tsoenami's == [[Lêer:2004 Indonesia Tsunami Complete.gif|duimnael|240px|'n Animasie van die 2004-tsoenami.]] {{Hoofartikel|Tsoenami}} 'n Tsoenami is 'n reeks baie lang [[seegolf|golwe]] in die see wat groot verwoesting saai wanneer dit die land tref en oorstroom. Meestal word 'n tsoenami deur 'n aardbewing veroorsaak, maar kan ook as gevolg van grondverskuiwings onder [[seevlak]], of vulkaniese uitbarstings onder seevlak ontwikkel.<ref name="tsoenamiGolwe">[http://itic.ioc-unesco.org/images/stories/awareness_and_education/great_waves/great_waves_en_small.pdf Tsunami, The Great Waves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140423231200/http://itic.ioc-unesco.org/images/stories/awareness_and_education/great_waves/great_waves_en_small.pdf |date=23 April 2014 }}. ''UNESCO International Tsunami Information Center.'' Verkry op 3 Jun 2013.</ref> Tsoenami-golwe is verder as uit mekaar versprei as gewone see golwe. In die diepsee is die tsoenami golwe dikwels verder as 100&nbsp;km uit mekaar versprei en daar kan tussen 10 minute en 'n uur verbygaan voor die volgende golf. Die golwe is klein in die diepsee, maar beweeg baie vinnig. Wanneer die tsoenami golwe dan die vlak see bereik, beweeg hulle stadiger en hoop die golwe op om 'n reuse muur van water te vorm van 10&nbsp;m of hoër.<ref name="tsoenamiGolwe" /> Hierdie reuse, kragtige golwe spoel dan oor die binneland en saai groot verwoesting. Die kragtige golwe beweeg baie vinniger as wat 'n mens kan hardloop en kan voorwerpe soos rotse, en selfs bote honderde meters in die binneland in meesleur, geboue vernietig en mense doodmaak. Tsoenami’s kan 'n paar ure na die eerste golf nogsteeds gevaar inhou met na-golwe.<ref name="tsoenamiGolwe" /> == Veldbrande == [[Lêer:High Park Wildfire Arapaho and Roosevelt National Forests June 10, 2012.jpg|duimnael|240px|Veldbrand]] Veldbrande is onbeheersde [[Vuur|vure]] wat in die natuur brand en groot verwoesting saai. Daar is drie vereistes vir 'n veldbrand om te ontstaan: [[Brandstof]], [[suurstof]] en 'n bron van hitte. Enige materiaal wat vlambaar is kan dien as brandstof. Gras, bome, bosse en selfs huise kan brandstof vir 'n veldbrand wees. Die bron van hitte steek die vuur aan die brand. [[Weerlig]], kampvure, sigarette, warm wind, en selfs die son kan die bron van hitte wees.<ref name="wildFires">[http://environment.nationalgeographic.com/environment/natural-disasters/wildfires/ Wildfires]. ''National Geographic.'' 2010. Verkry op 4 Jun 2013.</ref> Droë weer en droogtes kan velde en groen plantegroei omskep in die ideale brandstof vir veldbrande. Die wind vererger ook veldbrande deur die vlamme vinnig te versprei.<ref name="wildFires" /> Vier uit vyf veldbrande word deur mense gestig,<ref name="wildFires" /> daarom is veldbrand bewustheid baie belangrik. Veldbrande versprei baie vinnig en kan tot so vinnig as 23&nbsp;km/uur beweeg, wat dit moeilik maak om te beheer en te blus. Sommige veldbrande kan vir weke aanmekaar brand as mense dit nie onder beheer kry nie en sal aanhou brand tot een van die drie vereistes nie meer beskikbaar is nie.<ref name="wildFires" /> == Haelstorms == [[Lêer:Hailstorm in San Jose, California (13153912).jpg|duimnael|240px|Haelstorm]] {{Hoofartikel|Hael}} Haelstorms is weerstorms wat haelkorrels laat neerslaan.<ref>[http://glossary.ametsoc.org/wiki/Hailstorm Hailstorm]. ''AMS Glossary.'' 2013. Verkry op 4 Jun 2013.</ref> Die haelkorrels is balle wat uit [[ys]] bestaan en kan so klein soos 'n ertjie (5&nbsp;mm) of so groot soos 'n pomelo (15&nbsp;cm) in deursnee wees.<ref>[http://glossary.ametsoc.org/wiki/Hailstone Hailstone]. ''AMS Glossary.'' 2013. Verkry op 4 Jun 2013.</ref> Reëndruppels in die lug vries, en trek dan ander reëndruppels aan wat dan ook aan die gevriesde druppel vasvries en so word die haelkorrel al hoe groter.<ref>[http://www.aviationweather.ws/063_Hazards.php Hazards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100325022814/http://www.aviationweather.ws/063_Hazards.php |date=25 Maart 2010 }}. ''Aviation Weather.'' 2007. Verkry op 4 Jun 2013.</ref> Haelstorms kan groot skade aanrig aan landboubedrywighede, geboue, voertuie, en mense.<ref>Doesken, Nolan J. "Hail, hail, hail! The summertime hazard of eastern Colorado." ''Colorado Climate Publication''. Volume 17, Number 7. April 1994. Besoek op 4 Junie 2013.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Natuur]] [[Kategorie:Natuurrampe| ]] 754teyy025pfvrwb43bilconhf7i4bj 0 41211 2965643 2965125 2026-09-07T18:02:24Z Aliwal2012 39067 /* 2020 – hede */ 2965643 wikitext text/x-wiki [[Lêer:New logo of Scuderia Ferrari, Marlboro subliminal advertising (cropped).jpg|duimnael|regs|200px|Logo van Scuderia Ferrari]] '''Scuderia Ferrari''' is die naam vir die Gestione Sportiva, die afdeling van die [[Ferrari]] motormaatskappy wat by [[motorsport]] betrokke is. Die renspan het in verskeie klasse van motorsport deelgeneem sedert sy stigting in [[1929]]. Die span neem tans slegs in [[Formule Een]] onder die naam "Scuderia Ferrari" deel. Die Scuderia en Ferrari Corse Clienti hanteer ook die wedrenaktiwiteite van talle Ferrarikliënte en privaatspanne in ander kategorieë van motorsport. Scuderia Ferrari is statisties die mees suksesvolle F1-span in die geskiedenis, met 'n rekord van 15 bestuurderskampioenskappe en 16 vervaardigerskampioenskappe gewen. Deur sedert 1948 deel te neem is dit ook die oudste oorlewende span. Ferrari is ook een van die mees gewilde spanne in motorsport met 'n groot aantal ondersteuners, bekend as ''tifosi''. Ferrari was vele kere die Formule Een- vervaardigerskampioen. Die span se bestuurders is tans [[Lewis Hamilton]] en [[Charles Leclerc]], en hul toetsbestuurders is [[Antonio Giovinazzi]] en Callum Ilott. [[Michael Schumacher]] was voorheen ook 'n tegniese adviseur vir die span en was aangewese as 'n tydelike bestuurder terwyl [[Felipe Massa]] herstel het van 'n besering, maar Schumacher het later geweier om te bestuur as gevolg van bekommernis met betrekking tot 'n nekbesering wat hy tydens 'n motorfietsongeluk opgedoen het. Ferrari het 'n plek aan [[Giancarlo Fisichella]] gegee na sy goeie vertoning in die [[2009 Belgiese Grand Prix]] met 'n 2de plek vir die [[Force India|Force India F1-span]]. Hy het die laaste vyf renne van die [[2009 Formule Een-seisoen|2009-seisoen]] vir Ferrari gejaag. [[Beeld:Alfa-Romeo-2900-Scuderia-Ferrari-maroon-fa-lr.jpg|duimnael|260px|links|Alfa Romeo 8C 2900 Scuderia Ferrari]] == Hoofkantoor == Die Scuderia Ferrarispan is gebaseer in [[Maranello]], [[Italië]], reg oorkant Ferrari se motorfabriek. Die span besit en bedryf 'n toetsbaan op dieselfde plek ({{coord|44.533124|10.863097|type:landmark}}), die Fioranobaan, gebou in 1972, wat vir ren- en padmotortoetse gebruik word. == Formule 1-renuitslae == [[Beeld:Sebastian Vettel 2017 Malaysia FP2.jpg|duimnael|360px|regs|Sebastian Vettel bestuur die Ferrari SF70H tydens die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix in 2017]]. Hy het vierde geëindig in die wedren.]] {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} === 1990 – 1999 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Jaar ! Onderstel<br/>en bande ! Enjin !width="150px"| Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! Punte ! Plek |- ! rowspan="3"| [[1990 Formule Een-seisoen|1990]] | rowspan="3"| [[Ferrari]] 641<br/>{{Goodyear}} | rowspan="3"| 036 3.5 [[V12-enjin|V12]] | | [[1990 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[1990 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1990 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1990 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1990 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1990 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1990 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1990 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1990 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1990 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1990 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1990 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1990 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1990 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1990 Australiese Grand Prix|AUS]] | !rowspan="3" style="background-color:#DFDFDF"| 110 !rowspan="3" style="background-color:#DFDFDF"| {{silwer}} |- | align="left" | {{flagicon|GBR}} [[Nigel Mansell]] | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#DFFFDF" | 4 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#DFDFDF" | 2 | style="background-color:#CFCFFF" | 18 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#CFCFFF" | 17 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#DFFFDF" | 4 | style="background-color:#FFFFBF" | 1 | style="background-color:#DFDFDF" | 2 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#DFDFDF" | 2 | |- |align="left"| {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 5 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#FFDF9F"| 3 | |- ! rowspan="4"| [[1991 Formule Een-seisoen|1991]] | rowspan="4"| [[Ferrari]] 642<br />643<br/>{{Goodyear}} | rowspan="4"| 037 3.5 [[V12-enjin|V12]] | | [[1991 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[1991 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1991 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1991 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1991 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1991 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1991 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1991 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1991 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1991 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1991 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1991 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1991 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1991 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1991 Australiese Grand Prix|AUS]] | !rowspan="4" style="background-color:#FFDF9F"| 55.5 !rowspan="4" style="background-color:#FFDF9F"| {{brons}} |- | align="left" | {{flagicon|FRA}} [[Jean Alesi]] | style="background-color:#CFCFFF" | 12 | style="background-color:#DFFFDF" | 6 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#DFFFDF" | 4 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#DFFFDF" | 5 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#DFFFDF" | 4 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | |- |align="left"| {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:white"|DNS |style="background-color:#DFFFDF"| 5 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 | | |- |align="left"| {{flagicon|ITA}} Gianni Morbidelli | | | | | | | | | | | | | | | |style="background-color:#DFFFDF"| 6^‡ | |- ! rowspan="4"| [[1992 Formule Een-seisoen|1992]] | rowspan="4"| [[Ferrari]] F92A<br />F92AT<br/>{{Goodyear}} | rowspan="4"| 038 3.5 [[V12-enjin|V12]] | | [[1992 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1992 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1992 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1992 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1992 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1992 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1992 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1992 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1992 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1992 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1992 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1992 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1992 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1992 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1992 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1992 Australiese Grand Prix|AUS]] | !rowspan="4"| 21 !rowspan="4"| 4de |- |align="left"| {{flagicon|FRA}} [[Jean Alesi]] |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 5 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 5 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 | |- |align="left"| {{flagicon|ITA}} Ivan Capelli |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 5 |style="background-color:#CFCFFF"| 10 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#CFCFFF"| 9 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 6 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret | | | |- |align="left"| {{flagicon|ITA}} Nicola Larini | | | | | | | | | | | | | | |style="background-color:#CFCFFF"| 12 |style="background-color:#CFCFFF"| 11 | |- ! rowspan="3"| [[1993 Formule Een-seisoen|1993]] | rowspan="3"| [[Ferrari]] F93A<br/>{{Goodyear}} | rowspan="3"| 041 3.5 [[V12-enjin|V12]] | | [[1993 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1993 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1993 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1993 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1993 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1993 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1993 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1993 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1993 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1993 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1993 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1993 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1993 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1993 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1993 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1993 Australiese Grand Prix|AUS]] | !rowspan="3"| 28 !rowspan="3"| 4de |- |align="left"| {{flagicon|FRA}} [[Jean Alesi]] |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#CFCFFF"| 8 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#CFCFFF"| 9 |style="background-color:#CFCFFF"| 7 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 4 | |- |align="left"| {{flagicon|AUT}} [[Gerhard Berger]] |style="background-color:#DFFFDF"| 6 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 6 |style="background-color:#CFCFFF"| 14 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#CFCFFF"| 14 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 6 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#CFCFFF"| 10 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 5 | |- ! rowspan="4"| [[1994 Formule Een-seisoen|1994]] | rowspan="4"| [[Ferrari]] 412 T1<br/>{{Goodyear}} | rowspan="4"| 041 3.5 <br />043 3.5 [[V12-enjin|V12]] | | [[1994 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1994 Pasifiese Grand Prix|PAS]] | [[1994 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1994 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1994 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1994 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1994 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1994 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1994 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1994 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1994 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1994 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1994 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1994 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1994 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1994 Australiese Grand Prix|AUS]] | !rowspan="4" style="background-color:#FFDF9F"| 71 !rowspan="4" style="background-color:#FFDF9F"| {{brons}} |- |align="left"| {{flagicon|FRA}} [[Jean Alesi]] |style="background-color:#FFDF9F"| 3 | | |style="background-color:#DFFFDF"| 5 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#CFCFFF"| 10 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#DFFFDF"| 6 | |- |align="left"| {{flagicon|ITA}} Nicola Larini | |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFDFDF"| 2 | | | | | | | | | | | | | | |- |align="left"| {{flagicon|AUT}} [[Gerhard Berger]] |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#CFCFFF"| 12 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 5 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFDFDF"| 2 | |- ! rowspan="3"| [[1995 Formule Een-seisoen|1995]] | rowspan="3"| [[Ferrari]] 412 T2<br/>{{Goodyear}} | rowspan="3"| 044/1 3.0 [[V12-enjin|V12]] | | [[1995 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1995 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1995 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1995 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1995 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1995 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1995 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1995 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1995 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1995 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1995 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1995 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1995 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1995 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1995 Pasifiese Grand Prix|PAS]] | [[1995 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1995 Australiese Grand Prix|AUS]] !rowspan="3" style="background-color:#FFDF9F"| 73 !rowspan="3" style="background-color:#FFDF9F"| {{brons}} |- |align="left"| {{flagicon|FRA}} [[Jean Alesi]] |style="background-color:#DFFFDF" align="center"| 5 |style="background-color:#DFDFDF" align="center"| 2 |style="background-color:#DFDFDF" align="center"| 2 |style="background-color:#EFCFFF" align="center"| Ret |style="background-color:#EFCFFF" align="center"| Ret |style="background-color:#FFFFBF" align="center"| 1 |style="background-color:#DFFFDF" align="center"| 5 |style="background-color:#DFDFDF" align="center"| 2 |style="background-color:#EFCFFF" align="center"| Ret |style="background-color:#EFCFFF" align="center"| Ret |style="background-color:#EFCFFF" align="center"| Ret |style="background-color:#EFCFFF" align="center"| Ret |style="background-color:#DFFFDF" align="center"| 5 |style="background-color:#DFDFDF" align="center"| 2 |style="background-color:#DFFFDF" align="center"| 5 |style="background-color:#EFCFFF" align="center"| Ret |style="background-color:#EFCFFF" align="center"| Ret |- |align="left"| {{flagicon|AUT}} [[Gerhard Berger]] |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#DFFFDF"| 6 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#CFCFFF"| 11 |style="background-color:#CFCFFF"| 12 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |- ! rowspan="3"| [[1996 Formule Een-seisoen|1996]] | rowspan="3"| [[Ferrari]] F310<br/>{{Goodyear}} | rowspan="3"| 046 3.0 [[V-enjin|V10]] | | [[1996 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[1996 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1996 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1996 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1996 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1996 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1996 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1996 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1996 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1996 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1996 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1996 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1996 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1996 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1996 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1996 Japannese Grand Prix|JPN]] | !rowspan="3" style="background-color:#DFDFDF"| 70 !rowspan="3" style="background-color:#DFDFDF"| {{silwer}} |- | align="left" | {{flagicon|GBR}} [[Eddie Irvine]] | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#CFCFFF" | 7 | style="background-color:#DFFFDF" | 5 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#DFFFDF" | 4 | style="background-color:#CFCFFF" | 7^† | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#DFFFDF" | 5 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | |- |align="left"|{{flagicon|GER}} [[Michael Schumacher]] |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:white"| DNS |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#CFCFFF"| 9^† |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 | |- ! rowspan="3"| [[1997 Formule Een-seisoen|1997]] | rowspan="3"| [[Ferrari]] F310B<br/>{{Goodyear}} | rowspan="3"| 046/2 3.0 [[V-enjin|V10]] | | [[1997 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[1997 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1997 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1997 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1997 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1997 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1997 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1997 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1997 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1997 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1997 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1997 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1997 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1997 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1997 Luxemburgse Grand Prix|LUX]] | [[1997 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1997 Europese Grand Prix|EUR]] !style="background-color:#DFDFDF" rowspan="3"| 102 !style="background-color:#DFDFDF" rowspan="3"| {{silwer}} |- | align="left" | {{flagicon|GBR}} [[Eddie Irvine]] | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#CFCFFF" | 16 | style="background-color:#DFDFDF" | 2 | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#CFCFFF" | 12 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#CFCFFF" | 9^† | style="background-color:#CFCFFF" | 10^† | style="background-color:#CFCFFF" | 8 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#DFFFDF" | 5 |- |align="left"| {{flagicon|GER}} [[Michael Schumacher]] |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#DFFFDF"| 5 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#DFFFDF"| 6 |style="background-color:#DFFFDF"| 6 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |- ! rowspan="3"| [[1998 Formule Een-seisoen|1998]] | rowspan="3"| [[Ferrari]] F300<br/>{{Goodyear}} | rowspan="3"| 047 3.0 [[V-enjin|V10]] | | [[1998 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[1998 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1998 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1998 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1998 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1998 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1998 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1998 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1998 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1998 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1998 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1998 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1998 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1998 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1998 Luxemburgse Grand Prix|LUX]] | [[1998 Japannese Grand Prix|JPN]] | !rowspan="3" style="background-color:#DFDFDF"| 133 !rowspan="3" style="background-color:#DFDFDF"| {{silwer}} |- | align="left" | {{flagicon|GBR}} [[Eddie Irvine]] | style="background-color:#DFFFDF" | 4 | style="background-color:#CFCFFF" | 8 | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#DFDFDF" | 2 | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#DFFFDF" | 4 | style="background-color:#CFCFFF" | 8 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#DFDFDF" | 2 | style="background-color:#DFFFDF" | 4 | style="background-color:#DFDFDF" | 2 | |- |align="left"|{{flagicon|GER}} [[Michael Schumacher]] |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#ffdf9f"| 3 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#CFCFFF"| 10 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#DFFFDF"| 5 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret | |- ! rowspan="4"| [[1999 Formule Een-seisoen|1999]] | rowspan="4"| [[Ferrari]] F399<br/>{{Bridgestone}} | rowspan="4"| 048 3.0 [[V-enjin|V10]] | | [[1999 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[1999 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1999 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1999 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1999 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1999 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1999 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1999 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1999 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1999 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1999 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1999 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1999 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1999 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1999 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[1999 Japannese Grand Prix|JPN]] | !rowspan="4" style="background-color:#FFFFBF"| 128 !rowspan="4" style="background-color:#FFFFBF"| '''{{Goud}}''' |- | align="left" | {{flagicon|GBR}} [[Eddie Irvine]] | style="background-color:#FFFFBF" | 1 | style="background-color:#DFFFDF" | 5 | style="background-color:#EFCFFF" | Ret | style="background-color:#DFDFDF" | 2 | style="background-color:#DFFFDF" | 4 | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#DFFFDF" | 6 | style="background-color:#DFDFDF" | 2 | style="background-color:#FFFFBF" | 1 | style="background-color:#FFFFBF" | 1 | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | style="background-color:#DFFFDF" | 4 | style="background-color:#DFFFDF" | 6 | style="background-color:#CFCFFF" | 7 | style="background-color:#FFFFBF" | 1 | style="background-color:#FFDF9F" | 3 | |- |align="left"|{{flagicon|GER}} [[Michael Schumacher]] |style="background-color:#CFCFFF"| 1 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret |style="background-color:#DFFFDF"| 5 |style="background-color:#FFFFFF"| DNS | | | | | | |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 | |- |align="left"| {{flagicon|FIN}} [[Mika Salo]] | | | | | | | | |style="background-color:#CFCFFF"| 9 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#CFCFFF"| 12 |style="background-color:#CFCFFF"| 7 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#EFCFFF"| Ret | | | |- |} === 2000 – 2009 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- ! Jaar ! Onderstel<br/>en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2000 Formule Een-seisoen|2000]] | rowspan="3"| [[Ferrari]] F1-2000<br/>{{Bridgestone}} | rowspan="3"| Ferrari<br />049 3.0 V10 | | [[2000 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2000 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2000 San Marino Grand Prix|SAN]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2000 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2000 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2000 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2000 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2000 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2000 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2000 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2000 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2000 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2000 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2000 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2000 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2000 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2000 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | | | rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"|'''170''' | rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"|'''{{Goud}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Michael Schumacher]] |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} | | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2001 Formule Een-seisoen|2001]] | rowspan="3"| [[Ferrari]] F2001<br/>{{Bridgestone}} | rowspan="3"| Ferrari<br />050 3.0 V10 | | [[2001 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2001 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2001 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2001 San Marino Grand Prix|SAN]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2001 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2001 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2001 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2001 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2001 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2001 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2001 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2001 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2001 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2001 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2001 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2001 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2001 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | | | rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"|'''179''' | rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"|'''{{Goud}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Michael Schumacher]] |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} | | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#EFCFFF"| DNF |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#EFCFFF"| DNF |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#EFCFFF"| DNF |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2002 Formule Een-seisoen|2002]] | rowspan="3"| [[Ferrari]] F2001<br/>en F2002<br/>{{Bridgestone}} | rowspan="3"| Ferrari<br />050 3.0 V10<br />051 3.0 V10 | | [[2002 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2002 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2002 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2002 San Marino Grand Prix|SAN]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2002 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2002 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2002 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2002 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2002 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2002 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2002 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2002 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2002 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2002 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2002 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2002 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2002 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | | | rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"|'''221''' | rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"|'''{{Goud}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Michael Schumacher]] |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} || <small>DNS</small> |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#DFFFDF"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} || <small>DNS</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2003 Formule Een-seisoen|2003]] | rowspan="3"| [[Ferrari]] F2002<br/>Ferrari F2003-GA<br/>{{Bridgestone}} | rowspan="3"| [[Ferrari]]<br />051 3.0 V10<br />052 3.0 V10 | | [[2003 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2003 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2003 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2003 San Marino Grand Prix|SAN]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2003 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2003 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2003 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2003 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2003 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2003 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2003 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2003 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2003 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2003 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2003 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2003 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | | | |rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"|'''158''' |rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"|'''{{Goud}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Michael Schumacher]] |bgcolor="#DFFFDF"| 4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#DFFFDF"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFFFDF"| 8 | | | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2004 Formule Een-seisoen|2004]] | rowspan="3"| [[Ferrari]] F2004<br/>{{Bridgestone}} | rowspan="3"| [[Ferrari]]<br />053 3.0 V10 | | [[2004 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2004 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2004 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2004 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2004 San Marino Grand Prix|SAN]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2004 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2004 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2004 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2004 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2004 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2004 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2004 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2004 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2004 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2004 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2004 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} | [[2004 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2004 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | |rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"|'''262''' |rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"|'''{{Goud}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Michael Schumacher]] |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#CFCFFF"| 12{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#DFFFDF"| 7 | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition}} | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2005 Formule Een-seisoen|2005]] | rowspan="3"| [[Ferrari]] F2004M<br />en F2005<br/>{{Bridgestone}} | rowspan="3"| [[Ferrari]]<br />053 3.0 V10 | | [[2005 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2005 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2005 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{BH-VLAG}} | [[2005 San Marino Grand Prix|SMR]] <br /> {{vlagikoon|SMR}} | [[2005 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2005 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2005 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{EU-VLAG}} | [[2005 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2005 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{US-VLAG}} | [[2005 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2005 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2005 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{DE-VLAG}} | [[2005 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{HU-VLAG}} | [[2005 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{TR-VLAG}} | [[2005 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2005 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{BE-VLAG}} | [[2005 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{BR-VLAG}} | [[2005 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{JP-VLAG}} | [[2005 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} |rowspan="3" bgcolor="#FFDF9F"|'''100''' |rowspan="3" bgcolor="#FFDF9F"|'''{{brons}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Michael Schumacher]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#EFCFFF"| DNF |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#EFCFFF"| DNF |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] |rowspan="3"| [[Ferrari]] 248 F1<br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Ferrari]]<br />056 2.4 [[V8-enjin|V8]] | | [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{BH-VLAG}} | [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]] <br /> {{vlagikoon|SMR}} | [[2006 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{EU-VLAG}} | [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2006 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2006 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2006 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{US-VLAG}} | [[2006 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2006 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{DE-VLAG}} | [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{HU-VLAG}} | [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{TR-VLAG}} | [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{JP-VLAG}} | [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{BR-VLAG}} | |rowspan="3" bgcolor="#DFDFDF"| '''201''' |rowspan="3" bgcolor="#DFDFDF"| '''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Michael Schumacher]] |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFFFDF"| 5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Felipe Massa]] |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFFFDF"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] |rowspan="3"| [[Ferrari]] F2007<br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Ferrari]]<br />056 2.4 [[V8-enjin|V8]] | | [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{BH-VLAG}} | [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2007 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2007 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2007 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2007 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2007 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | | |rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"|'''204''' |rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"|'''{{Goud}}''' |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Felipe Massa]] |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#000000"| <span style="color:white;"><small>DSQ</small></span> |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} | | |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2008 Formule Een-seisoen|2008]] |rowspan="3"| [[Ferrari]] F2008<br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Ferrari]]<br />056 2.4 [[V8-enjin|V8]] | | [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{BH-VLAG}} | [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{TR-VLAG}} | [[2008 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2008 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2008 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{DE-VLAG}} | [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{HU-VLAG}} | [[2008 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{EU-VLAG}} | [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{BE-VLAG}} | [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{SG-VLAG}} | [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{JP-VLAG}} | [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{BR-VLAG}} | |rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"| '''172''' |rowspan="3" bgcolor="#FFFFBF"| '''{{Goud}}''' |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#CFCFFF"| 9{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#DFFFDF"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 18{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#CFCFFF"| 9{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#CFCFFF"| 15{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Felipe Massa]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#CFCFFF"| 13{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#DFFFDF"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="5"| [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] |rowspan="5"| [[Ferrari]] F60<br />{{Bridgestone}} |rowspan="5"| [[Ferrari]]<br />056 2.4 [[V8-enjin|V8]] | | [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /> {{vlagikoon|CHN}} | [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | !style="background-color:#efefef" rowspan="5"| 70 !style="background-color:#efefef" rowspan="5"| 4 |- |align="left"| {{vlagikoon|BRA}} [[Felipe Massa]] |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#CFCFFF"| 12 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#CFCFFF"| 14 |style="background-color:#DFFFDF"| 6 |style="background-color:#DFFFDF"| ''4'' |style="background-color:#DFFFDF"| 6 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#FFFFFF"| DNS | | | | | | | | | |- |align="left"| {{vlagikoon|ITA}} Luca Badoer | | | | | | | | | | |style="background-color:#CFCFFF"| 17 |style="background-color:#CFCFFF"| 14 | | | | | | | |- |align="left"| {{vlagikoon|ITA}} [[Giancarlo Fisichella|G. Fisichella]] | | | | | | | | | | | | |style="background-color:#CFCFFF"| 9 |style="background-color:#cfcfff"| 13 |style="background-color:#cfcfff"| 12 |style="background-color:#cfcfff"| 10 |style="background-color:#cfcfff"| 16 | | |- |align="left"| {{nowrap|{{vlagikoon|Finland}} [[Kimi Räikkönen]]}} |style="background-color:#cfcfff"| 15 |style="background-color:#CFCFFF"| 14 |style="background-color:#CFCFFF"| 10 |style="background-color:#DFFFDF"| 6 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#CFCFFF"| 9 |style="background-color:#DFFFDF"| 8 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#FFFFBF"| 1 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#cfcfff"| 10 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#DFFFDF"| 6 |style="background-color:#cfcfff"| 12 | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Punte ! Plek |} === 2010 – 2019 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] |rowspan="3"| F10<br /><br />{{Bridgestone}} |rowspan="3"| 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] | | [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2010 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2010 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2010 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br /> {{vlagikoon|KOR}} | [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | !style="background-color:#FFDF9F" rowspan="3"| 396 !style="background-color:#FFDF9F" rowspan="3"| {{brons}} |- |align="left"| {{vlagikoon|BRA}} [[Felipe Massa]] |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#DFFFDF"| 7 |style="background-color:#DFFFDF"| 9 |style="background-color:#DFFFDF"| 6 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#DFFFDF"| 7 |style="background-color:#cfcfff"| 15 |style="background-color:#cfcfff"| 11 |style="background-color:#cfcfff"| 15 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#DFFFDF"| 4 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#DFFFDF"| 8 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#cfcfff"| 15 |style="background-color:#DFFFDF"| 10 | | |- |align="left"| {{nowrap|{{vlagikoon|ESP}} [[Fernando Alonso]]}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 14{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#FFfFbF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] |rowspan="3"| 150°<br />Italia<br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] | | [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2011 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2011 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2011 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br /> {{vlagikoon|KOR}} | [[2011 Indiese Grand Prix|IND]] <br /> {{vlagikoon|IND}} | [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | | !rowspan="3" style="background-color:#FFDF9F"| 375 !rowspan="3" style="background-color:#FFDF9F"| {{brons}} |- |align="left"| {{vlagikoon|ESP}} [[Fernando Alonso]] |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 7 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#FFfFbF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#ffdf9f"| 3 |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#ffdf9f"| 3 |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#ffdf9f"| 3 |style="background-color:#dfdfdf"| 2 |style="background-color:#dfffdf"| 4 | | |- |align="left"| {{vlagikoon|BRA}} [[Felipe Massa]] |style="background-color:#dfffdf"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#cfcfff"| 11 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#dfffdf"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background-color:#dfffdf"| 8 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 9 |style="background-color:#dfffdf"| 7 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#dfffdf"| 5 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2012 Formule Een-seisoen|2012]] |rowspan="3"| F2012<br /><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] || | [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2012 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2012 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2012 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br /> {{vlagikoon|KOR}} | [[2012 Indiese Grand Prix|IND]] <br /> {{vlagikoon|IND}} | [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | !style="background-color:#DFDFDF" rowspan="3"| 400 !style="background-color:#DFDFDF" rowspan="3"| {{silwer}} |- |align="left"| {{vlagikoon|ESP}} [[Fernando Alonso]] |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#FFfFbF"| 1 |style="background-color:#dfffdf"| 9 |style="background-color:#dfffdf"| 7 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#FFfFbF"| 1 |style="background-color:#DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |style="background-color:#FFfFbF"| 1{{Pictogram poleposition}} |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |- |align="left"| {{vlagikoon|BRA}} [[Felipe Massa]] |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#CFCFFF"| 15 |style="background-color:#CFCFFF"| 13 |style="background-color:#dfffdf"| 9 |style="background-color:#CFCFFF"| 15 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 10 |style="background-color:#CFCFFF"| 16 |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#CFCFFF"| 12 |style="background-color:#dfffdf"| 9 |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#dfffdf"| 8 |style="background-color:#DFDFDF"| 2 |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 7 |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#FFDF9F"| 3 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2013 Formule Een-seisoen|2013]] |rowspan="3"| F138<br /><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] | | [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2013 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2013 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br /> {{vlagikoon|KOR}} | [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2013 Indiese Grand Prix|IND]] <br /> {{vlagikoon|IND}} | [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | | !rowspan="3" style="background-color:#ffdf9f"| 354 !rowspan="3" style="background-color:#ffdf9f"| {{brons}} |- |align="left"| {{vlagikoon|ESP}} [[Fernando Alonso]] |style="background-color:#dfdfdf"| 2 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#FFfFbF"| 1 |style="background-color:#dfffdf"| 8 |style="background-color:#FFfFbF"| 1 |style="background-color:#dfffdf"| 7 |style="background-color:#dfdfdf"| 2 |style="background-color:#ffdf9f"| 3 |style="background-color:#dfffdf"| 4 {{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#dfdfdf"| 2 |style="background-color:#dfdfdf"| 2 |style="background-color:#dfdfdf"| 2 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#cfcfff"| 11 |style="background-color:#dfffdf"| 5 {{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#ffdf9f"| 3 | | |- |align="left"| {{vlagikoon|BRA}} [[Felipe Massa]] |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#cfcfff"| 15 |style="background-color:#ffdf9f"| 3 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#dfffdf"| 8 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#dfffdf"| 8 |style="background-color:#dfffdf"| 7 |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 9 |style="background-color:#dfffdf"| 10 |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#dfffdf"| 8 |style="background-color:#cfcfff"| 12 |style="background-color:#dfffdf"| 7 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2014 Formule Een-seisoen|2014]] |rowspan="3"| F14 T<br /><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| 059/3 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | | [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2014 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2014 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | !style="background-color:#efefef" rowspan="3"| 216 !style="background-color:#efefef" rowspan="3"| 4 |- |align="left"| {{vlagikoon|FIN}} [[Kimi Räikkönen]] |style="background-color:#dfffdf"| 7 |style="background-color:#cfcfff"| 12 |style="background-color:#dfffdf"| 10 |style="background-color:#dfffdf"| 8 |style="background-color:#dfffdf"| 7 |style="background-color:#cfcfff"| 12{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background-color:#dfffdf"| 10 |style="background-color:#dfffdf"| 10 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#cfcfff"| 11 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#dfffdf"| 9 |style="background-color:#dfffdf"| 8 |style="background-color:#cfcfff"| 12 |style="background-color:#dfffdf"| 9 |style="background-color:#cfcfff"| 13 |style="background-color:#dfffdf"| 7 |style="background-color:#dfffdf"| 10 | | |- |align="left"| {{vlagikoon|ESP}} [[Fernando Alonso]] |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#dfffdf"| 9 |style="background-color:#ffdf9f"| 3 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 5 |style="background-color:#dfdfdf"| 2 |style="background-color:#dfffdf"| 7 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#dfffdf"| 4 |style="background-color:#efcfff"| DNF |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 6 |style="background-color:#dfffdf"| 9 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |rowspan="3"| SF15-T<br /><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| 060 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | | [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2015 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2015 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | !rowspan="3" style="background:#DFDFDF;"|'''428''' !rowspan="3" style="background:#DFDFDF;"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#ffffbf;"| 1 |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#dfffdf;"| 5 |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#dfdfdf;"| 2 |style="background:#dfffdf;"| 5 |style="background:#dfffdf;"| 4 |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#ffffbf;"| 1 |style="background:#cfcfff;"| 12 |style="background:#dfdfdf;"| 2 |style="background:#ffffbf;"| 1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#dfdfdf;"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#dfffdf;"| 4 | | |- |align="left"| {{vlagikoon|FIN}} [[Kimi Räikkönen]] |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#dfffdf;"| 4 |style="background:#dfffdf;"| 4 |style="background:#dfdfdf;"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#dfffdf;"| 5 |style="background:#dfffdf;"| 6 |style="background:#dfffdf;"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#dfffdf;"| 8 |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#dfffdf;"| 7 |style="background:#dfffdf;"| 5 |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#dfffdf;"| 4 |style="background:#dfffdf;"| 8 |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#dfffdf;"| 4 |style="background:#ffdf9f;"| 3 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] |rowspan="3"| SF16-H<br /><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| 061 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | | [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2016 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor="#ffdf9f"|'''398''' |rowspan="3" bgcolor="#ffdf9f"|{{brons}} |- |align="left"| {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#FFFFFF;"| DNS |style="background:#dfdfdf;"| 2 |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#dfffdf;"| 4 |style="background:#dfdfdf;"| 2 |style="background:#dfdfdf;"| 2 |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#dfffdf;"| 9 |style="background:#dfffdf;"| 4 |style="background:#dfffdf;"| 5 |style="background:#dfffdf;"| 6 |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#dfffdf;"| 5 |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#dfffdf;"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#dfffdf;"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#dfffdf;"| 5 |style="background:#dfffdf;"| 5 |style="background:#ffdf9f;"| 3 |- |align="left"| {{vlagikoon|FIN}} [[Kimi Räikkönen]] |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#dfdfdf;"| 2 |style="background:#dfffdf;"| 5 |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#dfdfdf;"| 2 |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#dfffdf;"| 6 |style="background:#dfffdf;"| 4 |style="background:#ffdf9f;"| 3 |style="background:#dfffdf;"| 5 |style="background:#dfffdf;"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#dfffdf;"| 6 |style="background:#dfffdf;"| 9 |style="background:#dfffdf;"| 4 |style="background:#dfffdf;"| 4 |style="background:#dfffdf;"| 4 |style="background:#dfffdf;"| 5 |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#dfffdf;"| 6 |style="background:#efcfff;"| DNF |style="background:#dfffdf;"| 6 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |rowspan="3"| SF70-H<br /><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| 062 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | |[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} |[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} |[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} |[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} |[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} |[[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} |[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} |[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} |[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} |[[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} |[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} |[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} |[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} |[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} |[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} |[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} |[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} |[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} |[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} |[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"|'''522''' |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 | |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#ffffff"| DNS |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4 | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |rowspan="3"| SF71-H<br /><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| 062 EVO 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | | [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} | [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2018 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2018 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2018 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''571''' |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 8{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| DNF |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |rowspan="3"| SF90<br /><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| 064 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | | [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} | [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2019 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2019 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2019 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''504''' |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |- |align="left"| {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Punte ! Plek |} ===2020 – hede === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |rowspan="3"| SF1000<br /><br /><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Ferrari]] 065 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{AT-VLAG}} | [[2020 Steiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>[[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{HU-VLAG}} | [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{GB-VLAG}} | [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br/>[[Lêer:F1 70 Logo retraced.svg|20px|border|F1 70 Logo]] | [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{ES-VLAG}} | [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{BE-VLAG}} | [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{IT-VLAG}} | [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br/>{{IT-VLAG}} | [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>{{RU-VLAG}} | [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br/>{{DE-VLAG}} | [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>{{PT-VLAG}} | [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{vlagikoon|TUR}} | [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{vlagikoon|BHR}} | [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br />{{vlagikoon|BHR}} | [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | | | | | | |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''131''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''6''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 14 | | | | | | | |- |align="left"| {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 13 | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |rowspan="3"| SF21<br /><br /><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Ferrari]] 065/6 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2021 Emilia Romagna Grand Prix|EMI]] <br /> [[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2021 Portugese Grand Prix|POR]] <br /> {{vlagikoon|POR}} | [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /> [[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡ <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /> {{vlagikoon|NED}} | [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /> {{vlagikoon|QAT}} | [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /> {{vlagikoon|SAU}} | [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor="#ffdf9f"| '''323,5''' |rowspan="3" bgcolor="#ffdf9f"|{{brons}} |- |align="left"| {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] |bgcolor=dfffdf| 6 |bgcolor=dfffdf| 4 |bgcolor=dfffdf| 6 |bgcolor=dfffdf| 4 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| 4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff| 16 |bgcolor=dfffdf| 7 |bgcolor=dfffdf| 8 |bgcolor=dfdfdf| 2 |bgcolor=efcfff| <small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| 10 |bgcolor=dfffdf| 5 |bgcolor=dfffdf| 4 |bgcolor=cfcfff| 15 |bgcolor=dfffdf| 4 |bgcolor=dfffdf| 4 |bgcolor=dfffdf| 5 |bgcolor=dfffdf| 5 |bgcolor=dfffdf| 8 |bgcolor=dfffdf| 7 |bgcolor=dfffdf| 10 | | |- |align="left"| {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] |bgcolor=dfffdf| 8 |bgcolor=dfffdf| 5 |bgcolor=cfcfff| 11 |bgcolor=dfffdf| 7 |bgcolor=dfdfdf| 2 |bgcolor=dfffdf| 8 |bgcolor=cfcfff| 11 |bgcolor=dfffdf| 6 |bgcolor=dfffdf| 5 |bgcolor=dfffdf| 6 |bgcolor=ffdf9f| 3 |bgcolor=dfffdf| 8 |bgcolor=dfffdf| 7 |bgcolor=dfffdf| 6 |bgcolor=ffdf9f| 3 |bgcolor=dfffdf| 8 |bgcolor=dfffdf| 7 |bgcolor=dfffdf| 6 |bgcolor=dfffdf| 6 |bgcolor=dfffdf| 7 |bgcolor=dfffdf| 8 |bgcolor=ffdf9f| 3 | | |- |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |rowspan="3"| F1-75<br /><br /><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Ferrari]] 066/7 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> [[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/> {{vlagikoon|FRA}} | [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''554''' |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf|^'''2'''6 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffffbf|^'''2'''1 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|^'''6''' 4 |bgcolor=dfdfdf|2 | | |- |align="left"| {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|^'''4'''<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff|^'''3'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|^'''2''' 3 |bgcolor=dfffdf|4 | | |- |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |rowspan="3"| SF-23<br /><br /><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Ferrari]] 066/10 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan=3 bgcolor="#ffdf9f"|'''406''' |rowspan=3 bgcolor="#ffdf9f"|{{brons}} |- |align="left"| {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f|^'''2'''3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=ffdf9f|^'''5'''3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=000000 style=color:white|^'''3'''<small>DIS</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=ffdf9f|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|2 | | |- |align="left"| {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''5 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''6 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=ffffff|^'''6'''<small>DNS</small> |bgcolor=ffdf9f|^'''6'''3 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|18 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |rowspan="4"| SF-24<br /><br /><br />{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Ferrari]] 066/12 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{vlagikoon|BHR}} | [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>{{vlagikoon|SAU}} | [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{vlagikoon|AUS}} | [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{vlagikoon|JPN}} | [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{vlagikoon|CHN}} | [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{vlagikoon|MON}} | [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{vlagikoon|CAN}} | [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{vlagikoon|ESP}} | [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{vlagikoon|AUT}} | [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{vlagikoon|GBR}} | [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{vlagikoon|HUN}} | [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{vlagikoon|BEL}} | [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{vlagikoon|NED}} | [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{vlagikoon|ITA}} | [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{vlagikoon|AZE}} | [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{vlagikoon|SIN}} | [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{vlagikoon|VSA}} | [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{vlagikoon|MEX}} | [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{vlagikoon|QAT}} | [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=dfdfdf|'''652''' |rowspan=4 bgcolor=dfdfdf|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|^'''4'''4 |bgcolor=ffdf9f|^'''2'''3 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=cfcfff|^'''7'''11 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffffbf|^'''4'''1 |bgcolor=ffdf9f|3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|^'''3'''5 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|^'''5'''2 |bgcolor=ffdf9f|3 |- |align="left"| {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=|<small>WD</small> |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''5 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''5 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=ffdf9f|^'''5'''3 |bgcolor=dfffdf|5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=cfcfff|18^† |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfdfdf|^'''2'''2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff|^'''5'''<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|^'''4'''6 |bgcolor=dfdfdf|2 |- |align=left|{{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] |bgcolor=| |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=3| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |rowspan=3| SF-25<br /><br />{{Pirelli}} |rowspan=3| [[Ferrari]] 066/15 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''398''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''4de''' |- |align="left"| {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=000000 style=color:white|^'''5'''<small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=ffdf9f|^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=ffdf9f|^'''5'''3 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=efcfff|^'''5'''DNF |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|4{{Pictogram vinnigste ronde}} |- |align=left|{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=000000 style=color:white|^'''1'''<small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''8 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|^'''4'''4 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=efcfff|^'''7'''DNF |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=3| [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |rowspan=3| SF-26<br /><br />{{Pirelli}} |rowspan=3| [[Ferrari]] 067/6 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/> [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] | [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{MY-VLAG}} | [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''346*''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''2*''' |- |align="left"| {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|²4 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''4 |bgcolor=efcfff|DNF |bgcolor=cfcfff|15'''^†''' |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=ffffbf|^'''5'''1 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|^'''2'''5 |bgcolor=efcfff|DNF |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|^'''3'''3 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfdfdf|^'''6'''2 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''4 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br/>en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Punte ! Plek |} * {{smallsup|‡}} Halwe punte is in België toegeken in 2021 omrede daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën. * '''^†''' Jaer kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * '''*''' Seisoen nog aan die gang == Eksterne skakels == {{commons|Scuderia Ferrari}} * [http://www.ferrariworld.com/FWorld/fw/index.jsp Ferrari se webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208183450/http://www.ferrariworld.com/FWorld/fw/index.jsp |date= 8 Desember 2008 }} [[Kategorie:Formule Een Wêreldvervaardigerskampioene]] [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] qwlc5k3l49owrsx8q2aao3n36k2p25j 10 43934 2965707 2036282 2026-09-07T22:58:00Z Pynappel 70858 AWS 11 2965707 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{2|}}} |{{MAANDNAAM|{{{2}}}}}&nbsp; }}{{{1}}} ({{#if:{{{2|}}} |{{#ifexpr:{{CURRENTMONTH}}<{{{2}}} |{{#expr:{{CURRENTYEAR}}-{{{1}}}-1}} |{{#ifexpr:{{CURRENTMONTH}}>{{{2}}} |{{#expr:{{CURRENTYEAR}}-{{{1}}}}} |{{#expr:{{CURRENTYEAR}}-{{{1}}}-1}}-{{#expr:{{CURRENTYEAR}}-{{{1}}}}} }} }} |{{#expr:{{CURRENTYEAR}}-{{{1}}}-1}}-{{#expr:{{CURRENTYEAR}}-{{{1}}}}} }}&nbsp;jaar&nbsp;oud)</includeonly><noinclude>{{sjablooninfo|1= == Gebruik == <pre> {{Geboortejaar en ouderdom|geboortejaar|geboortemaand}} </pre> == Voorbeeld == '''<nowiki>{{Geboortejaar en ouderdom|1990|2}}</nowiki>''' lewer '''{{Geboortejaar en ouderdom|1990|2}}'''. == Sien ook == * {{ss|Geboortedatum}} * {{ss|Geboortedatum en ouderdom}} * {{ss|Sterfdatum en ouderdom}} * {{ss|Sterfjaar en ouderdom}} * {{ss|Sterfdatum}} }} [[Kategorie:Datumsjablone]] </noinclude> 07mdrbpkps6o9pc0aw5p9jdv2iknsux 0 66751 2965694 2849283 2026-09-07T20:37:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2965694 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks |name = ''Asteraceae'' |titelweergawe = ''Asteraceae'' |fossil_range = {{Fossiel tydperk-65|49|0}}[[Eoseen]]<ref>{{cite journal | doi = 10.1016/j.revpalbo.2006.07.010 | title = Early history of Cainozoic Asteraceae along the Southern African west coast | year = 2006 | author = Scott, L. | journal = Review of Palaeobotany and Palynology | volume = 142 | pages = 47 | last2 = Cadman | first2 = A | last3 = McMillan | first3 = I}}</ref> - Onlangs |image = Asteracea poster 3.jpg |image_caption = 'n Plakkaat met twaalf verskillende spesies van ''Asteraceae'' van die ''Asteroideae'', ''Cichorioideae'' en ''Carduoideae'' subfamilies |regnum = ''[[Plantae]]'' |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = ''[[Asterales]]'' |familia = '''''Asteraceae''''' |familia_authority = [[Friedrich von Berchtold|Bercht.]] & [[Jan Svatopluk Presl|J.Presl]], (1820)[[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] |type_genus = ''[[Aster (genus)|Aster]]'' |type_genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = Subfamilies |subdivision = ''[[Asteroideae]]'' <small>Lindley</small><br/> ''[[Barnadesioideae]]'' <small>Bremer & Jansen</small><br/> ''[[Carduoideae]]'' <small>Sweet</small><br/> ''[[Cichorioideae]]'' <small>Chevallier</small><br/> ''[[Corymbioideae]]'' <small>Panero & Funk</small><br/> ''[[Gochnatioideae]]'' <small>Panero & Funk</small><br/> ''[[Gymnarrhenoideae]]'' <small>Panero & Funk</small><br/> ''[[Hecastocleidoideae]]'' <small>Panero & Funk</small><br/> ''[[Mutisioideae]]'' <small>Lindley</small><br/> ''[[Pertyoideae]]'' <small>Panero & Funk</small><br/> ''[[Stifftioideae]]'' <small>Panero</small><br/> ''[[Wunderlichioideae]]'' <small>Panero & Funk</small> |synonyms = ''Compositae'' <small>Giseke</small><br/> ''Acarnaceae'' <small>Link</small><br/> ''Ambrosiaceae'' <small>Bercht. & J. Presl</small><br/> ''Anthemidaceae'' <small>Bercht. & J. Presl</small><br/> ''Aposeridaceae'' <small>Raf.</small><br/> ''Arctotidaceae'' <small>Bercht. & J. Presl</small><br/> ''Artemisiaceae'' <small>Martinov</small><br/> ''Athanasiaceae'' <small>Martinov</small><br/> ''Calendulaceae'' <small>Bercht. & J. Presl</small><br/> ''Carduaceae'' <small>Bercht. & J. Presl</small><br/> ''Cassiniaceae'' <small>Sch. Bip.</small><br/> ''Cichoriaceae'' <small>Juss.</small><br/> ''Coreopsidaceae'' <small>Link</small><br/> ''Cynaraceae'' <small>Spenn.</small><br/> ''Echinopaceae'' <small>Bercht. & J. Presl</small><br/> ''Eupatoriaceae'' <small>Bercht. & J. Presl</small><br/> ''Helichrysaceae'' <small>Link</small><br/> ''Inulaceae'' <small>Bercht. & J. Presl</small><br/> ''Lactucaceae'' <small>Drude</small><br/> ''Mutisiaceae'' <small>Burnett</small><br/> ''Partheniaceae'' <small>Link</small><br/> ''Perdiciaceae'' <small>Link</small><br/> ''Senecionaceae'' <small>Bercht. & J. Presl</small><br/> ''Vernoniaceae'' <small>Burmeist.</small><br/><br/> Bron: GRIN<ref name="GRIN">{{cite web | url = http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?110 | title = Family: Asteraceae Bercht. & J. Presl, nom. cons. | accessdate = 2008-06-12 | author = Germplasm Resources Information Network (GRIN) | authorlink = Germplasm Resources Information Network | work = Taxonomy for Plants | publisher = United States Department of Agriculture, Agricultural Research Service, National Genetic Resources Program, National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland | archive-date = 2015-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150923174200/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?110 | url-status = dead }}</ref> |}} '''''Asteraceae''''' - ook bekend as ''Compositae'' - is die madeliefie- en distel[[familie (biologie)|familie]] wat behoort tot die [[Orde (biologie)|orde]] ''Asterales''. Dit is een van die grootste plantfamilies en kom wêreldwyd voor. Byna een tiende van alle blomdraende plantspesies behoort tot die familie. Wêreldwyd hoort 23 000 [[spesie]]s tot die familie waarvan 2 400 in [[Suider-Afrika]] voorkom en daarvan is slegs 22 [[boom|bome]]. Die [[plant]]e maak 'n groot gedeelte uit van die lae struikgewas plantegroei van die [[Karoo]] en is ook verantwoordelik vir die blommeskouspel in [[Namakwaland]]. Baie onkruide soos die ''[[knapsekêrel]]'', ''distel'' en ''senecio''-spesies is deel van die familie. Die blomme van die plante kan in twee soorte getipeer word: madeliefietipe of disteltipe. Die madeliefietipe het kleurvolle, kroonagtige lintblomme terwyl die disteltipe meer buisvormig is, minder blomme het en tot 'n groot mate sonder die kleurvolle kroonblare is. Al die plante het enkelvoudige blare wat meestal afwisselend gerangskik word. == Boomspesies == * [[Bietou]] (''Chrysanthemoides monilifera'') * [[Bitterblaar]] (''Brachylaena elliptica'') * [[Drietandkanferbos]] (''Tarchonanthus trilobus'') * [[Fynbitterblaar]] (''Brachylaena ilicifolia'') * [[Kanferbos]] (''Tarchonanthus camphoratus'') * [[Kuskanferbos]] (''Tarchonanthus littoralis'') * [[Kusvaalbos]] (''Brachylaena discolor'') * [[Laeveldbittertee]] (''Vernonia colorata'') * [[Laeveldvaalbos]] (''Brachylaena huillensis'') * [[Suurbergkussingbos]] (''Oldenburgia grandis'') * [[Watervaalbos]] (''Brachylaena neriifolia'') == Plantspesies == * [[Barbertonse madeliefie]] (''Gerbera jamesonii'') * [[Bergbietou]] (''Dimorphotheca jucunda'') * [[Bittergousblom]] (''Arctotis fastuosa'') * [[Botterblom]] (''Gazania krebsiana'') * [[Gouemagrietjie]] (''Euryops pectinatus'') * [[Harpuisbossie]] (''Euryops multifidus'') * [[Heuningmagriet]] (''Euryops virgineus'') * [[Kakiebos]] (''Tagetes minuta'') * [[Krisant]] (''Chrysanthemum morifolium'') * [[Namakwalandse madeliefie]] (''Dimorphotheca sinuata'') * [[Seepampoen]] (''Arctotheca populifolia'') * [[Wewenaar]] (''Bidens pilosa'') * [[Wildecineraria]] (''Senecio elegans'') * [[Witbotterblom]] (''Dimorphotheca pluvialis'') == Sien ook == {{commons|Asteraceae}} {{Wikispecies|Asteraceae}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bronne == * ''Algemene gids tot BOME''. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Plantfamilies]] [[Kategorie:Asteraceae]] 5uf863rvp3tetj74redsbymt39uu9yw 0 71914 2965704 2964577 2026-09-07T22:55:11Z Pynappel 70858 2965704 wikitext text/x-wiki : {{Oos-Slawiese naam|Pawlowitsj|Tsjechof}} {{Inligtingskas2 |naam = Anton Tsjechof |kleur = |titel = '' '' |beeld = Anton Chekhov 1889.jpg |beeld_wydte = 220px |beeld_onderskrif = Tsjechof in 1889. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Geboortenaam |1 = Anton Pawlowitsj Tsjechof |opskrif2 = Gebore |2 = {{OuVormDatum|29 Januarie|1860|17 Januarie}} |opskrif3 = Plek |3 = Taganrog, [[Russiese Ryk]] |opskrif4 = Oorlede |4 = {{OuVormDatum|15 Julie|1904|2 Julie}} (op 44) |opskrif5 = Plek |5 = Badenweiler, [[Duitse Keiserryk]] |opskrif6 = Beroep |6 = Geneesheer, dramaturg, skrywer |opskrif7 = Nasionaliteit |7 = [[Russe|Russies]] |opskrif8 = Gade |8 = Olga Knipper |opskrif9 = Handtekening |9 = [[Lêer:Подпись Антон Чехов.png|140px]] |opskrif10 = |10 = }} '''Anton Pawlowitsj Tsjechof''' ([[Russies]]: Анто́н Па́влович Че́хов, ouer spelling Антонъ Павловичъ Чеховъ; {{OuVormDatum|29 Januarie|1860|17 Januarie}} – {{OuVormDatum|15 Julie|1904|2 Julie}}) was ’n [[Rusland|Russiese]] geneesheer, dramaturg en skrywer wat beskou word as een van die grootste skeppers van kortverhale in die geskiedenis.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-29160/Russian-literature |publisher=Encyclopædia Britannica |title=Russian literature; Anton Chekhov |access-date=14 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20071221175929/http://www.britannica.com/eb/article-29160/Russian-literature |archive-date=21 Desember 2007 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>"Greatest short story writer who ever lived." Raymond Carver (in Rosamund Bartlett se inleiding tot ''About Love and Other Stories'', XX); "Quite probably the best short-story writer ever." [http://books.guardian.co.uk/departments/classics/story/0,6000,1261403,00.html ''A Chekhov Lexicon''], deur William Boyd, ''The Guardian'', 3 Julie 2004</ref><ref name="Steiner">"Stories… which are among the supreme achievements in prose narrative." [http://books.guardian.co.uk/critics/reviews/0,,489891,00.html Vodka miniatures, belching and angry cats,] George Steiner se resensie van ''The Undiscovered Chekhov'', in ''The Observer'', 13 Mei 2001</ref> Tsjechof het in die grootste deel van sy letterkundige lewe as dokter gepraktiseer: "Die geneeskunde is my wettige vrou," het hy eenkeer gesê, "en letterkunde my minnares."<ref>Brief aan Aleksei Soeworin, 11 September 1888. [http://www.gutenberg.org/etext/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Tsjechof het die teater verwerp ná die rampspoedige ontvangs van ''Die Meeu'' in 1896, maar die toneelstuk is in 1898 weer op die planke gebring in die Moskouse Kunsteater, wat daarna ook Tsjechof se ''Oom Wanja'', ''Drie Susters'' en ''Die Kersieboord'' opgevoer het. Dié vier werke was ’n uitdaging vir die akteurs<ref>"Actors climb up Chekhov like a mountain, roped together, sharing the glory if they ever make it to the summit". Die akteur [[Ian McKellen]], aangehaal in Miles, 9.</ref> sowel as die gehoor, want in plaas van konvensionele aksie bied Tsjechof ’n "teater van gemoedstoestande" in die teks.<ref>Wsewolod Meierhold, aangehaal in Allen, 13. Styan, 84.</ref> Tsjechof het aanvanklik net vir finansiële gewin geskryf, maar later het sy kunsambisie gegroei en het hy innovasies aangebring wat die ontwikkeling van die moderne kortverhaal beïnvloed het.<ref>Arthur Power, ''Conversations with James Joyce'', Usborne Publishing Ltd, 1974, {{ISBN|978-0-86000-006-8}}, 57</ref> Sy tegniek van interne monoloog is later deur [[James Joyce]] en ander [[Modernisme|moderniste]] gevolg, saam met die verwerping van die morele einde van die tradisionele storiestruktuur. Hy het gemeen lesers moet self die subjektiewe elemente invoeg wat in die storie kortkom. Hy het gesê die rol van ’n kunstenaar is om vrae te stel, nie antwoorde te verskaf nie.<ref>Brief aan Soeworin, 27 Oktober 1888. [http://www.gutenberg.org/etext/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> == Biografie == === Kinderjare === [[Lêer:Chekhov Birthhouse.jpg|duimnael|220px|Die huis in Taganrog waarin Tsjechof gebore is.]] Anton Tsjechof is op die feesdag van sint [[Antonius van Egipte|Antonius die Grote]] ({{OuVormDatum|29 Januarie|1860|17 Januarie}}) in Taganrog, ’n hawestad aan die [[See van Azof]], in Suid-[[Russiese Ryk|Rusland]] gebore. Hy was een van ses kinders wat oorleef het. Sy pa, Pawel Jegorowitsj Tsjechof, die seun van ’n voormalige [[lyfeiene]],<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=3–4}}: Egor Mikhailovich Chekhov and Efrosinia Emelianovna</ref> was van die dorpie Olchowatka (Woronezj-provinsie) en het ’n kruidenierswarewinkel gehad. Pawel Tsjechof, die direkteur van ’n gemeentekoor, ’n godsdienstige [[Russies-Ortodokse Kerk|Ortodokse Christen]] en ’n gewelddadige pa, was volgens sommige historici die model vir sy seun se baie uitbeeldings van skynheiligheid.<ref name="Wood 78">{{harvnb|Wood|2000|p=78}}</ref> [[Lêer:Young Chekhov 1880s.jpg|duimnael|150px|links|Tsjechof in 1882.]] Sy ma, Jewgenija (Morozowa), was ’n uitstekende storieverteller wat die kinders vermaak het met stories oor haar reise saam met haar pa, ’n handelaar, dwarsdeur Rusland.{{sfn|Payne|1991|p=XVII}}{{sfn|Simmons|1970|p=18}}<ref>[http://www.taganrogcity.com/chekhov_taganrog.html Chekhov and Taganrog], Taganrog city website.</ref> "Ons het ons talente van ons pa gekry," het Tsjechof gesê, "maar ons siel van ons moeder."<ref name="Bio">From the biographical sketch, adapted from a memoir by Chekhov's brother Mihail, which prefaces Constance Garnett's translation of Chekhov's letters, 1920.</ref> As volwassene het Tsjechof sy broer Aleksander se optrede teenoor sy vrou en kinders gekritiseer deur hom aan Pawel se tirannie te herinner: "Kan ek jou vra om te onthou dit was despotisme en leuens wat jou moeder se jeug geruïneer het. Despotisme en leuens het ons kinderjare so geskend dat dit ’n mens siek en bang maak as jy daaraan dink. Onthou die afkeer en vrees wat ons beleef het wanneer Vader ’n [[woedeaanval]] aan die etenstafel gehad het oor te veel sout in die sop en hy Moeder ’n dwaas genoem het."<ref>Brief aan Aleksander, 2 Januarie 1889, in {{harvnb|Malcolm|2004|p=102}}.</ref><ref name="Suvoring 1894">Nog ’n kykie in Tsjechof se kinderjare is te sien in ’n brief aan sy uitgewer en vriend Aleksei Soeworin: "Van my kinderjare af glo ek in vooruitgang en ek kan nie help om daarin te glo nie, want die verskil tussen die tyd toe hulle my geslaan het en die tyd toe hulle my nie meer geslaan het nie, was enorm." Brief aan Soeworin, 27 Maart 1894. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> [[Lêer:Chekhov with brother 1882.jpg|duimnael|220px|Tsjechof (links) en sy broer Nikolai in 1882.]] Tsjechof het die Griekse Skool en Griekse gimnasium (sedertdien hernoem tot die Tsjechof-gimnasium) in Taganrog bygewoon. Hier is hy op 15 vir ’n jaar teruggehou omdat hy ’n eksamen in antieke Grieks gedruip het.<ref name="Bartlett 4-5">Bartlett, 4–5.</ref> Hy het in die [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] klooster in Taganrog en in sy pa se kore gesing. In ’n brief uit 1892 gebruik hy die woord "lyding" om sy kinderjare te beskryf en vertel: {{quote|text=Wanneer ek en my broers in die middel van die kerk gestaan en sing het, het almal met emosie na ons gekyk en ons ouers beny, maar ons het op daardie oomblik soos klein gevangenes gevoel.<ref name="multiref1">Brief aan I.L. Sjtsjeglof, 9 Maart 1892. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} In 1876 is Tsjechof se pa bankrot verklaar omdat hy te veel geld op ’n nuwe huis uitgegee het nadat hy deur ’n kontrakteur ingeloop is.{{sfn|Rayfield|1997|p=31}} Om tronkstraf vry te spring het hy na [[Moskou]] gevlug waar sy twee oudste seuns, Aleksander en Nikolai, die universiteit bygewoon het. Die gesin het in armoede in Moskou gewoon. Die ondervinding het Tsjechof se ma fisiek en emosioneel gebreek.<ref>Brief een sy neef Michail, 10 Mei 1877. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Tsjechof het alleen in Taganrog agtergebly om sy gesin se besittings te verkoop en sy opvoeding te voltooi. Tsjechof het nog drie jaar in Taganrog gebly en by ’n man met die naam Seliwanof gewoon. Dié het, nes Lopachin in ''Die Kersieboord'', borg vir die gesin gestaan vir die prys van hulle huis.{{sfn|Malcolm|2004|p=25}} Tsjechof moes sy eie skoolgeld betaal, wat hy gedoen het deur onder meer privaat lesse te gee, vinkies te vang en verkoop, en kort sketse vir koerante te skryf.{{sfn|Payne|1991|p=XX}} Hy het elke [[roebel]] wat hy kon spaar na sy gesin in Moskou gestuur, saam met humoristiese briewe om hulle op te beur.{{sfn|Payne|1991|p=XX}} In dié tyd het hy wyd en analities gelees, insluitende werke van [[Miguel de Cervantes|Cervantes]], [[Iwan Toergenef|Toergenef]] en [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]].<ref name="Mihail 1876">Brief aan sy broer Michail, 1 Julie 1876. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>{{sfn|Simmons|1970|p=26}} Hy het ook ’n komiese vollengtedrama, ''Vaderloos'', geskryf wat sy broer Aleksander afgemaak het as ’n "onvergeeflike, maar onskuldige verdigsel".{{sfn|Simmons|1970|p=33}} Tsjechof was ook in ’n paar liefdesverhoudings, onder andere met die vrou van ’n onderwyser.{{sfn|Payne|1991|p=XX}} In 1879 het Tsjechof die skool verlaat en by sy gesin in Moskou aangesluit nadat hy toelating gekry het tot die mediese universiteit in Moskou.{{sfn|Rayfield|1997|p=69}} === Vroeë skryfwerk === Tsjechof het nou verantwoordelikheid vir die gesin aanvaar.{{sfn|Wood|2000|p=79}} Om hulle te onderhou en sy studiegeld te betaal, het hy daaglikse kort, humoristiese sketse oor die lewe in Rusland geskryf. Baie was onder [[Skuilnaam|skuilname]] soos '''Antosja Tsjechonte''' (Антоша Чехонте) en '''Man sonder ’n milt''' (Человек без селезенки). Hy het mettertyd die reputasie gekry van ’n satiriese verteller oor die Russiese straatlewe, en teen 1882 het hy geskryf vir die tydskrif ''Oskolki'' (''Fragmente'') van Nikolai Leikin, een van die vooraanstaande uitgewers van dié tyd.{{sfn|Rayfield|1997|p=91}} Tsjechof se aanslag was in dié tyd growwer as wat uit sy latere fiksie bekend is.<ref name="Obs">"There is in these miniatures an arresting potion of cruelty&nbsp;... The wonderfully compassionate Chekhov was yet to mature." [http://books.guardian.co.uk/critics/reviews/0,,489891,00.html "Vodka Miniatures, Belching and Angry Cats"], George Steiner's review of ''The Undiscovered Chekhov'' in ''The Observer'', 13 Mei 2001. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref><ref name="SS1">{{cite web| last=Willis|first=Louis| title=Chekhov's Crime Stories| url=http://www.sleuthsayers.org/2013/01/chekhov-wrote-crime-stories_27.html| work=Literary and Genre| publisher=SleuthSayers |location=Knoxville| date=27 Januarie 2013}}</ref> [[Lêer:Anton Tschechow - Ölskizze von Lewitan.jpg|duimnael|220px|'n Portret van Tsjechof deur Isaac Levitan (1886).]] In 1884 het Tsjechof as geneesheer gekwalifiseer. Hy het dit as sy hoofloopbaan beskou, hoewel hy min verdien en die armes verniet behandel het.{{sfn|Malcolm|2004|p=26}} In 1884 en 1885 het hy [[bloed]] begin ophoes en in 1886 het dit vererger. Hy wou nie aan sy gesin en vriende erken hy het [[tuberkulose]] nie,<ref name="Bio" /> maar het dit aan Leikin erken.<ref>Brief aan N.A. Leikin, 6 April 1886. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Hy het vir weektydskrifte bly skryf en algaande genoeg geld verdien om sy gesin na al hoe beter blyplekke te skuif. Vroeg in 1886 is hy genooi om vir een van die gewildste koerante in [[Sint Petersburg]], ''Nowoje Wremja'', te skryf wat aan die miljoenêr en magnaat Aleksei Soeworin behoort het – hy het twee keer soveel as Leikin per reël betaal en Tsjechof drie keer soveel plek toegelaat.{{sfn|Rayfield|1997|p=128}} Soeworin het ’n lewenslange vriend geword, en dalk Tsjechof se beste vriend.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=448–450}}</ref><ref name="Wood 79">{{harvnb|Wood|2000|p=79}}</ref> Kort voor lank het Tsjechof wyd aandag begin trek. Die 64-jarige Dmitri Grigorowitsj, ’n bekende Russiese skrywer van destyds, het aan Tsjechof geskryf nadat hy een van sy kortverhale gelees het:<ref>[https://www.gutenberg.org/ebooks/1944 ''The Huntsman''.]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> "Jy het ''ware'' talent, ’n talent wat jou in die voorste linie van skrywers van die nuwe geslag plaas." Hy het Tsjechof aangeraai om minder te skryf en op letterkundige gehalte te konsentreer. Volgens Tsjechof het die brief hom hard getref. Hy erken: "Ek het my stories geskryf soos verslaggewers berigte oor brande sou skryf – meganies, halfbewus, en ek het niks omgegee vir my lesers of myself nie."{{sfn|Malcolm|2004|pp=32–33}}" Dit was waarskynlik nie heeltemal waar nie, want vroeë manuskripte onthul Tsjechof het dikwels met aandag geskryf en aanhoudend daarop verbeter.{{sfn|Payne|1991|p=XXIV}} Grigorowitsj se raad het egter die 26-jarige tot ’n ernstiger, artistieke ambisie geïnspireer. In 1888, met ’n bietjie toutjiestrekkery deur Grigorowitsj, het Tsjechof se kortverhaalversameling ''In die skemering'' (''W Soemerkach'') die gesogte [[Poesjkin-prys]] gewen "vir die beste letterkundige werk wat deur hoër artistieke waarde gekenmerk word".{{sfn|Simmons|1970|p=160}} === Keerpunte === Teen 1887 was Tsjechof uitgeput weens te veel werk en swak gesondheid, en in dié jaar het hy na [[Oekraïne]] gereis. Dit het hom weer onder die indruk van die skoonheid van die [[steppe]] gebring.<ref name="Masha 1887">"There is a scent of the steppe and one hears the birds sing. I see my old friends the ravens flying over the steppe." Brief aan sy suster Masja, 2 April 1887. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> [[Lêer:Chekhov family.jpg|duimnael|220px|Tsjechof se familie en vriende in 1890. Agter, van links: Iwan, Aleksander, vader; middel: onbekende vriend, Lika Mizinowa, Masja, moeder, Serjozja Kiseljof; onder: Misja, Anton.]] Met sy terugkeer het hy begin skryf aan die lang kortverhaal ''Die Steppe''. Hy beskryf ’n reis per perdekar oor die steppe soos gesien deur die oë van ’n jong seun wat van die huis af weggestuur word om elders te gaan woon, en sy metgeselle, ’n priester en handelaar. Dit was ’n groot stap vooruit vir Tsjechof en toon baie van die volwassenheid van sy latere fiksie. Dit is ook in ’n letterkundetydskrif, ''Sewerni Westnik'' (''Noordelike Boodskapper''), gepubliseer in plaas van ’n koerant.<ref>{{harvnb|Malcolm|2004|p=147}}.</ref> In die herfs van 1887 het ’n teaterbestuurder met die naam Korsj vir Tsjechof ’n kommissie gegee vir ’n toneelstuk, en die resultaat was ''Iwanof'', wat binne twee weke geskryf is en daardie November opgevoer is. Hoewel die ondervinding vir Tsjechof "weersinwekkend" was en hy ’n komiese beskrywing van die chaotiese produksie in ’n brief aan sy broer Aleksander gegee het, was die toneelstuk ’n treffer en is dit, tot Tsjechof se verbasing, as oorspronklik beskryf.<ref name="Alexander 1887">Brief aan broer Aleksander, 20 November 1887. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> Hoewel Tsjechof dit destyds nie ten volle besef het nie, dien sy toneelstukke soos ''Die Seemeeu'' (1895), ''Oom Wanja'' (1897), ''Drie Susters'' (1900) en ''Die Kersieboord'' (1903) tot vandag toe as ’n rewolusionêre hoeksteen van wat gesonde verstand in toneelspel is: ’n poging om die manier waarop mense werklik met mekaar praat en teenoor mekaar optree, realisties weer te gee. Michail Tsjechof, self ’n skrywer, beskou ''Iwanof'' as ’n sleuteloomblik in sy broer se intellektuele ontwikkeling en letterkundige loopbaan.<ref name="Bio" /> Uit dié tydperk kom ’n opmerking wat as "Tsjechof se geweer" bekend geraak het: ’n vereiste dat elke element in ’n verhaal noodsaaklik en onvervangbaar moet wees, en dat enigiets anders verwyder moet word:<ref>{{citation|title=Chekhov's Art: A Stylistic Analysis|author=Petr Mikhaĭlovich Bit︠s︡illi|year=1983|publisher=Ardis|page=x}}</ref><ref>{{citation|title=The Literature 100: A Ranking of the Most Influential Novelists, Playwrights, and Poets of All Time|author=Daniel S. Burt|year=2008|publisher=Infobase Publishing}}</ref><ref name="marble">{{citation|title=Chekhov: The Silent Voice of Freedom|author=Valentine T. Bill|year=1987|publisher=Philosophical Library}}</ref> {{quote|Haal alles uit wat geen betrekking op die storie het nie. As jy in die eerste hoofstuk skryf daar hang ’n geweer teen die muur, is dit noodsaaklik dat die geweer in die tweede of derde hoofstuk afgaan. As dit nie afgevuur gaan word nie, moet dit nie daar hang nie.| Anton Tsjechof<ref name="marble" /><ref>S. Shchukin, ''Memoirs'' (1911)</ref>}} Die dood van Tsjechof se broer Nikolai in 1889 aan tuberkulose het gelei tot ''’n Somber storie'', wat in daardie September voltooi is, oor ’n man wat aan die einde kom van wat hy besef ’n doellose lewe was.<ref name="Dreary">[https://www.gutenberg.org/ebooks/1883 "A Dreary Story."]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref>{{sfn|Simmons|1970|pp=186–191}} Michail Tsjechof, wat skryf oor sy broer se [[depressie]] en rusteloosheid ná Nikolai se dood, het in dié tyd as deel van sy studies in die regte navorsing oor [[Gevangenis|tronke]] gedoen en Anton Tsjechof, op soek na ’n doel in sy eie lewe, het kort daarna self behep geraak met tronkhervormings.<ref name="Bio" /> === Sachalin === [[Lêer:Chekhov ht.jpg|duimnael|240px|Anton Tsjechof in 1893.]] In 1890 het Tsjechof na die eiland [[Sachalin]] in die [[Russiese Verre-Ooste]] gereis, waar ’n [[Goelag]]-strafkamp was. Dit was ’n uitputtende reis per trein, perdewa en rivierboot. Hy het drie maande lank op die eiland gebly en onderhoude gevoer met duisende gevangenes en setlaars vir ’n sensus. Die briewe wat hy tydens sy lang reis na Sachalin geskryf het, word as van sy bestes beskou.<ref>Malcolm, Janet, ''Reading Chekhov, a Critical Journey'', Granta Publications, 2004-uitgawe, {{ISBN|978-1-86207-635-8}}</ref> Sy opmerkings teenoor sy suster oor [[Tomsk]] het berug geword.<ref>Simmons, Ernest J., ''Chekhov: A Biography'', University of Chicago Press, (1962) 1970-uitgawe, {{ISBN|978-0-226-75805-3}}</ref><ref>Rayfield, Donald, ''Anton Chekhov: A Life'', Henry Holt & Co, 1998, {{ISBN|978-0-8050-5747-8}}</ref> {{quote|"Tomsk is ’n baie saai stad. Te oordeel na die dronklappe wat ek ontmoet het en die intellektuele mense wat na die hotel gekom het om my te kom groet, is die inwoners ook baie saai."<ref name="Masha 1890">Brief aan sy suster, Masja, 20 Mei 1890. [http://www.gutenberg.org/etext/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} Tsjechof het baie dinge op Sachalin gesien wat hom geskok en woedend gemaak het, soos geseling, bedrog met voorraad en gedwonge [[prostitusie]] onder vroue. Hy het geskryf: "Daar was tye dat ek gevoel het ek sien voor my die uiterste grense van die mens se degradasie."{{sfn|Wood|2000|p=85}}{{sfn|Rayfield|1997|p=230}} Hy is veral getref deur die lot van die kinders wat saam met hulle ouers in die kampe moes bly: {{quote|Op die [[Amoer]]-stoomskip op pad na Sachalin was daar ’n gevangene wat sy vrou vermoor het en boeie aan sy bene gehad het. Sy dogtertjie, ’n meisie van ses, was saam met hom. Ek het opgemerk hoe die meisie oral waar die gevangene gaan, agter hom aanhardloop en aan sy boeie vashou. Snags het die kind saam met die misdadigers en soldate geslaap, almal saam op ’n hoop.<ref>Letter to A.F. Koni, 16 Januarie 1891. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} Tsjechof het later gesê welsyn is nie die antwoord nie, maar dat die regering ’n plig het om die menslike behandeling van die gevangenes te finansier. Sy bevindings is in 1893 en 1894 gepubliseer as ''Ostrof Sachalin'' (''Sachalin-eiland''), ’n werk van sosiologie, nie letterkunde nie.{{sfn|Malcolm|2004|p=125}}<ref name="Simmons 229">{{harvnb|Simmons|1970|p=229}}</ref> Tsjechof het ’n letterkundige werk ook oor Sachalin geskryf: die kortverhaal ''Die Moord''.<ref>[https://www.gutenberg.org/ebooks/13419 "The Murder"]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> Die laaste deel speel op Sachalin af, waar die moordenaar Jakof in die nag kool laai terwyl hy huis toe verlang. === Melichowo === [[Lêer:Melihovo.jpg|duimnael|240px|Melichowo, nou ’n museum.]] In 1892 het Tsjechof die klein landgoed Melichowo by Lopasnja gekoop. Hy het saam met sy ouers daar gaan woon en sy hulp as geneesheer aangebied in ’n [[cholera]]-epidemie in die omgewing.<ref>Wood, James, ''What Chekhov Meant by Life'', in ''The Broken Estate: Essays in Literature and Belief'', Pimlico, 2000-uitgawe, {{ISBN|978-0-7126-6557-5}}</ref> Sy broer Michail, ’n lid van die huishouding daar, het geskryf: {{quote|Van die eerste dag dat Tsjechof na Melichowo verhuis het, het die siekes binne 20&nbsp;myl [32&nbsp;km] na hom begin stroom. Hulle het te voet gekom en is met perdekarre aangery, en hy is dikwels kom haal na pasiënte wat ver was. Soms het boervroue en {{nowrap|-meisies}} van vroeg soggens voor sy deur gewag.<ref name=autogenerated1>Memoires deur Michail Tsjechof, in ’n voorwoord tot Constance Garnett se vertaling van Tsjechof se briewe, 1920.</ref>}} [[Lêer:Anton Chekhov 1897 in Melihovo.jpg|duimnael|links|180px|Tsjechof in 1897 in Melichowo.]] Tsjechof het baie geld op [[medisyne]] uitgegee, maar die ure lange reise om die siekes te besoek was die grootste uitgawe. Dit het ook vir hom minder tyd gelaat om te skryf.<ref name="autogenerated1" /> Tog het sy werk as geneesheer sy skryfwerk verryk deurdat hy in noue kontak gebring is met alle vlakke van die Russiese gemeenskap. Hy het byvoorbeeld eerstehands die kleinboere se ongesonde en beknopte lewensomstandighede ervaar wat hy in sy kortverhaal ''Kleinboere'' oproep. Hy het ook die rykes besoek en in sy notaboek aangeteken: "Aristokrate? Dieselfde lelike lywe en fisieke onsindelikheid, dieselfde tandelose ouderdom en weersinwekkende dood as met markvroue."<ref name="note">[https://www.gutenberg.org/ebooks/12494 ''Note-Book''.]. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> In 1894 het Tsjechof sy toneelstuk ''Die Seemeeu'' in ’n hut begin skryf wat hy in die boord van Melichowo laat bou het. In die twee jaar sedert hy na die landgoed getrek het, het hy die huis hermeubileer, landbou en tuinbou beoefen, die boord en dam versorg en baie bome geplant. Laasgenoemde het hy, volgens Michail, versorg "asof dit sy kinders is. Nes kolonel Wersjinin in sy ''Drie Susters'' het hy, terwyl hy na hulle kyk, gedroom oor hoe hulle oor drie- of vierhonderd jaar sou wees."<ref name="Bio" /> Die eerste nag van ''Die Seemeeu'' in die Aleksandrinski-teater in Sint Petersburg op 17 Oktober 1896 was ’n fiasko. Die gehoor het geboe en Tsjechof het die verhoog afgesweer.{{sfn|Rayfield|1997|pp=394–398}} Maar die stuk het die teaterdirekteur, Wladimir Nemirowitsj-Dantsjenko, so beïndruk dat hy sy kollega Konstantin Stanislafski oorreed het om ’n nuwe produksie daarvan in 1898 op die been te bring vir die innoverende Moskouse Kunsteater.<ref name="Ben">Benedetti, ''Stanislavski: An Introduction'', 25.</ref> Stanislafski het die stuk laat slaag en Tsjechof se belangstelling in toneelstukke weer laat opvlam. Die Kunsteater het nog kommissies vir toneelstukke aan Tsjechof gegee en het die volgende jaar ''Oom Wanja'' opgevoer, wat Tsjechof in 1896 voltooi het.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=390–391}}</ref> === Jalta === [[Lêer:1900 yalta-gorky and chekhov.jpg|links|240px|duimnael|Tsjechof en Gorki, Jalta, 1900.]] In Maart 1897 het Tsjechof ernstige bloeding op sy longe gehad terwyl hy op besoek aan Moskou was. Hy is met groot moeite oorreed om in ’n kliniek opgeneem te word. Die dokters het tuberkulose aan die boonste deel van sy longe gediagnoseer en ’n verandering van lewenstyl voorgestel.<ref>Brief aan Soeworin, 1 April 1897. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> [[Lêer:Tolstoy and chekhov.jpg|200px|duimnael|Tsjechof en Tolstoi, Jalta, 1901.]] [[Lêer:Anton Chekhov and Olga Knipper, 1901.jpg|duimnael|200px|Tsjechof en Olga in 1901 op hulle wittebrood.]] Ná sy pa se dood in 1898 het Tsjechof ’n stuk grond aan die buitewyke van [[Jalta]] gekoop en ’n villa daarop laat bou. Hy, sy ma en sy suster het die volgende jaar soontoe verhuis. Hoewel hy bome en blomme geplant, honde en mak kraanvoëls aangehou en gaste soos [[Leo Tolstoi]] en [[Maksim Gorki]] ontvang het, was Tsjechof altyd verlig om sy "warm [[Siberië]]" agter te laat vir reise na Moskou en oorsee. Hy het besluit om terug te trek na Taganrog sodra water soontoe aangelê is.<ref>Olga Knipper, "Memoir", in Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 37, 270.</ref><ref name="Bartlett 2">Bartlett, 2.</ref> In Jalta het hy nog twee toneelstukke vir die Kunsteater geskryf. Hy het moeiliker geskryf – langer as ’n jaar aan ''Drie Susters'' en ''Die Kersieboord''.{{sfn|Malcolm|2004|pp=170–171}} Op 25 Mei 1901 het Tsjechof stil-stil met Olga Knipper getrou vanweë sy vrees vir huwelike.<ref>Brief aan Olga Knipper, 19 April 1901.</ref><ref name="Benedetti 125">Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 125.</ref> Sy was ’n voormalige beskermling en minnares van Nemirowitsj-Dantsjenko wat hy die eerste keer ontmoet het tydens kleedrepetisies vir ''Die Seemeeu''.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|p=500}}</ref> Tot in daardie stadium het Tsjechof, wat as Rusland se "ontwykendste letterkundige oujongkêrel" bekend was,<ref>Harvey Pitcher in ''Chekhov's Leading Lady'', aangehaal in {{harvnb|Malcolm|2004|p=59}}.</ref> kortstondige liaisons en besoeke aan bordele verkies.<ref>{{harvnb|Wood|2000|p=78}}</ref> Hy het eenkeer aan Soeworin geskryf: {{quote|Natuurlik sal ek trou as jy wil hê ek moet. Maar op hierdie voorwaardes: Alles moet wees soos voorheen – dit wil sê, sy moet in Moskou woon en ek op die platteland, en ek sal haar kom besoek... Ek belowe ek sal ’n uitstekende man wees, maar gee my ’n vrou wat, soos die maan, nie elke dag in my lug sal verskyn nie.<ref>Brief aan Soeworin, 23 Maart 1895. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref>}} Die brief het profeties blyk te wees oor Tsjechof se ooreenkoms met Olga: Hy het hoofsaaklik in Jalta gebly en sy in Moskou, waar sy toneelgespeel het. In 1902 het Olga ’n [[miskraam]] gehad. Die Russiesdosent Donald Rayfield het bewyse gelewer, wat op die paartjie se briewe geskoei was, dat die baba verwek is in 'n tyd toe Tsjechof en Olga nie saam was nie, hoewel Russiese geleerdes die bewering verwerp.<ref>{{harvnb|Rayfield|1997|pp=556–557|ps=Rayfield also tentatively suggests, drawing on obstetric clues, that Olga suffered an ectopic pregnancy rather than a miscarriage.}}</ref><ref name="Simmons Benedetti">There was certainly tension between the couple after the miscarriage, though {{harvnb|Simmons|1970|p=569}}, and Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 241, put this down to Chekhov's mother and sister blaming the miscarriage on Olga's late-night socialising with her actor friends.</ref> Die letterkundige nalatenskap van dié langafstandhuwelik is 'n korrespondensie met juweeltjies van teatergeskiedenis, insluitende klagtes oor Stanislafski se redigeringsmetodes en Tsjechof se advies aan Olga oor optrede in sy toneelstukke.<ref>Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress: The Love Letters of Olga Knipper and Anton Chekhov''.</ref> In Jalta het Tsjechof een van sy beroemdste stories geskryf:<ref>{{Cite web|url=http://www.eastoftheweb.com/short-stories/UBooks/LadyWith.shtml|title=Lady with lapdog|last=Chekhov|first=Anton|website=Short Stories}}</ref> ''Die Dame met die Hondjie''.<ref>{{cite news|author=Rosamund, Bartlett|title=The House That Chekhov Built |journal=London Evening Standard|date= 2 February 2010|page=31}}</ref> Dit gaan oor wat aanvanklik ’n kortstondige verhouding is tussen ’n siniese getroude man en ’n ongelukkig getroude vrou wat mekaar op vakansie in Jalta ontmoet. Nie een verwag dat iets daaruit sal ontwikkel nie. Onverwags raak hulle egter mettertyd verlief en loop hulle die risiko van ’n skandaal en om die sekuriteit van albei se gesinslewe te verloor. Die storie gee hulle gevoelens vir mekaar wonderlik weer, veral die innerlike transformasie wat die siniese man ondergaan vanweë die liefde en hulle onvermoë om die saak op te los deur óf van hulle gesinne óf mekaar af te sien.<ref>"Overview: 'The Lady with the Dog'." ''Characters in 20th-Century Literature.'' Laurie Lanzen Harris. Detroit: Gale Research, 1990. Literature Resource Center. Web. 3 November 2011.</ref> === Dood === Teen Mei 1904 was Tsjechof terminaal siek aan tuberkulose. Michail Tsjechof het later vertel enigiemand wat hom gesien het, het geweet die einde is nie ver nie, "maar hoe nader die einde gekom het, hoe minder het hy dit blykbaar besef".<ref name="Bio" /> Op 3 Junie het hy saam met Olga na die Duitse spa-dorp Badenweiler in die [[Swartwoud]] vertrek, van waar hy oënskynlik vrolike briewe vir sy suster, Masja, geskryf en die kos en omgewing beskryf het. Hy het haar en sy ma verseker hy raak beter. In sy laaste brief het hy gekla oor hoe Duitse vroue aantrek.<ref>Brief aan Masja, 28 Junie 1904. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 ''Letters of Anton Chekhov''.]</ref> In 1908 het Olga oor haar man se laaste oomblikke geskryf: {{quote|Anton het ongewoon regop gesit en hard en duidelik gesê (hoewel hy feitlik geen Duits geken het nie): "Ich sterbe." ("Ek sterf.") Die dokter het hom kalmeer, ’n naald geneem, hom ’n inspuiting van kanfer gegee en [[sjampanje]] bestel. Anton het ’n volle glas geneem, daarna gekyk, vir my geglimlag en gesê: "Ek het lank laas sjampanje gedrink." Hy het dit gedrink en stil op sy linkersy gelê, en ek het net tyd gehad om na hom te hardloop en oor die bed te leun om sy naam te roep, maar hy het ophou asemhaal en het so vreedsaam soos ’n kind geslaap&nbsp;...<ref>Olga Knipper, ''Memoir'', in Benedetti, ''Dear Writer, Dear Actress'', 284.</ref>}} == Nalatenskap == ’n Paar maande voor sy dood het Tsjechof aan die skrywer [[Iwan Boenin]] vertel hy dink mense sal sy werk nog sewe jaar lank lees. "Hoekom sewe?" het Boenin gevra. "Wel, sewe en ’n half," het Tsjechof geantwoord. "Dis nie sleg nie. Ek het nog ses jaar om te lewe."{{sfn|Payne|1991|p=XXXVI}} [[Lêer:Anton P Chekhov.jpg|duimnael|180px|Tsjechof as jong man.]] Tsjechof se reputasie ná sy dood het sy voorspelling ver oortref. Die ovasies vir die toneelstuk ''Die Kersieboord'' in die jaar van sy dood het die Russiese gehore se groot dunk van die skrywer weerspieël, en dit het hom as die gewildste letterkundige ster gevestig naas [[Leo Tolstoi|Tolstoi]], wat ses jaar langer as hy gelewe het. Tolstoi was ’n groot bewonderaar van Tsjechof se kortverhale en het ’n reeks in ’n boek laat bind wat hy as "beste gehalte" en "tweede beste gehalte" beskou het. In die eerste kategorie was: ''Kinders'', ''Die Koormeisie'','' ’n Toneelstuk'', ''Tuis'', ''Ellende'', ''Die Wegloper'', ''In die Hof'', ''Wanka'', ''Dames'','' ’n Boosdoener'', ''Die Seuns'', ''Duisternis'', ''Vaak'', ''Die Helpmaat'' en ''Die Liefling''. In die twee kategorie was:'' ’n Oortreding'', ''Hartseer'', ''Die Heks'', ''Werotsjka'', ''In ’n Vreemde Land'', ''Die Kok se troue'','' ’n Vervelige Saak'','' ’n Omwenteling'', ''O! Die Publiek!'', ''Die Masker'','' ’n Vrou se Geluk'', ''Senuwees'', ''Die Troue'','' ’n Weerlose Skepsel'' en ''Boervroue''.{{sfn|Simmons|1970|p=595}} Tsjechof se werk is ook geprys deur verskeie van Rusland se invloedrykste radikale politieke denkers. As enigiemand getwyfel het aan die somberheid en ellendige armoede van Rusland van die 1880's, het die [[Anargisme|anargis]] [[Pjotr Kropotkin]] geskryf, "lees net Tsjechof se romans!"<ref>{{cite web | title=The Constitutional Movement in Russia | url=http://www.revoltlib.com/?id=142 | author=Peter Kropotkin | publisher=The Nineteenth Century | website=revoltlib.com | date=1905-01-01 | access-date=2021-09-28 | archive-date=2019-11-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191103020419/http://www.revoltlib.com/?id=142 | url-status=dead }}</ref> Die [[filosoof]] en [[digter]] Raymond Tallis het verder vertel [[Wladimir Lenin]] het geglo hy het ’n rewolusionêre geword nadat hy die kortverhaal ''Saal No. 6'' gelees het.<ref>{{cite book | title= In Defence of Wonder and Other Philosophical Reflections | url=https://books.google.com/books?id=aFhsBAAAQBAJ&q=Karl+Marx+ward+no+six&pg=PT154 | author=Raymond Tallis | publisher=Routledge | date=2014-09-03 |isbn = 978-1-317-54740-2}}</ref> Nadat hy dit gelees het, het Lenin glo gesê: "Ek het absoluut gevoel of ek self in Saal 6 toegesluit is!"<ref>{{cite web | title=To The Finland Station | author=Edmund Wilson | url=https://archive.org/details/WilsonToTheFinlandStation/page/n369/mode/2up?q=Ward+6+myself | publisher=Doubleday | website=archive.org | date=1940 | quote="When Vladimir finished reading this story, he was seized with such a horror that he could not bear to stay in his room. He went out to find someone to talk to, but it was late: they had all gone to bed. “I absolutely had the feeling,” he told his sister next day, "that I was shut up in Ward 6 myself!”" }}</ref> [[Lêer:Спектакль Чехова Медведь шарж 1889 год.jpg|duimnael|180px|links|Tekenprent vir die produksie van ''Die Beer'' in die Korsj-teater, ''Osolki''. 1889.]] In Tsjechof se leeftyd het die meeste Britse en Ierse resensente nie van sy werk gehou nie; E.J. Dillon het gedink Tsjechof se onbestendige, ruggraatlose, swerwende mense is afstootlik, en R.E.C. Long het gesê Tsjechof se karakters is weersinwekkend en dat Tsjechof "dit geniet het om die laaste stukkies waardigheid van die menslike siel af te stroop".<ref>{{cite journal|last=Meister|first=Charles W.|year=1953|title=Chekhov's Reception in England and America|journal=American Slavic and East European Review|volume=12|issue=1|pages=109–121|jstor=3004259|doi=10.2307/3004259}}</ref> Ná Tsjechof se dood is sy werk in heroënskou geneem. Constance Garnett het met sy vertalings in [[Engels]] baie lesers gewen, asook die bewondering van skrywers soos [[James Joyce]], [[Virginia Woolf]] en [[Katherine Mansfield]], wie se storie "The Child Who Was Tired" soortgelyk aan Tsjechof se "Vaak" is.<ref>{{cite book|author=William H. New|title=Reading Mansfield and Metaphors of Reform|url=https://archive.org/details/readingmansfield0000neww|publisher=McGill-Queen's Press|year=1999|isbn= 978-0-7735-1791-2|pages=[https://archive.org/details/readingmansfield0000neww/page/15 15]–17}}</ref> Die Russiese resensent D.S. Mirsky, wat in [[Engeland]] gewoon het, het Tsjechof se gewildheid in dié land verduidelik aan die hand van sy "ongewone verwerping van wat ons heroïese waardes kan noem".{{sfn|Wood|2000|p=77}} In Rusland self het Tsjechof se dramas uit die mode geraak ná die [[Russiese Rewolusie (1917)|rewolusie]], maar dit is later in die Sowjet-kanon opgeneem. Die karakter Lopachin is byvoorbeeld herskep in ’n held van die nuwe orde wat uit ’n nederige agtergrond uitstyg en eindelik die rykes se landgoede oorneem.<ref>Allen, 88.</ref><ref name="Danchenko">"Hulle sal nie ’n toneelstuk toelaat wat oënskylik die verlore landgoede van die rykes betreur nie." Brief van Wladimir Nemirowitsj-Dantsjenko, aangehaal deur Anatoli Smelianski in "Tsjechof at the Moscow Art Theatre", van ''The Cambridge Companion to Tsjechof'', 31–32.</ref> Een van die eerste nie-Russe wat Tsjechof se toneelstukke geprys het, is [[George Bernard Shaw]], wat vir sy ''Heartbreak House'' die subtitel "A Fantasia in the Russian Manner on English Themes" gegee het. Hy het die ooreenkomste uitgewys tussen die penarie van die Britse grondbesittersklas en dié van hulle Russiese eweknieë soos deur Tsjechof uitgebeeld: "dieselfde aangename mense, dieselfde volslae futiliteit".<ref>Anna Obraztsova in "Bernard Shaw's Dialogue with Chekhov", uit Miles, 43–44.</ref> [[Lêer:Chekhov 1898 by Osip Braz.jpg|duimnael|180px|Osip Braz se ''Portret van Anton Tsjechof''.]] In die [[VSA]] het Tsjechof se werk eers effens later gewild geword, hoofsaaklik danksy die invloed van Stanislafski se stelsel van toneelspel, met sy idee van subteks (wat nie uitdruklik deur die karakters of skrywer weergegee word nie): "Tsjechof het dikwels nie sy gedagtes in dialoog weergegee nie," het Stanislafski geskryf, "maar deur verposings of tussen die lyne of in antwoorde wat uit ’n enkele woord bestaan&nbsp;... die karakters voel en dink dikwels goed wat nie deur hulle gesê word nie."<ref>Reynolds, Elizabeth (red.), ''Stanislavski's Legacy'', Theatre Arts Books, 1987, {{ISBN|978-0-87830-127-0}}, 81, 83.</ref><ref name="Eßlin">"Dit was Tsjechof wat die eerste keer met opset dialoog geskryf het waarin die grootste emosies onder die oppervlak voorkom. Dit was hy wat uitdrukking aan die idee gegee het dat mense feitlik nooit met mekaar in uitdruklike terme oor hulle diepste emosies praat nie, dat die groot, tragiese, kritieke oomblikke gewoonlik voorkom buite oënskynlik onbeduidende gesprekke." Martin Esslin, uit ''Text and Subtext in Shavian Drama'', in ''1922: Shaw and the last Hundred Years'', red. Bernard. F. Dukore, Penn State Press, 1994, {{ISBN|978-0-271-01324-4}}, 200.</ref> Die Group Theatre in New York het veral die subteksbenadering tot drama ontwikkel en geslagte van Amerikaanse dramaturge, draaiboekskrywers en akteurs beïnvloed, insluitende [[Clifford Odets]], [[Elia Kazan]] en veral [[Lee Strasberg]]. Strasberg se Actors Studio en die metodebenadering tot toneelspel het op hulle beurt weer baie akteurs beïnvloed, soos [[Marlon Brando]] en [[Robert de Niro]], hoewel die Tsjechof-tradisie teen daardie tyd verwring is deur ’n preokkupasie met realisme.<ref>"Lee Strasberg het myns insiens ’n slagoffer geword van die tradisionele idee van Tsjechowiaanse teater&nbsp;... [hy het] geen ruimte gelaat vir Tshechof se beeldspraak nie." Georgii Tostonogov oor Strasberg se produksies ''Drie Susters'' in ''The Drama Review'' (winter 1968), aangehal deur Styan, 121.</ref> In 1981 het die dramaturg [[Tennessee Williams]] ''Die Seemeeu'' verwerk as ''The Notebook of Trigorin''. Een van Anton se broerskinders, Michael Chekhov, sou ook baie tot moderne teater bydra, veral met sy unieke toneelspelmetodes, wat Stanislafski se idees verder ontwikkel het. Ondanks Tsjechof se reputasie as ’n dramaturg, meen William Boyd sy kortverhale is sy grootste prestasie.<ref name="Boyd">[http://books.guardian.co.uk/departments/classics/story/0,6000,1261403,00.html ''A Chekhov Lexicon,''] deur William Boyd, ''The Guardian'', 3 Julie 2004. Besoek op 16 Februarie 2007.</ref> Raymond Carver, wat die kortverhaal "Errand" oor Tsjechof se dood geskryf het, het gesê Tsjechof was die grootste van alle kortverhaalskrywers: {{quote|Tsjechof se stories is nou so wonderlik (en noodsaaklik) as toe hulle die eerste keer verskyn het. Dit is nie net die enorme hoeveelheid stories wat hy geskryf het nie – want min skrywers, indien enige, het meer geskryf – dit is die ongelooflike reëlmaat waarmee hy meesterstukke geskep het, stories wat ons ablusie gee sowel as behaag en ontroer, wat ons emosies ontbloot op maniere wat net ware kuns kan regkry.<ref>Bartlett, [http://books.guardian.co.uk/departments/classics/story/0,,1261382,00.html "From Russia, with Love"], ''The Guardian'', 15 Julie 2004. Besoek op 17 Februarie 2007.</ref>}} [[Ernest Hemingway]], nog ’n skrywer wat deur Tsjechof beïnvloed is, was minder vleiend: "Tsjechof het sowat ses goeie stories geskryf. Maar hy was ’n amateurskrywer."<ref>Brief van [[Ernest Hemingway]] aan Archibald MacLeish, 1925 (uit ''Selected Letters'', p. 179), in ''Ernest Hemingway on Writing'', red. Larry W. Phillips, Touchstone, (1984) 1999, {{ISBN|978-0-684-18119-6}}, 101.</ref> [[Vladimir Nabokov]] het Tsjechof se "mengelmoes van verskriklike prosaïsmes, pasgemaakte epifette, herhalings" gekritiseer.{{sfn|Wood|2000|p=82}}<ref>[[q:Anton Chekhov#Quotes about Chekhov|Wikiquote quotes about Chekhov]]</ref> Maar hy het ook verklaar: "Tog is dit sy werk wat ek sal saamvat na ’n ander planeet."<ref name="Karlinsky">{{cite journal|last=Karlinsky|first=Simon|date=2008-06-13|title=Nabokov and Chekhov: Affinities, parallels, structures|url=http://revel.unice.fr/cycnos/index.html?id=1276|volume=10|issue=n°1 NABOKOV : Autobiography, Biography and Fiction|access-date=2018-09-10|website=Cycno}}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En hy het "Die Dame met die Hondjie" genoem "een van die beste stories wat nog geskryf is" in sy uitbeelding van ’n problematiese verhouding. Hy het gesê Tsjechof skryf "op die manier waarop een mens die belangrikste dinge in sy lewe aan ’n ander sal vertel, stadig maar tog sonder onderbreking, in ’n effens gedempte stem."<ref>Uit [[Vladimir Nabokov]] se ''Lectures on Russian Literature'', aangehaal deur Francine Prose in ''Learning from Chekhov'', 231.</ref> [[Lêer:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|duimnael|180px|Tsjechof in 1900 in Jalta.]] Alan Twigg, die hoofredakteur en uitgewer van die [[Kanada|Kanadese]] boekresensietydskrif ''B.C. BookWorld'', het geskryf: {{quote|'n Mens kan sê Anton Tsjechof is die tweede gewildste skrywer op die planeet. Net Shakespeare se werk is meer as Tsjechof s'n verwerk vir rolprente, volgens die rolprentdatabasis [[IMDb]].&nbsp;... Oor die algemeen weet ons minder van Tsjechof as van die geheimsinnige Shakespeare.<ref>{{Cite book|title = Memories of Chekhov: Accounts of the Writer from His Family, Friends and Contemporaries. Voorwoord deur Alan Twigg.|last = Sekirin|first = Peter|publisher = MacFarland Publishers|year = 2011|isbn = 978-0-7864-5871-4|location = Jefferson, NC|pages = 1}}</ref>}} [[Lêer:Three Sisters cover 1901.jpg|duimnael|180px|links|''Drie Susters'' («Три Сестры»), eerste uitgawe, 1901.]] Tsjechof het ook die werk van [[Japan]]nese dramaturge soos Shimizu Kunio, Yōji Sakate en Ai Nagai beïnvloed. Resensente het ’n ooreenkoms opgemerk in hoe Tsjechof en Shimizu ’n mengsel van ligte humor en intense uitbeeldings van verlange gebruik.<ref>{{cite book|last1=Rimer|first1=J.|title=Japanese Theatre and the International Stage|publisher=Koninklijke Brill NV|location=Leiden, The Netherlands|isbn=978-90-04-12011-2|pages=299–311|year=2001}}</ref> Sakate het verskeie van Tsjechof se toneelstukke verwerk.<ref name=Clayton>{{cite book|last1=Clayton|first1=J. Douglas|title=Adapting Chekhov: The Text and Its Mutations|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-50969-5|pages=269–270|year=2013}}</ref> Nagai het dieselfde gedoen, onder meer met ''Drie Susters'', en dit omskep in sy styl van satiriese realisme terwyl hy nadruk lê op die sosiale kwessies in die toneelstuk.<ref name="Clayton" /> Tsjechof se werk is vir die groot skerm verwerk, insluitende [[Sidney Lumet]] se ''Sea Gull'' en [[Louis Malle]] se ''Vanya on 42nd Street''. [[Laurence Olivier]] se finale poging as regisseur was ’n 1970-verwerking van die prent ''Three Sisters'', waarin hy ook ’n byspeler was. Tsjechof se werk het ook al as inspirasie gedien vir verskeie rolprente of is daarin genoem. In [[Andrei Tarkofski]] se prent van 1975, ''The Mirror'', bespreek karakters die kortverhaal "Saal No. 6". [[Woody Allen]] is deur Tsjechof beïnvloed en in baie van sy prente is daar verwysings na Tsjechof se werk, insluitende ''Love and Death'' (1975), ''Interiors'' (1978) en ''Hannah and Her Sisters'' (1986). ''Die Kersieboord'' het ’n rol in die komedieprent ''Henry's Crime'' (2011) en deel van ’n verhoogopvoering van ''Drie Susters'' is te sien in die 2014-dramaprent ''Still Alice''. Verskeie van Tsjechof se kortverhale is verwerk vir episodes van die [[Indië|Indiese]] [[TV]]-reeks van 1986 ''Katha Sagar''. Nog ’n Indiese TV-reeks, ''Chekhov Ki Duniya'', is in die 1990's vertoon. Verskeie van Tsjechof se werke is daarin verwerk.<ref>{{cite web |title=Chekhov Ki Duniya |url=https://nettv4u.com/about/Hindi/tv-serials/chekhov-ki-duniya |website=nettv4u |language=en}}</ref> Die [[Palme d'Or]]-wenner ''Winter Sleep'' van die [[Turkye|Turkse]] regisseur en draaiboekskrywer Nuri Bilge Ceylan is ’n verwerking van ''Die Vrou'', ’n kortverhaal deur Tsjechof. == Bibliografie == {{div col|3}} Tsjechof het tussen 1880 en 1903 byna 300 prosawerke geskryf. Die meeste daarvan is kortverhale, al is sommige lank genoeg om novelles of romans genoem te word. ’n Paar van die bekendstes is: * '''Kortverhale''' ** ''Die Hol Spieël'' (1883) ** ''Die Sweedse Lucifer'' (1883) ** ''Die Afgevaardigde'' (1883) ** '' ’n Verskriklike Nag'' (1884) ** ''Twee Briewe'' (1884) ** ''Uit die Herinneringe van ’n Idealis'' (1885) ** ''Die Drama op die Jag'' (1885, roman) ** ''Die Redekunstenaar'' (1886) ** ''Die Dames'' (1886) ** ''Voortreflike Mense'' (1886) ** ''Die Oortolliges'' (1886) ** ''Vyande'' (1887) ** ''Uit die Dagboek van ’n Opvlieënde Mens'' (1887) ** ''Die Weddenskap'' (1888) ** '' ’n Treurige Geskiedenis'' (1889) ** ''Perdediewe'' (1890) ** ''Die Tweegeveg'' (1891) ** ''My Vrou'' (1892) ** ''Saal No. 6'' (1892) ** ''Die Verhaal van ’n Onbekende'' (1893, novelle) ** ''Wolodja die Grote en Wolodja die Kleine'' (1893) ** ''Die Swart Monnik'' (1894) ** ''Vroueheerskappy'' (1894) ** ''Die Viool van Rotschild'' (1894) ** ''Witkoppie'' (1895) ** ''My Lewe'' (1896, novelle) ** ''Die Boere'' (1897) ** ''Die Dame met die Hondjie'' (1899) ** ''In die Ravyn'' (1900) ** ''Die Biskop'' (1902) * '''Dramas''' ** ''Iwanof'' (1887-'89) ** ''Die Meeu'' (1896) ** ''Oom Wanja'' (1897) ** ''Drie Susters'' (1900-'01) ** ''Die Kersieboord'' (1903-'04) ** ''Langs die Groot Weg'' (1885) ** '' ’n Swanesang'' (1887-'88) ** ''Die Beer'' (1888) ** ''Die Huweliksaansoek'' (1888-'89) ** ''Die Bruilof'' (1889-'90) ** ''Die Jubileum'' (1891) ** ''Oor die Skandaligheid van Tabak'' (1902) * '''Niefiksie''' ** ''Sachalin-eiland'' (1893-'94) {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} === Bronne === {{refbegin|4}} * Allen, David, ''Performing Chekhov'', Routledge (UK), 2001, {{ISBN|978-0-415-18934-7}} * Bartlett, Rosamund, en Anthony Phillips (vert.), ''Chekhov: A Life in Letters'', Penguin Books, 2004, {{ISBN|978-0-14-044922-8}} * Bartlett, Rosamund, ''Chekhov: Scenes from a Life'', Free Press, 2004, {{ISBN|978-0-7432-3074-2}} * Benedetti, Jean (red. en vert.), ''Dear Writer, Dear Actress: The Love Letters of Olga Knipper and Anton Chekhov'', Methuen Publishing Ltd, 1998-uitg., {{ISBN|978-0-413-72390-1}} * Benedetti, Jean, ''Stanislavski: An Introduction'', Methuen Drama, 1989-uitg., {{ISBN|978-0-413-50030-4}} * Borny, Geoffrey, ''Interpreting Chekhov'', ANU Press, 2006, {{ISBN|1-920942-68-8}}, [https://press.anu.edu.au/publications/interpreting-chekhov/download gratis aflaai] * Chekhov, Anton, ''About Love and Other Stories'', vert. Rosamund Bartlett, Oxford University Press, 2004, {{ISBN|978-0-19-280260-6}} * Chekhov, Anton, ''The Undiscovered Chekhov: Fifty New Stories'', vertaal deur Peter Constantine, Duck Editions, 2001, {{ISBN|978-0-7156-3106-5}} * Chekhov, Anton, ''Easter Week'', vert. Michael Henry Heim, Shackman Press, 2010 * {{cite book |last1=Chekhov |first1=Anton |translator-last=Payne |translator-first=Robert |year=1991 |title=Forty Stories |url=https://archive.org/details/fortystories0000chek |publisher=Vintage Classics|location=New York, New York |isbn=978-0-679-73375-1 |ref={{sfnref|Payne|1991}} }} * Chekhov, Anton, ''Letters of Anton Chekhov to His Family and Friends with Biographical Sketch'', vertaal deur Constance Garnett, Macmillan, 1920. [https://www.gutenberg.org/ebooks/6408 Volle teks by Gutenberg.]. Besoek op 16 Februarie 2007. * Chekhov, Anton, ''Note-Book of Anton Chekhov,'' vertaal deur S.S. Koteliansky en Leonard Woolf, B.W. Huebsch, 1921. [https://www.gutenberg.org/ebooks/12494 Volle teks by Gutenberg.]. Besoek op 16 Februarie 2007. * Chekhov, Anton, ''The Other Chekhov'', red. Okla Elliott en Kyle Minor. New American Press, 2008, {{ISBN|978-0-9729679-8-3}} * Chekhov, Anton, ''Seven Short Novels'', vert. Barbara Makanowitzky, W.W.Norton & Company, 2003, {{ISBN|978-0-393-00552-3}} * Clyman, T. W. (red.). A Chekhov companion. Westport, Ct: Greenwood Press, (1985). {{ISBN|9780313234231}} * Finke, Michael C., ''Chekhov's 'Steppe': A Metapoetic Journey'', ’n essay in ''Anton Chekhov Rediscovered'', red. Savely Senderovich en Munir Sendich, Michigan Russian Language Journal, 1988, {{OCLC|17003357}} * Finke, Michael C., ''Seeing Chekhov: Life and Art'', Cornell UP, 2005, {{ISBN|978-0-8014-4315-2}} * Gerhardie, William, ''Anton Chekhov'', Macdonald, (1923) 1974, {{ISBN|978-0-356-04609-9}} * Gorky, Maksim, Alexander Kuprin, I.A. Bunin, ''Reminiscences of Anton Chekhov'', vert. S.S. Koteliansky en Leonard Woolf, B.W.Huebsch, 1921. [http://www.eldritchpress.org/ac/gorky.htm Lees by eldritchpress.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150914035439/http://www.eldritchpress.org/ac/gorky.htm |date=14 September 2015 }} Besoek op 16 Februarie 2007. * Gottlieb, Vera, Paul Allain (reds.), ''The Cambridge Companion to Chekhov'', Cambridge University Press, 2000, {{ISBN|978-0-521-58917-8}} * Jackson, Robert Louis, ''Dostoevsky in Chekhov's Garden of Eden&nbsp;– 'Because of Little Apples','' in ''Dialogues with Dostoevsky'', Stanford University Press, 1993, {{ISBN|978-0-8047-2120-2}} * Klawans, Harold L., ''Chekhov's Lie'', 1997, {{ISBN|1-888799-12-9}}. * {{cite book |last1=Malcolm |first1=Janet |title=Reading Chekhov, a Critical Journey |location=London |publisher=Granta Publications |year=2004 |orig-year=2001 |isbn=978-1-86207-635-8 |oclc=224119811 }} * Miles, Patrick (red.), ''Chekhov on the British Stage'', Cambridge University Press, 1993, {{ISBN|978-0-521-38467-4}} * Nabokov, Vladimir, ''Anton Chekhov'', in ''Lectures on Russian Literature'', Harvest/HBJ Books, [1981] 2002, {{ISBN|978-0-15-602776-2}}. * Pitcher, Harvey, ''Chekhov's Leading Lady: Portrait of the Actress Olga Knipper'', J Murray, 1979, {{ISBN|978-0-7195-3681-6}} * Prose, Francine, ''Learning from Chekhov'', in ''Writers on Writing'', red. Robert Pack en Jay Parini, UPNE, 1991, {{ISBN|978-0-87451-560-2}} * {{cite book |last1=Rayfield |first1=Donald |year=1997 |title=Anton Chekhov: A Life |location=Londen |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-8050-5747-8 |id={{OCLC|654644946|229213309}} |url-access=registration |url=https://archive.org/details/antonchekhovlife0000rayf }} * Sekirin, Peter. "Memories of Chekhov: Accounts of the Writer from His Family, Friends and Contemporaries," MacFarland Publishers, 2011, {{ISBN|978-0-7864-5871-4}} * {{cite book |last1=Simmons |first1=Ernest Joseph |title=Chekhov: A Biography |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |orig-year=1962 |year=1970 |isbn=978-0-226-75805-3 |oclc=682992 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/chekhovbiography0000simm_w9k2 }} * Speirs, L. Tolstoy en Chekhov. Cambridge, England: University Press, (1971), {{ISBN|0521079500}} * Stanislavski, Constantin, ''My Life in Art'', Methuen Drama, 1980, {{ISBN|978-0-413-46200-8}} * Styan, John Louis, ''Modern Drama in Theory and Practice'', Cambridge University Press, 1981, {{ISBN|978-0-521-29628-1}} * {{cite book |last1=Wood |first1=James |year=2000 |orig-year=1999 |chapter=What Chekhov Meant by Life |title=The Broken Estate: Essays in Literature and Belief |url=https://archive.org/details/brokenestateessa00wood |location=New York, NY |publisher=Modern Library |isbn=978-0-8041-5190-0 |oclc=863217943}} * Zeiger, Arthur, ''The Plays of Anton Chekhov'', Claxton House, Inc., New York, NY, 1945. * Tufarulo, G, M., ''La Luna è morta e lo specchio infranto. Miti letterari del Novecento'', vol.1 – G. Laterza, Bari, 2009– {{ISBN|978-88-8231-491-0}}. {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.kirjasto.sci.fi/tsehov.htm Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100711081827/http://www.kirjasto.sci.fi/tsehov.htm |date=11 Julie 2010 }} by ''books and writers'' (Petri Liukkonen) * [http://www.online-literature.com/anton_chekhov/ Biography] by ''The Literature Network'' * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=3845755 "Chekhov's Legacy"] deur Cornel West, 2004 * [http://www.ibiblio.org/eldritch/ac/jr/index.htm 201 Stories by Anton Chekhov], vertaal deur Constance Garnett. * [http://www.readmefree.com/anton-chekhov Works of Anton Chekhov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120724052115/http://www.readmefree.com/anton-chekhov/ |date=24 Julie 2012 }} aanlyn beskikbaar {{Commons-kategorie inlyn|Anton Chekhov}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is grotendeels vertaal uit die [[:nl:Anton Tsjechov|Nederlandse Wikipedia]] {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Tsjechof, Anton}} [[Kategorie:Russiese skrywers]] [[Kategorie:Modernisme]] [[Kategorie:Geboortes in 1860]] [[Kategorie:Sterftes in 1904]] rylshuh08fw9hjo19mjnbqq3jivbasy 0 72468 2965739 2942339 2026-09-08T10:51:34Z Sobaka 328 /* Beginjare */ skakel 2965739 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | agtergrondkleur = #76A8FF | naam = Gerard Sekoto | beeld = | opskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|df=yes|1913|12|9}} | geboorteplek = [[Botshabelo]] naby [[Middelburg]], oostelike [[Transvaal]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterfdatum = {{Sterftedatum en ouderdom|df=yes|1913|12|9|1993|3|20}} | plekvandood = [[Parys]], [[Frankryk]] | nasionaliteit = | veld = Skildery en musiek | opleiding = | beweging = swart stadskuns en sosiale realisme | werke = | beskermhere = | beïnvloed_deur = | beïnvloed = | toekennings = }} '''Gerard Sekoto''' ([[9 Desember]] [[1913]] – [[20 Maart]] [[1993]]) was 'n [[Suid-Afrika]]anse kunstenaar en musikant. Hy is bekend as baanbreker van swart stadskuns en sosiale realisme. Sy werk is vertoon in Parys, Stockholm, Venesië, Washington, Senegal asook in Suid-Afrika. == Beginjare == Sekoto is op 9 Desember 1913 by die Lutherse Sendingstasie te Botshabelo naby Middelburg, Oos-Transvaal (tans Mpumalanga) gebore.<ref>John Peffer. Art and the end of apartheid. 1991. University of Virginia Press. bl. 2.</ref> As sendelingseun was musiek deel van sy bestaan en hy het as jong seun die gesin se huisorreltjie leer ken. Na sy graadtoekenning as onderwyser by die Diosesane Onderwyskollege in Pietersburg het hy vier jaar by 'n plaaslike skooltjie, Khaiso Sekondêr, klasgegee. In hierdie tydperk het hy vir 'n kunswedstryd (May Eshter Bedford) ingeskryf wat deur die Fort Hare Universiteit gereël is. Hy is die tweede prys toegeken. [[George Pemba]] is met die eerste prys bekroon. Hy het op 29 jaar in 1938 verhuis na Johannesburg om sy kunstenaarsloopbaan voort te sit. Hy woon by familielede in Gertystraat, Sophiatown. Hy het sy eerste solo-uitstalling in 1939 aangebied. In 1940 het die Johannesburgse Kunsgalery een van sy werke aangeskaf; dit sou later bekend staan as die eerste skilderwerk van 'n swart kunstenaar wat in 'n museumversameling opgeneem is. In 1942 verhuis hy na [[Distrik Ses]], Kaapstad, waar hy by die Manuel-gesin tuisgegaan het. In 1945 trek hy na Eastwood, Pretoria. == Ballingskap == In 1947 verlaat hy Suid-Afrika om weens selfopgelegde ballingskap in Parys te gaan woon. Die eerste paar jaar in Parys was moeilik en Sekoto is met 'n gelukskoot as klavierspeler by die ''l’Echelle de Jacob'' (''Jakobsleer'') aangestel. Dit was 'n gewilde nagklub wat sy deure na die Tweede Wêreldoorlog heropen het. Hy speel jazz en sing Negrospirituele musiek, wat destyds gewilde Franse liedjies was, en 'n bietjie [[Harry Belafonte]]. Dit is musiek wat die pot aan die kook gehou het en sy kunsklasse betaal het. Tussen 1956 en 1960 is etlike van Sekoto se komposisies deur Les Editions Musicales gepubliseer. Sekoto het klavier gespeel en etlike musieksnitte gesing. Hy komponeer 29 meestal uitermatig ontroerende liedjies, met verwysing na sy eensaamheid in ballingskap, maar terselfdertyd ook die buitengewone moed van 'n individu in sy stryd van oorlewing in 'n vreemde kulturele omgewing. In 1966 het hy Senegal vir 'n jaar lank besoek. Sekoto se skilderwerk het 'n politiese skakering in die 1970's begin kry weens Apartheid in sy geboorteland. In 1989 word hy deur die Johannesburgse Kunsgalery met 'n terugblikuitstalling vereer en deur die Universiteit van die Witwatersrand met 'n eredoktorsgraad.<ref>Lesley Spiro. Gerard Sekoto: unsevered ties, Johannesburg Art Gallery. 1989. The Gallery. bl. 60.</ref> Hy is op 20 Maart 1993 by 'n aftree-oord net buitekant Parys oorlede. == Bekende skilderkuns volgens jaar == [[Lêer:"Mother and Child", 1959 - NARA - 559003.jpg|duimnael|"Mother and Child", 1959]] [[Lêer:"The Notre Dame Church", 1960 - NARA - 559006.jpg|duimnael|"The Notre Dame Church", 1960]] [[Lêer:"The Dream of Two Worlds", 1961 - NARA - 559004.jpg|duimnael|"The Dream of Two Worlds", 1961]] [[Lêer:"Woman Ironing by Candlelight" - NARA - 559005.jpg|duimnael|"Woman Ironing by Candlelight"]] * 1939 ** "Poverty in the midst of Plenty" - Waterverf en pastel op bruinpapier ** "Interior Sophiatown" ** "Lutheran Church at Botshabelo" * 1940 ** "Migrant Workers" - Gouache op papier ** "Yellow Houses" ** "The Soccer Game" * 1942 ** "Interior with Woman" - Oliewerk op doek ** "Three Women" ** "Three figures with Bicycle Sophiatown" - Oliewerk op doekbord ** "The Miners" ** "Cyclists in Sophiatown" * 1944 ** "Prison Yard" * 1945 ** "The Wine Drinker" ** "Prisinors Carrying a Boulder" ** "Portrait of Cape Coloured School Teacher - Omar" ** "Children Playing" ** "Houses: District Six" * 1946 ** "Women and Child - Eastwood Pretoria" * 1947 ** "Mine Boy - Oliewerk op doekbord" ** "Sixpence a Door" - Oliewerk op doekbord ** "Song of the Pick" - Oliewerk op doekbord ** "Mary Dikeledi Sekoto" ** "Self-Portrait" ** "Portrait of Anna, The Artist's Mother" ** "Portrait of a Young Man Reading" ** "Outside the Shop" ** "Beyond the Gate" ** "The Donkey Cart, Eastwood" ** "The Proud Father, Manakedi Naky on Bernard Sekoto's Knee" ** "The Artists Mother and Stepfather at Home in Eastwood" * 1949 ** "Eye Glasses" - Houtskool op papier ** "Sore Eye" - Houtskool op papier ** "The Black Beret" - Houtskool op papier ** "Paris; Pont Marie" * 1953 ** "Besotho Women" * 1955 ** "Woman and Children" * 1959 ** "Rider on Horseback" - Oliewerk op doek * 1960 ** "Blue Head" - Gouache op papier * 1961 ** "Jazz Band" - Oliewerk op bord * 1963 ** "Woman's Head" ** "Township Gossip" * 1968 ** "The Three Figures" - Gouache op papier * 1971 ** "Township Scene" * 1975 ** "Woman with a Patterned Headscarf" * 1978 ** "Homage to [[Steve Biko]]" - Oliewerk op doek * 1979 ** "The Bull" - Oliewerk op doek ** "Portrait of Woman" - Oliewerk op doekbord == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Barbara Lindop, ''Gerard Sekoto'', Randburg: Dictum Publishing, 1988 * Barbara Lindop, ''Sekoto : The Art of Gerard Sekoto'', Pavilion, London, 1995, {{ISBN|978-1-85793-461-8}} * N. Chabani Manganyi, ''A Black Man Called Sekoto'', Witwatersrand University Press, January 1996, {{ISBN|978-1-86814-291-0}} * Spiro, Lesley, ''Gerard Sekoto: Unsevered Ties'', Johannesburg Art Gallery, 1.11.1989-10.2.1990, The Gallery (1989), {{ISBN|978-0-620-14213-7}} * Chabani Manganyi, ''I Am an African: The Life and Times of Gerard Sekoto'', Witwatersrand University Press; illustrated edition (Aug 1 2004), {{ISBN|978-1-86814-400-6}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [http://www.art.co.za/gerardsekoto/default.htm Art In Suid-Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120717061717/http://www.art.co.za/gerardsekoto/default.htm |date=17 Julie 2012 }} * {{en}} [http://www.sahistory.org.za/pages/people/bios/sekoto-g.htm South African History Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101220135821/http://sahistory.org.za/pages/people/bios/sekoto-g.htm |date=20 Desember 2010 }} * {{en}} [http://wwar.com/masters/s/sekoto-gerard.html World-Wide Art Resources] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130209191554/http://wwar.com/masters/s/sekoto-gerard.html |date= 9 Februarie 2013 }} * {{en}} [http://www.southafrica.info/what_happening/arts_entertainment/sekoto-tribute.htm SAInfo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050528103900/http://www.southafrica.info/what_happening/arts_entertainment/sekoto-tribute.htm |date=28 Mei 2005 }} * {{en}} [http://www.johansborman.co.za/index.asp?page=artist_detail.asp%3Fid%3D74 Johans Borman - Fine Art Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927012201/http://www.johansborman.co.za/index.asp?page=artist_detail.asp%3Fid%3D74 |date=27 September 2006 }} * {{en}} [http://www.untoldlondon.org.uk/news/ART37347.html Sekoto Painting Sells For Record Sum In London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060909172753/http://www.untoldlondon.org.uk/news/ART37347.html |date= 9 September 2006 }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sekoto, Gerard}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skilders]] [[Kategorie:Geboortes in 1913]] [[Kategorie:Sterftes in 1993]] nwvl1unssp2mncahygwa1t6z0mdhirv 0 75484 2965609 2955962 2026-09-07T15:46:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2965609 wikitext text/x-wiki {{Oos-Slawiese naam|Wladimirowna|Romanowa}} {{Inligtingskas |naam = Maria Wladimirowna |kleur = |beeld = Мария Владимировна 2010 (cropped).jpg |beeld_wydte = 220px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Huis |1 = [[Huis van Romanof|Holstein-Gottorp-Romanof]] |opskrif2 = Gebore |2 = [[23 Desember]] [[1953]] |opskrif3 = |3 = |opskrif4 = Eggenoot |4 = [[Prins Franz Wilhelm van Pruise]] (geskei 1985) |opskrif5 = Kinders |5 = [[Groothertog Georgi Michailowitsj van Rusland|Groothertog Georgi Michailowitsj]] |opskrif6 = Vader |6 = [[Groothertog Wladimir Kirillowitsj van Rusland|Groothertog Wladimir Kirillowitsj]] |opskrif7 = Moeder |7 = Prinses Leonida Georgievna Bagration-Moukhransky }} '''Maria Wladimirowna, groothertogin van Rusland''' ([[Russies]]: Мари́я Влади́мировна Рома́нова; geb. 23 Desember 1953 in Madrid) is sedert 1992 ’n aanspraakmaker op die hoofskap van die [[Huis van Romanof]] en die titel keiserin en outokraat van Rusland. Sy gebruik haar lewe lank die titel "groothertogin" en die aanspreekvorm "keiserlike hoogheid", hoewel haar reg tot die titel betwis word.<ref name=Massie269>Massie, p 269</ref><ref>{{cite news |first=John-Paul |last=Flintoff |title=Tsar Struck |url=http://www.flintoff.org/tsar-struck |publisher=John-Paul Flintoff |date=20 September 2003 |access-date=10 Julie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009115838/https://www.flintoff.org/tsar-struck |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy is ’n agter-agterkleindogter van tsaar [[Aleksander II van Rusland]] deur die manlike lyn. == Biografie == Maria is in Madrid gebore as die enigste kind van [[groothertog Wladimir Kirillowitsj van Rusland]], die hoof van die keiserlike familie Romanof en titulêre keiser van Rusland,<ref>{{cite news |title=Empress Maria in Vladivostok |url=http://vladivostoktimes.ru/show.php?id=11990 |publisher=Vladivostok Times |date=11 Julie 2007 |access-date=11 Augustus 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209084850/http://vladivostoktimes.ru/show.php?id=11990 |archive-date=9 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en prinses Leonida Georgievna Bagration-Moukhransky van [[Georgië|Georgies]]-[[Pole|Poolse]] afkoms. Maria is in Madrid en Parys opgevoed en het Russiese geskiedenis en letterkunde aan die [[Universiteit van Oxford]] studeer.<ref name=Massie263>Massie, p 263</ref><ref name=two>{{cite web |url=http://www.dynastic-law.com/russia-1.html |title=The Romanov Imperial dynasty in emigration XX century |accessdate=11 Augustus 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060828114521/http://www.dynastic-law.com/russia-1.html |archivedate=28 Augustus 2006 |url-status=live }}</ref> Op 23 Desember 1969 het haar pa, groothertog Wladimir, ’n dekreet uitgevaardig dat sy dogter hom voor ander manlike Romanof-aanspraakmakers as kurator van die Russiese troon moet opvolg indien hy sou sterf.<ref name=MariaI>{{cite web |url=http://www.imperialhouse.ru/eng/imperialhouse/chipdom/maria.html |title=Maria I Wladimirovna |accessdate=11 Augustus 2008 |publisher=imperialhouse.ru |archive-date= 4 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081004200455/http://www.imperialhouse.ru/eng/imperialhouse/chipdom/maria.html |url-status=dead }}</ref> Dit is beskou as ’n poging van Wladimir om die opvolging in sy tak van die familie te hou,<ref>Massie p 263</ref> en is deur die hoofde van ander takke as onwettig verklaar.<ref name=Massie269 /> Op 22 September 1976 is Maria in Madrid getroud met [[prins Franz Wilhelm van Pruise]],<ref>{{cite book |title=Almanach de Gotha |edition=186th |year=2003 |isbn=0-9532142-4-9 |author=red. John Kennedy. |publisher=Boydell & Brewer |location=Woodbridge |oclc=166702094 |page=317}}</ref> ’n [[Huis van Hohenzollern|Hohenzollern]]-agterkleinseun van [[Duitsland]] se laaste keiser, [[Wilhelm II van Duitsland|Wilhelm II]]. Hy is, nes sy vrou, ’n agter-agterkleinkind van koningin [[Victoria van die Verenigde Koninkryk]]. Franz Wilhelm het voor die troue die [[Oosters-Ortodokse]] geloof aangeneem asook die naam Michail Pawlowitsj, en het die titel groothertog van Rusland van Maria se pa gekry.<ref>{{cite book |title=Royalty who wait: the 21 heads of formerly regnant houses of Europe |edition=|year=2001 |isbn=978-0-7864-0901-3|author=Olga S. Opfell|publisher=McFarland & Co., Inc Publishers |location=Jefferson, NC|oclc=|url=http://books.google.com/?id=9UFveIUgktIC&pg=PA79&lpg=PA79&dq=kaiser+wilhelm+ii+grandson+karl+franz+henriette#v=onepage&q&f=false|page=79}}</ref><ref>Massie, p 263-264</ref> Die egpaar is in 1982 geskei, ’n jaar ná die geboorte van hul enigste kind, [[Groothertog Georgi Michailowitsj van Rusland|Giorgi Michailowitsj]], wat die titel groothertog van sy oupa gekry het. Sedert die egskeiding op 19 Junie 1985 gebruik Franz Wilhelm weer sy ou naam en titel.<ref name=eight>Eilers, Marlene. ''Queen Victoria's Descendants''. 2de uitg. Rosvall Royal Books: Falkoping, Swede, 1997.</ref> Maria woon in [[Frankryk]] en [[Spanje]], en praat vlot [[Russies]], [[Engels]], [[Frans]] en [[Spaans]], asook ’n bietjie [[Duits]], [[Italiaans]] en [[Arabies]].<ref name=MariaI /> == Aanspraak op opvolging == Maria se oupa, [[groothertog Kirill Wladimirowitsj van Rusland]], se aanspraak op die titel "tsaar in bannelingskap" is sterk teengestaan deur ander lede van die Romanof-familie.<ref>{{cite news |last=Kurth |first=Peter |title=The mystery of the Romanov bones |newspaper=Vanity Fair |date=Januarie 1993 |url=http://www.peterkurth.com/ROMANOV+BONES.htm |access-date=11 Augustus 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111010191920/http://www.peterkurth.com/ROMANOV%20BONES.htm |archive-date=10 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Haar pa, Wladimir Kirillowitsj, is deur sommige beskou as die laaste manlike dinas van die Romanofs.<ref name=two /> Toe hy op 21 April 1992 dood is, het Maria aanspraak gemaak op die titel, terwyl [[Prins Nikolaas Romanof van Rusland|prins Nikolaas Romanof]], ’n agter-agterkleinseun van tsaar [[Nikolaas I van Rusland|Nikolaas I]] deur die manlike lyn, ook daarop aanspraak gemaak het dat hy Wladimir opgevolg het. Dié posisie word nou beklee deur [[prins Alexis Romanov]]. Ná die ontdekking van die beendere van keiser [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]] en sy gesin in 1991, het Maria aan pres. [[Boris Jeltsin]] geskryf in verband met die herbegrawe van die oorskot. Van haar Romanof-bloedverwante, wat sy nie erken as lede van die keiserlike familie nie (ook nie die kleinkinders van Nikolaas II se suster, groothertogin Ksenia Aleksandrowna, nie) het sy gesê hulle "het nie die geringste reg om hul mening en wense uit te spreek oor die kwessie nie. Hulle kan net by die graf gaan bid, soos enige ander Rus wat dit wil doen."<ref>Massie, p270</ref> Sy het nie die egtheid van die beendere erken nie en het nie in 1998 die herbegrafnis bygewoon nie.<ref name=one>{{cite web |url=http://www.imperialhouse.ru/eng/dynastynews/news/vin/360.html |title=Interview with Maria Vladimirovna |date=12 Desember 2005 |accessdate=11 Augustus 2008 |publisher=imperialhouse.ru |archive-date= 7 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207101348/http://www.imperialhouse.ru/eng/dynastynews/news/vin/360.html |url-status=dead }}</ref> Sy het oor haar bloedverwante gesê: "My gevoel oor hulle is dat, noudat iets belangriks in Rusland gebeur, hulle skielik wakker geskrik het en sê: 'A-ha! Daar is dalk voordeel hieruit te trek.'"<ref>Massie, p 274</ref> Maria hoop die monargie kan eendag herstel word en "is gereed om te antwoord op die oproep van die volk".<ref name=MariaI /> Toe sy oor die onmin in die Romanof-familie uitgevra is, het sy gesê: {{cquote|Pogings om my regte verdag te maak, hat ontstaan by mense wat eerstens nie tot die keiserlike familie behoort nie en tweedens óf nie self weet hoe die betrokke wette lui nie óf dink ander ken nie die wette nie. Wat ook al die geval, dit is gewetenloosheid. Waaroor ek die jammerste is, is dat sommige van my bloedverwante hul tyd en energie mors op klein intriges in plaas daarvan om daarna te streef om tot nut van hul land te wees. Ek het nog nooit met iemand oor die saak gestry nie en is bereid tot ’n bespreking en samewerking met almal, insluitende natuurlik my bloedverwante. Maar daar kan geen basis vir samewerking wees sonder respek vir ons dinastiese wette en ons familietradisies nie.<ref name=one />}} In 2002 het Maria gefrustreerd geraak met die interne stryd in die Russiese monargistiese beweging. Toe ontdek is verteenwoordigers van die Unie van Afstammelinge van Adellike Families, een van die strydige adellike verenigings, versprei ridderlike titels en toekennings van die Orde van Sint Nikolaas die Wonderwerker sonder haar toestemming, het sy 'n relatief sterk bewoorde aanval gepubliseer.<ref>{{cite web |url=http://www.imperialhouse.ru/rus/allnews/news/2002/86.html |title=Declaration by Grand Duchess Maria Vladimirovna |date=11 December 2002 |access-date=11 August 2008 |publisher=Imperialhouse.ru |archive-date=10 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110114137/http://www.imperialhouse.ru/rus/allnews/news/2002/86.html |url-status=dead }}</ref> In 2003, op Maria se 55ste verjaardag, het [[Patriarg Kirill van Moskou|patriarg Kirill van Moskou en die hele Rusland]] in 'n boodskap van gelukwensing gesê: "U is die verpersoonliking van 'n Russiese groothertogin: adellik, wys, mededeelsaam en gevul met 'n ware liefde vir Rusland. U woon ver van Rusland af, maar neem aktief deel aan sy lewe, juig wanneer daar geseëvier word en het simpatie wanneer daar uitdagings is. Dit is uiters bevredigend om te weet dat u selfs in hierdie nuwe historiese omstandighede 'n aansienlike bydrae maak om Rusland se beeld wêreldwyd op te bou op grond van spirituele en morele waardes en die eeue oue tradisies van die Russiese volk. Die Russiese Ortodokse Kerk bly die bewaarder van die historiese geheue van die Russiese volk, en ondersteun die warms moontlike verhoudings met die Russiese keiserlike huis, soos dit tradiasioneel gedoen het."<ref>{{cite web |last1=(Gundyayev) |first1=Kirill |title=Patriarch of Moscow and All Russia |url=http://www.imperialhouse.ru/images/oldsite/image/photo-gallery/history_din/3patr_Kiril.jpg |website=imperialhouse.ru |access-date=26 October 2018 }}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In Desember 2013 het Maria Wladimirowna die [[VSA]] besoek op versoek van die Russies-Ortodokse Kerk in die Buiteland, wat haar ontvang het as hoof van die Russiese keiserlike huis.<ref>{{cite web|title=Celebrations of the Feast Day of the Kursk-Root Icon|url=http://www.synod.com/synod/eng2013/20131214_print_ensynodfeastday.html|publisher=Synod of Bishops of the Russian Orthodox Church Outside of Russia|access-date=3 March 2014}}</ref> Op 17 Julie 2018 het sy deelgeneem aan die liturgiese viering van die 100-jarige herdenking van die teregstelling van sint Nikolaas II, keiserin Alexandra en hulle kinders wat deur patriarg Kirill I in [[Jekaterinburg]] gehou is.<ref name=tass>Tass. 17 July 2018. [http://tass.com/society/1013579 Patriarch Kirill I Leads Procession Commemorating Slain Czarist Family]. Besoek op 17 Julie 2018.</ref> In Januarie 2021 het Maria die [[Morganatiese huwelik|morganatiese]] verlowing aangekondig van haar seun aan [[Rebecca Virginia Bettarini]] van Italië. Bettarini het haar tot die Russiese Ortodokse Kerk bekeer en die naam Viktoria Romanowna aangeneem. Maria het die paartjie toestemming gegee om te trou. Sy het bepaal Bettarini sou die titel prinses en die aanspreekvorm "Haar Deurlugtige Hoogheid" hê. Sy sou ook die van Romanof kon gebruik.<ref>{{Cite web|last=Scarsi|first=Alice|url=https://www.express.co.uk/news/royal/1387143/royal-wedding-2021-grand-duke-george-russia-Victoria-Romanovna-Bettarini-royal-news/amp|title = Royal Wedding 2021: Russian Grand Duke to celebrate imperial nuptials THIS year|work=Express.co.uk|date=21 January 2021}}</ref> In Maart het sy Rusland se inval in [[Oekraïne]] veroordeel,<ref>{{cite news|title=Ukraine: Princess Romanova condemns the invasion|url=https://globalhappenings.com/top-global-news/133603.html|work=GlobalHappenings|date=24 March 2022|access-date=28 Junie 2023|archive-date=24 Junie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230624114802/https://globalhappenings.com/top-global-news/133603.html|url-status=dead}}</ref> nadat sy voorheen Rusland se anneksasie van die [[Krim]] en [[Donbas]] in 2014 gesteun het.<ref>[https://www.rbth.com/international/2014/04/17/grand_duchess_maria_russia_will_not_give_up_crimea_despite_sanc_35993.html Grand Duchess Maria: Russia will not give up Crimea despite sanction]</ref> ==Eretitels== ===Russiese dinastiese eretitels=== * [[Beeld:Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg|23px]] [[Huis van Romanof]]: Soewereine Ridder van die Orde van Sint Andreas <small>''Betwis''</small><ref name="Burke's Peerage & Gentry">{{cite book |last1=Sainty |first1=Guy Stair |title=World Orders of Knighthood and Merit |date=2007 |publisher=Burke's Peerage & Gentry |isbn=9780971196674 |pages=2,086 }}</ref><ref name="reg">{{cite web |title="Register of Orders of Chivalry: Report of the International Commission for Orders of Chivalry; 2016" |url=http://www.icocregister.org/2016.ICOCRegister.pdf |website=icocregister.org |publisher=International commission for orders of chivalry |access-date=28 November 2021}}</ref> * [[Beeld:Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg|23px]] [[Huis van Romanof]]: Soewerein, Grootmeesteres en Dame Groot Band van die Orde van Sint Katharina <small>''Betwis''</small><ref name="Burke's Peerage & Gentry"/><ref name="reg" /> * [[Beeld:Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg|23px]] [[Huis van Romanof]]: Soewereine Ridder van die Orde van Sint Aleksander Nefski <small>''Betwis''</small><ref name="Burke's Peerage & Gentry"/><ref name="reg" /> * [[Beeld:Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg|23px]] [[Huis van Romanof]]: Soewereine Ridder van die Orde van die Wit Arend <small>''Betwis''</small><ref name="Burke's Peerage & Gentry"/><ref name="reg" /> * [[Beeld:Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg|23px]] [[Huis van Romanof]]: Soewereine Ridder Groot Band van die Orde van Sint Georgius <small>''Betwis''</small><ref name="Burke's Peerage & Gentry"/><ref name="reg" /> * [[Beeld:Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg|23px]] [[Huis van Romanof]]: Soewereine Ridder Groot Band van die Orde van Sint Wladimir <small>''Betwis''</small><ref name="Burke's Peerage & Gentry"/><ref name="reg" /> * [[Beeld:Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg|23px]] [[Huis van Romanof]]: Soewereine Ridder Groot Band van die Orde van Sint Anna <small>''Betwis''</small><ref name="Burke's Peerage & Gentry"/><ref name="reg" /> * [[Beeld:Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg|23px]] [[Huis van Romanof]]: Soewereine Ridder Groot Band van die Orde van Sint Stanislaus <small>''Betwis''</small><ref name="Burke's Peerage & Gentry"/><ref name="reg" /> * [[Beeld:Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg|23px]] [[Huis van Romanof]]: Soewereine Ridder Groot Band van die Orde van Sint Migael die Aartsengel <small>''Betwis''</small> ===Russies-Ortodokse Kerk=== * [[Beeld:Flag_of_Russia.svg|23px]] Russies-Ortodokse Kerk Buite Rusland: Orde van Sint Sergius van Radonezj, 1ste Klas<ref>{{cite web |last1=Gilbert |first1=Paul |title=Grand Duchess Maria Awarded Order of St. Sergius of Radonezh Ist Class |url=http://www.angelfire.com/pa/ImperialRussian/blog/index.blog/1460605/grand-duchess-maria-awarded-order-of-st-sergius-of-radonezh-ist-class/ |publisher=ROYAL RUSSIA |access-date=21 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110011604/http://www.angelfire.com/pa/ImperialRussian/blog/index.blog/1460605/grand-duchess-maria-awarded-order-of-st-sergius-of-radonezh-ist-class/ |archive-date=10 January 2016 |url-status=dead}}</ref> * [[Beeld:Flag_of_Russia.svg|23px]] Russies-Ortodokse Kerk Buite Rusland: Orde van Ons Dame van die Teken,<ref>{{cite web|last=Gilbert |first=Paul |url=http://www.angelfire.com/pa/ImperialRussian/blog/index.blog/1452076/grand-duchess-maria-vladimirovna-visits-new-york/ |title=ROYAL RUSSIA: News, Videos & Photographs About the Romanov Dynasty, Monarchy and Imperial Russia - Updated Daily |publisher=Angelfire.com |date=12 December 2013 |access-date=10 July 2015}}</ref> 1ste Klas * [[Beeld:Flag_of_Russia.svg|23px]] Russies-Ortodokse Kerk Buite Rusland: Medalje van Johannes van Shanghai en San Francisco<ref>{{cite web|url=http://www.synod.com/synod/eng2010/5envisithihmv.html |title=The Russian Orthodox Church Outside of Russia - Official Website |publisher=Synod.com |access-date=10 July 2015}}</ref> ==Stamboom== {{ahnentafel |align=center |ref=<ref name="burke77">Montgomery-Massingberd, Hugh. "Burke's Royal Families of the World: ''Volume I Europe & Latin America'', 1977, pp. 235, 268, 271, 474. {{ISBN|0-85011-023-8}}</ref> |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''Maria Wladimirowna, groothertogin van Rusland''' |2= 2. [[Groothertog Wladimir Kirillowitsj van Rusland]] |3= 3. Prinses Leonida Bagration van Mukhrani |4= 4. [[Groothertog Kirill Wladimirowitsj van Rusland]] |5= 5. [[Prinses Victoria Melita van Sakse-Koburg en Gotha]] |6= 6. George, prins Bagration van Mukhrani |7= 7. Helena Nowina Złotnicka }} == Verwysings == {{Verwysings|2}} ==Bykomende bron== * {{cite book |last=Massie |first=Robert K. |title=The Romanovs The Final Chapter |url=https://archive.org/details/romanovsfinalcha0000mass_z2z6 |year=1995 |publisher=Jonathan Cape |isbn=0-224-04192-4 }} == Eksterne skakels == * [http://www.imperialhouse.ru/eng/index.html Groothertogin Maria se amptelike webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081004195549/http://www.imperialhouse.ru/eng/index.html |date= 4 Oktober 2008 }} * [http://www.chivalricorders.org/royalty/gotha/russucc.htm Argument ten gunste van Maria se aanspraak] deur Guy Stair Sainty * [http://www.angelfire.com/pa/ImperialRussian/royalty/russia/mariavladimirovna.html Artikel, video-onderhoud en foto's] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510140403/http://www.angelfire.com/pa/ImperialRussian/royalty/russia/mariavladimirovna.html |date=10 Mei 2012 }} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Maria Vladimirovna, Grand Duchess of Russia|Engelse Wikipedia]] {{Aanspraakmakers op die Russiese troon sedert 1917}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Maria Wladimirowna}} [[Kategorie:Huis van Romanof]] [[Kategorie:Aanspraakmakers op die Russiese troon]] [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] 7rjxf1rthz7besa42zkgi4re26qtu1f 0 77684 2965716 2873061 2026-09-08T07:34:23Z Couiros22 70369 2965716 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Rooinekstrandloper | image = Red-necked Stint in Bakkhali April 2026 by Tisha Mukherjee 01.jpg | image_caption = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106003046 |title=''Calidris ruficollis'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Scolopacidae]] | genus = ''[[Calidris]]'' | species = '''''C. ruficollis''''' | binomial = ''Calidris ruficollis'' | binomial_authority = ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1776) | synonyms = ''Erolia ruficollis'' | range_map = Red-necked Stint.jpg | range_map_caption = Verspreiding <br /> Rooibruin lyne = Geskatte verspreiding <br /> Groen = Broeigebied <br /> Blou = Oorwintering }} Die '''Rooinekstrandloper''' (''Calidris ruficollis'') is 'n seldsame [[voël]] en somerswerwer wat leef op die oewers van watermassas en soutpanne. Hulle kom saam met die [[Krombekstrandloper]]s voor. Die voël word deesdae minder gesien. Die voël is 13 – 16&nbsp;cm lank, 22 - 35 g groot met 'n vlerkspan van 35&nbsp;cm. In Engels staan die voël bekend as die ''Red-necked Stint''. == Fotogalery == <gallery> Calidris ruficollis P4233842.jpg|Op soek na kos. Calidris ruficollis summer plumage.JPG|In sy somergewaad. Calidris ruficollis - Marion Bay.jpg|Wintergewaad </gallery> == Sien ook == {{commons category|Calidris ruficollis}} {{wikispecies|Calidris ruficollis}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Steltloperagtiges]] 6a5tyqdmy5skpo1ty91dn2sa24fswy2 0 83792 2965623 2964964 2026-09-07T17:12:41Z JMK 649 +hoofprent 2965623 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = André Stander | bynaam = | beeld = André Stander, valskleur-KI-herskepping.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = André Stander in sy 20's^{{{tooltip|KI|KI-konsep van bronfoto, sien lêerinligting}}} | geboortenaam = | geboortedatum = [[1946]] | geboorteplek = | sterfdatum = {{SDEO|1984|2|13|1946|11|22|df=y}}<!-- GEBOORTEDAG uitstaande --> | sterfteplek = | ouers = Genl. Frans Stander | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Polisieoffisier | ander = | bekend = Verskeie bankrowe | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Leonie (Bekkie) | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''André Charles Stander''' ([[22 November]] [[1946]] – [[13 Februarie]] [[1984]]) was 'n [[Suid-Afrika]]anse polisieoffisier en 'n bankrower. Hy het as 'n kaptein by die polisiestasie in [[Kempton Park]] gewerk. In die 1970's begin hy om banke te beroof. Hy was in die media bekend as die leier van die Stander-bende en was berug vir die gewaagde wyse waarop hy misdade gepleeg het. Soms het hy banke oor sy middagete beroof, en is dikwels as 'n ondersoekbeampte na dieselfde toneel terug.<ref name="cnn">[http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/Movies/08/11/stander.hughes/index.html The police officer turned bank robber] op [[CNN]]</ref> == Vroeëre lewe en eerste rooftogte == André Stander is in Johannesburg gebore. Op skool het hy akademies gesukkel en matriek gedruip. Hy word dan 'n polisieman, en vorder fluks deur die range. Sy pa was 'n gesiene man en 'n generaal by die Suid-Afrikaanse Departement van Korrektiewe Dienste. André het twee keer met Leonie (Bekkie) getrou. Sy het in Oktober 1992, etlike jare na sy dood, haar eie lewe geneem weens depressie. Stander pleeg sy eerste bankroof in 1977. Hy vlieg op 'n afdag van [[Johannesburg]] na [[Durban]], vermom homself, huur 'n motor en versoek die bankkassiere om sy sak vol [[geld]] pak. Daarna sê hy dankie en stap doodluiters uit voordat enigiemand iets agterkom. Dit het later 'n gewoonte geraak en 'n veiligheidswag het op 'n keer selfs die deur vir hom oopgehou terwyl hy uitloop. Later praat hy sy mond verby terwyl hy dronk is. Hy spog oor sy 40 rooftogte by 'n vriend en voormalige spioen van die [[Buro vir Staatsveiligheid]], Corrie van Deventer. Van Deventer agtervolg hom en in Januarie 1980 sien hulle hoe Stander iets uit ’n motor op die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe|Johannesburgse lughawe]] haal. Die volgende oggend is daar weer ’n bankroof in Durban. Met sy terugkeer vind die polisie R4&nbsp;000 en 'n vuurwapen in sy koffer. Stander is summier in hegtenis geneem.<ref name="Anti-held">[http://www.rapport.co.za/MyTyd/Nuus/Anti-held-soos-min-Andre-Stander-20130222 Anti-held soos min... André Stander]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Rapport]], 22 Februarie 2013</ref> == Die Stander-bende == [[Lêer:Zonderwater Prison-001.jpg|duimnael|Die [[Zonderwater-gevangenis]] in Cullinan, Gauteng.]] Op 6 Mei 1980 word Stander tot 75 jaar gevangenisstraf gevonnis.<ref name="cnn" /> Sommige van die vonnisse moes gelyktydig uitgedien word en hy sou effektief 17 jaar sit.<ref name=Marsh>{{cite web |last=Marsh |first=Rob |title=The Stander Gang |url=http://www.africacrime-mystery.co.za/books/fsac/chp20.htm |publisher=Rob Marsh |access-date=11 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714231627/http://www.africacrime-mystery.co.za/books/fsac/chp20.htm |archive-date=14 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In die tronk ontmoet Stander twee prisoniers, Allan Heyl en Patrick Lee McCall.<ref name="cnn" /> Op 11 Augustus 1983 word Stander en McCall, saam met vyf ander prisoniers, vanaf die [[Zonderwater-gevangenis]] vir 'n fisioterapie-afspraak geneem. Hier oorval Stander en McCall die fisioterapeut en ontsnap. Die ander gevangenes het geweier om aan die ontsnapping deel te neem en het agtergebly.<ref>{{Cite web |url=http://www.africacrime-mystery.co.za/books/fsac/chp20.htm |title=The Stander Gang |access-date=19 Januarie 2014 |archive-date=14 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714231627/http://www.africacrime-mystery.co.za/books/fsac/chp20.htm |url-status=dead }}</ref> Stander en McCall keer op 31 Oktober 1983 terug na Zonderwater om Heyl, wat met 'n vaktoets besig was, vry te stel. Vanaf dié datum tot die einde van Januarie 1984 het die drie saam banke beroof. Die media het die driemanskap die Stander-bende gedoop. McCall is op 30 Januarie 1984 dood na 'n klopjag op die bende se wegkruipplek in Houghton. Hy het nog gelê en slaap toe die polisie die huis omsingel en skokgranate deur die vensters gooi. Een van die granate het langs hom op die [[matras]] geval, wat hy toe opgeraap en teruggegooi het. Hy pleeg [[selfmoord]] deur homself te skiet voordat hy gearresteer kon word.<ref name="Anti-held" /> Heyl vlug na [[Griekeland]], daarna na [[Engeland]], dan [[Spanje]] en uiteindelik terug na Engeland. Hier is hy gevang, verhoor en vir 9 jaar gevonnis vir roof en ander vuurwapen-verwante oortredings. Na sy vonnis in die Verenigde Koninkryk is hy aan Suid-Afrika uitgelewer, waar hy tot 'n verdere 33 jaar gevangenisstraf gevonnis is. Hy is op 18 Mei 2005 op parool vrygelaat. Terwyl die polisie op McCall se spoor in Suid-Afrika was, was Stander in [[Fort Lauderdale]], [[Florida]] in die [[Verenigde State van Amerika]]. Hier het hy probeer om vasmeerplek vir sy bende se onlangs aangeskafte seiljag, die ''Lilly Rose'' te bekom. Die seiljag was bedoel vir hulle finale ontsnapping sodra hulle genoeg geld gehad het. == Sy dood in Amerika == Terwyl Stander in die Verenigde State was, is internasionale lasbriewe vir sy inhegtenisneming uitgereik. Stander het vir homself 'n vals identiteit geskep, dié van 'n Australiese skrywer genaamd "Peter Harris", en het daarbenewens sy paspoort en rybewys vervals. Hierna het hy 'n tweedehandse motorhandelaar besoek en 'n [[Ford Mustang]] by die verkoopsman, Anthony Tomasello, gekoop. Op 10 Februarie 1984 trek die polisie Stander af en neem hom in hegtenis vir die bestuur van 'n ongeregistreerde voertuig. Hy oorhandig sy ID-boekie aan die polisie, wat dit as 'n vervalsing identifiseer en konfiskeer, maar hulle laat hom vry omdat hulle sy storie oor sy identiteit glo. Na sy vrylating is hy dieselfde aand na die polisie se skut en steel sy Mustang van die polisie af terug. Die volgende oggend besoek hy dieselfde tweedehandse motorhandelaar, en vra die verkoopsman om die motor 'n ander kleur te spuitverf. Die handelaar, Tomasello, het egter pas die storie oor die Stander-bende in 'n plaaslike koerant gelees. Hy stem in om Stander te help, neem sy inligting, en bel sy prokureur nadat Stander die perseel verlaat. Tomasello se prokureur adviseer hom om die polisie onmiddellik in kennis te stel. Die polisie se taktiese eenheid omsingel Stander se woonstel op 13 Februarie 1984, maar hy was nie tuis nie. Hy het vir homself 'n fiets aangeskaf wat hy gebruik het terwyl sy voertuig oorgeverf word. Nadat hy per fiets na sy woning terugkeer, herken 'n polisiebeampte, Michael van Stetina, hom en probeer hom stop. Hy gee aanvanklik oor, maar spring dan op en neem die polisieman se haelgeweer van hom af en 'n skoot word in die proses afgevuur. Die polisieman retireer tot teenaan 'n heining, sy eie geweer nou op hom gerig. Hy pluk sy .38-pistool uit en skiet Stander vier keer. Stander val op die woonstelkompleks se oprit neer. Stetina ontbied 'n ambulans en probeer noodhulp toepas. Stander bloei egter dood voordat die ambulans daar opdaag.<ref name="Anti-held" /> == Sien ook == * [[Stander (rolprent)]], biografiese rolprent oor sy lewe. * [[Lys van bekende Suid-Afrikaners]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Stander, Andre}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse kriminele]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse polisiebeamptes]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Sterftes in 1984]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Bendes]] ab0kzopq695zkdmfwz34m377pkyqcw9 0 101458 2965726 2900846 2026-09-08T09:02:48Z ~2026-48645-40 214176 /* Enkele leraars */ 2965726 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Ds JM Benadé.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. J.M. Benadé, leraar van 1943 tot 1945.]] [[Beeld:Ds JJ Struwig.jpg|regs|160px|duimnael|Ds. J.J. Struwig, leraar van 1946 tot 1948.]] [[Beeld:NG kerk Springs-Noord 1952.jpg|duimnael|links|240px|Die NG kerk Springs-Noord in 1952.]] [[Beeld:Ds RJN van Tonder.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. R.J.N. van Tonder, Springs-Noord se leraar van 1948 tot 1959.]] [[Beeld:Ds TL Botha.jpg|regs|duimnael|160px|Ds. T.L. Botha, leraar van 1962 tot 1966.]] Die '''NG gemeente Springs-Noord''' is die naas oudste gemeente van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] op die [[Oos-Rand]]se dorp [[Springs]]. Van die steeds bestaande gemeentes is net [[NG gemeente Springs-Oos|Springs-Oos]] (gestig in 1940) ouer, nadat die [[NG gemeente Springs|moedergemeente]] in 2013 by die Noord-gemeente [[Lys van ingelyfde NG gemeentes|ingelyf]] is. == Gemeentestigting == Op Maandagaand [[9 November]] [[1942]] is hierdie gemeente deur die Ringskommissie van die Ring van Boksburg afgestig van die [[NG gemeente Springs|moedergemeente Springs]] met 'n ledetal van ongeveer 625. Die naam Geduld-uitbreiding is toe aan die nuwe gemeente gegee en ds. M.J. van Niekerk van Delmas is tot konsulent benoem. Die eerste kerkraad het uit agt ouderlinge en tien diakens bestaan. Die naam '''Geduld-uitbreiding''' is deur die Sinode van 1948 na Springs-Noord verander. Nadat die gemeente aanvanklik onder die Ring van Brakpan geressorteer het, het dit later deel geword van die Ring van Delmas. Reeds sowat 10 jaar ná sy stigting het die gemeente 1&nbsp;125 lidmate getel, met 'n kerkraad van 54. Die eerste kerkraadsvergadering is in die huis van ouderling J.C.B. Duvenhage op Woensdagaand [[18 November]] [[1942]] gehou. Die kerkraad moes dadelik planne beraam om geld vir die kas te kry, aangesien by die afstigting nie 'n duim grond en nie 'n pennie geld die gemeente toegekom het nie. ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]'' skryf in 1952: "Die offervaardigheid was in daardie dae baie groot, en die kerkraad kon met vrymoedigheid besluit dat al die lede een dag se salaris vir 'n paar agtereenvolgende maande sou afstaan. In die begin kon die gemeente net aanddienste hou en dit in die klubsaal van die Oos-Geduldmyn. Later eers, toe die kerkraad die vergunning verkry het om die Hugenote-Hoërskoolsaal vir dienste te gebruik, kon daar ook gereelde kerkdienste in die oggend gehou word." In September 1943 word ds. J.M. Benadé tot eerste herder en leraar van die gemeente bevestig. Die kerkraad het toe alreeds 'n woning aangekoop wat as pastorie sou dien. Met die koms van ds. Benadé is die bou van 'n kerk aangepak. Dié gebou, wat sitplek aan nagenoeg 750 mense bied, is in Maart 1945 ingewy, maar sonder 'n orrel. Toe ds. Benadé in September 1945 na Rustenburg vertrek, het daar ook nog 'n groot skuld op die gebou gerus. Ds. J.J. Struwig volg ds. Benadé in Februarie 1946 op, en tydens sy tweejarige bediening is die skuldelas aanmerklik verminder. Hy vertrek weer in Februarie 1948. In Mei 1948 word ds. R.J.N. van Tonder hier bevestig. Die skuld is drie jaar later, ná 'n paar groot pogings, geheel en al uitgedelg, en einde 1951 is 'n nuwe orrel geïnstalleer, terwyl 'n doeltreffende kerksaal ook toe in aanbou was en veral voorsiening sou maak vir doeltreffende en behoorlike jeugbearbeiding. == Enkele leraars == * Johannes Mattheüs Benadé, 1943 - 1945 * Jeremia Jacobus Struwig, 1946 - 1948 * Renier Johannes Nicolaas van Tonder, 1948 - 1959 * Theunis Louis Botha, 1962 – 1966 * Liesl Nickols, 2008 – 2024 * Johan Bezuidenhout, 2025 - Hede == Bronne == * {{af}} [[P.J. Nienaber|Nienaber, P.J.]] 1963. ''Suid-Afrikaanse Pleknaamwoordeboek''. Kaapstad, Johannesburg: Suid-Afrikaanse Boeksentrum. * {{af}} [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://www.google.com/maps/@-26.230975,28.430533,3a,75y,15.35h,91.32t/data=!3m6!1e1!3m4!1sqROT488jZB6c4rGjfeXFUA!2e0!7i13312!8i6656!6m1!1e1?hl=af Die kerkgebou by Bothastraat 41, Geduld-uitbreiding, soos te sien op Google Maps]. URL besoek op 26 Julie 2015. {{DEFAULTSORT:Springs-Noord, NG gemeente}} [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Gauteng]] 9vn3gs01w8hwgh4lmiukoka7xtbxco9 6 101698 2965690 1371012 2026-09-07T20:21:59Z JMK 649 +kat, weergawe 2965690 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Die eerste gebou van die [[NG gemeente Pretoria]], toe nog die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]]}} |bron=Engelbrecht, prof. dr. S.P. Engelbrecht. 1955. ''Die Nederduitsch Hervormde Gemeente Pretoria 1855-1955''. Pretoria: NH kerkraad. |datum=1857 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Eerste kerk Pretoria, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nederduitsch Hervormde Kerk]] [[Kategorie:Geskiedenis van Pretoria]] [[Kategorie:Kerkgeboue in Suid-Afrika]] qx90kt965z2dobc9szbso3p7sgzh9rh 0 102872 2965638 2958894 2026-09-07T17:59:58Z Aliwal2012 39067 /* 2021 - tans */ 2965638 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Lewis Hamilton | image = Lewis Hamilton 2022 São Paulo Grand Prix (52498120773) (cropped).jpg | caption = Hamilton by die [[2022 São Paulo Grand Prix]] | nationality = {{vlagikoon|VK}} Brits | birth_name = Lewis Carl Davidson Hamilton | birth_date = {{geboortedatum en ouderdom|1985|1|7}}<ref name="Kelso">{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/uk/2007/apr/20/paulkelso.uknews4|title=Profile: Lewis Hamilton|last=Kelso|first=Paul|date=20 April 2007|work=The Guardian |accessdate=26 Junie 2008|location=London}}</ref> | birth_place = [[Stevenage]], [[Hertfordshire]], Engeland, VK | Years = 2007–tans<ref name="gpfansbio">{{cite web |last1=Scott |first1=Matthew |title=Lewis Hamilton Biography |url=https://www.gpfans.com/en/articles/38415/lewis-hamilton-biography/ |website=gpfans.com |publisher=GP Fans |access-date=5 November 2019}}</ref> | Old Team = [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG Petronas]]<ref>{{Cite web|title=Hamilton signs new two-year contract with Mercedes|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-hamilton-agrees-new-two-year-contract-with-mercedes.5XURLL7ShyqezkYgf9eztg.html|date=3 July 2021|access-date=18 June 2022|website=formula1.com|language=en|archive-date=24 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220624181145/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-hamilton-agrees-new-two-year-contract-with-mercedes.5XURLL7ShyqezkYgf9eztg.html|url-status=live}}</ref> | 2026 Team = [[Scuderia Ferrari]] | Car number = 44<ref>{{cite web |url=http://www.gpupdate.net/en/f1-news/319581/hamilton-to-keep-44-as-car-number/ |title=Hamilton to keep 44 as car number |publisher=GP Update |accessdate=25 November 2014}}</ref> | Races = {{F1stat|HAM|entries}} ({{F1stat|HAM|starts}} begin) | Championships = 7 ([[2008 Formule Een-seisoen|2008]], [[2014 Formule Een-seisoen|2014]], [[2015 Formule Een-seisoen|2015]], [[2017 Formule Een-seisoen|2017]], [[2018 Formule Een-seisoen|2018]], [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] en [[2020 Formule Een-seisoen|2020]]) | Wins = {{F1stat|HAM|wins}} | Podiums = {{F1stat|HAM|podiums}} | Points = {{F1stat|HAM|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|HAM|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|HAM|fastestlaps}} | First race = [[2007 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2007 Kanadese Grand Prix]] | Last win = [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 6de (156 punte) }} '''Lewis Hamilton'''<ref name="Hamilton">{{cite book|title=Lewis Hamilton: My Story|url=https://archive.org/details/lewishamiltonmys0000hami|last=Hamilton|first=Lewis|isbn=978-0-00-727005-7|page=[https://archive.org/details/lewishamiltonmys0000hami/page/33 33]|publisher=HarperSport|year=2007}}</ref> (gebore in [[Stevenage]], [[Hertfordshire]], [[Engeland]] op [[7 Januarie]] [[1985]]) is 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] [[Formule Een]]-renjaer. Hy is die wêreldbestuurderskampioen in [[2008 Formule Een-seisoen|2008]], [[2014 Formule Een-seisoen|2014]], [[2015 Formule Een-seisoen|2015]], [[2017 Formule Een-seisoen|2017]], [[2018 Formule Een-seisoen|2018]], [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] en [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] en was van 2013 tot [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] deel van die [[Mercedes AMG Petronas F1-span]], voorheen met sy spanmaat [[George Russell]]. Hy het in [[2025 Formule Een-seisoen|Januarie 2025]] van span verwissel en by [[Scuderia Ferrari]] aangesluit. Sy spanmaat is die 28-jarige [[Monaco|Monegask]] [[Charles Leclerc]]. [[Lêer:Mercedes duo 2013 Malaysia.jpg|duimnael|links|200px|Lewis Hamilton (voor) spook sake uit met spanmaat [[Nico Rosberg]] in 2013.]] == Inleiding == Hamilton het sy debuut as Formule 1-jaer in [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] gemaak, die jaar waarin hy by die [[McLaren]]span aangesluit het as die span se tweede jaer langs [[Fernando Alonso]]. Hy word beskou as een van die beste jaers wat Formule 1 ooit opgelewer het. Hy hou die rekord vir die meeste aantal voorwegspringplekke van alle tye en ewenaar die meeste wedrenne gewen op dieselfde baan (sedert 19 Julie 2020) met agt oorwinnings op die [[Hungaroring]]. Op Sondag 11 Oktober 2020 het Hamilton [[Michael Schumacher]] se aantal oorwinnings geëwenaar. Met 105 oorwinnings het hy die meeste keer 'n Grand Prix gewen nadat hy die [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|Grand Prix van Emilia-Romagna]] op 1 November 2020 gewen het. == Motorsportloopbaan == === Formule Renault === Nadat hy verskeie kart-kampioenskappe gewen het, is Hamilton deur die [[McLaren]]-span in [[Woking]] onderteken. Hulle het hom op die ouderdom van veertien met 'n "ontwikkelingskontrak" beloon. Dit het hom 'n groot hupstoot gegee in sy renloopbaan. Hy het in 2000 die Europese Kart-kampioenskap gewen en ook in 2001 aan die Formule Renault VK-renreeks deelgeneem. In sy eerste jaar eindig hy vyfde in hierdie kampioenskap. In 2002 eindig hy derde en behaal drie oorwinnings vir Manor Racing.<ref>{{cite web |title=Formula Renault 2.0 UK 2002 standings |url=https://www.driverdb.com/championships/standings/formula-renault-20-eurocup/2002/|website=driverdb.com |publisher=Driver Database |access-date=19 December 2018}}</ref> Hy wen eenkeer in die Formule Renault EuroCup. In 2003 behaal hy sy eerste groot sukses: hy word kampioen met tien seges, stel nege keer die vinnigste rondtetyd op en behaal elf voorste wegspringplekke. Hy was reeds twee wedrenne voor die jaareinde kampioen, en klop daarmee vir Alex Lloyd.<ref>{{cite web |title=Formula Renault 2.0 UK 2003 standings |url=https://www.driverdb.com/championships/standings/formula-renault-20-uk/2003/ |website=driverdb.com |publisher=Driver Database |access-date=19 December 2018}}</ref> === Formule 3 === In 2004 skakel Hamilton oor na die Formule 3 Euroseries. In die finale rangorde eindig hy vyfde met een sege en twee keer 'n derde plek. Hy het ook die Bahrein F3 Superprix gewen. Hy behaal vyftien oorwinnings in die 2005 Formule 3 Euroseries met ASM Dallara-Mercedes. Hy het ook die gesogte BP Ultimate Masters van Formule 3 op die [[Zandvoort-renbaan]] gewen en vir die dominante ASM-span gejaag met die superieure Mercedes HWA-motor, sy tweede span in die kategorie nadat hy in 2004 vir Manor Motorsport gejaag het. Hamilton toets die eerste keer vir [[McLaren]] teen laat-2004 by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]].<ref>{{cite news|url=http://www.crash.net/f1/news/50828/1/new_mclaren_bad_news_for_wurz.html|title=New McLaren bad news for Wurz|publisher=crash.net|date=16 December 2004|access-date=17 August 2010}}</ref> === GP2 === In 2006 het Lewis Hamilton aan die GP2-reeks deelgeneem en vir die ART Grand Prix-span gejaag.<ref>{{cite news|url=http://www.skysports.com/formula1/driver/profile/0,20666,12479_2454888_809,00.html|title=Lewis Hamilton|publisher=Sky|work=Sky Sports|date=10 February 2010|access-date=31 August 2010}}</ref> Hy vervang die vorige jaar se kampioen, [[Nico Rosberg]], wat hom by Formule 1 aangesluit het as die tweede jaer vir die [[Williams F1]]-span. Sy prestasie in die GP2 was asemrowend. In die Europese GP2-wedren het hy albei wedrenne gewen. Hy het hierdie dubbele oorwinning op Silverstone herhaal en word die eerste GP2-jaer wat albei uitdunne in twee renne gewen het. Hy het die GP2-titel in die voorlaaste ren gewen deur [[Nelson Piquet jr.]], [[Timo Glock]] asook sy ervare spanmaat Alexandre Prémat, te klop.<ref>{{cite web |title=2006 GP2 SERIES - Standings |url=https://www.motorsportmagazine.com/database/championships/gp2/2006-gp2-series |website=motorsportmagazine.com |publisher=Motor Sport Magazine |access-date=19 December 2018}}</ref> === Formule 1 === ;[[2007 Formule Een-seisoen|2007]] Na 'n lang tyd van bespiegeling of hy, [[Pedro de la Rosa]] of Gary Paffett saam met die wêreldkampioen [[Fernando Alonso]] vir [[McLaren]] in die [[2007 Formule Een-seisoen]] sou ry, is Hamilton aan die einde van 2006 as hul tweede jaer aangewys. Hamilton is die eerste en enigste [[Swart mense|swart]] renjaer in die F1-reeks.<ref>{{cite news|title=Grenadian roots of first black F1 driver|url=https://www.bbc.co.uk/caribbean/news/story/2006/11/061127_grenadaf1.shtml|date=27 November 2006|publisher=BBC|access-date=12 December 2006|quote=The first black driver named to race in Formula One}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/1528611/Formula-One%27s-first-black-driver-to-take-his-place-on-grid.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080831041311/http://www.telegraph.co.uk/news/1528611/Formula-One%27s-first-black-driver-to-take-his-place-on-grid.html|url-status=dead|archive-date=31 August 2008|title=Formula One's first black driver to take his place on grid|last=Garside|first=Kevin|author2=Britten, Nick |date=13 September 2006|work=The Daily Telegraph|access-date=26 June 2008|location=London}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1609725,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070429021936/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1609725,00.html|url-status=dead|archive-date=29 April 2007|title=Lewis Hamilton: The Tiger Woods of Racing?|last=Smith|first=Adam|date=12 April 2007|magazine=Time|access-date=26 June 2008}}</ref> Met sy Formule 1-debuut op [[Melbourne Grand Prix Renbaan|Albert Park]] vir die [[2007 Australiese Grand Prix]], het Hamilton vierde gekwalifiseer en uiteindelik die wedren in die derde plek agter spanmaat Fernando Alonso en [[Kimi Räikkönen]] in sy [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] geëindig. Hy was die eerste jaer wat die podium gehaal het in sy eerste Grand Prix sedert [[Jacques Villeneuve]] in [[1996 Formule Een-seisoen|1996]]. Net soos in Melbourne, kwalifiseer hy vierde vir die tweede [[2007 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]] op die [[Sepang Internasionale Renbaan]]. Na 'n indrukwekkende begin- en aanvanklike fase waarin hy albei Ferrari-jaers in die wiele gery het as 'n ervare Formule 1-jaer, eindig Hamilton die ren in die tweede plek agter sy spanmaat, Alonso. In sy derde Formule 1-ren in Bahrein het Hamilton geskiedenis gemaak deur in sy eerste drie renne as Formule 1-jaer op die podium te eindig. Hy was die eerste debutant in Formule 1-geskiedenis wat dit kon bereik. Op Sondag 13 Mei 2007 eindig hy weer op die podium tydens die [[2007 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] op die [[Barcelona-Catalunya-renbaan]]. Met hierdie uitslag neem hy die eerste keer in die 2007-seisoen die voortou in die kampioenskap. Daarbenewens verbeter hy die rekord vir die jongste Wêreldbeker-leier in die geskiedenis, voorheen deur Bruce McLaren, stigter van Hamilton se span gehou. Op 9 Junie 2007 behaal Hamilton sy eerste voorste wegspringplek in [[2007 Kanadese Grand Prix|Kanada]]. Die volgende dag wen hy ook die eerste Grand Prix van sy loopbaan. 'n Week later, op Sondag 17 Junie 2007 wen hy sy tweede Grand Prix, die Verenigde State se Grand Prix op die [[Indianapolis]]-baan. In Frankryk eindig hy derde, die week daarna kwalifiseer hy heelvoor vir die [[2007 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]], maar hy kon nie munt slaan uit sy tuisskare nie en eindig derde. Dit was sy negende agtereenvolgende podiumplek. In [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]] - op 21 Oktober - was Hamilton die beste op papier om wêreldkampioen te word, maar hy het swak weggespring. Beide Räikkönen en Alonso het hom ingehaal. In 'n poging om Alonso onmiddellik verby te steek, het Hamilton uit die draai geskiet. Hy keer terug na die baan, maar oomblikke later stop sy McLaren tydelik. Hamilton het 'n goeie inhaalwedren begin, maar die vyfde plek wat vir die wêreldtitel benodig is, het uitgebly. Hy kom tweede in die [[2007 Formule Een-seisoen|wêreldkampioenskap]], slegs één punt agter die nuwe wêreldkampioen, Kimi Räikkönen, en gelyk aan die uittredende wêreldkampioen, Fernando Alonso. ;[[2008 Formule Een-seisoen|2008]] [[Lêer:Lewis hamilton - 2008 Melb GP.jpg|duimnael|regs|280px|Hamilton jaag hier vir [[McLaren]] in die 2008 Australiese Grand Prix]] Op 18 Januarie is aangekondig dat Lewis Hamilton sy kontrak met McLaren tot 2012 verleng het.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/7196436.stm|title=Hamilton signs new McLaren deal|work=BBC Sport|date=18 January 2008|access-date=31 August 2010}}</ref> Alonso vertrek na [[Renault F1|Renault]], waarna [[Heikki Kovalainen]] sy nuwe spanmaat word. [[File:Hamilton Brazil 2008 celebrations.jpg|duimnael|links|Hamilton en sy McLaren-span vier sy nooiensoorwinning van die Formule 1-bestuurderswêreldtitel in 2008.]] In die 2008-seisoen het hy vyf Grands Prix gewen: die [[2008 Australiese Grand Prix|Australiese]], [[2008 Monaco Grand Prix|Monaco]], [[2008 Britse Grand Prix|Britse]], [[2008 Duitse Grand Prix|Duitse]] en die [[2008 Chinese Grand Prix|Chinese]]. Op 2 November 2008 verower Hamilton sy eerste Formule 1-bestuurderstitel. Die kampioenskap is eers in die laaste ren van die seisoen, dié van [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]], beslis. As gevolg van stortreën in die laaste agt rondtes van die ren, het dit vir 'n oomblik gelyk asof Hamilton weer die kampioenskap deur sy vingers gaan laat glip: hy is immers in die laaste twee rondtes deur [[Sebastian Vettel]] verbygesteek en was toe in die sesde plek, wat hom op 97 punte sou plaas. In die laaste draai was Hamilton baie gelukkig om [[Timo Glock]] verby te steek, wat weens die reën amper nie greep kon vind nie, omdat hy nie op reënbande gejaag het nie. As gevolg hiervan was Hamilton steeds vyfde en behaal 'n finale telling van 98 punte. Hiermee klop hy [[Felipe Massa]] met een punt op die finale ranglys.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/7705230.stm|title=Last-gasp Hamilton takes F1 crown|first=Andrew|last=Benson|work=[[BBC Sport]]|date=2 November 2008|access-date=20 November 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2008/11/8635.html |title=Hamilton speechless after dramatic title finale |publisher=Formula One |access-date=26 November 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205143351/http://www.formula1.com/news/headlines/2008/11/8635.html |archive-date=5 December 2008 }}</ref> ;[[2009 Formule Een-seisoen|2009]]–[[2012 Formule Een-seisoen|2012]] Gedurende hierdie seisoene behaal Hamilton minder sukses, en wen slegs 13 wedrenne in vyf jaar. Aan die einde van die 2012-seisoen verlaat Hamilton – tot almal se verbasing – die McLaren-span en sluit aan by die [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes GP-span]] waar hy Michael Schumacher vervang het.<ref name="halloffame">{{cite web |last1=Donaldson |first1=Gerald |title=Lewis Hamilton - Hall of fame |url=https://www.formula1.com/en/drivers/hall-of-fame/Lewis_Hamilton.html |website=formula1.com |publisher=FIA Formula One World Championship Limited |access-date=5 November 2019}}</ref> Sy jaarsalaris by Mercedes was volgens berigte byna negentien miljoen euro.<ref>[http://www.nu.nl/sport/2920862/hamilton-vervangt-schumacher-bij-mercedes.html Hamilton vervangt Schumacher bij Mercedes] 28 September 2012. Besoek op 2 November 2020</ref> ;[[2013 Formule Een-seisoen|2013]] Hamilton het die seisoen goed begin met 'n derde plek in kwalifisering in [[2013 Australiese Grand Prix|Australië]]. Uiteindelik eindig hy die ren in die vyfde plek. In die [[2013 Maleisiese Grand Prix|tweede Grand Prix van 2013, dié van Maleisië]], kwalifiseer hy vierde, waarna hy derde eindig na 'n opwindende stryd met beide Red Bulls en Nico Rosberg. Dit was sy eerste podium vir sy nuwe span Mercedes. Reeds by die volgende [[2013 Chinese Grand Prix|Grand Prix, dié van China]], was hy in die voorste wegspringplek vir Mercedes, presies een jaar na die eerste vir Mercedes (Rosberg, China 2012). Uiteindelik eindig hy die wedren weer in die derde plek. Na die derde vrye oefensessie van die [[2013 Bahreinse Grand Prix|Grand Prix in Bahrein]] is Lewis gestraf omdat hy sy ratkas laat verander het. Nadat hy vierde gekwalifiseer het, het hy die ren in die negende plek begin. Na 'n taktiese wedren eindig hy in die vyfde plek. Hy het op die ranglys vir die Wêreldkampioenskap verby Alonso, wat 'n swak wedren beleef het, na die derde plek opgeskuif. Aan die begin van die [[2013 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] beklee Mercedes die hele voorry na kwalifisering, met Nico Rosberg op #1 en Lewis Hamilton tweede. Gedurende die ren het Mercedes egter te veel bandslytasie ondervind, en albei jaers sak terug in die veld. Hamilton eindig uiteindelik punteloos in die twaalfde plek. Hamilton het ook in die tweede plek vir die Grand Prix in Monaco gekwalifiseer, reg agter Nico Rosberg. Albei het die ren goed begin en het eerste en tweede gebly. Maar tydens die taktiese gesukkel as gevolg van 'n veiligheidsmotor-periode, val Hamilton terug na die vierde plek, waar hy uiteindelik eindig. Rosberg behaal die eerste oorwinning van die seisoen vir Mercedes. In [[2013 Kanadese Grand Prix|Kanada]] was Hamilton die grootste deel van die ren tweede, maar 'n paar rondes voor die einde is hy deur Fernando Alonso verbygesteek. Hy verower nogtans 'n podiumplek. In die [[2013 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] het Lewis 'n vierde plek behaal. Na die vinnigste tyd in oefening het hy aanvanklik die wedren gelei, maar in die agtste rondte 'n band gebars, wat hom aanvanklik baie laat terugsak het. Hy sou egter nie die enigste een wees wat hierdie probleem gely het nie, en deels weens die vertraging wat daartoe gelei het, het Hamilton uiteindelik daarin geslaag om hom tot die vierde plek op te werk. Hy was weer voor vir die [[2013 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]], maar het na 'n swak wegspring teruggesak na die derde plek. Weens die nuwe [[Pirelli]]'s het Mercedes weer 'n paar probleme met die bande gehad. Hamilton het ver teruggeval, maar ná 'n puik eindronde het hy steeds vyfde geëindig. In die [[2013 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] het hy beter gevaar. Die Brit was vir die vierde keer op die voorwegspringplek, maar anders as in vorige Grand Prix-wedrenne, het hy daarin geslaag om voor te bly en hierdie keer het hy die wedren gewen.<ref>{{cite news|url=http://www.racecar.com/Motorsport/News/Lewis-Hamilton-takes-pole-to-flag-victory-in-hungary/59153.htm|title=Lewis Hamilton takes pole to flag victory in Hungary|work=Racecar|publisher=Racecar New Media Services Ltd.|date=28 Julie 2013|access-date=31 Julie 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517185613/http://www.racecar.com/Motorsport/News/Lewis-Hamilton-takes-pole-to-flag-victory-in-hungary/59153.htm|archive-date=17 May 2014|url-status=dead}}</ref> Pirelli het weer nuwe bande vir hierdie Grand Prix gebruik, wat verder verbeter is na dié van die vorige Grand Prix in Duitsland. Die [[2013 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]]: Tydens 'n kwalifiserende sessie met wisselende weerstoestande behaal hy weer die voorste wegspringplek, maar tydens die ren word hy op die Kemmel-pylvak deur Sebastian Vettel ingehaal. Uiteindelik moes hy met die derde plek tevrede wees. Die [[2013 Italiaanse Grand Prix]] was minder suksesvol. Hy het slegs in die twaalfde plek gekwalifiseer, maar ná 'n sterk eindpoging kon hy steeds negende eindig. Ook tydens die [[2013 Singapoerse Grand Prix|Grand Prix in Singapoer]] eindig hy slegs vyfde in die kwalifisering. Hy het die ren ook in die vyfde plek voltooi. Met die [[2013 Koreaanse Grand Prix|Koreaanse Grand Prix]] was hy die vinnigste tydens die eerste en tweede vrye oefening. Hy kwalifiseer tweede ná Vettel. Die wedren was egter minder suksesvol. Die bande het weer moeilikheid gegee en hy eindig uiteindelik vyfde. Mercedes het vroeër opgehou om die motor te ontwikkel, wat die vierde plek die hoogste moontlike vir die res van die seisoen gemaak het. Hamilton eindig uiteindelik die 2013-seisoen in die vierde plek. ;[[2014 Formule Een-seisoen|2014]] Veranderinge aan enjinregulasies vir die 2014-seisoen, wat die gebruik van turbo-hibriede enjins vereis het, het bygedra tot die begin van 'n uiters suksesvolle era vir Hamilton. Hierdie jaar het Mercedes 16 van die 19 wedrenne daardie seisoen gewen, 11 van dié wat Hamilton verseker het toe hy in 'n seisoenlange tweestryd om die titel teen spanmaat Rosberg geseëvier het. Hamilton het sy tweede jaerstitel ingepalm en die oorwinningstelling van alle Britse jaers voor hom verbygesteek, en ná die laaste wedren in [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] oor die spanradio verklaar: "Dit is die grootste dag. van my lewe." Die seisoen het belowend afgeskop vir Mercedes. Gedurende die voorseisoense toetse is Mercedes as die gunsteling vir die nuwe seisoen aangewys omdat die nuwe Mercedes renmotor baie betroubaar gelyk het. Die ander spanne het al baie probleme ondervind en Mercedes vertrek met selfvertroue na die seisoensopening in Australië. Lewis Hamilton het die voorste wegspringplek na 'n reënerige kwalifiseringsessie ingeneem voor die tuisrenjaer [[Daniel Ricciardo]]. Die wedren was egter minder suksesvol. Hamilton het ná drie rondtes onttrek met 'n enjinprobleem. Sy spanmaat Nico Rosberg het daarin geslaag om die wedren met 'n groot voorsprong te wen. Hamilton het weer die voorste wegspringplek by die [[2014 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]] behaal. Dit was die 33ste keer in sy loopbaan, wat hom gelykop gemaak het met [[Jim Clark]] as die Brit met die meeste voorste wegspringplekke. Tydens die wedren was Hamilton se oorwinning nooit in gedrang nie. Hy het die wedren voor sy spanmaat Rosberg en Sebastian Vettel gewen. Die voorbereiding vir die [[2014 Bahreinse Grand Prix|Grand Prix in Bahrein]] het vir Hamilton belowend gelyk. Hy was die vinnigste in al drie oefensessies. Tog het sy spanmaat sy eerste voorposisie vir die seisoen behaal. In die eerste draai het Lewis, wat beter weggespring het, Rosberg verbygesteek. Na 'n paar aanvalle het Rosberg hom uiteindelik laat gaan. Nadat die veiligheidsmotor aan die einde van die ren op die baan gekom het (na 'n swaar botsing tussen Maldonado en Gutiérrez) en Hamilton op die harde bande was, terwyl sy spanmaat op die sagtes was, het dinge opwindend geraak. Hamilton kon egter alle aanvalle afweer en wen sodoende die Grand Prix van Bahrein vir die eerste keer in sy loopbaan. In 'n nat kwalifiseringsessie het Hamilton die voorwegspring vir die [[2014 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]] met meer as 'n halwe sekonde voor [[Daniel Ricciardo]] ingeneem. Tydens die ren is Hamilton nooit bedreig nie en jaag hy na sy derde oorwinning agtereenvolgens voor Rosberg en [[Fernando Alonso]].In Barcelona was dit weer Lewis Hamilton wat die eerste plek tydens die kwalifisering vir die Spaanse Grand Prix verower het. Hy het die hele tyd van oorstuur gekla, maar uiteindelik het hy dit met twee tiendes van 'n sekonde voor Rosberg en een sekonde oor Ricciardo behaal. Die motor was ook nie soos dit moes wees tydens die ren nie. Nadat hy aan die begin van sy spanmaat weggejaag het, was die wedren aan die einde steeds opwindend. Rosberg, op die sagter bande, het ingehaal tot minder as 'n sekonde, maar Hamilton kon daarin slaag om sy eerste Spaanse Grand Prix te wen, sy vierde agtereenvolgende sege. In [[2014 Monaco Grand Prix|Monaco]] het Hamilton tweede gekwalifiseer, ná 'n omstrede voorste wegspringplek vir Rosberg. Lg. het in sy laaste rondte gerem, die geel vlae laat waai en Hamilton kon nie sy tyd verbeter nie. Tydens die wedren kon hy nie sy spanmaat verbysteek nie. Nadat hy ook in Kanada tweede weggespring het, moes Hamilton ongeveer halfpad deur die ren onttrek met oorverhitte agterremme en 'n enjinmisvuur. Rosberg, wat ook gesukkel het met enjin- en remprobleme, het tweede geëindig om 22 punte te behaal. Die Red Bull-jaer Daniel Ricciardo het die probleme by Mercedes aangegryp om na sy eerste Grand Prix-sege te jaag. Hamilton het sesde weggespring in sy [[2014 Britse Grand Prix|tuiswedren op Silverstone]]. Die kwalifisering het in nat toestande plaasgevind en die Brit het sy laaste rondte afgebreek omdat die eerste twee sektore baie natter was as voorheen. Die laaste sektor was egter byna heeltemal droog, en hy het dus die paal gemis. Na die swaar ongeluk van [[Kimi Räikkönen]] en die uitval van Rosberg, het Hamilton sy tuiswedren vir die eerste keer sedert 2008 gewen. In die wêreldkampioenskap was hy nou slegs vier punte agter Rosberg. Lewis Hamilton het in kwalifisering vir die [[2014 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]] gebots weens 'n remprobleem. Hy sou oorspronklik van vyftiende af ​​wegspring, maar nadat sy ratkas vervang is, is hy nog vyf plekke op die rooster gestraf. Na 'n indrukwekkende inhaalwedren eindig hy uiteindelik derde. Tydens die kwalifisering in [[2014 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] het die noodlot Hamilton weer getref. 'n Brandstoflek het beteken dat hy die stryd in die eerste kwalifiserende deel met 'n brandende enjin moes prysgee. Rosberg (spanmaat en, saam met Hamilton, die vernaamste mededinger om die titel), begin vanaf die paalposisie. Danksy 'n nat baan aan die begin van die ren en twee veiligheidsmotors het Lewis weer die wenstreep in die derde plek oorgesteek voor Rosberg. Sy agterstand op die punteleer het tot elf punte gekrimp. Die kwalifikasie vir die [[2014 Belgiese Grand Prix|Grand Prix van België]] het goed verloop. Slegs 'n probleem met die remme het veroorsaak dat hy die voorposisie in die guns van Rosberg misgeloop het. Hamilton het 'n baie goeie wegsprong gehad en het dadelik die voortou voor Rosberg geneem. In die tweede ronde het Rosberg egter sy spanmaat aan die buitekant van ''Les Combes'' probeer verbysteek. Die poging het misluk, maar Rosberg gee nie bes nie. Hy draai skerp in en raak Hamilton se agterwiel. 'n Pap band het daartoe gelei dat Hamilton ver teruggeval het, en met bykomende skade aan die motor kon hy nie verbeter nie. Hamilton het uiteindelik 'n paar rondtes voor die einde onttrek.In die [[2014 Italiaanse Grand Prix|Grand Prix van Italië]] is die rolle tussen die twee Mercedes-jaers omgedraai en was dit Rosberg wat aanvanklik van die tweede plek af aan die voorpunt was, terwyl Hamilton 'n tydjie vanuit voorwegspring nodig gehad het om 'n minder goeie begin te maak langs sy spanmaat. Rosberg het egter twee keer in die eerste ''chicane'' (oorkruising) gerem en albei kere reguit geskiet. Die tweede keer het dit hom die oorwinning gekos, want toe was Hamilton so naby dat hy die leiding kon oorneem, en het nie daarvan afstand doen nie. Felipe Massa het daarin geslaag om vir die eerste keer na 'n podiumplek agter die tweestrydige Mercedes-paar in sy Williams te vorder; hy eindig derde. Die kwalifisering vir die Grand Prix in Singapoer was veral opwindend. Hamilton het uiteindelik die posisie met sewe duisendste van 'n sekonde voor sy spanmaat ingeneem. Boonop het Rosberg al voor die aanvang van die ren probleme met 'n beneukte stuurwiel gehad en moes hy vanuit die kuipe wegspring. Hamilton was byna die hele ren voor en het uiteindelik voor Vettel en Ricciardo gewen. In die 14de rondte moes Rosberg noodgedwonge tou opgooi en het Hamilton daarmee die voortou in die Wêreldbekerkampioenskap geneem. Hamilton het tweede gekwalifiseer vir die [[2014 Japannese Grand Prix]]. Die ren het agter die veiligheidsmotor begin weens slegte weerstoestande. Na 'n paar rondtes kom die veiligheidsmotor in en Hamilton probeer dadelik Rosberg, wat heelvoor begin het, verbysteek. Halfpad deur die wedren slaag hy met 'n gewaagde maneuver in die eerste draai. Die wedren is uiteindelik nege rondes vroeër beëindig weens 'n hewige ongeluk deur [[Jules Bianchi]]. Hamilton was tien punte voor Rosberg. In die [[2014 Russiese Grand Prix|nooiens Russiese Grand Prix]] het Hamilton van voor af weggespring. Rosberg kom in die tweede draai langs hom, maar rem en laat Hamilton weer verby om 'n straf te vermy. Boonop moes hy onmiddellik daarna by die kuipe intrek om sy bande te ruil wat tydens die remmaneuver beskadig is. Alhoewel Rosberg slaag om van die agterveld af tot in die tweede plek te vorder, was Hamilton nie meer onder druk nie en wen hy dus die eerste Russiese Grand Prix. Nog 'n oorwinning op die [[Circuit of the Americas]] sou Hamilton 'n tree nader aan sy tweede wêreldtitel bring. Nadat hy oorheersend was in die vrye oefensessies, moes hy steeds die voorste wegspringplek aan Rosberg oorgee, ook omdat hy 'n probleem met sy remme ondervind het. Ongeveer halfpad deur die [[2014 Verenigde State Grand Prix|ren]] het Hamilton Rosberg egter verbygesteek en na sy vyfde oorwinning in 'n ry, sy tiende van die seisoen, gery. Dit gee hom 24 punte meer as Rosberg, met nog twee wedrenne in die seisoen oor. Kwalifisering was 'n ware riller op die [[José Carlos Pace-renbaan]] in Interlagos. Rosberg het die voorste wegspringplek behaal met skaars 33 duisendste voorsprong. Tydens die wedren het Hamilton byna die hele ren tweede gelê, maar 'n fout net voor sy tweede kuipestop het hom agter Rosberg laat terugval. Hamilton was nog binne 'n sekonde van sy spanmaat, maar kon nooit regtig 'n aanval loods nie. Hamilton het nog 17 punte voorsprong op Rosberg in die kampioenskap gehad. Die wêreldkampioenskap is eers in [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] beslis. Hamilton het tweede weggespring ná 'n morsige kwalifiserende rondte. Hy het egter 'n uitstekende wegsprong gehad en was reeds voor in die eerste draai voor Rosberg, sy enigste oorblywende mededinger. Die gaping het ongeveer drie sekondes gebly totdat Rosberg elektroniese probleme ondervind het. Hamilton was op pad na 'n oorwinning, maar moes eers vir Massa afskud om sodoende sy tweede wêreldtitel te verower. Nuwe bestuurdernommerregulasies wat vir 2014 ingebring is, het bestuurders toegelaat om 'n unieke motornommer te kies om vir hul hele loopbaan te gebruik, en Hamilton het gekies om onder sy ou karting nr. 44 te ry vir die res van sy loopbaan.<ref>{{cite web|url=http://news.ph.msn.com/sports/numbers-up-for-2014-formula-one-drivers-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113220941/http://news.ph.msn.com/sports/numbers-up-for-2014-formula-one-drivers-3 |title=Numbers up for 2014 Formula One drivers |publisher=MSN News |date=10 January 2014 |archive-date=13 January 2014 |access-date=5 July 2015}}</ref> ;[[2015 Formule Een-seisoen|2015]] Die nuwe seisoen begin net soos die vorige een geëindig het. Lewis Hamilton verower 'n voorwegsprong in [[2015 Australiese Grand Prix|Australië]] voor sy spanmaat Rosberg met meer as ses-tiendes van 'n sekonde tydverskil, en hy behaal sy eerste oorwinning van 2015 voor Rosberg en Vettel. In [[2015 Maleisiese Grand Prix|Maleisië]] ondervind die Mercedes-renjaers 'n paar probleme tydens die vrye oefeninge en hulle verloor baie tyd. Tydens 'n nat kwalifisering het Hamilton wel paal behaal. Die wedloop het egter in baie warm toestande plaasgevind, waarin die Ferraris baie goed presteer het, en [[Sebastian Vettel|Vettel]] vir Hamilton gewen het. In [[2015 Chinese Grand Prix|China]] behaal Lewis Hamilton die voorwegspringposisie slegs skaars vier honderdstes voor Rosberg. Die wedren is ook deur Hamilton oorheers en hy het uiteindelik sy tweede ren van die seisoen gewen. Die vierde paal van die jaar het in [[2015 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] gekom. Hy kwalifiseer daar voor Vettel en Rosberg. Vettel moes 'n ekstra stop maak vir 'n nuwe vlerk, wat beteken het dat Hamilton nooit regtig vir 'n oorwinning bedreig is nie. Räikkönen het 'n alternatiewe strategie gehad, en verower die tweede plek voor Rosberg. Vir die eerste keer in 2015 kon Hamilton nie voor kwalifiseer nie, in [[2015 Spaanse Grand Prix|Spanje]] behaal hy Saterdag die tweede plek. Na 'n powere wegspring op Sondag het Hamilton lank agter Vettel gebly, maar 'n alternatiewe kuipestop-strategie het verseker dat hy hom kon verbysteek en steeds tweede geëindig het. Sy voorsprong in die kampioenskap is verminder tot twintig punte bo spanmaat Rosberg. Ná die voorval 'n jaar tevore was Hamilton vasbeslote om hierdie keer in [[2015 Monaco Grand Prix|Monaco]] te wen. Hy het die voorste wegspringplek ver voor Rosberg en Vettel geneem. Die ren is deur Hamilton oorheers totdat [[Max Verstappen]] met enkele rondtes oor swaar gebots het: veiligheidsmotor. Mercedes besluit om Hamilton by die kuipe in te trek, maar dit het hom laat terugval na die derde plek op die baan. In die laaste rondtes kon Hamilton nie meer vir Rosberg en Vettel inhaal nie, dus het sy span se flater hom derde laat eindig en sy voorsprong in die kampioenskap tot 10 punte laat krimp. Die voorbereiding vir die [[2015 Kanadese Grand Prix]] verloop nie vlot nie. Hamilton het in die tweede vrye oefening gebots en het die stadigste tyd in die laaste vrye oefening aangeteken. Hy behaal egter die voorste wegspringplek met 'n ruim voorsprong bo Rosberg en Räikkönen. Na 'n maklike wedren het hy uiteindelik sy vierde ren van die seisoen ingepalm. In [[2015 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] het Hamilton weer van voor af weggespring, ondanks 'n fout in sy laaste vinnige rondte. Tydens die wegsprong het Rosberg hom egter verbygesteek. Hy eindig die wedren in die tweede plek. In sy [[2015 Britse Grand Prix|tuiswedren]] het hy weer die voorwegspringposisie behaal. Hamilton het egter weereens swak weggespring en hy is deur Massa en [[Valtteri Bottas]] verbygesteek. Met slim taktiese spel rondom die bandruilings het Mercedes - deur hom vroeër by die kuipe te laat aandoen - daarin geslaag om Hamilton op die voorpunt te plaas. Hamilton het vir die tweede agtereenvolgende jaar op Silverstone gewen. [[2015 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] het baie belowend begin: Hamilton was die vinnigste in alle oefeninge en alle kwalifiserende dele. Hy het paalposisie met meer as 'n halwe sekonde voor sy spanmaat Rosberg geneem. Die wedrenhet egter nie so goed verloop nie. Aan die begin het hy teruggesak na P4 en later in die eerste ronde het hy verder teruggesak na P10 nadat hy van die baan af gegaan het. Na 'n inhaalwedren het hy weer vierde gelê toe die veiligheidsmotor van die baan aftrek. Met die wegspring was daar kontak met Ricciardo, waarna hy 'n nuwe voorvleuel moes kry en later ook 'n deurrystraf gekry het. Weer val hy terug na P13. Na nog 'n inhaalresies het hy uiteindelik sesde geëindig. Hy het wel sy voorsprong in die Wêreldbekertoernooi vergroot omdat Rosberg ook teruggeval het na 'n botsing. 'n Jaar na die opspraakwekkende botsing met sy spanmaat was Hamilton op soek na wraak in België. Hy het sy tiende paal van die seisoen geneem met meer as 0,4 sekondes voorsprong. Tydens die wedren is hy nooit bedreig nie en hy wen dus sy tweede [[Belgiese Grand Prix]]. In [[2015 Italiaanse Grand Prix|Italië]] het hy sy voorsprong in die kampioenskap tot 53 punte vergroot. Hamilton het die voorste wegspring behaal en het gemaklik gewen. Rosberg is 2 rondtes voor die einde met 'n brandende enjin uit. Dit was nog steeds die vraag of Hamilton die oorwinning kon behou nadat 'n ondersoek na lae banddruk tydens die wedren begin is. Geen aksie is egter geneem nie. Lewis het die naweek in Italië afgesluit met al die vinnigste tye tydens die vrye oefening en kwalifisering, vinnigste rondte en het alle rondtes voorgeloop en daarmee die wedren gewen. ;[[2016 Formule Een-seisoen|2016]] 2016 het nie goed vir Hamilton begin nie, hy het elke keer agter sy spanmaat Nico Rosberg geëindig by die [[2016 Australiese Grand Prix|Australiese GP]], [[2016 Chinese Grand Prix|Chinese GP]], [[2016 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse GP]] en [[2016 Russiese Grand Prix|Russiese GP]]. In die [[2016 Spaanse Grand Prix|Spaanse GP]] het Rosberg en Hamilton reeds in die eerste draai aan mekaar geraak en die wedren het vir albei geëindig. Hamilton het twee oorwinnings na mekaar in [[2016 Monaco Grand Prix|Monaco]] en Kanada behaal terwyl Rosberg vyfde en sewende geëindig het. Die gaping tussen hom en Rosberg het van 43 punte tot 9 punte verklein. Rosberg het die eerste [[Azerbeidjanse Grand Prix|Grand Prix in Azerbeidjan]] gewen en Hamilton het vyfde geëindig, wat Rosberg 'n voorsprong van 24 punte op die punteleer gegee het. Hamilton het die [[2016 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse GP]] gewen ná 'n skouspelagtige laaste rondte. By die haarnaalddraai na die eerste DRS stuk, het Rosberg aan die binnekant gehou en Hamilton aan die buitekant, Hamilton het Rosberg raakgery wat Rosberg 'n stukkie van sy voorvlerk gekos het. Rosberg se voorvlerk het bly weerstand bied op die padoppervlak en hy het vierde geëindig. Verskil 11 punte ten gunste van die Duitser. Tydens die [[2016 Britse Grand Prix|Britse GP]] het Hamilton voordeel getrek uit die Mercedes-span wat inligting aan Rosberg verskaf het via die boordradio. Dit was verbode om daardie soort inligting aan die jaer te gee, dit het beteken dat Rosberg van 2de na 3de plek afgeskuif het, maar die voorloper op die punteleer gebly het. Hamilton het die Hongaarse GP gewen, wat hom 'n voorsprong van 6 punte gegee het. Ná die [[2016 Japannese Grand Prix|Japannese GP]] was Hamilton 33 punte agter in die wêreldkampioenskap. In die [[2016 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State GP]], [[2016 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse GP]], [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse]] en [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi GP's]] was Hamilton telkens eerste en Rosberg tweede, maar Rosberg het 'n 5 punte voorsprong in die kampioenskap behou en die eerste (en laaste) keer in sy loopbaan wêreldkampioen geword. ;[[2017 Formule Een-seisoen|2017]] 2017 het goed begin vir Hamilton toe hy die voorwegspringplek voor Vettel behaal het by die [[2017 Australiese Grand Prix|Australiese GP]]. Hamilton het 'n goeie wegsprong gehad en kon die voorsprong behou. Hamilton het eerste die kuipe aangedoen en moes Max Verstappen verbysteek om sy eerste plek te behou. Hy kon dit nie doen nie en Vettel was eerste op die baan ná sy kuipestop. Vettel wen die wedren voor Hamilton. Hamilton se nuwe spanmaat [[Valtteri Bottas]] eindig derde. Vir die eerste keer sedert 2014 was daar geen Mercedes-jaer voor in die wêreldkampioenskap ná die eerste ren nie. In die tweede, vyfde en 7de wedrenne van die seisoen, die Chinese, Spaanse en Kanadese GP's, het Hamilton weer eerste voor Vettel gekwalifiseer. Hamilton se wegsprong was goed en hy het die voortou behou. Hamilton het 'n gemaklike wedren gery en die wedren voor Vettel en Verstappen gewen. In [[2017 Monaco Grand Prix|Monaco]] het Hamilton nie tydens die kwalifisering K2 gehaal nie, weens 'n ongeluk deur [[Stoffel Vandoorne]]. Hy begin vanaf die 13de plek. In die wedloop kon hy wel verskeie plekke inhaal en eindig in die 7de plek. Hamilton het weer voor Vettel in die [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] weggespring. Weens meganiese probleme vir Max Verstappen en Daniil Kvjat het die veiligheidsmotor op die baan verskyn. Beide Hamilton en Vettel kry nuwe bande en keer in dieselfde volgorde terug na die baan. Hamilton kla verskeie kere oor die veiligheidsmotor, wat volgens hom te stadig ry. In rondte 19 het dit gelei tot 'n voorval tussen Vettel en Hamilton. Hamilton het teruggehou sodat hy ver genoeg buite die veiligheidsmotorlyn gebly het, Vettel tref Hamilton se Mercedes aangesien hy dit nie verwag het nie. Vettel beskuldig Hamilton daarvan dat hy hom “rem kontroleer”. Gevolglik raak hy Hamilton deur sy bande teen Hamilton se bande te tik. Na nog 'n rooi vlag word die wedren hervat, en Vettel is 'n tien sekonde stop-en-rystraf vir sy vroeëre optrede opgelê. In die [[2017 Britse Grand Prix]] verower Hamilton die voorwegspringplek met 'n groot voorsprong. Vettel het in die derde plek weggespring. Hy het die wedren met gemak gewen en elke rondte voorgeloop. Vettel het sewende geëindig nadat hy in die laaste rondte 'n pap band opgedoen het. Vir ’n oomblik het dit gelyk of Hamilton die voortou in die Wêreldbeker gaan neem, maar Vettel het dit met net een punt behou. ;[[2018 Formule Een-seisoen|2018]] Hamilton begin die seisoen soos in 2017. Hy neem die voorwegsprongplek in [[2018 Australiese Grand Prix|Australië]] met agt tiendes voor Räikkönen. Sy titelmededinger van die vorige jaar, Vettel, was derde. In die wedren het Hamilton ná die wegspring die voortou behou. Alles het gelyk of hy die wedren gaan wen, maar ’n virtuele veiligheidsmotor het Vettel toegelaat om die voortou te neem. Hamilton kon dit nie verstaan ​​nie, want hy het gedink hy het alles reg gedoen. Mercedes het ná die wedren verklaar dat daar 'n fout in hul sagteware was wat Vettel voor Hamilton geplaas het. Vettel het die wedren voor Hamilton en Räikkönen gewen. Die tweede wedren van die seisoen was hierdie keer nie in China nie, maar in [[2018 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]]. Hamilton het vierde gekwalifiseer. Hy het egter eers negende weggespring, want hy het ’n roosterstraf van vyf plekke gekry omrede sy ratkas omgeruil is. Ferrari kon die voorry ten volle beset met Vettel in paalposisie. Vettel het die ren gewen, maar Hamilton kon steeds derde eindig, deels omdat Räikkönen uitgeval het. Die eerste vrye oefening het goed begin vir Hamilton in [[2018 Chinese Grand Prix|China]]. Hy was die vinnigste en het gehoop om sy eerste oorwinning van die seisoen te behaal. Dit was egter nie die geval nie. Hy het weer vierde gekwalifiseer, terwyl die Ferrari's weer die voorry gehad het met Vettel heel voor. Hamilton het vierde geëindig, Vettel het net agtste geëindig weens 'n botsing met Verstappen. Daniel Ricciardo het die wedren gewen, deels danksy 'n goeie strategie van Red Bull Racing. Ná ’n teleurstellende naweek in China het Hamilton gehoop om dié keer in [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|Bakoe]] te wen. Vettel het weer paal gevat en Hamilton het tweede weggespring. Aan die begin kon hy nie vir Vettel verbysteek nie en Vettel het gou van Hamilton af weggetrek. Ná die kuipestop van Hamilton en Vettel was Bottas voor. Bottas kon die voortou behou weens ’n veiligheidsmotor nadat albei Red Bulls mekaar getref het. Vettel het ná die herbegin ’n waaghalsige poging aangewend om Bottas verby te steek. Dit het nie gewerk nie en hy het verskeie plekke verloor. Dit het gelyk of Mercedes dit 1-2 gaan maak totdat Bottas oor 'n bietjie puin van een van die Red Bulls gery het. Bottas het 'n pap band gekry en uitgeval. Hamilton het dus die voortou geneem en sy eerste oorwinning van die seisoen behaal. Hy was nie juis in sy noppies nie, want hy het gedink hy verdien dit nie. Nog vars van sy oorwinning het Hamilton positief by die [[Spaanse Grand Prix]] aangekom. Hy was die vinnigste in die tweede en derde vrye oefening en kon sy tweede paal van 2018 in kwalifisering neem. Alles het perfek verloop tydens die wedren en Hamilton het die Spaanse Grand Prix gewen, sy tweede oorwinning van die seisoen. Omdat Bottas tweede geëindig het, het Mercedes hul eerste 1-2 van die seisoen behaal. Vettel het vierde geëindig om Hamilton 'n kampioenskapvoorsprong van 17 punte te gee. Hamilton het ’n moeilike naweek in [[2018 Monaco Grand Prix|Monaco]] verwag, veral omdat hy verlede jaar sewende geëindig het. Hy kon derde kwalifiseer, maar Vettel het in die tweede plek gekwalifiseer. Ricciardo het paal gevat. Die wedren self het geen verandering vir die top drie gehad nie. Ricciardo het die wedren gewen en wraak geneem vir wat in 2016 gebeur het. Vettel was tweede en Hamilton derde. Dit het sy voorsprong van sewentien punte tot veertien punte verminder. Voor die [[2018 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] het Hamilton Michael Schumacher se rekord vir die meeste oorwinnings in Kanada van ses oorwinnings geëwenaar. In vrye oefening het dit duidelik geword dat Mercedes nie die regte ding gedoen het deur hul enjinopgradering na die volgende ren uit te stel nie. Vettel het paal behaal en Hamilton was net vierde. Vettel het die wedren gewen en Hamilton het vyfde geëindig. Met dié uitslag het Vettel die voorsprong in die Wêreldkampioenskap met een punt teruggeneem. Die [[2018 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] was die eerste wedren van die sogenaamde 'triple-header'. Dit het drie wedrenne in drie naweke beteken. Hamilton het die hele naweek oorheers. Hy was die vinnigste in FP1 en FP2, het nie in FP3 in die reën uitgegaan nie, en was die vinnigste in K1, K2 en K3. Dit het hom sy derde voorwegsprong van die jaar en sy 75ste loopbaan voorwegsprong besorg. In die wedren was hy heeltyd voor en het op 'n oorheersende wyse gewen. Vettel het vyfde geëindig omdat hy aan die begin van die wedren teruggesak het. Hamilton het die kampioenskapvoorsprong met veertien punte herower. Die derde van die driedubbele wedrenne was Hamilton se [[2018 Britse Grand Prix|tuisren in Brittanje]]. Hy het die eerste jaer geword wat dieselfde Grand Prix ses keer in 'n ry gewen het. Hy kan paal vat, maar net-net. Vettel is in die tweede plek net 0.044 sekondes agter hom. Hamilton se wegspring was nie goed nie en Vettel kom voor. In die tweede draai word Hamilton deur Räikkönen getref, en hy tol. Hy val terug na die laaste plek maar kan inhaal na die tweede plek. Vettel wen die wedren en behou sy voorsprong in die kampioenskap. Die voorlaaste wedren voor die somervakansie is Vettel se tuiswedren, die [[2018 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]]. In die kwalifisering word Hamilton gedwing om toe te kyk hoe Vettel paal haal terwyl hy weens 'n hidrouliese lek nie deur die tweede sessie kom nie. Hy moet veertiende begin. By die wedren maak hy baie plekke op en jaag vir 'n lang tyd vyfde. Omdat reën geleidelik begin val, neem Red Bull die waagstuk om Verstappen in te bring en hom op intermediums te plaas. Hierdie was 'n swak raaiskoot, want die reën bedaar skielik. Hamilton trek wel voordeel hieruit en is vierde. Verstappen verander terug na gladde bande, maar dadelik begin dit weer harder te reën. Vettel maak 'n remfout en bots in dieselfde draai waar [[Michael Schumacher]] verongeluk het. Vettel het sy eerste DNF van die seisoen. Räikkönen en Bottas gaan kuipe toe tydens die veiligheidsmotor en gee Hamilton die voortou. Hamilton wen die wedren en herwin sy voorsprong in die kampioenskap, met sewentien punte. Die [[2018 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] was die laaste wedren voor die somervakansie. Mercedes het 'n moeilike naweek verwag, net soos met Monaco. Tydens die vrye oefensessies was dit gou duidelik dat hulle swaar gaan kry. Hamilton was vyfde in FP1 en FP2 en Bottas vierde. Tydens kwalifisering het dit gereën en dit het vir Mercedes geluk gebring. Hamilton kon paal haal en Bottas was tweede. Beide Ferrari's was in die derde en vierde plek, Vettel net in die vierde plek. [[Daniel Ricciardo]] was reeds in K2 uit en Verstappen was net sewende. Dit pas Mercedes toe goed, want Hamilton kon die wedren vir die sesde keer wen, voor Vettel en Räikkönen. Bottas was slegs vyfde. Hamilton het 'n voorsprong van 24 punte in die kampioenskap gehad en het met 'n geruste hart na die somervakansie uitgesien. Ná die somervakansie het Formule 1 na [[2018 Belgiese Grand Prix|België]] teruggekeer. Mercedes en Ferrari het albei met 'n nuwe opgradering vir hul enjins vorendag gekom. Tydens die vrye oefensessies het dit vinnig duidelik geword dat Ferrari 'n beter enjin het. Tydens die kwalifisering het Ferrari se [[Kimi Räikkönen]] 'n fout in K3 gemaak wat hom verhinder het om 'n laaste vinnige rondte te doen. Vettel se battery was nie meer voldoende gelaai nie, so hy kon ook nie ’n perfekte rondte opstel nie. Dit het Hamilton toegelaat om die voorwegspringplek te neem. [[Nico Hülkenberg]] het aan die begin van die ren gerem en met Fernando Alonso gebots. Alonso het oor [[Charles Leclerc]] gevlieg, wie se kop deur die stralekrans beskerm is. Terwyl dit gebeur het, kon Vettel Hamilton op die pylvak verbysteek. Weens die voorval met Hülkenberg, Alonso en Leclerc het die veiligheidsmotor verskyn. Vettel het Hamilton net betyds verbygesteek om die eerste plek in te neem. Ná die veiligheidsmotor het Hamilton geen kans gehad om Vettel in te haal nie. Die Ferrari was net te vinnig. Dit het Vettel toegelaat om sy agterstand tot 17 punte te verklein. ’n Week ná die Belgiese Grand Prix was dit die [[2018 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]], Ferrari se tuisren. Ferrari het gehoop vir hul eerste oorwinning by Monza sedert 2010. Die naweek het goed begin toe Räikkönen paal gehaal het en Vettel tweede was. Hamilton het derde gekwalifiseer. Na die wegsprong het die voorste 3 na die eerste draai dieselfde gebly. In draai 3 het Hamilton en Vettel kontak gemaak en Vettel agterstevoor gedraai. Hamilton kon die ren voor Räikkönen en Bottas wen. Vettel was slegs vierde en het Hamilton se voorsprong tot 30 punte vergroot. Na Monza het Singapoer gevolg. Hierdie baan was bekend as Mercedes se swak plek. Beide Ferrari's was top-gunstelinge en Red Bull kan dalk ook om paal en oorwinning meeding. Geen Ferrari was egter op paal nie, Hamilton het met 'n groot marge oor [[Max Verstappen]] en Vettel paal gehaal. Hamilton het 'n foutlose wedren gery en sy voorsprong met 40 punte vergroot. Ná die geestelike knou wat Hamilton op die 'swak' Mercedes-baan aan Ferrari en Vettel toegedien het, moes Vettel in [[2018 Russiese Grand Prix|Rusland]] herstel. Tydens die tweede en derde vrye oefening het dit vinnig duidelik geword dat Vettel 'n baie spesiale rondte moes ry om op paal te wees. Vettel het net nie daarin geslaag om dit te doen nie, Bottas het voor Hamilton paal gehaal. Tydens die wedren het Mercedes 'n omstrede besluit geneem dat Bottas, wat toe voorgeloop het, Hamilton moes verbylaat. Bottas het dit gedoen en Lewis het die wedren gewen. Sy voorsprong het weer met 10 punte vergroot, dus 50 punte. Die [[Japannese Grand Prix]] is ​​een van Hamilton se gunstelinge. Tydens K3 het die eerste titel-mededinger Ferrari 'n duur fout gemaak deur albei jaers op intermediêre bande uit te stuur. Die baan was nog nie nat genoeg vir hierdie tipe band nie. Terwyl Ferrari gesukkel het, het Hamilton 'n goeie tyd opgestel en voor Bottas gekwalifiseer. Ferrari het probeer om Hamilton se tyd op ''slicks'' te verbeter, maar Räikkönen was net vierde en Vettel, weens 'n ekstra fout, negende. Hamilton was dus 8 plekke voor Vettel. Dit was ook Hamilton se 80ste paal. Vettel kon een posisie hoër begin weens 'n roosterstraf van Esteban Ocon. Hamilton het goed begin en die hele Grand Prix gelei en gewen. Bottas was tweede voor Verstappen. Vettel was sesde deels weens 'n botsing met Verstappen. Hamilton het nou 'n voorsprong van 64 punte. In die wedren in Meksiko, moes Hamilton 7de eindig om sy wêreldtitel te verseker. Hy het 4de geëindig in 'n wedren wat deur die Nederlander Max Verstappen oorheers is. Met hierdie 4de plek het hy sy 5de titel in Formule 1 verseker en Juan Manuel Fangio se rekord geëwenaar, wat ook tussen 1951 en 1957 5 keer wêreldkampioen was. Tydens die [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] het Hamilton vir die eerste keer in sy loopbaan 'n wedren gewen nadat hy wêreldkampioen geword het, hy het in 2008, 2014, 2015 en 2017 versuim om dit te doen, hoewel dit natuurlik bygevoeg moet word dat hy in 2008 en 2014 met die laaste wedren wêreldkampioen geword het. Hy het ook vir die eerste keer in sy loopbaan die voorwegspringplek ingeneem nadat hy wêreldkampioen geword het. Dié oorwinning het wel in sy skoot geval omdat die voorloper in die wedren, Max Verstappen, deur 'n agterloper geraak is wat 'n rondte agter was, maar op nuwe bande. Hamilton kon die twee verbysteek en het gesien hoe Verstappen hom probeer inhaal, maar het daarin geslaag om sy eerste plek te behou. ;[[2019 Formule Een-seisoen|2019]] Die 2019-seisoen het soos die vorige jaar in [[2019 Australiese Grand Prix|Australië]] begin. Hamilton het die voorwegsprongplek ingeneem voor spanmaat Bottas en Vettel. Hamilton het 'n swak wegsprong gehad en die voortou aan Bottas verloor. Bottas het die wedren voor Hamilton en Verstappen gewen. Die [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] was die tweede wedren van die seisoen. Charles Leclerc het sy eerste voorwegsprongplek ooit behaal, Hamilton het vierde gekwalifiseer. Hamilton wen die wedren omdat Leclerc 'n enjinprobleem opgedoen het. Die [[2019 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]] was Formule 1 se 1 000ste ren. Bottas het die voorwegsprongplek gehaal en Hamilton was tweede. Hamilton het 'n goeie begin gehad en die voortou geneem. Hamilton se oorwinning was nie in die gedrang nie en hy het die 1000ste ren gewen. Mercedes het ook 'n 1-2 aangeteken, wat reeds die 3de van die seisoen was. Die volgende wedren was in [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]]. Bottas het voor Hamilton die voorwegsprongplek gehaal. Die volgorde het nie tydens die wedren verander nie en Bottas het gewen. Dit het Bottas weer voor in die kampioenskap geplaas. Bottas, Lewis se spanmaat, het die voorwegsprongplek gehaal in die [[2019 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]]. Hamilton het tweede gekwalifiseer. Hamilton het uiteindelik die ren voor Bottas en Verstappen gewen. Monaco was dalk die belangrikste kwalifiseerder van die jaar. Net voor die [[2019 Monaco Grand Prix|Grand Prix]] is ​​die Formule 1-legende [[Niki Lauda]] oorlede. As 'n huldeblyk aan hom het Mercedes 'n rooi halo vertoon. Hamilton het self sy helm verander, ook ter ere van Niki Lauda. Hamilton beland tydens die wedren in die moeilikheid omdat Mercedes die medium bande aan sy motor gesit het. Dit is vinniger as verwag gerelegeer en Verstappen het hom probeer inhaal. Danksy die knap baan kon Hamilton die voortou behou en dié ren wen. Hy het hierdie oorwinning aan Niki Lauda opgedra. Die [[2019 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] was een van die mees omstrede wedrenne van die seisoen. Vettel het paal gehaal voor Hamilton en Leclerc. Tydens die wedren het Hamilton Vettel gedruk totdat Vettel 'n fout gemaak het. Hy het beheer verloor en op die gras gery. Toe Vettel weer op dreef wou kom, het hy amper in Hamilton vasgery. Gevolglik het Vettel 'n straf van 5 sekondes gekry. Hamilton kon Vettel nie verbysteek nie, maar omdat hy minder as 5 sekondes agter Vettel was, het Hamilton die wedren gewen. Vettel was woedend en het die nommer 1- en 2-plate voor hul motors omgeruil. Hamilton het die voortou in die kampioenskap behou. Die [[Oostenrykse Grand Prix]] was gewoonlik 'n baan wat Mercedes goed gepas het. Hierdie jaar was dit anders. Hamilton kon net vierde kwalifiseer, net agter spanmaat Bottas. Dinge was nie veel beter tydens die wedren nie en Hamilton het die wedren in die vyfde plek voltooi. Hamilton het die kampioenskapvoorsprong behou, 31 punte voor Bottas. Die volgende ren was Lewis Hamilton se tuisren. Bottas het Hamilton met 0.006 s vir 'n voorwegsprongplek in die [[2019 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] geklop. Aan die begin van die wedren stoei Hamilton en Bottas 'n paar keer, maar Bottas behou die voortou. Bottas het sy kuipestop voor Hamilton gemaak, sodat laasgenoemde nou in 'skoon lug' gery het. As gevolg van 'n veiligheidsmotor kon Hamilton 'n 'gratis kuipestop' maak en verlaat die kuipe voor Bottas. Dit het Hamilton toegelaat om voor Bottas en Leclerc te wen. Die [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]] is gekenmerk deur die 125ste herdenking van Mercedes in motorsport. Hamilton het die naweek goed begin deur paal te vat ten spyte daarvan dat hy siek was. Die wedren het agter die veiligheidsmotor begin weens swaar reën. Ná die veiligheidsmotor kon die wedren voortgaan, maar ná een rondte het die veiligheidsmotor weer verskyn weens 'n ongeluk deur [[Sergio Pérez]]. Tydens die wedren word die weer droog en Hamilton het na droë bande verander. Leclerc val met sy motor vas en ’n rondte later tref Hamilton ook die muur. Sodoende beskadig hy sy voorvlerk. Hamilton het 'n straf van 5 sekondes gekry omdat hy die laaste kuilbaan agter die paal betree het. Omtrent alles het verkeerd geloop en Hamilton eindig die wedren in die 11de plek. Hierdie uitslag het later na die negende plek verander, aangesien albei Alfa Romeo's gediskwalifiseer is. Ná die slegte naweek in Duitsland wou Mercedes en Hamilton in die [[2019 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] herstel. Hamilton het derde gekwalifiseer agter Verstappen, wat sy eerste paal geneem het, en Bottas. Hamilton kan Bottas aan die wegspring verbysteek en kom tweede. Bottas se voorvleuel word deur Leclerc getref en val as gevolg daarvan terug. Van daardie oomblik af is die stryd om die oorwinning tussen Hamilton en Verstappen. Albei Ferrari's het gou teruggeval. Mercedes het die strategiekeuse gemaak om 'n tweede kuipestop vir Hamilton te maak en hom op die mediumbande te sit. Hamilton moet elke rondte meer as ’n sekonde op Verstappen opmaak om hom te kan verbysteek. Hamilton slaag daarin, deels weens die vinnige agteruitgang van Verstappen se bande, en kan Verstappen verbysteek. Danksy hierdie perfek uitgevoerde strategie wen Hamilton die wedren voor Verstappen en Vettel. Ná die somervakansie het Formule 1 na [[2019 Belgiese Grand Prix|België]] teruggekeer. Leclerc neem sy derde voorwegsprongplek van die seisoen voor Vettel en Hamilton. Na kwalifisering is dit Formule 2, waar 'n groot ongeluk plaasvind. Die jong renjaer Anthoine Hubert sterf in 'n baie ernstige voorval. Sondag vereer die jaers hom met 'n minuut van stilte en 'n swart lint aan hul arms. Die Ferraris het die pas in die kwalifisering gehad, maar die Mercedes het die rentempo gehad. In die laaste vyf rondtes kom Hamilton baie naby aan Leclerc, maar Leclerc weerstaan ​​die druk en wen die wedren. Hy dra dit op aan sy oorlede vriend Antoine Hubert. Hamilton eindig tweede voor spanmaat Bottas. Die volgende ren was op die Mercedesspan se teenstanders, Ferrari, se [[Autodromo Nazionale di Monza|tuisbaan in Monza]]. Leclerc het in Italië paal gehaal voor Hamilton en Bottas. Hierdie kwalifisering word gekenmerk deur die feit dat nie een van die tien jaers van K3 'n laaste lopie kon doen nie. Omdat hulle almal 'n glystroom wou hê, wou niemand eerste uitgaan nie. Gevolglik het niemand die eindstreep betyds bereik nie. In die wedren het Hamilton verskeie aanvalle op Leclerc geloods, wat hy oorleef het. Hamilton se bande het hierdeur baie vinnig geslyt en hy het teruggeval. Bottas het Hamilton verbygesteek terwyl hy dalk nog ’n kans het. Leclerc het die Grand Prix in Italië gewen, die eerste keer sedert 2010 dat 'n Ferrari-jaer die ren wen. ;[[2020 Formule Een-seisoen|2020]] Die vyfde wedren van die seisoen was die herdenking van die [[70ste Herdenking Grand Prix|70ste bestaansjaar van Grands Prix]] en is by die [[Silverstone-renbaan]] gehou. Verstappen het die wedren gewen en Hamilton was tweede. Die [[2020 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] is ​​deur Hamilton gewen en hy het sy voorsprong in die kampioenskap versterk. ’n Jaar ná Anthoine Hubert se tragiese ongeluk by [[Circuit de Spa-Francorchamps|Spa]], het die hele F1-sirkus teruggekeer na die ikoniese renbaan in [[België]]. Hamilton het voorste gekwalifiseer, saam met sy spanmaat Bottas op tweede. Die Brit het die voortou geneem en die wedren gewen. ;[[2021 Formule Een-seisoen|2021]] Die 2021-seisoen het beloof om 'n opwindende seisoen te wees, vir die eerste keer sedert 2013 het Red Bull 'n baie mededingende motor wat Mercedes kon uitdaag. Die seisoen het vanjaar in Bahrein begin. Max Verstappen kon sy Red Bull heelvoor plaas met Hamilton in die tweede plek. Danksy 'n uitstekende strategie van Mercedes kon Hamilton hierdie ren voor Verstappen met Bottas in die derde plek wen. Hamilton kon voor wegspring in Imola voor die Red Bull-jaers Sergio Perez en Max Verstappen. Verstappen het 'n beter wegsprong gehad en kon beide Hamilton en Perez verbysteek. Tydens die wedren het Hamilton wel die spoed gehad, maar 'n fout het hom in die muur gedryf en sy voorvlerk beskadig. Hamilton was gelukkig omdat George Russell en Bottas gebots het, wat die veiligheidsmotor uitgebring het. Hamilton het gevolglik net ’n paar plekke verloor, en tweede agter Verstappen eindig. Hy het die kampioenskapvoorsprong met 1 punt behou, met die vinnigste rondtepunt. Hamilton kon tweede kwalifiseer by die [[2021 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] agter Bottas. In die wedren kon Hamilton vir Bottas verbysteek en 'n oorwinning behaal. Verstappen kon ook vir Bottas verbysteek en het in die tweede plek geëindig. Dit het reeds duidelik geword dat 'n ware titelgeveg tussen Hamilton en Verstappen sou losbreek. In [[2021 Spaanse Grand Prix|Spanje]] was Hamilton oppermagtig en kon hy die voorwegsprongplek en oorwinning behaal. Verstappen het weer tweede geëindig. Die verskil in punte was nou 14 punte. [[2021 Monaco Grand Prix|Monaco]] was nie 'n goeie naweek vir Hamilton nie, hy kon net sewende kwalifiseer terwyl Max Verstappen heel voor op die rooster was. Tydens die wedren kon Hamilton nie enige plekke inhaal nie en het slegs 7 punte aangeteken, deels weens die punt van die vinnigste rondte. Verstappen het die wedren gewen en kon die voortou in die kampioenskap neem. By die [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] kon Charles Leclerc die voorwegsprongplek inneem voor Verstappen en Hamilton. Hamilton kon Leclerc in die tweede rondte verbysteek, maar het tydens die kuipstoppe die voortou aan Verstappen afgestaan. Teen die einde van die wedren het Verstappen 'n gebarsde band op die lang pylvak gely wat die einde van sy wedren beteken het. Die harde botsing het 'n rooi vlag veroorsaak. Ná die rooi vlag was daar weer 'n wegsprong, dit was die perfekte kans vir Hamilton om 25 maklike punte te verdien en weer die voortou te neem. Deur egter per ongeluk die verkeerde verstelling op sy stuurwiel aan te skakel, het hy gerem en reguit vorentoe gegaan pleks van die draai te vat. Gevolglik het beide Hamilton en Verstappen geen punte aangeteken nie. Max Verstappen kon paal haal by die [[2021 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] met Hamilton in die 2de plek. Hamilton kon hom by die wegspring verbysteek en was dus voor. Weens ’n strategiese besluit toe Verstappen nuwe mediumbande opgesit het, het hy Hamilton in die laaste rondtes kon verbysteek. Dié sege het Verstappen gehelp om sy voorsprong in die kampioenskap te vergroot. Ná die wedren in Frankryk sou daar twee wedrenne in Oostenryk wees. In die eerste wedren het Verstappen weer die voorwegsprongplek inneem met Hamilton in 3de. Tydens die wedren kon hy Bottas verbysteek maar Verstappen was die hele naweek te vinnig. Verstappen het die wedren gewen met Hamilton in die 2de plek. Op die tweede naweek in Oostenryk was Verstappen weer oorheersend. Hy het weer die voorwegspringplek ingeneem en op oorheersende wyse gewen, terwyl Hamilton die wedren in die vierde plek voltooi het. Gevolglik het Verstappen nou 'n voorsprong van 32 punte gehad. Die ren in [[2021 Britse Grand Prix|Groot-Brittanje]], ook Hamilton se tuisren, was die volgende ren. Vir die eerste keer in Formule 1-geskiedenis is ’n naelren (Saterdag) ook gereël. Hierdie kort wedren sou die wegspringrooster vir Sondag se wedren bepaal. Hamilton kon voor Verstappen die voorwegspringplek in die kwalifisering verower. Tydens die naelren kon Verstappen vir Hamilton verbysteek en maklik wen. Verstappen het 3 punte aangeteken en Hamilton 2, Verstappen het sy voorsprong tot 33 punte vergroot. Verstappen, wat Sondag voor weggespring het, het 'n effens swakker wegsprong gehad, sodat Hamilton gou aangeval het. Tydens die openingsrondte het dit tot 'n voorval gelei waar albei jaers mekaar nie ruimte wou gee nie, in die Copse-draai het Hamilton se linkervoorwiel Verstappen se regteragterwiel getref. Dit het veroorsaak dat Verstappen hard teen die muur vasgejaag het, 'n 51G-botsing. Hamilton het 'n 10-sekonde-tydstraf gekry, wat hy by sy volgende kuipestop moes uitdien. Hamilton kon steeds die wedren wen deur Leclerc op rondte 50 verby te steek. Die verskil in die kampioenskap was nou net 7 punte. By die [[2021 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] kon Hamilton weer vir die eerste keer in ses renne die voorwegsprongplek inneem. Hamilton het 'n goeie wegspring gehad, maar sy spanmaat nie. Bottas het gerem en [[Lando Norris]] se [[McLaren]] getref, wat toe Max Verstappen se Red Bull getref het. Die rooi vlag is geswaai weens die baie puin op die baan. Ná die rooi vlag was die veld agter die veiligheidsmotor, maar ná een rondte is almal behalwe Hamilton vir droë bande kuipe toe. Dit was 'n strategiese fout deur Mercedes, aangesien die baan reeds heeltemal droog was. Hamilton moes dus heelagter inval nadat hy sy kuipestop gemaak het. Hy kon heelwat plekke opmaak en het in die 2de plek geëindig. Dit was egter 'n geleentheid om baie punte by Max Verstappen te wen. Verstappen het baie skade tydens die wegspring opgedoen en het die ren negende geëindig. Hamilton het die voorsprong in die kampioenskap met 8 punte oorgeneem in die somervakansie. Ná die somervakansie het Formule 1 na België teruggekeer. Die kwalifisering is in slegte weerstoestande gehou. Gedurende K3 het Lando Norris hard gebots toe hy uit Eau Rouge en Radilion gekom het. Verstappen kon uiteindelik voor Russell in die Williams en Hamilton, die voorwegsprongplek inneem. Sondag was die weersomstandighede nog erger, daar is lank getwyfel of dit moontlik was om te jaag. Op die ou end is slegs drie rondtes agter die veiligheidsmotor gery, wat volgens die regulasies as ’n wedren tel. Verstappen is as wenner aangewys en halwe punte is toegeken. Die volgende naweek was die jaers in Zandvoort, Verstappen se [[2021 Nederlandse Grand Prix|tuisren]]. Verstappen verower gemaklik die voorwegsprongplek en wen die ren met Hamilton twee keer in die 2de plek. Verstappen het weer die voortou geneem met 'n 3-punt voorsprong. Die [[2021 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] is ​​normaalweg 'n goeie baan vir Mercedes, so Hamilton het sy kans gesien om die voortou in die kampioenskap terug te neem. Nog 'n naelren is die naweek gehou. Bottas het heelvoor weggespring met Hamilton tweede en Verstappen derde. Tydens die naelren het Hamilton teruggesak na P5, Verstappen het tweede gekom en 2 ekstra punte verdien. Hy kon die wedren vanaf die voorposisie begin weens 'n roosterstraf vir Bottas. [[Daniel Ricciardo]] kon aan die begin die voortou neem, Hamilton het vierde behou nadat hy deur Verstappen wyd gedruk is. Verstappen doen 'n stadige kuipestop, dit was 'n kans vir Mercedes vir die oorsny. Hamilton kom in rondte 26 in en verlaat die kuipebaan net voor Verstappen, maar hulle pak draai 1 saam. Nie een gee die ander ruimte nie en Verstappen se motor beland op Hamilton s'n, 'n DNF vir albei is die eindresultaat. By die [[2021 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] het Norris sy eerste voorwegsprongplek ooit ingeneem. Hamilton het nie verder as die vierde plek gekom nie, Verstappen het weens 'n enjinwisseling nie aan die kwalifisering deelgeneem nie, wat beteken het dat hy in elk geval laaste sou wegspring. Hamilton het tydens die wedren gesukkel om Norris verby te steek, wat gelyk het of hy op pad was na sy eerste oorwinning. Verstappen het ook swaar gekry, hy het nie verder as die sewende plek gevorder nie. Weens skielike reën en die regte taktiese besluite kon Mercedes en Hamilton die wedren wen met Verstappen in die 2de plek. Norris het besluit om nie 'n kuipestop te maak nie en het op droë bande voortgegaan en sy eerste oorwinning weggegooi. Hamilton het weer die kampioenskapvoorsprong met 2 punte geneem. Met dié wedren het Hamilton sy honderdste oorwinning in Formule 1 behaal. Die volgende wedren was in [[2021 Turkse Grand Prix|Turkye]], en as gevolg van die vervanging van sy binnebrandenjin, het Hamilton 'n roosterstraf van 10 plekke gekry. Hy kon eerste kwalifiseer en het dus die wedren in 11de begin. Valtteri Bottas wen die wedren voor Verstappen, Hamilton het in die 5de plek geëindig. Dit het Verstappen weer die voortou laat neem met 'n 6-punt voorsprong. Die [[2021 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State se Grand Prix]] was die afgelope jare 'n geskikte baan vir die Mercedes. Dit was egter Verstappen wat die voorwegspringplek ingeneem het met Hamilton in die 2de plek. Hamilton kon Verstappen met die wegspring verbysteek, maar 'n aggressiewe strategie deur Red Bull het Verstappen in staat gestel om weer te wen met Hamilton in die tweede plek. Die [[Meksikaanse Grand Prix|Grand Prix van Meksiko]] is 'n baan wat beter geskik is vir die Red Bull-motor. Mercedes en Hamilton verwag dus ’n baie moeilike naweek. Teen alle kanse kon Mercedes 'n 1-2 in kwalifisering neem, met Bottas in P1 en Hamilton in P2. Tydens die wedren het hulle egter geen kans gehad nie, Verstappen het die wedren met 'n voorsprong van 16,5 sekondes gewen. Hamilton het gedoen wat hy kon en tweede geëindig in die ren. Verstappen het nou 'n voorsprong van 19 punte gehad met 4 wedrenne oor. Hamilton moes die [[2021 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] in Brasilië wen om nog ’n kans op die titel te hê, Verstappen se voorsprong was reeds 19 punte. Hy het egter 'n 5-plek roosterstraf vir Sondag se wedren gehad. Hy kon eerste kwalifiseer en het dus die naelren heelvoor begin. Hamilton is weens 'n oortreding met sy DRS gediskwalifiseer en moes laaste in die naelren wegspring. Tydens die naelren het hy 15 plekke ingehaal en 5de geëindig. Verstappen het tweede geëindig en 2 punte verdien, wat sy voorsprong tot 21 punte vergroot het. Hamilton moes die wedren in die 10de plek begin weens sy enjinverandering. Verstappen het met die wegspring die voortou geneem, maar word egter gou deur Hamilton ingehaal. Hamilton het die ren gewen en Verstappen se voorsprong tot 14 punte laat krimp. Hamilton kon sy motor op die eerste plek plaas in [[2021 Katarse Grand Prix|Katar]], met Verstappen langs hom. Verstappen is egter steeds gepenaliseer omdat hy 'n dubbelgeelvlag geïgnoreer het, hy moes 5 plekke terugskuif en sou sewende wegspring. Hamilton het die wedren beheer en maklik gewen, Verstappen was tweede. Omdat Verstappen die punt vir die vinnigste rondte kon neem, het hy 'n voorsprong van 8 punte behou. Die kampioenskap was baie opwindend nie net vir die jaers nie, maar ook vir die vervaardigers. Mercedes het slegs 'n voorsprong van 2 punte gehad. Die voorlaaste ren van die seisoen was in [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]] by die splinternuwe [[Djedda-straatrenbaan|Djedda-baan]], 'n straatbaan wat teen hoë spoed bestuur word. Hamilton kon die voorwegspringplek inneem nadat Verstappen, wat gelyk het of hy op pad paal toe was, in sy laaste lopie 'n fout gemaak het. Bottas het tweede gekwalifiseer. Die eerste drie plekke het ná die wegspring dieselfde gebly. Weens 'n harde botsing deur [[Mick Schumacher]] was daar 'n veiligheidsmotorsituasie en Hamilton en Bottas besluit albei om 'n kuipestop te maak. 'n Paar rondtes later kom 'n rooi vlag egter op, wat Verstappen 'n gratis kuipestop besorg het. Ná die rooi vlag was daar weer 'n staande wegspring, Hamilton het baie beter as Verstappen weggespring en kon die voortou neem. Verstappen het nie ingegee nie en 'n stukkie van die baan afgesny, wat Hamilton gedwing het om terug te val na derde. 'n Paar botsings het weer 'n rooi vlag laat verskyn. Ná oorleg met die FIA ​​is Hamilton toegelaat om tweede agter te begin en Ocon op P1 en voor Verstappen op P3. Beide Hamilton en Verstappen het beter as Ocon weggekom, maar dit was Verstappen wat die voortou geneem het. Ná ’n lang jaagtog het Hamilton ’n kans gehad om verby te steek. Verstappen het weer 'n stukkie van die baan afgesny en die renbeheer het hom vermaan om die posisie terug te gee. Verstappen het sy motor stadiger gemaak en selfs gerem, gevolglik het Hamilton agter Verstappen gebly. Hamilton het Verstappen daarvan beskuldig dat hy hom “remtoets”. Verstappen het Hamilton 'n paar rondtes later laat verbykom, maar dadelik weer die voortou geneem op die pylvak. Verstappen is 'n tydstraf van 5 sekondes opgelê omdat hy "die baan verlaat het en 'n voordeel gekry het". Hamilton kon uiteindelik vir Verstappen verbysteek en het die wedren gewen. Hy het ook die vinnigste rondtetyd behaal. As gevolg van hierdie ekstra punt was Hamilton en Verstappen gelykop op punte met slegs een ren oor. Daardie laaste ren was die [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix]] op 12 Desember. Verstappen het voor weggespring met Hamilton in die tweede plek. Met die wegspring het Hamilton sy mededinger dadelik verbygesteek. Dit blyk toe dat hy goed op pad was na sy agtste wêreldtitel met 'n aansienlike voorsprong in die ren, totdat 'n veiligheidsmotor in rondte 53 (van 'n totaal van 58 rondtes) uitgekom het weens 'n ongeluk deur Latifi. Verstappen het toe by die kuipe aangedoen vir vars bande, wat Hamilton verhinder het om sy voorsprong te behou. Met een rondte om te gaan, is die agterlopers wat tussen die twee mededingers geplaas was, toegelaat om die veiligheidsmotor in te haal en Verstappen direk agter Hamilton te laat. Die jaers het weer weggespring met slegs een rondte oor. Op hierdie laaste rondte het Verstappen by Hamilton verbygeglip en die ren op dramatiese wyse gewen. Hamilton het dus sy agtste wêreldtitel misgeloop en Verstappen het kampioen geword. Sy span Mercedes het ná die wedren nog twee betogings ingedien, maar sonder sukses. ;[[2022 Formule Een-seisoen|2022]] Die 2022-seisoen was 'n keerpunt vir Mercedes, ná 8 agtereenvolgende jare van titeloorwinnings. Mercedes het in die voorbereiding reeds probleme met die nuwe motor gehad. Hulle is as nommer drie agter Red Bull en Ferrari beskou. Hamilton het 'n nuwe spanmaat in die naam van [[George Russell]] gekry. Hamilton het die seisoen in die sesde plek afgesluit met 240 punte, 35 minder as spanmaat Russell. Vir die eerste keer in sy Formule 1-loopbaan het hy nie ’n enkele wedren in ’n seisoen gewen nie. Hy het egter vyf keer tweede geëindig in 'n Grand Prix. By die seisoenopening in [[2022 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] het Hamilton slegs vyfde op die rooster gekwalifiseer. Ferrari se [[Charles Leclerc]] oorheers die kwalifisering en wen ook die wedren met sy spanmaat [[Carlos Sainz jr.]] in die tweede plek. Na 'n veiligheidsmotor tot rondte 51 toe die wedren hervat is, het Leclerc die voortou behou oor Verstappen, wat sy kuipbemanning geradio het omdat hy vermoed het hy het 'n krageenheidprobleem. Hy is deur Sainz en Hamilton verbygesteek toe hy sy motor in rondte 54 geparkeer het. Hamilton eindig 'n verdienstelike derde plek, en behaal 15 punte in die proses. By die volgende ren in [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]] kon Hamilton nie beter as die 16de plek kwalifiseer nie. Hy eindig die wedren teleurstellend in die 10de plek terwyl sy spanmaat Russell ver voor hom op 5de eindig. Hamilton het nou 16 punte in die jaerskampioenskap gehad, net agter Russell. Dit was ook Hamilton se 180ste renbegin met Mercedes, wat Michael Schumacher se rekord oortref het vir die meeste renne wat deur 'n enkele span begin is. In [[2022 Australiese Grand Prix|Australië]] gaan dit effens beter, die Mercedes-motors van Hamilton en Russell eindig 3de en 4de, met Hamilton op die podium. Hamilton vaar weer teleurstellend in die [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix op Imola]]. Hy het 13de gekwalifiseer en 14de in die naelloopwedloop en 13de in die hoofwedren geëindig. In die [[2022 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]], twee weke later, kruis Russell die wenstreep in 5de en Hamilton in 6de. Max Verstappen wen weer gemaklik voor die 2 Ferrari's. In [[2022 Spaanse Grand Prix|Spanje in 2022]] is Hamilton 5de agter sy spanmaat wat 'n podiumplek verower, en in die [[2022 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] klop Russell Hamilton weer en neem 5de voor Hamilton se agtste plek. ;[[2023 Formule Een-seisoen|2023 en 2024]] Op 31 Augustus 2023 word aangekondig dat Hamilton vir nog twee seisoene met Mercedes 'n kontrak gesluit het.<ref>{{nl}} {{Cite web |url=https://sporza.be/nl/2023/08/31/de-kogel-is-door-de-kerk-lewis-hamilton-en-george-russell-zeker-nog-2-seizoenen-de-line-up-bij-mercedes~1693484036562/?linkId=sporza%7Cvrtnws%7C%2Fnl%2Fnet-binnen%7Cteaser |title=De kogel is door de kerk: Lewis Hamilton en George Russell zeker nog 2 seizoenen de line-up bij Mercedes |date=2023-08-31}}</ref> Sukses bly egter steeds weg in 2024, in die eerste vyf wedrenne het hy vier keer buite die topvyf geëindig en in een wedren uitgesak. ;[[2025 Formule Een-seisoen|2025-seisoen]] [[Beeld:2025 Japan GP - Ferrari - Lewis Hamilton - FP1.jpg|duimnael|regs|260px|Hamilton bestuur die Ferrari SF-25 by die [[2025 Japannese Grand Prix]]]] Op 1 Februarie 2024 is aangekondig dat Hamilton vanaf 2025 vir die [[Scuderia Ferrari|Ferrarispan]] sal jaag in die plek van [[Carlos Sainz jr.]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2507120-sensationele-transfer-is-rond-hamilton-rijdt-in-2025-voor-ferrari-sainz-weg Sensationele transfer is rond: Hamilton rijdt in 2025 voor Ferrari, Sainz weg] NOS.nl, 1 Februarie 2024</ref> Na die nuus dat hy Mercedes vaarwel sou toeroep, het Ferrari aangekondig dat hulle 'n meerjarige ooreenkoms met Hamilton bereik het om by hul span aan te sluit vanaf 2025, op 'n kontrak wat na berig word meer as £40 miljoen per jaar werd is, wat [[Carlos Sainz jr.]] vervang het. [[Charles Leclerc]] is sy spanmaat.<ref name="contract">{{cite web|title=Team Statement|date=1 February 2024|access-date=1 February 2024|publisher=[[Scuderia Ferrari]]|url=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/articles/scuderia-ferrari-press-release-01-feb-2024|archive-date=2 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202001954/https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/articles/scuderia-ferrari-press-release-01-feb-2024|url-status=live}}</ref><ref name="BBC24">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/crk4gnzgv3no|title=A bittersweet ending but the achievements remain indelible|date=4 December 2024|work=BBC Sport|access-date=7 December 2024|archive-date= 4 Desember 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204180029/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/crk4gnzgv3no|url-status=live}}</ref> Hamilton het gesê dit was 'n "kindertyddroom" om vir Ferrari te ry.<ref>{{Cite web |title='The stars aligned' – Hamilton reveals the key factors behind his shock Ferrari switch |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-stars-aligned-hamilton-reveals-the-key-factors-behind-his-shock-ferrari.2vJRwYdyFN1J3vyTUqZMFr |access-date=17 January 2025 |website=Formula 1 |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330141841/https://www.formula1.com/en/latest/article/the-stars-aligned-hamilton-reveals-the-key-factors-behind-his-shock-ferrari.2vJRwYdyFN1J3vyTUqZMFr |url-status=live }}</ref> Soortgelyk aan sy skuif van McLaren na Mercedes in 2013, is dit merkbaar een van die mees onverwagte bestuurderoordragte in Formule Een-geskiedenis,<ref name="Athletic1Feb">{{cite news |last1=Smith |first1=Luke |title=Hamilton to join Ferrari in shock switch from Mercedes |url=https://theathletic.com/5243409/2024/02/01/lewis-hamilton-ferrari-mercedes/ |access-date=6 February 2024 |work=The Athletic |date=1 February 2024 |archive-date=6 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240206201050/https://theathletic.com/5243409/2024/02/01/lewis-hamilton-ferrari-mercedes/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Benson |first1=Andrew |title=Lewis Hamilton will make shock move from Mercedes to Ferrari |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/68163799 |access-date=17 January 2025 |work=BBC |date=1 February 2024 |archive-date=1 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201112509/https://www.bbc.com/sport/formula1/68163799 |url-status=live}}</ref> en was dit die eerste keer in sy loopbaan waar hy nie vir 'n Mercedes-aangedrewe span gery het nie.<ref>{{cite web |date=1 February 2024 |title=Hamilton agrees shock Ferrari F1 move for 2025 |url=https://www.the-race.com/formula-1/hamilton-agrees-to-shock-ferrari-f1-move-for-2025/ |access-date=1 February 2024 |website=The Race |archive-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202001843/https://www.the-race.com/formula-1/hamilton-agrees-to-shock-ferrari-f1-move-for-2025/ |url-status=live }}</ref> Hy het tiende geëindig in sy debuut by die [[2025 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] ná 'n strategiese fout.<ref>{{Cite web |date=2025-03-16 |title=Lewis Hamilton says his Ferrari debut in the Australian GP 'went a lot worse' than he expected |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13329142/lewis-hamilton-says-his-ferrari-debut-in-the-australian-gp-went-a-lot-worse-than-he-expected |access-date=2025-03-16 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> Hamilton het toe sy eerste naelrenoorwinning by die [[2025 Chinese Grand Prix]] behaal, voordat hy van die sesde plek in die hoofren gediskwalifiseer is weens oormatige glyblokslytasie.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-and-charles-leclerc-disqualified-from-chinese-gp-in-ferrari-f1-calamity-b2720061.html |title=Lewis Hamilton and Charles Leclerc disqualified from Chinese GP in F1 calamity for Ferrari |last=Jackson |first=Kieran |date=23 March 2025 |work=[[The Independent]] |access-date=23 March 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323122547/https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-and-charles-leclerc-disqualified-from-chinese-gp-in-ferrari-f1-calamity-b2720061.html |archive-date=23 March 2025 |url-status=live}}</ref> Nadat hy agter Leclerc geëindig het by elk van die eerste vyf Grands Prix, het Hamilton sy vroeë seisoen-stryd as "pynlik" beskryf.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/6294833/2025/04/20/lewis-hamilton-explains-ferrari-struggles-f1/ |title=Lewis Hamilton warns of 'painful' F1 season ahead if Ferrari struggles continue |last=Kalinauckas |first=Alex |date=20 April 2025 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=21 April 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421212723/https://www.nytimes.com/athletic/6294833/2025/04/20/lewis-hamilton-explains-ferrari-struggles-f1/ |archive-date=21 April 2025 |url-status=live}}</ref> == Lys van Grands Prix gewen == {{Kolomme3 |Kolom1= ;2007 *{{vlagikoon|KAN}} [[2007 Kanadese Grand Prix|Kanada]] (Montréal) *{{vlagikoon|USA}} [[2007 Verenigde State Grand Prix|VSA]] (Indianapolis) *{{vlagikoon|HUN}} [[2007 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] (Mogyoród) *{{vlagikoon|JPN}} [[2007 Japannese Grand Prix|Japan]] (Fuji) ;2008 *{{vlagikoon|AUS}} [[2008 Australiese Grand Prix|Australië]] (Melbourne) *{{vlagikoon|MCO}} [[2008 Monaco Grand Prix|Monaco]] (Monte Carlo) *{{vlagikoon|GBR}} [[2008 Britse Grand Prix|Brittanje]] (Silverstone) *{{vlagikoon|GER}} [[2008 Duitse Grand Prix|Duitsland]] (Hockenheim) *{{vlagikoon|CHN}} [[2008 Chinese Grand Prix|China]] (Shanghai) ;2009 *{{vlagikoon|HUN}} [[2009 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] (Mogyoród) *{{vlagikoon|SIN}} [[2009 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] (Singapoer) ;2010 *{{vlagikoon|TUR}} [[2010 Turkse Grand Prix|Turkye]] (Istanboel) *{{vlagikoon|KAN}} [[2010 Kanadese Grand Prix|Kanada]] (Montréal) *{{vlagikoon|BEL}} [[2010 Belgiese Grand Prix|België]] (Spa) ;2011 *{{vlagikoon|CHN}} [[2011 Chinese Grand Prix|China]] (Shanghai) *{{vlagikoon|GER}} [[2011 Duitse Grand Prix|Duitsland]] (Nürburgring) *[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] (Yas) ;2012 *{{vlagikoon|KAN}} [[2012 Kanadese Grand Prix|Kanada]] (Montréal) *{{vlagikoon|HUN}} [[2012 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] (Mogyoród) *{{vlagikoon|ITA}} [[2012 Italiaanse Grand Prix|Italië]] (Monza) *{{vlagikoon|VSA}} [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]] (Austin) ;2013 *{{vlagikoon|HUN}} [[2013 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] (Mogyoród) ;2014 *{{vlagikoon|MYS}} [[2014 Maleisiese Grand Prix|Maleisië]] (Sepang) *{{vlagikoon|BHR}} [[2014 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] (Sakhir) *{{vlagikoon|CHN}} [[2014 Chinese Grand Prix|China]] (Shanghai) *{{vlagikoon|SPA}} [[2014 Spaanse Grand Prix|Spanje]] (Barcelona) *{{vlagikoon|GBR}} [[2014 Britse Grand Prix|Brittanje]] (Silverstone) *{{vlagikoon|ITA}} [[2014 Italiaanse Grand Prix|Italië]] (Monza) *{{vlagikoon|SIN}} [[2014 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] (Singapoer) *{{vlagikoon|JPN}} [[2014 Japannese Grand Prix|Japan]] (Suzuka) *{{vlagikoon|RUS}} [[2014 Russiese Grand Prix|Rusland]] (Sotsji) *{{vlagikoon|VSA}} [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]] (Austin) *[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] (Yas) |Kolom2= ;2015 *{{vlagikoon|AUS}} [[2015 Australiese Grand Prix|Australië]] (Melbourne) *{{vlagikoon|CHN}} [[2015 Chinese Grand Prix|China]] (Shanghai) *{{vlagikoon|BHR}} [[2015 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] (Sakhir) *{{vlagikoon|KAN}} [[2015 Kanadese Grand Prix|Kanada]] (Montréal) *{{vlagikoon|GBR}} [[2015 Britse Grand Prix|Brittanje]] (Silverstone) *{{vlagikoon|BEL}} [[2015 Belgiese Grand Prix|België]] (Spa) *{{vlagikoon|ITA}} [[2015 Italiaanse Grand Prix|Italië]] (Monza) *{{vlagikoon|JPN}} [[2015 Japannese Grand Prix|Japan]] (Suzuka) *{{vlagikoon|RUS}} [[2015 Russiese Grand Prix|Rusland]] (Sotsji) *{{vlagikoon|VSA}} [[2015 VSA Grand Prix|VSA]] (Austin) ;2016 *{{vlagikoon|MCO}} [[2016 Monaco Grand Prix|Monaco]] (Monte Carlo) *{{vlagikoon|KAN}} [[2016 Kanadese Grand Prix|Kanada]] (Montréal) *{{vlagikoon|AUT}} [[2016 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] (Spielberg) *{{vlagikoon|GBR}} [[2016 Britse Grand Prix|Brittanje]] (Silverstone) *{{vlagikoon|HUN}} [[2016 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] (Mogyoród) *{{vlagikoon|GER}} [[2016 Duitse Grand Prix|Duitsland]] (Hockenheim) *{{vlagikoon|VSA}} [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] (Austin) *{{vlagikoon|MEX}} [[2016 Meksikaanse Grand Prix|Meksiko]] (Meksikostad) *{{vlagikoon|BRA}} [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]] (Interlagos) *[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] (Yas) ;2017 *{{vlagikoon|CHN}} [[2017 Chinese Grand Prix|China]] (Shanghai) *{{vlagikoon|ESP}} [[2017 Spaanse Grand Prix|Spanje]] (Barcelona) *{{vlagikoon|KAN}} [[2017 Kanadese Grand Prix|Kanada]] (Montréal) *{{vlagikoon|GBR}} [[2017 Britse Grand Prix|Brittanje]] (Silverstone) *{{vlagikoon|BEL}} [[2017 Belgiese Grand Prix|België]] (Spa) *{{vlagikoon|ITA}} [[2017 Italiaanse Grand Prix|Italië]] (Monza) *{{vlagikoon|SIN}} [[2017 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] (Singapoer) *{{vlagikoon|JPN}} [[2017 Japannese Grand Prix|Japan]] (Suzuka) *{{vlagikoon|VSA}} [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] (Austin) ;2018 *{{vlagikoon|AZE}} [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] (Bakoe) *{{vlagikoon|ESP}} [[2018 Spaanse Grand Prix|Spanje]] (Barcelona) *{{vlagikoon|FRA}} [[2018 Franse Grand Prix|Frankryk]] (Le Castellet) *{{vlagikoon|GER}} [[2018 Duitse Grand Prix|Duitsland]] (Hockenheim) *{{vlagikoon|HUN}} [[2018 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] (Mogyoród) *{{vlagikoon|ITA}} [[2018 Italiaanse Grand Prix|Italië]] (Monza) *{{vlagikoon|SIN}} [[2018 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] (Singapoer) *{{vlagikoon|RUS}} [[2018 Russiese Grand Prix|Rusland]] (Sotsji) *{{vlagikoon|JPN}} [[2018 Japannese Grand Prix|Japan]] (Suzuka) *{{vlagikoon|BRA}} [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]] (São Paulo) *[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] (Yas) |Kolom3= ;2019 *{{vlagikoon|AZE}} [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] (Sakhir) *{{vlagikoon|CHN}} [[2019 Chinese Grand Prix|China]] (Shanghai) *{{vlagikoon|ESP}} [[2019 Spaanse Grand Prix|Spanje]] (Barcelona) *{{vlagikoon|MCO}} [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco]] (Monte Carlo) *{{vlagikoon|KAN}} [[2019 Kanadese Grand Prix|Kanada]] (Montréal) *{{vlagikoon|FRA}} [[2019 Franse Grand Prix|Frankryk]] (Le Castellet) *{{vlagikoon|GBR}} [[2019 Britse Grand Prix|Brittanje]] (Silverstone) *{{vlagikoon|HUN}} [[2019 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] (Mogyoród) *{{vlagikoon|RUS}} [[2019 Russiese Grand Prix|Rusland]] (Sotsji) *{{vlagikoon|MEX}} [[2019 Meksikaanse Grand Prix|Meksiko]] (Meksikostad) *[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] (Yas) ;2020 *[[Beeld:Flagge_Steiermark_(mit_Rand).png|20px|rand|Vlag van Stiermarken]] [[2020 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarke]] (Spielberg) *{{vlagikoon|HUN}} [[2020 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] (Mogyoród) *{{vlagikoon|GBR}} [[2020 Britse Grand Prix|Brittanje]] (Silverstone) *{{vlagikoon|ESP}} [[2020 Spaanse Grand Prix|Spanje]] (Barcelona) *{{vlagikoon|BEL}} [[2020 Belgiese Grand Prix|België]] (Spa) *[[Beeld:Flag of Tuscany.svg|20px|link=Toscane]] [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toska]] (Scarperia e San Piero) *{{vlagikoon|GER}} [[2020 Eifelse Grand Prix|Eifel]] (Nürburg) *{{vlagikoon|POR}} [[2020 Portugese Grand Prix|Portugal]] (Algarve) *[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna]]&nbsp;(Imola) *{{vlagikoon|TUR}} [[2020 Turkse Grand Prix|Turkye]] (Istanboel) *{{vlagikoon|BHR}} [[2020 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] (Sakhir) ;2021 *{{vlagikoon|BHR}} [[2021 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] (Sakhir) *{{vlagikoon|POR}} [[2021 Portugese Grand Prix|Portugal]] (Algarve) *{{vlagikoon|ESP}} [[2021 Spaanse Grand Prix|Spanje]] (Barcelona) *{{vlagikoon|GBR}} [[2021 Britse Grand Prix|Brittanje]] (Silverstone) *{{vlagikoon|RUS}} [[2021 Russiese Grand Prix|Rusland]] (Sotsji) *[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]] [[2021 São Paulo Grand Prix|São Paulo]] (São Paulo) *{{vlagikoon|QAT}} [[2021 Katarse Grand Prix|Katar]] (Lusail) *{{vlagikoon|SAU}} [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]] (Djedda) ;2022 en 2023 * Geen oorwinnings ;2024 *{{vlagikoon|GBR}} [[2024 Britse Grand Prix|Brittanje]] (Silverstone) *{{vlagikoon|BEL}} [[2024 Belgiese Grand Prix|België]] (Spa) ;2025 * Geen oorwinnings ;2026 *[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|Barcelona-Katalonië]] }} == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} === 2007 tot 2020 === {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center; font-size:80%;" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2007 Formule Een-seisoen|2007]] |Vodafone McLaren <br/>Mercedes | [[McLaren]] <br />MP4-22 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br />FO 108T 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#ffdf9f"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br />2 |bgcolor="#ffffbf"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br />3 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br />9 |bgcolor="#ffffbf"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />5 |bgcolor="#ffffbf"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />2 |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />4 |bgcolor="#ffffbf"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />7 | | | | |style="background:#dfdfdf"| '''{{Silwer}}''' |style="background:#dfdfdf"| '''109''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2008 Formule Een-seisoen|2008]] |Vodafone McLaren <br/>Mercedes | [[McLaren]] <br />MP4-23 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br />FO 108V 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#ffffbf"| [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />5 |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />13 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />2 |bgcolor="#ffffbf"| [[2008 Monaco Grand Prix|MON]]<br />1 |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Franse Grand Prix|FRA]]<br />10 |bgcolor="#ffffbf"| [[2008 Britse Grand Prix|GBR]]<br />1 |bgcolor="#ffffbf"| [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2008 Europese Grand Prix|EUR]]<br />2 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />7 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />3 |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />12{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />5 | | | |style="background:#ffffbf"| '''{{Goud}}''' |style="background:#ffffbf"| '''98''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2009 Formule Een-seisoen|2009]] |Vodafone McLaren <br/>Mercedes | [[McLaren]] <br />MP4-24 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] <br />FO 108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| [[2009 Australiese Grand Prix|<span style="color: #fff;">AUS</span>]]<br /><small>DSQ</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />7 ‡ |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />4 |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />9 |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]]<br />12 |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />13 |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]]<br />16 |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />18 |bgcolor="#ffffbf"| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />1 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />12{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />3 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />3 |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} | | | | |style="background:#efefef"| '''5''' |style="background:#efefef"| '''49''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2010 Formule Een-seisoen|2010]] |Vodafone McLaren <br/>Mercedes |[[McLaren]]<br/>MP4-25 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#ffdf9f"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />6 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor="#ffffbf"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />1 |bgcolor="#ffffbf"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br />2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />4 |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />5 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |'''4''' |'''240''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2011 Formule Een-seisoen|2011]] |Vodafone McLaren <br/>Mercedes |[[McLaren]]<br/>MP4-26 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>FO 108Y 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfdfdf"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />2 |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />8 |bgcolor="#ffffbf"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />1 |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />4 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br />6 |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br />4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br />4 |bgcolor="#ffffbf"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />4 |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />5 |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />5 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br />7 |bgcolor="#ffffbf"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />1 |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> | | |'''5''' |'''227''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2012 Formule Een-seisoen|2012]] |Vodafone McLaren <br/>Mercedes |[[McLaren]]<br/>MP4-27 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>FO 108Z 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#ffdf9f"| [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />3 |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />8 |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />8 |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |bgcolor="#ffffbf"| [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1 |bgcolor="#cfcfff"| [[2012 Europese Grand Prix|EUR]]<br />19 |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Britse Grand Prix|GBR]]<br />8 |bgcolor="#efcfff"| [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#efcfff"| [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#efcfff"| [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />5 |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />10 |bgcolor="#dfffdf"| [[2012 Indiese Grand Prix|IND]]<br />4 |bgcolor="#efcfff"| [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />1 |bgcolor="#efcfff"| [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | |'''4''' |'''190''' |- |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2013 Formule Een-seisoen|2013]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span]] | Mercedes-AMG F1 W04 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>FO 108Z 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>5 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br/>3 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>5 |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>12 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>4 |bgcolor="#ffdf9f"| [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>3 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br/>5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>9{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>5 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br/>5 |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br/>6 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>7 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>4 |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>9 | | | '''4''' | '''189''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2014 Formule Een-seisoen|2014]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W05 Hybrid |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106A Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>1 |bgcolor="#ffffbf"| [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>2 |bgcolor="#ffffbf"| [[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br/>3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>3 |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>1 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>1 | | |style="background:#ffffbf"| '''{{goud}}''' |style="background:#ffffbf"| '''384''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |[[Mercedes F1 W06 Hybrid|Mercedes-AMG F1 W06 Hybrid]] |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106B Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |bgcolor="#ffffbf"| [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffdf9f"| [[2015 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2015 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>6{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>1 |bgcolor="#ffffbf"| [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>1 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br/>2 |bgcolor="#dfdfdf"| [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} | | !style="background:#FFFFBF;"| {{goud}} !style="background:#FFFFBF;"| 381 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W07 EQ Power+ |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M07 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfdfdf|[[2016 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|[[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|[[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />7 |bgcolor=dfdfdf|[[2016 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />2 |bgcolor=efcfff|[[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2016 Monaco Grand Prix|MON]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|[[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|[[2016 Europese Grand Prix|AZE]]<br />5 |bgcolor=ffffbf|[[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|[[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />1 |bgcolor=ffffbf|[[2016 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />1 |bgcolor=ffdf9f|[[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf|[[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|[[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />3 |bgcolor=efcfff|[[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|[[2016 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />3 |bgcolor=ffffbf|[[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />1{{Pictogram poleposition}} !style="background:#DFDFDF;"| {{silwer}} !style="background:#DFDFDF;"| 380 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W08 EQ Power+ |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M08 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfdfdf|[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfdfdf|[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />4 |bgcolor=ffffbf|[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf|[[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br />7 |bgcolor=ffffbf|[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf|[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />4 |bgcolor=ffffbf|[[2017 Britse Grand Prix|GBR]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />4 |bgcolor=ffffbf|[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf|[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />9 |bgcolor=dfffdf|[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />4 |bgcolor=dfdfdf|[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />2 | !style="background:#FFFFBF;"| {{goud}} !style="background:#FFFFBF;"| 363 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2018 Formule Een-seisoen|2018]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W09 EQ Power+ |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M09 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfdfdf|[[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|[[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf|[[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>4 |bgcolor=ffffbf|[[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf|[[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|[[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf|[[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=ffffbf|[[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff|[[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>DNF |bgcolor=dfdfdf|[[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|[[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|[[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf|[[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|[[2018 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br/>3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf|[[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br/>4 |bgcolor=ffffbf|[[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|[[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} !style="background:#FFFFBF;"| {{goud}} !style="background:#FFFFBF;"| 408 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W10 EQ Power+ |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M10 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfdfdf| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />1 |bgcolor=ffffbf| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />1 |bgcolor=dfdfdf| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />2 |bgcolor=ffffbf| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />1 |bgcolor=ffffbf| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />5 |bgcolor=ffffbf| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />9{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />1 |bgcolor=dfdfdf| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2 |bgcolor=ffdf9f| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />1 |bgcolor=dfdfdf| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />7 |bgcolor=ffffbf| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} !style="background:#FFFFBF;"| {{goud}} !style="background:#FFFFBF;"| 413 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W11 EQ Performance |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M11 EQ Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br />2{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=DFFFDE| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />7{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />1 |bgcolor=ffffbf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br />1 |[[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br />Siek |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />3 | | | | !style="background:#FFFFBF;"| {{goud}} !style="background:#FFFFBF;"| 347 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Inskrywer ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Plek ! Punte |} === 2021 - tans === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:75%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W12 E Performance |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M12 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=ffffbf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br />1 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />1 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br />7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />15 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br />2 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br/><small>²1</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br />2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡ <br />3 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=ffffbf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />1 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br />2 |bgcolor=ffffbf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />2 | | !style="background:#DFDFDF;"| {{silwer}} !style="background:#DFDFDF;"| '''387½''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W13 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M13 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>4 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''8'''3 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''3'''2 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>18 † | | |bgcolor=efefef| '''6''' |bgcolor=efefef| '''240''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes AMG <br/>F1 W14 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>F1 M14 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />^'''7'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br />4 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />8 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />^'''7'''4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />6 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />5 |bgcolor=efcfff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''5'''<small>DNF</small> |bgcolor=000000 style=color:white| [[2023 Verenigde State Grand Prix|<span style=color:white;>VSA</span>]]<br/>^'''2'''<small>DSQ</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />9 | | |bgcolor=ffdf9f|'''{{brons}}''' |bgcolor=ffdf9f|'''234''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes AMG <br/>F1 W15 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>F1 M15 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>9 |bgcolor=efcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''2'''9 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''6'''4 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>1 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>1 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>6 |bgcolor=efcfff| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''6'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>10 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>2 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''6'''12 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>4 |bgcolor=efefef|'''7''' |bgcolor=efefef|'''223''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/>SF-25 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<br/>066/15<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>10 |bgcolor=000000 style=color:white| [[2025 Chinese Grand Prix|<span style=color:white;>CHN</span>]]<br />^'''1'''<small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''3'''8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''4'''4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''7'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>8 |bgcolor=efefef|'''6''' |bgcolor=efefef|'''156''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> SF-26 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<br/> 067/6 <br/> 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''3'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''7'''6 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>^'''6'''2 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>^'''7'''4 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>6 |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|HAM|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|HAM|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * ^'''1''' Wenner van die naelren. * † Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Hamilton, Lewis}} [[Kategorie:Britse renjaers]] [[Kategorie:Engelse sportlui]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1985]] [[Kategorie:Lewende mense]] p854qchqumwz5mvvjhoaaz4vey8jwgy 0 102885 2965646 2965127 2026-09-07T18:10:06Z Aliwal2012 39067 /* 2020 – hede */ 2965646 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Daniil Kvyat 2015 Malaysia FP2.jpg|duimnael|300px|Daniil Kvyat in Maleisië, 2015]] [[Lêer:Max Verstappen, Red Bull-Honda RB15, 2019 Italian Grand Prix, Monza, 8th September (cropped).jpg|duimnael|300px|Max Verstappen, in Italië, 2019. Hy is die suksesvolste Red Bull-renjaer tot op hede.]] '''Red Bull Racing''' is 'n [[Oostenryk]]se [[Formule Een]]motorrenspan wat se werke in [[Milton Keynes]] in [[Engeland]] gebaseer is. Hulle neem aan die Formule Een-wêreldkampioenskap deel en maak sedert 2019 gebruik van [[Honda Racing F1|Honda se F1-enjins]] in hulle renmotors, nadat hul voorheen [[Renault F1|Renault]]-enjins gebruik het. Die span se renjaers van [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] tot die [[2014 Formule Een-seisoen|2014-seisoen]] was [[Sebastian Vettel]] en [[Mark Webber]] gewees. Van die [[2016 Formule Een-seisoen]] tot 2018 was die renjaers [[Daniel Ricciardo]] en die [[Nederland]]er [[Max Verstappen]]. Die paar kon saam agt oorwinnings en 41 podiumplekke oor die drie jaar inpalm, in 'n tyd wat grootliks deur [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] gedomineer is. Die span, wat vanaf 2018 tot 2020 as '''Aston Martin Red Bull Racing''' bekend gestaan het, is een van twee Formule Eenmotorrenspanne wat deur [[Red Bull GmbH|Red Bull]] besit word, 'n vervaardiger van die energiedrankie [[Red Bull]]. Die ander span is die '''[[Racing Bulls]] F1-span''' (voorheen agtereenvolgend ''Toro Rosso'', ''Scuderia AlphaTauri'' en ''RB'') wat in [[Faenza]], [[Italië]] gesetel is. [[Red Bull GmbH]] borg ook vele ander ekstreme sportsoorte, o.a. in vliegkuns en vryspronge. == Renuitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} === 2005 – 2009 === <div style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2005 Formule Een-seisoen|2005]] |rowspan="4"| RB1<br/><br/>{{Michelin}} |rowspan="4"| [[Cosworth]] TJ2005 V10 | | [[2005 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2005 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2005 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{BH-VLAG}} | [[2005 San Marino Grand Prix|SMR]] <br /> {{vlagikoon|SMR}} | [[2005 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2005 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2005 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{EU-VLAG}} | [[2005 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2005 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{US-VLAG}} | [[2005 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2005 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2005 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{DE-VLAG}} | [[2005 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{HU-VLAG}} | [[2005 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{TR-VLAG}} | [[2005 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2005 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{BE-VLAG}} | [[2005 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{BR-VLAG}} | [[2005 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{JP-VLAG}} | [[2005 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} |rowspan="4"| '''34''' |rowspan="4"| '''7''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[David Coulthard]] |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#ffffff"| <small>DNS</small> |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |- |align="left"| {{AT-VLAG}} [[Christian Klien]] |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#ffffff"| <small>DNS</small> | | | | |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#ffffff"| <small>DNS</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Vitantonio Liuzzi]] | | | |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 9 | | | | | | | | | | | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] |rowspan="4"| RB2<br/><br/>{{Michelin}} |rowspan="4"| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 [[V8-enjin|V8]] | | [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{BH-VLAG}} | [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]] <br /> {{vlagikoon|SMR}} | [[2006 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{EU-VLAG}} | [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2006 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2006 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2006 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{US-VLAG}} | [[2006 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2006 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{DE-VLAG}} | [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{HU-VLAG}} | [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{TR-VLAG}} | [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{JP-VLAG}} | [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{BR-VLAG}} | |rowspan="4"| '''16''' |rowspan="4"| '''7''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[David Coulthard]] |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{AT-VLAG}} [[Christian Klien]] |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 11 | | | | |- |align="left"| {{nowrap|{{NL-VLAG}} Robert Doornbos}} | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 12 | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] |rowspan="3"| RB3<br/><br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Renault]] RS27 [[V8-enjin|V8]] | | [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{BH-VLAG}} | [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2007 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2007 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2007 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2007 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2007 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | | |rowspan="3"| '''24''' |rowspan="3"| '''5''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[David Coulthard]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 9 | | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2008 Formule Een-seisoen|2008]] |rowspan="3"| RB4<br/><br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Renault]] RS27 [[V8-enjin|V8]] | | [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{AU-VLAG}} | [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{MY-VLAG}} | [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{BH-VLAG}} | [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{ES-VLAG}} | [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{TR-VLAG}} | [[2008 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{MC-VLAG}} | [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{CA-VLAG}} | [[2008 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{FR-VLAG}} | [[2008 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{GB-VLAG}} | [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{DE-VLAG}} | [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{HU-VLAG}} | [[2008 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{EU-VLAG}} | [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{BE-VLAG}} | [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{IT-VLAG}} | [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{SG-VLAG}} | [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{JP-VLAG}} | [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{BR-VLAG}} | |rowspan="3"| '''29''' |rowspan="3"| '''7''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[David Coulthard]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 9 | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] |rowspan="3"| RB5<br/><br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Renault]] RS27 [[V8-enjin|V8]] | | [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]] | [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] | [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | |bgcolor="#dfdfdf" rowspan="3"| '''153.5''' |bgcolor="#dfdfdf" rowspan="3"| {{silwer}} |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 17{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 | | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 ! Punte ! Plek |} === 2010 – 2019 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] |rowspan="3"| RB6<br/><br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Renault]] RS27 [[V8-enjin|V8]] | | [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2010 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]] | [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2010 Europese Grand Prix|EUR]] | [[2010 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| '''498''' |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| {{goud}} |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 6{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 7{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 9{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 8 | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] |rowspan="3"| RB7<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] RS27-2011 [[V8-enjin|V8]] | |[[2011 Australiese Grand Prix|AUS]] |[[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]] |[[2011 Chinese Grand Prix|CHN]] |[[2011 Turkse Grand Prix|TUR]] |[[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]] |[[2011 Monaco Grand Prix|MON]] |[[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]] |[[2011 Europese Grand Prix|EUR]] |[[2011 Britse Grand Prix|GBR]] |[[2011 Duitse Grand Prix|DUI]] |[[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]] |[[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]] |[[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |[[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]] |[[2011 Japannese Grand Prix|JPN]] |[[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]] |[[2011 Indiese Grand Prix|IND]] |[[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] |[[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | | |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| '''650''' |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| {{goud}} |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1 | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | bgcolor="#dfdfdf"| 2 | bgcolor="#dfffdf"| 4 | bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} | | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] | bgcolor="#dfffdf" | 5 | bgcolor="#dfffdf" | 4{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#ffdf9f" | 3{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#dfdfdf" | 2{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#dfffdf" | 4{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#dfffdf" | 4{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#ffdf9f" | 3 | bgcolor="#ffdf9f" | 3 | bgcolor="#ffdf9f" | 3{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#ffdf9f" | 3{{Pictogram poleposition}} | bgcolor="#dfffdf" | 5 | bgcolor="#dfdfdf" | 2{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#efcfff" | <small>DNF</small> | bgcolor="#ffdf9f" | 3 | bgcolor="#dfffdf" | 4 | bgcolor="#ffdf9f" | 3 | bgcolor="#dfffdf" | 4 | bgcolor="#dfffdf" | 4{{Pictogram vinnigste ronde}} | bgcolor="#ffffbf" | 1{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2012 Formule Een-seisoen|2012]] |rowspan="3"| RB8<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] RS27-2012 [[V8-enjin|V8]] | | [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2012 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2012 Europese Grand Prix|EUR]] | [[2012 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | [[2012 Indiese Grand Prix|IND]] | [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| '''460''' |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| {{goud}} |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#cfcfff"| 22^'''†''' |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#dfffdf"| 6 | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 20 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2013 Formule Een-seisoen|2013]] |rowspan="3"| RB9<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] RS27-2013 [[V8-enjin|V8]] | | [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2013 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2013 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2013 Indiese Grand Prix|IND]] | [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | | |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| '''596''' |rowspan="3" bgcolor="#ffffbf"| {{goud}} |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} | | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 15^'''†''' |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2014 Formule Een-seisoen|2014]] |rowspan="3"| RB10<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] Energy F1-2014 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2014 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2014 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]] | [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''405''' |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| {{silwer}} |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 8 | | |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] |bgcolor="#000000" style="color: #ffffff"| DSQ |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |rowspan="3"| RB11<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] Energy F1-2015 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2015 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2015 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3"| '''187''' |rowspan="3"| '''4''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 6 | | |- |align="left"| {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]] |bgcolor="#ffffff"| <small>DNS</small> |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 10 | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] |rowspan="4"| RB12<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Renault F1|TAG Heuer]] F1-2016 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2016 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="4" bgcolor="#dfdfdf"| '''468''' |rowspan="4" bgcolor="#dfdfdf"| '''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |- |align="left"| {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]] |bgcolor="#ffffff"| <small>DNS</small> |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 15 | | | | | | | | | | | | | | | | | |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | | | | |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |rowspan="3"| RB13<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|TAG Heuer]] F1-2017 [[V6-enjin|V6 turbo]] | |[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} |[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} |[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} |[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} |[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} |[[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} |[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} |[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} |[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} |[[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} |[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} |[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} |[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} |[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} |[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} |[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} |[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} |[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} |[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} |[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | |rowspan="3" bgcolor="#ffdf9f"|'''368''' |rowspan="3" bgcolor="#ffdf9f"|'''{{brons}}''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |rowspan="3"| RB14<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|TAG Heuer]] F1-2018 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} | [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2018 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2018 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2018 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor="#ffdf9f"|'''419''' |rowspan="3" bgcolor="#ffdf9f"|'''{{brons}}''' |- |align="left"|{{vlagikoon|AUS}} [[Daniel Ricciardo]] |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |- |align="left"|{{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]] |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 9{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#ffdf9f"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |rowspan="4"| RB15<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Honda]] RA619H [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} | [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2019 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2019 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2019 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="4" bgcolor="#ffdf9f"| '''417''' |rowspan="4" bgcolor="#ffdf9f"| '''{{brons}}''' |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#ffffbf"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="#dfdfdf"| 2 |- |align="left"| {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#cfcfff"| 14^'''†''' |bgcolor="#dfffdf"| 6 | | | | | | | | | |- |align="left"| {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 ! Punte ! Plek |} </div> === 2020 – hede === <div style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |rowspan="3"| RB16<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Honda]]<br/>RA620H<br/> [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{AT-VLAG}} | [[2020 Steiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>[[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{HU-VLAG}} | [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{GB-VLAG}} | [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br/>[[Lêer:F1 70 Logo retraced.svg|28px]] | [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{ES-VLAG}} | [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{BE-VLAG}} | [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{IT-VLAG}} | [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br/>{{IT-VLAG}} | [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>{{RU-VLAG}} | [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br/>{{DE-VLAG}} | [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>{{PT-VLAG}} | [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br/>{{vlagikoon|TUR}} | [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{vlagikoon|BHR}} | [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br/>{{vlagikoon|BHR}} | [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | | | | | | |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''319''' |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} | | | | | | | |- |align="left"| {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 4 | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |rowspan="3"| RB17<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Honda]]<br/>RA621H<br/>[[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2021 Emilia Romagna Grand Prix|EMI]] <br /> [[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>{{PT-VLAG}} | [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /> [[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡ <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /> {{vlagikoon|NED}} | [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /> {{vlagikoon|QAT}} | [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /> {{vlagikoon|SAU}} | [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''585,5''' |rowspan="3" bgcolor="#dfdfdf"| '''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=cfcfff|18^'''†'''{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=efcfff|^'''1'''<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff|^'''2'''<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfdfdf|^'''2'''2 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | | |- |align="left"| {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor=dfffdf| 5 |bgcolor=cfcfff| 11 |bgcolor=dfffdf| 4 |bgcolor=dfffdf| 5 |bgcolor=dfffdf| 4 |bgcolor=ffffbf| 1 |bgcolor=ffdf9f| 3 |bgcolor=dfffdf| 4 |bgcolor=dfffdf| 6 |bgcolor=cfcfff| 16{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| <small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| 19 |bgcolor=dfffdf| 8 |bgcolor=dfffdf| 5 |bgcolor=dfffdf| 9 |bgcolor=ffdf9f| 3 |bgcolor=ffdf9f| 3 |bgcolor=ffdf9f| 3 |bgcolor=dfffdf| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| 4 |bgcolor=efcfff| <small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| 15^'''†''' | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |rowspan="3"| RB18<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> [[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/> {{vlagikoon|FRA}} | [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor="ffffbf"|'''759''' |rowspan="3" bgcolor="ffffbf"|'''{{Goud}}''' |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=cfcfff|19^'''†''' |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfdfdf|^'''1'''2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|^'''4''' 6 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} | | |- |align="left"| {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor=cfcfff|18^'''†''' |bgcolor=dfffdf|4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfdfdf|^'''3'''2 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=efcfff|^'''5'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|^'''5''' 7 |bgcolor=ffdf9f|3 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=3| [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |rowspan=3| RB19<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan=3| [[Red Bull Powertrains|Honda RBPTH001]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor="ffffbf"|'''860''' |rowspan="3" bgcolor="ffffbf"|'''{{Goud}}''' |- |align=left| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|^'''3'''2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|^'''2'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1 |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | | |- |align=left| {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f|^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|4 | | |- |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=3| [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |rowspan=3| RB20<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan=3| [[Red Bull Powertrains|Honda RBPTH002]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{vlagikoon|BHR}} | [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>{{vlagikoon|SAU}} | [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{vlagikoon|AUS}} | [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{vlagikoon|JPN}} | [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{vlagikoon|CHN}} | [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{vlagikoon|MON}} | [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{vlagikoon|CAN}} | [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{vlagikoon|ESP}} | [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{vlagikoon|AUT}} | [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{vlagikoon|GBR}} | [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{vlagikoon|HUN}} | [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{vlagikoon|BEL}} | [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{vlagikoon|NED}} | [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{vlagikoon|ITA}} | [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{vlagikoon|AZE}} | [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{vlagikoon|SIN}} | [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{vlagikoon|VSA}} | [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{vlagikoon|MEX}} | [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{vlagikoon|QAT}} | [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor=ffdf9f|'''589''' |rowspan="3" bgcolor=ffdf9f|'''{{brons}}''' |- |align=left|{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|^'''1'''2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=ffffbf|1 |bgcolor=dfffdf|^'''1'''5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffdf9f|^'''1'''3 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=ffffbf|^'''4'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffffbf|^'''8'''1 |bgcolor=dfffdf|6 |- |align=left|{{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffdf9f|^'''3'''3 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''4 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''7 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|^'''8'''11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=4| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |rowspan=4| RB21<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan=4| [[Red Bull Powertrains|Honda RBPTH003]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=ffdf9f| '''426''' |rowspan=4 bgcolor=ffdf9f| '''{{brons}}''' |- |align=left|{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''4 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|^'''1'''4 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|^'''1'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=ffdf9f|^'''4'''3 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|^'''4'''1 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |- |align=left|{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=|<!-- laat blanko en ook verder ondertoe --> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] |bgcolor=|<!-- laat blanko --> |bgcolor=|<!-- laat blanko --> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''7 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''10 |bgcolor=cfcfff|14 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=4| [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |rowspan=4| RB22<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan=4| [[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]<br/>DM01 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] | | [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/> [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] | [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{MY-VLAG}} | [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''204*''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''4*''' |- |align=left|{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=efcfff|^'''9'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''5 |bgcolor=ffdf9f|^'''7'''3 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=cfcfff|^'''6'''20^'''†''' |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=efcfff|^'''6'''<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=|beseer |bgcolor=|beseer |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] |bgcolor=|<!-- laat blanko en ondertoe tot NED --> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 ! Punte ! Plek |}</div> * ^'''†''' Die renjaer haal nie die einde nie, maar word wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die renafstand voltooi het. * ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën. * '''*''' Seisoen nog aan die gang. == Eksterne skakels == * [http://www.redbullracing.com/ Amptelike webtuiste] * {{Commonskat-inlyn|Red Bull Racing}} [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] [[Kategorie:Formule Een Wêreldvervaardigerskampioene]] ben4ik5iommqkpdg62epsocc0wqym7p 0 102899 2965634 2963450 2026-09-07T17:53:03Z Aliwal2012 39067 /* 2020 – hede */ 2965634 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ '''Williams Grand Prix Engineering''' (voorheen ''Williams F1'') is 'n [[VK|Britse]] [[Formule Een]]-motorrenspan wat by Grove, Wantage, [[Oxfordshire]] in [[Engeland]] gebaseer is. Hulle neem aan die Formule Eenwêreldkampioenskap deel en maak tans gebruik van [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG F1 M14 E Performance 1.6 V6 turbo-enjins]] in hulle renmotors. Die span se renjaers vir [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] was die [[Brasilië|Brasiliaan]] [[Felipe Massa]] en die [[Finland|Fin]] [[Valtteri Bottas]]. Vir [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] was die renjaers Massa en [[Lance Stroll]], en in [[2020 Formule Een-seisoen|2020 en 2021]] die jong Brit [[George Russell]] en die [[Kanada|Kanadees]] [[Nicholas Latifi]]. In [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] was die renjaers [[Alexander Albon]] en [[Logan Sargeant]]. == F1-renuitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} === 1977 – 1990 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel ! Enjin ! Bande ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! rowspan="2"| [[1977 Formule Een-seisoen|1977]] | rowspan="2"| March 761 | rowspan="2"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] | rowspan="2"| {{Goodyear}} | | [[1977 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1977 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1977 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1977 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1977 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1977 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1977 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1977 Sweedse Grand Prix|SWE]] | [[1977 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1977 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1977 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1977 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1977 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1977 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1977 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[1977 Kanadese Grand Prix|KAN]] |rowspan="2" bgcolor=efefef| n.v.t. |rowspan="2" bgcolor=efefef| n.v.t. |- |align="left"| {{BE-VLAG}} Patrick Neve | | | | |bgcolor="#CFCFFF"| 12 | |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#FFCFCF"| <small>DNQ</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#FFCFCF"| <small>DNQ</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#FFCFCF"| <small>DNQ</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 18 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="2"| [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] | rowspan="2"| FW06 | rowspan="2"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] | rowspan="2"| {{Goodyear}} | | [[1978 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1978 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1978 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1978 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1978 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1978 Sweedse Grand Prix|SWE]] | [[1978 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1978 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1978 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1978 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1978 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1978 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1978 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[1978 Kanadese Grand Prix|KAN]] |rowspan="2" bgcolor=efefef|'''11''' |rowspan="2" bgcolor=efefef|'''9''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} Alan Jones |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 13 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="CFCFFF"| 9{{Pictogram vinnigste ronde}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] | rowspan="3"| FW06 <br/>FW07 | rowspan="3"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1979 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1979 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1979 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1979 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1979 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1979 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1979 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1979 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1979 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1979 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1979 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1979 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1979 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1979 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1979 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''75''' |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} Alan Jones |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} | |- |align="left"| {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1980 Formule Een-seisoen|1980]] | rowspan="3"| FW07 <br/> FW07B | rowspan="3"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1980 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1980 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1980 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1980 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1980 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1980 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1980 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1980 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1980 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1980 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1980 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1980 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1980 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1980 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | | |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''120''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} Alan Jones |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |- |align="left"| {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1981 Formule Een-seisoen|1981]] | rowspan="3"| FW07C<br/> FW07D | rowspan="3"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1981 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1981 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1981 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1981 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1981 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1981 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1981 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1981 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1981 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1981 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1981 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1981 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1981 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1981 Las Vegas Grand Prix|LAS]] | |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''95''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} Alan Jones |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 17 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 11{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 | |- |align="left"| {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 8{{Pictogram poleposition}} | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="5"| [[1982 Formule Een-seisoen|1982]] | rowspan="5"| FW07D<br/>FW08 | rowspan="5"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] | rowspan="5"| {{Goodyear}} | | [[1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1982 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1982 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1982 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1982 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1982 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1982 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1982 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1982 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1982 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1982 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1982 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1982 Switserse Grand Prix|SWI]] | [[1982 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1982 Las Vegas Grand Prix|LAS]] |rowspan="5" bgcolor=efefef|'''58''' |rowspan="5" bgcolor=efefef|'''4''' |- |align="left"| {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | | | | | | | | | | | | | |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="#000000" style="color: white"| DSQ |bgcolor="DFDFDF"| 2 | |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |- |align="left"| {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | | | | | | | | | | | | |- |align="left"| {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | | | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="4"| [[1983 Formule Een-seisoen|1983]] | rowspan="4"| FW08C <br/>FW09 | rowspan="4"| [[Ford Motormaatskappy|Ford]] [[V8-enjin|V8]] <br/> [[Honda Racing F1|Honda]] [[V6-enjin|V6]] ([[Turboaanjaer|t]]) | rowspan="4"| {{Goodyear}} | | [[1983 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1983 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1983 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1983 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1983 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1983 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1983 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1983 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1983 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1983 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1983 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1983 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1983 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1983 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''36'''<br/>'''2''' |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''4'''<ref>Williams-Ford was vierde in die 1983-vervaardigerskampioenskap (met 36 punte).</ref> <br/>'''11''' <ref> Williams-Honda was elfde in die 1983-vervaardigerskampioenskap (met 2 punte).</ref> |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] |bgcolor="#000000" style="color: white"| DSQ{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 | |- |align="left"| {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFCFCF"| <small>DNQ</small> |bgcolor="FFCFCF"| <small>DNQ</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="CFCFFF"| 13 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1984 Formule Een-seisoen|1984]] | rowspan="3"| FW09<br/> FW09B | rowspan="3"| [[Honda Racing F1|Honda]] [[V6-enjin|V6]] ([[Turboaanjaer|t]]) | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1984 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1984 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1984 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1984 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1984 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1984 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1984 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1984 Dallas Grand Prix|DAL]] | [[1984 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1984 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1984 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1984 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1984 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1984 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1984 Portugese Grand Prix|POR]] |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''25.5''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''6''' |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |- |align="left"| {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 14 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1985 Formule Een-seisoen|1985]] | rowspan="3"| FW10<br/> FW10B | rowspan="3"| [[Honda Racing F1|Honda]] [[V6-enjin|V6]] ([[Turboaanjaer|t]]) | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1985 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1985 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1985 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1985 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1985 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1985 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1985 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1985 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1985 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1985 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[1985 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1985 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1985 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1985 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1985 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''71''' |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''{{brons}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |DNS |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="CFCFFF"| 11{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1986 Formule Een-seisoen|1986]] | rowspan="3"| FW11 | rowspan="3"| [[Honda Racing F1|Honda]] [[V6-enjin|V6]] ([[Turboaanjaer|t]]) | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1986 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1986 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1986 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1986 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1986 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1986 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1986 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1986 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1986 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1986 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1986 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1986 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1986 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1986 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1986 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''141''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="4"| [[1987 Formule Een-seisoen|1987]] | rowspan="4"| FW11B | rowspan="4"| [[Honda Racing F1|Honda]] [[V6-enjin|V6]] ([[Turboaanjaer|t]]) | rowspan="4"| {{Goodyear}} | | [[1987 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1987 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1987 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1987 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1987 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1987 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1987 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1987 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1987 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1987 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1987 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1987 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1987 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1987 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1987 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="4" bgcolor="FFFFBF"|'''137''' |rowspan="4" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] |bgcolor="DFFFDF"| 6{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="CFCFFF"| 14{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor=ffffff| <small>DNS</small> | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} | <small>DNS</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="CFCFFF"| 9 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="5"| [[1988 Formule Een-seisoen|1988]] | rowspan="5"| FW12 | rowspan="5"| Judd [[V8-enjin|V8]] | rowspan="5"| {{Goodyear}} | | [[1988 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1988 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1988 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1988 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1988 Verenigde State Oos Grand Prix|DET]] | [[1988 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1988 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1988 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1988 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1988 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1988 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1988 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1988 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1988 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1988 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="5" bgcolor=efefef|'''20''' |rowspan="5" bgcolor=efefef|'''7''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 13 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | | | | | | | | | | |bgcolor="CFCFFF"| 8 | | | | | |- |align="left"| {{FR-VLAG}} [[Jean-Louis Schlesser]] | | | | | | | | | | | |bgcolor="CFCFFF"| 11 | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1989 Formule Een-seisoen|1989]] | rowspan="3"| FW12C <br/>FW13 | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1989 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1989 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1989 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1989 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[1989 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1989 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1989 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1989 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1989 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1989 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1989 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1989 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1989 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1989 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1989 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''77''' |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] |bgcolor="CFCFFF"| 15{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1990 Formule Een-seisoen|1990]] | rowspan="3"| FW13B | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1990 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[1990 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1990 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1990 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1990 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1990 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1990 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1990 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1990 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1990 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1990 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1990 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1990 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1990 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1990 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''57''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''4''' |- |align="left"| {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="CFCFFF"| 13 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 6 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel ! Enjin ! Bande ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Punte ! Plek |} === 1991 – 1999 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel ! Enjin ! Bande ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1991 Formule Een-seisoen|1991]] | rowspan="3"| FW14 | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1991 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[1991 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1991 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1991 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1991 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1991 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1991 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1991 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1991 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1991 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1991 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1991 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1991 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1991 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1991 Australiese Grand Prix|AUS]] | |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''125''' |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="#000000" style="color: white"| DSQ{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 | |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| ''2'' |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1992 Formule Een-seisoen|1992]] | rowspan="3"| FW14B | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1992 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1992 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | [[1992 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1992 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1992 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1992 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1992 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1992 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1992 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1992 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1992 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1992 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1992 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1992 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1992 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1992 Australiese Grand Prix|AUS]] | |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''164''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} | |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="CFCFFF"| 8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1993 Formule Een-seisoen|1993]] | rowspan="3"| FW15C | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1993 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1993 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1993 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1993 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1993 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1993 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1993 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1993 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1993 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1993 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1993 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1993 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1993 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1993 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1993 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1993 Australiese Grand Prix|AUS]] | |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''168''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} | |- |align="left"| {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="CFCFFF"| 12{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="CFCFFF"| 12{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="5"| [[1994 Formule Een-seisoen|1994]] | rowspan="5"| FW16 <br/> FW16B | rowspan="5"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="5"| {{Goodyear}} | | [[1994 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1994 Pasifiese Grand Prix|PAS]] | [[1994 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1994 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1994 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1994 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1994 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1994 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1994 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1994 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1994 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1994 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1994 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1994 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1994 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1994 Australiese Grand Prix|AUS]] | |rowspan="5" bgcolor="FFFFBF"|'''118''' |rowspan="5" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} | | | | | | | | | | | | | | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[David Coulthard]] | | | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 | |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} | | | | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | | | | | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | | | | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1995 Formule Een-seisoen|1995]] | rowspan="3"| FW17 <br> FW17B | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1995 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1995 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1995 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1995 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1995 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1995 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1995 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1995 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1995 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1995 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1995 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1995 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1995 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1995 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1995 Pasifiese Grand Prix|PAS]] | [[1995 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1995 Australiese Grand Prix|AUS]] |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''112''' |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[David Coulthard]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1996 Formule Een-seisoen|1996]] | rowspan="3"| FW18 | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1996 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[1996 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1996 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1996 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1996 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1996 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1996 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1996 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1996 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1996 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1996 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1996 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1996 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1996 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1996 Portugese Grand Prix|POR]] | [[1996 Japannese Grand Prix|JPN]] | |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''175''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 | |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Jacques Villeneuve]] |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1997 Formule Een-seisoen|1997]] | rowspan="3"| FW19 | rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]] V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1997 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[1997 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1997 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1997 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1997 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1997 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1997 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1997 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1997 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1997 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1997 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1997 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1997 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1997 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1997 Luxemburgse Grand Prix|LUX]] | [[1997 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1997 Europese Grand Prix|EUR]] |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''123''' |rowspan="3" bgcolor="FFFFBF"|'''{{goud}}''' |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Jacques Villeneuve]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFFFDF"| 5{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="#000000" style="color: white"| <small>DSQ</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition}} |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Heinz-Harald Frentzen]] |bgcolor="CFCFFF"| 8{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1998 Formule Een-seisoen|1998]] | rowspan="3"| FW20 | rowspan="3"| Mecachrome V10 | rowspan="3"| {{Goodyear}} | | [[1998 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[1998 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1998 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1998 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1998 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1998 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1998 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1998 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1998 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1998 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1998 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1998 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1998 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1998 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1998 Luxemburgse Grand Prix|LUX]] | [[1998 Japannese Grand Prix|JPN]] | |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''38''' |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''{{brons}}''' |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Jacques Villeneuve]] |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 6 | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Heinz-Harald Frentzen]] |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 5 | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[1999 Formule Een-seisoen|1999]] | rowspan="3"| FW21 | rowspan="3"| Supertec V10 | rowspan="3"| {{Bridgestone}} | | [[1999 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[1999 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1999 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1999 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1999 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1999 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[1999 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1999 Britse Grand Prix|GBR]] | [[1999 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[1999 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[1999 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[1999 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1999 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[1999 Europese Grand Prix|EUR]] | [[1999 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[1999 Japannese Grand Prix|JPN]] | |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''35''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''5''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 | |- |align="left"| {{IT-VLAG}} Alex Zanardi |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel ! Enjin ! Bande ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! Punte ! Plek |} === 2000 – 2009 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel<br>en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2000 Formule Een-seisoen|2000]] | rowspan="3"| FW22<br><br>{{Bridgestone}} | rowspan="3"| [[BMW]] V10 | | [[2000 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2000 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2000 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2000 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2000 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2000 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2000 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2000 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2000 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2000 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2000 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2000 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2000 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2000 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2000 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2000 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2000 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | | |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''36''' |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''{{brons}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Jenson Button]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="CFCFFF"| 17 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2001 Formule Een-seisoen|2001]] | rowspan="3"| FW23<br><br>{{Michelin}} | rowspan="3"| [[BMW]] V10 | | [[2001 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2001 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2001 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2001 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2001 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2001 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2001 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2001 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2001 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2001 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2001 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2001 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2001 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2001 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2001 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2001 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2001 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | | |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''80''' |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"|'''{{brons}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6{{Pictogram vinnigste ronde}} | | |- |align="left"| {{CO-VLAG}} [[Juan Pablo Montoya]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2002 Formule Een-seisoen|2002]] | rowspan="3"| FW24<br><br>{{Michelin}} | rowspan="3"| [[BMW]] V10 | | [[2002 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2002 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2002 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2002 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2002 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2002 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2002 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2002 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2002 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2002 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2002 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2002 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2002 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2002 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2002 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2002 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2002 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | | |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''92''' |rowspan="3" bgcolor="DFDFDF"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="CFCFFF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 16 |bgcolor="CFCFFF"| 11 | | |- |align="left"| {{CO-VLAG}} [[Juan Pablo Montoya]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFFFDF"| 5{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 4 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="4"| [[2003 Formule Een-seisoen|2003]] | rowspan="4"| FW25<br><br>{{Michelin}} | rowspan="4"| [[BMW]] V10 | | [[2003 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2003 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2003 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2003 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2003 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2003 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2003 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2003 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2003 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2003 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2003 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2003 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2003 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2003 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2003 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2003 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | | | |rowspan="4" bgcolor="DFDFDF"|'''144''' |rowspan="4" bgcolor="DFDFDF"|'''{{silwer}}''' |- |align="left"| {{CO-VLAG}} [[Juan Pablo Montoya]] |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor="FFDF9F"| 3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] |bgcolor="DFFFDF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="FFFFBF"| 1 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 12{{Pictogram vinnigste ronde}} | | | |- |align="left"| {{ES-VLAG}} Marc Gené | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="DFFFDF"| 5 | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="5"| [[2004 Formule Een-seisoen|2004]] | rowspan="5"| FW26<br><br>{{Michelin}} | rowspan="5"| [[BMW]] V10 | | [[2004 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2004 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2004 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2004 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2004 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2004 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2004 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2004 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2004 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2004 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2004 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2004 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2004 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2004 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2004 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2004 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{vlagikoon|CHN}} | [[2004 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2004 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | |rowspan="5" bgcolor=efefef|'''88''' |rowspan="5" bgcolor=efefef|'''4''' |- |align="left"| {{CO-VLAG}} [[Juan Pablo Montoya]] |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFDFDF"| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="CFCFFF"| 13 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 8 |bgcolor="#000000" style="color: white"| DSQ |bgcolor="#000000" style="color: white"| DSQ |bgcolor="DFFFDF"| 8 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="FFFFBF"| 1{{Pictogram vinnigste ronde}} | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#000000" style="color: white"| <small>DSQ</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | | | | | |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFFFDF"| 5 | |- |align="left"| {{ES-VLAG}} Marc Gené | | | | | | | | | |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 12 | | | | | | | | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} Antônio Pizzonia | | | | | | | | | | | |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="4"| [[2005 Formule Een-seisoen|2005]] | rowspan="4"| FW27<br><br>{{Michelin}} | rowspan="4"| [[BMW]] V10 | | [[2005 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2005 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2005 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{BH-VLAG}} | [[2005 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{vlagikoon|SMR}} | [[2005 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2005 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2005 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{EU-VLAG}} | [[2005 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2005 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{US-VLAG}} | [[2005 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2005 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2005 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{DE-VLAG}} | [[2005 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{HU-VLAG}} | [[2005 Turkse Grand Prix|TUR]] <br> {{TR-VLAG}} | [[2005 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2005 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{BE-VLAG}} | [[2005 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{BR-VLAG}} | [[2005 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{JP-VLAG}} | [[2005 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''66''' |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''5''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="DFFFDF"| 5 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 5 |DNS |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="CFCFFF"| <small>NC</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| <small>NC</small> |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nick Heidfeld]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="DFDFDF"| 2 |bgcolor="DFDFDF"| '''2''' |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |DNS |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | | | | | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} Antônio Pizzonia | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="CFCFFF"| 15 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 13 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] | rowspan="3"| FW28<br><br>{{Bridgestone}} | rowspan="3"| [[Cosworth]] [[V8-enjin|V8]] | | [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{BH-VLAG}} | [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]] <br> {{vlagikoon|SMR}} | [[2006 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{EU-VLAG}} | [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2006 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2006 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2006 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{US-VLAG}} | [[2006 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2006 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{DE-VLAG}} | [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{HU-VLAG}} | [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]] <br> {{TR-VLAG}} | [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{JP-VLAG}} | [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{BR-VLAG}} | |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''11''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''8''' |- |align="left"| {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="DFFFDF"| 8 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Rosberg]] |bgcolor="DFFFDF"| 7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="4"| [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] | rowspan="4"| FW29<br><br>{{Bridgestone}} | rowspan="4"| [[Toyota F1|Toyota]] [[V8-enjin|V8]] | | [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{BH-VLAG}} | [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2007 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2007 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2007 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2007 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2007 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]] <br> {{vlagikoon|TUR}} | [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | | |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''33''' |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''4''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Rosberg]] |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="CFCFFF"| 12 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="DFFFDF"| 6 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 16 |bgcolor="DFFFDF"| 4 | | |- |align="left"| {{AT-VLAG}} [[Alexander Wurz]] |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 9 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="DFFFDF"| 7 |bgcolor="FFDF9F"| 3 |bgcolor="CFCFFF"| 10 |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="CFCFFF"| 13 |bgcolor="DFFFDF"| 4 |bgcolor="CFCFFF"| 14 |bgcolor="CFCFFF"| 11 |bgcolor="CFCFFF"| 13 |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="CFCFFF"| 12 | | | |- |align="left"| {{JP-VLAG}} [[Kazuki Nakajima]] | | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="CFCFFF"| 10 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="3"| [[2008 Formule Een-seisoen|2008]] | rowspan="3"| FW30<br><br/>{{Bridgestone}} | rowspan="3"| [[Toyota F1|Toyota]] [[V8-enjin|V8]] | | [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{AU-VLAG}} | [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{MY-VLAG}} | [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{BH-VLAG}} | [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{ES-VLAG}} | [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]] <br> {{TR-VLAG}} | [[2008 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{MC-VLAG}} | [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{CA-VLAG}} | [[2008 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{FR-VLAG}} | [[2008 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{GB-VLAG}} | [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{DE-VLAG}} | [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{HU-VLAG}} | [[2008 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{EU-VLAG}} | [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{BE-VLAG}} | [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{IT-VLAG}} | [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{SG-VLAG}} | [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{JP-VLAG}} | [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{BR-VLAG}} | |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''26''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''8''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Rosberg]] |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 | |- |align="left"| {{JP-VLAG}} [[Kazuki Nakajima]] |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] |rowspan="3"| FW31<br><br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Toyota F1|Toyota]] [[V8-enjin|V8]] | | [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]<br> {{vlagikoon|CHN}} | [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{vlagikoon|MON}} | [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]]<br> {{vlagikoon|TUR}} | [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''34.5''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''7''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Rosberg]] |bgcolor="#DFFFDF"| 6{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 9 | | |- |align="left"| {{JP-VLAG}} [[Kazuki Nakajima]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#CFCFFF"| 18 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 9 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 13 | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br>en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Punte ! Plek |} === 2010 – 2020 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel<br/>en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] |rowspan="3"| Williams<br> FW32<br/>{{Bridgestone}} |rowspan="3"| [[Cosworth]] [[V8-enjin|V8]] | | [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2010 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]] <br> {{vlagikoon|TUR}} | [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2010 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2010 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br> {{vlagikoon|KOR}} | [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''69''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''6''' |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 | | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"|'''8''' |bgcolor="#CFCFFF"| 16 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] |rowspan="3"| Williams<br> FW33<br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Cosworth]] [[V8-enjin|V8]] | | [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]] <br> {{vlagikoon|TUR}} | [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2011 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2011 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2011 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br> {{vlagikoon|KOR}} | [[2011 Indiese Grand Prix|IND]] <br> {{vlagikoon|IND}} | [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''5''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''9''' |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 | | |- |align="left"| {{VE-VLAG}} [[Pastor Maldonado]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 18 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 18 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 18 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2012 Formule Een-seisoen|2012]] |rowspan="3"| Williams<br> FW34 <br>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]]<br>RS27-2012 [[V8-enjin|V8]] | | [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2012 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2012 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|EUR}} | [[2012 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br> {{vlagikoon|KOR}} | [[2012 Indiese Grand Prix|IND]] <br> {{vlagikoon|IND}} | [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''76''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''8''' |- |align="left"| {{VE-VLAG}} [[Pastor Maldonado]] |bgcolor="#CFCFFF"| 13^'''†''' |bgcolor="#CFCFFF"| 19^'''†''' |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#FFFFBF"| '''1''' |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> | |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Bruno Senna]] |bgcolor="#CFCFFF"| 16^'''†''' |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 22^'''†''' |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 18^'''†''' |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2013 Formule Een-seisoen|2013]] |rowspan="3"| Williams<br> FW35 <br>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Renault F1|Renault]]<br>RS27-2013 [[V8-enjin|V8]] | | [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2013 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2013 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br> {{vlagikoon|KOR}} | [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2013 Indiese Grand Prix|IND]] <br> {{vlagikoon|IND}} | [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''5''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''9''' |- |align="left"| {{VE-VLAG}} [[Pastor Maldonado]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 | | |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#CFCFFF"| 16 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2014 Formule Een-seisoen|2014]] |rowspan="3"| Williams<br> FW36 <br>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br>PU106A Hybrid<br>1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2014 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{vlagikoon|AUT}} | [[2014 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]] <br> {{vlagikoon|RUS}} | [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"| '''320''' |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"| {{brons}} |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Felipe Massa]] |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| ''12'' |bgcolor="#CFCFFF"| '''4''' |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 | | |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#FFDF9F"| ''3'' |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |rowspan="3"| Williams<br> FW37<br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br>PU106B Hybrid<br>1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2015 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{vlagikoon|AUT}} | [[2015 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]] <br> {{vlagikoon|RUS}} | [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br> {{vlagikoon|MEX}} | [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"| '''257''' |rowspan="3" bgcolor="FFDF9F"| {{brons}} |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Felipe Massa]] |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#CFCFFF"| 17 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#000000" style="color: white"| DSQ |bgcolor="#DFFFDF"| 8 | | |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] |bgcolor="#FFFFFF"| <small>DNS</small> |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#EFCFFF"| <small>DNF</small> |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#CFCFFF"| 13 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW38<br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>PU106C Hybrid<br/>1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{CN-VLAG}} | [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] <br> {{vlagikoon|RUS}} | [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] <br>{{vlagikoon|MON}} | [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] <br> {{vlagikoon|AZE}} | [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{vlagikoon|AUT}} | [[2016 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} | [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br> {{vlagikoon|MEX}} | [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''138''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''5''' |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Felipe Massa]] |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 20 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 9 |- |align="left"| {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |rowspan="3"| Williams<br> FW40<br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>M08 EQ Power+<br/>1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | |[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} |[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{vlagikoon|CHN}} |[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} |[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br> {{vlagikoon|RUS}} |[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} |[[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{vlagikoon|MON}} |[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} |[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br> {{vlagikoon|AZE}} |[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{vlagikoon|AUT}} |[[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} |[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} |[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} |[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} |[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} |[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br> {{vlagikoon|MYS}} |[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} |[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} |[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br> {{vlagikoon|MEX}} |[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} |[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''83''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''5''' |- |align="left"| {{BR-VLAG}} [[Felipe Massa]] |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 10 | ND |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 10 | |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#FFDF9F"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW41<br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{vlagikoon|CHN}} | [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br> {{vlagikoon|AZE}} | [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2018 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{vlagikoon|MON}} | [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2018 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{vlagikoon|FRA}} | [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{vlagikoon|AUT}} | [[2018 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]] <br> {{vlagikoon|RUS}} | [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br> {{vlagikoon|MEX}} | [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''7''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''10''' |- |align="left"|{{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |- |align="left"|{{vlagikoon|RUS}} [[Sergej Sirotkin]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW42<br>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes-AMG]] F1<br/>M10 EQ Power+<br>1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] | | [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]] <br> {{vlagikoon|AUS}} | [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br> {{vlagikoon|BHR}} | [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]] <br> {{vlagikoon|CHN}} | [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br> {{vlagikoon|AZE}} | [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br> {{vlagikoon|ESP}} | [[2019 Monaco Grand Prix|MON]] <br> {{vlagikoon|MON}} | [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br> {{vlagikoon|CAN}} | [[2019 Franse Grand Prix|FRA]] <br> {{vlagikoon|FRA}} | [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br> {{vlagikoon|AUT}} | [[2019 Britse Grand Prix|GBR]] <br> {{vlagikoon|GBR}} | [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]] <br> {{vlagikoon|GER}} | [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br> {{vlagikoon|HUN}} | [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br> {{vlagikoon|BEL}} | [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br> {{vlagikoon|ITA}} | [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br> {{vlagikoon|SIN}} | [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]] <br> {{vlagikoon|RUS}} | [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]] <br> {{vlagikoon|JPN}} | [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br> {{vlagikoon|MEX}} | [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br> {{vlagikoon|VSA}} | [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br> {{vlagikoon|BRA}} | [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''1''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''10''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[George Russell]] |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |- |align="left"| {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 20 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br>en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Punte ! Plek |} === 2020 – hede === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- !Jaar !Onderstel<br/>en bande !Enjin !Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Punte !Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |rowspan="4"| Williams<br/> FW43<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]-AMG F1<br/>M11 EQ Power+<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{AT-VLAG}} | [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>[[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{HU-VLAG}} | [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{GB-VLAG}} | [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br/>[[Lêer:F1 70 Logo retraced.svg|20px|border|F1 70 Logo]] | [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{ES-VLAG}} | [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{BE-VLAG}} | [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{IT-VLAG}} | [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br/>[[Lêer:Flag of Tuscany.svg|20px]] | [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>{{RU-VLAG}} | [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br/>{{DE-VLAG}} | [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>{{PT-VLAG}} | [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br/>{{vlagikoon|TUR}} | [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{vlagikoon|BHR}} | [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br/>{{vlagikoon|BHR}} | [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | | | | | | |rowspan="4" bgcolor=efefef| '''0''' |rowspan="4" bgcolor=efefef| '''10''' |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Nicholas Latifi]] |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 17 | | | | | | | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[George Russell]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |<small>→Merc</small> |bgcolor="#cfcfff"| 15 | | | | | | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} Jack Aitken | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#cfcfff"| 16 | | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW43B<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]-AMG F1<br/>M12 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>{{vlagikoon|POR}} | [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /> [[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡ <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /> {{vlagikoon|NED}} | [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /> {{vlagikoon|QAT}} | [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /> {{vlagikoon|SAU}} | [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''23''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''8''' |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Nicholas Latifi]] |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|19^'''†''' |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> | | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[George Russell]] |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |rowspan="4"| Williams<br/> FW44<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]-AMG F1<br/>M13 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> [[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/> {{vlagikoon|FRA}} | [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''8''' |rowspan="4" bgcolor=efefef|'''10''' |- |align="left"| {{CA-VLAG}} [[Nicholas Latifi]] |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|19 | | |- |align="left"| {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|14^'''†''' |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=|<small>DNS</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|13 | | |- |align="left"| {{NL-VLAG}} [[Nyck de Vries]] | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf|9 | | | | | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW45<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]-AMG F1<br/>M14 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan=3 bgcolor=efefef|'''28''' |rowspan=3 bgcolor=efefef|'''7''' |- |align=left| {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 | | |- |align=left| {{US-VLAG}} [[Logan Sargeant]] |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|16^'''†''' |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|16^'''†''' |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|16 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |rowspan="4"| Williams<br/> FW46<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]-AMG F1<br/>M15 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{vlagikoon|BHR}} | [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />{{vlagikoon|SAU}} | [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{vlagikoon|AUS}} | [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{vlagikoon|JPN}} | [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{vlagikoon|CHN}} | [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{vlagikoon|MON}} | [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{vlagikoon|CAN}} | [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{vlagikoon|ESP}} | [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{vlagikoon|AUT}} | [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{vlagikoon|GBR}} | [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{vlagikoon|HUN}} | [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{vlagikoon|BEL}} | [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{vlagikoon|NED}} | [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />{{vlagikoon|ITA}} | [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{vlagikoon|AZE}} | [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{vlagikoon|SIN}} | [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{vlagikoon|VSA}} | [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{vlagikoon|MEX}} | [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{vlagikoon|QAT}} | [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''17''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''9''' |- |align="left"| {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|11 |- |align="left"| {{US-VLAG}} [[Logan Sargeant]] |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=|<small>WD</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 | | | | | | | | | |- |align=left|{{nowrap|{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]]}} | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW47<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]-AMG F1<br/>M16 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | | [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''137''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''5''' |- |align=left|{{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|11{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|16 |- |align=left|{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|^'''6'''18 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|^'''8'''3 |bgcolor=cfcfff|13 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |rowspan="3"| Williams<br/> FW48<br/><br/>{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]- F1<br/>M17 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | |bgcolor=| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} |bgcolor=| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} |bgcolor=| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/> [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''11*''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''9*''' |- |align=left|{{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=efcfff|<small>NC</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Onderstel<br/>en bande !Enjin !Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Punte !Plek |} * ^† Die renjaer haal nie die einde nie, maar word wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die renafstand voltooi het. * ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën.<!-- * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. --> == Galery == <gallery mode="packed" heights="140"> Lêer:Damon Hill 1995-2.jpg|duimnael|240px|Damon Hill in die 1990's, toe Williams groot welslae behaal het. Lêer:Valtteri Bottas 2015 Malaysia FP3.jpg|duimnael|240px|Valtteri Bottas in die Williams FW37 </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Williams F1}} [[Kategorie:Formule Een Wêreldvervaardigerskampioene]] [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] 6ijg06koobavkltmom18o9bmqhjrteg 0 104336 2965637 2930022 2026-09-07T17:58:53Z Aliwal2012 39067 /* 2024 - tans */ 2965637 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Max Verstappen | image = 2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3973 by Stepro (medium crop).jpg | caption = Verstappen tydens die [[2024 Nederlandse Grand Prix]] | nationality = {{vlagikoon|NED}} Nederlander | birth_date = {{GDEO|1997|9|30|df=y}} | birth_name = Max Emilian Verstappen | birth_place = [[Hasselt, België|Hasselt]], [[België]] | partner = [[Kelly Piquet]] (2020–nou) | children = 1 | father = [[Jos Verstappen]] | mother = Sophie Kumpen | Old Team = Toro Rosso (2015–2016) | 2025 Team = [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 2026 Team = [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | Car number = 33 | Races = {{F1stat|VER|entries}} ({{F1stat|VER|starts}} begin) | Championships = 4 (2021–2024) | Wins = {{F1stat|VER|wins}} | Podiums = {{F1stat|VER|podiums}} | Points = {{F1stat|VER|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|VER|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|VER|fastestlaps}} | First race = [[2015 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2016 Spaanse Grand Prix]] | Last win = [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 2de (421 punte) | signature = [[Lêer:MaxVerstappenSignature.png|120px]] }} [[Lêer:FIA_F1_Austria_2018_Nr._33_Verstappen.jpg|duimnael|links|300px|Verstappen tydens die [[2018 Oostenrykse Grand Prix]]]] '''Max Verstappen''' (gebore [[30 September]] [[1997]]) is 'n [[België|Belgies]]-[[Nederland]]se professionele motorrenjaer<ref name="belg">{{Cite web|url=http://www.f1today.net/nl/nieuws/f1/201020/jos-verstappen-over-de-nationaliteit-van-max|title=Jos Verstappen over de nationaliteit van Max|publisher=f1today.net|date= 10 April 2015|access-date=15 Desember 2020}}</ref><ref name="vlag">{{Cite web|url=https://www.gpfans.com/nl/artikelen/41751/dit-is-waarom-max-verstappen-niet-onder-de-belgische-vlag-rijdt/|title=Dit is waarom Max Verstappen niet onder de Belgische vlag rijdt|access-date=2020-11-02|author=GPfans.com|lang=nl|archive-date=2020-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919153745/https://www.gpfans.com/nl/artikelen/41751/dit-is-waarom-max-verstappen-niet-onder-de-belgische-vlag-rijdt/|url-status=dead}}</ref> wat vir die [[Red Bull Racing|Red Bull-span]] in [[Formule Een]] Grands Prix jaag. Hy is die seun van oud-Formule 1-renjaer [[Jos Verstappen]] en aanstaande skoonseun van die voormalige Formule Een-wêreldkampioen [[Nelson Piquet]]. In [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] is hy as wêreldkampioen gekroon nadat hy 10 wedrenne, twee meer as die heersende kampioen, [[Lewis Hamilton]], gewen het. Hy het in [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] en ook in [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] skoonskip gemaak en is saam met sy span, [[Red Bull Racing]], weer as kampioene gekroon. In [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] is hy vir die vierde jaar as kampioen gekroon, maar Red Bull het hierdie jaar hul voorste plek aan [[McLaren]] afgestaan. {{clearleft}} == Biografie == Max Verstappen is op 30 September 1997 in [[Hasselt, België|Hasselt]], [[België]], gebore.<ref>{{Cite web|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/driver/171391.html|title=Drivers / Max Verstappen| access-date=2 November 2020|publisher=ESPN F1|lang=en}}</ref> Sy familie het lank 'n skakel met motorsport gehad: sy vader, Jos Verstappen, is 'n Nederlandse voormalige Formule 1-jaer, sy Belgiese moeder, Sophie Kumpen, was aktief en suksesvol in karting en as renjaer en sy kleinneef, Anthony Kumpen, is 'n Belgiese beroepsrenjaer. Verstappen woon sedert Oktober 2015 in Monaco maar sê dat dit nie om belastingredes is nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.grandprix.com/ns/ns32591.html|title=Latest Formula 1 Breaking News - Grandprix.com|access-date=2020-11-02|work=www.grandprix.com}}</ref> Alhoewel Verstappen 'n Belgiese moeder het, hy in België gebore is en lank woonagtig was,<ref name="vlag" /> besluit hy om met 'n Nederlandse renlisensie mee te ding omdat hy "meer Hollands voel", meer tyd saam met sy pa deurgebring het as by sy moeder vanweë sy knortjor-aktiwiteite en was hy altyd omring deur Nederlanders toe hy in Maaseik, 'n Belgiese stad aan die Nederlandse grens, grootgeword het.<ref>{{Cite web|url=http://www.nieuwsblad.be/sportwereld/cnt/dmf20140816_01219423|title=Geen rijbewijs, wel in de F1|access-date=2 November 2020|last=Cornelissen|first=Marc|date=17 Augustus 2014|publisher=Het Nieuwsblad|lang=nl}}</ref> Verstappen het in 2015 gesê: "Ek het eintlik net in België gewoon om te slaap, maar bedags het ek na Nederland gegaan waar my vriende ook was. Ek is grootgemaak as 'n Nederlander en so voel ek ook".<ref name="vlag" /> [[Lêer:Max Verstappen 2015 Malaysia FP3 2.jpg|duimnael|links|280px|Verstappen jaag hier vir [[Toro Rosso]] by die [[2015 Maleisiese Grand Prix]]]] Verstappen het op vierjarige ouderdom met karting begin. Vanaf die ouderdom van sewe jaar mag hy aan kartingkompetisies deelneem. Op 15 Maart 2015 maak hy sy Formule 1-buiging in die [[2015 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] vir [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]. Op die ouderdom van 17 jaar en 166 dae word hy die jongste debutant van alle tye in Formule 1. Hy het meer as 'n halwe seisoen aan Formule 1 deelgeneem voordat hy op sy 18de verjaardag sy rybewys verwerf het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2015/9/verstappen-passes-driving-test-on-18th-birthday.html|title=Road legal at last! Verstappen passes driving test on 18th birthday|access-date=2020-11-02|work=Formula 1® - The Official F1® Website|lang=en}}</ref> Een seisoen later behaal hy sy eerste podiumplek in 'n Grand Prix op 15 Mei 2016 in diens van [[Red Bull Racing]] en wen die [[2016 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]]. Hiermee word hy op die ouderdom van 18 jaar en 228 dae die jongste leier in 'n Grand Prix, die jongste bestuurder op die podium en die jongste wenner ooit van 'n Grand Prix. Hy was ook die eerste Nederlandse wenner in Formule 1 en later die eerste Nederlander wat 'n voorste wegspringplek behaal het. Verstappen is die suksesvolste Nederlandse Formule 1-jaer ooit, nadat hy in 2021 as wêreldkampioen gekroon is. Vanweë die sukses van Max Verstappen in Formule 1, het die openbare belangstelling in die sport in Nederland geweldig toegeneem. Dit het ook verseker dat Formule 1 sou terugkeer na die [[Zandvoort-renbaan]] tydens die [[2021 Nederlandse Grand Prix]]. == Formule 1-loopbaan == Tydens die eerste oefensessie by die [[2014 Japannese Grand Prix]] het Verstappen [[Jean-Éric Vergne]] vervang as deel van sy voorbereiding vir 'n voltydse plek by [[Toro Rosso]] in die [[2015 Formule Een-seisoen|2015 seisoen]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/29408212|title=Max Verstappen: Teenager to drive in practice at Japanese Grand Prix|last=Benson|first=Andrew|date=29 September 2014|publisher=[[BBC Sport]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601084502/http://www.bbc.co.uk/sport/formula1/29408212|archive-date=1 June 2016|access-date=23 July 2016}}</ref> Op die ouderdom van 17 jaar en drie dae was Verstappen die jongste mens in die geskiedenis wat aan 'n Formule Een-rennaweek deelgeneem het.<ref>{{Cite web|url=http://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/japanese-grand-prix-2014-history-maker-max-verstappen-flies-like-the-wind-as-typhoon-zooms-closer-9773924.html|title=Japanese Grand Prix 2014: History-maker Max Verstappen flies like the wind as typhoon zooms closer|date=24 July 2016|website=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160724110219/http://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/japanese-grand-prix-2014-history-maker-max-verstappen-flies-like-the-wind-as-typhoon-zooms-closer-9773924.html|archive-date=24 July 2016|access-date=22 January 2022}}</ref> In Augustus 2014 het Verstappen by die Red Bull Junior-span aangesluit nadat hy 'n Formule Renault 3.5-motor getoets het. Hy het ook 'n aanbod van [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] oorweeg om by hul bestuurdersontwikkelingsprogram aan te sluit.<ref>{{cite news|url=http://www.nu.nl/sport/3850611/max-verstappen-per-direct-opgenomen-in-opleiding-red-bull.html|title=Max Verstappen per direct opgenomen in opleiding Red Bull|date=12 August 2014|work=verstappen.nl |access-date=18 August 2014|publisher=Nu.nl|archive-date=22 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522154400/https://www.nu.nl/sport/3850611/max-verstappen-per-direct-opgenomen-in-opleiding-red-bull.html|url-status=live}}</ref> === Toro Rosso (2015–2016) === [[Lêer:Max_Verstappen_2015_Malaysia_Q2.jpg|duimnael|Verstappen (hier by die [[2015 Maleisiese Grand Prix]] ) het op 17-jarige ouderdom die jongste jaer in Formule Een-geskiedenis by die [[2015 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] geword.]] Verstappen het toe die jongste jaer geword om in 'n Wêreldkampioenskapswedren weg te spring deur by Toro Rosso se renjaersgroep aan te sluit met [[Carlos Sainz jr.|Carlos Sainz]] as sy spanmaat, in sy Grand Prix-debuut as 'n voltydse jaer by die [[2015 Australiese Grand Prix]] op die ouderdom van 17 jaar en 166 dae — wat Jaime Alguersuari se bestaande rekord met byna twee jaar verbeter het.<ref>{{cite news|title=Max Verstappen to race with Toro Rosso F1 team in 2015|website=Autosport|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/115435|date=18 August 2014|access-date=18 August 2014|archive-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701130917/http://www.autosport.com/news/report.php/id/115435|url-status=live}}</ref> In hierdie eerste wedren het Verstappen in 'n punteplek gelê totdat hy weens 'n enjinfaling moes onttrek.<ref>{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/118069|title=Lewis Hamilton beats Nico Rosberg to win|first=Lawrence|last=Barretto|website=Autosport|date=15 March 2015|access-date=29 March 2015|archive-date=16 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316231343/http://www.autosport.com/news/report.php/id/118069|url-status=live}}</ref> By die volgende wedren in [[2015 Maleisiese Grand Prix|Maleisië]] het Verstappen egter sesde gekwalifiseer en die wedren in die sewende plek voltooi, waar hy sy eerste Formule Een-punte behaal het., wat die rekord van die destydse jongste bestuurder wat Wêreldkampioenskappunte aangeteken het, gebreek het.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/sebastian-vettel/11502398/Malaysian-GP-2015-Sebastian-Vettel-picks-up-surprise-win-for-Ferrari-to-blow-world-title-wide-open.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/sebastian-vettel/11502398/Malaysian-GP-2015-Sebastian-Vettel-picks-up-surprise-win-for-Ferrari-to-blow-world-title-wide-open.html|archive-date=10 January 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Sebastian Vettel picks up surprise win for Ferrari to blow world title wide open|first=Daniel|last=Johnson|work=[[The Daily Telegraph]]|date=29 March 2015|access-date=29 March 2015|quote=Max Verstappen took seventh to become the youngest points scorer in F1 history, at 17 years and 180 days.}}</ref> Tydens die [[2015 Monaco Grand Prix]] was Verstappen betrokke in 'n hoëspoedbotsing met [[Romain Grosjean]], nadat hy die agterkant van Grosjean se [[Lotus F1-span|Lotus]] getref het op pad na die skerp eerste draai, Sainte Devote, en het teen 'n hoë spoed teen die versperrings gebots.<ref>{{Verwysing|title=5 Crazy Onboards {{!}} Monaco Grand Prix|date=22 May 2018|url=https://www.youtube.com/watch?v=sMde0gU-KhQ|access-date=20 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/monaco-gp-max-verstappen-penalised-for-crash-with-romain-grosjean-5006608/5006608/|title=Monaco GP: Max Verstappen penalised for crash with Romain Grosjean|date=24 May 2015|website=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217052426/https://www.autosport.com/f1/news/monaco-gp-max-verstappen-penalised-for-crash-with-romain-grosjean-5006608/5006608/|archive-date=17 December 2021|access-date=20 January 2022}}</ref> Verstappen is 'n vyf-plek-roosterstraf opgelê vir die oorsaak van die ongeluk, en is deur die [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]<nowiki/>jaer [[Felipe Massa]] as "gevaarlik" bestempel. Verstappen het voortgegaan om gereeld in die punte te eindig, asook om sy beste uitslag van die 2015-seisoen in [[2015 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] te behaal deur vierde te eindig,<ref>{{Cite web|url=https://www.redbull.com/gb-en/2015-hungarian-grand-prix-f1-report|title=9 things we learned from the Hungarian Grand Prix|date=26 July 2015|publisher=Red Bull|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310191111/https://www.redbull.com/gb-en/2015-hungarian-grand-prix-f1-report|archive-date=10 March 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> en hierdie resultaat by die [[2015 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] geëwenaar. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2015/10/hamilton-seals-2015-title-with-thrilling-austin-win.html|title=Hamilton seals 2015 title with thrilling Austin win|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225175054/https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2015/10/hamilton-seals-2015-title-with-thrilling-austin-win.html|archive-date=25 December 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> Aan die einde van die seisoen het Verstappen drie toekennings by die FIA-prysuitdelingseremonie ontvang, vir "Nuweling van die Jaar", "Persoonlikheid van die Jaar" en "Aksie van die Jaar", vir sy verbysteek van [[Felipe Nasr]] aan die buitekant van die Blanchimont-draai by die [[2015 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=http://www.skysports.com/f1/news/24181/10087594/lewis-hamilton-mercedes-officially-crowned-2015-world-champions|title=Lewis Hamilton & Mercedes officially crowned 2015 world champions|last=Galloway|first=James|date=5 December 2015|publisher=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20151205171818/http://www.skysports.com/f1/news/24181/10087594/lewis-hamilton-mercedes-officially-crowned-2015-world-champions|archive-date=5 December 2015|access-date=5 December 2015}}</ref> Verstappen het die 2016-seisoen by Toro Rosso begin, weer saam met Sainz.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12471/10084883/toro-rosso-have-confirmed-that-max-verstappen-and-carlos-sainz-will-race-in-2016|title=Max Verstappen and Carlos Sainz to continue for Toro Rosso in 2016|publisher=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119221049/https://www.skysports.com/f1/news/12471/10084883/toro-rosso-have-confirmed-that-max-verstappen-and-carlos-sainz-will-race-in-2016|archive-date=19 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het vyfde gekwalifiseer vir die openingswedren van die seisoen in [[2016 Australiese Grand Prix|Australië]], maar het tydens die wedren verskeie radio-oproepe na sy kuipespan gemaak weens frustrasie om agter Sainz op die baan geplaas te wees voordat Verstappen se Toro Rosso in aanraking gekom het met sy spanmaat se motor terwyl hy probeer het om hom met drie rondtes oor verby te steek, en hy het uiteindelik tiende geëindig.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/35854819 Max Verstappen: Australian GP shows moody side of Toro Rosso teenager] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160323010100/http://www.bbc.co.uk/sport/formula1/35854819|date=23 March 2016}}", BBC Sport, 2016.</ref> Verstappen het 'n meer suksesvolle naweek by die volgende wedren in [[2016 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] geniet en sesde geëindig om Toro Rosso se eerste punte ooit by die Sakhir-renbaan aan te teken.<ref>"[http://www.gpupdate.net/en/f1-news/337624/verstappen-scores-str-s-first-bahrain-points/ Verstappen scores STR's first Bahrain points] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160511232826/http://www.gpupdate.net/en/f1-news/337624/verstappen-scores-str-s-first-bahrain-points/|date=11 May 2016}}", ''GP Update'', 2016.</ref> === Red Bull (2016–hede) === ==== 2016: Jongste Grand Prix-wenner ==== [[Lêer:Verstappen_Spain_2016.jpg|duimnael|Verstappen vier sy oorwinning tydens die [[2016 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix van 2016]], in sy eerste wedren vir die Red Bull Racing-span.]] Op 5 Mei 2016, na die Russiese Grand Prix, het Red Bull Racing aangekondig dat Verstappen [[Daniil Kvyat]] vanaf die [[2016 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] sou vervang, met Kvyat wat na Toro Rosso terugkeer.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2016/5/red-bull-replace-kvyat-with-verstappen.html|title=Red Bull replace Kvyat with Verstappen|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120221159/https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2016/5/red-bull-replace-kvyat-with-verstappen.html|archive-date=20 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Volgens Red Bull-spanhoof Christian Horner, "het Max bewys dat hy 'n uitstaande jong talent is. Sy prestasie by Toro Rosso was tot dusver indrukwekkend en ons is bly om hom die geleentheid te gee om vir Red Bull Racing te jaag."<ref name="RBR Swap2">{{cite news|url=http://www.redbullracing.com/article/new-line-spain|title=New line-up for Spain|work=RedBullRacing.com|date=5 May 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508080016/http://www.redbullracing.com/article/new-line-spain|archive-date=8 May 2016}}</ref> Nadat hy vierde vir die Spaanse Grand Prix gekwalifiseer het,<ref name="Verstappen 4th in Qualifying2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/formula1/35946953|title=Hamilton takes pole in Spain|publisher=BBC Sport|date=14 May 2016|access-date=12 February 2018|archive-date=20 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220042109/https://www.bbc.co.uk/sport/live/formula1/35946953|url-status=live}}</ref> het Verstappen in die eerste rondte tot tweede gevorder agter spanmaat [[Daniel Ricciardo]] nadat die Mercedes-spanmaats [[Lewis Hamilton]] en [[Nico Rosberg]] gebots en uit die wedren geval het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2016/5/mercedes-collision-puts-hamilton-and-rosberg-out-on-lap-one.html|title=WATCH: Mercedes collision puts Hamilton and Rosberg out on lap 1|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124222604/https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2016/5/mercedes-collision-puts-hamilton-and-rosberg-out-on-lap-one.html|archive-date=24 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het die voortou in die wedren geneem toe hy op 'n tweestop-strategie geplaas is eerder as dieselfde driestop-strategie as Ricciardo, en hy het [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] se [[Kimi Räikkönen]] in die laaste deel van die wedren afgeweer om sy eerste Formule Een-oorwinning te behaal.<ref>{{Citation|title=2016 Spanish Grand Prix: Race Highlights|date=7 May 2017|url=https://www.youtube.com/watch?v=3B3-C914d_c|access-date=19 January 2022|archive-date=21 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421042514/https://www.youtube.com/watch?v=3B3-C914d_c|url-status=live}}</ref><ref>{{Citation|title=Verstappen's Maiden Win {{!}} Spanish Grand Prix 2016|date=28 January 2017|url=https://www.youtube.com/watch?v=hohuswdeznA|access-date=21 January 2022|archive-date=13 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013203403/https://www.youtube.com/watch?v=hohuswdeznA|url-status=live}}</ref> Hiermee het hy [[Sebastian Vettel]] verplaas as die jongste bestuurder ooit om 'n Formule Een Grand Prix te wen op die ouderdom van 18 jaar en 228 dae.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/live/2016/may/15/f1-spanish-gp-live-lewis-hamilton-nico-rosberg|title=F1: Max Verstappen wins Spanish GP after Lewis Hamilton and Nico Rosberg crash – live!|last=Ostlere|first=Lawrence|date=15 May 2016|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20160515143832/https://www.theguardian.com/sport/live/2016/may/15/f1-spanish-gp-live-lewis-hamilton-nico-rosberg|archive-date=15 May 2016|access-date=15 May 2016}}</ref> In sy eerste agt wedrenne vir Red Bull het hy ses top-vyf-uitslae behaal, insluitend vier podiumplekke.<ref name="Standings">{{Cite web|url=https://www.statsf1.com/en/max-verstappen/grand-prix.aspx|title=Max Verstappen – Grands Prix|website=StatsF1|archive-url=https://web.archive.org/web/20220613195714/https://www.statsf1.com/en/max-verstappen/grand-prix.aspx|archive-date=13 June 2022|access-date=13 June 2022}}</ref> Tydens die [[2016 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] het Verstappen by die eerste draai met Räikkönen gebots, Vettel, Räikkönen en Pérez wyd by ''Les Combes'' gedruk, en Räikkönen aggressief op die Kemmel-pylvak geblokkeer.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/37226080|title=Formula 1: Max Verstappen gets under the skin of top drivers|publisher=BBC Sport|date=31 August 2016|access-date=4 November 2016|archive-date=13 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161113170546/http://www.bbc.co.uk/sport/formula1/37226080|url-status=live}}</ref> Verstappen is gekritiseer vir sy bestuurstyl, met Räikkönen wat gesê het dat hy "vroeër of later 'n groot ongeluk sou veroorsaak." Christian Horner het opgemerk dat die bestuurstyl "op die rand" was, en dat Verstappen "daarna sal kyk en vir toekomstige wedrenne sal leer." <ref>{{Cite web|url=http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/17413337/christian-horner-says-max-verstappen-learn-belgium|title=Horner: Verstappen will learn from Belgium|last=Saunders|first=Nate|date=29 August 2016|publisher=ESPN|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107083945/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/17413337/christian-horner-says-max-verstappen-learn-belgium|archive-date=7 November 2016|access-date=4 November 2016}}</ref> In September het Formule Een-direkteur [[Charlie Whiting]] Verstappen vir 'n bespreking ingeroep, en hom later 'n 'sagte waarskuwing' gegee weens sy aggressiewe bestuur.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/37258313|title=Italian GP: Max Verstappen given 'gentle warning' by FIA|publisher=BBC Sport|date=2 September 2016|access-date=4 November 2016|archive-date=6 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906224118/http://www.bbc.co.uk/sport/formula1/37258313|url-status=live}}</ref> In Oktober het sy medejaers hul kommer oor Verstappen se verdedigende taktiek uitgespreek; dit het daartoe gelei dat die FIA beweging onder rem verbied het.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/37741994|title=Formula 1 outlaws moving under braking after protests over Max Verstappen|publisher=BBC Sport|date=22 October 2016|access-date=12 February 2018|archive-date=2 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902235036/http://www.bbc.com/sport/formula1/37741994|url-status=live}}</ref> By die [[2016 Brasiliaanse Grand Prix]] het Verstappen vierde gekwalifiseer.<ref>{{Cite web|url=http://www.formula1.com/en/results.html/2016/races/956/brazil/qualifying.html|title=Formula 1 Grande Premio do Brasil 2016 – Qualifying|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117112850/http://www.formula1.com/en/results.html/2016/races/956/brazil/qualifying.html|archive-date=17 November 2016|access-date=17 November 2016}}</ref> In 'n nat wedren het hy amper die versperring getref nadat hy op die hoofpylvak gegly het as gevolg van 'n verlies aan greep, wat oorstuur veroorsaak het.<ref>{{Verwysing|title=Verstappen's Amazing Save in Brazil {{!}} F1 is...Heart-in-Mouth|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQCeQKQ7_vI|access-date=19 January 2022}}</ref> Na 'n bykomende bandverandering van intermediêre bande terug na reënbande, het hy in die 16de plek geëindig met slegs 15 rondtes oor. Verstappen het toe hy verskeie motors kort na mekaar tydens die laaste rondtes ingehaal het om uiteindelik op die podium in die derde plek te eindig.<ref>{{Cite web|url=http://www.skysports.com/f1/news/31381/10657138/max-verstappen-stole-the-show-in-brazil-gp-says-mercedes-toto-wolff|title=Max Verstappen stole the show in Brazil GP, says Mercedes' Toto Wolff|last=Galloway|first=James|date=14 November 2016|publisher=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117112959/http://www.skysports.com/f1/news/31381/10657138/max-verstappen-stole-the-show-in-brazil-gp-says-mercedes-toto-wolff|archive-date=17 November 2016|access-date=17 November 2016}}</ref> Hy het aansienlike lof vir sy vertoning ontvang: mededinger-span Mercedes se spanhoof, Toto Wolff, het dit "Die Verstappen-skou" genoem en Verstappen se bestuur beskryf as "fisika...wat herdefinieer word".<ref>{{Cite web|url=http://www.skysports.com/f1/news/12040/10656712/max-verstappens-brazilian-gp-drive-hailed-as-one-of-the-best-ever-in-f1|title=Max Verstappen's Brazilian GP drive hailed as 'one of the best ever in F1'|last=Gill|first=Pete|last2=Esler|first2=William|date=14 November 2016|publisher=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117113003/http://www.skysports.com/f1/news/12040/10656712/max-verstappens-brazilian-gp-drive-hailed-as-one-of-the-best-ever-in-f1|archive-date=17 November 2016|access-date=17 November 2016}}</ref><ref>{{Verwysing|title=Max Verstappen's Masterclass {{!}} 2016 Brazilian Grand Prix|url=https://www.youtube.com/watch?v=JO3q69x2sXA|access-date=22 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2016/11/f1-verstappen-brazil-gp-senna-schumacher-comparisons.html|title=Verstappen's Brazil drive earns Senna/Schumacher comparisons|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122133250/https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2016/11/f1-verstappen-brazil-gp-senna-schumacher-comparisons.html|archive-date=22 January 2022|access-date=22 January 2022}}</ref> Verstappen het egter onder kritiek deurgeloop van die viermalige wêreldkampioen [[Sebastian Vettel]], wat gesê het dat Verstappen hom laat in die wedren by die Junção-draai van die baan afgedruk het. Die renbeamptes het nie Vettel se siening gedeel nie en besluit dat geen berisping geregverdig was nie.<ref>{{Cite web|url=http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18041493/max-verstappen-move-was-not-correct|title=Vettel: Verstappen move was 'not correct'|last=Edmondson|first=Laurence|date=14 November 2016|publisher=ESPN|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117113518/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18041493/max-verstappen-move-was-not-correct|archive-date=17 November 2016|access-date=17 November 2016}}</ref> ==== 2017–2018: Betroubaarheidskwessies en sy opkoms ==== [[Lêer:Max_Verstappen_overtaking_Lewis_Hamilton_2017_Malaysia_2.jpg|regs|duimnael|Verstappen het sy tweede loopbaanoorwinning by die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix in 2017]] behaal.]] Gedurende die eerste 14 wedrenne van die 2017-seisoen het Verstappen sewe uitvalle gely, vier weens meganiese probleme,<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/41068214|title=Max Verstappen: Red Bull's reliability unacceptable|publisher=BBC Sport|date=27 August 2017|access-date=12 February 2018|archive-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830010414/http://www.bbc.com/sport/formula1/41068214|url-status=live}}</ref> en drie weens botsings in die eerste rondte in [[2017 Spaanse Grand Prix|Spanje]], [[2017 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] en [[2017 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]].<ref>[http://www.skysports.com/f1/news/12433/10877127/spanish-gp-valtteri-bottas-triggers-max-verstappen-kimi-raikkonen-crash Spanish GP: Valtteri Bottas triggers Max Verstappen-Kimi Raikkonen crash] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628083609/http://www.skysports.com/f1/news/12433/10877127/spanish-gp-valtteri-bottas-triggers-max-verstappen-kimi-raikkonen-crash}} – James Galloway and Emily McNally, Sky Sports, 14 May 2017</ref> Van die wedrenne wat hy voltooi het, het hy egter 'n derde plek in [[2017 Chinese Grand Prix|China]] behaal, en in nog vyf wedrenne het hy vierde of vyfde geëindig.<ref name="Standings"/> Sedert die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]] het Verstappen 'n sukseslopie geniet. Hy het sy tweede Formule Een-wedren by die [[2017 Maleisiese Grand Prix]] gewen, 'n dag na sy 20ste verjaardag, en die destydse driemalige kampioen Lewis Hamilton in die vroeë stadiums van die wedren vir die voortou verbygesteek.<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/sport/2017/oct/01/max-verstappen-lewis-hamilton-f1-malaysian-grand-prix-race-report-formula-one|title=Max Verstappen beats Lewis Hamilton to win F1's Malaysian Grand Prix|date=1 October 2017|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215041014/https://www.theguardian.com/sport/2017/oct/01/max-verstappen-lewis-hamilton-f1-malaysian-grand-prix-race-report-formula-one|archive-date=15 December 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> Hy het tweede geëindig in die volgende [[2017 Japannese Grand Prix|wedren in Japan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2017/races/974/japan/race-result.html|title=2017 Formula 1 Japanese Grand Prix – Race Result|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007170355/https://www.formula1.com/en/results.html/2017/races/974/japan/race-result.html|archive-date=7 October 2017|access-date=24 October 2017}}</ref> Hy het toe derde geëindig by die [[2017 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]], maar is vierde geklassifiseer nadat sy laaste rondte-verbysteek van Kimi Räikkönen as onwettig beskou is.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2017/races/975/united-states.html|title=2017 Formula 1 United States Grand Prix – Race Result|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022215609/https://www.formula1.com/en/results.html/2017/races/975/united-states.html|archive-date=22 October 2017|access-date=24 October 2017}}</ref> Hy het sy derde Formule Een-wedren by die [[2017 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse Grand Prix]] gewen, nadat hy Sebastian Vettel in die eerste rondte verbygesteek het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2017/races/976/mexico.html|title=Formula 1 Gran Premio de México 2017 – Race Result|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027235005/https://www.formula1.com/en/results.html/2017/races/976/mexico.html|archive-date=27 October 2017|access-date=29 October 2017}}</ref> [[Lêer:FIA_F1_Austria_2018_Nr._33_Verstappen.jpg|duimnael|Verstappen by die [[2018 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix van 2018]]]] In die eerste ses wedrenne van die 2018 seisoen was Verstappen betrokke by ten minste een voorval in elke wedren. In [[2018 Australiese Grand Prix|Australië]] het hy vierde gekwalifiseer, maar agter [[Kevin Magnussen]] by die wegspring geval.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2018/australian-grand-prix/results/qualifying|title=F1 Results – 2018 Australian Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119232004/https://www.bbc.com/sport/formula1/2018/australian-grand-prix/results/qualifying|archive-date=19 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> In sy pogings om die posisie terug te neem, het hy verskeie kere wyd gehardloop en sy motor beskadig, met 'n tol wat veroorsaak het dat hy verder teruggeval het. Hy het herstel om uiteindelik die wedren in die sesde plek te voltooi.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/135028/early-damage-a-factor-in-verstappen-spin|title=Early damage a factor in Max Verstappen's Australian GP spin|last1=Mitchell|first1=Scott|date=25 March 2018|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|last2=Cozens|first2=Jack|access-date=30 May 2018|archive-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702202827/https://www.autosport.com/f1/news/135028/early-damage-a-factor-in-verstappen-spin|url-status=live}}</ref> By die volgende wedren in [[2018 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] het hy tydens kwalifisering gebots en moes in die 15de plek wegspring.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/red-bull-admits-foot-oscillation-caused-verstappen-bahrain-crash-5322006/5322006/|last1=Cooper|first1=Adam|title=Red Bull admits 'foot oscillation' caused Verstappen Bahrain crash|date=13 April 2018|website=Autosport|access-date=30 May 2018|archive-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702202828/https://www.autosport.com/f1/news/red-bull-admits-foot-oscillation-caused-verstappen-bahrain-crash-5322006/5322006/|url-status=live}}</ref> Hy het 'n produktiewe eerste rondte gehad waarna hy homself in die punte bevind het terwyl hy Lewis Hamilton uitgedaag het. Hy het probeer om die heersende wêreldkampioen aan die begin van rondte twee verby te steek, maar het met die Mercedes-bestuurder gebots en 'n pap wiel opgedoen wat uiteindelik tot skade aan die vering gelei het, wat hom uit die wedren geknikker het.<ref>{{Cite news|url=http://www.skysports.com/f1/news/12514/11316602/bahrain-gp-sebastian-vettel-holds-off-valtteri-bottas-for-victory|title=Bahrain GP: Sebastian Vettel holds off Valtteri Bottas for victory|last=Gill|first=Pete|date=9 April 2018|publisher=Sky Sports F1|access-date=30 May 2018|archive-date=13 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613092534/http://www.skysports.com/f1/news/12514/11316602/bahrain-gp-sebastian-vettel-holds-off-valtteri-bottas-for-victory|url-status=live}}</ref> By die volgende wedren in [[2018 Chinese Grand Prix|China]] het Verstappen vyfde gekwalifiseer en aan die einde van die eerste rondte tot derde opgeskuif.<ref>{{Verwysing|title=2018 Chinese Grand Prix: Race Highlights|date=15 April 2018|url=https://www.youtube.com/watch?v=uiub1DnUnkg|access-date=19 January 2022}}</ref> Beide Red Bull-jaers het tydens 'n veiligheidsmotor vir vars bande by die kuipe aangedoen, wat hulle 'n bandvoordeel bo die voorlopers gegee het. In 'n poging om [[Sebastian Vettel]] vir die derde plek verby te steek, het Verstappen met die kampioenskapleier gebots, wat veroorsaak het dat hy tot agtste geval het en 'n straf van 10 sekondes ontvang het.<ref>{{Verwysing|title=Verstappen Runs into Vettel {{!}} 2018 Chinese Grand Prix|date=15 April 2018|url=https://www.youtube.com/watch?v=GR3Ls5tcp5A|access-date=19 January 2022}}</ref> Hy het tot vierde plek herstel, met sy straf wat veroorsaak het dat hy vyfde geklassifiseer is. Spanmaat Ricciardo het die wedren gewen.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/135405/ricciardo-wins-vettel-and-verstappen-collide|title=Chinese Grand Prix: Ricciardo wins, Verstappen and Vettel collide|last=Mitchell|first=Scott|date=15 April 2018|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|access-date=30 May 2018|archive-date=16 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416043910/https://www.autosport.com/f1/news/135405/ricciardo-wins-vettel-and-verstappen-collide|url-status=live}}</ref> In [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] was Verstappen in 'n wedrenlange stryd met Ricciardo vir die vierde plek gewikkel. Na talle posisieveranderinge tussen die twee spanmaats tydens die wedren, het Ricciardo tydens 'n verbysteekpoging agter in Verstappen vasgery, waarteen die Nederlander aggressief verdedig het, wat veroorsaak het dat beide motors moes onttrek.<ref>{{Verwysing|title=All The Angles: Ricciardo and Verstappen Crash {{!}} 2018 Azerbaijan Grand Prix|date=29 April 2018|url=https://www.youtube.com/watch?v=36YFQTFzZwU|access-date=19 January 2022}}</ref> Beide bestuurders is deur die span blameer en deur die beamptes berispe.<ref>{{Cite news|url=http://www.skysports.com/f1/news/12433/11352821/max-verstappen-daniel-ricciardo-reprimanded-for-all-red-bull-azerbaijan-gp-crash|title=Max Verstappen, Daniel Ricciardo reprimanded for all-Red Bull Azerbaijan GP crash|last=Galloway|first=James|date=30 April 2018|publisher=Sky Sports F1|access-date=30 May 2018|archive-date=11 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180611131807/http://www.skysports.com/f1/news/12433/11352821/max-verstappen-daniel-ricciardo-reprimanded-for-all-red-bull-azerbaijan-gp-crash|url-status=live}}</ref> Verstappen het in [[2018 Spaanse Grand Prix|Spanje]] teruggeveg met sy eerste podiumplek van die seisoen deur derde agter die Mercedesjaers te eindig en Sebastian Vettel af te weer. Die wedren was egter ook nie sonder voorval nie, aangesien hy tydens die virtuele veiligheidsmotor-periode agter in [[Lance Stroll]] vasgery het, wat geringe voorvlerkskade veroorsaak het.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/features/2018/5/winners-and-losers--spanish-grand-prix-edition.html|title=Winners and Losers – Spanish Grand Prix edition|date=14 May 2018|publisher=Formula One|access-date=30 May 2018|archive-date=14 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180514153208/https://www.formula1.com/en/latest/features/2018/5/winners-and-losers--spanish-grand-prix-edition.html|url-status=live}}</ref> In [[2018 Monaco Grand Prix|Monaco]] het Verstappen nog 'n fout gemaak en teen die einde van die derde vrye oefensessie gebots in 'n voorval wat baie gelyk het aan 'n ongeluk wat hy [[2016 Monaco Grand Prix|twee jaar tevore]] op dieselfde plek gehad het.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/136314/ricciardo-fastest-as-verstappen-crashes-in-fp3|title=Monaco GP F1 practice: Ricciardo fastest as Verstappen crashes in FP3|last=Mitchell|first=Scott|date=26 May 2018|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|access-date=30 May 2018|archive-date=16 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016081329/https://www.autosport.com/f1/news/136314/ricciardo-fastest-as-verstappen-crashes-in-fp3|url-status=live}}</ref> Sy span kon nie sy motor betyds vir kwalifisering herstel nie en Verstappen moes die wedren van agter op die rooster wegspring.<ref name=":13">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/44267114|title=Monaco Grand Prix: Max Verstappen crash 'unnecessary', says Red Bull's Helmut Marko|last=Benson|first=Andrew|date=26 May 2018|publisher=BBC Sport|access-date=30 May 2018|archive-date=14 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614165357/https://www.bbc.com/sport/formula1/44267114|url-status=live}}</ref> Verstappen het nie deelgeneem nie en het nie 'n rondtetyd in kwalifisering opgestel nie, daarom het spanmaat Ricciardo Red Bull se voorsprong op die baan versterk deur die voorste wegspringplek en die wedrenoorwinning te neem. Verstappen het daarin geslaag om twee punte te red deur negende te eindig en ses motors op die baan verby te steek.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/136339/ricciardo-wins-monaco-gp-despite-car-problem|title=Monaco Grand Prix: Daniel Ricciardo wins despite car problem|last=Mitchell|first=Scott|date=27 May 2018|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|access-date=30 May 2018|archive-date=16 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016032724/https://www.autosport.com/f1/news/136339/ricciardo-wins-monaco-gp-despite-car-problem|url-status=live}}</ref> Spanhoof Christian Horner het kommentaar gelewer oor Verstappen se begin van die seisoen en gesê hy "moet ophou om hierdie foute te maak" en dat hy "by sy spanmaat kan leer", terwyl Helmut Marko, hoof van bestuurdersontwikkeling by Red Bull, gesê het dat Verstappen "te ongeduldig" was.<ref name=":12">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/44267114|title=Monaco Grand Prix: Max Verstappen crash 'unnecessary', says Red Bull's Helmut Marko|last=Benson|first=Andrew|date=26 May 2018|publisher=BBC Sport|access-date=30 May 2018|archive-date=14 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614165357/https://www.bbc.com/sport/formula1/44267114|url-status=live}}</ref> Verstappen lê nou in die sesde plek in die kampioenskap met 35 punte, slegs drie punte voor [[Fernando Alonso]] in die McLaren, en 37 punte agter sy spanmaat in die derde plek, wat twee oorwinnings in die eerste ses wedrenne behaal het.<ref>{{Cite news|last=Woolcock|first=Adam|date=15 April 2018|title=F1 2018: Daniel Ricciardo wins Chinese Grand Prix – as it happened|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/sport/live/2018/apr/15/formula-one-2018-chinese-grand-prix-live|access-date=19 January 2022|issn=0261-3077|archive-date=22 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422223322/https://www.theguardian.com/sport/live/2018/apr/15/formula-one-2018-chinese-grand-prix-live|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.watch-live-join-our-stream-of-ricciardos-brilliant-2018-monaco-grand-prix.13UtM2BlgsaIn5QzBe6B4l.html|title=F1 REWIND: Watch Daniel Ricciardo's brilliant 2018 Monaco Grand Prix win|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310074110/https://www.formula1.com/en/latest/article.watch-live-join-our-stream-of-ricciardos-brilliant-2018-monaco-grand-prix.13UtM2BlgsaIn5QzBe6B4l.html|archive-date=10 March 2022|access-date=19 January 2022|url-status=live}}</ref> In [[2018 Kanadese Grand Prix|Kanada]] het Verstappen al drie oefensessies geklop en derde gekwalifiseer, twee tiendes agter Sebastian Vettel in die voorste wegspringposisie.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2018/canadian-grand-prix/results/qualifying|title=F1 Results – 2018 Canadian Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119232005/https://www.bbc.com/sport/formula1/2018/canadian-grand-prix/results/qualifying|archive-date=19 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Hy het uiteindelik derde geëindig en die vinnigste rondte van die wedren opgestel.<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/sport/2018/jun/10/sebastian-vettel-wins-canadian-grand-prix-f1-championship-lewis-hamilton|title=Sebastian Vettel wins Canadian Grand Prix despite chequered flag mix-up|date=10 June 2018|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116233202/https://www.theguardian.com/sport/2018/jun/10/sebastian-vettel-wins-canadian-grand-prix-f1-championship-lewis-hamilton|archive-date=16 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Die volgende wedren in [[2018 Franse Grand Prix|Frankryk]] het hom die tweede plek besorg.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2018/french-grand-prix/results|title=F1 Results – 2018 French Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119232007/https://www.bbc.com/sport/formula1/2018/french-grand-prix/results|archive-date=19 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> In [[2018 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] - Red Bull se tuisbaan - het hy vierde op die wegspringrooster begin, Kimi Räikkönen verbygesteek voordat hy voordeel getrek het uit die onttrekking van [[Valtteri Bottas]] en 'n mislukte kuipestopstrategie deur Lewis Hamilton, wat later van die vierde plek uitgeval het, om die vierde wedrenoorwinning van sy loopbaan te behaal.<ref>{{Verwysing|title=2018 Austrian Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=JNmfS9PSeYg|access-date=19 January 2022}}</ref> In [[2018 Britse Grand Prix|Brittanje]] is Verstappen deur probleme geteister, die eerste oefensessie vroeg voltooi weens 'n ratkasprobleem en in die tweede oefensessie gebots voordat hy weens 'n remprobleem uit die wedren onttrek het.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-the-reason-max-verstappen-spun-then-retired-from-the-british-gp/news-story/bf90c9db2308a1b68936d240a7549c95|title=F1: The reason Max Verstappen spun then retired from the British GP|date=8 July 2018|website=Fox Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119232005/https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-the-reason-max-verstappen-spun-then-retired-from-the-british-gp/news-story/bf90c9db2308a1b68936d240a7549c95|archive-date=19 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Hy sou toe vierde in [[2018 Duitse Grand Prix|Duitsland]] eindig nadat strategiefoute 'n herstellende Hamilton verby hom laat kom het toe hy die wedren gewen het.<ref>{{Verwysing|title=2018 German Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=gp-i8vtgzJE|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het die eerste helfte van die seisoen afgesluit met 'n uitval in [[2018 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] en was net-net agter sy spanmaat in die kampioenskap as gevolg van sy eie onlangse verbetering en Ricciardo se onbetroubaarheid.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-weird-reliability-inexplicable/3202443/|title=Ricciardo: 'Weird' reliability inexplicable|date=26 October 2018|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225311/https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-weird-reliability-inexplicable/3202443/|archive-date=24 April 2022|access-date=19 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/video.race-verstappen-retires-early-in-hungary.6060943592001.html|title=RACE: Verstappen retires early in Hungary|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310022859/https://www.formula1.com/en/latest/video.race-verstappen-retires-early-in-hungary.6060943592001.html|archive-date=10 March 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het 'n baie sterk tweede helfte van die seisoen beleef en podiumplekke in [[2018 Belgiese Grand Prix|België]], [[2018 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]], [[2018 Japannese Grand Prix|Japan]] en die [[2018 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]] behaal. In laasgenoemde het hy die tweede plek behaal nadat hy vanaf die 18de plek op die rooster weggespring het weens 'n veringfout tydens die kwalifisering. Na die kwalifiseringsessie by die [[2018 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse Grand Prix]] het Verstappen onthul dat 'n meganiese probleem met sy Red Bull onder rem hom enige kans gekos het om die jongste Formule Een-voorwegspringer ooit te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11533294/max-verstappen-unhappy-after-missing-out-on-history-making-pole-position|title=Max Verstappen unhappy after missing out on history-making pole position|publisher=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212120158/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11533294/max-verstappen-unhappy-after-missing-out-on-history-making-pole-position|archive-date=12 February 2022|access-date=12 February 2022}}</ref> Verstappen het 'n beter begin as Ricciardo gehad en die voortou van die wedren in die eerste draai geneem en die vinnige Mercedes van Lewis Hamilton verbygesteek. Verstappen het sy vyfde loopbaanoorwinning in Meksiko behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-2018-mexican-grand-prix-report.43bcuMZV3i8yk2a8kQw06w.html|title=Mexican Grand Prix 2018 report – Verstappen wins in Mexico as Hamilton takes fifth title|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029014936/https://www.formula1.com/en/latest/article.f1-2018-mexican-grand-prix-report.43bcuMZV3i8yk2a8kQw06w.html|archive-date=29 October 2018|access-date=17 February 2022}}</ref> Hy was gereed om die [[2018 Brasiliaanse Grand Prix]] te wen, nadat hy Räikkönen, Vettel, Bottas en Hamilton verbygesteek het. Hy het egter gebots met [[Force India]] -bestuurder [[Esteban Ocon]]. Ocon het 'n stop-en-ry-straf van 10 sekondes vir die voorval ontvang. Na die botsing met Ocon het Verstappen tweede geëindig agter Hamilton. Tydens 'n argument met Ocon na die wedren het Verstappen aan die Force India-bestuurder gestamp, waarvoor hy twee dae se "openbare diens" as 'n straf deur die FIA gekry het..<ref>{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/139986/verstappen-given-public-service-for-ocon-shove|title=FIA gives Max Verstappen 'public service' for Esteban Ocon shove|last=Freeman|first=Glenn|website=Autosport|access-date=12 November 2018|archive-date=11 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111214724/https://www.autosport.com/f1/news/139986/verstappen-given-public-service-for-ocon-shove|url-status=live}}</ref> Hy het toe sy seisoen met nog 'n podiumplek afgesluit toe hy derde in [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] geëindig het. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2018/races/999/abu-dhabi/race-result.html|title=Formula 1 2018 Etihad Airways Abu Dhabi Grand Prix – Race Result|date=25 November 2018|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113155249/https://www.formula1.com/en/results.html/2018/races/999/abu-dhabi/race-result.html|archive-date=13 January 2021|access-date=25 November 2018}}</ref> Verstappen het die seisoen in die vierde plek in die kampioenskap afgesluit met 249 punte, twee oorwinnings, elf podiumplekke en twee vinnigste rondtes behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.racing-statistics.com/en/drivers/compare/max-verstappen/seasons/2018|title=Max Verstappen in 2018|website=Formula 1 Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219093227/https://www.racing-statistics.com/en/drivers/compare/max-verstappen/seasons/2018|archive-date=19 December 2021|access-date=19 December 2021}}</ref> ==== 2019–2020: Dominansie oor spanmaats ==== [[Lêer:Max_Verstappen_during_Hungarian_Formula_1_GP.jpg|duimnael|Verstappen by die [[2019 Hongaarse Grand Prix]], waar hy vir die eerste keer in sy loopbaan heelvoor weggespring het.]] In [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] het Red Bull van Renault- na Honda-krageenhede oorgeskakel.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-red-bull-agree-deal-to-run-honda-engine-technology-until-2025.3wmTSMrtsv6miuwqApz8IT.html|title=Red Bull agree deal to run Honda engine technology until 2025|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215215037/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-red-bull-agree-deal-to-run-honda-engine-technology-until-2025.3wmTSMrtsv6miuwqApz8IT.html|archive-date=15 February 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> Nadat Ricciardo vir 2019 na die [[Renault F1|Renault-]]<nowiki/>span verskuif het, het [[Pierre Gasly]] as spanmaat by Verstappen aangesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11477951/pierre-gasly-joins-red-bull-for-f1-2019|title=Pierre Gasly joins Red Bull for 2019|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305224221/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11477951/pierre-gasly-joins-red-bull-for-f1-2019|archive-date=5 March 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het vierde gekwalifiseer en derde in [[2019 Australiese Grand Prix|Australië]] geëindig, die eerste podiumplek vir 'n Honda -aangedrewe jaer sedert die [[2008 Britse Grand Prix]] . <ref>{{Cite web|url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-australian-grand-prix-2019-max-verstappen-race-results-red-bull-honda-renault-video-latest-news/news-story/9d6d29140487e11eacfa8296e1f95f22|title=F1 Australian Grand Prix 2019: Max Verstappen sends ominous Red Bull message after Honda milestone|date=17 March 2019|website=Fox Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028172923/https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-australian-grand-prix-2019-max-verstappen-race-results-red-bull-honda-renault-video-latest-news/news-story/9d6d29140487e11eacfa8296e1f95f22|archive-date=28 October 2021|access-date=11 October 2021}}</ref> Verstappen was op koers vir 'n tweede derde plek in [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] voordat 'n laat veiligheidsmotor hom verhoed het om [[Charles Leclerc]] se sukkelende Ferrari verby te steek, wat hom in die vierde plek gehou het.<ref>{{Verwysing|title=2019 Bahrain Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=0VjWY--QdMA|access-date=19 January 2022}}</ref> Twee verdere vierde plekke het in [[2019 Chinese Grand Prix|China]] en [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] gevolg, en 'n podium in [[2019 Spaanse Grand Prix|Spanje]] in die derde plek.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/spanish-grand-prix/results|title=F1 Results – 2019 Spanish Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225314/https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/spanish-grand-prix/results|archive-date=24 April 2022|access-date=19 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/azerbaijan-grand-prix/results/race|title=F1 Results – 2019 Azerbaijan Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225311/https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/azerbaijan-grand-prix/results/race|archive-date=24 April 2022|access-date=19 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/chinese-grand-prix/results|title=F1 Results – 2019 Chinese Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013203417/https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/chinese-grand-prix/results|archive-date=13 October 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> In [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco]] het Verstappen in die derde plek gekwalifiseer, maar is in die pad van Valtteri Bottas in die kuipe vrygelaat, waar hy die tweede plek behaal het, maar gevolglik 'n straf van 5 sekondes ontvang het. Verstappen het die wenstreep in die tweede plek oorgesteek, maar is deur die straf na die vierde plek afgegradeer.<ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2019/05/26/verstappen-given-penalty-points-for-failing-to-avoid-contact/|title=Verstappen given penalty points for failing to avoid contact · RaceFans|date=26 May 2019|website=RaceFans|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023170821/https://www.racefans.net/2019/05/26/verstappen-given-penalty-points-for-failing-to-avoid-contact/|archive-date=23 October 2021|access-date=11 October 2021}}</ref> In [[2019 Kanadese Grand Prix|Kanada]] is Verstappen se laaste rondte in die tweede kwalifiseringsessie belemmer deur 'n rooi vlag wat deur [[Kevin Magnussen]] se ongeluk veroorsaak is. Hy kon slegs vyfde geëindig. <ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/sport/2019/jun/09/lewis-hamilton-canadian-grand-prix-vettel-penalty|title=Lewis Hamilton handed Canadian Grand Prix win after Vettel's penalty pain|last=Richards|first=Giles|date=9 June 2019|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105160525/https://www.theguardian.com/sport/2019/jun/09/lewis-hamilton-canadian-grand-prix-vettel-penalty|archive-date=5 January 2022|access-date=11 January 2022}}</ref> In [[2019 Franse Grand Prix|Frankryk]] het hy in die vierde plek begin en geëindig. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2019/France.html|title=French Grand Prix 2019 – F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028202800/https://www.formula1.com/en/racing/2019/France.html|archive-date=28 October 2014|access-date=19 January 2022}}</ref> In [[2019 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] het Verstappen derde begin, maar 'n swak wegsprong gehad en tot agtste teruggeval. Na 'n stormloop na die voorpunt het hy tot tweede gevorder voordat hy Leclerc kontroversieel verbygesteek het vir die voortou van die wedren met drie rondtes oor.<ref>{{Verwysing|title=Verstappen's Stunning Fightback {{!}} 2019 Austrian Grand Prix|url=https://www.youtube.com/watch?v=cV0G1zN8kJU|access-date=19 January 2022}}</ref> Dit was die eerste Honda-aangedrewe wedrenoorwinning sedert die [[2006 Hongaarse Grand Prix]].<ref>{{Cite news|last1=McVeigh (earlier)|first1=Niall|last2=Unwin (now)|first2=Will|date=30 June 2019|title=F1: Verstappen's win stands after Austrian Grand Prix stewards inquiry – as it happened|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/sport/live/2019/jun/30/f1-formula-one-austrian-grand-prix-live|access-date=11 January 2022|issn=0261-3077|archive-date=11 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111041738/https://www.theguardian.com/sport/live/2019/jun/30/f1-formula-one-austrian-grand-prix-live|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autoblog.com/2019/07/01/honda-hail-new-beginning-after-first-f1-win-since-2006/|title=Honda hails new beginning after first F1 win since 2006|date=1 July 2019|website=Autoblog|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013203242/https://www.autoblog.com/2019/07/01/honda-hail-new-beginning-after-first-f1-win-since-2006/|archive-date=13 October 2022|access-date=11 January 2022|url-status=live}}</ref> In [[2019 Britse Grand Prix|Brittanje]] was Verstappen vyfde. Die nat en chaotiese [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]] het soortgelyk aan die wedren in Oostenryk vir Verstappen begin, aangesien 'n swak begin hom agtertoe laat terugval het. Hy sou egter die voortou halfpad deur die wedren erf na 'n ongeluk deur die wedrenleier Hamilton.<ref>{{Verwysing|title=2019 German Grand Prix: Race Highlights|date=28 July 2019|url=https://www.youtube.com/watch?v=RYHQmBULhLc|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen sou sy voorsprong verbeter nadat die baan begin uitdroog het, en sy tweede oorwinning van die seisoen behaal. <ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/sport/2019/jul/28/max-verstappen-wins-german-grand-prix-hamilton-error|title=Max Verstappen wins thrilling German GP after Lewis Hamilton error|last=Richards|first=Giles|date=28 July 2019|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20211115040807/https://www.theguardian.com/sport/2019/jul/28/max-verstappen-wins-german-grand-prix-hamilton-error|archive-date=15 November 2021|access-date=29 December 2021}}</ref> In [[2019 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] het hy sy eerste voorste wegspringposisie behaal – en die eerste Nederlandse jaer geword om dit te doen – en die grootste deel van die wedren gelei voordat hy in die laaste rondtes deur Hamilton verbygesteek is, wat nog 'n kuipestop gemaak het vir vars bande in 'n waagstuk om die leier in te haal. <ref>{{Cite web|url=https://www.hartvannederland.nl/nieuws/2019/max-verstappen-pakt-eerste-pole-position-uit-carriere/|title=Max Verstappen pakt eerste pole position uit carrière|date=3 August 2019|publisher=[[:nl:Hart van Nederland]]|language=nl|trans-title=Max Verstappen takes first career pole position|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803222328/https://www.hartvannederland.nl/nieuws/2019/max-verstappen-pakt-eerste-pole-position-uit-carriere/|archive-date=3 August 2019|access-date=4 August 2019}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-brilliantly-hunts-down-verstappen-to-snatch-hungary-victory.4QPgPYGdCXqeEirMjUEhZU.html|title=Hungarian Grand Prix 2019 F1 race report: Hamilton brilliantly hunts down Verstappen to snatch Hungary victory|date=4 August 2019|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229031344/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-brilliantly-hunts-down-verstappen-to-snatch-hungary-victory.4QPgPYGdCXqeEirMjUEhZU.html|archive-date=29 December 2021|access-date=29 December 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-takes-maiden-career-pole-in-thrilling-hungary-qualifying.5AABsomaDmZaBusQxjCZuP.html|title=Verstappen takes maiden career pole in thrilling Hungary qualifying|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118131304/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-takes-maiden-career-pole-in-thrilling-hungary-qualifying.5AABsomaDmZaBusQxjCZuP.html|archive-date=18 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> [[Lêer:Fórmula_1_–_Grande_Prêmio_do_Brasil_de_F1_2019_(49080565726).jpg|regs|duimnael|Verstappen op die podium na sy oorwinning in die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix]] ]] Voor die [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] het Verstappen 'n nuwe spanmaat in Alexander Albon gekry, nadat Pierre Gasly terug na Toro Rosso gedegradeer is.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.albon-to-replace-gasly-at-red-bull-from-belgium.5f9BkwxuJ5TF86EPKqqwJa.html|title=Albon to replace Gasly at Red Bull from Belgium|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224174052/https://www.formula1.com/en/latest/article.albon-to-replace-gasly-at-red-bull-from-belgium.5f9BkwxuJ5TF86EPKqqwJa.html|archive-date=24 December 2020|access-date=19 January 2022}}</ref> In die wedren het Verstappen 'n swak wegsprong gehad en met [[Kimi Räikkönen]] by die eerste draai gebots, wat gelei het tot skade aan die vering en Verstappen se eerste uittrede van die seisoen.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-and-raikkonen-bemoan-first-lap-clash.4LEpXoR5Ha6QXl9xd2Ovty.html|title=Verstappen and Raikkonen bemoan first-lap clash|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903173008/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-and-raikkonen-bemoan-first-lap-clash.4LEpXoR5Ha6QXl9xd2Ovty.html|archive-date=3 September 2019|access-date=19 January 2022}}</ref> In [[2019 Italiaanse Grand Prix|Italië]] het hy nie 'n tyd tydens kwalifisering opgestel nie nadat sy motor krag in K1 verloor het, maar hy moes reeds van agter op die rooster wegspring weens 'n enjinonderdeelstraf.<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/sport/2019/sep/04/max-verstappen-engine-penalty-monza-italian-grand-prix-back-grid|title=Penalty shunts Max Verstappen to back of F1 grid for Italian Grand Prix|last=Media|first=P. A.|date=4 September 2019|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225312/https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/04/max-verstappen-engine-penalty-monza-italian-grand-prix-back-grid|archive-date=24 April 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Nadat hy sy voorvlerk in die eerste rondte beskadig het, het hy herstel om die wedren in die agtste plek te voltooi.<ref>{{Verwysing|title=2019 Italian Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=h-ce3gPMsGc|access-date=19 January 2022}}</ref> Derde en vierde plekke het onderskeidelik in [[2019 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] en [[2019 Russiese Grand Prix|Rusland]] gevolg.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2019/Singapore.html|title=Singapore Grand Prix 2019 – F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111192803/https://www.formula1.com/en/racing/2019/Singapore.html|archive-date=11 November 2020|access-date=19 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/russian-grand-prix/results|title=F1 Results – 2019 Russian Grand Prix|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225311/https://www.bbc.com/sport/formula1/2019/russian-grand-prix/results|archive-date=24 April 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Nadat hy skade opgedoen het in 'n botsing met Charles Leclerc in die eerste rondte in [[2019 Japannese Grand Prix|Japan]], het Verstappen sy tweede uitval van die seisoen gely.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-blasts-irresponsible-leclerc-after-lap-1-contact.4yO6ylOGvL0uzhJZ98myCz.html|title=Japanese Grand Prix 2019: Verstappen blasts 'irresponsible' Leclerc after Lap 1 contact|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225325/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-blasts-irresponsible-leclerc-after-lap-1-contact.4yO6ylOGvL0uzhJZ98myCz.html|archive-date=24 April 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> In [[2019 Meksikaanse Grand Prix|Meksiko]] het hy in die eerste plek gekwalifiseer nadat hy die vinnigste rondtetyd van die sessie opgestel het, voordat hy 'n roosterstraf opgelê is omdat hy die [[Vlae gebruik in motorwedrenne|geel vlae]] geïgnoreer het na 'n ongeluk deur Valtteri Bottas.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-takes-sensational-mexican-pole-as-bottas-suffers-big-crash.2iQWb1vLhcfSRBothUZyzd.html|title=Mexican Grand Prix 2019 qualifying report: Verstappen takes sensational Mexican pole as Bottas crashes|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028220105/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-takes-sensational-mexican-pole-as-bottas-suffers-big-crash.2iQWb1vLhcfSRBothUZyzd.html|archive-date=28 October 2019|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het vroeg in die wedren 'n pap wiel opgedoen nadat hy met Bottas in aanraking gekom het, en het na die agterkant van die veld geval voordat hy uiteindelik tot sesde plek herstel het <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mexican-grand-prix-2019-report-and-highlights.2GCUEuCYRquG0pcZeGZuYz.html|title=Mexican Grand Prix 2019 report & highlights: Hamilton closes in on title with supreme Mexico victory|date=27 October 2019|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028191133/https://www.formula1.com/en/latest/article.mexican-grand-prix-2019-report-and-highlights.2GCUEuCYRquG0pcZeGZuYz.html|archive-date=28 October 2019|access-date=29 December 2021}}</ref> 'n Derde plek in die [[2019 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]] het gevolg, voordat Verstappen die tweede voorste wegspringplek van sy loopbaan met 'n 1:07.508 voorste wegspringplek-rondtetyd in [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]] geneem het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2019/United_States.html|title=United States Grand Prix 2019 – F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913021847/https://www.formula1.com/en/racing/2019/United_States.html|archive-date=13 September 2020|access-date=19 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-snatches-sensational-interlagos-pole.6QOPSwc0ZAKtVuAsXoaoDI.html|title=Brazilian Grand Prix 2019 qualifying report: Brazilian Grand Prix report: Verstappen snatches sensational Interlagos pole|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112034257/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-snatches-sensational-interlagos-pole.6QOPSwc0ZAKtVuAsXoaoDI.html|archive-date=12 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> In 'n chaotiese wedren het hy Lewis Hamilton twee keer vir die voortou verbygesteek voordat hy sy derde oorwinning van die seisoen behaal het. Verstappen het die seisoen met 'n tweede plek in [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] afgesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.abu-dhabi-grand-prix-2019-race-report-highlights.3W60C6jaqAMKYqcblkhGqg.html|title=Abu Dhabi Grand Prix 2019 race report and highlights: Hamilton rounds off title-winning season with dominant Abu Dhabi win|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202061826/https://www.formula1.com/en/latest/article.abu-dhabi-grand-prix-2019-race-report-highlights.3W60C6jaqAMKYqcblkhGqg.html|archive-date=2 December 2019|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] in die derde plek in die kampioenskap afgesluit met 278 punte. Hy het drie wedrenoorwinnings, nege podiumplekke, twee voorste wegspringplekke en drie vinnigste rondtes behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.racing-statistics.com/en/drivers/compare/max-verstappen/seasons/2019|title=Max Verstappen in 2019|website=Formula 1 Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219094726/https://www.racing-statistics.com/en/drivers/compare/max-verstappen/seasons/2019|archive-date=19 December 2021|access-date=19 December 2021}}</ref> [[Lêer:Max_Verstappen,_2020_pre-season_testing.jpg|duimnael|Verstappen tydens voorseisoentoetse in 2020]] Verstappen het in 2020 voortgegaan om vir Red Bull te jaag, saam met Albon. By die [[2020 Oostenrykse Grand Prix]] het hy tweede weggespring, maar vroeg in die wedren uitgetree nadat 'n vliegwielverwante probleem 'n elektroniese probleem binne die kragbron veroorsaak het. <ref>{{Cite web|url=https://the-race.com/formula-1/albons-dnf-likely-caused-by-hamilton-clash-not-honda-fault/|title=Albon's DNF likely caused by Hamilton clash, not Honda fault|date=10 July 2020|website=The Race|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123813/https://the-race.com/formula-1/albons-dnf-likely-caused-by-hamilton-clash-not-honda-fault/|archive-date=21 July 2020|access-date=21 July 2020}}</ref> Honda het teenmaatreëls ingestel in reaksie op die uittrede. <ref>{{Cite web|url=https://the-race.com/formula-1/honda-has-countermeasures-for-red-bulls-engine-issues/|title=Red Bull, Honda have countermeasures for engine issues|date=9 July 2020|website=The Race|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123808/https://the-race.com/formula-1/honda-has-countermeasures-for-red-bulls-engine-issues/|archive-date=21 July 2020|access-date=21 July 2020}}</ref> By die [[2020 Hongaarse Grand Prix]] het hy in nat toestande tydens die formasierondte gebots terwyl hy op pad na die wegspringrooster was,<ref>{{Verwysing|title=Max Verstappen Crashes On Way To Grid {{!}} 2020 Hungarian Grand Prix|date=19 July 2020|url=https://www.youtube.com/watch?v=k-HpHDpeF8E|access-date=20 January 2022}}</ref> maar hy kon die motor terugry na die wegspringrooster waar sy werktuigkundiges die vering van die motor in die kort tydjie wat oor was voor die begin van die wedren, reggemaak het.<ref>{{Verwysing|title=INSIDE STORY: How Red Bull Performed a Mechanical Miracle in Hungary|date=15 January 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=IGwm1QmwN9s|access-date=20 January 2022}}</ref> Na die herstelwerk het Verstappen van die sewende plek op die wegspringrooster tot die tweede plek teen die einde van die wedren gevorder. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.second-feels-like-a-win-says-verstappen-as-he-recovers-from-pre-race-crash.5rbSAYCw1F215d1dlFvW8A.html|title='Second feels like a win' says Verstappen as he recovers from pre-race crash to podium|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720204302/https://www.formula1.com/en/latest/article.second-feels-like-a-win-says-verstappen-as-he-recovers-from-pre-race-crash.5rbSAYCw1F215d1dlFvW8A.html|archive-date=20 July 2020|access-date=21 July 2020}}</ref> Verstappen het die [[70ste Herdenking Grand Prix]] by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] gewen, nadat hy van die vierde plek af weggespring het.<ref name="MVvolgensGR">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/09/f1-max-verstappen-70th-anniversary-grand-prix-lewis-hamilton|title=Max Verstappen roars to spectacular victory in 70th Anniversary Grand Prix|last=Giles Richards|date=9 August 2020|publisher=[[The Guardian]], London|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809153202/https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/09/f1-max-verstappen-70th-anniversary-grand-prix-lewis-hamilton|archive-date=9 August 2020|access-date=9 August 2020}}</ref> Verstappen het die tweede plek by die [[2020 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] behaal nadat hy derde gekwalifiseer het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2020/Spain.html|title=Spanish Grand Prix 2020 – F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111012227/https://www.formula1.com/en/racing/2020/Spain.html|archive-date=11 January 2021|access-date=20 January 2022}}</ref> By die [[2020 Belgiese Grand Prix]] het hy 'n podiumplek in die derde plek behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2020/Belgium.html|title=Belgian Grand Prix 2020 – F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119083704/https://www.formula1.com/en/racing/2020/Belgium.html|archive-date=19 January 2021|access-date=20 January 2022}}</ref> Hy het twee keer agtereenvolgend onttrek by die [[2020 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse]] en [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse]] Grands Prix, en daarmee die tweede plek in die kampioenskap verloor.<ref>{{Verwysing|title=2020 Italian Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=TB5yhZdF8SI|access-date=20 January 2022}}</ref><ref>{{Verwysing|title=2020 Tuscan Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=R-Yq1AlIwsc|access-date=20 January 2022}}</ref> By die [[2020 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] het Verstappen die wedren in die tweede plek voltooi, sy sewende podiumplek van 2020.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2020/Russia.html|title=Russian Grand Prix 2020 – F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119083834/https://www.formula1.com/en/racing/2020/Russia.html|archive-date=19 January 2021|access-date=20 January 2022}}</ref> By die [[2020 Eifelse Grand Prix|Eifelse Grand Prix]] het Verstappen tweede geëindig nadat hy derde gekwalifiseer het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/racing/2020/Germany.html|title=Eifel Grand Prix 2020 – German F1 Race|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119083909/https://www.formula1.com/en/racing/2020/Germany.html|archive-date=19 January 2021|access-date=20 January 2022}}</ref> Hy het ook daarin geslaag om die vinnigste rondte van die wedren aan te teken.<ref>{{Verwysing|title=Verstappen's Nurburgring Lap Record: Fastest Lap {{!}} 2020 Eifel Grand Prix {{!}} DHL|url=https://www.youtube.com/watch?v=1TRkAjsB7MA|access-date=20 January 2022}}</ref> By die [[2020 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] het Verstappen derde gekwalifiseer, maar 'n swak eerste rondte het beteken dat hy teruggesak het na die vyfde plek. Hy het herstel na derde en sy 40ste podiumplek in Formule 1 behaal.<ref>{{Verwysing|title=2020 Portuguese Grand Prix: Race Highlights|url=https://www.youtube.com/watch?v=nQ8du5ysxTI|access-date=20 January 2022}}</ref> By die [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia Romagna Grand Prix]] het Verstappen gelyk of hy tweede sou eindig omdat [[Valtteri Bottas]] se sukkelende Mercedes al stadiger geraak het, maar 'n skielike pap wiel het hom enige kans op 'n podiumplek ontsê; Verstappen het getol, wat gelei het tot sy vierde uitval van die 2020-seisoen.<ref>{{Verwysing|title=Verstappen Crashes Out of Podium Position After Right Rear Failure|url=https://www.youtube.com/watch?v=gYcA_ivpSxE|access-date=19 January 2022}}</ref> Tydens vrye oefening vir die [[2020 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] is Verstappen gekritiseer vir kommentaar wat hy oor die spanradio gemaak het na 'n botsing met [[Lance Stroll]], waar hy die woorde "retard" en "mongool" in reaksie op die botsing gebruik het. Verstappen het na die sessie erken dat die woordkeuses wat hy gebruik het "nie korrek" was nie. Die Mongoolse regering en die Mongoolse identiteit het Verstappen gevra om om verskoning te vra vir die kommentaar; die Mongoolse regering het ook die [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] versoek om op te tree oor die kommentaar wat hy gemaak het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-radio-outburst-portugal-stroll/4901418/|title=Portimao radio comments 'not correct', says Verstappen|last=Cooper|first=Adam|date=30 October 2020|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101033201/https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-radio-outburst-portugal-stroll/4901418/|archive-date=1 November 2020|access-date=12 November 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/mongolia-foreign-minister-letter-verstappen-comments/4901947/|title=Mongolian government wants FIA to act on Verstappen comments|last=Boxall-Legge|first=Jake|date=31 October 2020|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110110951/https://www.motorsport.com/f1/news/mongolia-foreign-minister-letter-verstappen-comments/4901947/|archive-date=10 November 2020|access-date=12 November 2020}}</ref> Verstappen sluit die 2020-seisoen af met 'n derde plek in die kampioenskap, op 214 punte. Hy het twee wedrenoorwinnings, elf podiumplekke, een voorste wegspringplek en drie vinnigste rondtes behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.racing-statistics.com/en/drivers/compare/max-verstappen/seasons/2020|title=Max Verstappen in 2020|website=Formula 1 Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219094724/https://www.racing-statistics.com/en/drivers/compare/max-verstappen/seasons/2020|archive-date=19 December 2021|access-date=19 December 2021}}</ref> ==== 2021: Wêreldkampioen na hewige titelstryd met Hamilton ==== [[Lêer:FIA_F1_Austria_2021_Nr._33_Verstappen.jpg|duimnael|Verstappen by die [[2021 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix van 2021]]]] By die [[2021 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] het Verstappen in al die oefensessies voorgeloop en daarna die vierde voorste wegspringposisie van sy loopbaan behaal. Dit was die eerste keer dat hy agtereenvolgende voorste wegspringposisies behaal het.<ref>{{Cite news|title=Max Verstappen takes pole position in F1 Bahrain Grand Prix, Daniel Ricciardo sixth|date=27 March 2021|url=https://www.abc.net.au/news/2021-03-28/max-verstappen-takes-pole-position-in-f1-bahrain-grand-prix/100033884|publisher=Australian Broadcasting Corporation|access-date=30 March 2021|archive-date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330114816/https://www.abc.net.au/news/2021-03-28/max-verstappen-takes-pole-position-in-f1-bahrain-grand-prix/100033884|url-status=live}}</ref> Hy het teen Lewis Hamilton meegeding vir die wedrenoorwinning, en op rondte 53 het Verstappen Hamilton verbygesteek, maar het van die baan afgery terwyl hy dit gedoen het, wat daartoe gelei het dat hy deur wedrenbeheer opdrag gegee is om Hamilton weer in die voortou te laat en uiteindelik tweede agter Hamilton te eindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.it-is-what-it-is-verstappen-philosophical-about-surrendering-lead-to.1etBIWyqgV0mdhLUCGjqyJ.html|title='It is what it is' – Verstappen philosophical about surrendering lead to Hamilton following off-track pass|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330120727/https://www.formula1.com/en/latest/article.it-is-what-it-is-verstappen-philosophical-about-surrendering-lead-to.1etBIWyqgV0mdhLUCGjqyJ.html|archive-date=30 March 2021|access-date=30 March 2021}}</ref> By die volgende wedren, die [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]], het Verstappen derde gekwalifiseer met spanmaat [[Sergio Pérez]] tweede, wat die eerste keer was dat hy deur 'n spanmaat geklop is sedert die [[2019 Italiaanse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.were-not-robots-verstappen-on-messy-q3-that-led-to-being-out-qualified-by-a.a7GbWPG2MnJEtyXOmP1x6.html|title='We're not robots' – Verstappen on 'messy' Q3 that led to being out-qualified by a team mate for first time since 2018|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020100943/https://www.formula1.com/en/latest/article.were-not-robots-verstappen-on-messy-q3-that-led-to-being-out-qualified-by-a.a7GbWPG2MnJEtyXOmP1x6.html|archive-date=20 October 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> By die wegspring kon Verstappen beide Pérez en voorste wegspringplekhouer Hamilton verbysteek om die voortou te neem. Hy het voor gebly na die eerste rondte kuipestoppe sowel as die herbegin, nadat die wedren op rondte 33 opgeskort is. Mededinger Hamilton het tweede geëindig, wat sy kampioenskapsvoorsprong oor Verstappen tot een punt verminder het.<ref name="2021PTGP">{{Citation|title=Race Highlights {{!}} 2021 Portuguese Grand Prix|date=2 May 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=-9-8gvYantk|access-date=19 January 2022|archive-date=24 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424225321/https://www.youtube.com/watch?v=-9-8gvYantk|url-status=live}}</ref> In die daaropvolgende [[2021 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] het Verstappen tweede geëindig na 'n lang stryd met Hamilton.<ref name="2021PTGP" /> By die [[2021 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] het die stryd tussen Verstappen en Hamilton voortgeduur, met Hamilton wat 'n vinniger tweestopstrategie gebruik het teenoor Verstappen se eenstopren. Dit het Hamilton die voordeel van vinniger bande gegee, wat hom toegelaat het om Verstappen met etlike rondtes oor in die wedren verby te steek. Hamilton het die oorwinning behaal, met Verstappen wat die tweede en vinnigste rondte geneem het, wat Hamilton se kampioenskapsvoorsprong tot 14 punte verbeter het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.late-pass-secures-hamilton-victory-in-spain-after-race-long-battle-with.5xOxaR8dsRf8zn11GGd8dN.html|title=2021 Spanish Grand Prix race report and highlights: Late pass secures Hamilton victory in Spain after race-long battle with Verstappen|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509175353/https://www.formula1.com/en/latest/article.late-pass-secures-hamilton-victory-in-spain-after-race-long-battle-with.5xOxaR8dsRf8zn11GGd8dN.html|archive-date=9 Mei 2021|access-date=18 Mei 2021}}</ref> By die volgende ren in [[2021 Monaco Grand Prix|Monaco]] het Verstappen tweede agter [[Charles Leclerc]] gekwalifiseer,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/video.2021-monaco-gp-qualifying-verstappen-rages-at-leclerc-crash-red-flags.1700470908172196475.html|title=2021 Monaco GP Qualifying: Verstappen rages at Leclerc crash red flags|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310032538/https://www.formula1.com/en/latest/video.2021-monaco-gp-qualifying-verstappen-rages-at-leclerc-crash-red-flags.1700470908172196475.html|archive-date=10 Maart 2022|access-date=19 Januarie 2022}}</ref> maar Leclerc het 'n faling van sy motor se dryfas op pad na die wegspringrooster opgedoen en kon nie die ren begin nie. Verstappen het die ren van voor af beheer op pad na die oorwinning. Hamilton (wat sewende gekwalifiseer het) het sewende geëindig, hoewel hy 'n ekstra kampioenskapspunt behaal het deur die vinnigste renrondte op te stel. Die resultaat het Verstappen in staat gestel om die eerste Nederlandse jaer te word wat die Wêreldbestuurderskampioenskap lei,<ref>{{Cite web|url=https://www.ad.nl/formule-1/historische-dubbelslag-verstappen-wint-gp-van-monaco-en-is-eerste-nederlandse-wk-leider-ooit~a06b2fb0/|title=Historische dubbelslag: Verstappen wint GP van Monaco en is eerste Nederlandse WK-leider ooit|last=Noud Bemelen and Rik Spekenbrink|date=23 Mei 2021|publisher=[[Algemeen Dagblad]]|language=nl|trans-title=Historic double: Verstappen wins Monaco GP and is the first Dutch leader of the world championship ever|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523195919/https://www.ad.nl/formule-1/historische-dubbelslag-verstappen-wint-gp-van-monaco-en-is-eerste-nederlandse-wk-leider-ooit~a06b2fb0/|archive-date=23 Mei 2021|access-date=23 Mei 2021}}</ref> met 'n marge van vier punte oor Hamilton.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/57220586|title=Monaco Grand Prix: Max Verstappen takes title lead from Lewis Hamilton with win|last=Benson|first=Andrew|date=23 May 2021|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523152235/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/57220586|archive-date=23 Mei 2021|access-date=23 Mei 2021}}</ref> By die [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] het Verstappen derde agter Leclerc en Hamilton gekwalifiseer.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-curses-stupid-qualifying-in-baku-as-he-loses-another-chance-of.71o8PO388LO4nTLXqmE0SC.html|title=Verstappen curses 'stupid' qualifying session in Baku as he loses another chance of pole to red flag|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125074130/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-curses-stupid-qualifying-in-baku-as-he-loses-another-chance-of.71o8PO388LO4nTLXqmE0SC.html|archive-date=25 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen en Hamilton het Leclerc in die eerste rondtes verbygesteek voordat Verstappen die voortou geneem het deur middel van 'n vinniger kuipestop. Verstappen sou die voortou gemaklik hou tot rondte 46 toe hy 'n bandfaling opgedoen het wat veroorsaak het dat hy teen 'n hoë spoed gebots en onttrek het.<ref>{{Citation|title=Verstappen Crashes Out of Lead After Left Rear Failure {{!}} 2021 Azerbaijan Grand Prix|date=6 June 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=mgAinVHFwls|access-date=19 January 2022|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128103451/https://www.youtube.com/watch?t=32&v=mgAinVHFwls&feature=youtu.be|url-status=live}}</ref> 'n Fout deur Hamilton tydens die herwegspring het hom na die laaste plek laat val, wat beteken het dat Verstappen sy kampioenskapsvoorsprong behou het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-beats-vettel-to-baku-victory-after-verstappen-crashes-out-from-lead.aLIxuNGxwBFgZ4Z8OhuRw.html|title=2021 Azerbaijan Grand Prix race report and highlights: Perez beats Vettel to Baku victory after Verstappen crashes out from lead late on|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610172247/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-beats-vettel-to-baku-victory-after-verstappen-crashes-out-from-lead.aLIxuNGxwBFgZ4Z8OhuRw.html|archive-date=10 June 2021|access-date=29 June 2021}}</ref> Verstappen het die voorste wegspringplek vir die [[2021 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] behaal.<ref>{{Cite web|title=Max Verstappen's Onboard Pole Lap {{!}} 2021 French Grand Prix|date=19 June 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=gq5-tSxKIcE|access-date=19 January 2022|archive-date=10 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220310191135/https://www.youtube.com/watch?v=gq5-tSxKIcE|url-status=live}}</ref> Verstappen se fout in die eerste rondte het Hamilton die voortou gegee, wat Verstappen tydens die kuipestopfase teruggewen het. Verstappen het vir 'n tweede keer van die voortou af by die kuipe aangedoen en die Mercedes-duo agternagesit, deur Hamilton in rondte 52 van 53 vir die wenplek verby te steek.<ref>{{Cite web|title=How Max Verstappen Fought Back To Beat Lewis Hamilton I 2021 French Grand Prix|date=21 June 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Ty1fYKGkQ|access-date=20 January 2022|archive-date=20 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120011131/https://www.youtube.com/watch?v=H_Ty1fYKGkQ|url-status=live}}</ref> Hy het ook 'n bonuspunt vir die vinnigste rondte ontvang, en daarmee sy kampioenskapsvoorsprong tot twaalf punte vergroot<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-triumphs-over-hamilton-after-late-pass-in-scintillating-french.22o4zqXsOtjAcFiaBxva2q.html|title=2021 French Grand Prix race report & highlights: Verstappen triumphs over Hamilton after late pass in scintillating French Grand Prix|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621004259/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-triumphs-over-hamilton-after-late-pass-in-scintillating-french.22o4zqXsOtjAcFiaBxva2q.html|archive-date=21 June 2021|access-date=29 June 2021}}</ref> en die eerste driekuns van sy loopbaan behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.french-gp-facts-and-stats-verstappens-first-f1-hat-trick-and-a-special.5RdIdqVagUjxZf5rQ3VASt.html|title=French GP Facts & Stats: Verstappen's first F1 hat-trick, and a special podium for Perez|last=Kelly|first=Sean|date=20 June 2021|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621003951/https://www.formula1.com/en/latest/article.french-gp-facts-and-stats-verstappens-first-f1-hat-trick-and-a-special.5RdIdqVagUjxZf5rQ3VASt.html|archive-date=21 June 2021|access-date=7 July 2022}}</ref> Verstappen het weer die voorste wegspringplek by die [[2021 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]] behaal en die wedren van begin tot einde gelei, om hom sy vierde oorwinning van die seisoen te besorg en het sy voorsprong verder tot 18 punte vergroot.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportstiger.com/max-verstappen-wins-styrian-gp-2021-beats-lewis-hamilton-and-valtteri-bottas-in-austria/|title=Max Verstappen wins Styrian GP 2021; beats Lewis Hamilton and Valtteri Bottas in Austria|date=27 June 2021|website=SportsTiger|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627144914/https://www.sportstiger.com/max-verstappen-wins-styrian-gp-2021-beats-lewis-hamilton-and-valtteri-bottas-in-austria/|archive-date=27 June 2021|access-date=27 June 2021}}</ref> Verstappen het die voorste wegspringplek by die [[2021 Oostenrykse Grand Prix]] behaal, elke rondte van begin tot einde gelei, die vinnigste rondte opgestel en die wedren gewen vir sy eerste Grand Slam in sy loopbaan,<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-waltzes-to-second-win-in-a-row-at-red-bull-ring-as-bottas-beats.31KpLIZDzipY9FhputWqf7.html|title=Verstappen waltzes to second win in a row at Red Bull Ring, as Bottas beats Norris to P2|date=4 July 2021|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130235934/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-waltzes-to-second-win-in-a-row-at-red-bull-ring-as-bottas-beats.31KpLIZDzipY9FhputWqf7.html|archive-date=30 November 2021|access-date=19 June 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fia.com/news/f1-verstappen-extends-title-lead-austrian-grand-prix-grand-slam-hamilton-finishes-fourth|title=F1 – Verstappen extends title lead with Austrian Grand Prix grand slam as Hamilton finishes fourth|date=4 July 2021|website=Federation Internationale de l'Automobile|archive-url=https://web.archive.org/web/20210704160816/https://www.fia.com/news/f1-verstappen-extends-title-lead-austrian-grand-prix-grand-slam-hamilton-finishes-fourth|archive-date=4 July 2021|access-date=4 July 2021}}</ref> as die jongste om dit te doen.<ref>{{Cite web|url=https://www.essentiallysports.com/f1-news-what-is-a-grand-slam-in-f1/|title=What Is a Grand Slam in F1?|last=Aggarwal|first=Abhay|date=15 July 2021|website=EssentiallySports|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717162011/https://www.essentiallysports.com/f1-news-what-is-a-grand-slam-in-f1/|archive-date=17 July 2021|access-date=17 July 2021}}</ref> Met hierdie oorwinning het Verstappen ook die eerste jaer geword wat drie wedrenne in drie agtereenvolgende naweke gewen het, aanvanklik by die [[2021 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] op 20 Junie, toe die [[2021 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]] op 27 Junie en laastens die [[2021 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] op 4 Julie.<ref>{{Cite web|url=https://www.gpblog.com/en/news/88345/verstappen-has-little-interest-in-the-grand-slam-as-long-as-we-win.html|title=Verstappen has little interest in the grand slam: 'As long as we win'|year=2021|website=gpblog.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709191340/https://www.gpblog.com/en/amp/88345/verstappen-has-little-interest-in-the-grand-slam-as-long-as-we-win|archive-date=9 July 2021|access-date=4 July 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bleachersnews.com/austrian-gp-post-race-reaction-from-max-perez-and-horner/|title=Austrian GP: Post-Race reaction from Max, Perez and Horner|date=4 July 2021|website=Bleachers News|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709213140/https://www.bleachersnews.com/austrian-gp-post-race-reaction-from-max-perez-and-horner/|archive-date=9 July 2021|access-date=4 July 2021}}</ref> By die volgende wedren, die [[2021 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]], was Verstappen betrokke in 'n hoëspoedbotsing met Hamilton in die ''[[Silverstone-renbaan|Copse]]''-draai op die eerste rondte. Dit het gelei tot 'n 51''g''-botsing teen die versperring.<ref>{{Verwysing|title=Verstappen & Hamilton Collide at Silverstone {{!}} 2021 British Grand Prix|date=18 July 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=oIKel6jVD3Q|access-date=19 January 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappens-silverstone-crash-power-unit-given-the-all-clear-by-honda-after.4gmPYE3cbWVQzNGN1mbYlc.html|title=Verstappen's Silverstone crash power unit given the all-clear by Honda after Friday running in Hungary|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118142945/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappens-silverstone-crash-power-unit-given-the-all-clear-by-honda-after.4gmPYE3cbWVQzNGN1mbYlc.html|archive-date=18 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Hy is ná die ongeluk na die [[Silverstone-renbaan]] se mediese sentrum geneem en is toe na die Coventry-hospitaal geneem vir voorsorgmaatreëls en verdere assessering, voordat hy uiteindelik Sondagaand om 22:00 ontslaan is.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12358463/british-gp-lewis-hamilton-wins-dramatic-home-race-after-big-max-verstappen-crash-as-title-lead-is-cut|title=British GP: Lewis Hamilton wins dramatic home race after big Max Verstappen crash as title lead is cut|date=18 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317051534/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12358463/british-gp-lewis-hamilton-wins-dramatic-home-race-after-big-max-verstappen-crash-as-title-lead-is-cut|archive-date=17 March 2022|access-date=18 July 2021}}</ref> Hamilton sou die wedren wen en Verstappen se voorsprong in die kampioenskap tot agt punte laat krimp.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-overcomes-first-lap-collision-with-verstappen-to-hunt-down-leclerc.AgFOAxlzlpWSTiHS0Hsbe.html|title=2021 British Grand Prix race report & highlights: Hamilton overcomes first-lap collision with Verstappen to hunt down Leclerc for 8th British GP win|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718220128/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-overcomes-first-lap-collision-with-verstappen-to-hunt-down-leclerc.AgFOAxlzlpWSTiHS0Hsbe.html|archive-date=18 July 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> By die volgende wedren, die [[2021 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]], het Verstappen se motor skade gely in 'n botsing tussen verskeie motors in rondte 1, waar Mercedes-jaer [[Valtteri Bottas]] as skuldig beskou is. Hy het die wedren in die tiende plek geëindig, wat na negende bevorder is nadat Sebastian Vettel gediskwalifiseer is. Die uitslag van die wedren het Hamilton die voortou in die kampioenskap laat neem.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/31381/12370206/hungarian-gp-max-verstappen-red-bull-rue-brutal-valtteri-bottas-triggered-start-chaos-after-lost-title-leads|title=Hungarian GP: Max Verstappen, Red Bull rue 'brutal' Valtteri Bottas-triggered start chaos after lost title leads|last=Galloway|first=James|date=2 August 2021|website=skysports.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805035034/https://www.skysports.com/f1/news/31381/12370206/hungarian-gp-max-verstappen-red-bull-rue-brutal-valtteri-bottas-triggered-start-chaos-after-lost-title-leads|archive-date=5 August 2021|access-date=4 August 2021}}</ref> Na die somerrustyd het Verstappen by die [[2021 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] op die voorste wegspringplek gekwalifiseer, voor Williams-bestuurder [[George Russell]] in die tweede plek en Lewis Hamilton in die derde plek.<ref>{{Verwysing|title=Qualifying Highlights {{!}} 2021 Belgian Grand Prix|date=28 August 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=E_CvS-dN99Y|access-date=19 January 2022}}</ref> Die wedren is vir drie rondtes gehou, almal agter die veiligheidsmotor, met die amptelike wedrenuitslae geneem vanaf die volgorde aan die einde van die eerste rondte, met Hamilton en Verstappen wat albei hul kwalifiserende posisies behou het. Aangesien minder as 75% van die wedrenafstand voltooi is, is halwe punte toegeken, wat daartoe gelei het dat Verstappen die gaping na Hamilton tot drie punte verminder het.<ref>{{cite news|last=Benson|first=Andrew|title=Max Verstappen declared winner of aborted rain-hit Belgian Grand Prix|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/58377097|publisher=BBC Sport|access-date=29 August 2021|archive-date=29 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829172106/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/58377097|url-status=live}}</ref> By die [[2021 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] het Verstappen weer op die voorste wegspringplek gekwalifiseer en Hamilton met 0.038 sekondes geklop.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-says-technical-issues-prevented-pole-lap-being-even-faster-around.63hSAhZT8QfMy86azal66v.html|title=Verstappen says technical issues prevented Dutch GP pole lap being even faster around 'incredible' Zandvoort|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118232921/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-says-technical-issues-prevented-pole-lap-being-even-faster-around.63hSAhZT8QfMy86azal66v.html|archive-date=18 January 2022|access-date=19 January 2022}}</ref> Tydens die wedren kon Verstappen aanvalle van beide Mercedes-jaers afweer om die oorwinning te behaal en die voortou in die Bestuurderskampioenskap met drie punte te neem.<ref name="RedBull.com">{{Cite web|url=https://www.redbull.com/int-en/dutch-f1-grand-prix-2021-race-report|title=Dutch Grand Prix 2021: race report and reaction|date=5 September 2021|website=RedBull.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211218075510/https://www.redbull.com/int-en/dutch-f1-grand-prix-2021-race-report|archive-date=18 December 2021|access-date=18 December 2021}}</ref> Vir die [[2021 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] moes Verstappen agter op die rooster wegspring omdat hy sy kwota enjinonderdele oorskry het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-set-to-start-russian-gp-from-the-back-of-the-grid-after-engine.7f6jFpCcP8YyCh2A8UEGMw.html|title=Verstappen set to start Russian GP from the back of the grid after engine change|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030080928/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-set-to-start-russian-gp-from-the-back-of-the-grid-after-engine.7f6jFpCcP8YyCh2A8UEGMw.html|archive-date=30 October 2021|access-date=26 September 2021}}</ref> Hy het sy posisie verbeter, en nadat hy laat in die wedren 'n vroeë kuipestop vir intermediêre bande geneem het, het hy tweede geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.thecheckeredflag.co.uk/2021/09/max-verstappen-we-made-a-great-decision-with-the-timing-and-took-the-right-lap-to-pit/|title=Max Verstappen: "We made a great decision with the timing and took the right lap to pit"|date=27 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927094249/https://www.thecheckeredflag.co.uk/2021/09/max-verstappen-we-made-a-great-decision-with-the-timing-and-took-the-right-lap-to-pit/|archive-date=27 September 2021|access-date=27 September 2021}}</ref> By die [[2021 Turkse Grand Prix|Turkse Grand Prix]] het Verstappen tweede gekwalifiseer met Bottas op die voorste wegspringplek.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2021/oct/09/valtteri-bottas-turkish-f1-gp-pole-lewis-hamilton-max-verstappen|title=Valtteri Bottas gets Turkish F1 GP pole in boost for fastest man Lewis Hamilton|date=9 October 2021|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009132422/https://www.theguardian.com/sport/2021/oct/09/valtteri-bottas-turkish-f1-gp-pole-lewis-hamilton-max-verstappen|archive-date=9 October 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> Met die wedren wat in nat toestande plaasgevind het, en al die jaers die volle wedren op intermediêre bande was, het Verstappen tweede agter Bottas geëindig en die voortou in die bestuurderskampioenskap met ses punte geneem terwyl Hamilton vyfde geëindig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/58863226|title=Turkish Grand Prix: Valtteri Bottas wins as Max Verstappen retakes title lead|last=Benson|first=Andrew|date=10 October 2021|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022194759/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/58863226|archive-date=22 October 2021|access-date=23 October 2021}}</ref> [[Lêer:2021_United_States_Grand_Prix_23_(cropped).jpg|duimnael|Verstappen ding teen Lewis Hamilton mee om die voortou tydens die [[2021 Verenigde State Grand Prix]] te neem.]] By die [[2021 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] het Verstappen die voorste wegspringplek in die kwalifisering geneem en Hamilton met 0.209 sekondes geklop.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.qualifying-verstappen-pips-hamilton-to-pole-position-with-sensational-final.6zcE50igI0cWw2XVigtY6x.html|title=2021 United States Grand Prix qualifying report and highlights: Verstappen beats Hamilton to pole position with sensational final lap in Austin|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208094708/https://www.formula1.com/en/latest/article.qualifying-verstappen-pips-hamilton-to-pole-position-with-sensational-final.6zcE50igI0cWw2XVigtY6x.html|archive-date=8 December 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen het die wedren gewen en sy voorsprong in die Bestuurderskampioenskap tot twaalf punte vergroot, terwyl Hamilton tweede geëindig het met die vinnigste rondtetyd.<ref name="BBC Sport 2021">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/59032201|title=Title battle heads into its climax|date=25 October 2021|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20211218072035/https://www.bbc.com/sport/formula1/59032201|archive-date=18 December 2021|access-date=18 December 2021}}</ref> By die [[2021 Meksikostad Grand Prix]] het Verstappen derde gekwalifiseer met 'n verskil van 0.350 sekondes teenoor die voorste wegspringhouer Bottas.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.qualifying-mercedes-shock-red-bull-as-bottas-takes-pole-ahead-of-hamilton-in.2dTyrMJFp6YU4FliMrIYQ0.html|title=Mexico City qualifying: Mercedes shock Red Bull as Bottas takes pole ahead of Hamilton|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205223654/https://www.formula1.com/en/latest/article.qualifying-mercedes-shock-red-bull-as-bottas-takes-pole-ahead-of-hamilton-in.2dTyrMJFp6YU4FliMrIYQ0.html|archive-date=5 December 2021|access-date=19 January 2022}}</ref> Verstappen se hoofmededinger, Hamilton, het tweede gekwalifiseer. Met die wegspring het Verstappen die voortou van Bottas en Hamilton in draai 1 geneem en die wedren gewen; en gevolglik sy voorsprong in die kampioenskap tot 19 punte vergroot.<ref name="Fox Sports 2021">{{Cite web|url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-news-mexico-grand-prix-2021-lewis-hamilton-max-verstappen-drivers-championship-standings-next-race-latest/news-story/9d8474f15bb968196e6b29d772b50f4c|title=Hamilton has vowed to 'keep on fighting'. But his F1 crown is finally starting to slip|date=8 November 2021|website=Fox Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206233354/https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-news-mexico-grand-prix-2021-lewis-hamilton-max-verstappen-drivers-championship-standings-next-race-latest/news-story/9d8474f15bb968196e6b29d772b50f4c|archive-date=6 December 2021|access-date=18 December 2021}}</ref> Verstappen en Hamilton het elk die laaste rondte van die kampioenskap—die [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] by [[Yas Marina-renbaan|Yas Marina]] —met presies 369.5 punte betree, met Verstappen wat met terugtelling voorloop.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/how-can-lewis-hamilton-win-the-2021-f1-title/6857947/|title=How can Lewis Hamilton win the 2021 F1 title?|date=6 December 2021|website=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212104346/https://www.autosport.com/f1/news/how-can-lewis-hamilton-win-the-2021-f1-title/6857947/|archive-date=12 February 2022|access-date=12 February 2022}}</ref> Verstappen het met byna vier tiendes van 'n sekonde vir die voorste wegspringplek gekwalifiseer, maar het 'n stadige wegspring gehad en die voorsprong aan Hamilton in draai een verloor. Hy het probeer om Hamilton by draai ses verby te steek, wie kontroversieel die baan afgesny en die voorsprong sonder straf behou het; die beamptes het geag dat geen voordeel verkry is nie, te midde van Verstappen en Red Bull se klagtes. Verstappen was meer as 10 sekondes agter Hamilton totdat 'n veiligheidsmotor met vyf rondtes oor ontbied is, na 'n ongeluk waarby [[Nicholas Latifi]] betrokke was. Die onttrekking van die veiligheidsmotor en die daaropvolgende hervatting van die wedren met een rondte oor, is met verdere kontroversie begroet; wedrendirekteur Michael Masi het slegs 'n sekere aantal verbygesteekte motors toegelaat, wat tyd bespaar het om die wedren weer te begin sodra die baan skoongemaak is. Verstappen het daarin geslaag om Hamilton in draai vyf van die laaste rondte van die wedren verby te steek om die eerste Wêreldbestuurderskampioen van Nederland en die 34ste algeheel te word.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/59628024|title=Max Verstappen wins title after last-lap overtake of Lewis Hamilton, Mercedes protests rejected|publisher=BBC Sport|date=12 December 2021|access-date=14 December 2021|archive-date=14 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214231835/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/59628024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.com/how-verstappen-joined-f1s-list-of-world-champions|title=How Verstappen joined F1's list of World Champions|date=12 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213045157/https://racingnews365.com/how-verstappen-joined-f1s-list-of-world-champions|archive-date=13 December 2021|access-date=13 December 2021|url-status=live}}</ref> Mercedes het geprotesteer en gesê dat hulle van voorneme is om teen die wedrenuitslae te appelleer, en aangevoer dat alle motors wat agter was, toegelaat moes gewees het om onder die regulasies weer verby te kom, maar Red Bull het teenargumenteer dat dit nie in die regulasies gespesifiseer is nie, met die woord "enige" wat gebruik word in teenstelling met "almal".<ref>{{Cite web|url=https://www.fia.com/sites/default/files/doc_58_-_2021_abu_dhabi_grand_prix_-_decision_-_mercedes_protest_art._48.12.pdf|title=Decision – Mercedes Protest Art. 48.12|date=12 December 2021|publisher=[[FIA|Fédération Internationale de l'Automobile]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212191155/https://www.fia.com/sites/default/files/doc_58_-_2021_abu_dhabi_grand_prix_-_decision_-_mercedes_protest_art._48.12.pdf|archive-date=12 December 2021|access-date=19 December 2021}}</ref> Die protes is vervolgens verwerp, wat Verstappen as die Wêreldbestuurderskampioen bevestig het; die FIA het die bewoording van die reël vanaf 2022 gewysig.<ref>{{Cite web|url=https://www.fia.com/2021-f1-abu-dhabi-grand-prix-report-world-motor-sport-council-19-march-2022|title=2021 F1 Abu Dhabi Grand Prix – Report to the World Motor Sport Council – 19 March 2022|date=19 March 2022|website=Federation Internationale de l'Automobile|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324224707/https://www.fia.com/2021-f1-abu-dhabi-grand-prix-report-world-motor-sport-council-19-march-2022|archive-date=24 March 2022|access-date=25 March 2022}}</ref> Verstappen is deur ''[[Autosport]]'' en ''The Race'' as die beste bestuurder van die seisoen aangewys,<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/ranking-the-top-10-formula-1-drivers-of-2021/6929359/|title=Ranking the top 10 Formula 1 drivers of 2021|last=Kalinauckas|first=Alex|date=20 December 2021|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220902103245/https://www.autosport.com/f1/news/ranking-the-top-10-formula-1-drivers-of-2021/6929359/|archive-date=2 September 2022|access-date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/top-10-formula-1-drivers-of-2021-our-verdict/|title=Top 10 Formula 1 drivers of 2021 – Our verdict|last=Beer|first=Matt|date=14 December 2021|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526143840/https://www.the-race.com/formula-1/top-10-formula-1-drivers-of-2021-our-verdict/|archive-date=26 May 2024|access-date=14 December 2024}}</ref> terwyl hy ook in die amptelike meningspeilings van mede-bestuurders en spanhoofde geloof is.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/exclusive-the-top-10-f1-drivers-of-2021-as-chosen-by-the-drivers.6DWHaJ3vf5A3jc7hO9ivkz|title=EXCLUSIVE: The Top 10 F1 drivers of 2021 – as chosen by the drivers|last=Barretto|first=Lawrence|date=28 December 2021|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518221918/https://www.formula1.com/en/latest/article/exclusive-the-top-10-f1-drivers-of-2021-as-chosen-by-the-drivers.6DWHaJ3vf5A3jc7hO9ivkz|archive-date=18 May 2024|access-date=14 December 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/revealed-f1s-team-bosses-choose-their-top-10-drivers-of-2021.1sK8ysV0LK0MIbeNsHAkgY|title=REVEALED: F1's team bosses choose their Top 10 drivers of 2021|last=Barretto|first=Lawrence|date=27 December 2021|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212123759/https://www.formula1.com/en/latest/article/revealed-f1s-team-bosses-choose-their-top-10-drivers-of-2021.1sK8ysV0LK0MIbeNsHAkgY|archive-date=12 December 2024|access-date=14 December 2024}}</ref> Mark Hughes van ''Motor Sport'' het Verstappen ook eerste geplaas en sy seisoen beskryf as 'n "verbluffende kombinasie van spoed en renvaardigheid, heeltemal vreesloos, ongelooflike vasberadenheid en vermoë om van teëspoed terug te kom".<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/february-2022/78/2021s-top-10-f1-drivers-rated/|title=2021's top 10 F1 drivers rated|last=Hughes|first=Mark|date=February 2022|website=Motor Sport|access-date=14 December 2024|issn=0027-2019|archive-date=22 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622004438/https://www.motorsportmagazine.com/archive/article/february-2022/78/2021s-top-10-f1-drivers-rated/|url-status=live}}</ref> ==== 2022: Dominante tweede titel ==== [[Lêer:RB18_JapaneseGP_FP2.jpg|duimnael|Verstappen tydens die [[2022 Japannese Grand Prix]], waar hy sy tweede Wêreldbestuurderskampioenskap gewen het.]] In Maart 2022 het Verstappen 'n kontrakverlenging van vyf jaar met [[Red Bull Racing]] vir die 2023 tot 2028 seisoene onderteken.<ref name=":3">{{cite web |date=3 March 2022 |title=Max Verstappen signs bumper new deal with Red Bull until end of 2028 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-verstappen-signs-bumper-new-deal-with-red-bull-until-end-of-2028.7Csixu7ehVLNr5mDgFQ1Q7.html |access-date=3 March 2022 |publisher=Formula One |archive-date=3 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303100618/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-verstappen-signs-bumper-new-deal-with-red-bull-until-end-of-2028.7Csixu7ehVLNr5mDgFQ1Q7.html |url-status=live}}</ref> Van hierdie seisoen af sou hy die nommer 1 in plaas van sy gereelde nommer 33 as die heersende wêreldkampioen gebruik.<ref>{{cite web|date=18 January 2022|title=Why Verstappen plans to use number 1 on his car, but Hamilton decided not to|url=https://racingnews365.com/why-verstappen-will-use-number-1-on-his-car-but-hamilton-didnt|access-date=24 April 2024|publisher=Racingnews365.com|archive-date=24 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424144505/https://racingnews365.com/why-verstappen-will-use-number-1-on-his-car-but-hamilton-didnt|url-status=live}}</ref> Verstappen moes tydens die seisoen-opener [[2022 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] weens 'n brandstofprobleem uit die tweede plek onttrek. Hy het die [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese Grand Prix]] gewen, nadat hy voordeel getrek het uit 'n kuipestop tydens veiligheidsmotortoestande om spanmaat en voorste wegspringplek-sitter [[Sergio Pérez]] verby te steek, maar het nog 'n brandstofverwante uitval uit die tweede plek tydens die [[2022 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] gely. Dit het hom na drie wedrenne 46 punte agter die kampioenskapsvoorloper [[Charles Leclerc]] gelaat. Verstappen het gereageer deur die volgende drie wedrenne te wen; hy het 'n naelrenoorwinning en 'n Grand Slam by die [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] behaal,<ref>{{cite web |last=Kelly |first=Sean |date=24 April 2022 |title=Facts and Stats: A grand slam first, and Red Bull's maiden double score at Imola |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.facts-and-stats-a-grand-slam-first-and-red-bulls-maiden-double-score-at.7nAGUuihqzKZA9PoyCUCf6.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712125614/https://www.formula1.com/en/latest/article.facts-and-stats-a-grand-slam-first-and-red-bulls-maiden-double-score-at.7nAGUuihqzKZA9PoyCUCf6.html |archive-date=12 July 2022 |access-date=7 July 2022 |publisher=Formula One}}</ref> vanaf die derde plek op die rooster by die [[2022 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] gewen en voordeel getrek uit Leclerc se onttrekking by die [[2022 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] om die Bestuurderskampioenskap te lei. Verdere oorwinnings het by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] gevolg, waar Leclerc weer uitgeval het, en vanaf die voorste wegspringplek by die [[2022 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]]. Verstappen het tweede gekwalifiseer by die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]], maar vloerskade weens die oorry van puin het sy vordering benadeel en tot 'n sewende plek gelei.<ref>{{Cite web|title=Verstappen reveals part of floor was 'completely destroyed' by debris after lowly P7 finish at Silverstone|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-reveals-part-of-floor-was-completely-destroyed-by-debris-after.d6CvA4vD6cW9QskPADpst.html|access-date=5 July 2022|website=formula1|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705143942/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-reveals-part-of-floor-was-completely-destroyed-by-debris-after.d6CvA4vD6cW9QskPADpst.html|url-status=live}}</ref> Hy het die voorste wegspringplek by die [[2022 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] ingeneem en die naelren gewen, maar is deur Leclerc in die wedren verbygesteek en het tweede geëindig, wat sy kampioenskapsvoorsprong oor Leclerc tot 38 punte laat krimp het. Hierna het Verstappen vyf wedrenne agtereenvolgens gewen. Die voorwegspringer Leclerc, het uit die [[2022 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] geval, wat Verstappen laat wen het. Probleme met sy kragbron het beteken dat hy tiende vir die [[2022 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] gekwalifiseer het,<ref>{{Cite web |date=30 July 2022 |title=F1: Power unit fault "painful" for Verstappen after surprise pace |url=https://www.racefans.net/2022/07/30/power-unit-fault-painful-for-verstappen-after-cars-pace-surprises/ |access-date=30 July 2022 |website=RaceFans |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730212753/https://www.racefans.net/2022/07/30/power-unit-fault-painful-for-verstappen-after-cars-pace-surprises/ |url-status=live}}</ref> maar verbystekings in die eerste rondtes en ondergange tydens kuipestoppe het beteken dat hy die oorwinning behaal het, ten spyte daarvan dat hy kortliks die voortou verloor het na 'n tolslag.<ref>{{Cite web |last=Wood |first=Will |date=31 July 2022 |title=Verstappen spins and wins from 10th on grid as Ferrari pair finish off the podium |url=https://www.racefans.net/2022/07/31/verstappen-spins-wins-from-10th-on-grid-as-ferrari-pair-finish-off-podium/ |access-date=31 July 2022 |website=RaceFans |archive-date=31 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731231826/https://www.racefans.net/2022/07/31/verstappen-spins-wins-from-10th-on-grid-as-ferrari-pair-finish-off-podium/ |url-status=live}}</ref> Hy het die vinnigste kwalifiserende tyd by die [[2022 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] opgestel, maar is na die 14de plek op die rooster gedegradeer weens 'n kragbronkomponentstraf. Ten spyte hiervan het hy teen rondte 12 die leiding oorgeneem en gewen.<ref name="belg2022">{{cite web |title=Verstappen cruises to Belgian Grand Prix victory from P14 as Perez completes Red Bull 1–2 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html |publisher=Formula One |access-date=28 August 2022 |archive-date=29 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829080749/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html |url-status=live}}</ref> Hy het die voorste wegspringplek en sy 30ste wedrenoorwinning by sy tuiswedren, die [[2022 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]], behaal en toe van die sewende plek op die rooster by die [[2022 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] gewen. Verstappen se wenlopie is by die [[2022 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] beëindig. Hy het tydens kwalifisering sonder brandstof gaan staan en moes die wedren as agtste begin.<ref>{{Cite web |date=1 October 2022 |title=Leclerc claims pole position by 0.022s from Perez in stunning wet-dry Singapore qualifying as Verstappen takes P8 |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.leclerc-claims-pole-position-by-0-022s-from-perez-in-stunning-wet-dry.1VYcL6oJ34e4vHUpdJtDca.html |access-date=3 October 2022 |publisher=Formula One |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608120702/https://www.formula1.com/en/latest/article.leclerc-claims-pole-position-by-0-022s-from-perez-in-stunning-wet-dry.1VYcL6oJ34e4vHUpdJtDca.html |url-status=live}}</ref> Hy het plekke aan die begin verloor en moes later 'n ekstra kuipestop maak weens 'n steeks wiel, en het sewende geëindig. Oorwinning vanaf die voorste plek by die verkorte [[2022 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] het hom 'n voorsprong van 113 punte op die punteleer gegee met vier wedrenne oor, wat hom sy tweede Wêreldbestuurderskampioenskap verseker het.<ref name="Morlidge 2022">{{cite web |last=Morlidge |first=Matt |title=Max Verstappen crowned 2022 F1 world champion amid Japanese GP confusion after winning wet race |publisher=Sky Sports |date=9 October 2022 |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12707671/max-verstappen-crowned-2022-f1-world-champion-amid-japanese-gp-confusion-after-winning-wet-race |access-date=9 October 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009090638/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12707671/max-verstappen-crowned-2022-f1-world-champion-amid-japanese-gp-confusion-after-winning-wet-race |url-status=live}}</ref> Hy het die volgende twee wedrenne gewen, die [[2022 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]] en [[2022 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad Grands Prix]], sesde geëindig by die [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] na 'n botsing met Lewis Hamilton, en die seisoenfinaal [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] uit die voorste plek gewen. Aboe Dhabi was sy vyftiende oorwinning van die jaar, en hy het die rekord van dertien wedrenoorwinnings in 'n seisoen wat deur [[Michael Schumacher]] in 2004 en [[Sebastian Vettel]] in 2013 gedeel is, gebreek. Hy het die kampioenskap met 454 punte gewen en [[Lewis Hamilton]] se 2019 rekord van 413 geklop.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/max-by-numbers-the-incredible-stats-behind-verstappens-2022-championship.5CEqUJDvM2QHafTv0Zs63q|title=MAX BY NUMBERS: The amazing stats behind Verstappen's 2022 title winning campaign|publisher=Formula One|first=Nadim|last=Bart-Williams|date=25 November 2022|access-date=31 March 2024|archive-date=31 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240331134653/https://www.formula1.com/en/latest/article/max-by-numbers-the-incredible-stats-behind-verstappens-2022-championship.5CEqUJDvM2QHafTv0Zs63q|url-status=live}}</ref> ==== 2023: Rekordbrekende derde titel ==== [[Lêer:FIA F1 Austria 2023 Race (1).jpg|duimnael|regs|Verstappen lei die wedren by die [[2023 Oostenrykse Grand Prix]]]] Verstappen het vir die [[2023 Formule Een-seisoen|2023-seisoen]] saam met [[Sergio Pérez]] by Red Bull aangebly. Sy seisoen het begin met 'n oorwinning vanaf die voorste plek by die [[2023 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]]. 'n Dryfasfout in kwalifisering by die [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese Grand Prix]] het gelei tot 'n 15de plek-wegspring, maar hy het plekke in die wedren verower om tweede agter Pérez te eindig.<ref>{{cite web |last=Boxall-Legge |first=Jake |date=18 March 2023 |title=F1 Saudi Arabian GP: Perez grabs pole as Verstappen hits trouble |url=https://www.motorsport.com/f1/news/f1-saudi-arabian-gp-perez-grabs-pole-as-verstappen-hits-trouble/10445464/ |access-date=20 March 2023 |website=Motorsport.com |archive-date=20 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320210723/https://www.motorsport.com/f1/news/f1-saudi-arabian-gp-perez-grabs-pole-as-verstappen-hits-trouble/10445464/ |url-status=live}}</ref> Hy het weer vanaf die voorste wegspringplek by die [[2023 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] gewen, ten spyte daarvan dat hy plekke aan die Mercedes-jaers tydens die wedren verloor het,<ref name="Sky Sports - wild finish">{{cite web |last=Johnston |first=Sam |date=2 April 2023 |title=Australian GP: Max Verstappen holds off Lewis Hamilton for victory after wild finish to chaotic race |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12847996/australian-gp-max-verstappen-holds-off-lewis-hamilton-for-victory-after-wild-finish-to-chaotic-race |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409110829/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12847996/australian-gp-max-verstappen-holds-off-lewis-hamilton-for-victory-after-wild-finish-to-chaotic-race |archive-date=9 April 2023 |access-date=2 April 2023 |publisher=Sky Sports F1}}</ref> maar het tweede geëindig na Pérez, wat 'n veiligheidsmotor-kuipestop gemaak het, by die [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]].<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-azerbaijan-gp-perez-leads-dominant-red-bull-1-2-from-leclerc/10463146/|title=F1 Azerbaijan GP: Perez leads dominant Red Bull 1–2 from Leclerc|last=Boxall-Legge|first=Jake|website=Autosport|date=30 April 2023|access-date=30 April 2023|archive-date=30 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430222636/https://www.autosport.com/f1/news/f1-azerbaijan-gp-perez-leads-dominant-red-bull-1-2-from-leclerc/10463146/|url-status=live}}</ref> Hierna het Verstappen se rekordwenreeks begin. Hy het negende by die [[2023 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] weggespring toe rooi vlae in kwalifisering sy rondte gekniehalter het, maar die voorlopers, ook Pérez, verbygesteek om te wen. Die volgende vier wedrenne, die [[2023 Monaco Grand Prix|Monaco-]], [[2023 Spaanse Grand Prix|Spaanse]], [[2023 Kanadese Grand Prix|Kanadese]] en [[2023 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grands Prix]], is gemaklik vanaf die voorste wegspringplek deur Verstappen gewen, insluitend Red Bull se 100ste oorwinning in Kanada<ref>{{cite web |last=Boxall-Legge |first=Jake |date=18 June 2023 |title=F1 Canadian GP: Verstappen clinches Red Bull's 100th F1 win |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-canadian-gp-race-report/10484848/ |website=Autosport |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619103008/https://www.autosport.com/f1/news/f1-canadian-gp-race-report/10484848/ |url-status=live}}</ref> en 'n naelrenoorwinning in Oostenryk. Hy het die voorste wegspringplek by die [[2023 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] geneem, maar kortliks die voortou aan Lando Norris verloor voordat hy die posisie herwin het om te wen. Hy het 0.003 sekondes agter Lewis Hamilton by die Hongaarse Grand Prix gekwalifiseer, maar hom by die eerste draai verbygesteek en die oorwinning behaal. Hy het die voorste wegspringplek en die oorwinning in die Belgiese Grand Prix naelren behaal en die vinnigste kwalifiseringstyd opgestel, maar die wedren sesde begin weens 'n enjinonderdeelstraf. Hy het Pérez verbygesteek om die wedren te wen. Hy het vanaf die voorste wegspringplek die reëngeteisterde Nederlandse Grand Prix gewen en was weer seëvierend by die Italiaanse Grand Prix ten spyte daarvan dat hy agter [[Carlos Sainz jr.]] gekwalifiseer het. Hierdie oorwinning was sy tiende agtereenvolgende oorwinning, wat [[Sebastian Vettel]] se rekord van nege van 2013 gebreek het,<ref>{{Cite web |last=Saunders |first=Nate |date=3 September 2023 |title=Verstappen claims record 10th straight F1 win in Italy |url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/38319156/max-verstappen-claims-record-10th-straight-f1-win-italian-grand-prix |access-date=3 September 2023 |website=ESPN.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20230903144505/https://www.espn.com/f1/story/_/id/38319156/max-verstappen-claims-record-10th-straight-f1-win-italian-grand-prix |archive-date=3 September 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-charges-to-monza-victory-for-record-breaking-10th-successive-f1.6jCUOTZ4lZB3kxfIiwsiHK.html |title=Verstappen charges to Monza victory for record-breaking 10th successive F1 win |date=3 September 2023 |website=Formula One |author=Formula One Management |access-date=21 September 2023 |archive-date=3 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230903164334/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-charges-to-monza-victory-for-record-breaking-10th-successive-f1.6jCUOTZ4lZB3kxfIiwsiHK.html |url-status=live}}</ref> en Red Bull se vyftiende agtereenvolgende oorwinning, 'n rekord wat voorheen deur [[McLaren]] met elf in 1988 gehou is. Beide Red Bulls is in K2 by die [[2023 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] uitgeskakel en kon nie 'n indruk in die wedren maak nie, met Verstappen en Pérez wat onderskeidelik vyfde en agtste geëindig het, wat ook sy wenlopie beëindig het.<ref>{{Cite web |title=Sainz takes sensational Singapore Grand Prix victory |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html |access-date=18 September 2023 |publisher=Formula One |archive-date=17 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230917160814/https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html |url-status=live}}</ref> Dit sou die enigste onderbreking in Verstappen se sukses wees, aangesien hy die oorblywende sewe wedrenne van die seisoen gewen het. Sy oorwinning vanaf die voorste plek by die [[2023 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] het Red Bull hul sesde Vervaardigerskampioenskapstitel besorg. <ref>{{Cite news |last=Richards |first=Giles |date=24 September 2023 |title=Max Verstappen on verge of F1 world title after winning Japanese Grand Prix |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/sep/24/max-verstappen-on-brink-of-f1-world-title-after-winning-japanese-grand-prix |access-date=25 September 2023 |issn=0261-3077 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926114547/https://www.theguardian.com/sport/2023/sep/24/max-verstappen-on-brink-of-f1-world-title-after-winning-japanese-grand-prix |url-status=live}}</ref> Hy het sy derde Wêreldbestuurderskampioenskapstitel by die [[2023 Katarse Grand Prix|Katarse Grand Prix-naelren]] beklink, ten spyte daarvan dat hy tweede na [[Oscar Piastri]] geëindig het,<ref>{{Cite web |date=7 October 2023 |title=Verstappen secures third F1 world title as Piastri takes Sprint victory in Qatar |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-secures-third-f1-world-title-as-piastri-takes-sprint-victory-in.4d0SLopnXU9W8uzefnJmu3.html |access-date=8 October 2023 |publisher=Formula One |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011012612/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-secures-third-f1-world-title-as-piastri-takes-sprint-victory-in.4d0SLopnXU9W8uzefnJmu3.html |archive-date=11 October 2023 |url-status=live}}</ref> en toe die wedren vanaf die voorste plek gewen. Hy het die gewen, ten spyte daarvan dat hy sesde weggespring het weens 'n rondtetydverlies in kwalifisering. Hy het agter beide Ferraris by die [[2023 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]] gekwalifiseer, maar albei jaers verbygesteek om die oorwinning te behaal. Hy het die voorste plek en die oorwinning by die [[2023 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] behaal en die naelren gewen nadat hy die voorloper, [[Lando Norris]], by die eerste draai verbygesteek het. Hy het agter [[Charles Leclerc]] by die [[2023 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas Grand Prix]] weggespring en 'n straf gekry omdat hy hom van die baan gedwing het, maar Verstappen het die voortou teruggewen om te wen. Sy voorste wegspringplek en oorwinning by die seisoen-eindigende [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] was sy negentiende oorwinning van die jaar, wat sy eie rekord van vyftien van 2022 verbeter het. Hy het 575 punte aangeteken, meer as dubbel dié van die tweede geplaasde Pérez en het daarmee sy eie punterekord van 2022 verbeter. ==== 2024: Vierde titel te midde van 'n gesukkel by Red Bull ==== [[Lêer:FIA F1 Austria 2024 Nr. 1 Verstappen.jpg|duimnael|links|Verstappen (hier afgeneem gedurende die [[2024 Oostenrykse Grand Prix]]) het sewe van die 10 vroeë rondtes in 2024 gewen.]] Verstappen het die [[2024 Formule Een-seisoen|2024-seisoen]] afgeskop met sy vyfde Grand Slam by die [[2024 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]]<ref>{{Cite web|url=https://racer.com/2024/03/02/verstappen-reigns-supreme-in-bahrain-gp/|title=Verstappen reigns supreme in Bahrain GP|last=Lamonato|first=Michael|date=2 March 2024|website=racer.com|access-date=6 May 2024|archive-date= 6 Mei 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240506154157/https://racer.com/2024/03/02/verstappen-reigns-supreme-in-bahrain-gp/|url-status=dead}}</ref> en dit opgevolg met nog 'n voorste wegspringplek en oorwinning by die [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese Grand Prix]], sy 100ste Formule Eenpodium.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.its-88-missed-podiums-verstappen-reflects-on-100th-f1-rostrum-appearance-as.4WpkyUZDh8agq8FasXlNdK.html|title='It's 88 missed podiums!' – Verstappen reflects on 100th F1 rostrum appearance as he praises 'fantastic' Bearman|date=9 March 2024|website=Formula One Management|archive-url=https://web.archive.org/web/20240309222336/https://www.formula1.com/en/latest/article.its-88-missed-podiums-verstappen-reflects-on-100th-f1-rostrum-appearance-as.4WpkyUZDh8agq8FasXlNdK.html|archive-date=9 March 2024|access-date=6 May 2024}}</ref> Hy het weer die voorste wegspringplek by die [[2024 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] ingeneem, maar het op rondte 4 uitgeval, sy eerste onttrekking sedert die [[2022 Australiese Grand Prix|2022-uitgawe van die wedren]], met die remme aan die brand, wat sy wenlopie van nege wedrenne en 43 wedren-voltooiingreeks beëindig het.<ref name="race-report">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-storms-to-victory-amid-drama-in-australia-as-verstappen-retires-and.4ZVm82EhKLMcVIHurBPr8N|title=Sainz storms to victory amid drama in Australia|date=24 March 2024|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240324063853/https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-storms-to-victory-amid-drama-in-australia-as-verstappen-retires-and.4ZVm82EhKLMcVIHurBPr8N|archive-date=24 March 2024|access-date=24 March 2024}}</ref> Dit is gevolg deur 'n voorste wegspringplek en oorwinning by die [[2024 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-leads-home-perez-for-red-bull-one-two-at-japanese-gp-after-early.1rtPVvnBYJgZIEppNtk6ZD|title=Verstappen leads home Perez for Red Bull one-two at Japanese GP after early drama|date=7 April 2024|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407092737/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-leads-home-perez-for-red-bull-one-two-at-japanese-gp-after-early.1rtPVvnBYJgZIEppNtk6ZD|archive-date=7 April 2024|access-date=7 April 2024}}</ref> Hy het die naelren by die [[2024 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]] gewen nadat hy vierde weggespring het,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-charges-to-victory-over-hamilton-in-dramatic-shanghai-sprint.6B8IBGCczrPy6jLU3ztepf|title=Verstappen beats Hamilton in dramatic Shanghai Sprint|date=20 April 2024|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420143726/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-charges-to-victory-over-hamilton-in-dramatic-shanghai-sprint.6B8IBGCczrPy6jLU3ztepf|archive-date=20 April 2024|access-date=21 April 2024}}</ref> en toe die voorste wegspringplek en oorwinning in die wedren behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-charges-to-victory-over-norris-and-perez-in-action-packed-chinese.3Uz5CwNh5tEQt62umIGhob|title=Verstappen charges to victory over Norris and Perez in action-packed Chinese GP|date=21 April 2024|website=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421124322/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-charges-to-victory-over-norris-and-perez-in-action-packed-chinese.3Uz5CwNh5tEQt62umIGhob|archive-date=21 April 2024|access-date=22 April 2024}}</ref> Hy het nog 'n naelrenoorwinning by die [[2024 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] behaal<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-charges-to-sprint-race-win-over-leclerc-and-perez-in-miami.3ziV5jwPsEc5HCQ1ODdIUF|title=Verstappen charges to Sprint win over Leclerc and Perez in Miami|date=4 May 2024|website=Formula One|access-date=5 May 2024}}</ref> en in die voorste plek weggespring, maar die voortou tydens die kuipestoppe aan Lando Norris afgestaan. Hy kon hierna nie die plek terugwen nie en het die wedren in die tweede plek voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-beats-verstappen-for-breakthrough-maiden-f1-victory-in-action-packed.7f9W6X9L3kPQILyO3NljL1|title=Norris beats Verstappen for breakthrough maiden F1 victory in action-packed Miami Grand Prix|date=5 May 2024|website=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240513225014/https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-beats-verstappen-for-breakthrough-maiden-f1-victory-in-action-packed.7f9W6X9L3kPQILyO3NljL1|archive-date=13 May 2024|access-date=6 May 2024}}</ref> Hy het [[Ayrton Senna]] se rekord van agt agtereenvolgende voorste wegspringplekke by die [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] geëwenaar<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/c8vvpq703geo|title=Very special to equal Senna pole record – Verstappen|last=Benson|first=Andrew|date=18 May 2024|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518190928/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/c8vvpq703geo|archive-date=18 May 2024|access-date=18 May 2024}}</ref> en dit in sy vyfde oorwinning van die seisoen omskep. Sy lopie het by die [[2024 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] geëindig waar hy slegs sesde gekwalifiseer en geëindig het; Verstappen het opgemerk dat sy RB20 tyd verloor teen sy mededingers in lae-spoeddraaie.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-pinpoints-issue-that-cost-him-a-lot-of-lap-time-in-monaco.2UIL0fxvgaAIHuG1SQIvcC|title=Verstappen pinpoints issue that cost him 'a lot of lap time' in Monaco qualifying as pole run comes to an end|date=25 May 2024|publisher=Formula One|access-date=28 May 2024}}</ref> Verstappen en George Russell het identiese rondtetye in die kwalifisering by die [[2024 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] opgestel, maar Russell het op voorste wegspringplek begin aangesien hy sy rondtetyd eerste opgestel het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ive-missed-this-feeling-russell-hails-mercedes-progress-after-canada-pole-as.3FNoF51rSbAhHwUKUjTn2u|title='I've missed this feeling!' – Russell hails Mercedes progress after Canada pole as he vows to 'go for it' on race day|date=8 June 2024|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240609165448/https://www.formula1.com/en/latest/article/ive-missed-this-feeling-russell-hails-mercedes-progress-after-canada-pole-as.3FNoF51rSbAhHwUKUjTn2u|archive-date=9 June 2024|access-date=9 June 2024}}</ref> Beide jaers is deur Norris verbygesteek, maar Verstappen het Russell later verbygesteek en toe die voortou van Norris tydens die kuipestoppe afgeneem om sy 60ste wedrenoorwinning te behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-beats-norris-to-victory-in-thrilling-wet-dry-canadian-gp.6ytkbh7iDTWC3pJBwiaboI|title=Verstappen beats Norris to victory in thrilling wet/dry Canadian GP|date=9 June 2024|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240609235243/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-beats-norris-to-victory-in-thrilling-wet-dry-canadian-gp.6ytkbh7iDTWC3pJBwiaboI|archive-date=9 June 2024|access-date=10 June 2024}}</ref> Hy het tweede agter Norris by die [[2024 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] gekwalifiseer, maar hom aan die begin verbygesteek en toe Russell verbygesteek om vir die sewende keer in 2024 te wen.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-holds-of-norris-challenge-to-seal-victory-at-the-spanish-grand.7a5UhXMAtkhbslSDNiPVes|title=Verstappen just holds off Norris to win super-tight Spanish Grand Prix as Hamilton claims first podium of 2024|date=23 June 2024|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715020622/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-holds-of-norris-challenge-to-seal-victory-at-the-spanish-grand.7a5UhXMAtkhbslSDNiPVes|archive-date=15 July 2024|access-date=23 June 2024}}</ref> Verstappen het die naelloop vanaf voorste wegspringplek by die [[2024 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] gewen<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-beats-piastri-and-norris-to-victory-after-epic-austria-sprint.okkV70ksnFFlGE8bmvGId|title=Verstappen beats Piastri and Norris to victory after epic Austria Sprint battle|date=29 June 2024|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715020804/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-beats-piastri-and-norris-to-victory-after-epic-austria-sprint.okkV70ksnFFlGE8bmvGId|archive-date=15 July 2024|access-date=21 July 2024}}</ref> en toe die vinnigste vir die hoofwedren gekwalifiseer.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1239/austria/qualifying.html|title=Formula 1 Qatar Airways Austrian Grand Prix 2024 – Qualifying|date=29 June 2024|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629154701/https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1239/austria/qualifying.html|archive-date=29 June 2024|access-date=29 June 2024}}</ref> Hy het die grootste deel van die wedren gelei, maar is deur Norris in die laaste rondtes uitgedaag voordat die twee jaers gebots het; Verstappen is 'n tydstraf opgelê vir die veroorsaak van die botsing en het die wedren vyfde voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-claims-surprise-win-in-austria-after-verstappen-and-norris.2Kmxvn4a42JYDFhvklagYk|title=Russell claims surprise win in Austria after Verstappen and Norris dramatically collide in battle for the lead|website=www.formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715020740/https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-claims-surprise-win-in-austria-after-verstappen-and-norris.2Kmxvn4a42JYDFhvklagYk|archive-date=15 July 2024|access-date=4 July 2024}}</ref> Hy het later opgemerk dat die ongeluk nie sy noue vriendskap met Norris beïnvloed het nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/im-not-there-to-crash-you-out-verstappen-shares-details-of-post-austria-chat.4rRZCOwj7apVXWktQlD6fr|title='I'm not there to crash you out' – Verstappen shares details of post-Austria chat with Norris after 'silly' coming together|website=Formula One official website|archive-url=https://web.archive.org/web/20240706192607/https://www.formula1.com/en/latest/article/im-not-there-to-crash-you-out-verstappen-shares-details-of-post-austria-chat.4rRZCOwj7apVXWktQlD6fr|archive-date=6 July 2024|access-date=7 July 2024}}</ref> Hy het vierde gekwalifiseer by die [[2024 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] en Norris in die laaste rondtes verbygesteek om tweede agter Lewis Hamilton te eindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13174568/british-gp-lewis-hamilton-holds-off-max-verstappen-to-claim-record-ninth-victory-at-silverstone|title=British GP: Lewis Hamilton holds off Max Verstappen to claim record ninth victory at Silverstone|date=7 July 2024|website=skysports.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715162017/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13174568/british-gp-lewis-hamilton-holds-off-max-verstappen-to-claim-record-ninth-victory-at-silverstone|archive-date=15 July 2024|access-date=21 July 2024}}</ref> Hy het derde by die [[2024 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] begin, maar met Hamilton gebots en vyfde geëindig. Hy het sy span se renstrategie gekritiseer en voorgestel dat die RB20 nou agter die renwenner [[McLaren MCL38]] was wat pas betref.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/i-want-things-to-be-done-better-fumes-verstappen-after-hungarian-gp-as-he.4FBWinVnmuhICOvt8rIg6c|title='I want things to be done better' fumes Verstappen after Hungarian GP as he admits Red Bull now behind McLaren|date=21 July 2024|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722223931/https://www.formula1.com/en/latest/article/i-want-things-to-be-done-better-fumes-verstappen-after-hungarian-gp-as-he.4FBWinVnmuhICOvt8rIg6c|archive-date=22 July 2024|access-date=21 July 2024}}</ref> Verstappen het die vinnigste by die [[2024 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] gekwalifiseer, maar het buite die top tien begin weens 'n enjinonderdeelstraf.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1242/belgium/starting-grid.html|title=Formula 1 Rolex Belgian Grand Prix 2024 – Starting Grid|date=26 July 2024|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720125208/https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1242/belgium/starting-grid.html|archive-date=20 July 2024|access-date=26 July 2024}}</ref> Hy het posisies herwin en is vierde in die wedren geklassifiseer,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1242/belgium/race-result.html|title=Formula 1 Rolex Belgian Grand Prix 2024 – Race Result|date=28 July 2024|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616005227/https://www.formula1.com/en/results.html/2024/races/1242/belgium/race-result.html|archive-date=16 June 2024|access-date=28 July 2024}}</ref> wat sy voorsprong in die kampioenskap tot 78 punte oor Norris vergroot met die aanvang van die somerpouse.<ref>{{Cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2024/belgique/championnat.aspx|title=Belgium 2024 – Championship|date=21 July 2024|website=Stats F1|archive-url=https://web.archive.org/web/20240802082453/https://www.statsf1.com/en/2024/belgique/championnat.aspx|archive-date=2 August 2024|access-date=28 July 2024}}</ref> {{Multibeeld|align=right|image1=2024-08-25_Motorsport,_Formel_1,_Großer_Preis_der_Niederlande_2024_STP_3849_by_Stepro.jpg|image2=2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3989 by Stepro.jpg|footer=Verstappen lei 17 rondtes en maak tweede klaar ná Norris by die [[2024 Nederlandse Grand Prix]]}} By sy tuiswedren, die [[2024 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]], het Verstappen tweede agter Norris gekwalifiseer en die voortou by die eerste draai oorgeneem, maar is later deur Norris verbygesteek en het tweede geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-fights-back-against-verstappen-to-end-home-heros-run-of-dutch-gp-wins.3IPKJnhPnBEjWGAfrGeZQo|title=Norris fights back against Verstappen to end home hero's run of Dutch GP wins|date=25 August 2024|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240825145838/https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-fights-back-against-verstappen-to-end-home-heros-run-of-dutch-gp-wins.3IPKJnhPnBEjWGAfrGeZQo|archive-date=25 August 2024|access-date=26 August 2024}}</ref> Hy het gekwalifiseer en buite die top vier geëindig by beide die [[2024 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse]] en [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grands Prix]],<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-thrills-the-tifosi-to-triumph-at-monza-ahead-of-piastri-and-norris.1aiYZF3rWZp2Q9yQtcuvqV|title=Leclerc thrills the Tifosi as he triumphs at Monza|publisher=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240901150111/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-thrills-the-tifosi-to-triumph-at-monza-ahead-of-piastri-and-norris.1aiYZF3rWZp2Q9yQtcuvqV|archive-date=1 September 2024|access-date=16 September 2024}}</ref> waarna Red Bull die voortou in die Vervaardigerskampioenskap aan McLaren afgestaan het.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5y00xzxjz4o|title='McLaren's constructors' lead a seismic development'|last=Andrew Benson|date=15 September 2024|website=[[BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240916001436/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5y00xzxjz4o|archive-date=16 September 2024|access-date=16 September 2024}}</ref> Hy het toe tweede na Norris by die [[2024 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] geëindig, wat sy kampioenskapsvoorsprong tot 52 punte verminder het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-dominates-singapore-gp-to-cut-verstappens-title-lead-again.MZ20MuNu3E9hLQmNEg2Tc|title=Norris dominates Singapore GP to cut Verstappen's title lead again|date=22 September 2024|website=Formula One|archive-url=https://web.archive.org/web/20240922141751/https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-dominates-singapore-gp-to-cut-verstappens-title-lead-again.MZ20MuNu3E9hLQmNEg2Tc|archive-date=22 September 2024|access-date=22 September 2024}}</ref> Verstappen het sy motor as "fucked" beskryf by die amptelike perskonferensie in Singapoer, 'n uitlating wat hom 'n straf van die FIA besorg het, en om "werk van openbare belang te verrig".<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-ordered-to-do-public-service-work-for-swearing-in-press-conference/10656035/|title=Verstappen ordered to do public service work for swearing in press conference|last=Noble|first=Jonathan|last2=Gale|first2=Ewan|date=20 September 2024|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240925165255/https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-ordered-to-do-public-service-work-for-swearing-in-press-conference/10656035/|archive-date=25 September 2024|access-date=29 September 2024}}</ref> Hy het gereageer deur 'n geïmproviseerde mediasessie buite die perskonferensiekamer aan te bied (uit protes),<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-protests-swearing-punishment-in-singapore-gp-press-conference/10656678/|title=Verstappen stages press conference protest against FIA swearing penalty|last=Boxall-Legge|first=Jake|last2=Vording|first2=Ronald|date=21 September 2024|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927205552/https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-protests-swearing-punishment-in-singapore-gp-press-conference/10656678/|archive-date=27 September 2024|access-date=29 September 2024}}</ref> en later voorgestel dat die besluit hom kon dryf om die sport te verlaat.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-silly-punishment-for-swearing-makes-me-rethink-f1-future/10657123/|title=Verstappen questioning his F1 future over swearing punishment|last=Boxall-Legge|first=Jake|date=22 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240928002946/https://www.motorsport.com/f1/news/verstappen-silly-punishment-for-swearing-makes-me-rethink-f1-future/10657123/|archive-date=28 September 2024|access-date=29 September 2024}}</ref> Hy het die naelren by die [[2024 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] gewen en is derde in die wedren geklassifiseer voor Norris, wat gepenaliseer is omdat hy Verstappen van die baan af verbygesteek het. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-leads-dominant-ferrari-one-two-in-austin-as-norris-loses-third-to.3VSTWKOy40Ta1vvtlwHBff|title=Leclerc leads dominant Ferrari one-two in Austin as Norris loses third to Verstappen after penalty|date=20 October 2024|website=formula1.com|access-date=25 October 2024}}</ref> Dit het Verstappen se kampioenskapsvoorsprong vir die eerste keer sedert die [[2024 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] vergroot. Hy het tweede by die [[2022 Meksikostad Grand Prix]] weggespring, maar het 20 sekondes se strawwe ontvang vir sy bestuurspraktyk tydens 'n stryd om plek met Norris, wat gelei het tot 'n sesde plek, wat sy kampioenskapsvoorsprong tot 47 punte verminder het. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-reflects-on-his-penalties-from-norris-battle-in-mexico-as-he.3QrpuZHhdIvBsKGRdUNcBx|title=Verstappen reflects on his penalties from Norris battle in Mexico as he highlights 'biggest problem'|date=28 October 2024|website=formula1.com|access-date=28 October 2024}}</ref> Verstappen is vierde in die [[2024 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix-naelren]] geklassifiseer nadat hy 'n straf tydens 'n virtuele veiligheidsmotor ontvang het,<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/42150303/max-verstappen-handed-five-second-penalty-sprint|title=Brazil GP: Max Verstappen handed five-second penalty in sprint|last=Edmondson|first=Laurence|date=2 November 2024|website=ESPN|access-date=10 November 2024}}</ref> en het die wedren vanaf die 17de plek begin na 'n enjinstraf, terwyl Norris op die voorste wegspringplek gekwalifiseer het. Hy het sewe posisies in die eerste rondte ingehaal, met verdere plekke wat verkry is deur verskeie belangrike verbysteke, asook om die verslegtende toestande op sy intermediêre bande tot die [[Vlae gebruik in motorwedrenne|rooi vlagperiode]] te oorleef.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-reflects-on-rollercoaster-sao-paulo-super-sunday-after-sublime.1jfpVX3N0rQoSRJCWrLKSH|title=Verstappen reflects on 'absolutely crazy' Sao Paulo GP after sublime climb from P17 to victory as he extends title lead|date=3 November 2024|website=[[Formula 1]]|access-date=24 November 2024}}</ref> Hierna – en met sy verbysteek vir die voortou op Ocon – het Verstappen tien van die elf vinnigste rondtes van die wedren opgestel, met sy vinnigste 1.045 sekondes vinniger as enige van sy mededingers;<ref>{{Cite web|url=https://www.total-motorsport.com/f1-2024-brazilian-gp-fastest-lap/#:~:text=Verstappen%20pumped%20in%20fastest%20lap,F1%202024%20Brazilian%20GP%20victory.|title=F1 2024 Brazilian GP – Fastest Lap|last=Sutton|first=Brandon|date=3 November 2024|website=Total Motorsport|access-date=10 November 2024}}</ref> hy het met 'n marge van 19 sekondes gewen, wat sy kampioenskapsvoorsprong tot 62 punte verhoog het.<ref name="SP24stat">{{Cite web|url=https://www.planetf1.com/features/max-verstappen-stats-f1-2024-brazilian-grand-prix-win|title=Revealed: Six crazy Max Verstappen stats from insane Brazilian Grand Prix win|last=Blackstock|first=Elizabeth|date=4 November 2024|website=Planet F1|access-date=10 November 2024}}</ref> Verstappen is deur sy medejaers asook kritici geprys vir sy vernuf;<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/42187848/brazil-gp-max-verstappen-win-hailed-hamilton-alonso|title=Brazil GP: Max Verstappen's win hailed by Hamilton, Alonso|last=Saunders|first=Nate|date=4 November 2024|website=ESPN|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110012149/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/42187848/brazil-gp-max-verstappen-win-hailed-hamilton-alonso|archive-date=10 November 2024|access-date=10 November 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://racingnews365.com/hill-offers-verstappen-praise-after-red-bull-rot-ends|title=Hill offers Verstappen praise after Red Bull 'rot' ends|website=RacingNews365|date=5 November 2024|access-date=10 November 2024|first=Nick|last=Golding}}</ref><ref>{{Cite news |last=Coleman |first=Madeline |title=Max Verstappen delivers iconic São Paulo GP win, expanding title lead on Lando Norris |url=https://www.nytimes.com/athletic/5894586/2024/11/03/max-verstappen-brazil-gp-win-lando-norris/ |access-date=25 November 2024 |work=The New York Times |date=3 November 2024 |issn=0362-4331 |archive-date=23 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123070952/https://www.nytimes.com/athletic/5894586/2024/11/03/max-verstappen-brazil-gp-win-lando-norris/ |url-status=live }}</ref> Giles Richards van ''[[The Guardian]]'' het gemeen dat sy vertoning "erkenning werd is in die [[panteon]] van Formule Een se natweerrenne", en hom beskryf as 'n ''regenmeister''. Deur voor Norris te eindig by die daaropvolgende [[2024 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas Grand Prix]], het Verstappen sy vierde wêreldtitel, met twee wedrenne nog oor, verseker.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/a-very-special-and-beautiful-season-verstappen-proud-after-joining-elites-as.4Q2zWcWyFVwbFgxdKJlOk8|title='A very special and beautiful season' – Verstappen 'proud' after joining elites as a four-time F1 champion in Las Vegas|date=24 November 2024|website=formula1.com|access-date=24 November 2024}}</ref> Andrew Benson van ''BBC Sport'', wat altesaam agt Grands Prix gewen het, het verklaar dit was 'n "betowerde prestasie van 'n jaer wat as een van die grootste Formule 1-renjaers erken word", en sy seisoen as "byna foutloos" beskryf terwyl hy "nie die beste motor die meeste van die tyd gehad het nie". Verstappen het die Katarse Grand Prix gewen en al die rondtes gelei nadat sy voorste wegspringposisie gestroop is omdat hy onnodig stadig in kwalifisering gery het; die voorval het gelei tot 'n wydgepubliseerde vete met [[George Russell]]. Na die seisoen se afsluiter, die [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]], het Verstappen die eerste jaer geword wat 'n titel te wen deur vir 'n derde geplaasde span in die Wêreldvervaardigerskampioenskap deel te neem sedert [[Nelson Piquet]] in [[1983 Formule Een-seisoen|1983]].<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/11/25/verstappen-perez-number-world-championship/|title=The numbers which show this is Max Verstappen's best championship|last=Slater|first=Luke|date=25 November 2024|website=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20241129151810/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/11/25/verstappen-perez-number-world-championship/|archive-date=29 November 2024|access-date=8 December 2024}}</ref> ==== 2025: Uitdager vir McLaren ==== [[Lêer:2025 Japan GP - Red Bull - Max Verstappen - Race.jpg|duimnael|links|Verstappen het wye gelukwense ontvang vir sy verrassende oorwinning by die [[2025 Japannese Grand Prix]], voor beide [[McLaren]]-jaers.]] Red Bull het wat prestasie betref ver agter [[McLaren]] geval in 2025, met Verstappen wat tweede geëindig het by die seisoenoper [[2025 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] nadat hy meegeding het teen [[Lando Norris|Norris]] en [[Oscar Piastri|Piastri]] om die voortou te neem in nat toestande.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cr421xe109qo |title=Norris beats Verstappen in dramatic Australia opener |last=Benson |first=Andrew |date=16 March 2025 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=16 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316070859/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cr421xe109qo |archive-date=16 March 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het derde in die naelren en vierde in die hoofren in [[2025 Chinese Grand Prix|China]] geëindig te midde van bandslytasie en prestasieprobleme met die RB21, terwyl sy nuwe spanmaat [[Liam Lawson]] sonder punte geëindig het; Verstappen het beweer dat Red Bull ook agter [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] en Mercedes geval het, aangesien Lawson deur [[Yuki Tsunoda]] vervang is.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/how-a-worried-red-bull-plans-to-rebound-after-glum-start-to-f1-2025/10706952/ |title=How a "worried" Red Bull plans to rebound after glum start to F1 2025 |last=Cleeren |first=Filip |date=25 March 2025 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network|access-date=26 March 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326150505/https://www.autosport.com/f1/news/how-a-worried-red-bull-plans-to-rebound-after-glum-start-to-f1-2025/10706952/ |archive-date=26 March 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/yuki-tsunoda-liam-lawson-f1-red-bull-japan-b2722436.html |title=Yuki Tsunoda replaces Liam Lawson at Red Bull for Japan GP in unprecedented F1 driver swap |last=Jackson |first=Kieran |date=27 March 2025 |work=[[The Independent]] |access-date=27 March 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327145829/https://www.independent.co.uk/f1/yuki-tsunoda-liam-lawson-f1-red-bull-japan-b2722436.html |archive-date=27 March 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het wydverspreide lof ontvang vir sy verrassende voorste wegspringplek by die [[2025 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]],<ref name="JPN2025"> *{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/apr/05/max-verstappen-pips-lando-norris-to-f1-japanese-gp-pole-with-blistering-lap |title='Special one': Max Verstappen pips Lando Norris to F1 Japanese GP pole |last=Richards |first=Giles |date=5 April 2025 |work=[[The Guardian]] |access-date=5 April 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405134427/https://www.theguardian.com/sport/2025/apr/05/max-verstappen-pips-lando-norris-to-f1-japanese-gp-pole-with-blistering-lap |archive-date=5 April 2025 |url-status=live}} *{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/max-verstappen-japanese-gp-2025-suzuka-lap-breakdown/ |title=The details that made Verstappen's pole so incredible |last=Straw |first=Edd |date=5 April 2025 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=5 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405134454/https://www.the-race.com/formula-1/max-verstappen-japanese-gp-2025-suzuka-lap-breakdown/ |archive-date=5 April 2025 |url-status=live}} *{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/c5yp8np53pxo |title='Very rare' Verstappen lap stuns Red Bull and McLaren |last=Benson |first=Andrew |date=5 April 2025 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=5 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405134509/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c5yp8np53pxo |archive-date=5 April 2025 |url-status=live}}</ref> voordat hy albei McLaren-bestuurders afgeweer het om sy eerste oorwinning van die jaar te behaal; Andrew Benson van ''BBC Sport'' het dit beskryf as "'n naweek van die soort seldsame perfeksie wat slegs van bestuurders van die hoogste gehalte kom".<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/c4g479ewwx2o |title=How Verstappen stole Suzuka with McLaren stuck in 'rabbit hole' |last=Benson |first=Andrew |date=6 April 2025 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=6 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406185033/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c4g479ewwx2o |archive-date=6 April 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het sesde in [[2025 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] geëindig te midde van verdere prestasie- en kuipestopprobleme, wat Red Bull genoop het om krisisgesprekke oor sy toekoms te voer.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/apr/14/red-bull-christian-horner-max-verstappen-lewis-hamilton-ferrari-bahrain-grand-prix |title='Very alarming': Red Bull hold crisis talks as Verstappen stews over Bahrain F1 GP |last=Richards |first=Giles |date=14 April 2025 |work=[[The Guardian]] |access-date=15 April 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414234336/https://www.theguardian.com/sport/2025/apr/14/red-bull-christian-horner-max-verstappen-lewis-hamilton-ferrari-bahrain-grand-prix |archive-date=14 April 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het teruggekeer na die voorste wegspringplek in [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]], waar hy tweede geëindig het nadat hy 'n straf gekry het vir 'n voorval in die eerste draai met Piastri.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/crkx7g8re82o |title=Verstappen says 'people can't handle the full truth' after Saudi penalty |last=Benson |first=Andrew |date=21 April 2025 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=21 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421021419/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/crkx7g8re82o |archive-date=21 April 2025 |url-status=live}}</ref> Verstappen het vierde geëindig in die [[2025 Miami Grand Prix|Miami]]-naelren, maar is na sewentiende gedegradeer na 'n straf vir 'n onveilige kuipevrystelling;<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/may/03/mclarens-norris-wins-miami-sprint-race-as-hamilton-grabs-third-place-for-ferrari |title=McLaren's Norris wins chaotic Miami sprint race as Hamilton grabs third |last=Richards |first=Giles |date=3 May 2025 |work=[[The Guardian]] |access-date=3 May 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504013227/https://www.theguardian.com/sport/2025/may/03/mclarens-norris-wins-miami-sprint-race-as-hamilton-grabs-third-place-for-ferrari |archive-date=4 May 2025 |url-status=live}}</ref> hy het die voorste wegspringplek vir die hoofren geneem en uiteindelik vierde geëindig. [[Lêer:FIA_F1_Imola_2025_No._1_Verstappen.jpg|regs|duimnael|Verstappen het die [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] gewen nadat hy die kampioenskapsvoorloper, [[Oscar Piastri]], reeds op die eerste rondte verbygesteek het.]] Verstappen het die Emilia-Romagna Grand Prix gewen nadat hy Piastri in die eerste rondte verbygesteek het in ''[[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|Variante Tamburello]]'', wat wyd beskou is as een van sy bestes. Sy vierde plek in [[2025 Monaco Grand Prix|Monaco]] is gevolg deur 'n tiende plek in [[2025 Spaanse Grand Prix|Spanje]], waar hy gepenaliseer is vir 'n opsetlike botsing met [[George Russell]], aangesien hy uit die stryd om die oorwinning geval het;<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/maybe-throw-bananas-max-verstappen-likens-f1s-monaco-gp-rule-to-mario-kart/10726659/|title="Maybe throw bananas" – why Verstappen felt F1's Monaco GP pitstop rule was like Mario Kart|last=Cleeren|first=Filip|date=25 May 2025|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250709155439/https://www.autosport.com/f1/news/maybe-throw-bananas-max-verstappen-likens-f1s-monaco-gp-rule-to-mario-kart/10726659/|archive-date=9 July 2025|access-date=5 August 2025}}</ref> die paar het 1–2 in [[2025 Kanadese Grand Prix|Kanada]] geëindig, met Verstappen tweede. Nadat hy sewende vir die Oostenrykse Grand Prix gekwalifiseer het, het Verstappen onttrek nadat hy deur [[Kimi Antonelli]] in die eerste rondte getref is;<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-out-of-f1-austrian-gp-after-antonelli-clash/10737628/|title=Verstappen out of F1 Austrian GP after Antonelli clash|last=Cleeren|first=Filip|date=29 June 2025|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629145850/https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-out-of-f1-austrian-gp-after-antonelli-clash/10737628/|archive-date=29 June 2025|access-date=29 June 2025}}</ref> Met 61 punte agter die kampioenskapvoorloper Piastri, het Verstappen erken dat sy vyfde titel-uitdaging 'n "geslote saak" was. Hy het nog 'n voorste wegspringplek by die [[2025 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] verower met 'n lae-afwaartse krag-opstelling, voordat hy die voortou aan Piastri afgestaan het en getol het tydens 'n veiligheidsmotor-herbegin in nat weerstoestande; hy het herstel tot vyfde en sy gebrek aan greep gekritiseer.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-explains-costly-spin-in-horrible-f1-british-gp/10739999/|title=Verstappen explains costly spin in "horrible" F1 British GP|last=Cleeren|first=Filip|date=6 July 2025|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250706185826/https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-explains-costly-spin-in-horrible-f1-british-gp/10739999/|archive-date=6 July 2025|access-date=5 August 2025}}</ref> Hy het die [[2025 Belgiese Grand Prix|Belgiese naelren]] gewen nadat hy Piastri in die eerste rondte verbygesteek het en daarna vierde in die Grand Prix geëindig.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/c62zy07nqpro |title=Verstappen beats Norris to Miami pole |last=Benson |first=Andrew |date=3 May 2025 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=4 May 2025}}</ref> Hy het in [[2025 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] tot negende teruggesak voordat hy tweede na Piastri by die [[2025 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] geëindig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/why-red-bull-thinks-verstappen-is-wrong-about-no-more-wins-in-f1-2025/10748512/|title=Why Red Bull thinks Verstappen is wrong about no more wins in F1 2025|last=Hardy|first=Ed|last2=Vording|first2=Ronald|date=4 August 2025|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805205528/https://www.autosport.com/f1/news/why-red-bull-thinks-verstappen-is-wrong-about-no-more-wins-in-f1-2025/10748512/|archive-date=5 August 2025|access-date=5 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/max-verstappen-explains-dutch-gp-near-miss-i-tried-to-send-it/10755135|title=Max Verstappen explains Dutch GP near-miss: "I tried to send it"|last=Harrington|first=Alex|date=31 August 2025|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906160704/https://www.motorsport.com/f1/news/max-verstappen-explains-dutch-gp-near-miss-i-tried-to-send-it/10755135/|archive-date=6 September 2025|access-date=5 September 2025}}</ref> Sy beste rondte in [[2025 Italiaanse Grand Prix|Italië]] was die vinnigste in Formule Een-geskiedenis, waar hy vroeë teenstand van Norris oorkom het om die Grand Prix met meer as 19 sekondes in 'n rekordspoed te wen. Verstappen het voor weggespring vir die [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] en uitgehou om te wen, sy vierde oorwinning van die seisoen en sy sesde Grand Chelem algeheel. == Formule 1-uitslae == [[Lêer:FIA F1 Austria 2022 Nr. 1 Verstappen.jpg|duimnael|340px|Verstappen bestuur [[Red Bull Racing|Red Bull]] se RB18 tydens die [[2022 Oostenrykse Grand Prix]]. Hy eindig tweede nadat hy ook die vinnigste rondtetyd opgestel het.]] {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} === 2015 tot 2023 === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] | [[Scuderia Toro Rosso]] | [[Toro Rosso]] STR10 | [[Renault]] Energy F1-2015 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>17† |bgcolor=efcfff| [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2015 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2015 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>16 | | | |style="background:#efefef"| '''12''' |style="background:#efefef"| '''49''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="2"| [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] | [[Scuderia Toro Rosso|Scuderia <br/>Toro Rosso]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]<br/>STR11 | [[Ferrari]] 060 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|10}} |bgcolor=dfffdf| [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|6}} |bgcolor=dfffdf| [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|8}} |bgcolor=efcfff| [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> | | | | | | | | | | | | | | | | | | |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''5''' |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''204''' |- | [[Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull<br/>RB12]] | [[Honda|TAG Heuer]] <br/>F1-2016 [[V6-enjin|V6 t]] | | | | |bgcolor=ffffbf| [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />1 |bgcolor=efcfff| [[2016 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2016 Europese Grand Prix|EUR]]<br />8 |bgcolor=dfdfdf| [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />2 |bgcolor=dfdfdf| [[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />5 |bgcolor=ffdf9f| [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />6 |bgcolor=dfdfdf| [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />2 |bgcolor=dfdfdf| [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />2 |bgcolor=efcfff| [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />4 |bgcolor=ffdf9f| [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />4 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[Red Bull Racing|Red Bull Racing Honda]] | [[Red Bull Racing|Red Bull RB13]] | [[Honda|Tag Heuer]] F1-2017 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfffdf| [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffffbf| [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>4 |bgcolor=ffffbf| [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br/>1 |bgcolor=dfffdf| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>5 | | |style="background:#efefef"| '''6''' |style="background:#efefef"| '''168''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] | [[Red Bull Racing|Aston Martin <br/>Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull RB14]] | [[Honda|TAG Heuer]] F1-2018 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>6 |bgcolor=efcfff| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>9{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>1 |bgcolor=cfcfff| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>15† |bgcolor=dfffdf| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br/>4 |bgcolor=efcfff| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>3 | |style="background:#efefef"| '''4''' |style="background:#efefef"| '''249''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[Red Bull Racing|Aston Martin <br/>Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull RB15]] | [[Honda]] RA619H [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffdf9f| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>4 |bgcolor=ffffbf| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>5 |bgcolor=ffffbf| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=efcfff| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>8 |bgcolor=ffdf9f| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>4 |bgcolor=efcfff| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>2 | |bgcolor=ffdf9f| '''{{Brons}}''' |bgcolor=ffdf9f| '''278''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[Red Bull Racing|Aston Martin <br/>Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB16 | [[Honda]] RA620H [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br/>6 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffffbf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} | | | | | |bgcolor=ffdf9f| '''{{Brons}}''' |bgcolor=ffdf9f| '''214''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Red Bull Racing|Red Bull Racing Honda]] | [[Red Bull Racing|Red Bull RB16B]] | [[Honda]] RA621H [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>1 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>18†{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=efcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>9 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>1{{Pictogram poleposition}}‡ |bgcolor=ffffbf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>'''*'''²2 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| {{Goud}} |bgcolor=ffffbf| '''395½''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB18 | [[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>19^† |bgcolor=ffffbf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>1 |bgcolor=efcfff| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffffbf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>¹1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>1 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>¹2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>1 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>7 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''4'''6 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|'''{{goud}}''' |bgcolor=ffffbf|'''454''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB19 | [[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH001]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffbf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>^'''3'''2 |bgcolor=ffffbf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''1'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''1'''1 |bgcolor=ffffbf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>1 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>5 |bgcolor=ffffbf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''2'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''1'''1 |bgcolor=ffffbf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''1'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|'''{{goud}}''' |bgcolor=ffffbf|'''575''' |} * ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën. === 2024 - tans === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB20 | [[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH002]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffbf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffffbf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>6 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>1 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>1 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''1'''5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''1'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>6 |bgcolor=ffffbf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''4'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>5 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''8'''1 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>6 |bgcolor=ffffbf|'''{{goud}}''' |bgcolor=ffffbf|'''437''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB21 | [[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH003]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''3'''4 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>6 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><!-- Sprint '''17'''-->4 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>10 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>2 |bgcolor=efcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>5{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''1'''4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>9 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''1'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''4'''3 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''4'''1 |bgcolor=ffffbf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|'''{{Silwer}}''' |bgcolor=dfdfdf|'''421''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB22 | [[Red Bull Powertrains|Red Bull-Ford]] DM01 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''9'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''5'''5 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>^'''7'''3 |bgcolor=efcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>2 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>^'''6'''20^'''†''' |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>2 |bgcolor=efcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>^'''6'''<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>3 |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|VER|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|VER|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * {{smallsup|†}} Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * '''*''' 2026-seisoen nog aan die gang. ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Verstappen, Max}} [[Kategorie:Nederlandse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] 4v23xbnrl1yt6y6gxrr1giwntym41ym 0 104337 2965635 2963449 2026-09-07T17:54:11Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2965635 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Carlos Sainz jr. | image = Formula1Gabelhofen2022 (04) (cropped2).jpg | caption = Sainz in 2022 | nationality = {{vlagikoon|ESP}} Spanjaard | birth_date = {{GDEO|1994|9|1|df=y}} | birth_name = Carlos Sainz Vázquez de Castro | birth_place = [[Madrid]], [[Spanje]] | father = Carlos Sainz snr. | Old Team = [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]], [[Renault F1-span|Renault]], [[McLaren]]-[[Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2026 Team = [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Car number = 55 | Races = {{F1stat|SAI|entries}} ({{F1stat|SAI|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|SAI|wins}} | Podiums = {{F1stat|SAI|podiums}} | Points = {{F1stat|SAI|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|SAI|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|SAI|fastestlaps}} | First race = [[2015 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2022 Britse Grand Prix]] | Last win = [[2024 Meksikostad Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 9de (64 punte) }} '''Carlos Sainz jr.''' (gebore [[1 September]] [[1994]] in [[Madrid]]) is 'n [[Spanje|Spaanse]] professionele motorrenjaer wat tans vir die [[WilliamsF1|Williams Racing-span]] in [[Formule Een]] Grands Prix jaag. Hy het van [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] tot [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] vir [[Scuderia Ferrari]] meegeding. In [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] jaag Sainz vir 'n derde seisoen vir die [[Toro Rosso]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrarispan]], en behaal goeie resultate. Op 7 Oktober 2017 word aangekondig dat hy vanaf die [[2017 Verenigde State Grand Prix]] die plek van [[Jolyon Palmer]] in die [[Renault F1|Renaultspan]] sal oorneem.<ref>{{nl}} [https://www.nu.nl/formule-1/4954154/sainz-vertrekt-gp-japan-al-renault-kvyat-terug-bij-toro-rosso.html Sainz vertrekt na GP Japan al naar Renault, Kvyat terug bij Toro Rosso]</ref> In [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] beleef Sainz 'n wisselvallige seisoen; hy behaal 'n vyfde plek in [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] as beste resultaat sedert sy terugkeer by die Renaultfabriekspan, maar in ander renne eindig hy ver agter sy spanmaat, [[Nico Hülkenberg]]. Toe die span op 3 Augustus 2018 bekend maak dat [[Daniel Ricciardo]] in [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] vir Renault gaan jaag, moes Sainz na 'n ander span soek. Op 16 Augustus maak [[McLaren]] bekend dat Sainz in 2019 die uittredende [[Fernando Alonso]] sou vervang.<ref>{{nl}} [https://nl.motorsport.com/f1/news/mclaren-sainz-vervanger-alonso-2019/3159466/ McLaren bevestig Sainz as vervanger vir Alonso in 2019]</ref> Op 14 Mei 2020 word bekend gemaak dat Sainz die plek van [[Sebastian Vettel]] by [[Scuderia Ferrari]] vanaf 2021 sal oorneem.<ref>{{cite web|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200514_04958561|title=Carlos Sainz maakt droomtransfer naar Ferrari F1 team|access-date=14 Mei 2020|date=14 Mei 2020|publisher=Het Nieuwsblad|language=nl}}</ref> Op 3 Julie 2022 wen hy sy eerste Formule Eenwedren, die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] te [[Silverstone-renbaan|Silverstone]].<ref name="maiden">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-converts-pole-into-maiden-grand-prix-victory-at-silverstone-after.46XBmmWmBvK1Ahi6rtAzQh.html|title=Sainz converts pole into maiden Grand Prix victory at Silverstone after scintillating race|publisher= Formula 1® - The Official F1® Website| date=3 July 2022|access-date=3 July 2022|language=en}}</ref> Ná 7 jaar en 150 wedrenne se wag, word hy hiermee die 112de bestuurder om 'n Grand Prix te wen. == Formule 1-loopbaan == [[Lêer:Carlos_Sainz,_Jr._Red_Bull_Racing_2013_Silverstone_F1_Test_001.jpg|duimnael|Sainz bestuur vir [[Red Bull Racing|Red Bull]] tydens die Jong Bestuurderstoets by Silverstone in Julie 2013]] Sainz het in [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] deel geword van die Red Bull Junior-span.<ref>{{Cite web|url=https://www.redbull.com/gb-en/five-things-about-carlos-sainz-joins-toro-rosso|title=Five things you should know about Carlos Sainz|date=2 August 2016|website=redbull.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074723/https://www.redbull.com/gb-en/five-things-about-carlos-sainz-joins-toro-rosso|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Sy eerste ervaring in 'n Formule Een-motor was tydens die jong bestuurderstoets by die [[Silverstone-renbaan]] in Julie 2013, waar hy beide die Toro Rosso STR8 en die Red Bull RB9 bestuur het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-sets-fastest-time-on-day-2-of-ydt-at-silverstone/437632/|title=Ricciardo sets fastest time on day 2 of YDT at Silverstone|date=18 July 2013|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074725/https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-sets-fastest-time-on-day-2-of-ydt-at-silverstone/437632/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/vettel-topped-the-timesheets-on-final-day-of-ydt-at-silverstone/437863/|title=Vettel topped the timesheets on final day of YDT at Silverstone|date=19 July 2013|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074727/https://www.motorsport.com/f1/news/vettel-topped-the-timesheets-on-final-day-of-ydt-at-silverstone/437863/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Sainz het bevestig dat onderhandelings met die sukkelende [[Caterham F1-span|Caterhamspan]] gehou is vir 'n rendebuut gedurende die [[2014 Formule Een-seisoen|2014-seisoen]], maar uiteindelik is geen ooreenkoms bereik nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-jr-confirms-caterham-talks/453986/|title=Sainz jr confirms Caterham talks|date=11 July 2014|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074728/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-jr-confirms-caterham-talks/453986/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> As beloning vir sy Formule Renault 3.5-reekstitel het Sainz die Red Bull RB10 in die na-seisoen-toets ná die [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix]] bestuur.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f3.5/news/the-formula-renault-3-5-series-champion-at-the-wheel-of-the-rb10-at-abu-dhabi/459150/|title=The Formula Renault 3.5 Series Champion at the wheel of the RB10 at Abu Dhabi|date=24 November 2014|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074723/https://www.motorsport.com/f3.5/news/the-formula-renault-3-5-series-champion-at-the-wheel-of-the-rb10-at-abu-dhabi/459150/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2014}}</ref> === Toro Rosso (2015–2017) === ==== 2015 ==== [[Lêer:Carlos_Sainz_Jr_2015_Malaysia_FP3_1.jpg|duimnael|Sainz in die [[2015 Maleisiese Grand Prix]]]] Sainz het in die [[2015 Formule Een-seisoen|2015-seisoen]] vir [[Scuderia Toro Rosso]] gery waar hy [[Max Verstappen]] se spanmaat was, na [[Daniil Kvyat]] se bevordering na [[Red Bull Racing|Red Bull]].<ref name="F12">{{cite news|date=28 November 2014|title=Sainz to race for Scuderia Toro Rosso|work=[[Scuderia Toro Rosso]]|publisher=Scuderia Toro Rosso S.p.A|url=http://www.scuderiatororosso.com/article/sainz-race-toro-rosso|access-date=28 November 2014|archive-date=10 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810130159/http://www.scuderiatororosso.com/article/sainz-race-toro-rosso|url-status=live}}</ref> Sainz het 55 as sy rennommer gekies. Hy het binne die top tien gekwalifiseer vir sy debuut, die [[2015 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], en die ren in die negende plek voltooi.<ref>{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/118069|title=Lewis Hamilton beats Nico Rosberg to win|first=Lawrence|last=Barretto|work=[[Autosport]]|date=15 March 2015|access-date=15 March 2015|archive-date=16 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316231343/http://www.autosport.com/news/report.php/id/118069|url-status=live}}</ref> Hy het weer punte by die [[2015 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]] aangeteken, maar het nie daarin geslaag om by die [[2015 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]] punte aan te teken nadat hy getol het en toe uit die [[2015 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] onttrek weens 'n wielprobleem. Hy het vyfde gekwalifiseer by die [[2015 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], sy hoogste roosterplek vir die jaar, en die ren negende voltooi. Hy is aangesê om vir die [[2015 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] in die kuipelaan weg te spring, nadat hy nie die weegbrug tydens kwalifisering besoek het nie. Hy het tot die tiende plek in die ren herstel.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/results/2015/monaco-gp-30/|title=Formula 1 2015 Monaco GP Results|date=24 May 2015|website=motorsport.com|language=en}}</ref> Hierna het vier agtereenvolgende onttrekkings gevolg met elektriese probleme by die [[2015 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse]] en [[2015 Britse Grand Prix|Britse]] Grands Prix, toe 'n brandstofdrukprobleem by die [[2015 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] en 'n kragbronprobleem by die [[2015 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]]. 'n Impak van 150 km/h en 46 g teen die versperrings tydens oefening vir die [[2015 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] het daartoe gelei dat Sainz die nag in die hospitaal deurgebring het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-remembers-everything-from-46g-crash/649100/|title=Sainz remembers 'everything' from 46G crash|date=11 October 2015|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430091453/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-remembers-everything-from-46g-crash/649100/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Hy het kwalifisering misgeloop, maar is fiks verklaar om te jaag, maar hy het nie daarin geslaag om die ren te voltooi nie, na 'n remfaling.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/formula1/34495346|title=Carlos Sainz to race in Russian Grand Prix after heavy crash|date=11 October 2015|last=Benson|first=Andrew|website=www.bbc.com|access-date=13 September 2017|archive-date=13 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013032854/http://www.bbc.com/sport/0/formula1/34495346|url-status=live}}</ref> Hy het tydens kwalifisering vir die [[2015 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] gebots en van die laaste plek af weggespring, maar het tien posisies op die eerste rondte ingehaal en sy beste resultaat van die jaar met 'n sewende plek aangeteken. Sainz het sy debuutseisoen vyftiende in die Bestuurderskampioenskap afgesluit en kon 18 punte teenoor spanmaat Verstappen se 49 aanteken.<ref>{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/2015.aspx|title=2015|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317084611/https://www.statsf1.com/en/2015.aspx|archive-date=17 March 2020|access-date=18 December 2018}}</ref> ==== 2016 ==== [[Lêer:Formula One 2016 Austrian GP (04) (28010377682).jpg|links|duimnael|Sainz by die [[2016 Oostenrykse Grand Prix]]]] Toro Rosso het Sainz en Verstappen vir die [[2016 Formule Een-seisoen|2016 kampioenskap]] behou. Sainz het sewende gekwalifiseer en negende geëindig tydens die seisoen-opener [[2016 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], maar moes hierna uit die [[2016 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] onttrek weens 'n botsing met [[Sergio Pérez]]. Na die [[2016 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] het Sainz 'n nuwe spanmaat in [[Daniil Kvyat]] gekry toe Verstappen na Red Bull bevorder is. Drie punteresultate het vir Sainz gevolg, insluitend sy beste loopbaanresultaat met sesde plek by die [[2016 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] en 'n ren van twintigste na negende plek by die [[2016 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]]. Na 'n veringverwante onttrekking by die [[2016 Europese Grand Prix|Europese Grand Prix]] het Sainz drie agtereenvolgende agtste plekke behaal. 'n Reeks van ses wedrenne sonder punte het gevolg, insluitend uitvalle weens 'n pap wiel by die [[2016 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] en 'n botsing in die eerste rondte met [[Nico Hülkenberg]] by die [[2016 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] nadat hy sesde weggespring het. Sainz het sy beste wedrenresultaat by die [[2016 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] geëwenaar met 'n sesde plek en dieselfde resultaat by die [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] behaal nadat hy vyftiende weggespring het. Hy het uit die seisoenafsluiter [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] onttrek weens 'n botsing met [[Jolyon Palmer]]. Sainz het die seisoen twaalfde in die Bestuurderskampioenskap afgesluit en 46 van Toro Rosso se 63 punte aangeteken.<ref>{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/2016.aspx|title=2016|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221154833/https://www.statsf1.com/en/2016.aspx|archive-date=21 December 2019|access-date=18 December 2018}}</ref> ==== 2017 ==== [[Lêer:Carlos Sainz Jr 2017 Malaysia FP2 1.jpg|duimnael|Sainz by die [[2017 Maleisiese Grand Prix]]]] Sainz en Kvyat het vir die [[2017 Formule Een-seisoen|2017 seisoen]] by Toro Rosso aangebly. Sainz het punte in die eerste twee wedrenne aangeteken, maar 'n botsing met [[Lance Stroll]] het hom uit die [[2017 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] gehaal. Beide jaers het mekaar vir die voorval blameer, maar Sainz is 'n roosterstraf vir die volgende wedren opgelê.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-gets-three-place-grid-penalty-for-russia-894824/894824/|title=Sainz gets three-place grid penalty for Russia|date=16 April 2017|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152120/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-gets-three-place-grid-penalty-for-russia-894824/894824/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Drie keer se punte het gevolg, insluitend 'n sesde plek by die [[2017 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]]. Sainz is weer 'n roosterstraf opgelê vir 'n botsing in die eerste rondte met [[Romain Grosjean]] en [[Felipe Massa]] by die [[2017 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]].<ref>{{Cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/f1-sainz-penalty-baku-917580/917580/|title=Sainz gets three-place grid penalty for Baku|work=Motorsport.com|date=12 June 2017|access-date=5 April 2023|last=Elizalde|first=Pablo|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405013819/https://www.motorsport.com/f1/news/f1-sainz-penalty-baku-917580/917580/|url-status=live}}</ref> Sainz het op die eerste rondte van die [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] getol in 'n poging om 'n botsing met spanmaat Kvyat te vermy, maar kon uiteindelik herstel en agtste geëindig. Voor die [[2017 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] het Sainz opgemerk dat dit "onwaarskynlik" was dat hy vir 'n vierde jaar by Toro Rosso sou bly.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-toro-rosso-stay-unlikely-red-bull-927155/927155/|title=Sainz: Staying at Toro Rosso in 2018 "unlikely"|last=Barretto|first=Lawrence|date=6 July 2017|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152122/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-toro-rosso-stay-unlikely-red-bull-927155/927155/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Red Bull-spanhoof Christian Horner het dit verwerp en gesê dat Sainz steeds in 2018 vir Toro Rosso sou jaag.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-horner-toro-rosso-exit-red-bull-927472/927472/|title=Sainz won't leave Toro Rosso in 2018 - Horner|last=Cooper|first=Adam|date=7 July 2017|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152123/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-horner-toro-rosso-exit-red-bull-927472/927472/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Sainz het uit die [[2017 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] geval weens 'n enjinprobleem en is in die eerste rondte van die [[2017 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] uitgeskakel na 'n botsing met Kvyat.<ref>{{Cite news|url=https://www.skysports.com/f1/news/12471/10949984/watch-carlos-sainz-and-daniil-kvyat-crash|title=Daniil Kvyat three points away from F1 race ban after Carlos Sainz clash|date=1 August 2017|access-date=5 April 2023|work=Sky Sports|last1=Galloway|first1=James|last2=Morlidge|first2=Matt|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405015321/https://www.skysports.com/f1/news/12471/10949984/watch-carlos-sainz-and-daniil-kvyat-crash|url-status=live}}</ref> Voor die [[2017 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] is aangekondig dat Sainz vir 2018 by [[Renault F1|Renault]] sou aansluit, op lening van Red Bull.<ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2017/09/15/renault-confirms-sainz-alongside-hulkenberg-2018/|title=Red Bull loans Sainz to Renault for 2018|last=Collantine|first=Keith|date=15 September 2017|website=racefans.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529030807/https://www.racefans.net/2017/09/15/renault-confirms-sainz-alongside-hulkenberg-2018/|archive-date=29 May 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Hy het die wedren in 'n loopbaanbeste vierde plek voltooi, in wat hy beskryf het as sy "beste dag in Formule Een".<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/carlos-sainz-jr-singapore-gp-was-my-best-day-in-f1-after-best-finish-for-toro-rosso/3221835/|title=Carlos Sainz Jr: Singapore GP was 'my best day in F1' after fourth place finish for Toro Rosso|date=18 September 2017|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152117/https://www.motorsport.com/f1/news/carlos-sainz-jr-singapore-gp-was-my-best-day-in-f1-after-best-finish-for-toro-rosso/3221835/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> [[Pierre Gasly]] het by die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]] by Sainz aangesluit nadat Kvyat deur die span weggejaag is.<ref>{{Cite web|url=http://www.espn.com/f1/story/_/id/20822622/red-bull-junior-pierre-gasly-replaces-daniil-kvyat-toro-rosso-malaysia|title=Red Bull junior Gasly replaces Kvyat for Malaysia|date=26 September 2017|website=ESPN|archive-url=https://web.archive.org/web/20200107034313/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20822622/red-bull-junior-pierre-gasly-replaces-daniil-kvyat-toro-rosso-malaysia|archive-date=7 January 2020|access-date=5 October 2017}}</ref> Sainz het uit die wedren onttrek weens 'n enjinprobleem. Hy het tydens oefening vir die [[2017 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] en ook in die eerste rondte van die wedren gebots.<ref>{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/2017/japon/classement.aspx|title=Japan 2017 - Result|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218195100/http://www.statsf1.com/en/2017/japon/classement.aspx|archive-date=18 December 2018|access-date=18 December 2018}}</ref> Op hierdie stadium van die seisoen het Sainz reeds 48 van Toro Rosso se 52 punte aangeteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2017/japon/championnat.aspx|title=Japan 2017 - Championship|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507114019/http://www.statsf1.com/en/2017/japon/championnat.aspx|archive-date=7 May 2018|access-date=18 March 2019}}</ref> === Renault (2017–2018) === ==== 2017 ==== [[Lêer:Carlos_Sainz_2017_Mexican_Grand_Prix.jpg|alt=|duimnael|Sainz by die [[2017 Meksikaanse Grand Prix]]]] Sainz se skuif na [[Renault F1|Renault]] is vervroeg en hy het [[Jolyon Palmer]] vervang en by [[Nico Hülkenberg]] aangesluit vir die laaste vier wedrenne van 2017, beginnende met die [[2017 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] waar hy sewende weggespring en geëindig het.<ref>{{Cite news|url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/live-2017-formula-1-united-states-grand-prix/news-story/921264a87131b73a88e2ff47b8794a9d|title=Lewis Hamilton wins United States Grand Prix, Mercedes secures Constructors' Championship|work=Fox Sports Australia|date=23 October 2017|access-date=5 April 2023|agency=Agence France-Presse|archive-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024221951/https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/live-2017-formula-1-united-states-grand-prix/news-story/921264a87131b73a88e2ff47b8794a9d|url-status=live}}</ref> Sainz het sy pad van agtste na vyfde plek oopgejaag op die eerste rondte van die [[2017 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse Grand Prix]], maar ongelukkig hierna getol en hy moes vir nuwe bande in die kuipe stop. Hy het later uit die wedren onttrek weens stuurprobleme.<ref>{{cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/mexican-gp-hamilton-clinches-title-as-verstappen-wins-race-972656/1374209/|work=Motorsport.com|title=Mexican GP: Hamilton clinches title, Verstappen wins race|date=30 October 2017|access-date=5 April 2023|last=Straw|first=Edd|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405015323/https://www.motorsport.com/f1/news/mexican-gp-hamilton-clinches-title-as-verstappen-wins-race-972656/1374209/|url-status=live}}</ref> Hy kon nie daarin slaag om die seisoenafsluiter, die [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]], te voltooi nie, nadat hy uit 'n kuipestop vrygelaat is met 'n los wiel.<ref>{{Cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/abu-dhabi-gp-bottas-wins-race-hamilton-983100/1380874/|work=Motorsport.com|date=26 November 2017|access-date=5 April 2023|last=Barretto|first=Lawrence|title=Abu Dhabi GP: Bottas fends off Hamilton to win finale|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405020611/https://www.motorsport.com/f1/news/abu-dhabi-gp-bottas-wins-race-hamilton-983100/1380874/|url-status=live}}</ref> Sainz het die [[2017 Formule Een-seisoen|2017-seisoen]] negende in die Bestuurderskampioenskap afgesluit en 54 punte aangeteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2017/drivers.html|title=2017 Driver Standings|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023174116/https://www.formula1.com/en/results.html/2017/drivers.html|archive-date=23 October 2017|access-date=5 April 2023}}</ref> ==== 2018 ==== [[Lêer:FIA_F1_Austria_2018_Nr._55_Sainz.jpg|links|duimnael|Sainz by die [[2018 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix van 2018]]]] Oor die eerste agt wedrenne van 2018 het Sainz in die top tien by elkeen gekwalifiseer en punte in almal behalwe een aangeteken, en elfde by die [[2018 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] geëindig. Hierdie resultate het die [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] ingesluit waar hy voordeel getrek het uit 'n botsing tussen Red Bull-spanmaats [[Max Verstappen]] en [[Daniel Ricciardo]] om 'n seisoenhoogtepunt van vyfde te behaal.<ref name="behou">{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/carlos-sainz/grand-prix.aspx|title=Carlos SAINZ – Grands Prix started|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021205641/https://www.statsf1.com/en/carlos-sainz/grand-prix.aspx|archive-date=21 October 2020|access-date=4 January 2018}}</ref> Sainz het sy [[2018 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] as 'n "ramp" beskryf en die span se bandstrategie gekritiseer nadat hulle agtste weggespring en tiende geëindig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-very-bitter-after-monaco-gp-disaster-1042343/3104135/|title=Sainz "very bitter" after Monaco GP "disaster"|last=Elizalde|first=Pablo|date=27 May 2018|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220501110914/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-very-bitter-after-monaco-gp-disaster-1042343/3104135/|archive-date=1 May 2022|access-date=1 May 2022}}</ref> Hy het vir 'n groot deel van die [[2018 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] in die sesde plek gele, maar het by die eindpunt tot agtste plek teruggesak nadat sy MGU-K gefaal het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-vsc-160bph-engine-problem-french-gp-1047443/3128717/|title=Sainz says VSC saved points finish after MGU-K failure|last=Freeman|first=Glenn|date=24 June 2018|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220501110915/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-vsc-160bph-engine-problem-french-gp-1047443/3128717/|archive-date=1 May 2022|access-date=1 May 2022}}</ref> Drie wedrenne sonder punte het gevolg, insluitend 'n botsing met Romain Grosjean wat sy wedren beëindig het by die [[2018 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] en 'n straf vir verbysteek tydens veiligheidsmotortoestande by die [[2018 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]]. Sainz het punte by vyf van die volgende sewe wedrenne aangeteken, insluitend 'n seisoenbeste kwalifiserende vertoning van vyfde plek by die [[2018 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]]. Skade wat hy opgedoen het deur kontak met [[Sergei Sirotkin]] tydens die eerste rondte van die [[2018 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] het gelei tot 'n sewentiende plek. Batteryprobleme het Sainz se uittrede uit die [[2018 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse Grand Prix]] veroorsaak. Hy het die seisoen afgesluit met 'n ren van elfde op die rooster na sesde plek by die [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]]. Sainz het die seisoen tiende in die bestuurderskampioenskap afgesluit, drie plekke agter spanmaat Hülkenberg, en 53 punte teenoor Hülkenberg se 69 aangeteken. Sainz het punte in dertien uit die negentien wedrenne wat hy voltooi het, aangeteken.<ref name="behou"/><ref>{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/2018.aspx|title=2018|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229021324/https://www.statsf1.com/en/2018.aspx|archive-date=29 February 2020|access-date=4 January 2018}}</ref> Sainz is vir die volgende seisoen deur [[Daniel Ricciardo]] by Renault vervang, met die span wat gekies het om Hülkenberg in plaas van Sainz te behou.<ref name="behou"/> === McLaren (2019–2020) === ==== 2019: Nooienspodium ==== [[Lêer:Carlos Sainz Jr. during Hungarian Formula 1 Grand Prix.jpg|duimnael|Sainz by die [[2019 Hongaarse Grand Prix]]]] Sainz het vir die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] na [[McLaren]] verskuif, wat sy verbintenis met Red Bull beëindig het. Hy het [[Fernando Alonso]] vervang as spanmaat vir die groentjie [[Lando Norris]].<ref name="MCLSainz2">{{cite news|title=Carlos Sainz to race for McLaren from 2019|url=https://www.mclaren.com/formula1/inside-the-mtc/carlos-sainz-race-mclaren-2019/|publisher=[[McLaren|McLaren Formule Eenspan]]|date=16 August 2018|access-date=16 August 2018|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509135633/https://www.mclaren.com/formula1/inside-the-mtc/carlos-sainz-race-mclaren-2019/|url-status=dead}}</ref> Sainz het 'n ongelukkige begin van die seisoen gehad met geen punte in die eerste drie wedrenne nie, as gevolg van 'n enjinbrand by die [[2019 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] en botsings op die eerste rondtes by die [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse]] en [[2019 Chinese Grand Prix|Chinese Grands Prix]]. Sainz het daarna deurgaans punte aangeteken en dikwels as die besgeplaasde jaer agter die top drie spanne van Mercedes, [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] en Red Bull geëindig. Hy het punte by agt van die volgende nege wedrenne aangeteken; noemenswaardige resultate was om agtste te eindig by die [[2019 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] nadat hy negentiende weggespring het, en 'n vyfde plek by die [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]] ten spyte van 'n voorval waar hy getol en op 'n nat gedeelte van die baan gestop het. Sainz het kragprobleme ondervind en op die tweede rondte van die [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] onttrek. By die daaropvolgende [[2019 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] is hy gedwing om te onttrek toe 'n wiel verkeerd gemonteer is tydens 'n kuipestop. Hierna, by die [[2019 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]], het 'n botsing met [[Nico Hülkenberg]] en 'n lang kuipestop veroorsaak dat hy buite die punteplekke geëindig het.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.race-report-highlight-singapore-grand-prix-2019.6dwF1Ea7RzSbwtt8jwKzyZ.html|date=22 September 2019|access-date=9 April 2023|work=Formula 1|title=Opportunistic Vettel snatches Singapore victory to end barren run|archive-date=17 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117103301/https://www.formula1.com/en/latest/article.race-report-highlight-singapore-grand-prix-2019.6dwF1Ea7RzSbwtt8jwKzyZ.html|url-status=live}}</ref> By die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] het Sainz in die twintigste en laaste plek weggespring na 'n enjinprobleem tydens kwalifisering. Hy het teen die voorlaaste rondte tot die vyfde plek gevorder, wat die vierde plek geword het toe [[Alexander Albon]] deur [[Lewis Hamilton]] voor hom omgeswaai is. Sainz is later na die derde plek verhef nadat Hamilton 'n straf gekry het, wat hom sy eerste podiumplek in Formule Een besorg het.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.the-wait-is-over-sainz-celebrates-his-first-f1-podium-and-mclarens-first-since-2014.5SgYxOmvd1rJyNnyV6PsSR.html|work=Formula 1|date=17 November 2019|access-date=9 April 2023|title=The wait is over! Sainz celebrates his first F1 podium - and McLaren's first in 2,072 days|archive-date=9 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409105341/https://www.formula1.com/en/latest/article.the-wait-is-over-sainz-celebrates-his-first-f1-podium-and-mclarens-first-since-2014.5SgYxOmvd1rJyNnyV6PsSR.html|url-status=live}}</ref> By die seisoenafsluiter [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] het Sainz Hülkenberg op die laaste rondte verbygesteek om die tiende plek te behaal, een punt aan te teken en die sesde plek in die jaerskampioenskap te verower, een punt voor [[Pierre Gasly]] en vier voor Albon, wat albei 'n deel van die seisoen in die superieure Red Bull deurgebring het. Sainz het 96 punte oor die seisoen aangeteken, vergeleke met 49 vir spanmaat Norris.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2019/drivers.html|title=2019 Driver Standings|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526191916/https://www.formula1.com/en/results.html/2019/drivers.html|archive-date=26 May 2019|access-date=9 April 2023}}</ref> ==== 2020 ==== [[Lêer:Carlos_Sainz,_2020_pre-season_testing.jpg|duimnael|Sainz tydens voorseisoentoetse in 2020]] Sainz het vir 2020 saam met Norris by [[McLaren]] aangebly en die seisoen begin met 'n vyfde plek by die [[2020 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]]. Hy het derde gekwalifiseer vir die [[2020 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]], sy beste kwalifiseringsresultaat in sy loopbaan destyds. 'n Stadige kuipestop het daartoe bygedra dat hy teen die einde tot negende plek geval het, maar Sainz het sy eerste vinnigste rondte in Formule Een behaal en sodoende 'n nuwe [[Red Bull Ring]]-baanrekord opgestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.essentiallysports.com/f1-news-carlos-sainz-jr-breaks-lap-record-at-styrian-grand-prix/|title=Carlos Sainz Jr Breaks Lap Record at Styrian Grand Prix|last=George|first=Dhruv|date=14 July 2020|website=EssentiallySports|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408015211/https://www.essentiallysports.com/f1-news-carlos-sainz-jr-breaks-lap-record-at-styrian-grand-prix/|archive-date=8 April 2022|access-date=15 July 2020}}</ref> Sainz was in die vierde plek met twee rondtes van die [[2020 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] oor, maar het 'n bandlek opgedoen en is uiteindelik dertiende geklassifiseer. Hy het die [[70ste Herdenking Grand Prix|70ste Herdenkings Grand Prix]] buite die top tien begin, maar het tot vierde plek gevorder toe hy by die kuipe aangedoen het. 'n Stadige kuipestop het hom toe teruggeplaas en hy het dertiende geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.exasperated-sainz-rues-slow-pitstop-at-silverstone-and-consecutive-setbacks.IUU4XgoTFGdp6Gr5UxWLL.html|title=Exasperated Sainz rues slow pit stop at Silverstone and 'consecutive setbacks'|date=11 August 2020|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402114348/https://www.formula1.com/en/latest/article.exasperated-sainz-rues-slow-pitstop-at-silverstone-and-consecutive-setbacks.IUU4XgoTFGdp6Gr5UxWLL.html|archive-date=2 April 2022|access-date=3 June 2022}}</ref> Hy het sy tuiswedren, die [[2020 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], in die sesde plek voltooi, maar het toe nie vir die [[2020 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] weggespring nie weens 'n kragbronprobleem tydens die verkenningsrondte.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/151802/mclaren-awaiting-sainz-pu-analysis-after-spa-dns|title=McLaren awaiting analysis of Sainz PU that caused F1 Belgian GP DNS|last=Smith|first=Luke|date=31 August 2020|website=Autosport|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901140938/https://www.autosport.com/f1/news/151802/mclaren-awaiting-sainz-pu-analysis-after-spa-dns|archive-date=1 September 2020|access-date=6 September 2020}}</ref> By die [[2020 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] het Sainz derde gekwalifiseer agter die twee [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes-jaers]]. Hy het plekke tydens die kuipestoppe verloor en was in die sesde plek toe die wedren met [[Vlae gebruik in motorwedrenne|'n rooi vlag]] gestaak is vir [[Charles Leclerc]] se ongeluk. Hy het drie motors verbygesteek en voordeel getrek uit Lewis Hamilton se straf om na die tweede plek agter Pierre Gasly te vorder met twintig rondtes oor. Hy het uiteindelik 0,4 sekondes agter Gasly geëindig om sy tweede podium te behaal, wat destyds sy loopbaanbeste wedren-eindstryd was.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.gasly-takes-maiden-win-in-monza-thriller-from-sainz-as-penalty-leaves.2wjQyiSgOy8ggwcJlWHhsi.html|title=Italian Grand Prix 2020 race report and highlights: Gasly beats Sainz to maiden win in Monza thriller, as Hamilton recovers to P7 after penalty|website=Formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200906230949/https://www.formula1.com/en/latest/article.gasly-takes-maiden-win-in-monza-thriller-from-sainz-as-penalty-leaves.2wjQyiSgOy8ggwcJlWHhsi.html|archive-date=6 September 2020|access-date=6 September 2020}}</ref> Sainz het uit die volgende twee wedrenne onttrek; hy was betrokke by 'n veelvuldige motor-wegspringlynongeluk by die [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]] en het toe teen 'n muur vasgery op die eerste rondte van die [[2020 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]]. Sewe agtereenvolgende puntelopies het daarna gevolg. Hy het sesde geëindig by die [[2020 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] nadat hy die wedren vir 'n kort ruk gelei het nadat hy ses plekke in die eerste twee rondtes ingehaal het. Hy het die [[2020 Turkse Grand Prix|Turkse Grand Prix]] in die vyftiende plek begin weens 'n straf omdat hy [[Sergio Pérez]] in kwalifisering belemmer het, maar het ses posisies in die eerste rondte ingehaal en vyfde geëindig. 'n Remprobleem tydens kwalifisering by die [[2020 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] het veroorsaak dat hy vyftiende gekwalifiseer het, maar hy het teen die einde van die wedren tot vyfde plek gevorder. Sainz het die [[2020 Formule Een-seisoen|2020-seisoen]] vir die tweede agtereenvolgende jaar sesde in die Bestuurderskampioenskap afgesluit. Hy het 105 punte teenoor Norris se 97 behaal en ses topvyfplekke behaal, wat destyds albei loopbaanhoogtepunte was.<ref>{{Cite web|url=https://www.lightsoutblog.com/2020/12/19/carlos-sainzs-2020-f1-season-in-statistics/|title=Carlos Sainz's 2020 F1 Season In Statistics|last=Haldenby|first=Nicky|date=19 December 2020|website=Lights Out|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220130026/https://www.lightsoutblog.com/2020/12/19/carlos-sainzs-2020-f1-season-in-statistics/|archive-date=20 December 2020|access-date=7 September 2021}}</ref> === Ferrari (2021–2024) === ==== 2021 ==== [[Lêer:FIA_F1_Austria_2021_Nr._55_Sainz.jpg|duimnael|Sainz by die [[2021 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix van 2021]]]] Sainz het vanaf die [[2021 Formule Een-seisoen|2021-seisoen]] by [[Scuderia Ferrari]] aangesluit op 'n tweejaarkontrak as vennoot vir [[Charles Leclerc]] en die vervanging van [[Sebastian Vettel]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-sainz-confirmed-as-leclercs-ferrari-team-mate-for-2021.5dSxBMUOyivTKN67Qx28Tl.html|title=Carlos Sainz confirmed as Charles Leclerc's Ferrari team mate for 2021, replacing Sebastian Vettel|date=14 May 2020|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116155359/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-sainz-confirmed-as-leclercs-ferrari-team-mate-for-2021.5dSxBMUOyivTKN67Qx28Tl.html|archive-date=16 January 2021|access-date=14 May 2020}}</ref> Hy het gekwalifiseer sowel as agtste geëindig by die [[2021 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]], sy eerste wedren vir sy nuwe span.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/results/2021/bahrain-gp-483475/?st=RACE|title=Formula 1 2021 Bahrain GP Results|date=29 April 2021|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429114616/https://www.motorsport.com/f1/results/2021/bahrain-gp-483475/?st=RACE|archive-date=29 April 2021|access-date=29 April 2021}}</ref> Hy het elfde weggespring by die [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]], maar het teen die einde van die wedren tot vyfde plek gevorder.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2021/emilia-romagna-grand-prix/results|title=Formula 1 2021 Emilia Romagna Grand Prix Results|date=29 April 2021|website=bbc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429114613/https://www.bbc.com/sport/formula1/2021/emilia-romagna-grand-prix/results|archive-date=29 April 2021|access-date=29 April 2021}}</ref> Hy het nie punte by die [[2021 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] aangeteken nie, ten spyte daarvan dat hy vyfde begin het, en gesê "ons het die verkeerde strategie gevolg".<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.we-got-it-wrong-with-strategy-says-sainz-as-he-misses-out-on-points-from-p5.1wroWW4AyaW0FtQ3TTnAdT.html|title='We got it wrong with strategy' says Sainz as he misses out on points from P5 on the grid|date=2 May 2021|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618085133/https://www.formula1.com/en/latest/article.we-got-it-wrong-with-strategy-says-sainz-as-he-misses-out-on-points-from-p5.1wroWW4AyaW0FtQ3TTnAdT.html|archive-date=18 June 2022|access-date=18 June 2022}}</ref> Hy het sy derde loopbaanpodium en eerste vir Ferrari by die [[2021 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] behaal, waar hy voordeel getrek het uit Leclerc se versuim om te begin (weens 'n gebreekte dryfas) en 'n kuipeprobleem vir [[Valtteri Bottas]] om tweede te eindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1067/monaco/race-result.html|title=Standings|website=Formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508175537/https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1086/spain/race-result.html|archive-date=8 May 2021|access-date=23 May 2021}}</ref> Bandslytasieprobleme het beteken dat geeneen van die Ferrari-bestuurders punte by die Franse Grand Prix aangeteken het nie.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/sainz-ferraris-f1-tyre-degradation-twice-as-bad-as-rivals-in-france/6590399/|title=Sainz: Ferrari's F1 tyre degradation twice as bad as rivals in France|work=[[Autosport]]|date=20 June 2021|access-date=20 June 2021|last=Smith|first=Luke|archive-date=21 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621003946/https://www.autosport.com/f1/news/sainz-ferraris-f1-tyre-degradation-twice-as-bad-as-rivals-in-france/6590399/|url-status=live|url-access=limited}}</ref><ref name="The Race winners and losers2">{{Cite news|url=https://the-race.com/formula-1/winners-and-losers-from-f1s-french-grand-prix/|title=Winners and losers from F1's French Grand Prix|work=The Race|date=20 June 2021|access-date=20 June 2021|last1=Mitchell|first1=Scott|last2=Straw|first2=Edd|last3=Hansford|first3=Rob|last4=Suttill|first4=Josh|last5=Beer|first5=Matt|archive-date=21 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621003912/https://the-race.com/formula-1/winners-and-losers-from-f1s-french-grand-prix/|url-status=live}}</ref> Sainz het herstel van 'n twaalfde plek by die [[2021 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]] om sesde te eindig. 'n Botsing met [[George Russell]] tydens die eerste rondte van die snelkwalifikasie by die [[2021 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] het Sainz na die agterent van die veld gestuur,<ref>{{Cite news|last=Crebolder|first=Finley|date=17 July 2021|title=Carlos Sainz: 'Obvious' George Russell mistake cost me|url=https://www.planetf1.com/news/carlos-sainz-george-russell-error/|access-date=17 July 2021|work=PlanetF1|archive-date=17 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717174659/https://www.planetf1.com/news/carlos-sainz-george-russell-error/|url-status=live}}</ref> maar hy het plekke in die snelkwalifikasie en in die wedren herwin om sesde te eindig. Sainz het in die kwalifisering vir die [[2021 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] gebots en moes vyftiende wegspring.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/sainz-calm-after-discovering-wind-gust-caused-hungarian-gp-qualifying-crash/6639897/|title=Sainz "calm" after discovering wind gust caused Hungarian GP qualifying crash|last=Cooper|first=Adam|work=[[Autosport]]|date=31 July 2021|access-date=31 July 2021|archive-date=31 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731160808/https://www.autosport.com/f1/news/sainz-calm-after-discovering-wind-gust-caused-hungarian-gp-qualifying-crash/6639897/|url-status=live}}</ref> Hy het vierde op die baan geëindig, maar sy vierde loopbaanpodiumplek behaal ná Sebastian Vettel se diskwalifikasie.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/results/2021/hungarian-gp-483511/|title=Formula 1 2021 Hungarian GP Results {{!}} Formula 1 Race Results|website=www.motorsport.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926172530/https://www.motorsport.com/f1/results/2021/hungarian-gp-483511/|archive-date=26 September 2021|access-date=26 September 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1073/hungary/race-result.html|title=FORMULA 1 ROLEX MAGYAR NAGYDÍJ 2021 - RACE RESULT|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421184819/https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1073/hungary/race-result.html|archive-date=21 April 2021|access-date=26 September 2021}}</ref> Hy het sy destydse loopbaanbeste kwalifiseringsposisie by die [[2021 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] behaal, deur tweede te begin en die voortou by voormalige spanmaat Lando Norris in die eerste rondte oor te neem. Sainz het die wedren derde voltooi.<ref name="F1 report">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-takes-100th-f1-victory-after-late-rain-shower-denies-long-time.4pIst5Rju75ZKdmtcfIJpE.html|title=Hamilton takes 100th F1 victory after late rain shower denies long-time leader Norris at Sochi|date=26 September 2021|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926213406/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-takes-100th-f1-victory-after-late-rain-shower-denies-long-time.4pIst5Rju75ZKdmtcfIJpE.html|archive-date=26 September 2021|access-date=26 September 2021}}</ref> Hy het tot die agtste plek by die [[2021 Turkse Grand Prix|Turkse Grand Prix]] herstel nadat hy van agter op die rooster weggespring het weens enjinonderdeel-strafpunte. Sainz het sy vierde podium van die seisoen by die [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] behaal, maar het die hantering van die herbegin in die laaste rondte gekritiseer omdat dit hom "amper sy podiumplek gekos het" om agter stadige motor vas te steek.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-2021-daniel-ricciardo-reaction-to-max-verstappen-win-lewis-hamilton-abu-dhabi-grand-prix/news-story/2112a4c9c221c6413af2be7428f0344c|title='Why am I here?': Ricciardo reacts after getting surprise view of Max's 'crazy' F1 win|date=12 December 2021|website=Fox Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213004201/https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-2021-daniel-ricciardo-reaction-to-max-verstappen-win-lewis-hamilton-abu-dhabi-grand-prix/news-story/2112a4c9c221c6413af2be7428f0344c|archive-date=13 December 2021|access-date=13 December 2021}}</ref> Sainz het die seisoen vyfde in die Bestuurderskampioenskap afgesluit met 164½ punte, twee plekke en 5½ punte voor sy spanmaat Leclerc. Sy vermoë om vinnig by Ferrari se manier van doen aan te pas en sy vertonings relatief tot Leclerc is wyd geprys.<ref>{{Cite web|url=https://the-race.com/formula-1/sainz-has-shown-why-he-deserves-to-be-taken-more-seriously/|title=Sainz has shown why he deserves to be taken more seriously|last=Mitchell|first=Scott|date=31 May 2021|website=the-race.com|publisher=THE RACE|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219224714/https://the-race.com/formula-1/sainz-has-shown-why-he-deserves-to-be-taken-more-seriously/|archive-date=19 December 2021|access-date=31 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2022/01/24/2021-f1-driver-rankings-5-carlos-sainz-jnr/|title=2021 F1 driver rankings #5: Carlos Sainz Jnr|last=Collantine|first=Keith|date=24 January 2022|website=racefans.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528041631/https://www.racefans.net/2022/01/24/2021-f1-driver-rankings-5-carlos-sainz-jnr/|archive-date=28 May 2022|access-date=18 June 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-7-carlos-sainz-jr/6885423/|title=Autosport 2021 Top 50: #7 Carlos Sainz Jr|last=Kalinauckas|first=Alex|date=16 December 2021|website=autosport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618085135/https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-7-carlos-sainz-jr/6885423/|archive-date=18 June 2022|access-date=18 June 2022}}</ref> ==== 2022: Nooiensoorwinning en voorste wegspringplek ==== Sainz het in 2022 saam met Leclerc by Ferrari voortgejaag. Hy het derde gekwalifiseer vir die seisoen-opener die [[2022 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.i-knew-it-was-a-matter-of-time-says-leclerc-after-opening-2022-with-pole.3ftqXEHYXUB3aMwBkd8hk3.html|title='I knew it was a matter of time' says Leclerc after opening 2022 with pole position|last=Formula 1|date=19 March 2022|website=Formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321175911/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-knew-it-was-a-matter-of-time-says-leclerc-after-opening-2022-with-pole.3ftqXEHYXUB3aMwBkd8hk3.html|archive-date=21 March 2022|access-date=20 March 2022}}</ref> Hy het in die derde plek gelê tot [[Max Verstappen]] se uitval, wat hom toegelaat het om tweede te eindig agter Leclerc om 'n Ferrari 1-2-uitslag en 'n vroeë voorsprong in die Vervaardigerskampioenskap te behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2022/mar/20/charles-leclerc-wins-dramatic-bahrain-f1-gp-as-ferrari-bring-home-one-two|title=Charles Leclerc wins dramatic Bahrain F1 GP as Ferrari bring home one-two|last=Richards|first=Giles|date=20 March 2022|website=The Guardian|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320224736/https://www.theguardian.com/sport/2022/mar/20/charles-leclerc-wins-dramatic-bahrain-f1-gp-as-ferrari-bring-home-one-two|archive-date=20 March 2022|access-date=20 March 2022}}</ref> 'n Flater in draai 10 en toe 'n [[Vlae gebruik in motorwedrenne|rooi vlag]] in kwalifisering by die [[2022 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] het beteken dat hy in die negende plek weggespring het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-angry-after-disaster-for-ferrari-in-australian-gp-qualifying/9743141/|title=Sainz angry after 'disaster' for Ferrari in Australian GP qualifying|last=Newbold|first=James|date=9 April 2022|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411143125/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-angry-after-disaster-for-ferrari-in-australian-gp-qualifying/9743141/|archive-date=11 April 2022|access-date=9 April 2022}}</ref> Hy het plekke by die wegspring verloor en toe in die gruis getol, wat sy wedren op die tweede rondte beëindig het. Hy het in die kwalifisering vir die [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] gebots en toe het 'n botsing met Daniel Ricciardo ook sy wedren by die eerste draai beëindig. Hy het vierde geëindig by die [[2022 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], sy beste resultaat ooit by sy tuiswedren, ten spyte daarvan dat hy vroeër getol en na die elfde plek teruggeval het.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/f1/news-carlos-sainz-says-p4-finish-2022-f1-spanish-gp-is-bad-given-circumstances-far-ideal?ref=f1page|title=Carlos Sainz says P4 finish at 2022 F1 Spanish GP 'is not too bad given the circumstances, but it's far from ideal'|date=24 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524115223/https://www.sportskeeda.com/f1/news-carlos-sainz-says-p4-finish-2022-f1-spanish-gp-is-bad-given-circumstances-far-ideal?ref=f1page|archive-date=24 May 2022|access-date=24 May 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/f1/news-carlos-sainz-aims-take-career-first-win-home-race-2022-f1-spanish-gp?ref=relatedmid|title="The one who has the most desire is me" – Carlos Sainz aims to take his career-first win in his home race at the 2022 F1 Spanish GP|date=14 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524115221/https://www.sportskeeda.com/f1/news-carlos-sainz-aims-take-career-first-win-home-race-2022-f1-spanish-gp?ref=relatedmid|archive-date=24 May 2022|access-date=24 May 2022}}</ref> Sainz het tweede gekwalifiseer en tweede geëindig by die [[2022 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]], maar 'n hidrouliese probleem het sy derde uittrede van die jaar by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] veroorsaak. Hy was tweede by die [[2022 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]], minder as 'n sekonde agter Verstappen.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-survives-late-safety-car-to-beat-sainz-to-canadian-gp-victory.MSg7s89K4WtO2gD3UNaNh.html|title=Verstappen survives late Safety Car to beat Sainz to Canadian GP victory|date=19 June 2022|access-date=20 April 2023|work=Formula 1|archive-date=19 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619225904/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-survives-late-safety-car-to-beat-sainz-to-canadian-gp-victory.MSg7s89K4WtO2gD3UNaNh.html|url-status=live}}</ref> [[Lêer:Carlos_Sainz_waves_to_the_Silverstone_crowd_after_claiming_his_first_victory_in_Formula_One_at_the_2022_British_Grand_Prix_(52195615157).jpg|duimnael|Sainz nadat hy sy eerste wedrenoorwinning by die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix van 2022]] behaal het.]] Vir sy 150ste Formule Een-wedren, die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]], het Sainz sy eerste Formule Een-voorwegspringposisie in 'n nat kwalifiseringsessie behaal en Verstappen met 0,034 sekondes geklop. Hy is in die wedren deur Verstappen verbygesteek, maar het die voortou herwin toe Verstappen weens skade stadiger moes ry. Hy is in die laaste rondtes kuipe toe vir sagte bande en het Leclerc toe verbygesteek om sy eerste oorwinning in Formule Een te behaal.<ref name="maiden2">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-converts-pole-into-maiden-grand-prix-victory-at-silverstone-after.46XBmmWmBvK1Ahi6rtAzQh.html|title=Sainz converts pole into maiden Grand Prix victory at Silverstone after scintillating race|website=Formula1.com|date=3 July 2022|access-date=3 July 2022|archive-date=15 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220715203224/https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-converts-pole-into-maiden-grand-prix-victory-at-silverstone-after.46XBmmWmBvK1Ahi6rtAzQh.html|url-status=live}}</ref> Sainz was derde by die [[2022 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] toe 'n enjinversaking sy wedren beëindig het. Hy het agter op die rooster by die [[2022 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] begin nadat hy nuwe enjinkomponente geneem het en vyfde geëindig ten spyte van 'n tydstraf vir 'n onveilige kuipevrystelling. Hy het sy tweede voorsprongposisie by die [[2022 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] behaal, na die voorpunt gevorder toe Verstappen 'n enjinstraf geneem het, maar agter albei Red Bulls geval het om derde te eindig.<ref>{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html|title=Verstappen cruises to Belgian Grand Prix victory from P14 as Perez completes Red Bull 1-2|work=Formula 1|date=28 August 2022|access-date=20 April 2023|archive-date=29 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220829080749/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html|url-status=live}}</ref> Sainz het vyfde geëindig by die [[2022 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]], maar is deur 'n straf vir 'n onveilige kuipevrystelling tot agtste gedegradeer. Hy het agtiende by die [[2022 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] begin met 'n enjinonderdeelstraf, maar het herstel om vierde te eindig. By die reën-geteisterde [[2022 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] het hy van die derde plek af in die eerste rondte uitgeval. Hy het sy derde voorste wegspringposisie by die [[2022 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] behaal, maar het met bakwerkskade onttrek nadat hy deur George Russell by die eerste draai getref is.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-beats-hamilton-to-united-states-gp-victory-as-red-bull-secure-an.A7jmiEqb29YaZGQ6DDyAM.html|title=Verstappen beats Hamilton to United States GP victory as Red Bull secure an emotional constructors' title win|work=Formula 1|date=23 October 2022|access-date=20 April 2023|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024003355/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-beats-hamilton-to-united-states-gp-victory-as-red-bull-secure-an.A7jmiEqb29YaZGQ6DDyAM.html|url-status=live}}</ref> Na die laaste wedren het Sainz sy 2021-posisie met vyfde in die Bestuurderskampioenskap geëwenaar en 246 punte teenoor Leclerc se 308 aangeteken. Sainz het 'n kontrakverlenging tot die einde van 2024 onderteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-sainz-to-remain-with-ferrari-until-2024-following-contract.5WQKCJkNKDXWEtZsAYkBh7.html|title=Sainz to remain with Ferrari until 2024 following contract extension|date=21 April 2022|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422051149/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-sainz-to-remain-with-ferrari-until-2024-following-contract.5WQKCJkNKDXWEtZsAYkBh7.html|archive-date=22 April 2022|access-date=21 April 2022}}</ref> ==== 2023 ==== [[Lêer:FIA_F1_Austria_2023_Nr._55_(1).jpg|regs|duimnael|Sainz by die [[2023 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix van 2023]]]] Sainz het die [[2023 Formule Een-seisoen|2023-seisoen]] begin deur te kwalifiseer en vierde te eindig by die [[2023 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]]. Hy het vierde geëindig by die [[2023 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] maar is gestraf en na die twaalfde plek gedegradeer omdat hy met [[Fernando Alonso]] kontak gemaak het tydens die tweede herbegin. Sainz het die straf gekritiseer as "onregverdig" en Alonso het saamgestem dat dit te streng was;<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-blasts-most-unfair-penalty-ever-seeks-australian-gp-stewards-explanation/10452169/|title=Sainz blasts "most unfair penalty ever", seeks Australian GP stewards' explanation|last=Cobb|first=Haydn|date=2 April 2023|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412190415/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-blasts-most-unfair-penalty-ever-seeks-australian-gp-stewards-explanation/10452169/|archive-date=12 April 2023|access-date=2 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/alonso-says-sainzs-australian-gp-penalty-too-harsh/10452695/|title=Alonso says Sainz's Australian GP F1 penalty is &quot;too harsh&quot;|date=3 April 2023|website=www.motorsport.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230403194755/https://www.motorsport.com/f1/news/alonso-says-sainzs-australian-gp-penalty-too-harsh/10452695/?utm_source=RSS&utm_medium=referral&utm_campaign=RSS-F1&utm_term=News&utm_content=www|archive-date=3 April 2023|access-date=2023-04-03}}</ref> Ferrari het 'n formele beswaar teen die besluit ingedien, maar was onsuksesvol.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.ferraris-appeal-over-carlos-sainzs-australian-grand-prix-penalty-dismissed.5qqHDZRjWqY6TKw24HUK3T.html|title=Ferrari's appeal over Carlos Sainz's Australian Grand Prix penalty dismissed|date=18 April 2023|website=Formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230420025850/https://www.formula1.com/en/latest/article.ferraris-appeal-over-carlos-sainzs-australian-grand-prix-penalty-dismissed.5qqHDZRjWqY6TKw24HUK3T.html|archive-date=20 April 2023|access-date=20 April 2023}}</ref> Sainz het derde gekwalifiseer by die [[2023 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]], maar vyfde geëindig. Hy het tydens die vrye oefening by die [[2023 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] gebots en tydens die wedren getol, wat hom van vierde aan die begin tot agtste by die einde laat val het.<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.com/sainz-crashes-out-of-monaco-practice|title=Sainz crashes out of Monaco practice|last=Gale|first=Ewan|date=26 May 2023|website=racingnews365.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610185705/https://racingnews365.com/sainz-crashes-out-of-monaco-practice|archive-date=10 June 2023|access-date=23 August 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.the-pace-was-there-says-frustrated-sainz-after-p8-finish-in-monaco.4a8h2jIE2Y4E6qsvq2jFmq.html|title='The pace was there' says 'frustrated' Sainz after P8 finish in Monaco|date=28 May 2023|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604194345/https://www.formula1.com/en/latest/article.the-pace-was-there-says-frustrated-sainz-after-p8-finish-in-monaco.4a8h2jIE2Y4E6qsvq2jFmq.html|archive-date=4 June 2023|access-date=23 August 2023}}</ref> Hy het tweede gekwalifiseer by sy tuiswedren, die [[2023 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], agter Max Verstappen. Hy kon nie die Mercedes-motors of Verstappen se spanmaat Sergio Pérez agter hom hou nie en het die wedren vyfde voltooi, en later opgemerk dat banddegredasie 'n swakpunt van sy span se motor was.<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.com/sainz-ferrari-weaknesses-came-alive-in-barcelona|title=Sainz: Ferrari weaknesses 'came alive' in Barcelona|last=Murphy|first=Luke|last2=Deckers|first2=Aaron|date=5 June 2023|website=racingnews366.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606101658/https://racingnews365.com/sainz-ferrari-weaknesses-came-alive-in-barcelona|archive-date=6 June 2023|access-date=23 August 2023}}</ref> Sainz het tydens die [[2023 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] in 'n oefening gebots en is toe gepenaliseer omdat hy Pierre Gasly in die kwalifisering belemmer het, wat veroorsaak het dat hy die ren elfde moes begin,<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.com/2023-f1-canadian-grand-prix-free-practice-3-results|title=2023 F1 Canadian Grand Prix − Free Practice 3 results|date=17 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617200419/https://racingnews365.com/2023-f1-canadian-grand-prix-free-practice-3-results|archive-date=17 June 2023|access-date=17 June 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/sainz-handed-canada-f1-grid-drop-for-impeding-gasly/10484395/|title=Sainz, Tsunoda and Stroll handed Canada F1 grid drops for impeding|last=Cleeren|first=Filip|date=18 June 2023|website=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20230618044107/https://www.autosport.com/f1/news/sainz-handed-canada-f1-grid-drop-for-impeding-gasly/10484395/|archive-date=18 June 2023|access-date=18 June 2023}}</ref> maar kon vyfde eindig. Hy het die Britse Grand Prix vyfde begin, maar albei Ferrari-bestuurders het by die kuipe aangedoen voor 'n veiligheidsmotorperiode wat ander bestuurders uitgebuit het, wat Sainz tot tiende plek by die eindstreep laat val het. By die Hongaarse Grand Prix het hy tydens die oefening gebots en toe elfde gekwalifiseer. Hy het punte aangeteken deur die ren agtste te eindig. Hy het weer punte aangeteken deur vierde te eindig in die Belgiese Grand Prix naelren, maar het uit die hoofren onttrek weens skade as gevolg van 'n botsing met [[Oscar Piastri]] in die eerste rondte. Hy het sy eerste voorste wegspringposisie van die jaar tydens die Italiaanse Grand Prix behaal, 0.013 sekondes voor Verstappen. Hy is deur albei Red Bulls tydens die ren verbygesteek, maar het hom teen spanmaat Leclerc verdedig om derde te eindig, sy eerste podiumplek van die seisoen. Hy het weer die voorste wegspringplek by die volgende wedren, die Singapoerse Grand Prix, ingeneem <ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/f1-singapore-gp-sainz-grabs-pole-from-russell-disaster-for-red-bull/10521120/|title=F1 Singapore GP: Sainz grabs pole from Russell; disaster for Red Bull|last=Boxall-Legge|first=Jake|date=16 September 2023|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230917160748/https://www.motorsport.com/f1/news/f1-singapore-gp-sainz-grabs-pole-from-russell-disaster-for-red-bull/10521120/|archive-date=17 September 2023|access-date=16 September 2023}}</ref> en dit in sy tweede Formule Een-oorwinning omskep. Dit het Red Bull se lopie van vyftien agtereenvolgende oorwinnings en Max Verstappen se wenreeks van tien beëindig, en was die enigste wedren van 2023 wat nie deur Red Bull gewen is nie. Sainz het die hele wedrenafstand gelei en hy en voormalige spanmaat Lando Norris het die Mercedes-jaers George Russell en Lewis Hamilton in die laaste rondtes afgeweer.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html|title=Sainz holds off Norris and fast-charging Mercedes pair to take sensational Singapore Grand Prix victory|date=17 September 2023|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230917160814/https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html|archive-date=17 September 2023|access-date=17 September 2023}}</ref> Sainz het punte in die [[2023 Katarse Grand Prix|Katarse Grand Prix]] naelren aangeteken, maar het twaalfde vir die hoofren gekwalifiseer, maar kon weens 'n brandstoflek nie wegspring nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-wont-race-in-f1-qatar-gp-after-fuel-system-problem/10530545/|title=Sainz won't race in F1 Qatar GP after fuel system problem|date=8 October 2023|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008185058/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-wont-race-in-f1-qatar-gp-after-fuel-system-problem/10530545/|archive-date=8 October 2023|access-date=9 October 2023}}</ref> Hy het vierde geëindig by die [[2023 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]], maar is na Hamilton se diskwalifikasie op die podium bevorder. Hy het tweede gekwalifiseer by die [[2023 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]] om 'n voorste ry vir Ferrari te vorm, maar albei motors is deur Verstappen en Hamilton in die wedren verbygesteek. By die eerste Las Vegas Grand Prix het Sainz 'n los mangatdeksel in die oefening getref, wat veroorsaak het dat die eerste oefensessie gekanselleer en die tweede vertraag is sodat amptenare die res van die baan kon inspekteer. Hy het tweede agter Leclerc gekwalifiseer, maar die skade aan sy motor het Ferrari genoodsaak om komponente te vervang en het gelei tot 'n straf van tien plekke op die rooster, wat Ferrari-spanhoof Frédéric Vasseur as "onaanvaarbaar" beskryf het.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12474/13010297/carlos-sainz-ferrari-driver-in-disbelief-over-10-place-grid-penalty-for-damage-from-las-vegas-gp-manhole-cover|title=Carlos Sainz: Ferrari driver in 'disbelief' over 10-place grid penalty for damage from Las Vegas GP manhole cover|last=Chiu|first=Nigel|date=18 November 2023|website=skysports.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117225837/https://www.skysports.com/f1/news/12474/13010297/carlos-sainz-ferrari-driver-in-disbelief-over-10-place-grid-penalty-for-damage-from-las-vegas-gp-manhole-cover|archive-date=17 November 2023|access-date=18 November 2023}}</ref> Sainz het die wedren sesde voltooi. Hy het in die oefening by die seisoenfinaal [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] gebots en sestiende in die kwalifisering geëindig, waarna hy ander jaers daarvan beskuldig het dat hulle hom doelbewus belemmer het.<ref>{{Cite web|url=https://www.crash.net/f1/news/1042034/1/sainz-accuses-rivals-impeding-him-purpose-after-shock-q1-exit|title=Carlos Sainz accuses rivals of impeding him on purpose after shock Q1 exit in Abu Dhabi|last=McDonagh|first=Connor|date=25 November 2023|website=crash.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125180108/https://www.crash.net/f1/news/1042034/1/sainz-accuses-rivals-impeding-him-purpose-after-shock-q1-exit|archive-date=25 November 2023|access-date=25 November 2023}}</ref> Ferrari het hom tot die laaste rondte op die baan gelaat in die hoop op 'n veiligheidsmotor, maar sonder 'n kans om punte aan te teken, het die span sy motor in die kuipe laat stilstaan. Sainz het die resultaat, wat hom van vierde in die Bestuurderskampioenskap voor die wedren na sewende laat val het, as "baie teleurstellend" beskryf. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-rues-very-disappointing-end-to-season-after-finishing-outside-of.63YCSu3Z2NGffNEYSR9hg8.html|title=Sainz rues 'very disappointing' end to season after finishing outside of points in Abu Dhabi GP|date=27 November 2023|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130041558/https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-rues-very-disappointing-end-to-season-after-finishing-outside-of.63YCSu3Z2NGffNEYSR9hg8.html|archive-date=30 November 2023|access-date=1 December 2023}}</ref> Hy het sy derde seisoen met Ferrari afgesluit met 200 punte teenoor Leclerc se 206. ==== 2024 ==== [[Lêer:Carlos_Sainz_Chinese_GP_2024.jpg|regs|duimnael|Sainz by die [[2024 Chinese Grand Prix]]]] By die [[2024 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] het Sainz die 2024-seisoen afgeskop deur vierde te kwalifiseer en derde op die podium te eindig, voor sy spanmaat Charles Leclerc. Gedurende die [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi Arabiese Grand Prix]] -naweek het Sainz siek geword met blindedermontsteking en kon hy nie deelneem nie. Alhoewel hy aan VP1 en VP2 deelgeneem het, het hy die res van die naweek uitgesit om 'n noodoperasie te ondergaan; hy is vervang deur die reserwebestuurder [[Oliver Bearman]].<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/bearman-replaces-sainz-for-saudi-arabian-grand-prix/10584719/|title=Bearman replaces Sainz at Ferrari for Saudi Arabian GP after appendicitis diagnosis|last=Cleeren|first=Filip|date=8 March 2024|website=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308130812/https://www.autosport.com/f1/news/bearman-replaces-sainz-for-saudi-arabian-grand-prix/10584719/|archive-date=8 March 2024|access-date=8 March 2024}}</ref> Nadat hy van sy operasie herstel het, het Sainz teruggekeer na die [[2024 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] en tweede gekwalifiseer. Hy het voordeel getrek uit Max Verstappen se onttrekking om die wedren voor Leclerc te wen, wat Sainz se derde Formule Een-wedrenoorwinning en die eerste Ferrari een-twee-uitslag sedert die [[2022 Bahreinse Grand Prix|2022 Bahrein Grand Prix]] was.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-storms-to-victory-amid-drama-in-australia-as-verstappen-retires-and.4ZVm82EhKLMcVIHurBPr8N|title=Sainz storms to victory amid drama in Australia as Verstappen retires and Russell crashes out|date=24 March 2024|website=Formula One Management|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240324063853/https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-storms-to-victory-amid-drama-in-australia-as-verstappen-retires-and.4ZVm82EhKLMcVIHurBPr8N|archive-date=24 March 2024|access-date=24 March 2024}}</ref> Hy het nog 'n podiumplek by die [[2024 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] behaal en Leclerc verbygesteek om derde te eindig. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-leads-home-perez-for-red-bull-one-two-at-japanese-gp-after-early.1rtPVvnBYJgZIEppNtk6ZD|title=Verstappen leads home Perez for Red Bull one-two at Japanese GP after early drama|date=7 April 2024|publisher=Formula One|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407092737/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-leads-home-perez-for-red-bull-one-two-at-japanese-gp-after-early.1rtPVvnBYJgZIEppNtk6ZD|archive-date=7 April 2024|access-date=7 April 2024}}</ref> Ná 3 wedrenne sonder 'n podiumplek het Sainz derde geëindig by die [[2024 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]], met sy spanmaat Leclerc wat die wedrenoorwinning verseker het. 'n Mid-seisoen-insinking as gevolg van Ferrari se mislukte opgraderings het egter by die [[2024 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] begin nadat hy in [[Alexander Albon|Alex Albon]] vasgery het in 'n weer-geaffekteerde Grand Prix. Sainz het toe in 'n frustrerende 6de plek by [[2024 Spaanse Grand Prix|sy tuis-Grand Prix]] geëindig, en toe derde by die [[2024 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] deur voordeel te trek uit Max Verstappen en [[Lando Norris]] se botsing om die finale podiumplek te behaal. Sainz se volgende 3 wedrenne het bestaan uit 'n 5de plek by die [[2024 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]], 6de by die [[2024 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] en 6de by die [[2024 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix,]] wat beteken het dat Sainz tydens die somerpouse 5de in die kampioenskap was met 162 punte. Met sy terugkeer van die middelseisoenpouse het Sainz 5de in [[2024 Nederlandse Grand Prix|Zandvoort]] en 4de in [[2024 Italiaanse Grand Prix|Monza]] geëindig, terwyl hy spanmaat Leclerc gehelp het om 'n Ferrari-tuisoorwinning te behaal. Die [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] het Sainz vir [[Sergio Pérez]] om die podium uitgedaag, hoewel hul stryd daartoe gelei het dat albei jaers teen die muur op die agterste pylvak vasgery het. Nadat hy teleurstellend in die sewende plek in [[2024 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] geëindig het, het Sainz 'n tweede plek by die [[2024 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] behaal en die [[2024 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]] vanaf die voorste wegspringplek gewen in 'n oplewing in vorm. Hy het egter uit die reëngeteisterde [[2024 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] geval. Hy het 'n derde plek by die [[2024 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas Grand Prix]] en sesde in [[2024 Katarse Grand Prix|Katar]] behaal ten spyte van skade aan sy motor. By die [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] het hy op die podium in die tweede plek geëindig om die vyfde plek in die kampioenskap te beklink met 'n loopbaanbeste 290 punte. Sainz het Ferrari ná die 2024-seisoen verlaat en is sedert 2025 deur die oudkampioen [[Lewis Hamilton]] vervang.<ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2024/02/01/sainz-confirms-he-will-leave-ferrari-after-2024-season/|title=Sainz confirms he will leave Ferrari after 2024 season|last=Collantine|first=Keith|date=2024-02-01|website=RaceFans|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203170051/https://www.racefans.net/2024/02/01/sainz-confirms-he-will-leave-ferrari-after-2024-season/|archive-date=3 February 2024|access-date=2024-02-03}}</ref> Ná sy vertrek het Ferrari hom beloon met sy renwenner-F1-75- onderstel van 2022.<ref>{{cite news |title=Ferrari, regalo d'addio a Sainz: avrà la F1-75 della sua prima vittoria |url=https://www.gazzetta.it/motori/ferrari/18-12-2024/ferrari-regala-a-sainz-la-f1-della-prima-vittoria-2022.shtml |access-date=29 December 2024 |agency=gazzetta.it |publisher=gazzetta.it |date=18 December 2024}}</ref> === Williams (2025–hede) === [[Lêer:2025 Japan GP - Williams - Carlos Sainz - FP1.jpg|regs|duimnael|Sainz by die [[2025 Japannese Grand Prix]]]] Sainz, wat deur Lewis Hamilton by [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] vervang is, het vanaf 2025 by [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] aangesluit op 'n tweejaarkontrak, met Alex Albon as spanmaat.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/29/carlos-sainz-signs-two-year-formula-one-deal-to-drive-for-williams-from-2025-motor-sport|title=Carlos Sainz signs two-year F1 deal to drive for Williams from 2025|date=29 July 2024|work=[[The Guardian]]|access-date=17 March 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220110135/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/29/carlos-sainz-signs-two-year-formula-one-deal-to-drive-for-williams-from-2025-motor-sport|archive-date=20 December 2024|url-status=live}}</ref> Hy het in die eerste rondte van die reëngeteisterde [[2025 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] onder veiligheidsmotortoestande gebots. In [[2025 Chinese Grand Prix|China]] het Sainz sewentiende in die naelren en tiende in die hoofren geëindig na die diskwalifikasie van [[Charles Leclerc]], Lewis Hamilton en [[Pierre Gasly]].<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-hamilton-and-gasly-disqualified-from-chinese-gp/10706422/|title=Leclerc, Hamilton and Gasly disqualified from Chinese GP|last=Cleeren|first=Filip|date=23 March 2025|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323122436/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-hamilton-and-gasly-disqualified-from-chinese-gp/10706422/|archive-date=23 March 2025|access-date=23 March 2025}}</ref> Hy het punteloos by die [[2025 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] geëindig, nadat hy 'n roosterstraf opgelê is omdat hy Hamilton in kwalifisering belemmer het en 'n boete van €20 000 omdat hy die sing van die [[Kimi ga Yo|volkslied]] weens siekte gemis het.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/carlos-sainz-fined-for-national-anthem-delay-despite-illness-ahead-of-japanese-gp/10710494/|title=Sainz fined for Japanese GP national anthem delay despite stomach issue|last=Harrington|first=Alex|date=6 April 2025|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250406175911/https://www.autosport.com/f1/news/carlos-sainz-fined-for-national-anthem-delay-despite-illness-ahead-of-japanese-gp/10710494/|archive-date=6 April 2025|access-date=6 April 2025}}</ref> Sainz het agtste in [[2025 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] begin, waar hy in noue kompetisie met [[Yuki Tsunoda]] en [[Kimi Antonelli]] betrokke geraak het; hy het bakwerkskade opgedoen wat die wedren beëindig het met eersgenoemde en 'n straf ontvang omdat hy laasgenoemde van die baan gedwing het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/carlos-sainz-reacts-to-frustrating-bahrain-gp-retirement-after-best-start-of-the-season/10713071/|title=Carlos Sainz reacts to "frustrating" Bahrain GP retirement after best start of the season|last=Mee|first=Lydia|date=13 April 2025|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415161840/https://www.motorsport.com/f1/news/carlos-sainz-reacts-to-frustrating-bahrain-gp-retirement-after-best-start-of-the-season/10713071/|archive-date=15 April 2025|access-date=15 April 2025}}</ref> By die [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese Grand Prix]] het hy sesde gekwalifiseer en agtste geëindig. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/albon-and-sainz-praise-teamwork-as-saudi-arabia-double-points-finish-puts.6ocVwwpbmYt01zJoWPAlwx|title=Albon and Sainz praise teamwork as Saudi Arabia double points finish puts Williams fifth in standings|date=21 April 2025|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421215406/https://www.formula1.com/en/latest/article/albon-and-sainz-praise-teamwork-as-saudi-arabia-double-points-finish-puts.6ocVwwpbmYt01zJoWPAlwx|archive-date=21 April 2025|access-date=21 April 2025}}</ref> Sainz het sy eerste podiumplek vir Williams by die [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] behaal, waar hy tweede gekwalifiseer en derde geëindig het, wat sy beste vertoning vir die seisoen was.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/driver-of-the-day-sainz-gets-your-baku-vote-for-superb-williams-podium.25YG0s7dXMNlxpRKAXc5oK|title=Who got your Azerbaijan GP Driver of the Day vote|website=www.formula1.com|language=en|access-date=2025-09-21}}</ref> Hy het by [[Alain Prost]] aangesluit as slegs die tweede bestuurder ooit wat podiumplekke vir die Ferrari-, McLaren- en Williams-spanne gewen het. == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} <div class="overflowbugx" style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] | [[Scuderia Toro Rosso]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR10 | [[Renault]] Energy F1-2015 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>11</small> | | | | | |style="background:#efefef"| '''15''' |style="background:#efefef"| '''18''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] | [[Scuderia Toro Rosso]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR11 | [[Ferrari]] 060 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}}<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}}<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}}<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}}<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}}<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}}<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|AZE}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}}<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}}<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}}<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}}<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}}<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}}<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}}<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}}<br /><small>17</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}}<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}}<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}}<br /><small>6</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]]<br /><small>DNF</small> | | | |style="background:#efefef"| '''12''' |style="background:#efefef"| '''46''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2| [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[Scuderia Toro Rosso]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR12 | [[Renault]] R.E.17 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}}<br /><small>8</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}}<br /><small>7</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}}<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}}<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}}<br /><small>6</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}}<br /><small>8</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}}<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}}<br /><small>10</small> |bgcolor=cfcfff| [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}}<br /><small>14</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}}<br /><small>4</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}}<br /><small>DNF</small> | | | | | | | | |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''9''' |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''54''' |- | [[Renault F1-span]] | [[Renault F1-span|Renault]] R.S.17 | [[Renault]] R.E.17 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf| [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}}<br /><small>7</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}}<br /><small>11</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]]<br /><small>DNF</small> | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] | [[Renault F1-span]] | Renault R.S.18 | [[Renault]] R.E. 18 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>6</small> | | | |style="background:#efefef"| '''10''' |style="background:#efefef"| '''53''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[McLaren|McLaren F1-span]] | [[McLaren]] MCL34 | [[Renault]] E-Tech 19 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#ffdf9f"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>10</small> | | | |style="background:#efefef"| '''6''' |style="background:#efefef"| '''96''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[McLaren|McLaren F1-span]] | McLaren MCL35 | [[Renault]] E-Tech 20 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>10</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>9</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor=cfcfff| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br /><small>13</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>6</small> |bgcolor=ffffff| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>6</small> | | | | | | | |style="background:#efefef"| '''6''' |style="background:#efefef"| '''105''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]] SF21 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 065/6 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />7 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />8 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br />6 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />10 ‡ |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />6 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br />'''*³'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br />8 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />3 | | |bgcolor=efefef| '''5''' |bgcolor=efefef| '''164½''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]] F1-75 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/7 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>⁴<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor=efcfff| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''3'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>4 | | | '''6''' | '''246''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]] SF-23 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/10 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>^'''5'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''3'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''4'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>6 |bgcolor=ffffff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''6'''<small>DNS</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''6'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''8'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>18† | | |bgcolor=efefef| '''7''' |bgcolor=efefef| '''200''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]] SF-24 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/12 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>3 |bgcolor=| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>WD</small> |bgcolor=ffffbf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>1 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''5'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''5'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''5'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>4 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>18'''^†''' |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>7 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''2'''2 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''5'''<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''4'''6 |bgcolor=| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} |bgcolor=efefef|'''5''' |bgcolor=efefef|'''290''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW47 | [[Mercedes-AMG|Mercedes]] F1 M16 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>10 |bgcolor=ffffff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''6'''18 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>11 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>3 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''8'''3 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>13 |bgcolor=efefef|'''9''' |bgcolor=efefef|'''64''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW48 | [[Mercedes-AMG|Mercedes]] F1 M17 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>13 |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|SAI|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|SAI|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} </div> ^† Jaer kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br/> ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën.<br/> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Sainz, Carlos jr.}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1994]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Spaanse renjaers]] 67tq637rdnlszih1egj9u4ljxi1fnww 6 109172 2965653 1438324 2026-09-07T18:37:12Z JMK 649 +kat, weergawe 2965653 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Die eerste kerkgebou van die [[Gereformeerde kerk Potgietersrus]]}} |bron=''Gedenkalbum van die Klassis Waterberg'' |datum=Omstreeks 1950 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Eerste kerkgebou van die Gereformeerde kerk Potgietersrus, in gebruik geneem 29 Aug 1931, valskleur-KI-herskepping.jpg|85px|KI-konsep]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Kerkgeboue in Suid-Afrika]] ab9q1ld6ups0xkcskcs95wb2zqmu4as 0 113293 2965712 2908878 2026-09-08T07:02:15Z Aliwal2012 39067 SDEO 2965712 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Betsie Verwoerd | bynaam = | beeld = Betsie Verwoerd kleur.jpg | beeldbeskrywing = Betsie Verwoerd in die tyd toe sy premiersvrou was | onderskrif = Haar Edele Betsie Verwoerd, premiersvrou | geboortenaam = Elizabeth Schoombee | geboortedatum = [[17 Mei]] [[1901]] | geboorteplek = [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg]], [[Kaapkolonie]] | dood_datum = {{sterfdatum en ouderdom|2000|2|29|1901|5|17}} | sterfteplek = [[Orania]], [[Noord-Kaap]] | ouers = Wynand Schoombee en Anna Francina Susanna Naudé | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = Onderwyseres | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = [[Susan Strijdom]] | opvolger = [[Tini Vorster]] | eerbewyse = | party = [[Nasionale Party]] | godsdiens = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG]] | huweliksmaat = Dr. Hendrik Verwoerd | kinders = Seuns: Wilhelm, Daniël, Christiaan, Hendrik en Wynand. Dogters: Anna en Elsabet | webblad = | handtekening = }} '''Elizabeth (Betsie) Verwoerd''' (gebore Schoombee, [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaapkolonie]], [[17 Mei]] [[1901]] – [[Orania]], [[Noord-Kaap]], [[Suid-Afrika]], [[29 Februarie]] [[2000]]) was die vrou van Suid-Afrika se sesde eerste minister, dr. [[Hendrik Verwoerd]]. Volgens Annatjie Boshoff het sy haar lewe toegewy aan haar gesin. "Sy het haar man liefdevol en getrou bygestaan en was ‘n merkwaardige voorbeeld van kalmte te midde van die grootste droefheid. Sy het oorwin, weer opgestaan om voort te bou en te inspireer."<ref>{{af}}[http://verwoerdhf.blogspot.co.za/2007/04/dr-en-mev-hf-verwoerd-vollediger.html Dr. en mev. H.F. Verwoerd - vollediger geskiedenis]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> Betsie Verwoerd, wat oorlede is in die ouderdom van 98, het drie ander premiersvroue (daar was altesaam agt tussen 1910 en 1983) uit die ou Suid-Afrikaanse bedeling oorleef en was een van vier wat tussen 1997 en September 2000 oorlede is. [[Maria Malan]] is op [[19 Oktober]] [[1973]] oorlede, [[Susan Strijdom]] op [[20 Februarie]] [[1999]] en [[Anna Elizabeth Botha|Elize Botha]] op [[6 Junie]] [[1997]]. Verwoerd het net sewe maande voor haar man se opvolger, [[John Vorster]], se weduwee, [[Tini Vorster]] (oorlede [[14 September]] [[2000]]), gesterf. [[Annie Botha]] is reeds op [[21 Mei]] [[1937]] oorlede,<ref>{{en}} [https://www.geni.com/people/Annie-Frances-Bland-Emmett/6000000010360490713 Haar genealogiese besonderhede op geni.com]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> [[Wilhelmina Hertzog]] op [[4 April]] [[1942]]<ref>{{en}}{{af}}[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=1017216 Haar grafsteen op eggsa.org]{{Dooie skakel|date=Februarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> en [[Issie Smuts]] op [[25 Februarie]] [[1954]].<ref>{{en}}{{af}}[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=3473442 Haar en haar man se grafsteen op geni.org]{{Dooie skakel|date=Februarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> == Herkoms == [[Beeld:Die jong Stellenbosse dosent Hendrik Verwoerd en sy vrou, Betsie, in 1928..jpg|regs|300px|duimnael|Die jong Stellenbosse dosent Hendrik Verwoerd en sy vrou, Betsie, in 1928.]] Die stamvader van Elizabeth Schoombee se familie was Andreas Godlieb Schoombee (of Schoonbee), wat in 1741 in Konningsdal, [[Denemarke]], gebore is. Hy moes as jong man uit sy vaderland vlug omdat hy met sy broer rusie gekry en hom uit die boonste verdieping van die familie se verdiepinghuis gegooi het. Hy het gemeen sy broer is dood, wat nie die geval was nie. Hy het die plaas Schoombeesklip, distrik Middelburg, Kaap, in 1780 aangelê. Die plaas het dié naam gekry omdat Schoombee die volgende woorde (in geradbraakte Nederlands omdat sy moedertaal Deens was) op ’n klip uitgekrap het: "Anno 1780 Aprel IK ben die die plaas heeft aangeleyt A.G.S.B. uit Denemark sprenghane als sant." Dié plaas was teen die dorp Middelburg se eeufees in 1952 nog in besit van Ben Schoombie (of Schoombee), ’n direkte nasaat van die aanlêer van die plaas.<ref>{{af}}{{en}} Vermeulen, H.J.H. (samesteller). 1952. ''Middelburg, Kaap, 1852–1952, eeufeesdenkboek''. Middelburg, Kaap: Stadsraad.</ref> Andreas Schoombee is op 15 Maart 1829 op [[Graaff-Reinet]] oorlede. Hy en sy vrou, Johanna Sophia Viljoen, het ses kinders gehad. Die oudste, Guillaume Andries (1787–1836), se seun Izak Daniel Johannes (1892–1893) was Betsie Verwoerd se oupa. Haar vader, Wynand Johannes Schoombee (1868–1953), was die tweede jongste van Izak Daniel se 11 kinders. Haar moeder was Anna Francina Susanna Naudé (1868–1949). Betsie het twee ouer susters gehad: Anna Susanna (getroude van Hay) en Irene (getroude van Page).<ref>{{en}}[https://www.geni.com/people/Elizabeth-Betsie-Verwoerd-Schoombee/6000000011527565397 Betsie Verwoerd se genealogiese besonderhede op geni.com]. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Nadat Betsie Schoombee haar skoolonderrig op haar tuisdorp ontvang het, het sy na die [[Universiteit van Stellenbosch]] gegaan vir die begin van 'n skitterende akademiese loopbaan: B.A. met lof, Onderwysdiploma met lof, B.Ed. met lof en M.A. in Afrikaans-Nederlands. Dit was hier dat sy Hendrik Verwoerd leer ken het, wat in 1922 en/of '23 saam met haar in die studenteraad gedien het.<ref>{{af}} [http://www.boerevryheid.co.za/forums/showthread.php?25985-Dr-HF-Verwoerd Lewensloop van dr. H.F. Verwoerd op boerevryheid.co.za]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> Ná haar troue en verblyf saam met haar man in [[Hamburg]], vergesel sy hom op ‘n toer deur Europa en 'n besoek aan die [[Verenigde State van Amerika|VSA]], waar hy navorsing gedoen het.<ref>{{af}}[http://verwoerdhf.blogspot.co.za/2007/04/dr-en-mev-hf-verwoerd-vollediger.html Dr en mev HF Verwoerd - vollediger geskiedenis]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> == Haar man se lewe tot hul troue == [[Beeld:Dr Hendrik en mev Betsie Verwoerd.jpg|links|220px|duimnael|Betsie Verwoerd het dikwels hier in haar man se studeerkamer baie van sy leeswerk verrig.]] [[Beeld:Dr DF en mev Maria Malan ontvang besoek van dr Hendrik en mev Betsie Verwoerd kort nadat Verwoerd aangewys is as eerste minister van die Unie van Suid-Afrika, 1958.jpg|duimnael|regs|300px|Dr. [[D.F. Malan|D.F.]] en mev. [[Maria Malan]] (eerste minister van 1948 tot 1954) ontvang besoek op Stellenbosch van dr. Hendrik en mev. Betsie Verwoerd kort nadat Verwoerd aangewys is as eerste minister van die [[Unie van Suid-Afrika]], 1958.]] Hendrik Frensch Verwoerd en sy gesin het in 1903 uit [[Nederland]] na [[Suid-Afrika]] geëmigreer. Sy vader, Wilhelmus Johannes Verwoerd, se simpatie met die Afrikaner en veral met die Boere se heldestryd in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902) was waarskynlik die sterkste beweegrede daarvoor. Hulle het hulle op [[Wynberg]] gevestig waar Verwoerd se vader die boubedryf beoefen het. In sy vrye tyd het hy sendingwerk gedoen en selfs 'n teologiese kursus aan die [[Sendinginstituut]] op [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] gevolg. Verwoerd het sy eerste skoolonderrig aan die Lutherse skool in Wynberg ontvang en later aan die Engelsmedium [[Hoër Seunskool Wynberg]].<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/people/hendrik-frensch-verwoerd South African History Online]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> In 1913 het die gesin na [[Bulawayo]] in [[Rhodesië]] verhuis waar sy vader die betrekking van hulp- evangeliese dienaar van die uitgestrekte [[NG gemeente Bulawayo|plaaslike NG gemeente]] beklee het.<ref>{{af}} Olivier, S.P. 1945. ''Ons Kerk in Rhodesië. 'n Historiese oorsig van die Ned. Geref. Kerk, Sending en Onderwys.'' 1895 - 1945. Bulawayo: Ring van Bulawayo.</ref> Die jong Hendrik het leerling geword aan die Milton High School, waar hy spoedig as een van die skranderste leerlinge ontluik het.<ref>{{en}} [http://overcomingapartheid.msu.edu/people.php?id=65-251-7D South Africa, overcoming apartheid, building democracy]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> Hy het die Beit-studiebeurs verower en sy naam is op die ererol van die skool geplaas. Daarbenewens het hy ywerig krieket, rugby en tennis gespeel. Die Beit-beurs moes Verwoerd van die hand wys aangesien die gesin in 1917 andermaal verhuis het, hierdie keer na [[Brandfort]] in die [[Oranje-Vrystaat]], waar sy vader kolporteur van die [[NG Kerk Vrystaat|NG Kerk van die Vrystaat]] geword en later tot die boekhandel toegetree het. Weens die [[Spaanse griep in Suid-Afrika|griepepidemie]] kon Verwoerd eers in Februarie 1919, pleks van in Desember die vorige jaar, die matrikulasie-eksamen aflê. Hy het die eerste plek in die Vrystaat en die vyfde in Suid-Afrika behaal. Direk hierna het hy hom as student aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] ingeskryf met die doel om predikant te word, maar later van rigting verander en sielkunde en filosofie bestudeer. Hy het die grade M.A. en D.Phil. albei met lof behaal, laasgenoemde in 1924 met 'n proefskrif oor "Die afstomping van gemoedsaandoeninge", en is intussen as tydelike hulp in die departement sielkunde aangestel en in 1924 as lektor. Verwoerd het 'n leidende rol in die studentelewe gespeel en veral bekendheid as debatteerder in die debatsvereniging verwerf. Hy is in 1923 as voorsitter van die studenteraad gekies. Nadat Verwoerd die doktorsgraad behaal het, is hy oorsee vir verdere studie. Hy is 'n Abe Bailey-beurs vir studie aan die [[Oxford-universiteit]] aangebied, maar hy het dit van die hand gewys omdat hy voorkeur gegee het aan die sielkundeopleiding van die Europese vasteland. Met behulp van 'n kleiner studiebeurs het hy in 1925 vertrek om aan die Universiteite van Leipzig, Hamburg en Berlyn te studeer. Daarna het hy besoek aan [[Groot-Brittanje]] en die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] gebring. In Hamburg het Betsie Schoombee haar by hom aangesluit en is hulle op [[7 Januarie]] [[1927]] getroud. By die egpaar se terugkeer op Stellenbosch in 1928 is Verwoerd op 26-jarige leeftyd as hoogleraar in toegepaste sielkunde en psigotegniek aangestel en in 1932 het hy hoogleraar geword in die nuutgestigte departement van sosiologie en maatskaplike werk.<ref>{{af}} Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel IV''. Durban en Pretoria: Butterworth & Kie (SA) (Edms.) Bpk. namens die Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing.</ref> == Hul huwelikslewe == [[Beeld:Betsie Verwoerd slaan die eerste sent.jpg|duimnael|regs|220px|Betsie Verwoerd slaan die eerste sent nadat Suid-Afrika oorgeskakel het na die desimale stelsel.]] [[Lêer:Nasionale vroue 1958.jpg|duimnael|links|330px|Eggenotes van dr. [[H.F. Verwoerd]] se kabinet nadat veranderinge in Oktober 1958 aangebring is. Mev. [[Mabel Jansen]], as die eggenote van die goewerneur-generaal, sit voor in die middel. Links van haar is mev. Betsie Verwoerd. Staande is van links die eggenotes van ministers [[Albert Hertzog]], W.A. Maree, [[Jan de Klerk]] ([[Corrie de Klerk|Corrie]]), [[P.K. le Roux]] en M.D.C. De Wet Nel.]] [[Beeld:Mev Betsie Verwoerd en dr Martinez de Alva, 1962.jpg|duimnael|regs|270px|Mev. Verwoerd in gesprek met dr. Martinez de Alva, wat Suid-Afrika in 1962 besoek het op 'n feitesending namens die [[Verenigde Nasies]].]] [[Beeld:Dr en mev Hendrik Verwoerd en mnr en mev Ian Smith, 1964.jpg|duimnael|links|300px|In Januarie 1964 het [[Rhodesië]] se eerste minister, [[Ian Smith]] Suid-Afrika vir die eerste keer besoek. Hier is hy en vrou (naasregs) en dr. en mev. Verwoerd.]] [[Beeld:Vier premiersvroue by die 20-jarige feeskongres van die Nasionale Party in Parow, Bestie Verwoerd, Susan Strijdom, Tini Vorster en Maria Malan, 1968.jpg|duimnael|regs|300px|Vier premiersvroue (wie se man agtereenvolgens eerste minister was) by die 20-jarige feeskongres van die [[Nasionale Party]] in [[Parow]]: Betsie Verwoerd, [[Susan Strijdom]], [[Tini Vorster]] en [[Maria Malan]].]] [[Beeld:Hendrik en Betsie Verwoerd.jpg|duimnael|regs|210px|Hendrik en Betsie Verwoerd.]] Betsie Verwoerd het enige ideale wat sy moontlik tydens haar studentejare van ’n loopbaan gekoester het, ná haar huwelik laat vaar, want as huisvrou moes sy al die pligte as moeder van ’n groot gesin vervul. Ook het sy tyd ingeruim om haar man in sy politieke loopbaan by te staan. Die gesin, wat later uit sewe kinders bestaan het – vyf seuns en twee dogters – het in 1937 na [[Johannesburg]] verhuis, waar dr. Verwoerd aangestel is as eerste redakteur van ''[[Die Transvaler]]'', wat Transvaalse [[Nasionale Party|Nasionaliste]] opgerig het Afrikaanse mondstuk nadat ''[[Die Vaderland]]'' genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] in 1934 tot in die [[Verenigde Party]] gevolg het. Haar man het in [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|1948 se algemene verkiesing]] naelskraaps in die [[Alberton (kiesafdeling)|kiesafdeling Alberton]] teen [[Marais Steyn]] van die [[Verenigde Party|VP]] verloor,<ref>{{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910-1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.</ref> maar nadat hy as senator aangestel is, kon hy wel tot die parlement toetree en so in 1950 minister van naturellesake geword. Hy dien eindelik agt jaar in dié amp tot hy adv. [[Hans Strijdom]] ná dié se dood in die amp as eerste minister opvolg.<ref> {{en}} [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] 1978. ''The making of a nation. A history of the Union of South Africa, 1910-1961''. Johannesburg & London: Macmillan.</ref> Betsie Verwoerd het haar man op sy reise deur die land vergesel en kon saam met hom die heuglike Republiekwording op [[31 Mei]] [[1961]] beleef, sowat 13 maande ná die eerste aanslag op sy lewe toe hy in April 1960 geskiet is tydens die Randse Paasskou. Ses jaar later, op [[6 September]] [[1966]], het sy in die ouderdom van 65 jaar ’n weduwee geword toe dr. Verwoerd in die Volksraad vermoor word. Dr. J.C. Pretorius skryf oor dié donker tyd in Betsie Verwoerd se lewe: "Ná die moord op dr. Verwoerd ... wat vir haar ’n ontsettende skok was, het sy dapperheid aan die dag gelê wat by alle lae van die Suid-Afrikaanse bevolking bewondering afgedwing het. Kalm en bedagsaam het sy gebly, terwyl die hele Suid-Afrika saam met haar gerou het. ’n Voorbeeld het sy aan die volk gestel, waaroor die ''[[Cape Times]]'' onder meer geskryf het: 'Die stille waardigheid van mev. Betsie Verwoerd was miskien die treffendste van die huldeblyke.'"<ref name="swart">{{af}} Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. ''Afrikaanse kultuuralmanak''. Aucklandpark: [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]].</ref> == Ná haar man se dood == [[Lêer:Mevvverwoerdboshoffduboisbegrafnis.jpg|duimnael|links|270px|Betsie Verwoerd en haar dogters op haar man se begrafnis.]] Betsie Verwoerd het ná dr. Verwoerd se dood nog af en toe amptelike pligte vervul. In 1969 het byvoorbeeld ’n borsbeeld van hom voor die stadsbiblioteek in Verwoerdburg onthul. Dis gemaak deur Johan Steynberg, jongste broer van die beeldhouer [[Coert Steynberg]]. Verwoerdburg se stadsraad het dit destyds aangekoop en voor die biblioteek in Cantonmentweg geplaas. Nadat dit gevandaliseer is, is dit eers verskuif en later geberg. In 2005 het die Tshwane-stadsraad dit in bruikleen aan die Erfenisstigting gegee, wat dit staangemaak het by die [[Voortrekkermonument]].<ref>{{af}} [http://www.woes.co.za/bydrae/woes-nuusstuk/nog-twee-verwoerd-borsbeelde-vind-veilige-tuiste-by-voortrekkermonument Nog twee Verwoerd-borsbeelde vind veilige tuiste by Voortrekkermonument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160418220109/http://www.woes.co.za/bydrae/woes-nuusstuk/nog-twee-verwoerd-borsbeelde-vind-veilige-tuiste-by-voortrekkermonument |date=18 April 2016 }}. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Ná haar man se dood het die hoof en personeel van die Volkskool op [[Parys]] 'n versoek aan haar gerig om die skool na haar ontslape man te noem. Sy en die onderwysdepartement het toestemming verleen en so het die skool se naam op [[22 Februarie]] [[1967]] amptelik die H.F. Verwoerd Volkskool geword, later hernoem tot H.F. Verwoerd Primêr.<ref>{{af}}[http://psp.parys.co.za/index.php/ct-menu-item-43 Die skool se geskiedenis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611074143/http://psp.parys.co.za/index.php/ct-menu-item-43 |date=11 Junie 2016 }}. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> In 1972 het sy die [[Gariepdam]], wat eers die Hendrik Verwoerddam geheet het ter ere van haar man, amptelik geopen. Dit was deel van die [[Oranjerivierprojek]] wat haar man 10 jaar vantevore, op [[23 Maart]] [[1962]], aangekondig het. Die aanvanklike raming was dat dit R450 miljoen sou kos, maar die eindelike koste was honderdmiljoene meer. Die eerste fase het die Hendrik Verwoerddam tussen [[Colesberg]] en [[Bethulie]] behels asook die [[Oviston|Ovistonnel]], wat die dam met die [[Groot-Visrivier]] in die Oos-Kaap sou verbind.<ref name="swart" /> In 1991 het sy aangesluit by die [[Afrikaanse Protestantse Kerk]]<ref>{{af}} [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1991/04/23/2/1.html Betsie Verwoerd nou by APK]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 23 April 1991. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> en haar die jaar daarna op [[Orania]] gevestig, waarvan haar skoonseun [[Carel Boshoff]] die stigter was. Boshoff was van 1954 tot haar dood in 2007 getroud met die Verwoerds se dogter Anna.<ref>{{en}}[http://mg.co.za/article/2007-07-10-anna-boshoff-was-community-person-par-excellence Anna Boshoff was 'community person par excellence'], ''[[Mail & Guardian]]'', 10 Julie 2007. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Betsie Verwoerd het die idee van 'n Afrikanervolkstaat ten volle ondersteun en het dit ook in haar openbare optredes onderskryf.<ref name="toer">{{af}} [http://repository.up.ac.za/xmlui/bitstream/handle/2263/50822/vanNiekerk_Toerisme_2015.pdf?sequence=1&isAllowed=y Toerisme in die Amish- en Orania-gemeenskappe: 'n vergelykende studie]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> Ná haar dood is haar huis in Amettisstraat, Orania, in 'n huismuseum omskep en huisves dit die Verwoerd-gedenkversameling wat op 6 September 1996 (presies 30 jaar ná sy dood) in die Kultuurhsitoriese Museum op die dorp geopen is.<ref name="toer" /> == Haar verhouding met Nelson Mandela == [[Beeld:Mnr Mandela, Mev Betsie Verwoerd en Prof Carel Boshoff afgeneem tydens Mandela se besoek aan Orania.jpg|duimnael|regs|Oudpres. [[Nelson Mandela]] op besoek aan Betsie Verwoerd op [[Orania]], 1995.]] [[Beeld:Betsie Verwoerd se grafsteen.JPG|duimnael|links|270px|Betsie Verwoerd se grafsteen, [[Orania]].]] Oudpres. Nelson Mandela het die simboliese waarde van [[Orania]] erken en dié Afrikanernedersetting in 1995 op uitnodiging van Betsie Verwoerd (toe 94) besoek om haar en amptenare daar te ontmoet en sy visie vir die land te verduidelik. Mandela het per helikopter opgedaag en tydens sy ontmoeting met dr. Verwoerd se weduwee sy arm om haar gesit en vir foto's poseer. Sy het aan hom gesê: "Ek vereenselwig my met my mense se wense vir ’n volkstaat, wat ek glo in dié deel van die land ontwikkel kan word." Mandela het geantwoord: "Ek verlang ’n verenigde Suid-Afrika waarin ons kan ophou dink in terme van velkleur."<ref>{{en}} [http://www.independent.co.uk/news/world/africa/we-shed-no-tears-for-nelson-mandela-he-is-a-fallen-opponent-say-residents-of-white-enclave-orania-9004280.html We shed no tears for Nelson Mandela. He is a fallen opponent, say residents of white enclave Orania], ''Independent'', 13 Desember 2013. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Volgens prof. [[Jonathan Jansen]], was dit Mandela wat háár vir tee genooi het, maar sy het die uitnodiging van die hand gewys. "Sy het die fout gemaak om te sê, as die president in haar omgewing is, kan hy gerus kom kuier. Tot almal se verbasing het hy so gemaak en ’n driekwartier oor koffie in die bejaarde se geselskap deurgebring ..." Mandela sou agterna sê, Betsie Verwoerd het hom so welkom laat voel "asof ek in Soweto was".<ref>{{en}} [http://www.timeslive.co.za/opinion/columnists/2013/06/27/embracing-the-enemy Embracing the enemy, deur Jonathan Jansen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129002332/http://www.timeslive.co.za/opinion/columnists/2013/06/27/embracing-the-enemy |date=29 November 2017 }}. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Ná haar dood het Mandela gesê hy het met hartseer kennis geneem van haar afsterwe. Hy het gesê haar "suiwer Afrikaner-gasvryheid" het hom beïndruk toe hy haar in 1995 op Orania besoek het. "Sy en haar man is ’n deel van Suid-Afrika se geskiedenis, selfs al het ons hul beleidsrigtings skerp veroordeel."<ref>{{en}} [http://www.nytimes.com/2000/03/02/world/betsie-verwoerd-apartheid-ruler-s-wife-98.html?_r=0 Betsie Verwoerd, Apartheid Ruler's Wife, 98], ''[[New York Times]]'', 2 Maart 2000. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Kort ná haar dood het die familie ’n mediaverklaring uitgereik waarin hulle gesê het: "Sy is vreedsaam tuis oorlede in die teenwoordigheid van nabye familielede, sonder dat sy enige pyn verduur het." Sy is om 16:00 op die Saterdag ná haar dood op Orania begrawe, waarna ’n gedenkdiens die volgende dag in [[Pretoria]] gehou is.<ref>{{en}} [http://www.iol.co.za/news/politics/betsie-verwoerd-dies-aged-98-29669 Betsie Verwoerd dies aged 98]. URL besoek op 20 Augustus 2016.</ref> Ten tyde van haar dood was daar sewe kinders, 28 kleinkinders en 27 agterkleinkinders. ’n Laerskool op [[Randfontein]] is na haar genoem, maar die naam is later verander na die Laerskool Westgold. 'n Kort straat in [[Goodwood]], [[Kaapstad]], langs die parlementêre dorpie Acaciapark, dra nog haar naam.<ref>{{en}} [https://www.google.com/maps/place/Betsie+Verwoerd+St,+Townsend+Estate,+Cape+Town,+7460,+Suid-Afrika/@-33.9021373,18.5355724,16.79z/data=!4m5!3m4!1s0x1dcc5b9276e9fcd7:0xee6c96bce8e4c590!8m2!3d-33.901367!4d18.5343339 Google maps]. URL besoek op 21 Augustus 2016.</ref> == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> == Eksterne skakels == {{Commonscat|Betsie Verwoerd}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Verwoerd, Betsie}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Geboortes in 1901]] [[Kategorie:Sterftes in 2000]] [[Kategorie:Mense van Orania]] 3iun4bum22kjwniuct8jmk0ogzuby0k 0 120088 2965594 2943083 2026-09-07T12:51:24Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2965594 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Louis Sullivan | bynaam = | beeld = Louis Sullivan circa 1895.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Louis Sullivan omstreeks 1895 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1856|9|3}} | geboorteplek = [[Boston]], [[Massachusetts]], [[Verenigde State]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1856|9|3|1924|4|14}} | sterfteplek = [[Chicago]], [[Illinois]], Verenigde State | ouers = Andrienne List (moeder)<br />Patrick Sullivan (vader) | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = Argitek | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Louis Henry Sullivan''' (* [[3 September]] [[1856]]; † [[14 April]] [[1924]]) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] argitek na wie dikwels verwys word as die "Vader van die [[wolkekrabber]]"<ref>Mervyn D. Kaufman: ''Father of Skyscrapers: A Biography of Louis Sullivan.'' Boston: Little, Brown and Company 1969</ref> en as die "Vader van [[modernisme]]".<ref>''Chambers Biographical Dictionary''. London: Chambers Harrap, 2007. s.v. "Sullivan, Louis Henry," http://www.credoreference.com/entry/chambbd/sullivan_louis_henry{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (intekening word benodig)</ref> Sullivan word deur vele as die skepper van die moderne wolkekrabber beskou, was 'n invloedryke argitek en kritikus van die Chicago-skool binne die Amerikaanse boukunde, was 'n mentor vir [[Frank Lloyd Wright]] en het as inspirasie gedien vir 'n groep argitekte in [[Chicago]] wat bekendheid sou verwerf as die ''Prairie School''. Saam met Wright en Henry Hobson Richardson word Sullivan erken as die "Drie-eenheid van Amerikaanse argitektuur".<ref>James F. O'Gorman: ''Three American Architects: Richardson, Sullivan and Wright, 1865–1915''. Chicago: Chicago University Press, bl. xv</ref> Die leuse "Vorm volg funksie" word aan Sullivan toegeskryf, alhoewel hy self na 'n antieke Romeinse argitek as oorsprong van die konsep verwys het. In 1944 het Sullivan die tweede argitek in die geskiedenis geword aan wie die [[American Institute of Architects|American Institute of Architects (AIA)]] se goue medalje postuum toegeken is.<ref>{{Cite web |url=http://www.aia.org/practicing/awards/AIAB025046 |title=''The American Institute of Architects. Besoek op 28 Maart 2017'' |access-date=28 Maart 2017 |archive-date=13 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313024921/http://www.aia.org/practicing/awards/AIAB025046 |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sullivan, Louis}} [[Kategorie:Amerikaanse argitekte]] [[Kategorie:Geboortes in 1856]] [[Kategorie:Sterftes in 1924]] 0rd1xiuq5bjdz7ht3ya1sny0dn1cljl 0 124465 2965743 2811715 2026-09-08T11:32:34Z Aliwal2012 39067 Skakels 2965743 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Vegan Gardein Tofu Foods Display (cropped1).jpg|duimnael|250px|’n Verskeidenheid vegetariese en veganistiese kossoorte.]] '''Vegetarisme''' is die gebruik om nie [[vleis]], veral [[rooivleis]], te eet nie. Dit kan ook ander [[dier]]eprodukte insluit,<ref name="vegsoc.org">{{cite web|title=What is a vegetarian?|publisher=The Vegetarian Society|accessdate=11 Desember 2010|url=http://www.vegsoc.org/page.aspx?pid=508|archive-date=30 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130430220615/http://www.vegsoc.org/page.aspx?pid=508|url-status=dead}}</ref><ref name="ivu.org">{{cite web|title=Frequently Asked Questions - Ingredients 1: Gelatine |publisher=International Vegetarian Union (IVU)|accessdate=7 Februarie 2013|url=http://www.worldvegfest.org/index.php/gelatin}}</ref><ref name="navs-online.org">{{cite web|title=Why Avoid Hidden Animal Ingredients?|publisher=The North American Vegetarian Society|accessdate=7 Februarie 2013|url=http://www.navs-online.org/lifestyle/animal_ingr/hidden_ingredients.php|archive-date= 4 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120904170027/http://www.navs-online.org/lifestyle/animal_ingr/hidden_ingredients.php|url-status=dead}}</ref> Mense kan om verskeie redes ’n '''vegetariër''' word. Baie maak beswaar teen die eet van vleis uit respek vir ander lewende wesens, dalk om [[godsdiens]]tige redes of vanweë respek vir diereregte. Dit kan ook om gesondheids-, politieke, omgewings-, kulturele, ekonomiese of persoonlike redes wees. Vegetariese diëte verskil ook: ’n Ovolaktovegetariër eet eiers en [[suiwelproduk]]te; ’n ovovegetariër eet eiers, maar nie suiwelprodukte nie; ’n laktovegetariër eet suiwelprodukte, maar nie eiers nie. ’n [[Veganisme|Veganistiese]] dieet sluit alle diereprodukte uit, insluitende eiers en suiwelprodukte. Sommige vaganiste vermy ook ander diereprodukte, soos [[Byeboerdery|byewas]], [[Leer (stof)|leer]] of [[sy]]klere. Verpakte en geprosesseerde kosse soos koekies, [[sjokolade]], [[jogurt]] en [[lekkergoed]] bevat dikwels onbekende bestanddele en kan ’n bron van kommer vir vegetariërs wees.<ref name="navs-online.org"/><ref name="vegsoc.org2">{{cite web|title=Things to look out for if you are a vegetarian/vegan|publisher=The Vegetarian Society|accessdate=11 Desember 2010|url=http://www.vegsoc.org/page.aspx?pid=729|archive-date=18 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180318175347/https://www.vegsoc.org/page.aspx?pid=729|url-status=dead}}</ref> Hulle sal dikwels die bestanddele van ’n produk nalees om seker te maak dit bevat nie diereprodukte nie.<ref name="vegsoc.org2"/> Hul menings oor sulke bestanddele wissel egter. Terwyl sommige byvoorbeeld onbewus kan wees van die diereproduk stremsel se rol in die maak van [[kaas]] en dit dus onbewustelik sal eet,<ref name="navs-online.org"/><ref name="vrg.org">{{cite web|first=Michael|last=Keevican|title=What's in Your Cheese?|publisher=Vegetarian Resource Group|accessdate=10 Desember 2010|url=http://www.vrg.org/nutshell/cheese.htm}}</ref><ref name="vrg faq">{{cite web|url=http://www.vrg.org/nutshell/faqingredients.htm#cheese|title=Frequently Asked Questions&nbsp;— Food Ingredients|publisher=Vegetarian Resource Group|accessdate=9 Julie 2010}}</ref> kan ander vegetariërs eenvoudig nie ’n probleem hê met die eet daarvan nie.<ref name="navs-online.org"/> Halfvegetariese diëte bestaan grootliks uit vegetariese produkte, maar kan [[vis]] of [[pluimvee]] insluit. Sulke mense beskou "vleis" gewoonlik net as die vleis van [[soogdiere]], hoewel hulle met vegetarisme identifiseer.<ref name="Shorter Oxford">Shorter Oxford English Dictionary (2002 en 2007) definieer "vegetarian" (noun) as "A person who on principle abstains from animal food; ''esp.'' one who avoids meat but will eat dairy produce and eggs and sometimes also fish (cf. VEGAN ''noun'')."</ref><ref name="Barr">{{cite journal |vauthors=Barr SI, Chapman GE | title = Perceptions and practices of self-defined current vegetarian and nonvegetarian women| journal = Journal of the American Dietetic Association | volume = 102 | issue = 3 | pages = 354–360 | date = Maart 2002 | pmid = 11902368 | doi = 10.1016/S0002-8223(02)90083-0 }}</ref> Sommige vegetariërgroepe beskou sulke diëte nie as vegetaries nie.<ref name="Vegsoc.org, fish">{{cite web|title=Vegetarians don't eat fish, shellfish or crustacea, but they can still enjoy one of the healthiest diets available.|publisher=Vegetarian Society|accessdate=28 Julie 2013|url=https://www.vegsoc.org/fish|archive-date= 4 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113323/https://www.vegsoc.org/fish|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.happycow.net/becoming_vegetarian.html Bronne/steun vir vegetariërs] * [http://www.vegetariannutrition.org/ Internasionale Kongres oor Vegetariese Voeding] * [http://www.huffingtonpost.com/kathy-freston/shattering-the-meat-myth_b_214390.html "Shattering The Meat Myth: Humans Are Natural Vegetarians"] deur Kathy Freston, ''The Huffington Post'', 11 Junie 2009 * [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/002465.htm MedlinePlus Encyclopedia] * [https://www.vegsoc.org/ Vegetarian Society] *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Vegetarianism|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Voeding]] [[Kategorie:Toegepaste etiek]] 1u2c85juvfg077n7t0aae8nif2sgo0k 3 130992 2965647 2646564 2026-09-07T18:17:45Z SanBonne 123221 SanBonne het bladsy [[Gebruikerbespreking:Mr-M]] na [[Gebruikerbespreking:أبو متين]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Mr-M|Mr-M]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/أبو متين|أبو متين]]" 1657119 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;" | {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; background-color:#faf6ed; border:1px solid #faecc8;" |- | colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | Hallo,&nbsp;gebruiker vanaf [[IP-adres]] {{BASEPAGENAME}} | Hallo&nbsp;{{PAGENAME}}}},''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|hartelik welkom]] op die Afrikaanse Wikipedia!</big> |- | colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van ’n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie. |- | colspan="4" | Die [[Afrikaanse Wikipedia]] bestaan al sedert Desember 2001 en bevat reeds ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Vanaf die begin van die projek het die gebruikers ’n aantal riglyne en uitgangspunte vir artikelbewerking en onderlinge samewerking opgestel. Nuwelinge kan hieruit voordeel trek. Jy mag dit behulpsaam vind om van die skakels in hierdie raampie te volg en met die projek vertroud te raak voordat jy begin bydra. Indien jou vingers jeuk om te eksperimenteer, kan jy gerus ons [[Wikipedia:Sandput|Sandput]] besoek: dit is juis vir die rede daar. Uiteindelik wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]], maar dit doen natuurlik geen kwaad om ’n bietjie houvas te kry voor mens in die diep kant in spring nie! Besoek gerus ook ons [[Wikipedia:Geselshoekie|Geselshoekie]], ons gebruikers staan gereed om hand by te sit, of bloot net hand te skud. |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}} | [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']]<br />Die eerste van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Konversation.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geselshoekie}} | [[Wikipedia:Geselshoekie|'''Geselshoekie''']]<br />Die gewilde bymekaarkomplek |- | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}} | width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']]<br/>Die tweede van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Bucket in the sand.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Sandput}} | width="38%" | [[Wikipedia:Sandput|'''Sandput''']]<br />Eksperimenteer na hartelus |- | align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}} | [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']]<br />Die derde van Wikipedia se drie kernbeleide | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps kcontrol.gif|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}} | [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']]<br />Hoe maak ek: teks wat skuinsgedruk is? ’n opskrif? tabelle? |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}} | [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']]<br />Daar is ook ’n paar dinge wat ons nié hier doen nie | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}} | [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']]<br />As jy jou kiekies wil oplaai |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}} | [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel}} | [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel''']]<br />Soms sê die naam alles {{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{!}}- {{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van ’n rekening - sluit gerus by ons aan!| }} |- | colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" | Hierdie bladsy, wat nou op jou skerm staan, is trouens jou persoonlike besprekingsbladsy. Die plek waar ander Wikipediane jou in die toekoms kan kontak en jy hulle dan kan beantwoord. Elke gebruiker het so ’n bladsy. Jy kan dus ook boodskappe op ander gebruikers se besprekingsbladsye los. Sluit boodskappe en besprekings altyd af met <big><nowiki>~~~~</nowiki></big> of deur op die handtekeningknop in die wysigingsvenster te kliek: sodoende word jou boodskap onderteken met jou gebruikersnaam en die datum en tyd waarop die boodskap voltooi is. Kliek dan as laaste op "Stoor bladsy" om enige bewerkings te stoor. |} |} --[[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 00:14, 12 Januarie 2018 (UTC) 3w67t732ov7u3iraggangxgju68qxts 0 132842 2965644 2962645 2026-09-07T18:04:19Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2965644 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Charles Leclerc | image = 2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3978 by Stepro (cropped2).jpg | imagesize = | caption = Leclerc was 3de in die [[2024 Nederlandse Grand Prix]] | nationality = {{vlagikoon|MON}} Monegask | birth_date = {{GDEO|1997|10|16|df=y|br=yes}} | birth_place = [[Monte Carlo]], [[Monaco]] | Old Team = [[Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2026 Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | Car number = 16 | Races = {{F1stat|LEC|entries}} ({{F1stat|LEC|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|LEC|wins}} | Podiums = {{F1stat|LEC|podiums}} | Points = {{F1stat|LEC|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|LEC|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|LEC|fastestlaps}} | First race = [[2018 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2019 Belgiese Grand Prix]] | Last win = [[2026 Britse Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 5de (242 punte) }} [[Lêer:Charles Leclerc - Haas (33107122725).jpg|duimnael|links|280px|Leclerc bestuur hier die Haas VF-16 in vrye oefening gedurende die [[2016 Britse Grand Prix]].]] '''Charles Leclerc''' (gebore [[16 Oktober]] [[1997]]) is 'n [[Monaco|Monegaskiese]] professionele renbestuurder, wat sedert 2016 by [[Formule Een]] betrokke is en sedert 2019 vir die [[Scuderia Ferrari|fabrieks-Ferrarispan]] jaag, gekontrakteer tot die einde van die 2024-seisoen. Hy het die GP3-reeks- kampioenskap in 2016 en die FIA ​​Formule 2-kampioenskap in 2017 gewen. Leclerc het sy Formule Een-debuut in 2018 vir die [[Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrarispan]] gemaak,<ref name="Alfa Romeo Sauber">{{cite news |last1=Noble |first1=Jonathan |title=Sauber confirms Ericsson alongside Leclerc for 2018 |url=https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-confirms-ericsson-leclerc-for-2018-f1-season-985150/ |access-date=2 Desember 2017 |work=Motorsport.com |publisher=Motorsport Network |date=2 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617165250/https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-confirms-ericsson-leclerc-for-2018-f1-season-985150/ |archive-date=17 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n span verbonde aan Ferrari, terwyl hy deel was van die Ferrari-bestuurdersakademie. Met Sauber wat die vorige jaar laaste geëindig het, het Leclerc die stryd aangesê om sy eindposisie in die vervaardigerskampioenskap tot agtste te verbeter, en was in die beter posisie van die twee Sauber-jaers. Hy het die naasjongste jaer geword wat in Formule Een by die [[2019 Bahreinse Grand Prix]] in die voorwegspringposisie gekwalifiseer het. In die 2019-seisoen het Leclerc ook sy eerste loopbaanoorwinning in [[2019 Belgiese Grand Prix|België]] behaal. Hy het die FIA-voorwegsprongtrofee in die 2019-seisoen gewen en die jongste jaer geword om dit te wen. Hy eindig die [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] in 'n verdienstelike vierde plek as bestuurder, nadat hy in elke wedren beter vertoon het as sy viermalige wêreldkampioenspanmaat, [[Sebastian Vettel]]. == Vroeë loopbaan == === 2005–2013: Knortjorre === Leclerc het sy knortjorloopbaan in 2005 begin en die Franse PACA-kampioenskap in 2005, 2006 en 2008 gewen.<ref>{{Cite news |title=Charles Leclerc |work=allroadmanagement.com |publisher=All Road Management |url=http://www.allroadmanagement.com/charles-leclerc.htm |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706223024/http://www.allroadmanagement.com/charles-leclerc.htm |archive-date=6 July 2015}}</ref> In 2009 het hy Franse Kadetkampioen geword voordat hy in 2010 na die KF3 -klas opgeskuif het, waar hy die Junior Monaco Kartbeker gewen het.<ref>{{Cite news |title=Monaco Kart Cup&nbsp;– KF3 2010 standings |work=driverdb.com |publisher=Driver Database |url=https://www.driverdb.com/championships/standings/monaco-kart-cup---kf3/2010/ |url-status=live |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327160548/https://www.driverdb.com/championships/standings/monaco-kart-cup---kf3/2010/ |archive-date=27 March 2019}}</ref> Hy het in die KF3-klas vir 2011 voortgegaan en die CIK - FIA KF3 Wêreldbeker, die CIK-FIA Karting Academy Trophy en die ERDF Junior Kart Masters gewen.<ref>{{Cite news |title=Karting details – the karting career of Charles Leclerc |work=driverdb.com |publisher=Driver Database |url=https://www.driverdb.com/drivers/charles-leclerc/ |url-status=live |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200914175054/https://www.driverdb.com/drivers/charles-leclerc/ |archive-date=14 September 2020}}</ref> Leclerc het ook gedurende die jaar 'n lid van Nicolas Todt se All Road Management-maatskappy geword.<ref>{{Cite news |title=All Road Management&nbsp;– About Us |work=allroadmanagement.com |publisher=All Road Management |url=http://www.allroadmanagement.com/about.htm |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222110618/http://www.allroadmanagement.com/about.htm |archive-date=22 December 2016}}</ref> Leclerc het in 2012 na die KF2-kategorie gegradueer met die fabrieksgesteunde ART Grand Prix-span, wat die WSK Euro Series-titel gewen het,<ref>{{Cite news |date=6 August 2012 |title=ART Grand Prix and Charles Leclerc conquered the WSK Euro Series championship in Zuera |work=karting.art-grandprix.com |publisher=ART Grand Prix |url=http://karting.art-grandprix.com/news/art-grand-prix-and-charles-leclerc-conquered-wsk-euro-series-championship-zuera |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102201328/http://karting.art-grandprix.com/news/art-grand-prix-and-charles-leclerc-conquered-wsk-euro-series-championship-zuera |archive-date=2 January 2015}}</ref> sowel as die naaswenner in die CIK-FIA Europese KF2-kampioenskap en die CIK-FIA onder 18 Wêreldkartingkampioenskap.<ref>{{Cite news |title=Charles Leclerc |work=karting.art-grandprix.com |publisher=ART Grand Prix |url=http://karting.art-grandprix.com/racing/kz/drivers/charles-leclerc |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102184147/http://karting.art-grandprix.com/racing/kz/drivers/charles-leclerc |archive-date=2 January 2015}}</ref> In sy laaste jaar van karting in 2013 het Leclerc die Suid-Garda Winterbeker gewen en sesde posisie in die CIK-FIA Europese KZ -kampioenskap behaal en tweede geëindig in die CIK-FIA Wêreld-KZ-kampioenskap, agter die huidige [[Red Bull Racing|Red Bull]] Formule Een-jaer [[Max Verstappen]].<ref>{{Cite news |title=CIK-FIA World KZ Championship 2013 standings |work=driverdb.com |publisher=Driver Database |url=https://www.driverdb.com/championships/standings/world-championship-kz/2013/ |url-status=live |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327160550/https://www.driverdb.com/championships/standings/world-championship-kz/2013/ |archive-date=27 March 2019}}</ref> ===2014–2016: Formule Renault, Formule Drie en GP3=== In 2014 het Leclerc na enkelsitplekmotors gegradueer en in die Formule Renault 2.0 Alpe-kampioenskap vir die Britse span Fortec Motorsports gejaag.<ref>{{Cite news |last=Goddard |first=Stephen |date=26 November 2013 |title=Leclerc teams up with Fortec for Alps campaign |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/leclerc-teams-up-with-fortec-for-alps-campaign/ |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107103954/http://www.paddockscout.com/leclerc-teams-up-with-fortec-for-alps-campaign |archive-date=7 November 2018}}</ref> Gedurende die seisoen het hy sewe podiumplekke ingeneem, insluitend 'n dubbele oorwinning by [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]],<ref>{{Cite news |last=Khorounzhiy |first=Valentin |date=6 July 2014 |title=Charles Leclerc grabs second win of Monza weekend |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-grabs-second-win-of-monza-weekend/ |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013817/http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-grabs-second-win-of-monza-weekend |archive-date=3 December 2017}}</ref> om naaswenner in die kampioenskap agter Koiranen GP se [[Nyck de Vries]] te eindig.<ref>{{Cite news |title=Formula Renault 2.0 Alps 2014 standings |work=driverdb.com |publisher=Driver Database |url=https://www.driverdb.com/championships/standings/formula-renault-20-alps/2014/ |url-status=live |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510191528/https://www.driverdb.com/championships/standings/formula-renault-20-alps/2014/ |archive-date=10 May 2021}}</ref> Leclerc het ook die Juniorkampioenskaptitel by die laaste wedren van die seisoen in [[Jerez-renbaan|Jerez]] gewen en voor die tiener Matevos Isaakyan geëindig.<ref>{{Cite news |date=8 October 2014 |title=Leclerc takes Rookie Championship title |work=fortecmotorsports.com |publisher=Fortec Motorsports |url=http://fortecmotorsports.com/?p=2276 |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150228023238/http://fortecmotorsports.com/?p=2276 |archive-date=28 February 2015}}</ref> Leclerc het ook aan 'n deel van die Eurocup Formule Renault 2.0-seisoen as 'n gasbestuurder vir Fortec deelgeneem. In die ses wedrenne waaraan hy deelgeneem het, het hy drie keer op die podium geëindig en 'n tweede plek by die [[Nürburgring]] behaal, gevolg deur 'n paar tweede plekke by die [[Hungaroring]].<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=18 December 2014 |title=PaddockScout Top 50 drivers of 2014: 20–11 |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/paddockscout-top-50-drivers-of-2014-20-11/ |url-status=dead |access-date=2 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171009093236/http://www.paddockscout.com/paddockscout-top-50-drivers-of-2014-20-11 |archive-date=9 October 2017}}</ref> [[Lêer:Charles Leclerc, Formel 3 2015.JPG|duimnael|Leclerc jaag in die 2015 Europese Formule 3-kampioenskap]] Leclerc het in 2015 na Formule Drie gegradueer en in die FIA Formule 3 Europese Kampioenskap saam met die Nederlandse span Van Amersfoort Racing gejaag.<ref>{{Cite news |last=Simmons |first=Marcus |date=14 January 2015 |title=Nicolas Todt protege Charles Leclerc secures F3 deal for 2015 |work=Autosport |publisher=Haymarket Publications |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/117356 |url-status=live |access-date=14 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182822/http://www.autosport.com/news/report.php/id/117356 |archive-date=3 March 2016}}</ref> By die openingsronde van die seisoen op [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] het Leclerc die voorwegspringposisie vir die tweede en derde wedrenne van die naweek geërf nadat die oorspronklike voor-kwalifiseerder Felix Rosenqvist weens 'n tegniese oortreding uitgesluit is.<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=11 April 2015 |title=Rosenqvist excluded from second qualifying, Leclerc inherits two poles |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/rosenqvist-excluded-from-second-qualifying-leclerc-inheirts-two-poles/26272 |url-status=dead |access-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603081653/http://www.paddockscout.com/rosenqvist-excluded-from-second-qualifying-leclerc-inheirts-two-poles/26272 |archive-date=3 June 2017}}</ref> Hy het voortgegaan om sy eerste renoorwinning in die derde ren van die naweek te behaal, voor [[Antonio Giovinazzi]] en Jake Dennis.<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=12 April 2015 |title=Charles Leclerc gets victory in final race of debut F3 weekend |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-gets-victory-in-final-race-of-debut-f3-weekend/26376 |url-status=dead |access-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602235111/http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-gets-victory-in-final-race-of-debut-f3-weekend/26376 |archive-date=2 June 2017}}</ref> Hy het sy tweede oorwinning by die volgende ronde in [[Hockenheimring|Hockenheim]] behaal, die derde wedren gewen, sowel as twee bykomende podiums en drie nuweling-oorwinnings in die loop van die byeenkoms.<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=3 May 2015 |title=Charles Leclerc wins wet third European F3 race at Hockenheim |work=paddockscout.com |publisher=Paddock Scout |url=http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-wins-wet-third-european-f3-race-at-hockenheim/27335 |url-status=dead |access-date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906074953/http://www.paddockscout.com/charles-leclerc-wins-wet-third-european-f3-race-at-hockenheim/27335 |archive-date=6 September 2017}}</ref> Leclerc het sy derde oorwinning in die eerste wedren by [[Circuit de Spa-Francorchamps|Spa-Francorchamps]] behaal wat hom die voortou in die kampioenskap laat neem het. Leclerc het egter vierde op die punteleer geëindig, meestal weens skade wat aan sy motor se onderstel opgedoen is ná 'n botsing met [[Lance Stroll]] by [[Zandvoort-renbaan|Zandvoort]]. In November 2015 het Leclerc tweede by die Macau Grand Prix geëindig. In Desember 2015 het Leclerc aan na-seisoen toetse deelgeneem vir ART Grand Prix en Arden International. De Vries het in Februarie 2016 bevestig dat Leclerc in die 2016 GP3-seisoen sou jaag.<ref>{{Cite web |date=24 February 2016 |title=De Vries joins 2016 GP3 field with ART |url=http://www.motorsport.com/gp3/news/de-vries-joins-2016-gp3-field-with-art-675332/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630105323/https://www.motorsport.com/gp3/news/de-vries-joins-2016-gp3-field-with-art-675332/ |archive-date=30 June 2018 |access-date=24 February 2016 |quote="We have Charles Leclerc, Alexander Albon [neither confirmed yet], Jake Hughes, Jack Aitken and Kevin Jorg lining up on the grid and Antonio Fuoco is staying for another season. All these guys are capable of winning races"}}</ref> ART het Leclerc die volgende week onderteken. Met die span het hy drie oorwinnings behaal en die titel in sy eerste jaar van die reeks verower, ondanks die feit dat hy in die hoofwedren van die seisoen se laaste wedren in Aboe Dhabi 'n ongeluk gemaak het.<ref>{{Cite news |last=Allen |first=Peter |date=26 November 2016 |title=Leclerc is GP3 champion despite collision as De Vries wins |work=formulascout.com |url=http://www.formulascout.com/leclerc-is-gp3-champion-despite-collision-as-de-vries-wins/35825 |url-status=live |access-date=14 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401175521/http://www.formulascout.com/leclerc-is-gp3-champion-despite-collision-as-de-vries-wins/35825 |archive-date=1 April 2019}}</ref> == 2017: FIA Formule 2-kampioenskap == [[Lêer:Charles Leclerc Jerez 2017.jpg|duimnael|Leclerc lei die 2017 Jerez Formule 2-rondte, op pad om die Formule 2-kampioenskap te wen]] Die week ná sy oorwinning in die GP3-titelren, is bevestig dat Charles Leclerc na die Formule 2-reeks vir die 2017-seisoen gradueer by Prema Racing, saam met mede-GP3-renjaer en Ferrari-junior Antonio Fuoco.<ref>{{Cite web |date=28 November 2016 |title=GP2: Ferrari juniors to Prema for 2017 |url=https://www.racer.com/international-racing/item/136792-ferrari-juniors-to-prema-in-gp2-for-2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129151115/https://www.racer.com/international-racing/item/136792-ferrari-juniors-to-prema-in-gp2-for-2017 |archive-date=29 November 2016 |access-date=28 November 2016}}</ref> Hy het sy debuut by [[Bahrein Internasionale Renbaan|Bahrein]] gemaak, waar hy die voorwegspringposisie ingeneem het vir die hoofwedren, maar net derde geëindig.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Bahrain Formula 2: Markelov beats Nato and Leclerc with late surge |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/128986 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625124358/http://www.autosport.com/news/report.php/id/128986 |archive-date=25 June 2017}}</ref> In die naelwedren het sy Prema-span besluit om 'n middelwedren-kuipestop te doen, wat baie ongewoon is in die korter naelrenne. Hy het harder op sy medium Pirellibande gedruk en 'n voorsprong van nege sekondes geskep voordat hy gestop het. Dit sou hom tot die 14de plek laat terugval, maar Leclerc het hierna 13 motors verbygesteek en die oorwinning behaal deur Luca Ghiotto in die laaste rondte verby te steek.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Bahrain Formula 2: Ferrari junior Leclerc beats Ghiotto and Rowland |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/129011 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808154041/http://www.autosport.com/news/report.php/id/129011 |archive-date=8 August 2017}}</ref> Nadat hy vir die tweede agtereenvolgende keer die voorwegspringposisie ingeneem het, het hy sake met Ghiotto uitgespook om weer in die Catalunya-pronkwedren te wen, ondanks 'n radiokwessie.<ref>{{Cite web |title=Leclerc scorches to feature victory – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/05_May/Leclerc-scorches-to-feature-victory-/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808160928/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/5_May/Leclerc-scorches-to-feature-victory-/ |archive-date=8 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Feature Race Press Conference, Barcelona – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/05_May/Feature-Race-Press-Conference-Barcelona/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808154050/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/5_May/Feature-Race-Press-Conference-Barcelona/ |archive-date=8 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref> Leclerc het geen punte by sy tuisronde by [[Monaco-renbaan|Monaco]] aangeteken nie. Hy moes uit die voorwegspringplek van die ren onttrek weens 'n veringprobleem. Die uitval het ook beteken dat hy die naelwedren agter op die rooster sou begin, en in hierdie wedren het hy met Norman Nato gebots terwyl hy probeer het om sy weg op die rooster te verbeter, wat uiteindelik daartoe gelei het dat albei jaers uit die wedren moes onttrek. Hy het die kampioenskapvoorsprong behou ten spyte van 'n swak naweek, wat hy as 'reuse teleurstellend' beskryf het.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Monaco F2: Rowland takes first win as Leclerc retires |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/129774 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808193301/http://www.autosport.com/news/report.php/id/129774 |archive-date=8 August 2017}}</ref><ref>{{Cite news |title=Monaco F2: De Vries takes maiden win in Rapax 1–2 |language=en |work=Motorsport.com |url=https://www.motorsport.com/fia-f2/news/monaco-f2-de-vries-rapax-sprint-race-911283/?s=1 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808155435/https://www.motorsport.com/fia-f2/news/monaco-f2-de-vries-rapax-sprint-race-911283/?s=1 |archive-date=8 August 2017}}</ref><ref>{{Cite news |title=Leclerc column: Moving on from Monaco misfortune |language=en |work=Motorsport.com |url=https://www.motorsport.com/fia-f2/news/charles-leclerc-column-monaco-f2-heartbreak-912533/ |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808162457/https://www.motorsport.com/fia-f2/news/charles-leclerc-column-monaco-f2-heartbreak-912533/ |archive-date=8 August 2017}}</ref> Leclerc het 'n vierde agtereenvolgende voorwegspringplek by 'n wedren in Azerbeidjan geneem, wat hy aan sy oorlede pa, Herve, opgedra het. Hy het dit in nog 'n oorwinning omskep, hoewel die wedren vyf rondtes voor die geskeduleerde einde met 'n rooi vlag beëindig is.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Baku F2: Ferrari junior Charles Leclerc wins red-flagged race |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/130343 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808072959/http://www.autosport.com/news/report.php/id/130343 |archive-date=8 August 2017}}</ref> In die naelwedren het hy agtste weggespring, en vroeg tot tiende geval, maar teruggeveg tot sesde. Die uitval van die renvoorloper, sy titelmededinger Oliver Rowland, en De Vries, wat ook voor Leclerc was, het beteken dat Leclerc tot vierde verbeter het. Hy het toe [[Nicholas Latifi]] en Jordan King verby gesteek en die nuwe leier, Nato, begin aanval. Hy het Nato verbygesteek, maar het 'n straf van tien sekondes gekry omdat hy nie spoed verminder het vir geel vlae nie, en het dus tweede geëindig.<ref>{{Cite web |title=Formula 2 – The Insider – Issue 4: So Close! |url=http://www.fiaformula2.com/Global/F2/2017/07_TheInsider/Insider2017-FIAF2-Issue4.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808155503/http://www.fiaformula2.com/Global/F2/2017/07_TheInsider/Insider2017-FIAF2-Issue4.pdf |archive-date=8 August 2017 |website=fiaformula2.com}}</ref> In Oostenryk het hy sy vyfde voorwegspringplek ingeneem, en toe die vertoonwedren gewen ondanks druk van sy spanmaat Fuoco, en teen die einde, die DAMS van Latifi.<ref>{{Cite web |title=Leclerc Makes it Five in Austria – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Leclerc-Makes-it-Five-in-Austria/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809121450/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Leclerc-Makes-it-Five-in-Austria/ |archive-date=9 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Leclerc soars to feature victory – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Leclerc-soars-to-feature-victory/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912190840/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Leclerc-soars-to-feature-victory/ |archive-date=12 September 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref> Hy sou uit die naelren val nadat hy met Fuoco gebots het en getol het.<ref>{{Cite news |last=Kalinauckas |first=Alex |title=Artem Markelov wins Austria F2 sprint race, Charles Leclerc crashes |language=en |work=Autosport.com |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/130631 |url-status=live |access-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808153304/http://www.autosport.com/news/report.php/id/130631 |archive-date=8 August 2017}}</ref> Deur vir die sesde keer die voorwegspringplek in te neem vir die volgende wedren, by Silverstone, het hy die rekord vir die meeste voorwegspringplekke na mekaar geëwenaar, wat deur [[Stoffel Vandoorne]] in 2014 en 2015 opgestel is. Hy het die wedren gewen, selfs nadat sy motor tydens die wedren aan die brand geslaan het, en selfs nadat een van sy kantspieëls in die slotfase losgeraak het.<ref>{{Cite web |title=Leclerc flies to five in Silverstone feature – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Leclerc-flies-to-five-in-Silverstone-feature/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020014346/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Leclerc-flies-to-five-in-Silverstone-feature/ |archive-date=20 October 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref> Hy sou nie voor wegspring in Hongarye nie, al het hy sy sewende agtereenvolgende voorwegspringposisie ingeneem, aangesien hy vir 'n tegniese oortreding gediskwalifiseer is. Ten spyte daarvan dat hy laaste weggespring het, was hy by die eerste draai reeds in die 12de posisie. Deur 'n alternatiewe bandstrategie te benut wat hom op die mediumbande laat begin het, het Leclerc agter [[Alexander Albon]] vasgeval, wat op dieselfde strategie was, hoewel hy uiteindelik verby gekom het en vierde sou eindig. Hy sou ook die volgende dag vierde in die naelren eindig, wat hom 'n 50-punt-kampioenskapvoorsprong bo Rowland gegee het.<ref>{{Cite web |title=Rowland on top in dramatic Budapest feature – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Rowland-on-top-in-dramatic-Budapest-feature/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170930161755/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Rowland-on-top-in-dramatic-Budapest-feature/ |archive-date=30 September 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Matsushita dominates Budapest sprint – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/07_July/Matsushita-dominates-Budapest-sprint/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001202259/http://www.fiaformula2.com/News-Room/News/2017/7_July/Matsushita-dominates-Budapest-sprint/ |archive-date=1 October 2017 |access-date=8 August 2017 |website=www.fiaformula2.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=STATS TO CHAT – The Insider |url=http://theinsider.fiaformula2.com/f2/issue-7-f2/stats-to-chat-7/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808155414/http://theinsider.fiaformula2.com/f2/issue-7-f2/stats-to-chat-7/ |archive-date=8 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=theinsider.fiaformula2.com |language=en}}</ref> Vir die Belgiese rondtes het Leclerc weer die voorwegspringplek geneem en die wedren oortuigend met meer as 20 sekondes gewen, maar sy oorwinning is gediskwalifiseer omdat een van sy skyfblokke buitensporig verweer was. Nadat Leclerc in die 19de plek moes wegspring, het hy weer tot die vyfde plek geklim en 3,8 sekondes agter die wenner, Sérgio Sette Câmara, geëindig. [[Beeld:F2-Race1のシャルル１ (36974715682).jpg|duimnael|links|Leclerc by die 2017 Monza Formule-2 rondte]] Vir die Italiaanse vertoonwedren het Leclerc om die voortou meegeding; maar op die laaste rondte was hy egter in 'n ongeluk met De Vries betrokke. Nadat hy vir die tweede agtereenvolgende naelren agter op die rooster weggespring het, het Leclerc daarin geslaag om terug te veg na die negende posisie, al was dit sonder enige punte. Met 'n marge van 57 punte oor Rowland wat op pad was na die voorlaaste rondtes by Jerez, het Leclerc sy agtste voorwegspringplek van die seisoen behaal, met albei sy tydrondtes wat goed genoeg was vir die voorwegspringplek. In die vertoonwedren het Leclerc die meeste van die vroeë wedren op sagte bande oorheers en kon die meeste van die deelnemers op die alternatiewe strategie verbysteek. Met sewe rondtes oor, het Nobuharu Matsushita egter met Santino Ferrucci gebots, wat die veiligheidsmotor laat verskyn het. Op die punt toe die wedren hervat is, is Leclerc oor die spanradio verkeerd ingelig dat dit die "laaste rondte" was, al was daar vier rondtes om te gaan,<ref name=":1">{{Cite news |title=Leclerc column: How lap count mishap nearly delayed F2 title |language=en |work=Motorsport.com |url=https://www.motorsport.com/fia-f2/news/leclerc-column-jerez-title-mishap-lap-count-964048/ |url-status=live |access-date=6 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321175936/https://www.motorsport.com/fia-f2/news/leclerc-column-jerez-title-mishap-lap-count-964048/3051381/ |archive-date=21 March 2022}}</ref> so nadat hy hard gedruk het om 'n gaping op te bou, was Leclerc se bande "erg oorverhit" met verskeie rondtes nog om te gaan, en alhoewel sy bande teen die einde heeltemal gedaan was, het Leclerc daarin geslaag om 'n stormende Rowland met 0,23 sekondes terug te hou,<ref>{{Cite web |title=Results – Formula 2 |url=http://www.fiaformula2.com/Results/?raceid=982&seasonid=174 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171112160550/http://www.fiaformula2.com/Results/?seasonid=174&raceid=982 |archive-date=12 November 2017 |access-date=6 February 2018 |website=www.fiaformula2.com}}</ref> en die FIA Formule 2-kampioenskap in sy nuwelingseisoen in te palm in die F1-voerderreeks.<ref>{{Cite news |date=7 October 2017 |title=Leclerc seals F2 title with Jerez win |work=Autosport.com |publisher=Motorsport Network |url=https://www.autosport.com/f2/news/132272/leclerc-seals-f2-title-with-jerez-win |url-status=live |access-date=8 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308051753/https://www.autosport.com/f2/news/132272/leclerc-seals-f2-title-with-jerez-win |archive-date=8 March 2019}}</ref> Deur die kampioenskap te beklink, het Leclerc die jongste kampioen ooit van die hoofondersteuningsreeks vir Formule 1 geword op 19 jaar, 356 dae, en die eerste jaer sedert [[Nico Hülkenberg]] in 2009 om die kampioenskap in hul nuwelingseisoen te wen ('n prestasie wat net [[Nico Rosberg]] en [[Lewis Hamilton]] voorheen vermag het) en die enigste jaer wat 'n kampioenskap met die Dallara GP2/11-onderstel in hul nuwelingseisoen gewen het. Vir die naelren het Leclerc in die agtste plek weggespring, maar weens sy motor se aggressiewe opset moes hy en sy spanmaat, Antonio Fuoco, die naelren by die kuipe aandoen vir nuwe bande. Leclerc het egter deur die veld gevleg, maar weens die oormatige slytasie van sy bande het hy drie plekke op die laaste rondte afgestaan en in die sewende plek geëindig. Vir die laaste rondes in [[Yas Marina-renbaan|Aboe Dhabi]] het Leclerc in die sesde plek gekwalifiseer vir die vertoonwedren, sy laagste wegspringposisie die hele seisoen, uitgesluit strawwe. Ten spyte hiervan het hy egter daarin geslaag om die hoogste van die renjaers op 'n alternatiewe strategie in Aboe Dhabi (sag, dan supersag) in die vierde plek te eindig. Hy het tot derde gevorder, maar is in die laaste draai van die laaste rondte deur Antonio Fuoco geklop. Hierdie posisie is egter later na tweede verander nadat die wedrenwenner, Oliver Rowland, en Fuoco gediskwalifiseer is vir onderskeidelik oormatige vloerslytasie en onderdruk-voorbande. Vir Leclerc se laaste wedren het hy in die sewende posisie weggespring. Hy kon aanvanklik twee plekke opmaak, maar het stadiger gevorder as die renleiers [[Alexander Albon]] en [[Nicholas Latifi]]. Soos die wedren gevorder het, het Leclerc egter tyd begin wen vergeleke met sy mededingers en het daarin geslaag om Latifi met 'n paar rondtes oor verby te steek. Vir die laaste drie rondtes was DRS gedeaktiveer en geel vlae in die finale sektor het beteken dat Leclerc agter Albon vasgeval het, maar op die laaste rondte het albei jaers verstrengel geraak, veroorsaak deur Leclerc wat Albon gestamp het, en albei het 'n naelren gehad totdat Leclerc uiteindelik die voortou geneem het en met 1,293 sekondes gewen het, sy laaste oorwinning in sy laaste Formule 2-ren. == Formule 1-loopbaan == [[Lêer:Charles_Leclerc_-_Haas_&_Felipe_Massa_-_Williams_(32724536820).jpg|links|duimnael|Leclerc ''(links)'' het in 2016 by die Ferrari Bestuurdersakademie aangesluit en vier vrye oefensessies by die [[Haas F1-span]] voltooi.]] In 2016 het Leclerc by die Ferrari Bestuurdersakademie aangesluit as 'n ontwikkelingsbestuurder vir die [[Haas F1-span]] en [[Scuderia Ferrari]]<ref name="FDA">{{Cite web|url=http://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-gets-ferrari-and-haas-development-role-676625/?s=1|title=Leclerc gets Ferrari and Haas development role|last=Khorounzhiy|first=Valentin|date=1 March 2016|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630105640/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-gets-ferrari-and-haas-development-role-676625/?s=1|archive-date=30 June 2018|access-date=1 March 2016}}</ref> Hy het twee maande later sy toetsdebuut by Fiorano gemaak en die Ferrari F14 T bestuur.<ref name="CAT16">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/fia-f3/news/gp3-barcelona-ferrari-f1-junior-charles-leclerc-dominates-race-one-4988892/4988892/|title=GP3 Barcelona: Ferrari F1 junior Charles Leclerc dominates race one|date=14 May 2016|website=[[Autosport]]|publisher=Haymarket Media Group|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119075702/https://www.autosport.com/fia-f3/news/gp3-barcelona-ferrari-f1-junior-charles-leclerc-dominates-race-one-4988892/4988892/|archive-date=19 January 2025|access-date=17 February 2025}}</ref> As deel van sy rol by Haas het Leclerc deelgeneem aan die eerste vrye oefensessies van die [[2016 Britse Grand Prix|Britse]], [[2016 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse]], [[2016 Duitse Grand Prix|Duitse]] en [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grands Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/gp3-winner-leclerc-gets-practice-outings-with-haas.3DBA2Za626iH1oss8DaxSY|title=GP3 winner Leclerc gets practice outings with Haas|date=24 June 2016|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202194429/https://www.formula1.com/en/latest/article/gp3-winner-leclerc-gets-practice-outings-with-haas.3DBA2Za626iH1oss8DaxSY|archive-date=2 December 2024|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18078070/charles-leclerc-gives-haas-fp1-appearance-abu-dhabi|title=Charles Leclerc gives up Haas FP1 appearance in Abu Dhabi|last=Saunders|first=Nate|date=18 November 2016|website=[[ESPN]]|publisher=ESPN Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016183228/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18078070/charles-leclerc-gives-haas-fp1-appearance-abu-dhabi|archive-date=16 October 2017|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-withdraws-from-haas-f1-practice-duties-to-prioritise-gp3-5028914/5028914/|title=Leclerc withdraws from Haas F1 practice duties to prioritise GP3|last=Barretto|first=Lawrence|last2=Beer|first2=Matt|date=17 November 2016|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119200646/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-withdraws-from-haas-f1-practice-duties-to-prioritise-gp3-5028914/5028914/|archive-date=19 January 2022|access-date=27 January 2025}}</ref> Nadat hy Ferrari by eersgenoemde beïndruk het, het hy sy eerste amptelike toets vir die span by [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] in die SF16-H voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-gets-ferrari-f1-test-chance-after-impressing-haas-5041006/5041006/|title=Charles Leclerc gets Ferrari F1 test chance after impressing Haas|last=Barretto|first=Lawrence|date=10 July 2016|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312134910/https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-gets-ferrari-f1-test-chance-after-impressing-haas-5041006/5041006/|archive-date=12 March 2023|access-date=24 January 2025}}</ref> Daar was aanvanklik gerugte dat hy direk na Formule Een met Haas sou gradueer nadat hy die 2016 GP3-reeks gewen het;<ref>{{Cite web|url=http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/17129581/charles-leclerc-gp3-title-key-2017-f1-hopes|title=Charles Leclerc: GP3 title key to 2017 F1 hopes|last=Larkam|first=Lewis|date=23 July 2016|website=[[ESPN]]|publisher=ESPN Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231080125/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/17129581/charles-leclerc-gp3-title-key-2017-f1-hopes|archive-date=31 December 2017|access-date=6 September 2016}}</ref> maar hul spanhoof Guenther Steiner het die gerugte ontken en gesê dat Leclerc eerder na FIA Formule 2 sou vorder.<ref>{{Cite magazine|url=https://racer.com/2016/09/29/haas-rules-out-signing-leclerc-for-2017/|title=F1: Haas rules out signing Leclerc for 2017|date=29 September 2016|magazine=Racer (tydskrif)|access-date=27 January 2025|issn=1066-6060|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127091103/https://racer.com/2016/09/29/haas-rules-out-signing-leclerc-for-2017/|archive-date=27 January 2025|url-status=live}}</ref> [[Lêer:Charles_Leclerc_2017_Malaysia_FP1.jpg|regs|duimnael|Leclerc het vier sessies met [[Sauber Motorsport|Sauber]] in 2017 voltooi, sowel as die middelseisoentoets met [[Scuderia Ferrari|Ferrari]].]] Leclerc het deelgeneem aan die 2017 middelseisoentoets by die [[Hungaroring]] met Ferrari — in die SF70H — en 98 rondtes voltooi en die vinnigste rondte van die eerste dag opgestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-heads-day-one-of-budapest-test-for-ferrari.6ven76x06QesO8UsOU6E0M|title=Leclerc heads day one of Budapest test for Ferrari|date=1 August 2017|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912160030/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-heads-day-one-of-budapest-test-for-ferrari.6ven76x06QesO8UsOU6E0M|archive-date=12 September 2024|access-date=8 August 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/20217843/ferrari-youngster-charles-leclerc-tops-opening-hungary-test|title=Ferrari youngster Charles Leclerc tops opening Hungary test|last=Saunders|first=Nate|date=1 August 2017|website=[[ESPN]]|publisher=ESPN Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904190116/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/20217843/ferrari-youngster-charles-leclerc-tops-opening-hungary-test|archive-date=4 September 2017|access-date=27 January 2025}}</ref> [[Kimi Räikkönen]] het sy vertoning geprys en gesê "dit is nie maklik om goed te doen in 'n ander motor as wat jy normaalweg bestuur nie", en bygevoeg dat "hy verseker wonderlik sal doen in die toekoms".<ref>{{Cite magazine|url=http://autoweek.com/racing/formula-1/a1828826/kimi-raikkonen-praises-ferrari-f1-prospect-charles-leclerc-after-contract/|title=Kimi Raikkonen praises Ferrari F1 prospect Charles Leclerc after contract extension|date=23 August 2017|magazine=Autoweek|publisher=Crain Communications|access-date=30 May 2020|issn=0192-9674|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715002727/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a1828826/kimi-raikkonen-praises-ferrari-f1-prospect-charles-leclerc-after-contract/|archive-date=15 July 2020|url-status=live}}</ref> Leclerc het verdere vrye oefensessies met [[Sauber Motorsport|Sauber]] voltooi by die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese]], [[2017 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]], [[2017 Meksikaanse Grand Prix|Mexikaanse]] en [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grands Prix]], nadat hy vir 2018 by die span geteken het.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/20775411/ferrari-prodigy-charles-leclerc-handed-four-2017-friday-practice-sessions-sauber|title=Ferrari prodigy Charles Leclerc handed four Friday practice sessions by Sauber|last=Saunders|first=Nate|date=21 September 2017|publisher=[[ESPN]] Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312213114/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/20775411/ferrari-prodigy-charles-leclerc-handed-four-2017-friday-practice-sessions-sauber|archive-date=12 March 2018|access-date=27 January 2025}}</ref> === Sauber (2018) === [[Lêer:2018_Chinese_Grand_Prix_FP3_Charles_Leclerc_(39897914770)_(cropped).jpg|links|duimnael|Leclerc (gefotografeer by die [[2018 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]]) het in 2018 in Formule Een met [[Sauber Motorsport|Sauber]] gedebuteer.]] Leclerc het in 2018 as 'n voltydse bestuurder by [[Sauber Motorsport|Sauber]] geteken en [[Pascal Wehrlein]] vervang met [[Marcus Ericsson]] as spanmaat.<ref name="2018contract">{{Cite web|url=https://au.motorsport.com/f1/news/sauber-confirms-ericsson-leclerc-for-2018-f1-season-985150/1381840/|title=Sauber confirms Ericsson alongside Leclerc for 2018|last=Noble|first=Jonathan|date=2 December 2017|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223212952/https://au.motorsport.com/f1/news/sauber-confirms-ericsson-leclerc-for-2018-f1-season-985150/1381840/|archive-date=23 February 2023|access-date=2 December 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11108517/f1-2018-charles-leclerc-and-marcus-ericsson-confirmed-at-sauber|title=F1 2018: Charles Leclerc and Marcus Ericsson confirmed at Sauber|last=Green|first=Jonathan|last2=Galloway|first2=James|date=4 December 2017|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20240918164831/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11108517/f1-2018-charles-leclerc-and-marcus-ericsson-confirmed-at-sauber|archive-date=18 September 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Met sy debuut by die Australiese Grand Prix het Leclerc die eerste Monegaskiese bestuurder geword wat aan Formule Een meeding sedert Olivier Beretta in 1994. Hy het agtiende gekwalifiseer en dertiende geëindig in sy debuut.<ref>{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2018/03/25/motorsport/f1-leclerc-bianchi-ferrari-sauber/index.html|title=Charles Leclerc impresses on debut in Australia|date=25 March 2018|work=[[CNN]]|access-date=27 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207194725/https://edition.cnn.com/2018/03/25/motorsport/f1-leclerc-bianchi-ferrari-sauber/index.html|archive-date=7 December 2022|url-status=live}}</ref> Na hy geen punte in [[2018 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] en [[2018 Chinese Grand Prix|China]] verdien het nie,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/formula1/43420536|title=How dramatic Bahrain GP unfolded|date=8 April 2018|publisher=[[BBC]]|access-date=27 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127104037/https://www.bbc.co.uk/sport/live/formula1/43420536|archive-date=27 January 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/sauber-f1-rookie-charles-leclerc-confused-by-chinese-gp-spin-5322154/5322154/|title=Sauber F1 rookie Charles Leclerc confused by Chinese GP spin|last=Mitchell|first=Scott|date=16 April 2018|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129093406/https://www.autosport.com/f1/news/sauber-f1-rookie-charles-leclerc-confused-by-chinese-gp-spin-5322154/5322154/|archive-date=29 November 2023|access-date=27 January 2025|url-status=live}}</ref> het 'n sesde plek by die Azerbeidjanse Grand Prix hom die eerste Monegask gemaak wat [[Lys van Formule Een wêreldkampioenskap punteleer metodes|punte]] in Formule Een aangeteken het sedert Louis Chiron in 1950.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/sixth-like-a-win-first-time-points-scorer-leclerc.y3pnYEGtQ402eecAIsc44|title=Sixth 'like a win' – first time points-scorer Leclerc|date=30 April 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613005913/https://www.formula1.com/en/latest/article/sixth-like-a-win-first-time-points-scorer-leclerc.y3pnYEGtQ402eecAIsc44|archive-date=13 June 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Hy het nog 'n punt aangeteken deur tiende te eindig by die Spaanse Grand Prix.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/may/13/lewis-hamilton-wins-spain-lead-f1-title-race |title=Lewis Hamilton wins Spanish Grand Prix to stretch lead in F1 title race |last=Richards |first=Giles |date=13 May 2018 |work=[[The Guardian]] |access-date=27 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225110312/https://www.theguardian.com/sport/2018/may/13/lewis-hamilton-wins-spain-lead-f1-title-race |archive-date=25 December 2024 |url-status=live}}</ref> By sy eerste [[2018 Monaco Grand Prix|tuis-Grand Prix in Monaco]] het Leclerc 'n remfaling in die laaste rondtes opgedoen, en teen [[Brendon Hartley]] in die ''[[Monaco-renbaan|Nouvelle Chicane]]'' gebots het en sy eerste loopbaanonttrekking beteken het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/brake-disc-failure-to-blame-for-leclerc-hartley-collision.3Kl1jE4UV2CMaiwA8yEw8i|title=Brake disc failure to blame for Leclerc–Hartley collision|date=27 May 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713224912/https://www.formula1.com/en/latest/article/brake-disc-failure-to-blame-for-leclerc-hartley-collision.3Kl1jE4UV2CMaiwA8yEw8i|archive-date=13 July 2024|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/monaco-grand-prix-f1-stewards-exonerate-leclerc-over-hartley-crash-5319980/5319980/|title=Monaco Grand Prix F1 stewards exonerate Leclerc over Hartley crash|last=Freeman|first=Glenn|last2=Codling|first2=Stuart|date=27 May 2018|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616021902/https://www.autosport.com/f1/news/monaco-grand-prix-f1-stewards-exonerate-leclerc-over-hartley-crash-5319980/5319980/|archive-date=16 June 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Drie agtereenvolgende punte-uitslae het in [[2018 Kanadese Grand Prix|Kanada]], [[2018 Franse Grand Prix|Frankryk]] en [[2018 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] gevolg,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/austria-result-a-huge-boost-for-sauber-leclerc.I4b2efS8g0EUComM6O4GG|title=Austria result a ‘huge boost’ for Sauber – Leclerc|date=2 July 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718224642/https://www.formula1.com/en/latest/article/austria-result-a-huge-boost-for-sauber-leclerc.I4b2efS8g0EUComM6O4GG|archive-date=18 July 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> voordat hy vyf wedrenne sonder punte afgelê het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/singapore-race-close-to-being-perfect-leclerc.5W3JUNveMgWKA4eY28YccI|title=Singapore race 'close to being perfect' – Leclerc|date=17 September 2018|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805163628/https://www.formula1.com/en/latest/article/singapore-race-close-to-being-perfect-leclerc.5W3JUNveMgWKA4eY28YccI|archive-date=5 August 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Hierdie lopie het drie onttrekkings ingesluit: 'n los wiel in [[2018 Britse Grand Prix|Brittanje]], skade aan sy [[Veringstelsel|vering]] na 'n botsing met [[Sergio Pérez]] in [[2018 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]], en 'n botsing met verskeie motors in [[2018 Belgiese Grand Prix|België]].<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2018/07/09/supreme-silverstone-adjusted-2018-british-grand-prix-driver/|url-access=registration|title=Who was supreme at Silverstone? Adjusted 2018 British Grand Prix driver ratings|last=Slater|first=Luke|date=9 July 2018|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530163146/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2018/07/09/supreme-silverstone-adjusted-2018-british-grand-prix-driver/|archive-date=30 May 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2018-hungarian-grand-prix-report/|url-access=registration|title=2018 Hungarian Grand Prix report|last=Hughes|first=Mark|date=30 July 2018|magazine=Motor Sport|access-date=27 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20240904173251/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2018-hungarian-grand-prix-report/|archive-date=4 September 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/45314905|title=Sebastian Vettel wins in Belgium after dramatic crash|last=Benson|first=Andrew|date=26 August 2018|work=BBC Sport|publisher=[[BBC]]|access-date=27 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720145204/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/45314905|archive-date=20 July 2023|url-status=live}}</ref> Leclerc het die halo-toestel geprys vir die voorkoming van ernstige beserings tydens die ongeluk, en gesê dat hy "baie bly was om dit oor [sy] kop te hê".<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2018/aug/27/charles-leclerc-thanks-halo-belgian-grand-prix-crash-fernando-alonso|title=Charles Leclerc pays tribute to halo after walking away from Belgian GP crash|last=Richards|first=Giles|date=27 August 2018|work=The Guardian|access-date=27 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20240726031424/https://www.theguardian.com/sport/2018/aug/27/charles-leclerc-thanks-halo-belgian-grand-prix-crash-fernando-alonso|archive-date=26 July 2024|url-status=live}}</ref> Verdere punte-insamelings het gekom met onderskeidelik negende en sewende plekke by die [[2018 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse]] en [[2018 Russiese Grand Prix|Russiese Grands Prix]],<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russia-debutant-leclerc-reflects-on-%27amazing-race%27-to-p7.zgQHcn4a5iuQqIISuqOAi|title=Russia debutant Leclerc reflects on 'amazing race' to P7|date=30 September 2018|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617143931/https://www.formula1.com/en/latest/article/russia-debutant-leclerc-reflects-on-'amazing-race'-to-p7.zgQHcn4a5iuQqIISuqOAi|archive-date=17 June 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> voor 'n onttrekking weens 'n meganiese fout in [[2018 Japannese Grand Prix|Japan]] en skade weens 'n botsing met [[Romain Grosjean]] in die [[2018 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-unimpressed-with-%27stupid%27-magnussen.2ll93icC4IQmsQ4M6QcucI|title=Leclerc left unimpressed with 'stupid' Magnussen|date=7 October 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625055600/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-unimpressed-with-'stupid'-magnussen.2ll93icC4IQmsQ4M6QcucI|archive-date=25 June 2024|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/kevin-magnussen-excluded-from-f1-united-states-grand-prix-5290347/5290347/|title=Kevin Magnussen excluded from F1 United States Grand Prix|last=Khorounzhiy|first=Valentin|date=21 October 2018|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240916155708/https://www.autosport.com/f1/news/kevin-magnussen-excluded-from-f1-united-states-grand-prix-5290347/5290347/|archive-date=16 September 2024|access-date=27 January 2025}}</ref> Leclerc het sy nooiensseisoen afgesluit met drie agtereenvolgende sewende plekke in [[2018 Meksikaanse Grand Prix|Meksiko]], [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]] en [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-2018-mexican-grand-prix-report.43bcuMZV3i8yk2a8kQw06w|title=Verstappen wins in Mexico as Hamilton clinches fifth world title|date=28 October 2018|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806151026/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-2018-mexican-grand-prix-report.43bcuMZV3i8yk2a8kQw06w|archive-date=6 August 2024|access-date=27 January 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/11/lewis-hamilton-brazilian-grand-prix-max-verstappen|title=Verstappen shoves 'idiot' Ocon in clash following Hamilton's Brazil win|last=Richards|first=Giles|date=11 November 2018|work=[[The Guardian]]|access-date=27 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402121008/https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/11/lewis-hamilton-brazilian-grand-prix-max-verstappen|archive-date=2 April 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2018-abu-dhabi-grand-prix-report|url-access=registration|title=2018 Abu Dhabi Grand Prix report|last=Hughes|first=Mark|date=26 November 2018|magazine=Motor Sport|access-date=27 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809234147/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2018-abu-dhabi-grand-prix-report|archive-date=9 August 2022|url-status=live}}</ref> Leclerc het dertiende in die Wêreldbestuurderskampioenskap geëindig, met 39 punte teenoor sy spanmaat Ericsson se nege,<ref>{{Cite web|url=https://www.redbull.com/au-en/f1-season-review-and-report-2018|title=The F1 2018 report|last=Clayton|first=Matthew|date=2 December 2018|website=[[Red Bull]]|publisher=[[Red Bull GmbH]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127134127/https://www.redbull.com/au-en/f1-season-review-and-report-2018|archive-date=27 January 2025|access-date=27 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ericsson-left-f1-strongest-season/4314568/|title=Ericsson feels he left F1 after "strongest" season|last=Mitchell|first=Scott|last2=Straw|first2=Edd|date=18 December 2018|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108191937/https://www.motorsport.com/f1/news/ericsson-left-f1-strongest-season/4314568/|archive-date=8 November 2020|access-date=27 January 2025}}</ref> en is weer aangewys as FIA se "Nuweling van die Jaar".<ref name="FIA182">{{Cite magazine|url=https://racer.com/2018/12/08/hamilton-mercedes-leclerc-scoop-awards-at-fia-prize-giving-gala/|title=Hamilton, Mercedes, Leclerc scoop awards at FIA prize-giving gala|date=8 December 2018|magazine=Racer|access-date=13 February 2025|issn=1066-6060|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210040541/https://racer.com/2018/12/08/hamilton-mercedes-leclerc-scoop-awards-at-fia-prize-giving-gala/|archive-date=10 December 2024|url-status=live}}</ref> === Ferrari (2019–hede) === {{Multibeeld|width=200|direction=vertical|image1=2019 Chinese Grand Prix Leclerc (47583134682) (cropped).jpg|image2=2022 British Grand Prix (52382359751) (cropped).jpg|image3=2024 Spanish Grand Prix (53811183158) (cropped).jpg|footer=Leclerc se renmotors wat Grands Prix gewen het, van bo-na-onder: SF90 (2019), F1-75 (2022), en die SF-24 in 2024}} ==== 2019: Nooiens-oorwinnings en ''il Predestinato'' ==== [[Lêer:2019_Formula_One_Test_Days_-_Charles_Leclerc's_Ferrari_SF90.jpg|alt=Leclerc driving the Ferrari SF90 at 2019 Formula One pre-season testing|duimnael|Leclerc het in 2019 na [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] verskuif, sy tweede seisoen in Formule Een.]] Leclerc het in 2019 by [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] geteken en sitplekke met [[Kimi Räikkönen]] geruil om saam met die viermalige Wêreldbestuurderskampioen [[Sebastian Vettel]] te jaag.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2018/sep/11/kimi-raikkonen-to-leave-ferrari-f1-team-at-end-of-season|title=Charles Leclerc to replace Kimi Raikkonen as Ferrari ring changes|last=Richards|first=Giles|date=11 September 2018|work=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20221029130338/https://www.theguardian.com/sport/2018/sep/11/kimi-raikkonen-to-leave-ferrari-f1-team-at-end-of-season|archive-date=29 October 2022|url-status=live}}</ref> Die destydse spanhoof, Maurizio Arrivabene, het verklaar dat sy kontrak tot 2022 sou duur.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-ferrari-contract-until-2022/3176733/|title=Ferrari signed Leclerc until at least 2022|last=Cooper|first=Adam|date=14 September 2018|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914204908/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-ferrari-contract-until-2022/3176733/|archive-date=14 September 2018|access-date=14 September 2018}}</ref> Leclerc het die 2018 na-seisoen-toets met Ferrari by die [[Yas Marina-renbaan]] uitgevoer en die vinnigste tyd in die SF71H opgestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-fastest-ferrari-abu-dhabi-test/4305506/|title=Leclerc leads second morning of Abu Dhabi test|last=Mitchell|first=Scott|date=28 November 2018|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128164540/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-fastest-ferrari-abu-dhabi-test/4305506/|archive-date=28 November 2018|access-date=28 November 2018}}</ref> Hy het vir die span by die [[2019 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] gedebuteer, gekwalifiseer en vyfde geëindig.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-australian-grand-prix-report/|url-access=registration|title=2019 Australian Grand Prix report|last=Hughes|first=Mark|date=18 March 2019|magazine=Motor Sport|access-date=25 February 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926134213/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-australian-grand-prix-report/|archive-date=26 September 2023|url-status=live}}</ref> In [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] het Leclerc sy eerste voorwegspringplek ingeneem om die tweede jongste jaer in Formule Een-geskiedenis te word.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/47760616|title=Bahrain Grand Prix: Ferrari's Charles Leclerc takes maiden pole position|last=Benson|first=Andrew|date=30 March 2019|work=BBC Sport|access-date=28 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410095819/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/47760616|archive-date=10 April 2023|url-status=live}}</ref> Hy het die grootste deel van die wedren gelei voordat hy 'n enjinprobleem, met 10 rondtes om te gaan, opgedoen het. Hy is verbygesteek deur beide [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedesrenjaers]] en het derde geëindig om sy eerste podiumplek te verseker.<ref>{{Cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/formulauno/2019/03/31/news/formula_1_gp_barhain_hamilton_leclerc_bottas-22|title=Formula 1, Bahrain GP; Hamilton wins but admits: "the Ferrari of Leclerc deserved it"|last=Retico|first=Alessandra|date=31 March 2019|work=la Repubblica|publisher=GEDI Gruppo Editoriale|language=it|issn=0390-1076|access-date=31 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331184120/https://www.repubblica.it/sport/formulauno/2019/03/31/news/formula_1_gp_barhain_hamilton_leclerc_bottas-222973148/|archive-date=31 March 2019|url-status=live}}</ref> Leclerc het vyfde in [[2019 Chinese Grand Prix|China]], [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] en [[2019 Spaanse Grand Prix|Spanje]] geëindig - agter Vettel, nadat hy beveel is om hom verby te laat.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11688577/ferrari-expand-on-charles-leclerc-sebastian-vettel-orders-in-china|title=Ferrari expand on Charles Leclerc, Sebastian Vettel orders in China|last=Galloway|first=James|date=15 April 2019|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510082023/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11688577/ferrari-expand-on-charles-leclerc-sebastian-vettel-orders-in-china|archive-date=10 May 2019|access-date=9 May 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.espn.com/f1/story/_/id/26627312/ferrari-explains-charles-leclerc-azerbaijan-grand-prix-strategy|title=Ferrari explains Charles Leclerc's Azerbaijan Grand Prix strategy|last=Saunders|first=Nate|date=28 April 2019|website=[[ESPN]]|publisher=ESPN Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505063215/http://www.espn.com/f1/story/_/id/26627312/ferrari-explains-charles-leclerc-azerbaijan-grand-prix-strategy|archive-date=5 May 2019|access-date=9 May 2019}}</ref> By die [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] het hy sestiende gekwalifiseer na 'n spanstrategiefout; hy het 'n pap band opgedoen wat sy ren beëindig het na 'n poging om [[Nico Hülkenberg]] verby te steek. Leclerc het gekwalifiseer en derde geëindig by beide die [[2019 Kanadese Grand Prix|Kanadese]] en [[2019 Franse Grand Prix|Franse]] Grands Prix.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/jun/09/lewis-hamilton-canadian-grand-prix-vettel-penalty|title=Lewis Hamilton handed Canadian GP win after Vettel's penalty pain|last=Richards|first=Giles|date=9 June 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203061418/https://www.theguardian.com/sport/2019/jun/09/lewis-hamilton-canadian-grand-prix-vettel-penalty|archive-date=3 December 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/f1/french-grand-prix-live-stream-latest-updates-f1-what-time-tv-channel-how-to-watch-hamilton-vettel-bottas-leclerc-a8970886.html|title=French Grand Prix 2019: Lewis Hamilton powers to victory to stretch F1 championship lead over Valtteri Bottas|last=de Menezes|first=Jack|date=23 June 2019|work=[[The Independent]]|access-date=28 January 2025|issn=1741-9743|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707145709/https://www.independent.co.uk/f1/french-grand-prix-live-stream-latest-updates-f1-what-time-tv-channel-how-to-watch-hamilton-vettel-bottas-leclerc-a8970886.html|archive-date=7 July 2022|url-status=live}}</ref> Hy het in die voorste plek weggespring by die [[2019 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] en tweede geëindig na [[Max Verstappen]] na sy verbysteek op die derde laaste rondte, waartydens hulle kontak gemaak het - die ondersoek deur die beamptes het dit as 'n renvoorval afgemaak.<ref name="AUT19">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/austria-f1-2019-retrospective-the-defeat-that-sharpened-leclercs-teeth-4981664/4981664/|title=Austria F1 2019 retrospective: The defeat that sharpened Leclerc's teeth|last=Smith|first=Luke|date=27 June 2020|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20241112145505/https://www.autosport.com/f1/news/austria-f1-2019-retrospective-the-defeat-that-sharpened-leclercs-teeth-4981664/4981664/|archive-date=12 November 2024|access-date=23 February 2025}}</ref> Die twee scawas dwarsdeur die [[2019 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] in 'n noue stryd gewikkel, met Leclerc wat voor in die derde plek geëindig het om sy vierde agtereenvolgende podiumplek te verseker.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/48981658|title=Lewis Hamilton wins record sixth British Grand Prix after Sebastian Vettel crash|last=Benson|first=Andrew|date=14 July 2019|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|access-date=28 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812065203/http://www.bbc.co.uk/sport/formul|archive-date=12 Augustus 2023|url-status=live}}</ref> Hy het in die tiende plek in [[2019 Duitse Grand Prix|Duitsland]] gekwalifiseer te midde van 'n brandstofstelselprobleem. Hy het tot vierde in die reën-geteisterde wedren geklim voordat hy te vroeg vir droë bande by die kuipe ingeroep is, wat veroorsaak het dat sy motor traksie verloor en teen die versperrings gebots het.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-german-grand-prix-race-report-verstappen-stars-after-mercedes-meltdown/|url-access=registration|title=2019 German Grand Prix race report – Verstappen stars after Mercedes meltdown|last=Hughes|first=Mark|date=29 July 2019|magazine=Motor Sport|access-date=28 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518220347/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-german-grand-prix-race-report-verstappen-stars-after-mercedes-meltdown/|archive-date=18 May 2024|url-status=live}}</ref> Hy het daarna vierde in [[2019 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] geëindig.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/08/04/hungarian-grand-prix-2019-f1-live-updates-budapest-results-lewis/|title=Lewis Hamilton chases down Max Verstappen for Hungarian GP victory to take commanding lead into break|url-access=registration|last1=Brown|first1=Oliver|last2=Slater|first2=Luke|date=4 August 2019|work=[[The Daily Telegraph]]|publisher=Telegraph Media Group|access-date=28 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528145858/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/08/04/hungarian-grand-prix-2019-f1-live-updates-budapest-results-lewis/|archive-date=28 May 2024|url-status=live}}</ref> [[Lêer:Leclerc_Hamilton_2019_Italian_Grand_Prix.jpg|links|duimnael|Leclerc het die [[2019 Italiaanse Grand Prix]] gewen te midde van 'n stryd met [[Lewis Hamilton]], wat hom in die Italiaanse media die bynaam ''il Predestinato'' besorg het.]] Leclerc het die voorste wegspringplek vir die [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] bemeester en [[Lewis Hamilton]] agter hom gehou om die derde jongste Formule Een Grand Prix-wenner - op 21-jarige ouderdom - sowel as die eerste [[Monaco|Monegask]] te word om dit te vermag.<ref name="BEL192">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/01/belgian-grand-prix-2019-f1-live-updates-spa-francorchamps-results/|url-access=registration|title=Belgian Grand Prix winner Charles Leclerc dedicates maiden victory to Anthoine Hubert|last1=Duncan|first1=Phil|last2=Slater|first2=Luke|date=1 September 2019|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=28 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211080512/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/01/belgian-grand-prix-2019-f1-live-updates-spa-francorchamps-results/|archive-date=11 December 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-formula-1-belgian-grand-prix-race-results/|url-access=registration|title=2019 Formula 1 Belgian Grand Prix – race results|date=1 September 2019|magazine=Motor Sport|access-date=28 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928051721/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2019-formula-1-belgian-grand-prix-race-results/|archive-date=28 September 2023|url-status=live}}</ref> Hy het sy oorwinning opgedra aan Anthoine Hubert, wat die vorige dag in 'n Formule 2-ren gesterf het.<ref name="BEL19">{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/01/belgian-grand-prix-2019-f1-live-updates-spa-francorchamps-results/ |url-access=registration |title=Belgian Grand Prix winner Charles Leclerc dedicates maiden victory to Anthoine Hubert |last1=Duncan |first1=Phil |last2=Slater |first2=Luke |date=1 September 2019 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=28 January 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211080512/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/01/belgian-grand-prix-2019-f1-live-updates-spa-francorchamps-results/ |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het toe die [[2019 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] vanaf die voorste wegspringplek gewen en sy voorsprong teen beide Mercedes-jaers verdedig om die eerste Ferrari-wenner by [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]] sedert [[Fernando Alonso]] in [[2010 Italiaanse Grand Prix|2010]] te word;<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/08/ferrari-charles-leclerc-italian-f1-gp-monza-win|title=Ferrari's Charles Leclerc delights Italian F1 GP crowd with Monza win|last=Richards|first=Giles|date=8 September 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614024933/https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/08/ferrari-charles-leclerc-italian-f1-gp-monza-win|archive-date=14 June 2023|url-status=live}}</ref> sy oorwinnings het hom die bynaam ''il Predestinato'' in Italiaanse media besorg.{{Voetnota|Volgens verskeie bronne: <ref name="ilP1">{{Cite news |url=https://autosprint.corrieredellosport.it/news/sterzi-a-parte/2019/09/30-2400576/ora_basta_definire_charlesil_predestinato |title=Ora basta definire Charles il "Predestinato" |trans-title=Now just call Charles the "Predestined" |last=Donnini |first=Mario |date=30 September 2019 |work=Autosprint |language=it |issn=2531-3843 |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102152017/https://autosprint.corrieredellosport.it/news/sterzi-a-parte/2019/09/30-2400576/ora_basta_definire_charlesil_predestinato |archive-date=2 January 2022 |url-status=live}}</ref><ref name="ilP2">{{Cite magazine |url=https://www.gqitalia.it/sport/article/leclerc-ferrari-vince-gran-premio-monza-2019 |title=Leclerc con la Ferrari vince il Gran Premio di Monza 2019 |trans-title=Leclerc wins the 2019 Monza Grand Prix with Ferrari |last=Bonfanti |first=Francesco |date=8 September 2019 |magazine=GQ Italia |publisher=Condé Nast |language=it |access-date=28 January 2025 |issn=0016-6979 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129221235/https://www.gqitalia.it/sport/article/leclerc-ferrari-vince-gran-premio-monza-2019 |archive-date=29 November 2022 |url-status=live}}</ref><ref name="ilP3">{{Cite web |url=https://sport.sky.it/formula-1/2019/09/01/charles-leclerc-biografia |title=Formula 1, dalle origini al trionfo in Belgio: la storia di Charles Leclerc |trans-title=Formula 1, from the origins to triumph in Belgium: the story of Charles Leclerc |last=Principi |first=Federico |date=1 September 2019 |website=Sky Sport |language=it |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713170823/https://sport.sky.it/formula-1/2019/09/01/charles-leclerc-biografia |archive-date=13 July 2024 |url-status=live}}</ref><ref name="ilP4">{{Cite news |url=https://www.ilpiccolo.it/sport/marea-rossa-a-monza-la-ferrari-di-leclerc-si-fa-strada-fino-al-trionfo-mzk3j5ki |title=Marea rossa a Monza la Ferrari di Leclerc si fa strada fino al trionfo |trans-title=Red tide in Monza as the Ferrari of Leclerc makes its way to triumph |date=9 September 2019 |work=Il Piccolo |publisher=GEDI Gruppo Editoriale |language=it |issn=1723-2635 |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128073014/https://www.ilpiccolo.it/sport/marea-rossa-a-monza-la-ferrari-di-leclerc-si-fa-strada-fino-al-trionfo-mzk3j5ki |archive-date=28 January 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="ilP5">{{Cite magazine |url=https://www.cosmopolitan.com/it/star/a28960284/charles-leclerc-monza-biografia-news/ |title=Ma come abbiamo fatto a non accorgerci di Charles Leclerc? Ci voleva il podio Ferrari a Monza |trans-title=But how did we not notice Charles Leclerc? It took the Ferrari podium in Monza |last=Gallo |first=Giovanna |date=9 September 2019 |magazine=Cosmopolitan |publisher=Hearst Communications |language=it |issn=1121-547X |access-date=27 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024023757/https://www.cosmopolitan.com/it/star/a28960284/charles-leclerc-monza-biografia-news/ |archive-date=24 October 2019 |url-status=live}}</ref>}} Hy het weer die voorste wegspringplek in [[2019 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] geneem en tweede geëindig nadat hy deur spanmaat Vettel uitgesny is, wat hom tot derde in die kampioenskap bevorder het.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/22/sebastian-vettel-singapore-grand-prix-ferrari|title=Sebastian Vettel wins F1 Singapore Grand Prix in Ferrari one–two|last=Richards|first=Giles|date=22 September 2019|publisher=Guardian Media Group|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613100835/https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/22/sebastian-vettel-singapore-grand-prix-ferrari|archive-date=13 June 2023|url-status=live}}</ref> Leclerc het die strategie as "onregverdig" beskryf, waarop spanhoof Mattia Binotto geantwoord het dat Vettel toegelaat is om eerste by die kuipe in te trek om sy posisie te verdedig.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11817238/ferrari-explain-sebastian-vettel-charles-leclerc-calls-in-singapore|title=Ferrari explain Sebastian Vettel, Charles Leclerc calls in Singapore|last=Galloway|first=James|last2=Morlidge|first2=Matt|date=23 September 2019|website=Sky Sports|publisher=Sky Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203165721/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11817238/ferrari-explain-sebastian-vettel-charles-leclerc-calls-in-singapore|archive-date=3 February 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> In [[2019 Russiese Grand Prix|Rusland]] het hy sy vierde agtereenvolgende voorste wegspringplek behaal en derde geëindig, nadat 'n virtuele veiligheidsmotor albei Mercedes-bestuurders gehelp het om Leclerc met verkorte kuipestoppe verby te steek.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/29/russian-grand-prix-2019-f1-live-updates-sochi-results-lewis/|url-access=registration|title=Lewis Hamilton leads Mercedes 1–2 in Russian GP as Sebastian Vettel defies Ferrari team orders|last1=Duncan|first1=Phil|last2=Slater|first2=Luke|date=29 September 2019|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=28 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121090100/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/09/29/russian-grand-prix-2019-f1-live-updates-sochi-results-lewis/|archive-date=21 January 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.deliciously-ironic-that-vettel-failure-inspired-hamilton-victory-mercedes.5YoCZ0E8KAt6Hq58XWfn2M.html|title='Deliciously ironic' that Vettel failure inspired Hamilton victory – Mercedes|date=29 September 2019|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930084828/https://www.formula1.com/en/latest/article.deliciously-ironic-that-vettel-failure-inspired-hamilton-victory-mercedes.5YoCZ0E8KAt6Hq58XWfn2M.html|archive-date=30 September 2019|access-date=30 September 2019|url-status=live}}</ref> Hy het tweede gekwalifiseer by die [[2019 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]],<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/form-vettel-takes-pole-position-2019-f1-japanese-grand-prix-qualifying/|url-access=registration|title=In-form Vettel takes pole position: 2019 F1 Japanese Grand Prix qualifying|last=Dodgins|first=Tony|date=13 October 2019|magazine=Motor Sport|access-date=28 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528144135/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/form-vettel-takes-pole-position-2019-f1-japanese-grand-prix-qualifying/|archive-date=28 May 2024|url-status=live}}</ref> maar het skade opgedoen in 'n botsing met Verstappen in die eerste rondte<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/27833451/verstappen-slams-stewards-irresponsible-leclerc|title=Verstappen slams stewards and 'irresponsible' Leclerc|date=13 October 2019|website=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816082251/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/27833451/verstappen-slams-stewards-irresponsible-leclerc|archive-date=16 August 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> en het sesde geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11843333/renaults-daniel-ricciardo-and-nico-hulkenberg-stripped-of-japan-grand-prix-points|title=Renault's Daniel Ricciardo and Nico Hulkenberg disqualified from Japanese GP for use of 'driver aid'|date=24 October 2019|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225114935/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11843333/renaults-daniel-ricciardo-and-nico-hulkenberg-stripped-of-japan-grand-prix-points|archive-date=25 December 2022|access-date=28 January 2025}}</ref> Leclerc het vierde geëindig by die [[2019 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse]] en [[2019 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]] Grands Prix,<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/oct/27/lewis-hamilton-wins-mexico-grand-prix-wait-for-title|title=Lewis Hamilton claims Mexico Grand Prix but has to wait for title|last=Richards|first=Giles|date=27 October 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=28 January 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221095134/https://www.theguardian.com/sport/2019/oct/27/lewis-hamilton-wins-mexico-grand-prix-wait-for-title|archive-date=21 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/50283946|title=Lewis Hamilton wins sixth F1 World Championship at United States Grand Prix|last=Benson|first=Andrew|date=3 November 2019|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|access-date=28 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720143737/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/50283946|archive-date=20 July 2023|url-status=live}}</ref> na hy die voorste wegspringplek by eersgenoemde geërf het weens 'n roosterstraf vir Verstappen.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/10/26/f1-mexican-grand-prix-2019-qualifying-live-updates-mexico-city/|url-access=registration|title=Max Verstappen stripped of pole as Valtteri Bottas is rushed to medical centre after final-corner crash|last1=Brown|first1=Oliver|last2=Slater|first2=Luke|date=26 October 2019|work=[[The Daily Telegraph]]|publisher=Telegraph Media Group|access-date=28 January 2025|issn=0307-1235|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123125125/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2019/10/26/f1-mexican-grand-prix-2019-qualifying-live-updates-mexico-city/|archive-date=23 November 2020|url-status=live}}</ref> 'n Botsing met Vettel het veroorsaak dat beide jaers uit die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] moes onttrek, met Leclerc wat onder Verstappen op die punteleer geval het.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-winners-and-losers-of-the-brazilian-grand-prix-2019.7rmlodlLkIFGfkFFmzVtZ2|title=The Winners and Losers of the Brazilian Grand Prix|last=Barretto|first=Lawrence|date=18 November 2019|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623212447/https://www.formula1.com/en/latest/article/the-winners-and-losers-of-the-brazilian-grand-prix-2019.7rmlodlLkIFGfkFFmzVtZ2|archive-date=23 June 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> Beide is deur Binotto berispe, wat gesê het hulle "moet jammer wees vir die span".<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-drivers-set-for-talks-this-week-after-brazilian-gp-collision.3MgnAz1VNI7gy86BGjirD4|title=Ferrari drivers set for talks this week after Brazilian GP collision|date=19 November 2019|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20250112142220/https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-drivers-set-for-talks-this-week-after-brazilian-gp-collision.3MgnAz1VNI7gy86BGjirD4|archive-date=12 January 2025|access-date=28 January 2025}}</ref> Leclerc het die seisoen-eindiger [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] in die derde plek afgesluit en was vierde in die Wêreldbestuurderskampioenskap met 264 [[Lys van Formule Een wêreldkampioenskap punteleer metodes|punte]], 24 voor spanmaat Vettel in die vyfde plek.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/hamilton-crowns-f1-title-crushing-win-2019-abu-dhabi-grand-prix-report|url-access=registration|title=Hamilton crowns F1 title with crushing win: 2019 Abu Dhabi Grand Prix report|last=Hughes|first=Mark|date=1 December 2019|magazine=Motor Sport|access-date=28 January 2025|issn=0027-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925030400/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/hamilton-crowns-f1-title-crushing-win-2019-abu-dhabi-grand-prix-report|archive-date=25 September 2022|url-status=live}}</ref><ref name="AS20192">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-first-ferrari-f1-season-better-than-i-expected-4984831/4984831/|title=Charles Leclerc: First Ferrari F1 season better than I expected|last=Mitchell|first=Scott|date=17 December 2019|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623035914/https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-first-ferrari-f1-season-better-than-i-expected-4984831/4984831/|archive-date=23 June 2024|access-date=23 February 2025|url-status=live}}</ref> Benewens die wen van die FIA Pole-trofee met sewe voorposisies, het Leclerc twee oorwinnings uit 10 podiumplekke behaal,<ref name="AS2019">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-first-ferrari-f1-season-better-than-i-expected-4984831/4984831/|title=Charles Leclerc: First Ferrari F1 season better than I expected|last=Mitchell|first=Scott|date=17 December 2019|website=Autosport|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623035914/https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-first-ferrari-f1-season-better-than-i-expected-4984831/4984831/|archive-date=23 June 2024|access-date=23 February 2025}}</ref> is hy met die Lorenzo Bandini-trofee bekroon,<ref name="LBT">{{Cite web|url=https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/articles/ferrari-feted-at-the-trofeo-bandini|title=Ferrari feted at the Trofeo Bandini|date=13 July 2021|website=[[Scuderia Ferrari]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20241108153124/https://www.ferrari.com/en-EN/formula1/articles/ferrari-feted-at-the-trofeo-bandini|archive-date=8 November 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> en kon hy sy Ferrari-kontrak tot die einde van 2024 verleng.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-ferrari-contract-2024-vettel/4616117/|title=Leclerc extends Ferrari F1 contract until 2024|last=Elizalde|first=Pablo|date=23 December 2019|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127094151/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-ferrari-contract-2024-vettel/4616117/|archive-date=27 November 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> ==== 2020–2021: Seisoene sonder oorwinnings vir Ferrari ==== [[Lêer:2020_F1_Pre-Season_Testing_Catalonia_(49629830792).jpg|duimnael|Van bo af, Leclerc het in die kuipebaan geparkeer, met werktuigkundiges wat bandkomberse op sy Ferrari SF1000 sit tydens die 2020 Formule Een voorseisoentoetsing]] Die [[2020 Formule Een-seisoen]] is vertraag en verkort weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]].<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/08/07/sports/autoracing/formula-1-season-coronavirus.html |url-access=registration |title=A Formula 1 Season Like No Other |last=Parkes |first=Ian |date=7 August 2020 |work=[[The New York Times]] |access-date=29 January 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418011445/https://www.nytimes.com/2020/08/07/sports/autoracing/formula-1-season-coronavirus.html |archive-date=18 April 2024 |url-status=live}}</ref> Ferrari het met prestasie gesukkel met die SF1000,<ref>{{Cite web|url=https://www.goodwood.com/grr/f1/2020-wont-get-any-easier-for-ferrari/|title=2020 won't get any easier for Ferrari|last=Parkes|first=Ian|date=7 July 2020|website=Goodwood Road & Racing|publisher=Goodwood House|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530160413/https://www.goodwood.com/grr/f1/2020-wont-get-any-easier-for-ferrari/|archive-date=30 May 2024|access-date=28 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/how-ferraris-2020-design-has-caused-a-perfect-storm/|title=How Ferrari's 2020 design has caused a perfect storm|last=Hughes|first=Mark|date=10 July 2020|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407104035/https://the-race.com/formula-1/how-ferraris-2020-design-has-caused-a-perfect-storm/|archive-date=7 April 2023|access-date=29 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12061716/ferrari-struggles-before-italian-gp-whats-gone-wrong-and-what-now|title=Ferrari struggles before Italian GP: What's gone wrong, and what now?|last=Morlidge|first=Matt|date=3 September 2020|website=Sky Sports|publisher=Sky Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240524172727/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12061716/ferrari-struggles-before-italian-gp-whats-gone-wrong-and-what-now|archive-date=24 May 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> met Leclerc wat sewende gekwalifiseer het vir die seisoen-openende [[2020 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/qualifying-report-scintillating-bottas-takes-masterful-pole-as-ferrari.9DCxyNAuIA3gywPVRvyc3|title=Qualifying Report: Bottas beats Hamilton to pole as Ferrari struggle in Austria|date=4 July 2020|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907120111/https://www.formula1.com/en/latest/article/qualifying-report-scintillating-bottas-takes-masterful-pole-as-ferrari.9DCxyNAuIA3gywPVRvyc3|archive-date=7 September 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> Hy het herstel na die derde plek in die wedren deur verskeie kere se verbysteek na die laaste veiligheidsmotor, en is bevorder na tweede na 'n straf vir Lewis Hamilton.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/jul/05/valtteri-bottas-wins-f1-austrian-grand-prix-after-hamilton-suffers-penalty |title=Valtteri Bottas wins F1 Austrian Grand Prix after Hamilton suffers penalty |last=Richards |first=Giles |date=5 July 2020 |work=[[The Guardian]] |access-date=28 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324022327/https://www.theguardian.com/sport/2020/jul/05/valtteri-bottas-wins-f1-austrian-grand-prix-after-hamilton-suffers-penalty |archive-date=24 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bottas-beats-leclerc-and-norris-to-win-dramatic-austrian-gp-as-hamilton-is.4hTWtVVkWLxgPKSqkmKfYF |title=Bottas beats Leclerc and Norris to win dramatic Austrian GP as Hamilton is penalised |date=5 July 2020 |website=Formula 1 |publisher=Formula One Group |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911175256/https://www.formula1.com/en/latest/article/bottas-beats-leclerc-and-norris-to-win-dramatic-austrian-gp-as-hamilton-is.4hTWtVVkWLxgPKSqkmKfYF |archive-date=11 September 2024 |url-status=live}}</ref> In die aanloop tot die Stiermarkse Grand Prix is ​​Leclerc deur die FIA ​​ondersoek vir die beweerde oortreding van [[Koronavirussiekte-2019|COVID-19]]-veiligheidsprotokolle terwyl hy met die toestemming van Ferrari na Monte Carlo teruggekeer het huis toe;<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/jul/09/bottas-and-leclerc-investigated-f1-covid-19-rules |title=Bottas and Leclerc to be investigated for breaking F1's Covid-19 rules |last=Richards |first=Giles |date=9 July 2020 |work=[[The Guardian]] |access-date=28 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129034852/https://www.theguardian.com/sport/2020/jul/09/bottas-and-leclerc-investigated-f1-covid-19-rules |archive-date=29 November 2022 |url-status=live}}</ref> beide Leclerc en Ferrari het 'n waarskuwing vir die voorval ontvang.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/53364475 |title=Formula 1: Charles Leclerc warned for breaking coronavirus rules |last=Benson |first=Andrew |date=10 July 2020 |work=BBC Sport |publisher=[[BBC]] |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119195648/https://www.bbc.com/sport/formula1/53364475 |archive-date=19 January 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-mercedes-set-to-be-warned-on-f1-coronavirus-protocols-4981312/4981312/ |title=Ferrari, Mercedes set to be warned on F1 coronavirus protocols |last1=Noble |first1=Jonathan |last2=Vinel |first2=Benjamin |date=9 July 2020 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=28 January 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615054141/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-mercedes-set-to-be-warned-on-f1-coronavirus-protocols-4981312/4981312/ |archive-date=15 June 2024 |url-status=live}}</ref> In Stiermarke het Leclerc in die eerste rondte met sy spanmaat Sebastian Vettel gebots, wat veroorsaak het dat hulle albei moes onttrek.<ref>{{Cite news |url=https://edition.cnn.com/2020/07/13/motorsport/ferrari-f1-styrian-gp-charles-leclerc-sebastian-vettel-spt-intl/index.html |title=Ferrari implodes as Charles Leclerc and Sebastian Vettel collide and retire from Styrian GP |last=Morse |first=Ben |date=13 July 2020 |work=[[CNN]] |publisher=WarnerMedia |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203122741/https://edition.cnn.com/2020/07/13/motorsport/ferrari-f1-styrian-gp-charles-leclerc-sebastian-vettel-spt-intl/index.html |archive-date=3 December 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het volle verantwoordelikheid vir die botsing geneem.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/vettel-and-leclerc-say-styria-crash-behind-them-as-they-focus-on-assessing.5C6yndRm4WnbKu5V2ame1w |title=Vettel and Leclerc say Styria crash 'behind them' as they focus on assessing Ferrari upgrades in Hungary |date=16 July 2020 |website=Formula 1 |publisher=Formula One Group |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102221904/https://www.formula1.com/en/latest/article/vettel-and-leclerc-say-styria-crash-behind-them-as-they-focus-on-assessing.5C6yndRm4WnbKu5V2ame1w |archive-date=2 November 2024 |url-status=live}}</ref> Nadat hy elfde geëindig het by die [[2020 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]],<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2020/07/19/f1-hungarian-grand-prix-2020-live-hungaroring-race-results-hamilton/ |url-access=registration |title=Lewis Hamilton wins Hungarian Grand Prix with perfect drive to take F1 Championship lead |last1=Duncan |first1=Phil |last2=Curtis |first2=Ben |date=19 July 2020 |work=[[The Daily Telegraph]] |publisher=Telegraph Media Group |access-date=28 January 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524090122/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2020/07/19/f1-hungarian-grand-prix-2020-live-hungaroring-race-results-hamilton/ |archive-date=24 May 2022 |url-status=live}}</ref> het Leclerc nog 'n podiumplek by die Britse Grand Prix verseker na 'n laat pap band vir Valtteri Bottas.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/02/lewis-hamilton-hangs-on-to-win-british-grand-prix-after-puncture-drama |title=Lewis Hamilton hangs on to win British Grand Prix after puncture drama |last=Richards |first=Giles |date=2 August 2020 |work=[[The Guardian]] |access-date=28 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215131830/https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/02/lewis-hamilton-hangs-on-to-win-british-grand-prix-after-puncture-drama |archive-date=15 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/53629967 |title=Lewis Hamilton wins British Grand Prix after puncture on last lap |last=Benson |first=Andrew |date=2 August 2020 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241124080821/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/53629967 |archive-date=24 November 2024 |url-status=live}}</ref> Voor die 70ste Herdenkingsgrand Prix het Leclerc bewerings van rassisme in die gesig gestaar omdat hy verkies het om nie tydens die seremonies voor die wedren op sy knieë te gaan nie;<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12044246/charles-leclerc-angered-by-accusations-of-racism-on-social-media |title=Charles Leclerc angered by accusations of racism on social media |last=Galloway |first=James |date=7 August 2020 |website=Sky Sports |publisher=Sky Group |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727030120/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12044246/charles-leclerc-angered-by-accusations-of-racism-on-social-media |archive-date=27 July 2021 |url-status=live}}</ref> hy het gereageer deur te sê dat rassisme "walglik" is en mediahuise daarvan beskuldig dat hulle sy woorde opsetlik verdraai het, en bygevoeg dat hy gewelddadige protes wou vermy.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-charles-leclerc-racist-take-a-knee-70th-anniversary-grand-prix-twitter-black-lives-matter-a9659536.html |title=Charles Leclerc rages at critics who have labelled F1 driver 'racist' for not taking a knee before races |last=de Menezes |first=Jack |date=7 August 2020 |work=The Independent |access-date=28 January 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706102543/http://www.independent.co.uk/f1/f1-charles-leclerc-racist-take-a-knee-70th-anniversary-grand-prix-twitter-black-lives-matter-a9659536.html |archive-date=6 July 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-kneeling-racism-accusations/4850674/ |title=Leclerc hits out at racism accusations over not taking a knee |last=Noble |first=Jonathan |date=6 August 2020 |website=Motorsport.com|access-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806165025/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-kneeling-racism-accusations/4850674/ |archive-date=6 August 2020 |url-status=live}}</ref> Hy het 'n eenstop-bandstrategie in die wedren suksesvol voltooi en vierde geëindig nadat hy agtste gekwalifiseer het, en gesê dat dit "soos 'n oorwinning gevoel het".<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/delighted-leclerc-says-fourth-place-feels-like-victory-after-strategy-gamble.4H2YVpxUjiKdpDyDB8pSdX |title=Delighted Leclerc says fourth place 'feels like victory' after strategy gamble pays off |date=9 August 2020 |website=Formula 1 |publisher=Formula One Group |access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724011311/https://www.formula1.com/en/latest/article/delighted-leclerc-says-fourth-place-feels-like-victory-after-strategy-gamble.4H2YVpxUjiKdpDyDB8pSdX |archive-date=24 July 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/p8-a-realistic-picture-of-ferrari-performance-says-leclerc-after-silverstone.30n8iD8QVFCO5PrfC2nBMP |title=P8 a 'realistic picture' of Ferrari performance says Leclerc after Silverstone qualifying |date=8 August 2020 |website=Formula 1 |publisher=Formula One Group |access-date=9 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918192127/https://www.formula1.com/en/latest/article.p8-a-realistic-picture-of-ferrari-performance-says-leclerc-after-silverstone.30n8iD8QVFCO5PrfC2nBMP.html |archive-date=18 September 2020 |url-status=live}}</ref> Leclerc het betroubaarheidsprobleme ondervind tydens die [[2020 Spaanse Grand Prix|Spaanse]] en [[2020 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grands Prix]], waar hy uit eersgenoemde onttrek het en veertiende geëindig het by laasgenoemde.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-say-theyve-identified-ecu-issue-behind-leclercs-spain-dnf-as-they.7ole7Rhxem0ROi1uo39o2C |title=Ferrari say they've identified ECU issue behind Leclerc's Spain DNF, as they ready for 'tough' Belgian GP |date=25 August 2020 |website=Formula 1|access-date=28 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915164952/https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-say-theyve-identified-ecu-issue-behind-leclercs-spain-dnf-as-they.7ole7Rhxem0ROi1uo39o2C |archive-date=15 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/30/lewis-hamilton-belgian-grand-prix-triumph-f1-formula-one |title=Lewis Hamilton closes on Schumacher's record after winning Belgian Grand Prix |last=Richards |first=Giles |date=30 August 2020 |work=[[The Guardian]] |access-date=28 January 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820044036/https://www.theguardian.com/sport/2020/aug/30/lewis-hamilton-belgian-grand-prix-triumph-f1-formula-one |archive-date=20 August 2022 |url-status=live}}</ref> By die [[2020 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] het hy dertiende gekwalifiseer voordat hy teen 'n bandversperring by die ''[[Autodromo Nazionale di Monza|Curva Parabolica]]'' gebots het en 'n rooi vlag veroorsaak het terwyl hy vierde geëindig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12064192/ferraris-f1-woes-deepen-outside-the-top-10-on-home-italian-gp-grid|title=Ferrari's F1 woes deepen outside the top 10 on home Italian GP grid|last=Galloway|first=James|date=5 September 2020|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022094700/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12064192/ferraris-f1-woes-deepen-outside-the-top-10-on-home-italian-gp-grid|archive-date=22 October 2020|access-date=6 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/huge-leclerc-crash-puts-italian-grand-prix-under-red-flag-4979353/4979353/|title=Huge Leclerc crash puts Italian Grand Prix under red flag|last=Smith|first=Luke|date=6 September 2020|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123080046/https://www.autosport.com/f1/news/huge-leclerc-crash-puts-italian-grand-prix-under-red-flag-4979353/4979353/|archive-date=23 January 2025|access-date=28 January 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-italian-gp-red-flagged-as-leclerc-walks-away-from-huge-crash.6GqXitdCU6zq35K6x7vzyf|title=Watch: Italian GP red-flagged as Leclerc walks away from huge crash|date=6 September 2020|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214064522/https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-italian-gp-red-flagged-as-leclerc-walks-away-from-huge-crash.6GqXitdCU6zq35K6x7vzyf|archive-date=14 December 2024|access-date=28 January 2025}}</ref> ==== 2022: Kortgeknipte titelstryd met Verstappen ==== [[Lêer:Ferrari_F1-75_in_Melbourne.jpg|regs|duimnael|In 2022 het Leclerc sy eerste Grand Slam-titel van sy loopbaan by die Australiese Grand Prix (foto) behaal en die kampioenskap tot en met sy onttrekking in [[2022 Spaanse Grand Prix|Spanje]] gelei.]] Met nuwe regulasies wat die grondeffek reguleer, het Ferrari in die [[2022 Formule Een-seisoen|eerste helfte van 2022]] 'n uitdaging aan [[Red Bull Racing|Red Bull]] gebied.<ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/red-bull-vs-ferrari-the-2022-f1-development-war-so-far/ |title=Red Bull vs Ferrari: The 2022 F1 development war so far |last=Giuliana |first=Rosario |date=24 August 2022 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909021958/https://www.the-race.com/formula-1/red-bull-vs-ferrari-the-2022-f1-development-war-so-far/ |archive-date=9 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/ferraris-2022-f1-advantage-has-been-hiding-in-plain-sight/ |url-access=registration |title=Ferrari's 2022 F1 advantage has been hiding in plain sight |last=Williams-Smith |first=Jake |date=6 April 2022 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416015009/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/ferraris-2022-f1-advantage-has-been-hiding-in-plain-sight/ |archive-date=16 April 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-bringing-low-downforce-solution-to-miami-to-combat-red-bull-speed/10246782/ |title=Ferrari bringing low downforce solution to Miami GP to combat Red Bull speed |last=Noble |first=Jonathan |date=28 April 2022 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910082425/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-bringing-low-downforce-solution-to-miami-to-combat-red-bull-speed/10246782/ |archive-date=10 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het heelvoor gekwalifiseer vir die seisoen-opener die [[2022 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]], voordat hy die wedren gewen het te midde van 'n noue stryd met [[Max Verstappen]],<ref>{{Cite news |url=https://edition.cnn.com/2022/03/20/motorsport/bahrain-grand-prix-charles-leclerc-ferrari-spt-intl/index.html |title=Bahrain Grand Prix: Ferrari dominates as Charles Leclerc wins dramatic season opener |last=Church |first=Ben |date=20 March 2022 |work=[[CNN]]|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230930110216/https://edition.cnn.com/2022/03/20/motorsport/bahrain-grand-prix-charles-leclerc-ferrari-spt-intl/index.html |archive-date=30 September 2023 |url-status=live}}</ref> Die resultaat het hom die eerste Monegask-bestuurder gemaak om die Wêreldbestuurderskampioenskap te lei.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-grand-prix-facts-and-stats-ferrari-end-45-race-win-drought-zhou.38i07mI1623W0mhoWsGZjx|title=Facts and Stats: Ferrari end 45-race win drought in Bahrain Grand Prix, as Zhou scores on debut|last=Kelly|first=Sean|date=20 March 2022|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321175938/https://www.formula1.com/en/latest/article.bahrain-grand-prix-facts-and-stats-ferrari-end-45-race-win-drought-zhou.38i07mI1623W0mhoWsGZjx.html|archive-date=21 March 2022|access-date=21 March 2022}}</ref> Nadat hy tweede na Verstappen geëindig het in nog 'n noue stryd in [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]], <ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/verstappen-beats-leclerc-in-frantic-fight-to-the-flag-2022-saudi-arabian-gp-report/ |url-access=registration |title=Verstappen beats Leclerc in frantic fight to the flag: 2022 Saudi Arabian GP report |last=Medland |first=Chris |date=28 March 2022 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213141600/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/verstappen-beats-leclerc-in-frantic-fight-to-the-flag-2022-saudi-arabian-gp-report/ |archive-date=13 February 2025 |url-status=live}}</ref> het Leclerc 'n oorheersende oorwinning vanaf voorste wegspringplek by die [[2022 Australiese Grand Prix]] behaal, sy eerste Grand Slam in Formule Een behaal en sy kampioenskapsvoorsprong tot 34 punte oor [[George Russell]] vergroot, 46 voor Verstappen in die sesde plek.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/apr/10/charles-leclerc-wins-f1-australian-gp-after-max-verstappen-is-forced-to-retire |title=Charles Leclerc wins Australian F1 GP after Max Verstappen is forced to retire |last=Richards |first=Giles |date=10 April 2022 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102073012/https://www.theguardian.com/sport/2022/apr/10/charles-leclerc-wins-f1-australian-gp-after-max-verstappen-is-forced-to-retire |archive-date=2 November 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a39682979/how-ferrari-charles-leclerc-opened-huge-f1-points-lead-with-austalian-grand-prix-win/ |title=How Ferrari, Charles Leclerc Opened Huge F1 Points Lead with Australian Grand Prix Win |last=Horton |first=Phillip |date=10 April 2022 |magazine=Autoweek |access-date=13 February 2025 |issn=0192-9674 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413064028/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a39682979/how-ferrari-charles-leclerc-opened-huge-f1-points-lead-with-austalian-grand-prix-win/ |archive-date=13 April 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-dominates-in-australia-as-verstappen-suffers-dnf.7Exhm5kuubqsywFoAe0QAK |title=Dominant Leclerc beats Pérez to Australian GP win as Verstappen retires |date=10 April 2022 |website=Formula 1 |access-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220416230831/https://www.formula1.com/en/latest/article.leclerc-dominates-in-australia-as-verstappen-suffers-dnf.7Exhm5kuubqsywFoAe0QAK.html |archive-date=16 April 2022 |url-status=live}}</ref> Na nog 'n stryd met Verstappen in die [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix-naelren]],<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61202419 |title=Emilia Romagna Grand Prix: Max Verstappen passes Charles Leclerc to win sprint race |last=Benson |first=Andrew |date=23 April 2022 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518224321/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61202419 |archive-date=18 May 2022 |url-status=live}}</ref> het Leclerc by die [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|''Variante Alta'']]-[[Chicane (verkeer)|chicane]] getol terwyl hy [[Sergio Pérez]] vir die tweede plek in die hoofren gejaag het,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-emilia-romagna-gp-verstappen-leads-red-bull-1-2-leclerc-spin-loses-podium/10179437/ |title=F1 Emilia Romagna GP: Verstappen leads Red Bull 1–2, Leclerc spin loses podium |last=Kew |first=Matt |date=24 April 2022 |website=Autosport |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215132035/https://www.autosport.com/f1/news/f1-emilia-romagna-gp-verstappen-leads-red-bull-1-2-leclerc-spin-loses-podium/10179437/ |archive-date=15 December 2024 |url-status=live}}</ref> wat hom tot sesde gedegradeer het en sy voorsprong bo Verstappen tot 27 punte verminder het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-leclercs-imola-f1-spin-easily-done/10182993/ |title=Verstappen: Leclerc's Imola F1 spin "easily done" |last1=Cobb |first1=Haydn |last2=Kew |first2=Matt |date=24 April 2022 |website=Autosport |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301213121/https://www.autosport.com/f1/news/verstappen-leclercs-imola-f1-spin-easily-done/10182993/ |archive-date=1 March 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het tweede na Verstappen geëindig nadat hy by die [[2022 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] voor weggespring het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61373963 |title=Miami Grand Prix: Max Verstappen takes hard-fought win over Charles Leclerc |last=Benson |first=Andrew |date=8 May 2022 |work=[[BBC Sport]] |publisher=[[BBC]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230122527/https://www.bbc.com/sport/formula1/61373963 |archive-date=30 December 2023 |url-status=live}}</ref> In [[2022 Spaanse Grand Prix|Spanje]] het Leclerc weer die voorste plek geneem en die wedren met 'n voorsprong van 13 sekondes gelei totdat 'n kragbronversaking hom gedwing het om te onttrek,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/general/news/autosport-2022-top-50-2-charles-leclerc/10413528/ |title=Autosport 2022 Top 50: #2 Charles Leclerc |date=22 December 2022 |website=Autosport |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224134927/https://www.autosport.com/general/news/autosport-2022-top-50-2-charles-leclerc/10413528/ |archive-date=24 February 2023 |url-status=live}}</ref> handing Verstappen the victory and championship lead.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/may/22/max-verstappen-wins-dramatic-spanish-f1-gp-after-charles-leclerc-retires |title=Max Verstappen wins dramatic Spanish F1 GP after Charles Leclerc retires |last=Richards |first=Giles |date=22 May 2022 |work=The Guardian |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214045929/https://www.theguardian.com/sport/2022/may/22/max-verstappen-wins-dramatic-spanish-f1-gp-after-charles-leclerc-retires |archive-date=14 December 2024 |url-status=live}}</ref> wat Verstappen die oorwinning en kampioenskapsleiding besorg het. Nadat hy nog 'n voorste plek by die Monaco Grand Prix geneem het, het Leclerc vierde geëindig weens 'n strategiese fout in nat weerstoestande.<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12623789/charles-leclerc-slams-ferrari-mistakes-at-monaco-gp-we-cannot-do-that-it-hurts-a-lot |title=Charles Leclerc slams Ferrari mistakes at Monaco GP: 'We cannot do that... it hurts a lot' |last=Morlidge |first=Matt |date=29 May 2022 |website=Sky Sports|access-date=2 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602090453/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12623789/charles-leclerc-slams-ferrari-mistakes-at-monaco-gp-we-cannot-do-that-it-hurts-a-lot |archive-date=2 June 2022 |url-status=live}}</ref> Hy het sy vierde agtereenvolgende voorste wegspringplek by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] behaal,<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/azerbaijan-grand-prix-qualifying-results-leclerc-hamilton-verstappen-b2098918.html |title=Charles Leclerc claims Azerbaijan Grand Prix pole as Lewis Hamilton faces stewards |last=Duncan |first=Philip |date=11 June 2022 |work=The Independent |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626094308/https://www.independent.co.uk/f1/azerbaijan-grand-prix-qualifying-results-leclerc-hamilton-verstappen-b2098918.html |archive-date=26 June 2022 |url-status=live}}</ref> waar hy weer weens 'n enjinprobleem uit die voortou geval het, wat hom derde op die punteleer agter Pérez geplaas het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61775861 |title=Azerbaijan Grand Prix: Max Verstappen wins in Baku as Charles Leclerc retires |last=Benson |first=Andrew |date=12 June 2022 |work=[[BBC Sport]]|access-date=14 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220614184357/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/61775861 |archive-date=14 June 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.cbc.ca/sports/formula-one-azerbaijan-gp-recap-june-12-1.6486116 |title=Verstappen wins F1 Azerbaijan Grand Prix after Leclerc engine failure |date=12 June 2022 |work=CBC Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725051956/https://www.cbc.ca/sports/formula-one-azerbaijan-gp-recap-june-12-1.6486116 |archive-date=25 July 2022 |url-status=live}}</ref> Leclerc het negentiende vir die [[2022 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] weggespring weens 'n enjin-roosterstraf; maar hy kon herstel tot vyfde.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-calls-canadian-gp-super-frustrating-despite-recovering-from-back-row.2WE6F7ZVRYRYt5xkY8cXxX |title=Leclerc calls Canadian GP 'super-frustrating' despite recovering from back row to P5 |date=20 June 2022 |website=Formula 1|access-date=8 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624034750/https://www.formula1.com/en/latest/article.leclerc-calls-canadian-gp-super-frustrating-despite-recovering-from-back-row.2WE6F7ZVRYRYt5xkY8cXxX.html |archive-date=24 June 2022 |url-status=live}}</ref> By die [[2022 Britse Grand Prix]] het hy vierde geëindig nadat hy 'n bonus-kuipestop onder die veiligheidsmotor aan sy spanmaat, [[Carlos Sainz jr.]], afgestaan het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-explains-decision-not-to-pit-leclerc-under-late-british-gp-safety-car/10332619/ |title=Ferrari explains decision not to pit Leclerc under late British GP safety car |last=Smith |first=Luke |date=3 July 2022 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network|access-date=11 November 2022 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20220704172102/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-explains-decision-not-to-pit-leclerc-under-late-british-gp-safety-car/10332619/ |archive-date=4 July 2022 |url-status=live}}</ref> [[Lêer:FIA F1 Austria 2022 Podium Race Winner Leclerc.jpg|duimnael|links|Leclerc het drie oorwinnings behaal om as naaswenner gekroon te word in die Wêreldbestuurderskampioenskap na [[Max Verstappen]].]] Leclerc het toe by die [[2022 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] geseëvier na 'n hewige stryd met Verstappen,<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2022/jul/10/f1-austrian-grand-prix-live |title=Charles Leclerc pips Max Verstappen to F1 victory at Austrian GP – as it happened |last=Hess |first=Alex |date=10 July 2022 |work=The Guardian |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017052143/https://www.theguardian.com/sport/live/2022/jul/10/f1-austrian-grand-prix-live |archive-date=17 October 2022 |url-status=live}}</ref> halfpad deur die seisoen na die tweede plek op die punteleer geklim.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/i-definitely-needed-that-one-says-leclerc-after-taking-first-win-in-three.01dC8Iv7gghhFfIsE9PGQ0|title='I definitely needed that one' says Leclerc, after taking first win in three months in Austrian Grand Prix|date=10 July 2022|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008171623/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-definitely-needed-that-one-says-leclerc-after-taking-first-win-in-three.01dC8Iv7gghhFfIsE9PGQ0.html|archive-date=8 October 2022|access-date=8 October 2022}}</ref> Ferrari het gesukkel om die vertoning van Red Bull sedert die [[2022 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] te ewenaar,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/tech-tuesday-how-performance-has-swung-from-ferrari-to-red-bull-during-the-2022-season.31PFpwsa8ACPOGXGLOWaCq|title=Tech Tuesday: How performance has swung from Ferrari to Red Bull during the 2022 season|last=Hughes|first=Mark|last2=Piola|first2=Giorgio|date=20 September 2022|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20240913015040/https://www.formula1.com/en/latest/article/tech-tuesday-how-performance-has-swung-from-ferrari-to-red-bull-during-the-2022-season.31PFpwsa8ACPOGXGLOWaCq|archive-date=13 September 2024|access-date=12 February 2025}}</ref> waar Leclerc op die voorste wegspringplek begin het voordat hy op rondte 18 uit die voortou getol en teen 'n versperring gebots het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/62284619 |title=French Grand Prix: Max Verstappen wins from Lewis Hamilton after Charles Leclerc crashes out |last=Benson |first=Andrew |date=24 July 2022 |work=[[BBC Sport]] |access-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726113103/https://www.bbc.com/sport/formula1/62284619 |archive-date=26 July 2022 |url-status=live}}</ref> In [[2022 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] het hy derde gekwalifiseer en sesde geëindig nadat nog 'n strategiese fout deur Ferrari hom op onderpresterende harde bande geplaas het; Verstappen het die wedren gewen en sy voorsprong oor Leclerc tot 80 punte gerek voor die aanvang van die somerpouse.<ref>{{Cite web |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/34327571/how-ferrari-got-strategy-wrong-hungary |title=How Ferrari got its strategy so wrong in Hungary |last=Edmondson |first=Laurence |date=1 August 2022 |website=[[ESPN]] |access-date=24 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824122002/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/34327571/how-ferrari-got-strategy-wrong-hungary |archive-date=24 August 2022 |url-status=live}}</ref> Leclerc het vyftiende weggespring na 'n roosterstraf by die [[2022 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]],<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-fastest-in-qualifying-but-sainz-set-to-start-on-pole-after.18uRqCjdY4iTx2s1CtiQ1m|title=Verstappen fastest in qualifying but Sainz set to start on pole after Belgian GP grid penalties|date=27 August 2022|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20220829095938/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-fastest-in-qualifying-but-sainz-set-to-start-on-pole-after.18uRqCjdY4iTx2s1CtiQ1m.html|archive-date=29 August 2022|access-date=8 October 2022}}</ref> waar hy na vyfde herstel het, en na sesde afgeskuif is na 'n vyfsekonde-tydstraf vir te vinnig ry in die kuipelaan.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i|title=2022 Belgian Grand Prix race report and highlights: Verstappen cruises to Belgian Grand Prix victory from P14 as Pérez completes Red Bull 1–2|date=28 August 2022|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20220829080749/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html|archive-date=29 August 2022|access-date=25 September 2022}}</ref> Voor die [[2022 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] het hy erken dat hy "opgehou het om sy punte-agterstand teenoor Verstappen te tel".<ref>{{Cite web|url=https://the-race.com/formula-1/leclerc-has-stopped-counting-points-deficit-to-verstappen/|title=Leclerc has 'stopped counting' F1 points deficit to Verstappen|last=Anderson|first=Ben|date=2 September 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925192957/https://the-race.com/formula-1/leclerc-has-stopped-counting-points-deficit-to-verstappen/|archive-date=25 September 2022|access-date=25 September 2022}}</ref> Hy het vyf agtereenvolgende podiumplekke van daar af behaal tot die [[2022 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]],<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/facts-and-stats-perez-first-man-in-over-a-decade-to-do-monaco-singapore.2NAFspcpYnd1DdSBANcZ5t |title=Facts and Stats: Pérez first man in over a decade to do Monaco-Singapore double |last=Kelly |first=Sean |date=2 October 2022 |website=Formula 1 |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206044920/https://www.formula1.com/en/latest/article/facts-and-stats-perez-first-man-in-over-a-decade-to-do-monaco-singapore.2NAFspcpYnd1DdSBANcZ5t |archive-date=6 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-suzuka-f1-penalty-was-right-after-last-lap-perez-fight/10382998/ |title=Leclerc: Suzuka F1 penalty was "right" after last-lap Pérez fight |last=Smith |first=Luke |date=11 October 2022 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326014736/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-suzuka-f1-penalty-was-right-after-last-lap-perez-fight/10382998/ |archive-date=26 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/the-familiar-ferrari-flaw-that-cost-leclerc-a-shot-at-us-gp-victory/ |url-access=registration |title=The familiar Ferrari flaw that cost Leclerc a shot at US GP victory |last=Gupta |first=Ekagra |date=25 October 2022 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025231159/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/the-familiar-ferrari-flaw-that-cost-leclerc-a-shot-at-us-gp-victory |archive-date=25 October 2022 |url-status=live}}</ref> insluitend tweede plekke vanaf die voorste wegspringplek in [[2022 Italiaanse Grand Prix|Italië]] en [[2022 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]];<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/max-verstappen-charles-leclerc-italian-grand-prix-b2164840.html |title=Max Verstappen wins the Italian Grand Prix as he holds off Ferrari's Charles Leclerc |last=Jackson |first=Kieran |date=11 September 2022 |work=The Independent |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603214342/https://www.independent.co.uk/f1/max-verstappen-charles-leclerc-italian-grand-prix-b2164840.html |archive-date=3 June 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12710051/singapore-gp-sergio-perez-holds-off-charles-leclerc-for-victory-in-chaotic-race-as-max-verstappen-denied-title |title=Singapore GP: Sergio Pérez holds off Charles Leclerc for victory in chaotic race as Max Verstappen denied title |date=3 October 2022 |website=Sky Sports|access-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003104622/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12710051/singapore-gp-sergio-perez-holds-off-charles-leclerc-for-victory-in-chaotic-race-as-max-verstappen-denied-title |archive-date=3 October 2022 |url-status=live}}</ref> Verstappen het die titel in [[2022 Japannese Grand Prix|Japan]] verower.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2022/10/09/japanese-grand-prix-2022-f1-live-race-results-suzuka-news-weather/ |url-access=registration |title=Max Verstappen secures title in confusing circumstances despite Japanese GP win |last1=Cary |first1=Tom |last2=Slater |first2=Luke |date=9 October 2022 |work=The Daily Telegraph |access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220163859/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2022/10/09/japanese-grand-prix-2022-f1-live-race-results-suzuka-news-weather/ |archive-date=20 December 2022 |url-status=live}}</ref> Leclerc het onderskeidelik sesde en vierde geëindig by die [[2022 Meksikostad Grand Prix|Grands Prix van Mexikostad]] en [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo]] – na 'n botsing met [[Lando Norris]] by laasgenoemde – wat hom gelykop tweede in die kampioenskap gelaat het, met Pérez op 290 punte voor die finale rondte.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12474/12734737/mexico-city-gp-charles-leclerc-hurt-by-performance-as-paul-di-resta-outlines-fears-for-ferrari|title=Mexico City GP: Charles Leclerc 'hurt' by performance as Paul di Resta outlines fears for Ferrari|date=31 October 2022|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328211019/https://www.skysports.com/f1/news/12474/12734737/mexico-city-gp-charles-leclerc-hurt-by-performance-as-paul-di-resta-outlines-fears-for-ferrari|archive-date=28 March 2023|access-date=13 February 2025}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-surprised-aggressive-norris-brazil-gp-clash/10400846/|title=Leclerc surprised by "aggressive" Norris F1 Brazil GP clash|last=Cooper|first=Adam|date=17 November 2022|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908223548/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-surprised-aggressive-norris-brazil-gp-clash/10400846/|archive-date=8 September 2024|access-date=13 February 2025}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2022/nov/13/brazilian-grand-prix-formula-one-live |title=Brazilian GP: Russell secures first F1 win on triumphant day for Mercedes – as it happened |last=McLaughlin |first=Luke |date=13 November 2022 |work=The Guardian |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321082120/https://www.theguardian.com/sport/live/2022/nov/13/brazilian-grand-prix-formula-one-live |archive-date=21 March 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het derde gekwalifiseer vir die [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] agter Pérez, <ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-abu-dhabi-gp-verstappen-trumps-perez-for-pole-leclerc-third/10402354/|title=F1 Abu Dhabi GP: Verstappen trumps Pérez for pole, Leclerc third|last=Kew|first=Matt|date=19 November 2022|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808163855/https://www.autosport.com/f1/news/f1-abu-dhabi-gp-verstappen-trumps-perez-for-pole-leclerc-third/10402354/|archive-date=8 August 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> voordat hy hom met 'n eenstopstrategie verbygesteek het en tweede in die Wêreldbestuurderskampioenskap geplaas was.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12751622/abu-dhabi-gp-charles-leclerc-praises-ferrari-for-delivering-under-pressure-in-f1-season-finale|title=Abu Dhabi GP: Charles Leclerc praises Ferrari for delivering under 'pressure' in F1 season finale|date=20 November 2022|website=Sky Sports|publisher=Sky Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121135906/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12751622/abu-dhabi-gp-charles-leclerc-praises-ferrari-for-delivering-under-pressure-in-f1-season-finale|archive-date=21 November 2022|access-date=13 February 2025}}</ref> Hy het altesaam 308 punte oor die seisoen behaal, 146 agter Verstappen en 62 voor spanmaat Sainz in die vyfde plek.<ref name="2022analysis">{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/analysis-the-good-the-bad-and-the-future-whats-next-for-charles-leclerc.6WhHWZoRqEkNzY9bc5OLhg |title=Analysis: The good, the bad and the future – What's next for Charles Leclerc after his 2022 title defeat? |last=Barretto |first=Lawrence |date=17 December 2022 |website=Formula 1 |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111175358/https://www.formula1.com/en/latest/article/analysis-the-good-the-bad-and-the-future-whats-next-for-charles-leclerc.6WhHWZoRqEkNzY9bc5OLhg |archive-date=11 November 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2022/12/13/sports/autoracing/f1-ferrari-season.html |url-access=registration |title=For Ferrari, a Second-Place Season Full of Mistakes |last=Horton |first=Phillip |date=13 December 2022 |work=The New York Times|access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123003214/https://www.nytimes.com/2022/12/13/sports/autoracing/f1-ferrari-season.html |archive-date=23 November 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het die veld gelei met nege voorste wegspringplekke,<ref name="2022analysis" /> en verder drie oorwinnings uit 11 podiumplekke behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/ranking-the-top-10-formula-1-drivers-of-2022/10411500/|title=Ranking the top 10 Formula 1 drivers of 2022|last=Kalinauckas|first=Alex|last2=Kew|first2=Matt|date=15 December 2022|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204120716/https://www.autosport.com/f1/news/ranking-the-top-10-formula-1-drivers-of-2022/10411500/|archive-date=4 February 2023|access-date=13 February 2025}}</ref> ==== 2023–2024: Eerste Monaco Grand Prix-oorwinning ==== [[Lêer:FIA F1 Austria 2023 Nr. 16 (1).jpg|duimnael|Leclerc het vyf voorste wegspringplekke en ses podiumplekke in 2023 behaal.]] Ferrari het gesukkel om konsekwente renspoed en bandslytasie te handhaaf gedurende die vroeë stadiums van 2023, terwyl [[Red Bull Racing|Red Bull]] hul voorsprong van die vorige jaar gekonsolideer het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/sainz-understanding-very-peaky-f1-car-ferraris-main-focus-for-2023/10510921/ |title=Sainz: Understanding "very peaky" F1 car Ferrari's main focus for 2023 |last=Cleeren |first=Filip |date=24 August 2023 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127022509/https://www.autosport.com/f1/news/sainz-understanding-very-peaky-f1-car-ferraris-main-focus-for-2023/10510921/ |archive-date=27 January 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12931215/charles-leclerc-says-belgian-gp-podium-gave-him-and-ferrari-a-smile-but-wants-team-to-understand-2023-car |title=Charles Leclerc says Belgian GP podium gave him and Ferrari a smile but wants team to 'understand' 2023 car |date=1 August 2023 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810091655/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12931215/charles-leclerc-says-belgian-gp-podium-gave-him-and-ferrari-a-smile-but-wants-team-to-understand-2023-car |archive-date=10 August 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/why-ferrari-hit-a-ceiling-with-its-2023-f1-car-development/10557818/ |title=Why Ferrari hit a ceiling with its 2023 F1 car development |last1=Cleeren |first1=Filip |last2=Chinchero |first2=Roberto |date=14 December 2023 |website=Motorsport.com |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117074522/https://www.motorsport.com/f1/news/why-ferrari-hit-a-ceiling-with-its-2023-f1-car-development/10557818/ |archive-date=17 January 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het derde gekwalifiseer vir die [[2023 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]], waar hy vir die grootste deel van die wedren gebly het voordat hy met 'n tegniese probleem uitgeval het.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-charles-leclerc-ferrari-bahrain-grand-prix-b2294511.html |title='What happened guys?': Charles Leclerc left devastated after retiring at Bahrain Grand Prix |last=Rathborn |first=Jack |date=5 March 2023 |work=[[The Independent]] |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330173538/https://www.independent.co.uk/f1/f1-charles-leclerc-ferrari-bahrain-grand-prix-b2294511.html |archive-date=30 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/not-good-leclerc-despondent-after-bahrain-gp-double-blow/ |title='A second off' – Leclerc despondent at poor Ferrari pace and DNF |last1=Beer |first1=Matt |last2=Mitchell-Malm |first2=Scott |last3=Straw |first3=Edd |date=5 March 2023 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305224959/https://the-race.com/formula-1/not-good-leclerc-despondent-after-bahrain-gp-double-blow/ |archive-date=5 March 2023 |url-status=live}}</ref> Hy het daarna 'n roosterstraf in [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]] gekry en tot sewende herstel nadat hy twaalfde begin het met 'n val van tien plekke.<ref name="Peresfendsoff">{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/perez-fends-off-verstappen-to-win-action-packed-saudi-arabian-gp-as-alonso.329xV14gKVrf1iU6dOkISI |title=Pérez fends off Verstappen to win action-packed Saudi Arabian GP as Alonso takes 100th podium |date=19 March 2023 |website=Formula 1 |access-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319185544/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-fends-off-verstappen-to-win-action-packed-saudi-arabian-gp-as-alonso.329xV14gKVrf1iU6dOkISI.html |archive-date=19 March 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het uit die [[2023 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] onttrek na 'n botsing met [[Lance Stroll]] op die eerste rondte.<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-frustrated-by-worst-ever-start-to-an-f1-season-with-melbourne-dnf/10452656/ |title=Frustrated Leclerc says F1 2023 his "worst ever start" to a season |last=Cleeren |first=Filip |date=4 April 2023 |website=Motorsport.com |access-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509123640/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-frustrated-by-worst-ever-start-to-an-f1-season-with-melbourne-dnf/10452656/ |archive-date=9 May 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het toe op die voorste wegspringplek gekwalifiseer by die [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] en tweede in die naelloop en derde in die hoofwedren geëindig.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/perez-leads-red-bull-one-two-in-dramatic-azerbaijan-gp-to-cut-verstappens.3UgBHOtrbFlmDdYEixNuDR |title=Pérez heads Red Bull one–two in dramatic Azerbaijan GP to cut Verstappen's championship lead |date=30 April 2023 |website=Formula 1 |publisher=Formula One Group |access-date=9 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507130847/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-leads-red-bull-one-two-in-dramatic-azerbaijan-gp-to-cut-verstappens.3UgBHOtrbFlmDdYEixNuDR.html |archive-date=7 May 2023 |url-status=live}}</ref> Nadat hy in [[2023 Miami Grand Prix|Miami]] tydens kwalifisering uitgeval het, het hy sewende geëindig.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/ferrari-on-a-knife-edge-the-unknown-issues-plaguing-its-2023-f1-car/ |url-access=registration |title=Ferrari on a knife edge: the 'unknown' issues plaguing its 2023 F1 car |last=Dodgins |first=Tony |date=9 May 2023 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510030859/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/ferrari-on-a-knife-edge-the-unknown-issues-plaguing-its-2023-f1-car/ |archive-date=10 May 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/05/07/miami-grand-prix-f1-live-latest-updates-news-weather/ |url-access=registration |title=Max Verstappen charges through field to take Miami Grand Prix win from Sergio Pérez |last=Cary |first=Tom |date=8 May 2023 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240103160557/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/05/07/miami-grand-prix-f1-live-latest-updates-news-weather/ |archive-date=3 January 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het tot sesde verbeter by die [[2023 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] nadat hy 'n roosterstraf van drie plekke gekry het omdat hy [[Lando Norris]] in die kwalifisering belemmer het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-apologised-to-leclerc-for-monaco-gp-qualifying-miscommunication/10475143/ |title=Ferrari apologised to Leclerc for Monaco F1 qualifying miscommunication |last=Cooper |first=Adam |date=29 May 2023 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621020625/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-apologised-to-leclerc-for-monaco-gp-qualifying-miscommunication/10475143/ |archive-date=21 June 2024 |url-status=live}}</ref> In [[2023 Spaanse Grand Prix|Spanje]] het hy negentiende gekwalifiseer en die wedren vanuit die kuipelaan begin – en die SF-23 as "onbestuurbaar" beskryf; hy het die wedren elfde voltooi.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-searching-for-answers-after-very-very-weird-feeling-leads-to.5iGhrcbOb9eujtTn9l2F4i |title=Leclerc left searching for answers after 'very, very weird' feeling leads to shock Q1 exit in Spain |date=3 June 2023 |website=Formula 1|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113195013/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-searching-for-answers-after-very-very-weird-feeling-leads-to.5iGhrcbOb9eujtTn9l2F4i |archive-date=13 January 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12896492/spanish-grand-prix-charles-leclerc-and-carlos-sainz-bemoan-ferrari-struggles-after-disappointing-race |title=Spanish Grand Prix: Charles Leclerc and Carlos Sainz bemoan Ferrari struggles after disappointing race |last=Johnston |first=Sam |date=5 June 2023 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619071008/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12896492/spanish-grand-prix-charles-leclerc-and-carlos-sainz-bemoan-ferrari-struggles-after-disappointing-race |archive-date=19 June 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het van tiende na vierde in [[2023 Kanadese Grand Prix|Kanada]] herstel na 'n kuipestop-dobbelspel onder die veiligheidsmotor.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2023/06/18/sports/autoracing/f1-canadian-grand-prix-tv-results.html |url-access=registration |title=Verstappen Wins Another Day of Follow the Leader |last1=Das |first1=Andrew |last2=Katz |first2=Josh |date=18 June 2023 |work=[[The New York Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122175958/https://www.nytimes.com/2023/06/18/sports/autoracing/f1-canadian-grand-prix-tv-results.html |archive-date=22 November 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/its-definitely-encouraging-says-leclerc-of-ferraris-canadian-gp-turnaround.4Q0WQVP3ivDWHYDH5Ep9UY |title='It's definitely encouraging' says Leclerc of Ferrari's Canadian GP turnaround as Sainz addresses team orders call |date=19 June 2023 |website=Formula 1 |access-date=14 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241016014217/https://www.formula1.com/en/latest/article/its-definitely-encouraging-says-leclerc-of-ferraris-canadian-gp-turnaround.4Q0WQVP3ivDWHYDH5Ep9UY |archive-date=16 October 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het op die voorste ry gekwalifiseer vir die [[2023 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]], waar hy kortliks gelei het voordat hy deur Max Verstappen vir die oorwinning verbygesteek is.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/verstappen-makes-biggest-statement-so-far-amid-deluge-of-f1-track-limits-penalties-2023-austrian-gp-report/ |url-access=registration |title=Verstappen's biggest statement yet amid F1 penalty deluge: 2023 Austrian GP report |last=Medland |first=Chris |date=2 July 2023 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703104705/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/verstappen-makes-biggest-statement-so-far-amid-deluge-of-f1-track-limits-penalties-2023-austrian-gp-report/ |archive-date=3 July 2023 |url-status=live}}</ref> Hy het onderskeidelik negende en sewende geëindig by die [[2023 Britse Grand Prix|Britse]] en [[2023 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grands Prix]], te midde van probleme met bandverswakking en strategie.<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12474/12918503/british-gp-charles-leclerc-says-ferraris-difficulties-at-silverstone-surpassed-his-expectations |title=British GP: Charles Leclerc says Ferrari's difficulties at Silverstone surpassed his expectations |date=11 July 2023 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214192446/https://www.skysports.com/f1/news/12474/12918503/british-gp-charles-leclerc-says-ferraris-difficulties-at-silverstone-surpassed-his-expectations |archive-date=14 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/38062679/water-radio-issues-add-leclercs-hungary-frustrations |title=Water and radio issues add to Leclerc's Hungary frustrations |last=Edmondson |first=Laurence |date=24 July 2023 |website=[[ESPN]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728084904/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/38062679/water-radio-issues-add-leclercs-hungary-frustrations |archive-date=28 July 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het nog 'n voorste plek by die [[2023 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] behaal na 'n roosterstraf vir Verstappen;<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/28/charles-leclerc-on-pole-at-belgian-gp-after-max-verstappen-penalty |title=Charles Leclerc on pole at Belgian GP after Max Verstappen penalty |last=Richards |first=Giles |date=28 July 2023 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112154151/https://www.theguardian.com/sport/2023/jul/28/charles-leclerc-on-pole-at-belgian-gp-after-max-verstappen-penalty |archive-date=12 November 2023 |url-status=live}}</ref> hy het derde geëindig.<ref>{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/2023-belgian-grand-prix--7-talking-points/ |title=2023 Belgian Grand Prix {{!}} 7 talking points |last=Smith |first=Damien |date=31 July 2023 |website=Goodwood Road & Racing |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213032656/https://www.goodwood.com/grr/f1/2023-belgian-grand-prix--7-talking-points/ |archive-date=13 December 2024 |url-status=live}}</ref> Nadat hy weens skade aan die reëngeteisterde [[2023 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] onttrek het,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/why-leclerc-getting-biggest-dutch-gp-call-right-is-important-for-ferraris-f1-future/10513176/ |url-access=subscription |title=Why Leclerc getting biggest Dutch GP call right is important for Ferrari's F1 future |last=Kalinauckas |first=Alex |date=30 August 2023 |website=[[Autosport]]|access-date=31 January 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805035833/https://www.autosport.com/f1/news/why-leclerc-getting-biggest-dutch-gp-call-right-is-important-for-ferraris-f1-future/10513176/ |archive-date=5 August 2024 |url-status=live}}</ref> het Leclerc vierde geëindig in die volgende drie wedrenne in [[2023 Italiaanse Grand Prix|Italië]], [[2023 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] en [[2023 Japannese Grand Prix|Japan]].<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/im-sure-many-people-did-not-enjoy-that-leclerc-and-sainz-reflect-on-their.4exq4m37oPwHiOb6CoNFuC |title='We were at the limit of the regulations' – Leclerc and Sainz reflect on their thrilling Italian GP battle |date=3 September 2023 |website=Formula 1|access-date=14 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916094023/https://www.formula1.com/en/latest/article/im-sure-many-people-did-not-enjoy-that-leclerc-and-sainz-reflect-on-their.4exq4m37oPwHiOb6CoNFuC |archive-date=16 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/leclercs-singapore-sacrifice-for-sainz-a-driver-too-good-to-be-no2/ |url-access=registration |title=Leclerc's Singapore sacrifice for Sainz – a driver too good to be No2 |last=Hughes |first=Mark |date=18 September 2023 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211193525/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/leclercs-singapore-sacrifice-for-sainz-a-driver-too-good-to-be-no2/ |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-thought-japan-f1-podium-was-on-after-mistaking-perez-for-verstappen/10525158/ |title=Leclerc thought Japan F1 podium was on after mistaking Pérez for Verstappen |last=Cleeren |first=Filip |date=25 September 2023 |website=[[Autosport]]|access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718081854/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-thought-japan-f1-podium-was-on-after-mistaking-perez-for-verstappen/10525158/ |archive-date=18 July 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het toe vyfde in [[2023 Katarse Grand Prix|Katar]] geëindig.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/oct/08/verstappen-storms-to-qatar-win-after-hamilton-and-russells-gutting-crash |title=Verstappen storms to Qatar win after Hamilton's and Russell's 'gutting' crash |last=Richards |first=Giles |date=8 October 2023 |work=[[The Guardian]]|access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116145507/https://www.theguardian.com/sport/2023/oct/08/verstappen-storms-to-qatar-win-after-hamilton-and-russells-gutting-crash |archive-date=16 January 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het teruggekeer na die voorste wegspringplek by die [[2023 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] en het tweede in die naelren geëindig.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/2023-f1-us-gp-results-max-verstappen-wins-sprint-at-austin/10535992/ |title=2023 F1 US GP results: Max Verstappen wins sprint in Austin |last=Bradley |first=Charles |date=21 October 2023 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720200212/https://www.autosport.com/f1/news/2023-f1-us-gp-results-max-verstappen-wins-sprint-at-austin/10535992/ |archive-date=20 July 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het tot sesde in die hoofwedren teruggesak voordat hy en [[Lewis Hamilton]] gediskwalifiseer is vir oormatige glyblokslytasie.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-hamilton-and-leclerc-disqualified-from-united-states-grand-prix-for.10nvuyvEPfMgoeWxWOhw0a |title=Hamilton and Leclerc disqualified from United States Grand Prix for technical breach |date=23 October 2023 |website=Formula 1|access-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026025059/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-hamilton-and-leclerc-disqualified-from-united-states-grand-prix-for.10nvuyvEPfMgoeWxWOhw0a.html |archive-date=26 October 2023 |url-status=live}}</ref> Leclerc het weer in [[2023 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad]] vir die voorste wegspringplek gekwalifiseer,<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/67252776 |title=Mexico City Grand Prix: Ferrari's Charles Leclerc takes surprise pole position ahead of Carlos Sainz |last=Benson |first=Andrew |date=29 October 2023 |work=[[BBC Sport]]|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102002451/https://www.bbc.com/sport/formula1/67252776 |archive-date=2 November 2023 |url-status=live}}</ref> en derde geëindig na 'n botsing in die eerste draai met Sergio Pérez.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/10/29/mexico-city-grand-prix-f1-live-verstappen-hamilton-updates/ |url-access=registration |title=Max Verstappen eases to Mexico City GP win after Sergio Pérez crashes out on opening lap |last=Duncan |first=Filip |date=30 October 2023 |work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114234953/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/10/29/mexico-city-grand-prix-f1-live-verstappen-hamilton-updates/ |archive-date=14 January 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het in die voorste ry vir die [[2023 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] gekwalifiseer voordat hy uit die formasierondte geval het te midde van 'n hidrouliese probleem by ''[[José Carlos Pace-renbaan|Ferradura]]''.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-front-row-starter-charles-leclerc-spins-off-on-the-sao-paulo-gp.2wYo12iTPrKDXHPPYVuorJ |title=Must-See: Front-row starter Charles Leclerc spins off on the São Paulo GP formation lap |date=5 November 2023 |website=Formula 1 |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526081314/https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-front-row-starter-charles-leclerc-spins-off-on-the-sao-paulo-gp.2wYo12iTPrKDXHPPYVuorJ |archive-date=26 May 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het weer vir die voorste wegspringplek gekwalifiseer vir die eerste [[2023 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas Grand Prix]],<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/18/las-vegas-f1-qualifying-report-charles-leclerc-pole-fans-no-apology |title=Charles Leclerc lights up Las Vegas for pole as F1 refuses to apologise after farce |last=Richards |first=Giles |date=18 November 2023 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228104141/https://www.theguardian.com/sport/2023/nov/18/las-vegas-f1-qualifying-report-charles-leclerc-pole-fans-no-apology |archive-date=28 February 2024 |url-status=live}}</ref> waar hy in 'n drieledige stryd om die voortou met Verstappen en Pérez betrokke was; Leclerc het tweede geëindig nadat hy laasgenoemde op die laaste rondte verbygesteek het,<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/11/19/las-vegas-grand-prix-2023-f1-live-latest-updates-usa/ |url-access=registration |title=Max Verstappen gets penalty, hits George Russell and still wins Las Vegas GP |last=Cary |first=Tom |date=19 November 2023 |work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241016010943/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2023/11/19/las-vegas-grand-prix-2023-f1-live-latest-updates-usa/ |archive-date=16 October 2024 |url-status=live}}</ref> wat hom later die Inhaal-toekenning besorg het.<ref name="OA23">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/crypto-com-overtake-of-the-month-award.4NSk8Aciia1hOZ9QEmmSjq|title=Crypto.com Overtake of the Year Award|date=15 December 2023|website=Formula 1|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128152640/https://www.formula1.com/en/latest/article/crypto-com-overtake-of-the-month-award.4NSk8Aciia1hOZ9QEmmSjq|archive-date=28 January 2025|access-date=21 December 2023|url-status=live}}</ref> Hy het weer tweede in [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] geëindig,<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-late-bid-to-help-perez-in-f1-abu-dhabi-gp/10552192/ |title=Leclerc explains late bid to help Pérez in F1 Abu Dhabi GP |last=Cleeren |first=Filip |date=26 November 2023 |website=[[Autosport]]|access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814174843/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-late-bid-to-help-perez-in-f1-abu-dhabi-gp/10552192/ |archive-date=14 August 2024 |url-status=live}}</ref> wat hom na die vyfde plek in die Wêreldbestuurderskampioenskap met 206 punte verhoog het, gelyk met [[Fernando Alonso]] in die vierde plek,[nota 6] en ses voor spanmaat [[Carlos Sainz jr.]] in die sewende plek.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/p2-is-all-that-mattered-leclerc-explains-late-race-tactics-with-perez-in-bid.6w7vZo2dvczq6hqRPArV0m |title='P2 is all that mattered' – Leclerc explains late-race tactics with Pérez in bid to help Ferrari overhaul Mercedes |date=26 November 2023 |website=Formula 1|access-date=14 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915165817/https://www.formula1.com/en/latest/article/p2-is-all-that-mattered-leclerc-explains-late-race-tactics-with-perez-in-bid.6w7vZo2dvczq6hqRPArV0m |archive-date=15 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het vyf voorste wegspringplekke en ses podiumplekke oor die seisoen behaal.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-2023-team-mate-head-to-head-battles/10555611/ |title=F1 2023 team-mate head-to-head battles |last=Hardy |first=Ed |date=6 December 2023 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815084142/https://www.autosport.com/f1/news/f1-2023-team-mate-head-to-head-battles/10555611/ |archive-date=15 August 2024 |url-status=live}}</ref> [[Lêer:2024-08-24 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3435 by Stepro.jpg|duimnael|links|Leclerc bestuur die Ferrari SF-24 by die [[2024 Nederlandse Grand Prix]]. Hy het in 2024 drie Grands Prix gewen met 13 podiums, insluitend die [[2024 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]].]] Voor die [[2024 Formule Een-seisoen|2024-seisoen]] het Leclerc gekies om sy kontrak met Ferrari te verleng tot ná die [[2026 Formule Een-seisoen|2026-reëlveranderinge]].<ref name="contract">{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-signs-ferrari-f1-contract-extension/10569077/ |title=Leclerc signs Ferrari F1 contract extension |last=Cleeren |first=Filip |date=25 January 2024 |website=Motorsport.com |access-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125141820/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-signs-ferrari-f1-contract-extension/10569077/ |archive-date=25 January 2024 |url-status=live}}</ref> [[Red Bull Racing|Red Bull]] het die voorlopers gebly met die aanvang van die seisoen in [[2024 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]],<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-red-bull-mercedes-jenson-button-b2476222.html |title=Jenson Button predicts Red Bull's closest challengers in new F1 season |last=Jackson |first=Kieran |date=10 January 2024 |work=[[The Independent]] |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240227153246/https://www.independent.co.uk/f1/f1-red-bull-mercedes-jenson-button-b2476222.html |archive-date=27 February 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/how-red-bull-got-a-2024-headstart-by-cutting-development-on-last-years-f1-car/ |url-access=registration |title=How Red Bull got a 2024 headstart by cutting development on last year's F1 car |last=Medland |first=Chris |date=1 March 2024 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201235024/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/how-red-bull-got-a-2024-headstart-by-cutting-development-on-last-years-f1-car/ |archive-date=1 December 2024 |url-status=live}}</ref> waar Leclerc belowe het dat hy "absoluut alles" sou doen om mededingend te wees;<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-red-bull-form-a-mystery-after-it-hid-potential-in-f1-testing/10581032/ |title=Leclerc: Red Bull form a mystery after it hid potential in F1 testing |last=Noble |first=Jonathan |date=29 February 2024 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240921022106/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-red-bull-form-a-mystery-after-it-hid-potential-in-f1-testing/10581032/ |archive-date=21 September 2024 |url-status=live}}</ref> hy het op die voorste ry gekwalifiseer en vierde geëindig te midde van remprobleme.<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-had-more-than-100-degrees-split-in-brake-temperature-in-f1-bahrain-gp/10582416/ |title=Leclerc had "more than 100 degrees split" in brake temperature in F1 Bahrain GP |last1=Cobb |first1=Hayden |last2=Cleeren |first2=Filip |date=2 March 2024 |website=Motorsport.com |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250108135104/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-had-more-than-100-degrees-split-in-brake-temperature-in-f1-bahrain-gp/10582416/ |archive-date=8 January 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het tot derde verbeter by die [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese Grand Prix]] voordat hy 'n Ferrari 1-2-plek in [[2024 Australiese Grand Prix|Australië]] behaal het - hul eerste sedert die [[2022 Bahreinse Grand Prix]] - waar hy tweede na Sainz geëindig het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/68524759 |title=Saudi Arabian Grand Prix 2024: Max Verstappen wins as Oliver Bearman finishes seventh |last=Benson |first=Andrew |date=9 March 2024 |work=[[BBC Sport]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913035755/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/68524759 |archive-date=13 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13100364/australia-gp-carlos-sainz-leads-ferrari-one-two-from-charles-leclerc-after-max-verstappen-streak-ends-with-retirement |title=Australian GP: Carlos Sainz leads Ferrari one–two from Charles Leclerc after Max Verstappen streak ends with retirement |date=25 March 2024 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211173424/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13100364/australia-gp-carlos-sainz-leads-ferrari-one-two-from-charles-leclerc-after-max-verstappen-streak-ends-with-retirement |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref> Nadat hy vierde geëindig het by beide die [[2024 Japannese Grand Prix|Japannese]] en [[2024 Chinese Grand Prix|Chinese Grands Prix]],<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/2024-f1-japanese-gp-results-max-verstappen-wins-red-flagged-race/10596032/ |title=2024 F1 Japanese GP results: Max Verstappen wins red-flagged race |last=Bradley |first=Charles |date=7 April 2024 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520164338/https://www.autosport.com/f1/news/2024-f1-japanese-gp-results-max-verstappen-wins-red-flagged-race/10596032/ |archive-date=20 May 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/apr/21/max-verstappen-f1-chinese-grand-prix-victory-report-lando-norris-second |title=Max Verstappen charges to F1 Chinese GP victory with Lando Norris second |last=Richards |first=Giles |date=21 April 2024 |work=[[The Guardian]]|access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529083347/https://www.theguardian.com/sport/2024/apr/21/max-verstappen-f1-chinese-grand-prix-victory-report-lando-norris-second |archive-date=29 May 2024 |url-status=live}}</ref> het Leclerc derde plekke in [[2024 Miami Grand Prix|Miami]] en [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia Romagna]],<ref>{{Cite news |url=https://edition.cnn.com/2024/05/06/sport/lando-norris-2024-miami-grand-prix-spt-intl/index.html |title=Lando Norris claims first win of F1 career, storming to victory at Miami Grand Prix in front of star-studded crowd |last1=Morse |first1=Ben |last2=Schlachter |first2=Thomas |date=6 May 2024 |work=[[CNN]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214022312/https://edition.cnn.com/2024/05/06/sport/lando-norris-2024-miami-grand-prix-spt-intl/index.html |archive-date=14 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.thetimes.com/sport/formula-one/article/lando-norris-keeps-pace-with-max-verstappen-italian-grand-prix-csrvmzs77 |url-access=subscription |title=Lando Norris finishes less than a second behind Max Verstappen at Imola |last=Hudson |first=Molly |date=19 May 2024 |work=[[The Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=0140-0460 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524102701/https://www.thetimes.com/sport/formula-one/article/lando-norris-keeps-pace-with-max-verstappen-italian-grand-prix-csrvmzs77 |archive-date=24 May 2024 |url-status=live}}</ref> sowel as tweede in die naelren.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/2024-f1-miami-gp-sprint-results-max-verstappen-wins/10606767/ |title=2024 F1 Miami GP sprint results: Max Verstappen wins |last=Bradley |first=Charles |date=4 May 2024 |website=[[Autosport]]|access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530133744/https://www.autosport.com/f1/news/2024-f1-miami-gp-sprint-results-max-verstappen-wins/10606767/ |archive-date=30 May 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het toe die [[2024 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] — sy tuiswedren — vir die eerste keer in sy loopbaan gewen, nadat hy van die voorste wegspringposisie af weggespring het.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5520279/2024/05/26/charles-leclerc-f1-monaco-gp-results/ |title=Charles Leclerc wins F1 Monaco GP in emotional home victory |last=Coleman |first=Madeline |date=26 May 2024 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926224516/https://www.nytimes.com/athletic/5520279/2024/05/26/charles-leclerc-f1-monaco-gp-results/ |archive-date=26 September 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het die eerste Monegask-bestuurder geword wat die byeenkoms gewen het sedert Louis Chiron in [[Monaco Grand Prix|1931]], en die eerste om dit in die Formule Een-wêreldkampioenskap te doen.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/facts-and-stats-first-monegasque-winner-in-monaco-since-1931-as-leclerc.4iQxLmf1Hz5i9OLxtuXdDt |title=Facts and Stats: First Monégasque winner in Monaco since 1931, as Leclerc finally breaks his curse on home soil |last=Kelly |first=Sean |date=26 May 2024 |website=Formula 1 |access-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527081444/https://www.formula1.com/en/latest/article/facts-and-stats-first-monegasque-winner-in-monaco-since-1931-as-leclerc.4iQxLmf1Hz5i9OLxtuXdDt |archive-date=27 May 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het onttrek by die [[2024 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] weens probleme met sy kragbron.<ref>{{Cite magazine |url=https://racer.com/2024/06/09/leclerc-frustrated-by-pu-issue-as-ferrari-suffers-double-dnf/ |title=Leclerc frustrated by PU issue as Ferrari suffers double-DNF |last=Medland |first=Chris |date=9 June 2024 |magazine=Racer (tydskrif) |access-date=13 February 2025 |issn=1066-6060 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007033007/https://racer.com/2024/06/09/leclerc-frustrated-by-pu-issue-as-ferrari-suffers-double-dnf/ |archive-date=7 October 2024 |url-status=live}}</ref> Nadat hy vyfde geëindig het by die [[2024 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]],<ref name="ESP24">{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/06/23/spanish-grand-prix-live-updates/ |url-access=registration |title=Lando Norris rues costly bad start as Max Verstappen wins Spanish Grand Prix |last=Cary |first=Tom |date=23 June 2024 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=13 February 2025 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240926150537/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/06/23/spanish-grand-prix-live-updates/ |archive-date=26 September 2024 |url-status=live}}</ref> het hy punteloos in [[2024 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] en [[2024 Britse Grand Prix|Brittanje]] geëindig as gevolg van botsingskade en strategiefoute,<ref>{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/2024-austrian-grand-prix--8-talking-points/ |title=2024 Austrian Grand Prix {{!}} 8 talking points |last=Smith |first=Damien |date=1 July 2024 |website=Goodwood Road & Racing |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719121515/https://www.goodwood.com/grr/f1/2024-austrian-grand-prix--8-talking-points/ |archive-date=19 July 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-in-worse-than-a-nightmare-after-failed-british-gp-intermediate-call/10632839/ |title=Leclerc in "worse than a nightmare" after failed British GP intermediate call |last1=Boxall-Legge |first1=Jake |last2=Cleeren |first2=Filip |date=7 July 2024 |website=[[Autosport]]|access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719004323/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-in-worse-than-a-nightmare-after-failed-british-gp-intermediate-call/10632839/ |archive-date=19 July 2024 |url-status=live}}</ref> wat hom van tweede na derde op die punteleer agter Norris laat val het.<ref name="ESP24"/> Hy het hierna vierde in [[2024 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] geëindig.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/oscar-piastri-wins-f1-hungarian-gp-after-mcclaren-team-soap-opera |title=Oscar Piastri wins F1 Hungarian GP after McLaren order Norris to give up lead |last=Richards |first=Giles |date=21 July 2024 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240927235755/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/21/oscar-piastri-wins-f1-hungarian-gp-after-mcclaren-team-soap-opera |archive-date=27 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het weer vir die voorste wegspringplek by die [[2024 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] gekwalifiseer na 'n terugval op die rooster vir Verstappen,<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/articles/c897295r1p7o |title=Leclerc on Belgian GP pole as Verstappen takes grid penalty |last=Benson |first=Andrew |date=27 July 2024 |work=[[BBC Sport]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913045437/https://www.bbc.com/sport/articles/c897295r1p7o |archive-date=13 September 2024 |url-status=live}}</ref> en derde geëindig na 'n diskwalifikasie vir [[George Russell]].<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/george-russell-disqualified-belgian-gp-mercedes-f1-b2587297.html |title=George Russell disqualified after winning Belgian Grand Prix |last=Jackson |first=Kieran |date=28 July 2024 |work=[[The Independent]] |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131222915/https://www.independent.co.uk/f1/george-russell-disqualified-belgian-gp-mercedes-f1-b2587297.html |archive-date=31 January 2025 |url-status=live}}</ref> Nog 'n derde plek het by die [[2024 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] gevolg.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cn9l7wn4xx3o |title=Dominant Norris fights back to win Dutch GP |last=Benson |first=Andrew |date=25 August 2024 |work=[[BBC Sport]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913034843/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cn9l7wn4xx3o |archive-date=13 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het wydverspreide lof ontvang vir sy verrassingsoorwinning by die [[2024 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]],<ref name="ITA24">{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/nobodys-perfect-but-leclerc-came-close-with-final-monza-stint-/10650874/ |title="Nobody's perfect" – but Leclerc came close with final Monza stint |last=Kalinauckas |first=Alex |date=3 September 2024 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915205726/https://www.autosport.com/f1/news/nobodys-perfect-but-leclerc-came-close-with-final-monza-stint-/10650874/ |archive-date=15 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/winners-losers-f1-2024-italian-grand-prix/ |title=Winners and losers from F1's 2024 Italian Grand Prix |last1=Suttill |first1=Josh |last2=Beer |first2=Matt |last3=Kanal |first3=Samarth |date=1 September 2024 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916153211/https://www.the-race.com/formula-1/winners-losers-f1-2024-italian-grand-prix/ |archive-date=16 September 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/2024-italian-grand-prix--6-talking-points/ |title=2024 Italian Grand Prix {{!}} 6 talking points |last=Smith |first=Damien |date=2 September 2024 |website=Goodwood Road & Racing|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102075135/https://www.goodwood.com/grr/f1/2024-italian-grand-prix--6-talking-points/ |archive-date=2 November 2024 |url-status=live}}</ref> en 'n eenstopstrategie voltooi om Ferrari se eerste tuisoorwinning sedert [[2019 Italiaanse Grand Prix|2019]] te verseker.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/sep/01/charles-leclerc-wins-italian-f1-gp-for-ferrari-oscar-piastri-lando-norris |title=Charles Leclerc wins Italian F1 GP for Ferrari after one-stop gamble |last=Richards |first=Giles |date=1 September 2024 |work=[[The Guardian]] |access-date=1 September 2024 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922182142/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/sep/01/charles-leclerc-wins-italian-f1-gp-for-ferrari-oscar-piastri-lando-norris |archive-date=22 September 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het eerste gekwalifiseer by die [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] - sy vierde agtereenvolgende voorste wegspringplek by dié byeenkoms - en tweede geëindig na 'n wedrenlange stryd met [[Oscar Piastri]].<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-azerbaijan-gp-race-report/10654520/ |title=F1 Azerbaijan GP: Piastri beats Leclerc after thrilling Baku battle |last=Cleeren |first=Filip |date=15 September 2024 |website=[[Autosport]] |access-date=13 February 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20241222173112/https://www.autosport.com/f1/news/f1-azerbaijan-gp-race-report/10654520/ |archive-date=22 December 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het vyfde in [[2024 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] geëindig,<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-with-mixed-feelings-after-fightback-to-p5-in-singapore-as-he.10ZR07GCa8NNotxfSQ1ri6 |title=Leclerc left with 'mixed feelings' after fightback to P5 in Singapore as he takes blame for qualifying mistake |date=22 September 2024 |website=Formula 1 |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003132900/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-left-with-mixed-feelings-after-fightback-to-p5-in-singapore-as-he.10ZR07GCa8NNotxfSQ1ri6 |archive-date=3 October 2024 |url-status=live}}</ref> voordat hy sy derde oorwinning van die seisoen by die [[2024 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] behaal het.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5857103/2024/10/20/charles-leclerc-f1-us-grand-prix-lando-norris-max-verstappen/ |title=Charles Leclerc wins F1 U.S. Grand Prix, Lando Norris loses podium to late penalty |last=Coleman |first=Madeline |date=20 October 2024 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250205182214/https://www.nytimes.com/athletic/5857103/2024/10/20/charles-leclerc-f1-us-grand-prix-lando-norris-max-verstappen/ |archive-date=5 February 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het toe derde in [[2024 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad]] geëindig.<ref>{{Cite news |url=https://edition.cnn.com/2024/10/28/sport/carlos-sainz-mexican-grand-prix-f1-spt-intl/index.html |title=Carlos Sainz wins Mexican Grand Prix as penalties for Max Verstappen cut into championship lead |last=Joseph |first=Sam |date=28 October 2024 |work=[[CNN]] |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204134837/https://edition.cnn.com/2024/10/28/sport/carlos-sainz-mexican-grand-prix-f1-spt-intl/index.html |archive-date=4 December 2024 |url-status=live}}</ref> Na 'n podium in die [[2024 São Paulo Grand Prix|São Paulo naelren]],<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/nov/02/norris-wins-brazil-gp-sprint-race-after-piastri-cedes-lead-under-team-orders |title=Norris wins São Paulo GP sprint to narrow gap as Verstappen hit with penalty |last=Richards |first=Giles |date=2 November 2024 |work=[[The Guardian]] |access-date=13 February 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126215747/https://www.theguardian.com/sport/2024/nov/02/norris-wins-brazil-gp-sprint-race-after-piastri-cedes-lead-under-team-orders |archive-date=26 November 2024 |url-status=live}}</ref> het hy vyfde geëindig in die reëngeteisterde Grand Prix te midde van enjinprestasieprobleme en 'n strategiefout.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-cannot-explain-sao-paulo-crashes-as-leclerc-admits-sao-paulo-was.il6XaXBGLr7lkmstHuSol |title=Sainz 'cannot explain' São Paulo crashes as Leclerc admits weekend was 'damage limitation' for Ferrari |date=4 November 2024 |website=Formula 1 |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129072326/https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-cannot-explain-sao-paulo-crashes-as-leclerc-admits-sao-paulo-was.il6XaXBGLr7lkmstHuSol |archive-date=29 January 2025 |url-status=live}}</ref> ná 'n vierde plek in [[2024 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas]],<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13259854/charles-leclerc-ferrari-driver-hits-out-at-team-in-expletive-laden-radio-rant-at-las-vegas-grand-prix |title=Charles Leclerc: Ferrari driver hits out at team in expletive-laden radio rant at Las Vegas Grand Prix |date=24 November 2024 |website=Sky Sports |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211215057/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13259854/charles-leclerc-ferrari-driver-hits-out-at-team-in-expletive-laden-radio-rant-at-las-vegas-grand-prix |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref> het Leclerc die seisoen voltooi met podiumplekke by die [[2024 Katarse Grand Prix|Katarse]] en [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grands Prix]], nadat hy laasgenoemde in die negentiende plek begin het.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/12/01/qatar-grand-prix-2024-f1-live-russell-verstappen0/ |url-access=registration |title=Lando Norris apologises for 'f------ up' Qatar GP as McLaren hit out at FIA penalty |last=Cary |first=Tom |date=1 December 2024 |work=[[The Daily Telegraph]] |access-date=1 December 2024 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241223122020/https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2024/12/01/qatar-grand-prix-2024-f1-live-russell-verstappen0/ |archive-date=23 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref name="AS2024"/> Hy het die seisoen derde in die kampioenskap geëindig met 356 punte - 81 agter kampioen Verstappen, 18 agter Norris, en 66 voor spanmaat Sainz in die vyfde plek;<ref>{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/the-top-10-f1-drivers-of-2024/ |title=The top 10 F1 drivers of 2024 |last=Parkes |first=Ian |date=19 December 2024 |website=Goodwood Road & Racing |access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113190249/https://www.goodwood.com/grr/f1/the-top-10-f1-drivers-of-2024/ |archive-date=13 January 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/end-of-year-report-ferrari-a-huge-step-forward-in-a-successful-season-but.3WHiu8Kv6fNZVw3DNswyls |title=End of Year Report: Ferrari – A 'huge step forward' in a successful season, but can they improve further in 2025? |last=Francis |first=Anna |date=23 December 2024 |website=Formula 1 |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129052714/https://www.formula1.com/en/latest/article/end-of-year-report-ferrari-a-huge-step-forward-in-a-successful-season-but.3WHiu8Kv6fNZVw3DNswyls |archive-date=29 January 2025 |url-status=live}}</ref> hy het die res van die veld sedert die somervakansie af oortref,<ref name="AS2024"/> en drie oorwinnings uit 13 podiumplekke behaal.<ref name="interview">{{Cite web |url=https://www.goodwood.com/grr/f1/interview-charles-leclerc-on-hamilton-and-being-ready-for-the-championship/ |title=Interview: Charles Leclerc on Hamilton and being "ready for the championship" |last=Parkes |first=Ian |date=14 January 2025 |website=Goodwood Road & Racing|access-date=13 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118163548/https://www.goodwood.com/grr/f1/interview-charles-leclerc-on-hamilton-and-being-ready-for-the-championship/ |archive-date=18 January 2025 |url-status=live}}</ref> ==== 2025–2026: Spanmaat van Hamilton ==== [[Lêer:FIA F1 Imola 2025 No. 16 Leclerc (2).jpg|duimnael|regs|Leclerc (hier afgeneem tydens die 2025 Emilia-Romagna GP) is [[Lewis Hamilton]] se nuwe spanmaat sedert 2025.]] Leclerc is in 2025 as die sewemalige Wêreldbestuurderskampioen [[Lewis Hamilton]] se spanmaat gekies.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5243409/2024/02/01/lewis-hamilton-ferrari-mercedes/ |title=Lewis Hamilton to join Ferrari in shock switch from Mercedes |last=Smith |first=Luke |date=1 February 2024 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=13 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129012423/https://www.nytimes.com/athletic/5243409/2024/02/01/lewis-hamilton-ferrari-mercedes/ |archive-date=29 January 2025 |url-status=live}}</ref> Voor die seisoen het Leclerc gesê dat hy "gereed was om die kampioenskap te wen",<ref name="interview"/> met Ferrari wat na verwagting [[McLaren]] sou uitdaag.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/f1-2025-news-season-predictions-australia-gp-b2708153.html |title=F1 2025 season predictions: Who will win, Hamilton vs Leclerc and the biggest shock? |last=Jackson |first=Kieran |date=4 March 2025 |work=[[The Independent]] |access-date=4 March 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305140557/https://www.independent.co.uk/f1/f1-2025-news-season-predictions-australia-gp-b2708153.html |archive-date=5 March 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het agtste geëindig by 'n nat [[2025 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] na 'n strategiese fout,<ref>{{Cite magazine |url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64197404/ferrari-falters-in-f1-opener-as-rain-shakes-up-melbourne-race/ |title=Ferrari Falters in F1 Opener as Rain Shakes Up Melbourne Race |last=Horton |first=Phillip |date=16 March 2025 |magazine=[[Autoweek]] |access-date=17 March 2025 |issn=0192-9674 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317005105/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64197404/ferrari-falters-in-f1-opener-as-rain-shakes-up-melbourne-race/ |archive-date=17 March 2025 |url-status=live}}</ref> en is van die vyfde plek in [[2025 Chinese Grand Prix|China]] gediskwalifiseer nadat sy SF-25 ondermassa bevind is.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-and-charles-leclerc-disqualified-from-chinese-gp-in-ferrari-f1-calamity-b2720061.html |title=Lewis Hamilton and Charles Leclerc disqualified from Chinese GP in F1 calamity for Ferrari |last=Jackson |first=Kieran |date=23 March 2025 |work=[[The Independent]] |access-date=23 March 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323122547/https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-and-charles-leclerc-disqualified-from-chinese-gp-in-ferrari-f1-calamity-b2720061.html |archive-date=23 March 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het vierde geëindig by beide die [[2025 Japannese Grand Prix|Japannese]] en [[2025 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grands Prix]] te midde van prestasieprobleme,<ref>{{Cite magazine |url=https://www.si.com/fannation/racing/f1briefings/news/what-causes-f1-cars-to-spark-japanese-grand-prix-fires-explained-01jr22j8kzae |title=Charles Leclerc Calls Japan Race "Annoying" as Ferrari Struggle |last=Espinal |first=Nelson |date=6 April 2025 |magazine=Sports Illustrated |access-date=6 April 2025 |issn=0038-822X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406184705/https://www.si.com/fannation/racing/f1briefings/news/charles-leclerc-calls-japan-race-annoying-as-ferrari-struggle-01jr5bybrtch |archive-date=6 April 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/ferraris-performance-a-snowball-effect-of-problems-says-leclerc/10713049/ |title=Ferrari's performance "a snowball effect" of problems, says Charles Leclerc |last=Harrington |first=Alex |date=13 April 2025 |website=Motorsport.com |publisher=Motorsport Network |access-date=14 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414010802/https://www.motorsport.com/f1/news/ferraris-performance-a-snowball-effect-of-problems-says-leclerc/10713049/ |archive-date=14 April 2025 |url-status=live}}</ref> voordat hy sy eerste podium van die seisoen met die derde plek in [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabië]] behaal het.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64534559/formula-1-saudi-arabian-grand-prix-charles-leclerc-ferrari-first-f1-podium/ |title=Formula 1 Saudi Arabian Grand Prix: Charles Leclerc Gives Ferrari Its First F1 Podium of 2025 |last=Horton |first=Phillip |date=20 April 2025 |magazine=[[Autoweek]] |access-date=21 April 2025 |issn=0192-9674 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421020753/https://www.autoweek.com/racing/formula-1/a64534559/formula-1-saudi-arabian-grand-prix-charles-leclerc-ferrari-first-f1-podium/ |archive-date=21 April 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het tydens die verkenningsrondte vir die [[2025 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix-naelren]] op 'n waterplas gegly en teen die versperrings vasgery, en later agtste gekwalifiseer vir die hoofren, waar hy sewende geëindig het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-ferrari-f1-car-is-too-slow-after-disappointing-miami-quali/10719556/ |title=Leclerc: Ferrari F1 car is too slow after disappointing Miami quali |last=Cleeren |first=Filip |date=3 May 2025 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=3 May 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504174538/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-ferrari-f1-car-is-too-slow-after-disappointing-miami-quali/10719556/ |archive-date=4 May 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-charles-leclerc-ferrari-miami-gp-b2744994.html |title='No bad feelings' between Ferrari drivers after Miami GP radio spat, says Charles Leclerc |last=Clifford |first=Flo |date=5 May 2025 |work=[[The Independent]] |access-date=24 May 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506150337/https://www.independent.co.uk/f1/lewis-hamilton-charles-leclerc-ferrari-miami-gp-b2744994.html |archive-date=6 May 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het van elfde na vierde in [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna]] geklim voordat 'n laat veiligheidsmotor hom tot sesde laat val het op verouderde bande — 85 punte agter die kampioenskapleier Oscar Piastri; Leclerc het gesê hy "kon nie die situasie aanvaar waarin [Ferrari] was nie".<ref>{{Cite web |url=https://www.ferrari.com/en-GQ/formula1/articles/emilia-romagna-grand-prix-2025-race |title=Race recap: Lewis fourth, Charles sixth |date=18 May 2025 |website=[[Scuderia Ferrari]] |publisher=[[Ferrari]] |access-date=24 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524185236/https://www.ferrari.com/en-GQ/formula1/articles/emilia-romagna-grand-prix-2025-race |archive-date=24 May 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/frustrated-charles-leclerc-cannot-accept-the-situation-at-ferrari/10724240/ |title=Frustrated Leclerc "cannot accept" the situation at Ferrari |last=Hunt |first=Ben |date=18 May 2025 |website=[[Autosport]] |access-date=24 May 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518193504/https://www.autosport.com/f1/news/frustrated-charles-leclerc-cannot-accept-the-situation-at-ferrari/10724240/ |archive-date=18 May 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="MS2025">{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/mark-hughes-leclerc-is-senna-like-at-monaco-but-his-ferraris-a-dud/ |url-access=registration |title=Mark Hughes: 'Leclerc is Senna-like at Monaco but his Ferrari's a dud' |last=Hughes |first=Mark |date=28 May 2025 |magazine=Motor Sport |access-date=30 May 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530054421/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/mark-hughes-leclerc-is-senna-like-at-monaco-but-his-ferraris-a-dud/ |archive-date=30 May 2025 |url-status=live}}</ref> Ferrari het in [[2025 Monaco Grand Prix|Monaco]] verbeter met Leclerc wat tweede gekwalifiseer, asook tweede geëindig het;<ref name="MS2025">{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/mark-hughes-leclerc-is-senna-like-at-monaco-but-his-ferraris-a-dud/ |url-access=registration |title=Mark Hughes: 'Leclerc is Senna-like at Monaco but his Ferrari's a dud' |last=Hughes |first=Mark |date=28 May 2025 |magazine=Motor Sport |access-date=30 May 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530054421/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/mark-hughes-leclerc-is-senna-like-at-monaco-but-his-ferraris-a-dud/ |archive-date=30 May 2025 |url-status=live}}</ref> hy het toe derde geëindig in [[2025 Spaanse Grand Prix|Spanje]] na 'n laat veiligheidsmotor,<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/jun/01/oscar-piastri-holds-off-norris-as-mclaren-claim-one-two-in-spanish-f1-gp |title=Piastri leads McLaren one–two in Spanish F1 GP as Verstappen pays penalty |last=Richards |first=Giles |date=1 June 2025 |work=[[The Guardian]] |access-date=10 June 2025 |issn=1756-3224 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602093222/https://www.theguardian.com/sport/2025/jun/01/oscar-piastri-holds-off-norris-as-mclaren-claim-one-two-in-spanish-f1-gp |archive-date=2 June 2025 |url-status=live}}</ref> vyfde in [[2025 Kanadese Grand Prix|Kanada]],<ref>{{Cite web |url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/13385519/ferrari-had-clumsy-canadian-gp-says-nico-rosberg-as-f1-team-admit-too-many-mistakes-made-in-montreal |title=Ferrari had 'clumsy' Canadian GP says Nico Rosberg as F1 team admit 'too many mistakes' made in Montreal |date=19 June 2025 |website=Sky Sports |access-date=27 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623111030/https://www.skysports.com/f1/news/12433/13385519/ferrari-had-clumsy-canadian-gp-says-nico-rosberg-as-f1-team-admit-too-many-mistakes-made-in-montreal |archive-date=23 June 2025 |url-status=live}}</ref> en weer derde in [[2025 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]].<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-reveals-frustrating-lift-and-coast-strategy-in-lonely-austrian-gp/10738062/ |title=Charles Leclerc reveals frustrating lift and coast strategy in lonely Austrian GP |last=Mee |first=Lydia |date=30 June 2025 |website=Motorsport.com|access-date=6 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250701025044/https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-reveals-frustrating-lift-and-coast-strategy-in-lonely-austrian-gp/10738062/ |archive-date=1 July 2025 |url-status=live}}</ref> Hy was selfkrities nadat hy sesde in [[2025 Britse Grand Prix|Brittanje]] gekwalifiseer het, en toe tot veertiende geval het weens 'n verkeerde natweerstrategie.<ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/british-gp-2025-f1-driver-rankings-edd-straw/ |title=Edd Straw's 2025 British Grand Prix F1 driver rankings |last=Straw |first=Edd |date=7 July 2025 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=24 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708140014/https://www.the-race.com/formula-1/british-gp-2025-f1-driver-rankings-edd-straw/ |archive-date=8 July 2025 |url-status=live}}</ref> Hy was vierde in die Belgiese naelren, en hy het derde gekwalifiseer en die posisie behou voor Verstappen in die nat-droë hoofren.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-ferrari-has-no-hope-of-fighting-for-f1-belgian-gp-win/10745398/ |title=Leclerc: Ferrari has no hope of fighting for F1 Belgian GP win |last=Codling |first=Stuart |date=26 July 2025 |website=[[Autosport]] |access-date=2 August 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802155028/https://www.autosport.com/f1/news/charles-leclerc-ferrari-has-no-hope-of-fighting-for-f1-belgian-gp-win/10745398/ |archive-date=2 August 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het vyfde gele by die [[2025 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]] totdat 'n botsing met [[Kimi Antonelli]] by Hugenholtzbocht sy uitval veroorsaak het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/wolff-backs-antonelli-after-leclerc-clash-we-want-him-to-go-for-moves/10755477 |title=Wolff backs Antonelli after Leclerc clash: "We want him to go for moves" |last1=Cleeren |first1=Filip |last2=Jaeggi |first2=Erwin |date=1 September 2025 |website=[[Autosport]] |access-date=3 September 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903035258/https://www.autosport.com/f1/news/wolff-backs-antonelli-after-leclerc-clash-we-want-him-to-go-for-moves/10755477/ |archive-date=3 September 2025 |url-status=live}}</ref> Later, in [[2025 Italiaanse Grand Prix|Italië]], was hy vierde te midde van 'n vroeë stryd met die derde geplaaste Piastri.<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-ferraris-best-shot-at-2025-f1-victory-comes-at-these-three-grands-prix/10757558 |title=Charles Leclerc: Ferrari's best shot at 2025 F1 victory comes at these three grands prix |last=Mee |first=Lydia |date=7 September 2025 |website=Motorsport.com |access-date=8 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908222032/https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-ferraris-best-shot-at-2025-f1-victory-comes-at-these-three-grands-prix/10757558/ |archive-date=8 September 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het 'n verrassende voorste wegspringplek in Hongarye behaal,<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/6532103/2025/08/02/charles-leclerc-pole-f1-hungarian-grand-prix-2025/ |title=How Charles Leclerc snared shock Ferrari Hungary pole: 'Today, I don't understand F1' |last=Smith |first=Luke |date=2 August 2025 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=3 August 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802213052/https://www.nytimes.com/athletic/6532103/2025/08/02/charles-leclerc-pole-f1-hungarian-grand-prix-2025/ |archive-date=2 August 2025 |url-status=live}}</ref> waar hy die grootste deel van die wedren gelei het voordat hy tot vierde teruggesak het nadat hy opstelprobleme ondervind het.<ref name="HUN25">{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-how-undriveable-ferrari-cost-him-hungary-f1-win/10748206/ |title=Leclerc explains how "undriveable" Ferrari F1 car cost him Hungarian GP win |last1=Vinel |first1=Ben |last2=Karpov |first2=Oleg |date=3 August 2025 |website=[[Autosport]] |publisher=Motorsport Network |access-date=3 August 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250803170241/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-how-undriveable-ferrari-cost-him-hungary-f1-win/10748206/ |archive-date=3 August 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het in [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] tydens die kwalifiseringsproses uitgeval en negende geëindig,<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-cites-power-unit-glitch-for-subdued-azerbaijan-gp-start/10761419 |title=Charles Leclerc cites power unit glitch for subdued Azerbaijan GP start |last1=Harrington |first1=Alex |last2=Karpov |first2=Oleg |date=21 September 2025 |website=Motorsport.com |access-date=25 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250925232722/https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-cites-power-unit-glitch-for-subdued-azerbaijan-gp-start/10761419 |archive-date=25 September 2025 |url-status=live}}</ref> voordat hy sesde in [[2025 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] geëindig het te midde van toenemende kommer oor die SF-25.<ref>{{Cite web |url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/46507017/leclerc-downbeat-singapore-passengers-car |title=Leclerc downbeat after Singapore: We're 'passengers to the car' |last=Saunders |first=Nate |date=6 October 2025 |website=[[ESPN]] |access-date=25 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008102745/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/46507017/leclerc-downbeat-singapore-passengers-car |archive-date=8 October 2025 |url-status=live}}</ref> Na 'n vyfde plek in die [[2025 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State se naelren]] het hy die derde plek in die Grand Prix behou na 'n renlange stryd om tweede met [[Lando Norris]].<ref>{{Cite web |url=https://www.silverstone.co.uk/news/f1-2025-united-states-grand-prix-results-hunt-verstappen-claims-maximum-points-austin |title=F1 2025 United States Grand Prix results: The hunt is on as Verstappen claims maximum points in Austin |date=20 October 2025 |website=[[Silverstone-renbaan]] |publisher=British Racing Drivers' Club |access-date=25 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025214517/https://www.silverstone.co.uk/news/f1-2025-united-states-grand-prix-results-hunt-verstappen-claims-maximum-points-austin |archive-date=25 October 2025 |url-status=live}}</ref> Sy voorste ry-wegspring in [[2025 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad]] het 'n omstrede eerste draai-ontmoeting met Norris, Hamilton en Verstappen voorafgegaan, waar Leclerc tweede behou het nadat hy na die afloopgebied ontwyk het en 'n laat Verstappen-aanval weerstaan ​​het.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/6751859/2025/10/26/mexico-city-grand-prix-briefing-norris-wins-bearman-impresses-disaster-for-hamilton |title=Mexico City Grand Prix briefing: Norris wins, Bearman impresses, disaster for Hamilton |last1=Coleman |first1=Madeline |last2=Smith |first2=Luke |date=26 October 2025 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=30 October 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251030112816/https://www.nytimes.com/athletic/6751859/2025/10/26/mexico-city-grand-prix-briefing-norris-wins-bearman-impresses-disaster-for-hamilton/ |archive-date=30 October 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het vyfde plek in die [[2025 São Paulo Grand Prix|São Paulo-naelren]] behaal voordat hy van derde in die Grand Prix uitgeval het te midde van 'n botsing met Antonelli en Piastri by die Senna 'S'.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-is-too-slow-on-straights-but-hamilton-and-leclerc-cant-explain-it-at-brazil-gp/10774971 |title=Ferrari is too slow on straights, but Hamilton and Leclerc can't explain it at Brazil GP |last=Vinel |first=Ben |date=8 November 2025 |website=[[Autosport]] |access-date=10 November 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20251110130321/https://www.autosport.com/f1/news/ferrari-is-too-slow-on-straights-but-hamilton-and-leclerc-cant-explain-it-at-brazil-gp/10774971/ |archive-date=10 November 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-retires-with-damage-from-brazil-grand-prix-as-oscar-piastri-given-penalty/10775435 |title=Charles Leclerc retires with damage from Brazil Grand Prix as Oscar Piastri receives penalty |last=Harrington |first=Alex |date=9 November 2025 |website=Motorsport.com |access-date=10 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251110130324/https://www.motorsport.com/f1/news/charles-leclerc-retires-with-damage-from-brazil-grand-prix-as-oscar-piastri-given-penalty/10775435/ |archive-date=10 November 2025 |url-status=live}}</ref> Intra-span-konflik het vererger toe Leclerc en Hamilton 'n openbare vete met voorsitter [[John Elkann]] aangegaan het toe hulle tot vierde in die Wêreldkonstruktorskampioenskap geval het.<ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/hamilton-and-leclerc-free-to-publicly-criticise-ferrari-f1-team-vasseur/10783475/ |title=Hamilton and Leclerc free to publicly criticise Ferrari F1 team – Vasseur |last1=Hardy |first1=Ed |last2=Codling |first2=Stuart |date=10 December 2025 |website=[[Autosport]]|access-date=12 December 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212004811/https://www.autosport.com/f1/news/hamilton-and-leclerc-free-to-publicly-criticise-ferrari-f1-team-vasseur/10783475/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Ferrari—wat die SF-25-projek vroeg in die seisoen laat vaar het—het gesien hoe hul prestasie verder agteruitgaan oor die laaste drie Grands Prix.<ref>{{Cite web |url=https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-ferrari-f1-warning-2026/ |title=Leclerc's 'now or never' F1 warning to Ferrari |last=Noble |first=Jon |date=10 December 2025 |website=The Race |publisher=The Race Media |access-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005008/https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-ferrari-f1-warning-2026/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="QAT25">{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/hamilton-and-leclerc-left-speechless-by-zero-performance-in-qatar-gp-qualifying-disaster/10781045/ |title=Hamilton and Leclerc left speechless by "zero performance" in Qatar GP qualifying disaster |last=Vinel |first=Ben |date=29 November 2025 |website=Autosport |access-date=12 December 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005122/https://www.autosport.com/f1/news/hamilton-and-leclerc-left-speechless-by-zero-performance-in-qatar-gp-qualifying-disaster/10781045/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref><ref name="QAT25"/><ref>{{Cite web |url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-ferrari-f1-car-so-difficult-its-in-the-wall-or-through-q1/10782894/ |title=Leclerc: Ferrari F1 car so difficult it's "in the wall or through Q1" |last1=Hardy |first1=Ed |last2=Vording |first2=Ronald |date=6 December 2025 |website=Autosport|access-date=12 December 2025 |issn=0269-946X |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005206/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-ferrari-f1-car-so-difficult-its-in-the-wall-or-through-q1/10782894/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Leclerc het vierde in [[2025 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas]] geëindig na 'n dubbele [[McLaren]]-diskwalifikasie, agtste in [[2025 Katarse Grand Prix|Katar]] na verskeie uitwykings in sy dertiende plek in die naelren, en vierde in [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] toe hy druk op die aangewese kampioen Norris geplaas het; hy het vier plekke voor spanmaat Hamilton in elke wedren geëindig.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-lost-a-good-opportunity-to-do-something-special-in-las-vegas-gp.2E2vUC6WiAQR4PIP4bqF1Z |title=Ferrari 'lost a good opportunity to do something special' in Las Vegas GP – Leclerc |date=23 November 2025 |website=Formula 1|access-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005424/https://www.formula1.com/en/latest/article/ferrari-lost-a-good-opportunity-to-do-something-special-in-las-vegas-gp.2E2vUC6WiAQR4PIP4bqF1Z |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/norris-takes-2025-f1-title-as-verstappen-wins-abu-dhabi-gp/ |url-access=registration |title=Norris takes 2025 F1 title as Verstappen wins Abu Dhabi GP |last=Elizalde |first=Pablo |date=7 December 2025 |magazine=Motor Sport |access-date=12 December 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005551/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/norris-takes-2025-f1-title-as-verstappen-wins-abu-dhabi-gp/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Leclerc het sy veldtog, en die grond-effek-era, vyfde algeheel afgesluit met 242 punte—86 voor Hamilton in die sesde plek—met sewe podiumplekke teenoor Hamilton se nul, wie hy by 19 van 24 Grands Prix oortref het.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/articles/cy95n27g873o |title=What next after Hamilton's 'nightmare' year? |last=Benson |first=Andrew |date=11 December 2025 |work=[[BBC Sport]] |access-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005624/https://www.bbc.com/sport/formula1/articles/cy95n27g873o |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Voor die nuwe onderstel- en krageenheidregulasies in [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] het Leclerc gesê "dit is nou of nooit" vir sy vooruitsig van 'n Wêreldbestuurderskampioenskap met Ferrari.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/6874596/2025/12/09/f1-offseason-2026-rules/ |title=Why F1's 2026 rules overhaul will make the winter offseason a frenzy |last=Smith |first=Luke |date=9 December 2025 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=12 December 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212005712/https://www.nytimes.com/athletic/6874596/2025/12/09/f1-offseason-2026-rules/ |archive-date=12 December 2025 |url-status=live}}</ref> Nadat hy sterk voorseisoenvertoning met die SF-26 getoon het, het hy onmiddellik drie jaers verbygesteek om die [[2026 Australiese Grand Prix]] te lei, en George Russell, die voorloper, agter hom gehou voordat hy in 'n strategiese mislukking na die derde plek teruggeval het. == Profiel as renjaer == Leclerc het 'n puik kwalifiserende geskiedenis in Formule Een, waar hy die rekord hou vir die meeste voorste wegspringplekke sonder 'n kampioenskapstitel ({{F1stat|LEC|poles}}) en die elfde meeste in die geskiedenis.<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/how-many-pole-positions-f1-drivers/|title=How many pole positions does each 2025 F1 driver have?|date=20 January 2025|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127064455/https://www.the-race.com/formula-1/how-many-pole-positions-f1-drivers/|archive-date=27 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Hy hou ook die rekord in óf FIA Formule 2 óf sy voorganger GP2 vir die meeste voorste wegspringplekke in 'n seisoen (8).<ref name="SkyF2">{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/11070780/charles-leclerc-crowned-2017-f2-champion|title=Charles Leclerc crowned 2017 F2 champion|last=Esler|first=William|date=8 October 2017|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114180156/https://www.skysports.com/f1/news/12433/11070780/charles-leclerc-crowned-2017-f2-champion|archive-date=14 January 2025|access-date=18 February 2025}}</ref> Sy bestuurstyl is geneig om 'n motor met oorstuur te verkies, wat presiese mikro-korreksies en hoë draaispoed moontlik maak, wat sy kwalifiseerpas verbeter het.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/the-driving-style-secrets-of-f1s-current-stars/10568984/|title=The driving style secrets of F1's current stars|last=Chandhok|first=Karun|last2=Kalinauckas|first2=Alex|date=26 January 2024|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127064451/https://www.autosport.com/f1/news/the-driving-style-secrets-of-f1s-current-stars/10568984/|archive-date=27 January 2025|access-date=31 January 2025}}</ref> Hy het in 2019 die jongste ontvanger van die FIA-paaltrofee geword vir die meeste voorste wegspringplekke, 'n prestasie wat hy in 2022 herhaal het.<ref name="2022analysis"/> Kritici het opgemerk dat hy die vermoë het om sy masjinerie in kwalifiserende toestande te oortref, wat gereeld daartoe gelei het dat hy sy een-rondte pas relatief tot sy renpas oortref het en dit het bygedra tot 'n voorste wegspringplek-wen-omskakelingskoers van 18,5%.<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/the-top-10-formula-1-drivers-of-2022/|title=Top 10 Formula 1 drivers of 2022 – Our verdict|last=Khorounzhiy|first=Valentin|date=25 November 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127064451/https://www.the-race.com/formula-1/the-top-10-formula-1-drivers-of-2022/|archive-date=27 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-absurd-f1-ratio-criminally-undeserved/|title=Leclerc's absurd F1 ratio is criminally undeserved|last=Mitchell-Malm|first=Scott|last2=Suttill|first2=Josh|date=7 January 2024|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127064452/https://www.the-race.com/formula-1/charles-leclerc-absurd-f1-ratio-criminally-undeserved/|archive-date=27 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Andrew Benson van ''BBC Sport'' het sy voorste rondte by die [[2019 Singapoerse Grand Prix]] as "een van die kwalifiserende prestasies van die seisoen" beskryf.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/49781160|title=Singapore GP qualifying: Charles Leclerc beats Lewis Hamilton to pole|last=Benson|first=Andrew|date=21 September 2019|work=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|access-date=13 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211074709/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/49781160|archive-date=11 February 2025|url-status=live}}</ref> Na sy agtereenvolgende voorste-posisies by die [[2021 Monaco Grand Prix|Monaco]] en [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grands Prix]] in 2021, het sy destydse spanmaat [[Carlos Sainz jr.]] Leclerc as die beste kwalifiseerder in Formule Een beskryf.<ref name="TR21">{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/sainz-claims-leclerc-is-f1s-best-qualifier-our-verdict/|title=Sainz claims Leclerc is F1's 'best qualifier' – Our verdict|last=Suttill|first=Josh|date=17 June 2021|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128134945/https://www.the-race.com/formula-1/sainz-claims-leclerc-is-f1s-best-qualifier-our-verdict/|archive-date=28 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Edd Straw van ''The Race'' het opgemerk dat "as jy praat van 'n bestuurder wat konsekwent die laaste greintjie prestasie uit 'n motor kan haal, ongeag sy beperkings, en suksesvol op die rand kan leef tydens 'n lewendige kwalifiserende rondte, dan hoef jy nie verder as [Leclerc] te soek nie", en dat "sy bereidwilligheid om op of selfs effens oor die limiet te gaan, getemper deur sy uitstekende motorbeheer wanneer dinge rof begin raak, hom toelaat om verstommende rondtetye te behaal, selfs uit motors wat nie goed hanteer nie."<ref name="TR21" /> Hy het sy "meedoënlose strewe na perfekte rondtes" beskryf as 'n eienskap wat Leclerc "een van die beste kwalifiseerders van alle tye" kan maak.<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/why-leclerc-may-go-down-as-an-all-time-f1-qualifying-great/|title=Why Leclerc may go down as an all-time F1 qualifying great|last=Straw|first=Edd|date=5 June 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525045331/https://www.the-race.com/formula-1/why-leclerc-may-go-down-as-an-all-time-f1-qualifying-great/|archive-date=25 May 2024|access-date=26 March 2025}}</ref> Laurence Edmondson van ''[[ESPN]]'' het sy voorste rondte by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix]] as sy "nuutste voorbeeld van sy uiterste presisie en meesterlike spoed" beskryf, en bygevoeg dat hy "ongetwyfeld 'n aanspraak maak op die titel van Formule Een se vinnigste jaer oor 'n enkele rondte"; hy het sy vermoë geprys om die vinnigste rondtes konsekwent te behaal terwyl hy die druk van 'n titelgeveg hanteer.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/34075200/is-charles-leclerc-fastest-driver-f1|title=Is Charles Leclerc the fastest driver in F1?|last=Edmondson|first=Laurence|last2=Saunders|first2=Nate|date=11 June 2022|website=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212045527/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/34075200/is-charles-leclerc-fastest-driver-f1|archive-date=12 February 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Sy voorste rondte by die [[2025 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] daardie jaar – waar hy die dominante McLaren MCL39 verbygesteek het – is as "sensasioneel" beskryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/analysis-where-leclerc-found-his-hungary-f1-pole-advantage-and-where-mclaren-lost-its-pace/10747891/|title=Analysis: Where Leclerc found his Hungary F1 pole advantage, and where McLaren lost its pace|last=Boxall-Legge|first=Jake|date=2 August 2025|website=[[Autosport]]|publisher=Motorsport Network|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803174238/https://www.autosport.com/f1/news/analysis-where-leclerc-found-his-hungary-f1-pole-advantage-and-where-mclaren-lost-its-pace/10747891/|archive-date=3 August 2025|access-date=3 August 2025}}</ref> [[Martin Brundle]] het gemeen dat hy die vinnigste onder die 2023 jaers was.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/24096/13017491/martin-brundle-assessing-the-abu-dhabi-gp-and-delivering-the-verdict-on-formula-1s-2023-season|title=Martin Brundle: Assessing the Abu Dhabi GP and delivering the verdict on Formula 1's 2023 season|last=Brundle|first=Martin|date=28 November 2023|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20250214111034/https://www.skysports.com/f1/news/24096/13017491/martin-brundle-assessing-the-abu-dhabi-gp-and-delivering-the-verdict-on-formula-1s-2023-season|archive-date=14 February 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> === Renmotors === [[Lêer:Ferrari's_Charles_Leclerc_battles_for_the_podium_with_Mercedes'_Lewis_Hamilton_at_the_2022_British_Grand_Prix_at_Silverstone._(52196620083)_(cropped).jpg|alt=Leclerc racing against Lewis Hamilton at the 2022 British Grand Prix|links|duimnael|Leclerc ''(agter)'' jaag teen [[Lewis Hamilton]] ''(voor)'' tydens die [[2022 Britse Grand Prix]]]] Kritici het kennis geneem van Leclerc se bekwaamheid in wiel-tot-wiel-renne.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2018/sep/12/charles-leclerc-ferrari-sauber-rookie|title=Charles Leclerc looks like a gamble by Ferrari – but he's not|last=Richards|first=Giles|date=12 September 2018|work=The Guardian|access-date=16 February 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023055108/https://www.theguardian.com/sport/blog/2018/sep/12/charles-leclerc-ferrari-sauber-rookie|archive-date=23 October 2023|url-status=live}}</ref> Nadat hy die voortou van die [[2019 Oostenrykse Grand Prix]] aan [[Max Verstappen]] in die laaste rondtes afgestaan het, het Leclerc beweer dat Verstappen se skuif "nie die manier was waarop jy verbysteek nie" en dat hy sy aggressie vorentoe sou aanpas.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-verstappen-austrian-gp-pass-not-the-way-you-overtake-4991839/4991839/|title=Leclerc: Verstappen Austrian GP pass "not the way you overtake"|last=Mitchell|first=Scott|last2=Nimmervoll|first2=Christian|date=30 June 2019|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529033859/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-verstappen-austrian-gp-pass-not-the-way-you-overtake-4991839/4991839/|archive-date=29 May 2023|access-date=28 January 2025}}</ref><ref name="AUT19"/> Die [[2019 Britse Grand Prix|volgende wedren]] het hy Verstappen in 'n harde stryd om derde plek geklop, wat Vijay Pattni van ''Top Gear'' opgesom het as "heilige koeie, wat 'n geveg. Albei jonges het hul motors na mekaar gegooi, albei het geweier om enige spasie toe te laat, en albei het – wonderbaarlik – vermy om te bots."<ref>{{Cite magazine |url=https://www.topgear.com/car-news/formula-one/2019-british-gp-was-ace-because-verstappen-vs-leclerc |title=The 2019 British GP was ace because Verstappen vs Leclerc |last=Pattni |first=Vijay |date=15 July 2019 |magazine=Top Gear |publisher=Immediate Media Company |access-date=16 February 2025 |issn=1350-9624 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808161820/https://www.topgear.com/car-news/formula-one/2019-british-gp-was-ace-because-verstappen-vs-leclerc |archive-date=8 August 2024 |url-status=live}}</ref> Leclerc het verklaar dat dit "die meeste pret is wat hy ooit in Formule Een]gehad het",<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-declares-battling-silverstone-drive-the-most-fun-ive-had-in-f1.1YYTgHj5hME1kPfeOoDu4O|title=Leclerc declares battling Silverstone drive 'the most fun I've had in F1'|date=14 July 2019|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210232149/https://www.formula1.com/en/latest/article/leclerc-declares-battling-silverstone-drive-the-most-fun-ive-had-in-f1.1YYTgHj5hME1kPfeOoDu4O|archive-date=10 December 2024|access-date=16 February 2025}}</ref> terwyl Verstappen bygevoeg het: "Ek dink hy was nog 'n bietjie seer van Oostenryk, so hy het baie hard verdedig, maar dis goed, ek is heeltemal daarvoor".<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/robust-leclerc-still-sore-after-austria-formula-1-clash-verstappen-4991215/4991215/|title=Robust Leclerc still 'sore' after Austria Formula 1 clash – Verstappen|last=Noble|first=Jonathan|date=15 July 2019|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220902061233/https://www.autosport.com/f1/news/robust-leclerc-still-sore-after-austria-formula-1-clash-verstappen-4991215/4991215/|archive-date=2 September 2022|access-date=16 February 2025}}</ref> Hy het die bynaam ''il Predestinato'' in die Italiaanse media gekry nadat hy sy voorsprong by die [[2019 Italiaanse Grand Prix]] teen beide [[Lewis Hamilton]] en [[Valtteri Bottas]] verdedig het. Hy is geprys vir sy eerste draai-verbysteek op Bottas by die [[2021 Spaanse Grand Prix]],<ref name="2021ESP1">{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12302112/charles-leclerc-delighted-with-standout-and-amazing-ferrari-after-superb-fourth-at-spanish-gp|title=Charles Leclerc delighted with 'standout' and 'amazing' Ferrari after superb fourth at Spanish GP|date=9 May 2021|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20250130022357/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12302112/charles-leclerc-delighted-with-standout-and-amazing-ferrari-after-superb-fourth-at-spanish-gp|archive-date=30 January 2025|access-date=7 February 2025}}</ref> met Jonathan Noble van ''Motorsport.com'' wat die skuif as "sensasioneel" beskryf het.<ref name="2021ESP2">{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-bottas-sensational-overtake-barcelona/6506044/|title=F1: Leclerc explains sensational Bottas pass in Barcelona|last=Noble|first=Jonathan|date=10 May 2021|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250130021743/https://www.motorsport.com/f1/news/leclerc-bottas-sensational-overtake-barcelona/6506044/|archive-date=30 January 2025|access-date=7 February 2025}}</ref> Leclerc het lof ontvang vir sy stryd met Verstappen tydens die [[2022 Bahreinse Grand Prix]], waar hy bekend was vir sy effektiewe gebruik van die [[sleurverminderingstelsel]]. <ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/max-is-aggressive-but-so-am-i-how-leclerc-made-his-point/|title='Max is aggressive, but so am I' – How Leclerc made his point|last=Mitchell-Malm|first=Scott|date=21 March 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20250213094906/https://www.the-race.com/formula-1/max-is-aggressive-but-so-am-i-how-leclerc-made-his-point/|archive-date=13 February 2025|access-date=23 February 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1-bahrain-gp-leclerc-leads-ferrari-1-2-red-bull-challenge-implodes/9167868/|title=F1 Bahrain GP: Leclerc leads Ferrari 1–2, Red Bull challenge implodes|last=Kalinauckas|first=Alex|date=20 March 2022|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250127070229/https://www.autosport.com/f1/news/f1-bahrain-gp-leclerc-leads-ferrari-1-2-red-bull-challenge-implodes/9167868/|archive-date=27 January 2025|access-date=16 February 2025}}</ref> Hy is deur Hamilton geprys na hul stryd tydens die [[2022 Britse Grand Prix]], waar Leclerc hom aan die buitekant van ''[[Silverstone-renbaan|Copse]]'' op ouer bande verbygesteek het.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/24181/12645434/lewis-hamilton-aims-max-verstappen-dig-after-sensible-charles-leclerc-fight-at-british-gp|title=Lewis Hamilton aims Max Verstappen dig after 'sensible' Charles Leclerc fight at British GP|date=5 July 2022|website=Sky Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20250206210101/https://www.skysports.com/f1/news/24181/12645434/lewis-hamilton-aims-max-verstappen-dig-after-sensible-charles-leclerc-fight-at-british-gp|archive-date=6 February 2025|access-date=16 February 2025}}</ref> Alex Kalinauckas van ''[[Autosport]]'' het sy renvaardigheid na die 2024-seisoen geprys en verskeie gevalle van sy verdedigende bestuur teen vinniger masjinerie uitgelig, sowel as 'n verbysteek van [[George Russell]] tydens die [[2024 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]].<ref name="AS2024">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-of-2024-2-charles-leclerc/10683383/|title=Autosport Top 50 of 2024: #2 Charles Leclerc|last=Kalinauckas|first=Alex|date=19 December 2024|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250130164306/https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-of-2024-2-charles-leclerc/10683383/|archive-date=30 January 2025|access-date=13 February 2025}}</ref> Hy is verder geprys vir sy bandbestuur tydens die [[2024 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]].<ref name="ITA24"/> Hy is ook gekritiseer vir wedren-eindfoute gedurende sy vroeë seisoene in Formule Een, veral tydens die [[2020 Italiaanse Grand Prix|2020 Italiaanse]], [[2020 Sakhir Grand Prix|2020 Sakhir]] en [[2022 Franse Grand Prix|2022 Franse]] Grands Prix;<ref>{{Cite web|url=https://www.the-race.com/formula-1/leclercs-past-f1-mistakes-hint-at-how-hell-react-to-imola/|title=Leclerc's past F1 mistakes hint at how he'll react to Imola|last=Mitchell-Malm|first=Scott|date=28 April 2022|website=The Race|publisher=The Race Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20240614064550/https://www.the-race.com/formula-1/leclercs-past-f1-mistakes-hint-at-how-hell-react-to-imola/|archive-date=14 June 2024|access-date=22 February 2025}}</ref><ref name="SAK20">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-handed-three-place-grid-penalty-after-sakhir-gp-opening-lap-collision-4976523/4976523/|title=Leclerc handed three-place grid penalty after Sakhir GP opening lap collision|last=Noble|first=Jonathan|date=6 December 2020|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528133409/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-handed-three-place-grid-penalty-after-sakhir-gp-opening-lap-collision-4976523/4976523/|archive-date=28 May 2023|access-date=28 January 2025}}</ref> Hy is verder gestraf vir die veroorsaak van 'n botsing met Verstappen tydens die [[2019 Japannese Grand Prix]] en vir die onreëlmatige verdediging teen Russell tydens die [[2025 Hongaarse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/27833451/verstappen-slams-stewards-irresponsible-leclerc|title=Verstappen slams stewards and 'irresponsible' Leclerc|date=13 October 2019|website=[[ESPN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128100441/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/27833451/verstappen-slams-stewards-irresponsible-leclerc|archive-date=28 January 2025|access-date=22 February 2025}}</ref><ref name="HUN25">{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-how-undriveable-ferrari-cost-him-hungary-f1-win/10748206/|title=Leclerc explains how "undriveable" Ferrari F1 car cost him Hungarian GP win|last=Vinel|first=Ben|last2=Karpov|first2=Oleg|date=3 August 2025|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803170241/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-explains-how-undriveable-ferrari-cost-him-hungary-f1-win/10748206/|archive-date=3 August 2025|access-date=3 August 2025}}</ref> Die 1996 Wêreldbestuurderskampioen, [[Damon Hill]], het sy renmentaliteit as "wen of faal" beskryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hes-got-the-ingredients-1996-world-champion-damon-hill-picks-the-title.7ompTx6dsTUE9BibGmJoBA|title='He's got the ingredients' – 1996 world champion Damon Hill picks the title winners of the future|date=1 October 2024|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20250622121607/https://www.formula1.com/en/latest/article/hes-got-the-ingredients-1996-world-champion-damon-hill-picks-the-title.7ompTx6dsTUE9BibGmJoBA|archive-date=22 June 2025|access-date=4 August 2025}}</ref> === Helm === [[Lêer:2020_F1_Pre-Season_Testing_Catalonia_(49629040498).jpg|alt=From above, Leclerc sat in the cockpit of his Ferrari SF1000 at 2020 Formula One pre-season testing|regs|duimnael|Leclerc se 2020 helmontwerp het die vlag van Monaco omring deur sy logo in rosso corsa bevat.]] Leclerc se helmontwerp bevat 'n basiskleur van rosso corsa met 'n Monegask-vlagstreep langs die deksel.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2024-f1-helmet-designs-every-drivers-racing-lid-for-new-campaign/ |url-access=registration |title=2024 F1 helmet designs: Every driver's racing lid for new campaign |last=Kisby |first=Cambridge |date=22 February 2024 |magazine=Motor Sport |access-date=13 February 2025 |issn=0027-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250115122345/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2024-f1-helmet-designs-every-drivers-racing-lid-for-new-campaign/ |archive-date=15 January 2025 |url-status=live}}</ref> Die woorde "Papa" en "Jules" is op die kant gegraveer, ter nagedagtenis aan sy vader, Hervé Leclerc, en sy peetvader, [[Jules Bianchi]].<ref>{{Cite news |url=https://www.monaco-tribune.com/en/2025/01/f1-leclercs-new-helmet-a-tribute-to-his-family/ |title=F1: Leclerc's new helmet, a tribute to those he has lost |last=Riu |first=Anaïs |date=28 January 2025 |work=Monaco Tribune |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216032943/https://www.monaco-tribune.com/en/2025/01/f1-leclercs-new-helmet-a-tribute-to-his-family/ |archive-date=16 February 2025 |url-status=live}}</ref> Hy het 'n volledige huldeblykhelm gedra vir beide die [[2019 Monaco Grand Prix]] en Bianchi by die [[2024 Japannese Grand Prix]], die tiende herdenking van [[2014 Japannese Grand Prix|sy noodlottige ongeluk]].<ref>{{Cite web |url=https://www.motorsport.com/f1/news/ferrari-vettel-leclerc-tribute-helmet-designs/4394616 |title=Ferrari stars pay their respects with tribute helmet designs |last1=Bradley |first1=Charles |last2=Cooper |first2=Adam |date=23 May 2019 |website=Motorsport.com |publisher=Motorsport Network |access-date=7 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803064642/https://www.motorsport.com/f1/news/ferrari-vettel-leclerc-tribute-helmet-designs/4394616 |archive-date=3 August 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/f1/jules-bianchi-charles-leclerc-f1-japan-suzuka-b2523847.html |title=Jules Bianchi honoured as Charles Leclerc dons special helmet for godfather |last=Jackson |first=Kieran |date=5 April 2024 |work=The Independent |access-date=13 February 2025 |issn=1741-9743 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009133716/https://www.independent.co.uk/f1/jules-bianchi-charles-leclerc-f1-japan-suzuka-b2523847.html |archive-date=9 October 2024 |url-status=live}}</ref> Hy het voorheen 'n huldeblyk vir [[Sebastian Vettel]] gedra by die [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix]] - hul laaste wedren as spanmaats.<ref>{{Cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-grosjean-and-vettel-reveal-one-off-helmet-designs-for-abu-dhabi.63dl0Gc2wM0mASvB0ZErIA |title=Russell, Grosjean, Leclerc and Vettel reveal one-off helmet designs for Abu Dhabi Grand Prix |date=11 December 2020 |website=Formula 1 |access-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808164445/https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-grosjean-and-vettel-reveal-one-off-helmet-designs-for-abu-dhabi.63dl0Gc2wM0mASvB0ZErIA |archive-date=8 August 2024 |url-status=live}}</ref> Omstredenheid het ontstaan oor sy [[Gilles Villeneuve]] -ontwerp vir die [[2023 Kanadese Grand Prix]] nadat die Villeneuve-familie beweer het dat hy nie toestemming gevra het nie; [[Jacques Villeneuve]] het egter die gebruik daarvan toegestaan in 'n mondelinge bespreking met Leclerc na die skeuring.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/villeneuve-hits-out-at-abuse-over-leclerc-f1-helmet-tribute/10484773/|title=Jacques Villeneuve hits out at abuse over Leclerc F1 helmet tribute|last=Cleeren|first=Filip|date=18 June 2023|website=[[Autosport]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20240725124208/https://www.autosport.com/f1/news/villeneuve-hits-out-at-abuse-over-leclerc-f1-helmet-tribute/10484773/|archive-date=25 July 2024|access-date=13 February 2025}}</ref> Hy het 'n huldeblykontwerp vir sy vertrekkende spanmaat [[Carlos Sainz jr.]] by die [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix]] gedra.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5976230/2024/12/07/ferrari-carlos-sainz-charles-leclerc-f1/ |title=The end of Ferrari's 'C²': Leclerc and Sainz's genuine F1 partnership faces its sunset in Abu Dhabi |last=Coleman |first=Madelin |date=7 December 2024 |work=The Athletic |publisher=[[The New York Times]] |access-date=17 February 2025 |issn=1553-8095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250203165839/https://www.nytimes.com/athletic/5976230/2024/12/07/ferrari-carlos-sainz-charles-leclerc-f1/ |archive-date=3 February 2025 |url-status=live}}</ref> ==Formule 1-uitslae== [[Lêer:FIA F1 Austria 2023 Nr. 16 (1).jpg|duimnael|340px|Leclerc behaal 'n tweede plek in 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari SF-23]] tydens die [[2023 Oostenrykse Grand Prix]].]] {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {{Clear}} <div class="overflowbugx" style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] | [[Haas F1-span]] | [[Haas F1-span|Haas]]<br/> VF-16 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 061 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] | [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] | [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] |style="background:#F0F8FF;"| [[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F0F8FF;"| [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F0F8FF;"| [[2016 Duitse Grand Prix|GER]]<br />{{small|TD}} | [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] |style="background:#F0F8FF;"| [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|TD}} | [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | | |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |[[Sauber|Sauber F1-span]] |[[Sauber]]<br/> C36 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 061 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] | [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] | [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2017 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2017 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] |style="background:#F0F8FF;"| [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|TD}} | [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] |style="background:#F0F8FF;"| [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F0F8FF;"| [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F0F8FF;"| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|TD}} | [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | | | |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |[[Sauber|Alfa Romeo Sauber F1]] |[[Sauber]]<br/> C37 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 062 EVO 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|19}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|18}}{{smallsup|†}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Duitse Grand Prix|GER]]<br />{{small|15}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|7}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | |bgcolor=efefef|'''13''' |bgcolor=efefef|'''39''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |[[Scuderia Ferrari]] |[[Scuderia Ferrari]]<br/>SF90 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 064 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|5}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />3{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|3}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|3}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|4}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />6 |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />4{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|18}}{{smallsup|†}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|3}} | | | |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''264''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |[[Scuderia Ferrari]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<br/> SF1000 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 065 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>2</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>11</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>3</small> |bgcolor=dfffdf| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br /><small>4</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>8</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>10</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>13</small> | | | | | | | |bgcolor=efefef|'''8''' |bgcolor=efefef|'''98''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |[[Scuderia Ferrari]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<br/> SF21 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 065/6 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />4 |bgcolor=ffffff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNS</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br />16 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />8 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]]<br /> 2 |bgcolor=efcfff| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />4 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />15 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /> 4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /> 4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br /> 5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br /> 5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]]<br /> 8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br /> 7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />10 | | |bgcolor=efefef|'''7''' |bgcolor=efefef|'''159''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> F1-75 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/7 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffbf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>^'''2'''6 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>4 |bgcolor=ffffbf| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''2'''1 |bgcolor=efcfff| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''6'''4 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>2 | | |bgcolor=dfdfdf| '''{{silwer}}''' |bgcolor=dfdfdf| '''308''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> SF-23 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/10 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>7 |bgcolor=efcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>^'''2'''3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>7 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''5'''3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>5 |bgcolor=000000 style=color:white|[[2023 Verenigde State Grand Prix|<span style=color:white;>VSA</span>]]<br/>^'''3'''<small>DSQ</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=white| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>2 | | |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef| '''206''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> SF-24 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/12 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''4'''4 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''2'''3 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>5 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''7'''11 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>3 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>5 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''4'''1 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''3'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''5'''2 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>3 |bgcolor=ffdf9f|'''{{brons}}''' |bgcolor=ffdf9f|'''356''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> SF-25 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/12 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>8 |bgcolor=000000 style=color:white| [[2025 Chinese Grand Prix|<span style=color:white;>CHN</span>]]<br/>^'''5'''<small>DSQ</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>6 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>3 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>14 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''4'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>4 |bgcolor=efcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''5'''3 |bgcolor=dfdfdf| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>2 |bgcolor=efcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''5'''<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efefef|'''5''' |bgcolor=efefef|'''242''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]]<br/> SF-26 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 067/6 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''2'''4 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''3'''8 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>^'''5'''4 |bgcolor=efcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>8 |bgcolor=ffffbf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>^'''5'''1 |bgcolor=dfdfdf| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>^'''2'''5 |bgcolor=efcfff| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LEC|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LEC|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |}</div> * † Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * ‡ In België is halwe punte toegeken in 2021, weens 'n verkorte wedren na hewige reën. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Notas == <references group="lower-alpha"/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Leclerc, Charles}} [[Kategorie:Monegaske]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] idnraq924nvjaebd8j57mc7dahm84y5 0 135711 2965620 2965115 2026-09-07T16:15:14Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2965620 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Pierre Gasly | image = Pierre Gasly 2017 Malaysia.jpg | caption = Gasly in 2017 | nationality = {{Vlagland|FRA}} | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1996|2|7|df=y}} | birth_place = [[Rouen]], Frankryk | Old Team = [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]<ref>{{cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/133067/toro-rosso-keeps-gasly-and-hartley-for-2018|title=Toro Rosso keeps Pierre Gasly, Brendon Hartley for 2018 F1 season|first=Glenn|last=Freeman|work=autosport.com|publisher=Motorsport Network|date=16 November 2017|access-date=16 November 2017}}</ref><br/>[[Scuderia AlphaTauri]] | 2026 Team = [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-AMG|Mercedes]] | Car number = 10 | Races = {{F1stat|GAS|entries}} ({{F1stat|GAS|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|GAS|wins}} | Podiums = {{F1stat|GAS|podiums}} | Points = {{F1stat|GAS|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|GAS|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|GAS|fastestlaps}} | First race = [[2017 Maleisiese Grand Prix]] | First win = [[2020 Italiaanse Grand Prix]] | Last win = [[2020 Italiaanse Grand Prix]] | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 18de (22 punte) }} '''Pierre Gasly''' (gebore te [[Rouen]], [[7 Februarie]] [[1996]]) is 'n [[Frankryk|Franse]] [[Formule 1]]-motorrenjaer wat tans vir die [[Alpine F1-span]] deelneem. Hy is die GP2-reekskampioen in 2016, en die naaswenner in die 2014 Formule Renault 3.5-reeks en die 2017 Super Formule-kampioenskap. Hy maak sy Formule 1-debuut in die [[2017 Formule Een-seisoen]] by die [[Scuderia Toro Rosso]] tydens die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]] as plaasvervanger vir [[Daniil Kvyat]].<ref name="Toro Rosso">{{Cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/toro-rosso-confirms-gasly-for-malaysian-gp-957830/|title=Toro Rosso confirms Gasly for next races|work=Motorsport.com|date=26 September 2017|access-date=26 September 2017|language=en}}</ref> Hy het in 2019 na [[Red Bull Racing]] verskuif voor hy terug is Torro Rosso toe nadat hy tussen die [[2019 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse]] en [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese ronde]] met [[Alexander Albon]] omgeruil is, as spanmaat van Kvyat.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/albon-gasly-red-bull-spa/4512520/|title=Albon replaces Gasly at Red Bull from Spa|website=www.motorsport.com|language=en|access-date=12 Augustus 2019}}</ref> Gasly behaal sy eerste Formule Een-oorwinning tydens die [[2020 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix in 2020]] terwyl hy vir AlphaTauri jaag. [[Lêer:Pierre Gasly 2017 Malaysia FP1.jpg|duimnael|links|Gasly op sy debuut vir Toro Rosso by die [[2017 Maleisiese Grand Prix]]]] == Formule 1-loopbaan == In Desember 2013 word aangekondig dat Gasly saam met toekomstige GP2-reeks-spanmaat Alex Lynn en toekomstige Scuderia Toro Rosso-spanmaat [[Carlos Sainz jr.]] in die Red Bull Juniorspan vir die [[2014 Formule Een-seisoen]] opgeneem sal word.<ref>{{cite web|url=https://www.redbull.com/gb-en/2014-red-bull-junior-team-announcement|title=Red Bull Junior Team announces 2014 trio|website=redbull.com|first=Tom|last=Bellingham|date=18 December 2013|access-date=24 June 2021}}</ref> Gasly se eerste ervaring in Formule Een-masjinerie het in Mei 2015 by die binneseisoen-toets by die [[Circuit de Barcelona-Catalunya]] gekom. Hy het die Toro Rosso STR10 op die eerste dag van die toets bestuur en die Red Bull RB11 op die tweede dag, en 203 rondtes in totaal afgelé.<ref>{{cite web|url=https://formulascout.com/gasly-makes-f1-test-debut-among-junior-racers-in-barcelona-action/27699|title=Gasly makes F1 test debut among junior racers in Barcelona action|website=formulascout.com|first=Peter|last=Allen|date=13 May 2015|access-date=24 June 2021}}</ref> Hy het later weer die RB11 in Junie by die Red Bull Ring getoets en is in September amptelik aangewys as [[Red Bull Racing]] se reserwejaer.<ref>{{cite news|url=http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/13776198/red-bull-names-pierre-gasly-official-formula-one-reserve-driver|title=Pierre Gasly named official Red Bull reserve driver|work=ESPN|access-date=10 October 2015}}</ref><ref name="RB Testing">{{cite news|url=http://www.redbullracing.com/athlete/pierre-gasly#|title=ABOUT PIERRE|publisher=Red Bull Racing|access-date=9 March 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170221012929/http://www.redbullracing.com/athlete/pierre-gasly|archive-date=21 February 2017}}</ref> Gasly het gedurende die 2016- en 2017-seisoene voortgegaan om vir Red Bull en Toro Rosso te toets. === Toro Rosso (2017–2018) === Gasly het sy Formule Een-rendebuut by die [[2017 Maleisiese Grand Prix]] gemaak vir Toro Rosso, deur [[Daniil Kvyat]] te vervang. Hy het die Maleisiese en [[2017 Japannese Grand Prix]] sonder punte geëindig. Gasly sou na verwagting [[Carlos Sainz jr.]] se sitplek by die van die [[2017 Verenigde State Grand Prix]] inneem nadat Sainz na [[Renault F1-span|Renault]] vertrek het, maar hy het die wedren misgeloop weens 'n botsing in die laaste ronde van die 2017 Super Formule-kampioenskap. Hy het teruggekeer na die span vir die [[2017 Meksikaanse Grand Prix]], saam met [[Brendon Hartley]] nadat die span besluit het om Kvyat uit die Red Bull-program te skop. === Red Bull (2019) === [[Lêer:Pierre Gasly during Hungarian Formula 1 GP.jpg|duimnael|Gasly by die [[2019 Hongaarse Grand Prix]]]] Gasly was gekontrakteer om vir [[Red Bull Racing]] vir die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] te jaag, saam met [[Max Verstappen]] ná die vertrek van [[Daniel Ricciardo]] na Renault.<ref>{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2018/8/gasly-to-partner-verstappen-at-red-bull-in-2019.html |title=Gasly to partner Verstappen at Red Bull in 2019 |work=www.formula1.com |date=20 August 2018 |access-date=20 August 2018 |archive-date=25 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325141948/https://www.formula1.com/en/latest/headlines/2018/8/gasly-to-partner-verstappen-at-red-bull-in-2019.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.renaultsport.com/daniel-ricciardo-joins-renault-sport-formula-one-team-from-2019.html?r=331&lang=en|title=Daniel Ricciardo joins Renault Sport Formula One Team from 2019|website=renaultsport.com|access-date=4 August 2018|archive-date=11 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711045459/https://www.renaultsport.com/daniel-ricciardo-joins-renault-sport-formula-one-team-from-2019.html?r=331&lang=en|url-status=dead}}</ref> Gasly het sewentiende gekwalifiseer tydens sy eerste wedren vir die span, die [[2019 Australiese Grand Prix]], maar kon nie in die wedren punte aanteken nie. Hy kon weer nie in die top tien by die volgende [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] kwalifiseer nie, en het uit die sesde plek geval met 'n dryfas-kwessie by die [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix]]. Hy het punte by die volgende ses wedrenne aangeteken, maar het 'n rondte agter die voorlopers by die [[2019 Kanadese Grand Prix|Kanadese]], [[2019 Franse Grand Prix|Franse]] en [[2019 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grands Prix]] geëindig, die laasgenoemde is deur Verstappen gewen.<ref name="Motorsport 2019">{{cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/top-stories-of-2019-13-gasly-albon-mid-season-swap/4614235/|title=Top Stories of 2019, #13: Gasly loses Red Bull seat to Albon|website=motorsport.com|first=Pablo|last=Elizalde|date=19 Desember 2019|access-date=24 Junie 2021}}</ref> Sy beste uitslag vir Red Bull Racing was by die [[2019 Britse Grand Prix]] toe hy vierde geëindig het nadat Verstappen en Sebastian Vettel voor hom gebots het. By die Duitse Grand Prix het Gasly onttrek nadat hy met [[Alexander Albon]] se Toro Rosso gebots het in 'n poging om vir die sesde plek verby te steek. === AlphaTauri (2020–2022) === ==== 2020: nooienswen ==== [[Lêer:Pierre Gasly-Alpha Tauri AT01 (2) (cropped).jpg|duimnael|links|260px|Gasly tydens voorseisoentoetse in 2020]] Gasly is saam met Kvyat deur die span behou, aangesien hulle na Scuderia AlphaTauri hernoem is.<ref>{{Cite web|date=30 November 2019|title=Toro Rosso's name change to AlphaTauri confirmed in provisional 2020 entry list|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.toro-rossos-name-change-to-alpha-tauri-confirmed-in-provisional-2020-entry.5tIxtPAMsY8MACQAyvg41j.html|access-date=9 September 2020|website=formula1.com}}</ref> Gasly het vier punte in die eerste sewe wedrenne van die seisoen behaal, met die beste resultate van die sewende plek by die [[2020 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse]] en [[2020 Britse Grand Prix]]. By die [[2020 Italiaanse Grand Prix]], na 'n vroeë kuipestop, kon Gasly verskeie bestuurders verbysteek – wat moes wag vir die kuipelaan om oop te maak tydens 'n veiligheidsmotorprosedure – wat hom na die derde plek laat klim het. Toe die wedrenvoorloper [[Lewis Hamilton]] die kuipe intrek om 'n straftyd uit te dien en die tweede geplaaste jaer, [[Lance Stroll]], plekke met die herbegin verloor het, het Gasly die leiding van die wedren geërf en 'n stomende Carlos Sainz jr. agter hom gehou om sy eerste oorwinning in Formule Een te behaal.<ref>{{cite news |title=Pierre Gasly holds off Carlos Sainz to take an astonishing win in chaotic and thrilling Italian Grand Prix |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2020/09/06/f1-italian-grand-prix-2020-live-monza-race-results-hamilton1/ |website=The Telegraph |date=6 September 2020 |access-date=6 September 2020|last1=Duncan |first1=Phil |last2=Slater |first2=Luke }}</ref> Hy word hiermee die 109de verskillende wenner en die eerste Franse jaer wat 'n Grand Prix kon wen sedert Olivier Panis se oorwinning by die 1996 Monaco Grand Prix, 24 jaar tevore.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12065282/italian-gp-pierre-gasly-wins-for-alphatauri-after-lewis-hamilton-penalty|title=Italian GP: Pierre Gasly wins for AlphaTauri after Lewis Hamilton penalty|website=Sky Sports|date=6 September 2020|access-date=6 September 2020}}</ref> Dit het bespiegelings laat ontstaan dat Gasly na Red Bull kan terugkeer, aangesien sy plaasvervanger, Alex Albon, net vyftiende geëindig het. Gasly het opgemerk dat hy 'gereed' is om dit te doen.<ref>{{Cite news|date=7 September 2020|url=https://www.planetf1.com/news/pierre-gasly-ready-red-bull/|website=www.planetf1.com|title=Gasly 'ready' for second Red Bull chance}}</ref> Franz Tost, hoof van die AlphaTauri-span, het Gasly se oorwinning geloof, maar die moontlikheid verwerp dat Gasly in die nabye toekoms na Red Bull sal terugkeer.<ref>{{Cite news|title=Tost praises 'fantastic' race from Gasly – but scotches talk of imminent Red Bull return|date=7 September 2020|website=www.formula1.com|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.tost-praises-fantastic-race-from-gasly-but-scotches-talk-of-imminent-red.7cWEuQj0gDAmFI4eC49aO.html}}</ref> ==== 2021 ==== [[Lêer:FIA F1 Austria 2021 Nr. 10 Gasly.jpg|duimnael|260px|Gasly by die [[2021 Oostenrykse Grand Prix]]]] Gasly is deur AlphaTauri behou vir 2021,<ref>{{Cite web|date=28 October 2020|title=AlphaTauri confirm Pierre Gasly is to remain with the team for 2021|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-alphatauri-confirm-pierre-gasly-is-to-remain-with-the-team-for-2021.24phzzreYMNPYp8SQ3zTC1.html|access-date=28 October 2020|website=Formula1.com}}</ref> met spanmaat die Japannese nuweling [[Yuki Tsunoda]]. Hy kwalifiseer vyfde vir die seisoenopener in [[2021 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]], maar bots met [[Daniel Ricciardo]] en val uit die wedren. Hy het toe punte by die volgende ses wedrenne aangeteken, insluitend sy derde loopbaanpodium by die [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix]]. Hy het vierde gekwalifiseer, vroeg in die wedren tot vyfde geval, maar het voordeel getrek uit 'n pap band vir Max Verstappen en 'n fout van [[Lewis Hamilton]] in die sluitingsfase en het die oorhand gekry in 'n stryd met [[Charles Leclerc]] op die voorlaaste rondte om derde te eindig.<ref>{{Cite web|title=2021 Azerbaijan Grand Prix race report and highlights: Perez beats Vettel to Baku victory after Verstappen crashes out from lead late on|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-beats-vettel-to-baku-victory-after-verstappen-crashes-out-from-lead.aLIxuNGxwBFgZ4Z8OhuRw.html|access-date=6 June 2021|website=www.formula1.com|language=en}}</ref> Gasly se puntelopie het tot 'n einde gekom by die [[2021 Stiermarkse Grand Prix]] toe hy uitgeskakel is deur 'n eerste rondte botsing met Leclerc.<ref name="Motor Sport magazine what you missed">{{Cite news |url= https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2021-british-grand-prix-what-you-missed |title=2021 British Grand Prix: what you missed |work=MotorSport |last=Williams-Smith |first=Jake |date=19 July 2021 |access-date=20 July 2021}}</ref> By die [[2021 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] val Gasly uit in die naelloop-kwalifisering nadat hy met Daniel Ricciardo kontak gemaak het en sy voorvlerk onder die wiele vasgedruk het.<ref>{{cite web|url=https://www.redbull.com/int-en/italian-f1-grand-prix-2021-race-report|title=Max Verstappen extends advantage after incident-packed Italian Grand Prix|website=redbull.com|access-date=18 September 2021}}</ref> Hy het sesde geëindig by die [[2021 Turkse Grand Prix|Turkse Grand Prix]] ten spyte van 'n straf omdat hy 'n botsing met [[Fernando Alonso]] veroorsaak het. Gasly het vir die eerste keer by die [[2021 Katarse Grand Prix|Katarse Grand Prix]] op die voorry weggespring, maar het die wedren buite die punte voltooi.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.alpine-did-a-better-job-than-us-says-gasly-as-front-row-start-goes.5R7o8hgOtRIU3kysivgrYv.html|title=Alpine 'did a better job than us' says Gasly, as front-row start goes unrewarded in Qatar|website=formula1.com|access-date=18 March 2022}}</ref> Gasly het die seisoen negende op die jaerpunteleer geëindig met sy hoogste puntetelling ooit in 'n enkele seisoen, met 110 punte teenoor sy spanmaat Tsunoda se 32.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.gasly-calls-2021-most-consistent-year-in-f1-after-netting-highest-ever.77IehlGdBcuU4hQnodn998.html|title=Gasly calls 2021 'most consistent' year in F1 after netting highest ever points tally|website=formula1.com|access-date=18 March 2022}}</ref> ==== 2022 ==== Gasly het in 2022 voortgegaan om saam met Tsunoda vir AlphaTauri te jaag.<ref>{{Cite web|date=7 September 2021|title=Pierre Gasly and Yuki Tsunoda retained by AlphaTauri for 2022|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.pierre-gasly-and-yuki-tsunoda-retained-by-alphatauri-for-2022.7r4sLtzK5gjpiek9848EWh.html|access-date=7 September 2021|website=Formula1}}</ref> 'n Enjinbrand het veroorsaak dat hy by die seisoensopener in [[2022 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] uitgeval het. Hy het punte by die [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese]] en [[2022 Australiese Grand Prix|Australiese Grands Prix]] aangeteken, maar kon dit nie by die volgende vier wedrenne herhaal nie, wat 'n uitval na 'n botsing met Lando Norris by die [[2022 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] ingesluit het. Hy het die nulpunt-lopie beëindig deur in die vyfde plek by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] te eindig.<ref>{{cite web | url=https://www.sportskeeda.com/f1/news-we-made-mistakes-weekend-pierre-gasly-says-fighting-mercedes-2022-f1-azerbaijan-gp-means-alphatauri-a-really-good-job | title="We made no mistakes this weekend" – Pierre Gasly says fighting with Mercedes at 2022 F1 Azerbaijan GP means AlphaTauri did 'a really good job' | date=13 June 2022 }}</ref> Nog vyf wedrenne sonder punte het gevolg, insluitend 'n botsing met spanmaat Tsunoda wat sy wedren by die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] beëindig het. Gasly het tiende by die [[2022 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] gekwalifiseer, maar het met Lewis Hamilton in die naelloop en [[Sebastian Vettel]] in die wedren gebots en vyftiende geëindig. Hy sou by die Belgiese Grand Prix van die agtste plek af wegspring, maar 'n elektriese probleem kort voor die wedren het hom gedwing om uit die kuipelaan weg te spring. Hy het na die puntplekke herstel en negende geëindig.<ref>{{cite web|url=https://racingnews365.com/electrical-problem-nearly-stopped-gasly-going-from-pitlane-to-points|title=Gasly reveals technical issues which almost prevented Belgian GP points|website=racingnews365|first=Rory|last=Mitchell|date=28 August 2022|access-date=1 September 2022}}</ref> Sy laaste punte van die seisoen was in die [[2022 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse]] en [[2022 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grands Prix]]. Gasly het in die sewende plek in Singapoer gejaag, maar het gekla dat die span hierdie uitslag "weggegooi" het deur hom te vroeg na droëweerbande oor te skakel, wat hom tot tiende laat terugval het.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/upset-gasly-says-alphatauri-threw-away-singapore-gp/10378671/|title=Upset Gasly says AlphaTauri "threw away" F1 Singapore GP|website=autosport.com|first1=Jonathan|last1=Noble|first2=Oleg|last2=Karpov|date=3 October 2022|access-date=24 December 2022}}</ref> By die [[2022 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] het Gasly die ontplooiing van 'n herwinningstrekker in nat toestande gekritiseer om [[Carlos Sainz jr.]] se verongelukte motor te onttrek, en dit beskryf as "oneerbiedig" ter nagedagtenis aan wyle [[Jules Bianchi]] en gesê: "Ek kon myself verongeluk het ".<ref>{{Cite news |title=Anger as truck triggers memories of Bianchi death |language=en |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/63190448 |access-date=2022-10-09}}</ref><ref>{{Cite web |last=Takle |first=Abhishek |date=2022-10-09 |title='I could have killed myself': Gasly fumes over tractor near-miss |url=https://www.smh.com.au/sport/motorsport/i-could-have-killed-myself-gasly-fumes-over-tractor-near-miss-20221009-p5boe2.html |access-date=2022-10-09 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> Hy het onder die daaropvolgende rooi vlag 'n spoedboete gekry en is tot die agtiende plek afgeskuif. Gasly het die seisoen veertiende in die bestuurderskampioenskap afgesluit en 23 punte teenoor Tsunoda se 12 aangeteken. Ná die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] in Junie, het Franz Tost, spanhoof van AlphaTauri, bevestig dat Gasly 'n kontrak met die span geteken het en vir [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] by hulle sou aanbly.<ref>{{Cite web |title=Pierre Gasly will be Alpha Tauri driver in 2023, says team principal Franz Tost |url=https://www.skysports.com/watch/video/sports/f1/12636326/franz-tost-gasly-will-be-alpha-tauri-driver-in-2023 |access-date=2022-06-18 |website=SkySports |language=en}}</ref> === Alpine (2023–) === [[Lêer:FIA F1 Austria 2023 Nr. 10 (1).jpg|duimnael|260px|Gasly in sy Alpine A523 tydens die [[2023 Oostenrykse Grand Prix]].]] Gasly het 'n meerjarige kontrak onderteken om in 2023 vir [[Alpine F1-span|Alpine]] te jaag, saam met mede-Fransman en voormalige karting-mededinger [[Esteban Ocon]].<ref name=":1">{{Cite web |date=8 October 2022 |title=Pierre Gasly completes 2023 BWT Alpine F1 Team driver line up |url=https://media.alpinecars.com/pierre-gasly-completes-2023-bwt-alpine-f1-team-driver-line-up/ |access-date=8 October 2022 |website=Newsroom Alpine}}</ref> AlphaTauri het Gasly toegelaat om by Alpine aan te sluit vir die na-seisoen toetse onmiddellik na die [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix]].<ref>{{Cite web |title=Piastri and Gasly to run for McLaren and Alpine at post-season Abu Dhabi test following agreement {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.piastri-and-gasly-to-run-for-mclaren-and-alpine-at-post-season-abu-dhabi.1lyuikHNHX28HiY7AvKcRh.html |access-date=2022-11-13 |website=www.formula1.com |language=en}}</ref> In sy eerste wedren vir Alpine by die [[2023 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] het Gasly laaste weggespring nadat sy kwalifiserende tyd geskrap is, maar herstel om negende in die wedren te eindig.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-1-2-in-bahrain-season-opener-as-leclerc-retires-and-alonso.40788dU0VkiLz0gxRPo7n1.html|title=Verstappen leads 1-2 in Bahrain season opener as Leclerc retires and Alonso takes final podium place in style|work=Formula 1|date=5 March 2023|access-date=27 April 2023}}</ref> Gasly was in die vyfde plek toe die wedren hervat is ná die tweede rooi vlag by die [[2023 Australiese Grand Prix]], maar het met Ocon gebots by die eerste oorkruiser, wat die onttrekking van beide Alpine-motors veroorsaak het. Sy oefening by die [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] is deur 'n enjinbrand beperk.<ref>{{cite web|url=https://racingnews365.com/dramatic-gasly-fire-triggers-critical-red-flag|title=Dramatic Gasly fire triggers critical red flag|first=Ewan|last=Gale|website=RacingNews365.com|date=28 April 2023}}</ref> Hy het later in die kwalifisering gebots en kon nie punte in die naelren of die hoofren aanteken nie. Gasly het in die toptien gekwalifiseer en punte by die volgende drie wedrenne aangeteken; dit het ingesluit om vyfde op die rooster by die [[2023 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] weg te spring en vierde te kwalifiseer vir die [[2023 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], voordat dit deur twee afsonderlike strawwe vir belemmering versuur is.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/gasly-handed-two-grid-penalties-for-impeding-in-barcelona-f1-qualifying/10478158/|title=Gasly handed two grid penalties for impeding in Barcelona F1 qualifying|last=Kew|first=Matt|website=Autosport.com|date=4 June 2023}}</ref> Gasly het volgende 'n punt by die [[2023 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] aangeteken, waar hy negende geëindig het, maar een posisie terug laat val is omrede hy 'n paar keer buite die baangrense gery het.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2023/races/1213/austria/race-result.html|title=Formula 1 Rolex Großer Preis von Österreich 2023 – Race Result|website=Formula 1|date=2 July 2023|access-date=2 July 2023}}</ref> Twee onttrekkings weens botsings het gevolg; een met [[Lance Stroll]] by die [[2023 Britse Grand Prix]] en 'n veelmotorongeluk op die openingsrondte van die [[2023 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]]. Hy het sesde gekwalifiseer vir die [[2023 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]]-naelren en 'n vroeë oorskakeling na intermediêre bande het hom tot die derde plek bevorder en ses punte verdien. Hy het nie punte in die hoofren aangeteken nie, waar hy elfde geëindig het. Sy naelrenpodium is gevolg deur 'n Grand Prix-podium by die [[2023 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]]; hy het twaalfde begin en weer baat gevind by 'n vroeë stop vir tussenbande. Hy het die wenstreep vierde oorgesteek, maar 'n plek verwerf weens [[Sergio Pérez]] se straf, wat sy eerste podium in meer as twee jaar was. == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="font-size: 80%; text-align: center" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |[[Scuderia Toro Rosso]] |[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR12 |[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] | [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2017 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2017 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />14 |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />13 | [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />13 |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />12 |style="background:#CFCFFF;"| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />16 | | | | !21 !0 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |Red Bull Toro Rosso |[[Scuderia Toro Rosso]] STR13 |[[Honda Racing F1|Honda]] RA618H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|18}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|12}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|13}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|13}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|DNF}} | | | ! 15 ! 29 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! rowspan="2" |[[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | Aston Martin Red Bull Racing | [[Red Bull Racing]] RB15 | rowspan="2" | [[Honda Racing F1|Honda]] RA619H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|11}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|8}} | style="background:#DFFFDF;"|''[[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]''<br />{{small|6}} | style="background:#EFCFFF;"|[[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|DNF}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|6}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|5}}{{Pictogram vinnigste ronde}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|8}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|10}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|7}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|4}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|14}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|6}} | | | | | | | | | | | | ! rowspan="2" | 7 ! rowspan="2" | 95 |- | [[Red Bull Racing|Red Bull Toro Rosso]]-[[Honda]] | [[Scuderia Toro Rosso]] STR14 | | | | | | | | | | | | | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|9}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|11}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|8}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|14}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} | style="background:#DFFFDF;"|[[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|9}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|16}}† | style="background:#DFDFDF;"|[[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|2}} | style="background:#CFCFFF;"|[[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|18}} | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |[[Scuderia AlphaTauri]]-[[Honda]] |[[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]] AT01 |[[Honda Racing F1|Honda]] RA620H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>7</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>15</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>7</small> |bgcolor=cfcfff| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br /><small>11</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>9</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>8</small> |bgcolor=ffffbf| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>1</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>5</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>6</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>11</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>8</small> | | | | | | | ! 10 ! 75 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Scuderia AlphaTauri]]-[[Honda]] | AlphaTauri AT02 | [[Honda Racing F1|Honda]] RA621H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=cfcfff| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br />17 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br />10 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br />6 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br />7 |bgcolor=efcfff| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />9 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br />4 |bgcolor=efcfff| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />13 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br />6 |bgcolor=efcfff| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br />4 |bgcolor=efcfff| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />5 | | !9 !110 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Scuderia AlphaTauri]] | AlphaTauri AT03 | [[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=efcfff| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />DNF |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />12 |bgcolor=efcfff| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />14 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br />DNF |bgcolor=cfcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />15 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br />12 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />12 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />18 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />11 |bgcolor=cfcfff| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />14 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />14 | | ! 14 ! 23 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A523 |Renault E-Tech RE23 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />9 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />13^† |bgcolor=cfcfff| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />14 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />12 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br />18^† |bgcolor=efcfff| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />^'''3'''11 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />15 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />10 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />12 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />^'''7'''6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />7 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />11 | | |bgcolor=efefef|'''11''' |bgcolor=efefef|'''62''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A524 |Renault E-Tech RE24 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=cfcfff| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>18 |bgcolor=efcfff| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>10 |bgcolor=ffffff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=efcfff| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>10 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''7'''3 |bgcolor=efcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>7 |bgcolor=efefef|'''10''' |bgcolor=efefef|'''42''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |[[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A525 |Renault E-Tech RE25 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=efcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>11 |bgcolor=000000 style=color:white| [[2025 Chinese Grand Prix|<span style=color:white;>CHN</span>]]<br/><small>DSQ</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''8'''13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>13 |bgcolor=efcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''8'''10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>19 |bgcolor=efefef|'''18''' |bgcolor=efefef|'''22''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026*]] |[[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A526 |[[Mercedes-AMG]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h |bgcolor=dfffdf| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>7 |bgcolor=efcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''8'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>^'''8'''10 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>7{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|GAS|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|GAS|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} ^† Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br /> ‡ In België is halwe punte toegeken in 2021, na 'n verkorte wedren weens hewige reënbuie.<br /> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Gasly, Pieree}} [[Kategorie:Franse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Lewende mense]] d99dc4cnoaeinoa9lawt0oum89stxf3 10 140433 2965630 2954970 2026-09-07T17:45:59Z Aliwal2012 39067 2026 Italiaanse Grand Prix 2965630 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- UPDATE STATUS Updated for the 2026 Italian Grand Prix: - entries, poles, starts, wins, podiums, fastestlaps, careerpoints, seasonpoints, seasonposition Still to update: - --></noinclude>{{safesubst:<noinclude />#switch: {{{1|}}} | UPTO = 2026 Italiaanse Grand Prix<noinclude><!-- Try to always make this a corresponding article's name: e.g. "2026 Monaco Grand Prix" instead of "qualifying for the 2026 Monaco Grand Prix", as this may be automatically wikilinked --></noinclude> <!-- Drivers who are contracted to compete in 2026 --> | ALB = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 143 | starts = 140 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 2 | fastestlaps = 1 | careerpoints = 318 | seasonpoints = 5 | seasonposition = 17 }} | ALO = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 441 | starts = 438 | poles = 22 | wins = 32 | podiums = 106 | fastestlaps = 26 | careerpoints = 2396 | seasonpoints = 3 | seasonposition = 19 }} | ANT = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 37 | starts = 37 | poles = 6 | wins = 7 | podiums = 14 | fastestlaps = 10 | careerpoints = 417 | seasonpoints = 267 | seasonposition = 1 }} | BEA = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 40 | starts = 40 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 66 | seasonpoints = 18 | seasonposition = 13 }} | BOR = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 37 | starts = 36 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 29 | seasonpoints = 10 | seasonposition = 14 }} | BOT = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 260 | starts = 259 | poles = 20 | wins = 10 | podiums = 67 | fastestlaps = 19 | careerpoints = 1797 | seasonpoints = 0 | seasonposition = 22 }} | COL = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 40 | starts = 39 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 26 | seasonpoints = 21 | seasonposition = 12 }} | GAS = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 191 | starts = 190 | poles = 1 | wins = 1 | podiums = 5 | fastestlaps = 3 | careerpoints = 499 | seasonpoints = 41 | seasonposition = 10 }} | HAD = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 35 | starts = 34 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 2 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 122 | seasonpoints = 71 | seasonposition = 8 }} | HAM = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 393 | starts = 393 | poles = 104 | wins = 106 | podiums = 207 | fastestlaps = 69 | careerpoints = 5209.5 | seasonpoints = 191 | seasonposition = 3 }} | HUL = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 267 | starts = 262 | poles = 1 | wins = 0 | podiums = 1 | fastestlaps = 2 | careerpoints = 628 | seasonpoints = 6 | seasonposition = 15 }} | LAW = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 48 | starts = 48 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 95 | seasonpoints = 51 | seasonposition = 9 }} | LEC = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 186 | starts = 184 | poles = 27 | wins = 9 | podiums = 54 | fastestlaps = 13 | careerpoints = 1827 | seasonpoints = 155 | seasonposition = 5 }} | LIN = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 13 | starts = 12 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 29 | seasonpoints = 29 | seasonposition = 11 }} | NOR = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 165 | starts = 164 | poles = 18 | wins = 13 | podiums = 48 | fastestlaps = 20 | careerpoints = 1601 | seasonpoints = 171 | seasonposition = 4 }} | OCO = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 193 | starts = 193 | poles = 0 | wins = 1 | podiums = 4 | fastestlaps = 1 | careerpoints = 486 | seasonpoints = 3 | seasonposition = 18 }} | PER = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 298 | starts = 294 | poles = 3 | wins = 6 | podiums = 39 | fastestlaps = 12 | careerpoints = 1638 | seasonpoints = 0 | seasonposition = 23 }} | PIA = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 83 | starts = 81 | poles = 6 | wins = 9 | podiums = 28 | fastestlaps = 9 | careerpoints = 915 | seasonpoints = 116 | seasonposition = 7 }} | RUS = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 165 | starts = 165 | poles = 11 | wins = 7 | podiums = 31 | fastestlaps = 11 | careerpoints = 1234 | seasonpoints = 201 | seasonposition = 2 }} | SAI = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 246 | starts = 242 | poles = 6 | wins = 4 | podiums = 29 | fastestlaps = 4 | careerpoints = 1342.5 | seasonpoints = 6 | seasonposition = 16 }} | STR = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 206 | starts = 202 | poles = 1 | wins = 0 | podiums = 3 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 325 | seasonpoints = 0 | seasonposition = 21 }} | TSU = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 116 | starts = 113 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 1 | careerpoints = 125 | seasonpoints = 1 | seasonposition = 20 }} | VER = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 246 | starts = 246 | poles = 48 | wins = 71 | podiums = 132 | fastestlaps = 37 | careerpoints = 3571.5 | seasonpoints = 127 | seasonposition = 6 }} <!-- Drivers who last competed in 2025 --> | DOO = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 7 | starts = 7 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 0 | seasonpoints = 0 | seasonposition = — }} <!-- Drivers who last competed in 2024 --> | MAG = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 187 | starts = 185 | poles = 1 | wins = 0 | podiums = 1 | fastestlaps = 3 | careerpoints = 202 | seasonpoints = 0 | seasonposition = — }} | RIC = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 258 | starts = 257 | poles = 3 | wins = 8 | podiums = 32 | fastestlaps = 17 | careerpoints = 1329 | seasonpoints = 0 | seasonposition = — }} | SAR = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 37 | starts = 36 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 0 | careerpoints = 1 | seasonpoints = 0 | seasonposition = — }} | ZHO = {{safesubst:<noinclude />#switch: {{{2|}}} | entries = 68 | starts = 68 | poles = 0 | wins = 0 | podiums = 0 | fastestlaps = 2 | careerpoints = 16 | seasonpoints = 0 | seasonposition = — }} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 8cvbj85o72ss65o0x9xx36aa3pqofsh 1 146156 2965689 1703552 2026-09-07T20:20:56Z SpesBona 2720 + [[Sjabloon:Voorbladkandidaat]] 2965689 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Voorbladkandidaat}} dlwmmtq2mgfjq07pz33fgwlbnlxztft 1 171705 2965747 1729796 2026-09-08T11:54:36Z Aliwal2012 39067 Voorbladkandidaat 2965747 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Voorbladkandidaat}} dlwmmtq2mgfjq07pz33fgwlbnlxztft 1 180777 2965746 1739096 2026-09-08T11:52:15Z Aliwal2012 39067 Voorbladkandidaat 2965746 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Voorbladkandidaat}} dlwmmtq2mgfjq07pz33fgwlbnlxztft 1 188912 2965621 1747717 2026-09-07T16:35:32Z Oesjaar 7467 /* Big band */ nuwe afdeling 2965621 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Big band == {{ping|Pynappel}}, die woorde ''big band'' kom drie keer voor in die artikel. Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:35, 7 September 2026 (UTC) gvhgdmlfgxax94fgauoz7uf05wz1k7c 2965625 2965621 2026-09-07T17:29:19Z Pynappel 70858 /* Big band */ Antwoord 2965625 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Big band == {{ping|Pynappel}}, die woorde ''big band'' kom drie keer voor in die artikel. Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:35, 7 September 2026 (UTC) :Ek glo so. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:29, 7 September 2026 (UTC) 429qctd39oesk2mtknxt9lhzg0lmf2o 2965681 2965625 2026-09-07T20:01:25Z Oesjaar 7467 /* Big band */ Voorblad? 2965681 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Big band == {{ping|Pynappel}}, die woorde ''big band'' kom drie keer voor in die artikel. Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:35, 7 September 2026 (UTC) :Ek glo so. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:29, 7 September 2026 (UTC) == Voorblad == {{ping|Pynappel}}, gaan jy die artikel nomineer vir voorblad? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 7 September 2026 (UTC) lzybpedfusgxguunlgcizh0f1a9eb44 2965695 2965681 2026-09-07T20:49:52Z Pynappel 70858 /* Voorblad */ Antwoord 2965695 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Big band == {{ping|Pynappel}}, die woorde ''big band'' kom drie keer voor in die artikel. Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:35, 7 September 2026 (UTC) :Ek glo so. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:29, 7 September 2026 (UTC) == Voorblad == {{ping|Pynappel}}, gaan jy die artikel nomineer vir voorblad? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 7 September 2026 (UTC) :Onseker, ek dink ons moet dalk eers seker maar die vakterminologie is reg. {{ping|Charlielv55}} {{ping|GeorgeF1974}} @[[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] @[[Gebruiker:Alias|Alias]] kan u help? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:49, 7 September 2026 (UTC) 4b0q4cskx7jn9wv0isj3mj610pku0h4 2965696 2965695 2026-09-07T20:50:09Z Pynappel 70858 /* Voorblad */ 2965696 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Big band == {{ping|Pynappel}}, die woorde ''big band'' kom drie keer voor in die artikel. Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:35, 7 September 2026 (UTC) :Ek glo so. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:29, 7 September 2026 (UTC) == Voorblad == {{ping|Pynappel}}, gaan jy die artikel nomineer vir voorblad? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 7 September 2026 (UTC) :Onseker, ek dink ons moet dalk eers seker maak die vakterminologie is reg. {{ping|Charlielv55}} {{ping|GeorgeF1974}} @[[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] @[[Gebruiker:Alias|Alias]] kan u help? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:49, 7 September 2026 (UTC) rb8e5wu55pjftgg20pfrm63w5rg6yr7 2965697 2965696 2026-09-07T21:17:12Z Pynappel 70858 /* Voorblad */ Antwoord 2965697 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Big band == {{ping|Pynappel}}, die woorde ''big band'' kom drie keer voor in die artikel. Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:35, 7 September 2026 (UTC) :Ek glo so. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:29, 7 September 2026 (UTC) == Voorblad == {{ping|Pynappel}}, gaan jy die artikel nomineer vir voorblad? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 7 September 2026 (UTC) :Onseker, ek dink ons moet dalk eers seker maak die vakterminologie is reg. {{ping|Charlielv55}} {{ping|GeorgeF1974}} @[[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] @[[Gebruiker:Alias|Alias]] kan u help? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:49, 7 September 2026 (UTC) ::Ek is onseker oor die volgende vakterme: bo-blad, bodem, sye, kam, stemstok, stemskroewe, skroefkas, krul, staartstuk, fynstemmers, slof, los snaar, dubbelgreep en flageolettone. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:17, 7 September 2026 (UTC) ilqtprifrkipqeq8kmhfktlq8edfetp 2965699 2965697 2026-09-07T21:21:28Z Pynappel 70858 /* Etimologie */ nuwe afdeling 2965699 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Big band == {{ping|Pynappel}}, die woorde ''big band'' kom drie keer voor in die artikel. Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:35, 7 September 2026 (UTC) :Ek glo so. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:29, 7 September 2026 (UTC) == Voorblad == {{ping|Pynappel}}, gaan jy die artikel nomineer vir voorblad? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 7 September 2026 (UTC) :Onseker, ek dink ons moet dalk eers seker maak die vakterminologie is reg. {{ping|Charlielv55}} {{ping|GeorgeF1974}} @[[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] @[[Gebruiker:Alias|Alias]] kan u help? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:49, 7 September 2026 (UTC) ::Ek is onseker oor die volgende vakterme: bo-blad, bodem, sye, kam, stemstok, stemskroewe, skroefkas, krul, staartstuk, fynstemmers, slof, los snaar, dubbelgreep en flageolettone. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:17, 7 September 2026 (UTC) == Etimologie == Ek het die etimologie van Geige uitgehaal, maar die etimologie van vedel behou, want daar word later daarna verwys. Ek wonder nou ook of vedel die regte term in Afrikaans is. Dit is blykbaar in Nederlands. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:21, 7 September 2026 (UTC) brwum3a9x1kn2b5h16r3rxq3wj27yd9 2965705 2965699 2026-09-07T22:55:31Z Pynappel 70858 /* Voorblad */ 2965705 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Big band == {{ping|Pynappel}}, die woorde ''big band'' kom drie keer voor in die artikel. Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:35, 7 September 2026 (UTC) :Ek glo so. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:29, 7 September 2026 (UTC) == Voorblad == {{ping|Pynappel}}, gaan jy die artikel nomineer vir voorblad? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 7 September 2026 (UTC) :Onseker, ek dink ons moet dalk eers seker maak die vakterminologie is reg. {{ping|Charlielv55}} {{ping|GeorgeF1974}} @[[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] @[[Gebruiker:Alias|Alias]] {{ping|HermanvanAswegen988}} kan u help? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:49, 7 September 2026 (UTC) ::Ek is onseker oor die volgende vakterme: bo-blad, bodem, sye, kam, stemstok, stemskroewe, skroefkas, krul, staartstuk, fynstemmers, slof, los snaar, dubbelgreep en flageolettone. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:17, 7 September 2026 (UTC) == Etimologie == Ek het die etimologie van Geige uitgehaal, maar die etimologie van vedel behou, want daar word later daarna verwys. Ek wonder nou ook of vedel die regte term in Afrikaans is. Dit is blykbaar in Nederlands. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:21, 7 September 2026 (UTC) 7vuxnne0vynuj8xvy7tcmxtnvwum2g1 2965709 2965705 2026-09-08T06:59:07Z GeorgeF1974 104338 /* Etimologie */ Antwoord 2965709 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Big band == {{ping|Pynappel}}, die woorde ''big band'' kom drie keer voor in die artikel. Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:35, 7 September 2026 (UTC) :Ek glo so. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:29, 7 September 2026 (UTC) == Voorblad == {{ping|Pynappel}}, gaan jy die artikel nomineer vir voorblad? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 7 September 2026 (UTC) :Onseker, ek dink ons moet dalk eers seker maak die vakterminologie is reg. {{ping|Charlielv55}} {{ping|GeorgeF1974}} @[[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] @[[Gebruiker:Alias|Alias]] {{ping|HermanvanAswegen988}} kan u help? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:49, 7 September 2026 (UTC) ::Ek is onseker oor die volgende vakterme: bo-blad, bodem, sye, kam, stemstok, stemskroewe, skroefkas, krul, staartstuk, fynstemmers, slof, los snaar, dubbelgreep en flageolettone. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:17, 7 September 2026 (UTC) == Etimologie == Ek het die etimologie van Geige uitgehaal, maar die etimologie van vedel behou, want daar word later daarna verwys. Ek wonder nou ook of vedel die regte term in Afrikaans is. Dit is blykbaar in Nederlands. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:21, 7 September 2026 (UTC) :Vedel is die korrekte term as daar na 'n "fiddle" verwys word. [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 06:59, 8 September 2026 (UTC) futfes6bmzquehwu46tzhwfkixftkn9 2965710 2965709 2026-09-08T07:01:32Z GeorgeF1974 104338 /* Big band */ Antwoord 2965710 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Big band == {{ping|Pynappel}}, die woorde ''big band'' kom drie keer voor in die artikel. Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:35, 7 September 2026 (UTC) :Ek glo so. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:29, 7 September 2026 (UTC) ::Big band is die korrekte term om in dié konteks te gebruik. Dit is 'n leenwoord in Afrikaans (soos rock, blues, ens.). Kyk: HAT (aanlyn) onder "big band" (op Pharos.co.za). [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 07:01, 8 September 2026 (UTC) == Voorblad == {{ping|Pynappel}}, gaan jy die artikel nomineer vir voorblad? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 7 September 2026 (UTC) :Onseker, ek dink ons moet dalk eers seker maak die vakterminologie is reg. {{ping|Charlielv55}} {{ping|GeorgeF1974}} @[[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] @[[Gebruiker:Alias|Alias]] {{ping|HermanvanAswegen988}} kan u help? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:49, 7 September 2026 (UTC) ::Ek is onseker oor die volgende vakterme: bo-blad, bodem, sye, kam, stemstok, stemskroewe, skroefkas, krul, staartstuk, fynstemmers, slof, los snaar, dubbelgreep en flageolettone. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:17, 7 September 2026 (UTC) == Etimologie == Ek het die etimologie van Geige uitgehaal, maar die etimologie van vedel behou, want daar word later daarna verwys. Ek wonder nou ook of vedel die regte term in Afrikaans is. Dit is blykbaar in Nederlands. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:21, 7 September 2026 (UTC) :Vedel is die korrekte term as daar na 'n "fiddle" verwys word. [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 06:59, 8 September 2026 (UTC) 8tfbww6bg42k1i5sruia86m4eo7gopl 2965711 2965710 2026-09-08T07:01:50Z GeorgeF1974 104338 /* Big band */ Antwoord 2965711 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Big band == {{ping|Pynappel}}, die woorde ''big band'' kom drie keer voor in die artikel. Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:35, 7 September 2026 (UTC) :Ek glo so. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:29, 7 September 2026 (UTC) ::Big band is die korrekte term om in dié konteks te gebruik. Dit is 'n leenwoord in Afrikaans (soos rock, blues, ens.). Kyk: HAT (aanlyn) onder "big band" (op Pharos.co.za). [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 07:01, 8 September 2026 (UTC) :::Dit moet ook nie gekursiveer word nie. [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 07:01, 8 September 2026 (UTC) == Voorblad == {{ping|Pynappel}}, gaan jy die artikel nomineer vir voorblad? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 7 September 2026 (UTC) :Onseker, ek dink ons moet dalk eers seker maak die vakterminologie is reg. {{ping|Charlielv55}} {{ping|GeorgeF1974}} @[[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] @[[Gebruiker:Alias|Alias]] {{ping|HermanvanAswegen988}} kan u help? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:49, 7 September 2026 (UTC) ::Ek is onseker oor die volgende vakterme: bo-blad, bodem, sye, kam, stemstok, stemskroewe, skroefkas, krul, staartstuk, fynstemmers, slof, los snaar, dubbelgreep en flageolettone. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:17, 7 September 2026 (UTC) == Etimologie == Ek het die etimologie van Geige uitgehaal, maar die etimologie van vedel behou, want daar word later daarna verwys. Ek wonder nou ook of vedel die regte term in Afrikaans is. Dit is blykbaar in Nederlands. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:21, 7 September 2026 (UTC) :Vedel is die korrekte term as daar na 'n "fiddle" verwys word. [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 06:59, 8 September 2026 (UTC) opii6456wjwgk2qd1o2325cq78mcq06 2965713 2965711 2026-09-08T07:08:41Z GeorgeF1974 104338 /* Voorblad */ Antwoord 2965713 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Big band == {{ping|Pynappel}}, die woorde ''big band'' kom drie keer voor in die artikel. Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:35, 7 September 2026 (UTC) :Ek glo so. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:29, 7 September 2026 (UTC) ::Big band is die korrekte term om in dié konteks te gebruik. Dit is 'n leenwoord in Afrikaans (soos rock, blues, ens.). Kyk: HAT (aanlyn) onder "big band" (op Pharos.co.za). [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 07:01, 8 September 2026 (UTC) :::Dit moet ook nie gekursiveer word nie. [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 07:01, 8 September 2026 (UTC) == Voorblad == {{ping|Pynappel}}, gaan jy die artikel nomineer vir voorblad? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 7 September 2026 (UTC) :Onseker, ek dink ons moet dalk eers seker maak die vakterminologie is reg. {{ping|Charlielv55}} {{ping|GeorgeF1974}} @[[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] @[[Gebruiker:Alias|Alias]] {{ping|HermanvanAswegen988}} kan u help? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:49, 7 September 2026 (UTC) ::Ek is onseker oor die volgende vakterme: bo-blad, bodem, sye, kam, stemstok, stemskroewe, skroefkas, krul, staartstuk, fynstemmers, slof, los snaar, dubbelgreep en flageolettone. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:17, 7 September 2026 (UTC) :::Dit moet wees "boblad" (een woord) en "stertstuk" (''staart'' is Nederlands vir ''stert''). Ek sou "flageolet-tone" vir leesbaarheid wél met die koppelteken skryf. Afrikaans spelreëls laat dit toe. [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 07:08, 8 September 2026 (UTC) == Etimologie == Ek het die etimologie van Geige uitgehaal, maar die etimologie van vedel behou, want daar word later daarna verwys. Ek wonder nou ook of vedel die regte term in Afrikaans is. Dit is blykbaar in Nederlands. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:21, 7 September 2026 (UTC) :Vedel is die korrekte term as daar na 'n "fiddle" verwys word. [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 06:59, 8 September 2026 (UTC) 192r6najmzzih5sslxlu8fxg4vkxh9c 2965714 2965713 2026-09-08T07:09:19Z GeorgeF1974 104338 /* Voorblad */ Antwoord 2965714 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Big band == {{ping|Pynappel}}, die woorde ''big band'' kom drie keer voor in die artikel. Is dit reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:35, 7 September 2026 (UTC) :Ek glo so. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 17:29, 7 September 2026 (UTC) ::Big band is die korrekte term om in dié konteks te gebruik. Dit is 'n leenwoord in Afrikaans (soos rock, blues, ens.). Kyk: HAT (aanlyn) onder "big band" (op Pharos.co.za). [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 07:01, 8 September 2026 (UTC) :::Dit moet ook nie gekursiveer word nie. [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 07:01, 8 September 2026 (UTC) == Voorblad == {{ping|Pynappel}}, gaan jy die artikel nomineer vir voorblad? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 7 September 2026 (UTC) :Onseker, ek dink ons moet dalk eers seker maak die vakterminologie is reg. {{ping|Charlielv55}} {{ping|GeorgeF1974}} @[[Gebruiker:Johannescharlesventer|Johannescharlesventer]] @[[Gebruiker:Alias|Alias]] {{ping|HermanvanAswegen988}} kan u help? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:49, 7 September 2026 (UTC) ::Ek is onseker oor die volgende vakterme: bo-blad, bodem, sye, kam, stemstok, stemskroewe, skroefkas, krul, staartstuk, fynstemmers, slof, los snaar, dubbelgreep en flageolettone. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:17, 7 September 2026 (UTC) :::Dit moet wees "boblad" (een woord) en "stertstuk" (''staart'' is Nederlands vir ''stert''). Ek sou "flageolet-tone" vir leesbaarheid wél met die koppelteken skryf. Afrikaans spelreëls laat dit toe. [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 07:08, 8 September 2026 (UTC) ::::Die res van die terme is korrek. Gaan sien onder die artikel ''Viool'' by [[Viool|Viool - Wikipedia]]. [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 07:09, 8 September 2026 (UTC) == Etimologie == Ek het die etimologie van Geige uitgehaal, maar die etimologie van vedel behou, want daar word later daarna verwys. Ek wonder nou ook of vedel die regte term in Afrikaans is. Dit is blykbaar in Nederlands. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:21, 7 September 2026 (UTC) :Vedel is die korrekte term as daar na 'n "fiddle" verwys word. [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 06:59, 8 September 2026 (UTC) 3vxsnestfucbv8d30ktql3ezhbcy9on 0 217491 2965708 2094532 2026-09-08T06:53:59Z ~2026-46678-29 213560 /* */ Geboort L.A., CA, VS. 2965708 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Catlin Adams | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Nira Barab | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1950|10|11}} | Geboorteplek = [[Los Angeles]], [[Kalifornië|CA]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise, regisseuse, en vervaardiger | Aktiewe jare = 1968–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0010818 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Catlin Adams''' (gebore 11 Oktober 1950) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise, regisseuse, en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Jerk'' (1979), ''Colombiana'' (2011), en ''Underworld Awakening'' (2012), en in die televisiereeks ''ABC Afterschool Specials'' (1972). == Filmografie == === Rolprente === * 1979: ''The Jerk'' * 1980: ''The Jazz Singer'' * 1988: ''Sticky Fingers'' * 2011: ''Colombiana'' * 2012: ''Underworld Awakening'' === Televisiereekse === * 1972: ''ABC Afterschool Specials'' * 1982: ''Square Pegs'' === Televisierolprente === * 1973: ''The Fuzz Brothers'' * 1977: ''Panic in Echo Park'' * 1990: ''Stolen: One Husband'' * 1995: ''Freaky Friday'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0010818|Catlin Adams}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Adams, Catlin}} [[Kategorie:Geboortes in 1950]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] tsn08zj44mo14dzs7t1m41r3b45chpu 0 264521 2965632 2963447 2026-09-07T17:51:07Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2965632 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Alexander Albon | image = Alex albon (51383514844) (cropped).jpg | caption = Albon by die Indianapolis Motor Speedway in 2021 | image_size = 160 | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1996|3|23|df=y}} | birth_place = [[Londen]], England | death_date = | death_place = | nationality = {{vlagikoon|THA}} Thai | Years = 2019 - tans | Old Team = [[Scuderia Toro Rosso]]-[[Honda]]<br/>[[Red Bull Racing]]-[[Honda]] | 2026 Team = [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Car number = 23 | Races = {{F1stat|ALB|entries}} ({{F1stat|ALB|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|ALB|wins}} | Podiums = {{F1stat|ALB|podiums}} | Points = {{F1stat|ALB|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|ALB|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|ALB|fastestlaps}} | First race = [[2019 Australiese Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = 2024 | Last position = 16de (12 punte) }} '''Alexander Albon''' (gebore [[23 Maart]] [[1996]]) is 'n Brits-Thaise professionele motorrenjaer wat sedert 2022 vir die [[WilliamsF1|Williams Racing-span]] aan [[Formule Een]] Grands Prix deelneem. Hy het in 2019 en 2020 vir die [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]-span deelgeneem. == Persoonlike lewe == Albon is op 23 Maart 1996 in Londen, Engeland gebore. Sy pa, Nigel Albon, is 'n voormalige Britse renjaer wat aan die Britse toermotorkampioenskap en Porsche Carrerabeker deelgeneem het.<ref>{{cite news|url=https://www.driverdb.com/drivers/nigel-albon/|title=Nigel Albon|publisher=Driver Database|date=30 August 2019}}</ref> Sy ma, Kankamol, is 'n burger van [[Thailand]]. Albon het in Bures, [[Suffolk]], saam met 'n jonger broer en drie susters grootgeword,<ref name="get-to-know">{{Cite web|url=https://www.redbull.com/int-en/redbullracing/get-to-know-your-driver-alex-albon|title=Get To Know Your Driver: Alex Albon|access-date=2020-07-30|website=Red Bull|language=en}}</ref> Albon was in die Ipswich-skool voordat hy sy professionele renloopbaan begin het.<ref>{{Cite web|last=Sandalls|first=Katy|title=Former Suffolk schoolboy gets top F1 seat|url=https://www.eadt.co.uk/news/ipswich-school-s-alex-albon-moves-to-red-bull-1-6211170|access-date=2020-07-30|website=East Anglian Daily Times|date=12 August 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=5 things you didn't know about 2019 Scuderia Toro Rosso driver Alexander Albon|url=https://www.redbull.com/au-en/alexander-albon-profile|access-date=2020-07-30|website=Red Bull|language=en}}</ref> Albon het dubbele Britse en Thaise nasionaliteit, en neem deel onder die Thaise vlag.<ref name="independent.co.uk">{{Cite web|date=2019-10-23|title=Alex Albon hoping to earn new Red Bull deal and move out of parents' house|url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/formula1/f1-news-alex-albon-red-bull-deal-christian-horner-george-russell-lewis-hamilton-a9167761.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024164857/https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/formula1/f1-news-alex-albon-red-bull-deal-christian-horner-george-russell-lewis-hamilton-a9167761.html |archive-date=2019-10-24 |url-access=limited |url-status=live|access-date=2020-07-30|website=The Independent|language=en}}</ref> Dit is bekend dat Albon [[Boeddhisme]] beoefen<ref>{{Cite web|title=Albon reveals he is a 'practising Buddhist'|url=https://www.sportsmole.co.uk/fb_361975.html|access-date=2020-07-30|website=Sports Mole|language=en-GB}}</ref> en is sedert 2019 in 'n verhouding met die Chinese LPGA-gholfspeler [[Lily He]].<ref>{{Cite web |date=2022-04-22 |title=Formula 1's Alex Albon on his LPGA girlfriend Muni He, Netflix drama and the golf craze that's hit elite race-car drivers |url=https://golfweek.usatoday.com/2022/04/22/formula-1-alex-albon-lpga-muni-he-netflix-drive-survive/ |access-date=2023-01-22 |website=Golfweek |language=en-US |archive-date=22 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122120112/https://golfweek.usatoday.com/2022/04/22/formula-1-alex-albon-lpga-muni-he-netflix-drive-survive/ |url-status=live }}</ref> == Formule 1-loopbaan == === Toro Rosso (2019) === [[Lêer:FIA F1 Austria 2019 Nr. 23 Albon 2.jpg|duimnael|links|Albon jaag in 'n [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] tydens die [[2019 Oostenrykse Grand Prix]]]] Op 26 November 2018 is aangekondig dat Albon van sy Nissan e.dams Formule E-kontrak vrygestel is ná gerugte dat hy vir [[Scuderia Toro Rosso]] in Formule Een sou teken. Op dieselfde dag het Toro Rosso aangekondig dat Albon vir 2019 saam met [[Daniil Kvyat]] by die span sal aansluit en dus is Albon se verhouding met Red Bull, wat sewe jaar tevore beëindig is, herstel. Hy is die tweede Thaise jaer wat aan Formule Een deelneem<ref>{{cite news|url=https://www.foxsports.co.th/auto-racing/fia-formula-one-world-cship/72371/%E0%B8%84%E0%B8%99%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2%E0%B8%84%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%882-%E0%B8%AD%E0%B8%B1%E0%B8%A5%E0%B8%9A%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2/|title=คนไทยคนที่2! อัลบอนเตรียมซิ่งF1ฤดูกาลหน้า|language=th|date=18 October 2018|access-date=18 August 2019|archive-date=18 Augustus 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190818081821/https://www.foxsports.co.th/auto-racing/fia-formula-one-world-cship/72371/%e0%b8%84%e0%b8%99%e0%b9%84%e0%b8%97%e0%b8%a2%e0%b8%84%e0%b8%99%e0%b8%97%e0%b8%b5%e0%b9%882-%e0%b8%ad%e0%b8%b1%e0%b8%a5%e0%b8%9a%e0%b8%ad%e0%b8%99%e0%b9%80%e0%b8%95%e0%b8%a3%e0%b8%b5%e0%b8%a2/|url-status=dead}}</ref> en die eerste sedert Prins Bira wat in 1954 deelgeneem het.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.albon-to-partner-kvyat-at-toro-rosso-in-2019.2HXzDL0HW8oEUeIqIOsYkq.html|title=Albon to partner Kvyat at Toro Rosso in 2019|date=26 November 2018|work=formula1.com|access-date=11 March 2019|language=en}}</ref> Albon het veertiende geëindig in sy debuutren, die [[2019 Australiese Grand Prix]]. Hy het sy eerste punte by die volgende wedren, die [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]], aangeteken, en negende geëindig. Albon se beste kwalifiserende resultaat met Toro Rosso was by die [[2019 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] met 'n negende plek, hoewel hy nie daarin kon slaag om punte in die wedren aan te teken nie. Albon het die [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]] in die sestiende plek weggespring. Hy en Toro Rosso het voordeel getrek uit veranderende weersomstandighede om so hoog as vierde te vorder en uiteindelik sesde te eindig, al was dit agter spanmaat Kvyat wat die span se eerste podiumplek in meer as tien jaar behaal het. === Red Bull (2019–2021) === ==== 2019 ==== [[Lêer:Alexander Albon at 2019 Italian Grand Prix (qualifying).jpg|duimnael|Albon ry vir [[Red Bull Racing|Red Bull]] by die [[2019 Italiaanse Grand Prix]].]] Ná die [[2019 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] het Red Bull Racing aangekondig dat Albon vir Pierre Gasly by die span sou vervang vanaf die Belgiese Grand Prix, wie sou terugkeer na Toro Rosso. Oor die middelseisoenverandering het Red Bull gesê: "Die span sal die volgende nege wedrenne gebruik om Alex se prestasie te evalueer om 'n ingeligte besluit te neem oor wie in 2020 saam met Max sal ry."<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/news/f1/red-bull-drops-pierre-gasly-alexander-albon|title=Red Bull drops Pierre Gasly for Alexander Albon|date=2019-08-12|website=Motor Sport Magazine|language=en|access-date=2019-08-12}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/49317809|title=Red Bull: Alexander Albon to replace Pierre Gasly|date=2019-08-12|access-date=2019-08-12}}</ref> Albon het sy debuutseisoen agtste in die Wêreldjaerskampioenskap met 92 punte afgesluit. Hy het die nuweling van die jaar-toekenning by die FIA-prysuitdeling ontvang. ==== 2020 ==== [[Lêer:Alexander Albon-Red Bull RB16 (4).jpg|duimnael|links|Albon ry vir Red Bull in [[Circuit de Barcelona-Catalunya|Barcelona]] in 2020 gedurende voorseisoentoetse]] Albon het in 2020 voortgegaan om vir Red Bull saam met spanmaat Verstappen te jaag.<ref name="rbr 2020">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.albon-to-remain-alongside-verstappen-at-red-bull-for-2020.1NXdYcThqNQuafedKhzCqH.html|title=Alex Albon to remain alongside Max Verstappen at Red Bull for 2020|date=12 November 2019|website=formula1.com|language=en|access-date=12 November 2019}}</ref> In die slotfase van die Oostenrykse Grand Prix, was Albon in die derde plek na die veiligheidsmotor op nuwe sagte bande, agter die voorste Mercedes-motors op ouer harde bande. Albon het probeer om Lewis Hamilton verby te steek, maar die twee het kontak gemaak en Albon in die gruis ingestuur. Albon het later onttrek met 'n elektriese fout wat enjinverskaffer Honda gesê het agv die botsing was.<ref>{{cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/150362/albon-hamilton-clash-denied-me-potential-race-win|title=Albon: Hamilton clash denied me potential F1 race win at Austrian GP|website=autosport.com|first=Luke|last=Smith|date=5 July 2020|access-date=6 July 2020}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-07-10|title=Albon's DNF likely caused by Hamilton clash, not Honda fault|url=https://the-race.com/formula-1/albons-dnf-likely-caused-by-hamilton-clash-not-honda-fault/|access-date=2020-07-21|website=The Race|language=en}}</ref> [[Lêer:Alexander Albon 2020 Tuscan Grand Prix - race day.jpg|duimnael|Albon jaag by die [[2020 Toskaanse Grand Prix]], waar hy sy debuut-podiumplek behaal het.]] Hy het onder druk gekom van Racing Point se [[Sergio Pérez]] in die laaste rondtes van die [[2020 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]], maar het die vierde plek behou nadat die jaers kontak gemaak het, wat Pérez se voorvleuel beskadig het.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2020/races/1046/austria/race-result.html|title=Formula 1 Pirelli Grosser Preis der Steiermark 2020 – Race Result|website=Formula1.com|date=12 July 2020|access-date=12 July 2020}}</ref> Red Bull het opgemerk dat hulle onseker is waarom Albon nie genoeg spoed in die wedloop het nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/red-bull-albon-slow-pace-styria/4833470/?ic_source=home-page-widget&ic_medium=widget&ic_campaign=widget-22|title=F1 news: Red Bull baffled by Albon's Styrian GP struggles|website=www.motorsport.com}}</ref> Hy het dertiende begin en tot vyfde verbeter by die [[2020 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|title=Albon's fifth place confirmed after Red Bull 'grid drying' investigation|url=https://www.racefans.net/2020/07/19/albon-keeps-fifth-place/|website=www.racefans.net|date=19 July 2020}}</ref> Albon het swaar gebots tydens oefeninge vir die [[2020 Britse Grand Prix]] en het maar twaalfde gekwalifiseer. Hy is in die wedren gestraf omdat hy 'n botsing met [[Kevin Magnussen]] veroorsaak het en het teruggeval in die veld voordat hy uiteindelik agtste geëindig het. Hy het vyfde gekwalifiseer vir die [[2020 Belgiese Grand Prix]] maar het sesde geëindig nadat hy in die laaste rondte deur [[Renault F1|Renault]] se [[Esteban Ocon]] verbygesteek is.<ref>{{Cite web|title=The Winners and Losers of the 2020 Belgian Grand Prix|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.the-winners-and-losers-of-the-2020-belgian-grand-prix.3yZcRKypzGgWiBtesRDLbR.html|access-date=2020-09-04|website=www.formula1.com|language=en}}</ref> Albon het sy eerste Formule Een-podium by die [[2020 Toskaanse Grand Prix]] behaal deur [[Daniel Ricciardo]] in die sluitingsrondtes verby te steek, die eerste podium vir 'n [[Thailand|Thaise]] Formule Een-jaer.<ref>{{Cite web|date=13 September 2020|title=Tuscan GP Facts & Stats: Hamilton just one win shy of Schumacher record|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.tuscan-gp-facts-and-stats-hamilton-just-one-win-shy-of-schumacher-record.7e7BI7Kdlrl6zLnPQZOaad.html|access-date=14 September 2020}}</ref> ==== 2021 ==== Albon is afgegradeer tot die rol van toets- en reserwejaer by Red Bull vir 2021, en sy renplek is deur [[Sergio Pérez]] ingeneem.<ref>{{Cite web|date=18 December 2020|title=Perez to partner Verstappen at Red Bull in 2021, as Albon becomes reserve driver|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-perez-to-partner-verstappen-at-red-bull-in-2021-as-albon-becomes.21qHfmHAyfzAjVHT3PfVBd.html|access-date=2020-12-18|website=www.formula1.com|language=en}}</ref> Na sy afgradering het Albon opgemerk dat "dit seer maak", maar bygevoeg dat hy hoop om terug te keer na 'n wedrenplek vir 2022.<ref>{{cite web|title='It hurts, but I'm not giving up' - Albon resolute as he breaks silence on losing Red Bull race seat|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.it-hurts-but-im-not-giving-up-albon-breaks-silence-on-losing-red-bull-seat.7av3V5do8Ax6loCh3tVKmW.html|access-date=2020-12-21|website=www.formula1.com|language=en}}</ref> Nadat hy sy 2021 DTM-veldtog voltooi het, het hy vanaf die [[2021 Turkse Grand Prix]] 'n afrigtingsrol vir die AlphaTauri-jaer [[Yuki Tsunoda]] ingeneem.<ref>{{Cite web|date=6 November 2021|title=Albon takes on coaching role for Tsunoda|url=https://www.grandprix.com/news/albon-takes-on-coaching-role-for-tsunoda.html|access-date=5 February 2022|website=Grandprix.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mitchell|first=Scott|date=5 November 2021|title=Albon giving Tsunoda 'a lot of knowledge' in F1 support role|url=https://the-race.com/formula-1/albon-giving-tsunoda-a-lot-of-knowledge-in-f1-support-role/|access-date=5 February 2022|website=The Race|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://f1feed.net/alex-albon-coaching-yuki-tsunoda-through-the-turkish-grand-prix-weekend/|title=Alex Albon coaching Yuki Tsunoda through the Turkish Grand Prix weekend|date=9 October 2021|website=F1 Feed}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Williams (2022–) === Albon het in 2022 na Formule Een teruggekeer by [[WilliamsF1|Williams]], en [[George Russell]] vervang as spanmaat van [[Nicholas Latifi]]<ref name="williams">{{Cite news|url=https://www.williamsf1.com/news/2021/drivers/williams-racing-confirms-latifi-albon-for-2022|title=Williams Racing confirms Latifi & Albon as 2022 driver line up|work=Williams F1|access-date=8 September 2021}}</ref> Nadat die aankondiging gemaak is, het Red Bull-spanhoof, Christian Horner, onthul dat Albon "'n skakel na Red Bull behou" en dat die span 'n opsie het om hom vir 2023 te herroep.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.red-bull-retain-option-on-williams-bound-albon-for-2023-reveals-horner.77XgULYCJyeK24jJ43ic6C.html|title=Red Bull retain option on Williams-bound Albon for 2023, reveals Horner|website=formula1.com|date=17 September 2021|accessdate=5 January 2022}}</ref> == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! rowspan="2" |[[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[Scuderia Toro Rosso|Red Bull Toro Rosso Honda]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR14 |rowspan=2| [[Honda Racing F1|Honda]] RA619H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>10</small> | | | | | | | | | | | | |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''8''' |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''92''' |- | [[Red Bull Racing|Aston Martin Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB15 | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>4</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>6</small> | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[Red Bull Racing|Aston Martin Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB16 | [[Honda Racing F1|Honda]] RA620H 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>13</small>^† |bgcolor=dfffdf| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>8</small> |bgcolor=dfffdf| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>8</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>6</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>3</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>10</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>12</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>7</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>3</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>4</small> | | | | | | | |style="background:#efefef"| '''7''' |style="background:#efefef"| '''105''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW44 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] M13 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>14^† |bgcolor=dfffdf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>18 |bgcolor=efcfff| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>13 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>17 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>12 |bgcolor=| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>13 | | |bgcolor=efefef|'''19''' |bgcolor=efefef|'''4''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW45 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] F1 M14 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> 10 |bgcolor=efcfff| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> <small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> <small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> 12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> 14 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> 14 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> 16 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> 7 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> 11 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> 8 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> 11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> 14 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> 8 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> 7 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> 11 |bgcolor=efcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> 13 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> 9 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> 9 |bgcolor=efcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LAS]]<br/> 12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> 14 | | |bgcolor=efefef|'''13''' |bgcolor=efefef|'''27''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW46 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] F1 M15 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> 15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> 11 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> 11 |bgcolor=efcfff| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> 12 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> 18 |bgcolor=efcfff| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> 9 |bgcolor=efcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>7 |bgcolor=efcfff| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>16 |bgcolor=efcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=ffffff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=efcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>11 |bgcolor=efefef|'''16''' |bgcolor=efefef|'''12''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW47 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] F1 M16 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>9 |bgcolor=efcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>11{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>16 |bgcolor=efefef|'''8''' |bgcolor=efefef|'''73''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW48 | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] F1 M17 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>12 |bgcolor=ffffff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>20 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/><small>NC</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>17 |bgcolor=efcfff| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>17 |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ALB|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|ALB|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * ^'''†''' Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Albon, Alexander}} [[Kategorie:Britse renjaers]] [[Kategorie:Thaise sportlui]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Lewende mense]] evj343d9wkgnf7htkrywrx0oc7rmxew 0 267571 2965703 2548764 2026-09-07T22:49:40Z HermanvanAswegen988 200973 Verbeter. 2965703 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Antoni Wit | geboortenaam = | beeld = Antoni Wit.jpg | beeldonderskrif = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1944|02|07|}} | geboorteplek = [[Kraków]], Pole | sterfdatum = | sterfplek = | alma_mater = Akademie van Musiek te Kraków (musiek)<br/>[[Jagielloniese-universiteit]] (regte) | jare_aktief = 1971–teenswoordig | beroep = Dirigent, komponis, regsgeleerde | huweliksmaat = | kinders = | handtekening = }} '''Antoni Wit''' (* [[7 Februarie]] [[1944]], [[Krakow]] – ) is 'n [[Pole|Poolse]] [[dirigent]]. Hy is een van die mees vooraanstaande Poolse dirigente, en het saam met Henryk Czyz aan die Akademie van Musiek te [[Krakow]] gestudeer. Hy het daarna sy musikale studies voortgesit by Nadia Boulanger in Parys. Hy het ook 'n regsgraad behaal aan die [[Jagielloniese Universiteit]] in Krakow. Onmiddellik nadat hy sy studies voltooi het, is hy aangestel as assistent by die [[Warskou Filharmoniese Orkes]] deur Witold Rowicki. Nadat hy die tweede prys gewen het tydens die Internasionale [[Herbert von Karajan]] dirigeer-kompetisie in Berlyn in 1971 het hy assistent-dirigent geword tot die beskermheer van die kompetisie. Later is hy aangestel as dirigent van die Poznań Filharmoniese Orkes, waar hy saam met die Warskou Teater gewerk het. Vanaf 1974 tot 1977 was hy artistieke direkteur van die [[Pomeranse Filharmoniese Orkes]]; voor sy aanstelling as direkteur van die Poolse Radio- en Televisie-orkes en -koor vanaf 1977 tot 1983. Van 1983 tot 2000 was hy die besturende en artistieke direkteur van die [[Poolse Nasionale Radiosimfonieorkes]] in [[Katowice]], en van 1987 tot 1992 hoofdirigent en hierna die eerste gasdirigent van die [[Orquesta Filarmónica de Gran Canaria]]. In 2002 het hy die besturende en artistieke direkteur van die Warskou Filharmoniese Orkes en Koor geword. Hy is sedert die 2010/11-seisoen die eerste gasdirigent van die Orquesta Sinfónica de Navarra in Pamplona. Sy internasionale loopbaan het samewerkingsgeleenthede met talle groot orkeste regoor Europa, die Amerikas en die Verre-Ooste ingesluit. Hy het reeds oor die 200 plate-opnames gemaak, insluitende 'n bekroonde vrystelling vir [[Naxos Plate-etiket|Naxos]] van die klavierconcertos van [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]] wat die ''Diapason d’Or'' en ''Grand Prix du Disque de la Nouvelle Académie du Disque'' gewen het. In Januarie 2002 het sy opname van die Turangalîla Simfonie deur Olivier Messiaen die Cannes klassieke-toekenning tydens die MIDEM Classic 2002 gewen. In 2004 het hy die "Classical Internet Award" gewen. Hy het vir Naxos 'n [[CD]]-reeks van Szymanowski se simfoniese; en grootskaalse vokaal-instrumentale werke opgeneem, wat elk onder die ''discs of the month'' plate gelys is deur Gramophone en die BBC Music Magazine. Hy het ook die Record Academy Award 2005 van die Japannese musiektydskrif ''Record Geijutsu'' gewen vir Penderecki se Poolse Mis (opgeneem op Naxos), asook vier Fryderyk-toekennings van die Poolse Fonografiese Akademie. Hy het ses [[Grammy]] nominasies ontvang vir Penderecki se Lukas-passie in 2004, 'n Poolse Mis in 2005, Sewe Hekke van Jerusalem in 2007, Utrenja in 2009, en Karol Szymanowski se Stabat Mater in 2008 en Simfonieë Nos. 1 en 4 in 2009. In 2010 het Wit die jaarlikse toekenning van die Karol Szymanowski-stigting ontvang vir sy bevordering van die musiek van Szymanowski deur sy Naxos-opnames. Wit is professor aan die Fryderyk Chopin-universiteit van musiek in Warskou.<ref>https://www.naxos.com. URL besoek op 20 Julie 2019</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wit, Antoni}} [[Kategorie:Poolse dirigente]] [[Kategorie:Poolse musici]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1944]] qbjpldeie4l3f864ixxazkzh5lxt0ly 0 268947 2965735 2965192 2026-09-08T10:05:49Z Dumbassman 62009 2965735 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Richard O'Sullivan | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1944|5|7}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = 4 September 2026 | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = Jamie O'Sullivan | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0642801 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Richard O'Sullivan''' (7 Mei 1944 – 4 September 2026) was 'n [[Engeland|Engelse]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Dangerous Exile'' (1957) en ''Cleopatra'' (1963), en in die televisiereekse ''Great Expectations'' (1967) en ''Man About the House'' (1973). == Filmografie == === Rolprente === * 1956: ''Raiders of the River'' * 1957: ''Dangerous Exile'' * 1960: ''And Women Shall Weep'' * 1962: ''The Webster Boy'' * 1963: ''Cleopatra'' * 1974: ''Man About the House'' === Televisiereekse === * 1966: ''Foreign Affairs'' * 1967: ''Great Expectations'' * 1971: ''Doctor at Large'' * 1971: ''Now Look Here'' * 1972: ''Alcock and Gander'' * 1972: ''Doctor in Charge'' * 1973: ''Man About the House'' * 1977: ''Robin's Nest'' * 1979: ''Dick Turpin'' * 1984: ''Me and My Girl'' * 1991: ''Trouble in Mind'' * 1992: ''Today's the Day'' === Televisierolprente === * 1958: ''The Highwayman'' * 1988: ''The Giftie'' * 1993: ''Schofield's Christmas TV Gold'' * 1997: ''Has Anyone Seen My Pussy?'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0642801|Richard O'Sullivan}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Osullivan, Richard}} [[Kategorie:Geboortes in 1944]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 20ste eeu]] j4cnpmf0nihk5wsu1zthbd5ebdduzbp 0 299314 2965607 2955746 2026-09-07T15:39:04Z AFM 21229 /* Fasades */ 2965607 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Σαγράδα Φαμίλια 2941.jpg|duimnael|250px|Basilica de la Sagrada Familia, Barcelona, Spanje, 2017]] Die '''Basílica de la Sagrada Família''' (Basilika van die Heilige Familie),<ref>{{cite web |url=https://sagradafamilia.org/historia-del-temple |title=Història de la Basilica, 1866–1883: Origens |website=Fundació Junta Constructora del Temple Expiatori de la Sagrada Família |access-date=23 Maart 2019 |language=ca |archive-url=https://web.archive.org/web/20200514160804/https://sagradafamilia.org/historia-del-temple |archive-date=14 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ook bekend as die '''Sagrada Família''', is 'n groot, onvoltooide [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] [[Basilica minor|kerk]] in [[Barcelona]], [[Katalonië]], [[Spanje]]. Die kerk is deur die Spaanse/[[Katalane|Katalaanse]] argitek [[Antoni Gaudí]] (1852-1926) ontwerp; sy werk aan die gebou is deel van 'n [[Unesco|UNESCO]]-[[wêrelderfenisgebied]].<ref name="UNESCO">''[https://whc.unesco.org/en/list/320 Works of Antoni Gaudí]'', UNESCO World Heritage Centre, Retrieved 14 November 2010</ref> Op 7 November 2010 het [[pous Benedictus XVI]] die kerk ingewy en dit as 'n mindere basilika verklaar.<ref>{{cite web |url=http://www.zenit.org/article-29981?l=english |title=Pontiff to Proclaim Gaudí's Church a Basilica |last=Drummer |first=Alexander |date=23 Julie 2010 |publisher=ZENIT |access-date=7 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926114715/http://www.zenit.org/article-29981?l=english |archive-date=26 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="CNSvisit">{{cite web |url=http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/1000887.htm |title=Pope to visit Santiago de Compostela, Barcelona in November |last=Delaney, Sarah |date=4 Maart 2010 |publisher=[[Catholic News Service]] |access-date=7 Julie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722225009/http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/1000887.htm |archive-date=2015-07-22 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Bouwerk aan die Sagrada Família het op 19 Maart 1882, onder leiding van die argitek Francisco de Paula del Villar begin. In 1883, toe Villar bedank,<ref name="UNESCO"/> het Antoni Gaudí as hoofargitek oorgeneem. Hy het die projek met sy eiesoortige argitektoniese- en ingenieurstyl, met 'n kombinasie van [[Gotiese argitektuur|Gotiese]] en gekurfde [[Jugendstil|Art Nouveau-]]<nowiki/>vorms, omskep. Gaudí het die res van sy lewe aan die projek gewy, en hy is in die kript van die gebou begrawe. Ten tyde van sy dood in 1926 was minder as 'n kwart van die projek voltooi. Omdat die konstruksie van die Sagrada Família slegs van private skenkings afhanklik was, het dit stadig gevorder, en is dit boonop deur die [[Spaanse Burgeroorlog]] onderbreek. Tydens Julie 1936 het rewolusionêres die kript aan die brand gesteek en by die werkswinkel ingebreek, waar hulle Gaudí se oorspronklike planne, tekeninge en gipsmodelle gedeeltelik vernietig het. Dit het 16 jaar se werk geneem om die fragmente van die meestermodel weer aanmekaar te sit. Tydens die 1950's is konstruksie met onderbroke vordering hervat. Vooruitgang in tegnologie soos [[rekenaargesteunde ontwerp]] en gerekenariseerde numeriese beheer (CNC) het vordering sedertdien bespoedig; konstruksie het in 2010 die halfpadmerk verbygesteek. Van die grootste uitdagings van die projek lê egter nog voor, insluitend die bou van nog tien torings, wat elk 'n belangrike [[Lys van persone in die Bybel|Bybelse figuur]] in die [[Nuwe Testament]] sal simboliseer. Na verwagting is dit moontlik dat die gebou teen 2026 voltooi sal wees; dit sal ook die eeufeesherdenking van Gaudí se dood wees.<ref>[https://www.metropolismag.com/architecture/video-see-how-la-sagrada-famlia-will-progress-in-2015/ "Video: See How La Sagrada Família Will Progress in 2015"], metropolismag.com, 25 September 2014 (retrieved 2 October 2019)</ref> Die basilika het 'n lang geskiedenis van meningsverskille onder die inwoners van Barcelona: oor die aanvanklike moontlikheid dat dit met die Barcelona-katedraal sal kompeteer, oor Gaudí se ontwerp, oor die moontlikheid dat die bouwerk na Gaudí se dood sy ontwerp misken het, en die 2007-voorstel om 'n tonnel te bou wat Spanje se hoë-spoed treinstelsel met Frankryk verbind, en wat die stabiliteit van die basilika sou kon versteur. In 'n beskrywing van die Sagrada Família, het Rainer Zerbst, 'n kunskritikus, gesê "dit is waarskynlik onmoontlik om 'n kerkgebou, wat enigsins daarmee vergelyk, in die ganse kunsgeskiedenis te vind".<ref name="RZ">Rainer Zerbst, ''Gaudí&nbsp;– a Life Devoted to Architecture.'', pp. 190–215</ref> Paul Goldberger beskryf dit as "die mees buitengewone interpretasie van [[Gotiese argitektuur]] sedert die Middeleeue”. Die basilika is nie die [[Katedraal|katedraalkerk]] van die aartsbisdom van Barcelona nie, want dié titel behoort aan die Katedraal van die Heilige Kruis en Sint Eulalia (Barcelona-katedraal). == Geskiedenis == === Agtergrond === [[Lêer:Inside_Sagrada_familia_-_panoramio_(1).jpg|links|duimnael|Model van die volledige ontwerp]] Die Basílica de la Sagrada Família was die inspirasie van 'n boekhandelaar, Josep Maria Bocabella, stigter van Asociación Espiritual de Devotos de San José (Spirituele assosiasie van aanhangers van Sint Josef).<ref name="gbc">The Gaudí & Barcelona Club [http://www.gaudiclub.com/ingles/i_vida/i_sagr.html Sagrada Família]</ref> Na 'n besoek aan die [[Vatikaanstad|Vatikaan]] in 1872 het Bocabella van Italië teruggekeer met die voorneme om 'n kerk te bou wat deur die [[basilika by Loreto]] geïnspireer is.<ref name="gbc"/> Op 19 Maart 1882, tydens die fees van Sint Josef, is daar met die apsiskript van die kerk begin, wat deur skenkings befonds is. Die kerk is deur die argitek Francisco de Paula del Villar ontwerp, wat beplan het om 'n standaardvorm [[Neogotiese styl|Gotiese herlewingskerk]] te bou. Die apsiskript is voor Villar se bedanking op 18 Maart 1883 voltooi. Antoni Gaudí het hierna verantwoordelikheid vir die ontwerp, wat hy radikaal verander het, aanvaar. Gaudi het in 1883 aan die kerk begin werk, maar is eers in 1884 as direkteur van argitektuur aangestel. === Konstruksie === [[Lêer:Sagrada_familia_construction_differences.jpg|duimnael|Nuwe klipwerk by die Sagrada Família is duidelik sigbaar teen die bevlekte en verweerde ouer gedeeltes.]] Oor die kwessie van die geweldige lang konstruksietydperk word beweer dat Gaudí opgemerk het: "My kliënt is nie haastig nie." Toe Gaudí in 1926 sterf, was tussen 15 en 25 persent van die basilika voltooi. Na Gaudí se dood is die werk onder leiding van Domènec Sugrañes i Gras voortgesit, totdat dit in 1936 deur die [[Spaanse Burgeroorlog]] onderbreek is. Dele van die onvoltooide basilika en Gaudí se modelle en werkswinkel is tydens die oorlog deur Katalaanse anargiste vernietig. Die huidige ontwerp is gebaseer op gerekonstrueerde weergawes van die planne wat in 'n vuur verbrand is, sowel as op moderne aanpassings. Die argitekte Francesc Quintana, Isidre Puig Boada, Lluís Bonet i Gari en Francesc Cardoner het sedert 1940 die werk voortgesit. Die verligting is deur Carles Buïgas ontwerp. Die huidige direkteur, en seun van Lluís Bonet, Jordi Bonet i Armengol, het sedert die 1980's rekenaars in die ontwerp- en konstruksieproses gebruik. Mark Burry van Nieu-Seeland is die uitvoerende argitek en navorser. Beeldhouwerke van J. Busquets, Etsuro Sotoo en die kontroversiële Josep Maria Subirachs versier die fantastiese fasades. Jordi Fauli, wat in Barcelona gebore is, het in 2012 as hoofargitek oorgeneem.<ref>{{Cite web|url=http://www.architectmagazine.com/technology/a-completion-date-for-sagrada-familia-helped-by-technology_o|title=A Completion Date for Sagrada Família, Helped by Technology|website=Architect|access-date=9 November 2015}}</ref> Die gewelwe van die sentrale middeskip is in 2000 voltooi en die belangrikste take sedertdien was die konstruksie van die dwarsvleuels en apsis. Teen 2006 het die werk op die kruising en die ondersteunende struktuur vir die hooftoring van [[Jesus van Nasaret|Jesus Christus]]<nowiki/>gekonsentreer, sowel as die suidelike afsluiting van die sentrale middeskip, wat die gloriefasade sal word. Die Sagrada Família-skool wat oorspronklik in 1909 deur Gaudí ontwerp is vir die kinders van die konstruksiewerkers, is ook op die kerkterrein. Die gebou is in 2002 vanaf die oostelike hoek van die terrein na die suidelike hoek hervestig en huisves tans 'n uitstalling. <gallery mode="packed">  Lêer:Baldomer Gili Roig. La Sagrada Família, 1905 Copia moderna del negatiu original de vidre.jpg|1905 Lêer:La Sagrada Familia en construcción, c. 1915.jpg|1915 Lêer:ETH-BIB-Barcelona, Sagrada Familia-Tschadseeflug 1930-31-LBS MH02-08-0201.tif|1930. Lugfoto deur [[Walter Mittelholzer]], [[ETH-Bibliothek]]. </gallery> === Konstruksiestatus === [[Lêer:Scale model of Sagrada Familia, at Sardenya street.JPG|duimnael|Skaalmodel van Sagrada Familia, met bruin gedeeltes wat reeds-voltooide areas aandui (2019)]] Die hoofargitek Jordi Fauli het in Oktober 2015 aangekondig dat 70 persent van die konstruksie voltooi is, en dat die finale fase, waartydens ses enorme torings gebou sal word, bereik is. Die torings en die grootste gedeelte van die kerkstruktuur behoort teen 2026, die honderdjarige herdenking van Gaudi se dood, voltooid te wees. Volgens beramings wat in 2017 gedoen is, behoort die dekoratiewe elemente teen 2030 of 2032 voltooi te wees.<ref>{{Cite web|url=https://blog.sagradafamilia.org/en/divulgation/what-are-the-main-milestones-for-the-sagrada-familia-in-the-future/|title=What are the main milestones for the Sagrada Família in the future?|last=says|first=Sharon Cunningham|date=30 October 2017|website=Blog Sagrada Família|access-date=24 April 2020|archive-date=23 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123192148/https://blog.sagradafamilia.org/en/divulgation/what-are-the-main-milestones-for-the-sagrada-familia-in-the-future/|url-status=dead}}</ref> Die toegangsgeld van besoekers van € 15 tot € 20 finansier die jaarlikse konstruksiebegroting van € 25 miljoen.<ref>{{cite web |url=http://www.torontosun.com/2015/10/22/barcelonas-la-sagrada-familia-basilica-enters-final-years-of-construction |title=Barcelona's La Sagrada Familia Basilica enters final years of construction |last=Wilson |first=Joseph |website=Toronto Sun |access-date=9 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912191852/http://www.torontosun.com/2015/10/22/barcelonas-la-sagrada-familia-basilica-enters-final-years-of-construction |archive-date=12 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Rekenaarondersteunde ontwerptegnologie word gebruik om die konstruksie van die gebou te versnel. Die huidige tegnologie maak dit moontlik dat die klip weg van die bouperseel, deur 'n CNC-freeswerktuig gesny word, terwyl dit in die 20ste eeu met die hand gekerf is. [[Lêer:Sagradafamilia-1.jpg|links|duimnael|Die Japannese kunstenaar Etsuro Sotoo werk in die gipswerkswinkel]] In 2008 het 'n aantal bekende Katalaanse argitekte die staking van die konstruksie bepleit<ref>{{Cite web|url=http://www.elpais.com/articulo/cultura/parar/Sagrada/Familia/elpepicul/20081204elpepicul_4/Tes|title=¿Por qué no parar la Sagrada Familia?|last=Fancelli, Agustí|date=4 December 2008|language=Spanish|trans-title=Why not stop the Sagrada Familia?|access-date=7 Julie 2010}} ([https://translate.google.com/translate?u=http%3A//www.elpais.com/articulo/cultura/parar/Sagrada/Familia/elpepicul/20081204elpepicul_4/Tes&hl=en&langpair=auto%7Cen&tbb=1&ie=ISO-8859-1 English tr.])</ref> om Gaudí se oorspronklike ontwerpe te respekteer, wat hoewel dit nie volledig was nie en gedeeltelik vernietig is, oor die afgelope jare slegs gedeeltelik gerekonstrueer is. In 2018 is die kliptipe wat vir die konstruksie benodig word in 'n steengroef in Brinscall, naby Chorley, [[Engeland]], gevind.<ref>{{Cite web|url=https://www.lep.co.uk/your-lancashire/chorley/barcelona-s-iconic-basilica-de-la-sagrada-familia-built-with-stone-from-lancashire-1-9145096|title=Barcelona’s iconic Basilica de la Sagrada Familia built with stone from Lancashire|last=Megan Titley|date=2 Mei 2018|publisher=Lancashire Post|access-date=2 Mei 2018}}</ref> === Onlangse geskiedenis === ==== AVE-tonnel ==== Sedert 2013 loop AVE-sneltreine naby die Sagrada Família, deur 'n tonnel wat onder die middestad van Barcelona geleë is. Die konstruksie van die tonnel, wat op 26 Maart 2010 begin is, was omstrede. Die Ministerie van Openbare Werke van Spanje (''Ministerio de Fomento'') het beweer dat die projek geen risiko vir die kerk inhou nie.<ref>{{cite web |url=http://www.adif.es/en_US/infraestructuras/lineas_de_alta_velocidad/madrid_barcelona_frontera_francesa/tunel_sagrera.shtml |title=Madrid&nbsp;– Zaragoza Barcelona&nbsp;– French Border Line Barcelona Sants-Sagrera&nbsp;– high-speed tunnel |last=ADIF (Administrator of Railway Infrastructures) |access-date=9 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019153946/http://www.adif.es/en_US/infraestructuras/lineas_de_alta_velocidad/madrid_barcelona_frontera_francesa/tunel_sagrera.shtml |archive-date=19 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ingenieurs en argitekte van Sagrada Família het nie hiermee saamgestem nie en gesê daar is geen waarborg dat die tonnel nie die stabiliteit van die gebou sal beïnvloed nie. Die Raad van die Sagrada Família (''Patronat de la Sagrada Família'') en die Buurtvereniging ''AVE pel Litoral'' (AVE by die kus) het sonder sukses 'n veldtog teen die AVE-roete gelei. {{Feit|date=August 2017}} In Oktober 2010 het die tonnelboormasjien die kerk onder die grond, in lyn met die hooffasade van die gebou, bereik. Diens deur die tonnel is op 8 Januarie 2013 geopen.<ref name="AVEopen">{{cite web |url=http://www.elperiodico.com/es/noticias/sociedad/ave-alcanza-girona-2288906 |title=El AVE alcanza Girona |date=8 Januarie 2013 |access-date=8 Januarie 2013 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054240/http://www.elperiodico.com/es/noticias/sociedad/ave-alcanza-girona-2288906 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die treinspoor in die tonnel maak gebruik van 'n stelsel deur Edilon Sedra waarvolgens die spore in 'n elastiese materiaal ingebed is om vibrasies te verminder. Daar is tot dusver nog geen skade aan die Sagrada Família gerapporteer nie. ==== Inwyding ==== Die hoof middeskip is in 2010 bedek, en 'n orrel is geïnstalleer, wat dit moontlik gemaak het om die gebou wat steeds half-voltooid was, vir godsdienstige doeleindes te gebruik.<ref name="elpais" /> Die kerk is op 7 November 2010, voor 'n gemeente van 6 500 mense, deur pous [[Pous Benedictus XVI|Benedictus XVI]] ingewy. 'n Verdere 50,000 mense het die inwydingsmis aan die buitekant van die basilika gevolg, waar meer as 100 biskoppe en 300 priesters die [[Nagmaal]] bedien het. Vanaf 9 Julie 2017 word daar elke Sondag en Heilige dag van verpligting, om 9 uur 'n internasionale mis by die basilika gehou. Dit is oop vir die publiek (totdat die kerk vol is). Soms word die mis ook op ander tye aangebied - 'n uitnodiging tot toegang is egter nodig. Wanneer 'n mis geskeduleer word, word aanwysings oor hoe om 'n uitnodiging te kry op die basilika se webwerf geplaas. Besoekers mag ook in die Kapel van die geseënde sakrament en boetedoening bid.<ref>{{cite web |url=http://www.sagradafamilia.org/en/worship-at-the-basilica/ |title=Worship at the Basilica |website=Sagrada Família |access-date=5 September 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416235752/https://sagradafamilia.org/en/worship-at-the-basilica |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==== Brand ==== Op 19 April 2011 het 'n brandstigter 'n klein brand in die sakristie begin, wat die ontruiming van toeriste en konstruksiewerkers genoodsaak het. Die sakristie is beskadig, en dit het 45 minute geduur om die brand onder beheer te bring.<ref name="tel">[s.n.] (19 April 2011). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/8461262/Fire-by-suspected-arsonist-at-Sagrada-Familia.html Fire by suspected arsonist at Sagrada Familia]. ''The Telegraph''. Accessed September 2013.</ref> ==== Pandemie ==== Op 11 Maart 2020, as gevolg van die [[Koronaviruspandemie van 2019-2020|2020-koronaviruspandemie]] in Spanje, is die konstruksie gestaak en die basilika onbepaald gesluit. Die Gaudí-huismuseum in Park Güell is ook gesluit. == Ontwerp == Die styl van la Sagrada Família word as Spaanse laat-Goties, Katalaanse modernisme of [[Jugendstil|Art Nouveau]] beskryf. Terwyl die Sagrada Família binne die Art Nouveau-periode val, wys [[Nikolaus Pevsner]] daarop dat Gaudí, sowel as [[Charles Rennie Mackintosh]] in Glasgow, die Art Nouveau-styl baie verder as die gewone gebruik daarvan as 'n oppervlakversiering gevoer het.<ref name="Pevsner">[[Nikolaus Pevsner]], ''An Outline of European Architecture'', Penguin Books, (1963), pp. 394–5</ref> === Plan === Hoewel daar nooit beoog is dat die Sagrada Família 'n [[katedraal]] (setel van 'n biskop) sal wees nie, is daar van die begin af beplan dat die gebou die grootte van 'n katedraal sal wees. {{Feit|date=August 2017}} Die grondplan toon duidelike ooreenkomste met vroeëre Spaanse katedrale soos Burgos-katedraal, León-katedraal en Sevilla-katedraal. Soos by ander Katalaanse, en verskeie Europese Gotiese katedrale, is die Sagrada Familia kort in vergelyking met die breedte, en het 'n groot kompleksiteit van dele, 'n menigte torings en drie portale wat elk drasties verskil met betrekking tot die struktuur sowel as die ornamentasie. {{Feit|date=August 2017}} Hoewel dit algemeen is dat katedrale in Spanje deur talle kapelle en kerklike geboue omring word, het die plan van hierdie kerk 'n ongewone kenmerk: 'n bedekte gang of klooster wat 'n reghoek vorm wat die kerk omring en deur elk van die drie voorportale loop. Met hierdie eienaardigheid ter syde, dui die plan, wat deur Villar se kript beïnvloed is, skaars op die kompleksiteit van Gaudí se ontwerp of die afwykings wat dit van tradisionele kerkargitektuur maak. {{Feit|date=August 2017}} Daar is min reguit lyne in die ontwerp, en geen presiese regte hoeke binne of buite die kerk nie. === Torings === Gaudí se oorspronklike ontwerp het altesaam agtien torings, wat in stygende orde van hoogte die [[Apostel|twaalf apostels]],<ref>Note: the two Apostles who are also Evangelists are left out and replaced by St. [[Paul the Apostle|Paul]] and also St. [[Barnabas]].</ref> die [[Maria|Maagd Maria]], die vier Evangeliste en, die hoogste van almal, Jesus Christus verteenwoordig. Teen 2010 was agt van die torings, wat die apostels verteenwoordig, reeds gebou. Vier hiervan is aan die geboortefasade se kant, en vier aan die passiefasade se kant. Volgens die 2005 'werksverslag' van die projek se amptelike webwerf, toon tekeninge wat deur Gaudí onderteken is, en wat onlangs in die munisipale argiewe gevind is, dat Gaudí beplan het om die toring van die Maagd Maria korter te maak as dié van die evangeliste. Die hoogte van die toring sal gevolglik volgens Gaudí se oorspronklike ontwerp gebou word. Volgens die verslag sal die aangepaste hoogte van die Maagde-toring ook geskik wees vir die bestaande fondasie. {{Feit|date=August 2017}} Die torings van die Evangeliste sal deur beelde van hul tradisionele simbole omring word: 'n gevleuelde bul (Lukas die Evangelis), 'n gevleuelde man (Matteus die apostel), 'n arend (Johannes die Evangelis) en 'n gevleuelde leeu (Markus die Evangelis). Op die sentrale toring van Jesus Christus sal daar 'n reuse kruis wees, waarvan die totale hoogte (172.5 meter) laer sal wees as dié van die Montjuïc-heuwel in Barcelona,<ref>{{Cite web|url=https://blog.sagradafamilia.org/en/divulgation/verticality/|title=The Sagrada Família: a Temple where verticality rules|date=10 July 2019|website=Blog Sagrada Família|access-date=6 March 2020|archive-date=30 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130205323/https://blog.sagradafamilia.org/en/divulgation/verticality/|url-status=dead}}</ref> omdat Gaudí van mening was dat sy skepping nie God s'n moes oortref nie. Die laer torings word met nagmaalgashere met koringgerwe en kelke met druiwetrosse, wat die Avondmaal voorstel, bekroon.   Volgens die planne moet buisvormige klokkies binne die torings geïnstalleer word, wat aangedryf deur die krag van die wind, klank na die binne- en onderkant van die kerk sal laat vloei. Gaudí het akoestiese studies uitgevoer om die toepaslike akoestiese resultate in die kerk te bereik.<ref>{{cite web |url=http://www.campaners.com/php/catedral.php?numer=2043 |title=Tubular bell |last=Álvaro Muñoz |first=Mari Carmen |last2=Llop i Bayo |first2=Francesc |access-date=16 November 2018 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417131857/http://www.campaners.com/php/catedral.php?numer=2043 |archive-date=17 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is egter tans slegs een klokkie geïnstalleer.<ref>{{cite web |url=http://www.campaners.com/php/cat_campanes1.php?numer=2043 |title=Inventario de campanas de las Catedrales de España |access-date=16 November 2018 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830165902/http://www.campaners.com/php/cat_campanes1.php?numer=2043 |archive-date=30 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die voltooiing van die torings sal Sagrada Família die hoogste kerkgebou ter wêreld maak. {{Feit|date=August 2017}} === Fasades === [[Lêer:TTTT6.JPG|regs|duimnael| Die geboortefasade ]] By voltooiing sal die kerk drie groot fasades hê: die geboortefasade aan die oostekant, die passiefasade aan die westekant en die gloriefasade aan die suidekant. Die geboortefasade is voordat die werk in 1935 onderbreek is gebou, en toon die meeste Gaudí-invloed. Die passiefasade is volgens die ontwerp wat Gaudi in 1917 geskep het gebou. Die bouwerk het in 1954 begin, en die torings wat oor die elliptiese plan gebou is, is in 1976 voltooi. Die fasade is veral opvallend weens die skraal, grimmige, gekwelde karakters, wat ook uitgeteerde figure van Christus, wat gegesel en gekruisig word, insluit. Hierdie kontroversiële ontwerpe is die werk van Josep Maria Subirachs. Die gloriefasade, waarvan die konstruksie in 2002 begin is, sal die grootste en mees monumentale van die drie fasades wees, en sal die mens se hemelvaart uitbeeld. Dit sal ook verskillende tonele soos die hel en die vagevuur, sowel as elemente soos die sewe dodelike sondes en die sewe hemelse deugde insluit. ==== Geboortefasade ==== [[Lêer:Die_Geburtsfassade_der_Sagrada_Familia_im_Detail.jpg|duimnael| Beeldhouwerk van die koor van engelkinders ]] Gedurende die tydperk tussen 1894 en 1930, is die geboortefasade gekonstrueer; dit was die eerste van die fasades wat voltooi is. Dit is aan die geboorte van Jesus toegewy, en is met tonele wat herinner aan elemente van lewe versier. Kenmerkend van Gaudí se naturalistiese styl, is die beeldhouwerk van die fasade oordadig, met versierings wat natuurbeelde- en tonele uitbeeld, elk met sy eie simboliek. Die drie portieke word byvoorbeeld deur twee groot kolomme geskei; aan die basis van elke kolom is daar 'n waterskilpad of 'n skilpad (een om die land voor te stel en die ander die see; beide is simbole van tyd, met die veronderstelling dat tyd in klip vasgevang is en onveranderlik is). In teenstelling met die figure van skilpaaie en hul simboliek, is daar aan weerskante van die fasade twee verkleurmannetjies, wat simbolies van verandering is. Die fasade wys in 'n noordoostelike rigting, na die opkomende son, wat 'n simbool van die geboorte van Christus is. Dit word in drie portieke verdeel, wat elk 'n teologiese deugd verteenwoordig (hoop, geloof en liefdadigheid). Die Boom van die lewe is bokant die Jesusdeur, in die portiek van liefdadigheid. Vier torings voltooi die fasade; elk is aan 'n heilige opgedra (Matteus, Barnabas, die apostel Judas en Simon die dweper). Dit was oorspronklik Gaudí se bedoeling dat hierdie fasade veelkleurig, en in 'n groot verskeidenheid kleure geverf, moet wees. Hy wou hê dat elke standbeeld en figuur geverf moet word. Hiervolgens sou die menslike figure net so lewendig as die plante en diere vertoon. Gaudí het hierdie fasade gekies om die struktuur en ornamentasie van die hele kerk te verpersoonlik. Hy was deeglik bewus daarvan dat hy nie die kerk sou voltooi nie en dat hy 'n artistieke en argitektoniese voorbeeld sou moet stel vir ander om na te volg. Hy het ook gekies dat hierdie fasade die eerste sou wees waarmee bouwerk sou begin; volgens sy mening was dit ook die mooiste en mees toeganklikste vir die publiek. Hy het geglo dat indien hy met die passiefasade, wat hard en kaal (asof dit van bene gemaak is), voor die geboortefasade sou begin, mense die voorkoms daarvan ontstellend sou vind. Sommige van die standbeelde is in 1936 tydens die Spaanse burgeroorlog vernietig, en is daarna deur die Japanese kunstenaar Etsuro Sotoo gerekonstrueer.<ref>{{cite web |url=http://www.catalannews.com/life-style/item/first-door-of-the-nativity-facade-of-the-sagrada-familia-has-now-been-fitted |title=First door of the Nativity Façade of the Sagrada Família has now been fitted |last=Sendra |first=Enric |date=17 Julie 2014 |website=Catalan News |access-date=20 Februarie 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190811000017/http://www.catalannews.com/life-style/item/first-door-of-the-nativity-facade-of-the-sagrada-familia-has-now-been-fitted |archive-date=2019-08-11 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> ==== Passiefasade ==== [[Lêer:SF_-_Passió_2018-m.jpg|regs|duimnael| Passiefasade van die Sagrada Família in 2018 ]] In teenstelling met die hoogs versierde geboortefasade, is die passiefasade sober, eenvoudig en onopgesmuk. Daar is groot gedeeltes kaal klip, en dit is met harde reguit lyne gekerf om soos die bene van 'n skelet te lyk. Die fasade is aan die [[passie van Christus]] tydens sy kruisiging opgedra, met die bedoeling om die sondes van die mens uit te beeld. Bouwerk het in 1954 begin, volgens die tekeninge en instruksies wat Gaudí vir toekomstige argitekte en beeldhouers nagelaat het. Die torings is in 1976 voltooi, en in 1987 het 'n span beeldhouers, onder leiding van Josep Maria Subirachs, begin met die beeldhouwerk van die verskillende tonele en detail van die fasade. Hulle het daarna gestreef om 'n star, hoekige voorkoms, om 'n dramatiese effek te ontlok, weer te gee. Dit was Gaudí se bedoeling om met hierdie fasade vrees by die kyker in te boesem. Hy wou boë 'breek' en 'kolomme' deursny, en die effek van chiaroscuro (donker, hoekige skaduwees, gekontrasteer met fel, rigiede lig), gebruik om die erns en brutaliteit van Christus se offer verder te beklemtoon. Die passiefasade wys in die rigting van die ondergaande son, wat aanduidend en simbolies is van Christus se dood. Die fasade word deur ses groot, hellende kolomme, wat ontwerp is om soos Sequoia-boomstamme te lyk, ondersteun. Bokant dit is 'n piramidale pediment, wat uit agtien beenvormige kolomme, wat met 'n groot kruis met 'n doringkroon eindig, bestaan. Elk van die vier torings is aan 'n apostel (Jakobus, Thomas, Filippus en Bartholomeus) opgedra. Net soos by die geboortefasade is daar drie portieke wat elk die teologiese deugde voorstel, maar op 'n ander manier. Die tonele wat in die fasade voorgestel word kan in drie vlakke verdeel word, wat in 'n ''S-''vorm boontoe strek en die kruisweg van Christus voorstel. Die onderste vlak beeld tonele van Jesus se laaste aand voor die kruisiging uit, insluitend die Laaste Avondmaal, die Judaskus, Ecce homo en die Sanhedrin-verhoor. Die middelste vlak beeld Christus se Golgota uit, sowel as die Drie Marias, Sint Longinus, Sint Veronica en 'n holgesig illusie van Christus op Veronica se sluier. Op die derde en laaste vlak is die dood, graflegging en opstanding van Christus sigbaar. 'n Bronsfiguur op 'n brug, wat die torings van Sint Bartholomeus en Sint Thomas verbind, verteenwoordig Jesus se hemelvaart. Die fasade bevat 'n magiese vierkant, wat op<ref>{{Cite web|url=https://blog.sagradafamilia.org/en/divulgation/the-magic-square-the-passion-facade-keys-to-understanding-it/|title=The magic square on the Passion façade: keys to understanding it|last=<!--Not stated-->|date=7 February 2018|website=Blog Sagrada Família|publisher=|access-date=7 December 2018|quote=|archive-date=11 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111201757/https://blog.sagradafamilia.org/en/divulgation/the-magic-square-the-passion-facade-keys-to-understanding-it/|url-status=dead}}</ref> die magiese vierkant in die 1514-gravure Melencolia I gebaseer is. Die vierkant word geroteer en een getal in elke ry en kolom word met een verminder, sodat die rye en kolomme optel tot 33, in plaas van die standaard 34 vir 'n 4x4-magiese vierkant. ==== Gloriefasade ==== <gallery mode="packed"> Lêer:Sagradafamilia-model.jpg|Model van die voltooide kerk; die gloriefasade is op die voorgrond. Lêer:Maqueta de sagrada familia-1.jpg|Model wat die ingang volgens Gaudí se voorkeur toon. Lêer:ES-BCN-sagr-fam-mod-02.jpg|Vloermodel, met Carrer de Mallorca wat ondergronds loop. Lêer:Segrada Familia 2016-394.jpg|Gloriefasade in aanbou (in 2016). Lêer:019 Sagrada Família, interior, façana de la Glòria.jpg|Die gloriefasade van binne. </gallery> Die grootste en opvallendste fasade is die gloriefasade waarvan die konstruksie in 2002 begin is. Dit is die belangrikste fasade en bied toegang tot die sentrale skip. Die fasade is aan die hemelse glorie van Jesus opgedra, en beeld die weg na God uit: die dood, die finale oordeel en die glorie, terwyl die [[hel]] daar is vir diegene wat van God se wil afwyk. Omdat Gaudí bewus was van die feit dat hy nie lank genoeg sou lewe om hierdie fasade te voltooi nie, en het hy 'n model, wat in 1936 vernietig is, gemaak. Die oorspronklike stukke van hierdie model het as basis vir die ontwerp van die fasade gedien. Die voltooiing van hierdie fasade mag moontlik die gedeeltelike sloping van 'n blok geboue oorkant die Carrer de Mallorca noodsaak.<ref>{{cite web |url=https://www.barcelonas.com/future-of-la-sagrada-familia.html |title=The Future of La Sagrada Família - Urban Plans With 2026 In Mind |website=Barcelonas |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417110805/https://www.barcelonas.com/future-of-la-sagrada-familia.html |archive-date=17 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Om by die glorieportiek uit te kom, sal die groot trap oor die ondergrondse gang wat oor Carrer de Mallorca gebou is strek, met ornamentasie wat die hel en onsedelikheid uitbeeld. Vir ander projekte sal Carrer de Mallorca ondergronds moet gaan.<ref>{{cite web |url=http://www.gaudiallgaudi.com/sagrada-familia-glory-facade/ |title=Sagrada Familia – The Glory Facade |last=Lover |first=Art Nouveau |date=28 Maart 2019 |website=GaudiAllGaudi.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424203354/http://www.gaudiallgaudi.com/sagrada-familia-glory-facade/ |archive-date=24 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit sal met voorstellings van demone, afgode, vals gode, kettery, skeuring, ens. versier word. Die vagevuur en die dood sal ook uitgebeeld word, laasgenoemde met grafte langs die grond. Die portiek sal sewe groot kolomme hê, wat aan die gawes van die Heilige Gees toegewy sal word. Aan die onderkant van die kolomme sal daar voorstellings van die sewe dodelike sondes, en aan die bokant, die sewe deugde, wees. * '''Geskenke''': wysheid, begrip, raad, sterkte, kennis, vroomheid en vrees vir die Here. * '''Sondes''': hebsug, wellus, trots, vraatsug, luiheid, toorn, afguns. * '''Deugde''': vriendelikheid, vlytigheid, geduld, liefdadigheid, gematigdheid, nederigheid, kuisheid. [[Lêer:Puerta_Gloria.jpg|regs|duimnael| Eucharistiese deur van die gloriefasade, met "A ... G" vir Antoni Gaudí aan die onderkant. ]] Hierdie fasade sal vyf deure hê, wat met die vyf vensters van die kerk sal ooreenstem. Die sentrale deur sal 'n drievoudige ingang hê, met die gevolg dat die gloriefasade 'n totaal van sewe deure, wat die sakramente verteenwoordig, sal hê: * doop * aanneming * nagmaal * boetedoening * heilige opdragte * huwelik * salwing van die siekes In September 2008 is die deure van die gloriefasade, deur Subirachs, geïnstalleer. 'n Inskripsie van die Onse Vader-gebed is op die sentrale deure aangebring, met die woorde 'Gee ons ons daaglikse brood', wat in vyftig verskillende tale aangebring is. Die handvatsels van die deur is die letters "A" en "G", die voorletters van Antoni Gaudí, in die frase "lei ons nie in versoeking nie". === Interieur === <gallery class="center" widths="210" heights="210" mode="packed-hover" classes="center" caption="Interieur van die Sagrada Família"> Lêer:Sagrada Família interior north east.jpg|In die dwarsvleuel van die kerk, in 'n noordoostelike rigting (2011) Lêer:Sagrada Familia nave roof detail.jpg|Detail van die plafon in die middeskip. Gaudí het die kolomme ontwerp om soos 'n woud met bome en takke te lyk.<ref>Zerb, p.30</ref> Lêer:Sagrada Familia March 2015-18a.jpg| Kolomme van middeskip. Lêer:La Sagrada Familia, Barcelona, Spain - panoramio (2).jpg| Lig stroom deur die vensters van die middeskip. Lêer:Sagrada Família, Columns.jpg| Middeskip met kolomme. </gallery> Die kerkplan is dié van 'n Latynse kruis met vyf gange. Die gewelf van die sentrale middeskip is 45 meter hoog, terwyl die syvleuels se gewelwe dertig meter hoog is. Die dwarsvleuel het drie gange. Die kolomme is 7.5 meter uit mekaar gespasieer. Die kolomme van die apsis, wat op del Villar se fondasie rus, stem egter nie met hierdie spasiëring ooreen nie. Dit het tot gevolg dat 'n gedeelte van die kolomme van die ambulant van die 7.5 meter spasiëring gebruik maak, wat sodoende 'n hoefysterpatroon aan die uitleg van die kolomme verleen. Die kruising rus op die vier sentrale kolomme van porfiersteen, wat 'n groot hiperboloïed ondersteun, wat deur twee ringe van twaalf hiperboloïede, omring word. Die sentrale vleuel is 60 meter hoog. Die apsis word met 'n hiperboloïedegewelf, wat 75 meter hoog is, bedek. Dit was Gaudí se bedoeling dat die besoeker by die hoofingang die gewelwe van die middeskip, kruising en vleuels moet kan sien, en daarmee saam die toename in hoogte van die gewelwe. Daar is gapings in die vloer van die apsis wat 'n uitsig ondertoe op die kript bied. Die kolomme van die interieur toon Gaudí se unieke ontwerpstyl. Buiten die vertakking om gewig te dra, is die veranderende oppervlaktes die resultaat van die interseksie van verskillende meetkundige vorms. Die eenvoudigste voorbeeld is dié van 'n vierkantige basis wat in 'n agthoek ontwikkel soos die kolom hoër strek, om dan 'n sestienkantige vorm, en uiteindelik 'n sirkel aan te neem. In essensie is daar geen binneoppervlaktes wat plat is nie; die ornamentasie is omvattend en ryk, en bestaan grotendeels uit abstrakte vorms wat met gladde kurwes en happerige punte gekombineer word. Selfs werk op detailvlak, soos die ysterrelings vir balkonne en trappe, toon uitvoerige kurwes. ==== Orrel ==== In 2010 het die orrelbouer, Blancafort Orgueners de Montserrat, 'n orrel in die kanselruimte geïnstalleer. Die instrument het 26 registers (1 492 pype) op twee manuale en 'n pedaalbord. Om die unieke akoestiese uitdagings wat die kerk se argitektuur en die grootte daarvan bied, aan te spreek, sal verskeie bykomende orrels op verskillende plekke in die kerk geïnstalleer word. Hierdie instrumente sal afsonderlik (van hul eie individuele konsoles), sowel as gelyktydig (vanaf 'n enkele mobiele konsole) gespeel kan word, wat wanneer dit voltooi is, 'n orrel met ongeveer 8000 pype sal verteenwoordig. === Geometriese detail === [[Lêer:AlphaOmega.jpg|duimnael| Alpha en Omega. Kerfwerk by die ingang van Sagrada Família ]] Die torings van die geboortefasade is met geometries-gevormde bokante, wat aan Kubisme herinner, afgerond. Dit is omstreeks 1930 voltooi. Die ingewikkelde ornamentasie stem met Art Nouveau-ontwerpe ooreen, maar Gaudí se unieke styl het hoofsaaklik inspirasie uit die natuur geput, en kan nie maklik gekategoriseer word nie. By latere ontwerpe van die Sagrada Família (meer sigbaar na 1914), het Gaudí hiperboloïedstrukture gebruik. Daar is egter wel 'n paar plekke by die geboortefasade waar hy van die hiperboloïed gebruik maak. By die toneel van die pelikaan is daar byvoorbeeld talle voorbeelde (insluitend die mandjie wat deur een van die figure vasgehou word). Daar is 'n hiperboloïed wat strukturele stabiliteit aan die sipresboom verleen (deur dit aan die brug te koppel). En laastens word die punte van die biskopsmus met hiperboloïedstrukture bedek.<ref name="BDM">{{Cite journal|title=Drawing Together Euclidean and Topological Threads|url=http://www.business.otago.ac.nz/SIRC05/conferences/2001/05_burry.pdf|year=2001|accessdate=5 August 2008|archive-date=25 Junie 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080625010337/http://www.business.otago.ac.nz/SIRC05/conferences/2001/05_burry.pdf|url-status=dead}} The paper explores the assemblies of second order hyperbolic surfaces as they are used throughout the design composition of the Sagrada Família Church building.</ref> In sy latere ontwerpe word liniêre oppervlaktes dikwels gebruik, byvoorbeeld in die middeskip se gewelwe en vensters, sowel as by die passiefasade. === Simboliek === [[Lêer:SagradaFamiliaSanctus.jpg|duimnael| Detail van 'n toring van die passiefasade, versier met die woord [[Sanktus|Sanctus]] ]] Die temas van ornamentasie sluit deurgaans woorde uit die liturgie in. Die torings is met woorde soos "Hosanna", "Excelsis" en "Sanctus" versier; die groot deure van die passiefasade het uittreksels uit verskillende tale, veral Katalaans, uit die Passie van Jesus uit die Nuwe Testament. Die gloriefasade sal met woorde uit die Apostoliese geloofsbelydenis versier word. Die hoofdeur het inskripsies van die hele Onse Vader-gebed in Katalaans, sowel as verskeie variasies van "Gee ons vandag ons daaglikse brood" in vyftig ander tale. Die drie ingange simboliseer die drie deugde: geloof, hoop en liefde. Elkeen van hulle is ook aan 'n deel van Christus se lewe toegewy. Die geboortefasade is aan sy geboorte opgedra; dit het ook 'n sipresboom wat die boom van die lewe simboliseer. Die gloriefasade is aan sy glorieperiode opgedra. Die passiefasade is simbolies van sy lyding. Die apsistoring toon die Latynse teks van die "Wees gegroet, Maria". Oorkoepelend is die Sagrada Família simbolies van Christus se lewe. Sekere areas van die heiligdom sal bestem wees om 'n verskeidenheid konsepte, soos heiliges, deugde en sondes, sowel as sekulêre konsepte soos streke, te verteenwoordig. Die ornamentasie sal vermoedelik daarby aanpas. === Grafte === * Josep Maria Bocabella * [[Antoni Gaudí]] == Evaluering van die gebou == Die kunshistorikus [[Nikolaus Pevsner]], wat in die 1960's geskryf het, het na Gaudí se geboue verwys as 'groeiend soos suikerbrode en miershope'. Hy was van mening dat die ornamentasie van geboue met pottebakkerskerwe moontlik as 'swak smaak' beskou kan word, maar dat dit met 'durf en 'n meedoënlose vermetelheid' uitgevoer is.<ref name="Pevsner">[[Nikolaus Pevsner]], ''An Outline of European Architecture'', Penguin Books, (1963), pp. 394–5</ref> Die ontwerp van die gebou self was polariserend. Gaudí se tydgenote en mede-argitekte het dit oor die algmeen positief geëvalueer; [[Louis Sullivan]] het groot bewondering daarvoor gehad, en Sagrada Família as die 'grootste stuk kreatiewe argitektuur van die afgelope vyf-en-twintig jaar beskryf. 'Sullivan was ook van mening dat die gebou daarin slaag om 'gees in klip te simboliseer!' [[Walter Gropius]] het die Sagrada Família ook geprys en die mure van die gebou beskryf as 'n wonder van tegniese volmaaktheid'. [[Time (tydskrif)|Time Magazine]] beskryf die kerk as "sensueel, geestelik, wispelturig, oorvloedig"; [[George Orwell]] het dit "een van die afgryslikste geboue in die wêreld" genoem. James A. Michener noem dit "een van die vreemdste ernstige geboue in die wêreld" en die Britse historikus Gerald Brenan het oor die gebou gesê: "Nie eens in die Europese argitektuur van die periode kan 'n mens enigiets so vulgêr of pretensieus vind nie." Die kenmerkende silhoeët van die gebou het nietemin simbolies van Barcelona self geword, met 'n geskatte 2.5 miljoen jaarlikse besoekers. === Wêrelderfenisstatus === Tesame met ses ander geboue van Gaudí in Barcelona, is 'n deel van la Sagrada Família 'n UNESCO-wêrelderfenisgebied. Dit is getuienis van "Gaudí se uitsonderlike kreatiewe bydrae tot die ontwikkeling van argitektuur en boutegnologie". Hy het Katalaanse modernisme verteenwoordig, en baie van die vorms en tegnieke wat relevant sou wees vir die ontwikkeling van moderne konstruksie in die twintigste eeu, geantisipeer. Die inskripsie sluit slegs die kript en die geboortefasade in.<ref name="UNESCO"/> == Besoekerstoegang == Besoekers het toegang tot die middeskip, die kript, die museum, die winkel, en die passie- en geboortetorings. Toegang tot enige van die twee torings is slegs moontlik as dit vooraf bespreek is, en die kaartjies daarvoor vooraf betaal is. Toegang tot die torings is via 'n hysbak, met 'n verdere kort entjie se klim op in die torings, tot by die brug tussen die torings. 'n Baie nou wenteltrap, met meer as 300 trappies, word gebruik om weer na onder te klim. Aangesien dit uitputtend kan wees, is daar 'n waarskuwing vir mense met mediese toestande.<ref>https://sagradafamilia.org/en/avis-legal Legal Disclaimer</ref> Vanaf Junie 2017 is dit moontlik om kaartjies aanlyn te koop. Vanaf Augustus 2010 is daar 'n diens beskikbaar waarvolgens besoekers 'n toegangskode by óf Servicaixa [[Kitsbank|OTM-]] kiosks (deel van CaixaBank ) óf aanlyn kan koop.<ref>{{cite web |url=http://www.sagradafamilia.org/en/tickets/ |title=Tickets |website=Basílica de la Sagrada Família |access-date=8 Junie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516073643/https://sagradafamilia.org/en/tickets/ |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die piekseisoen, Mei tot Oktober, is besprekingsvertragings tot toegang vir so veel as 'n paar dae nie ongewoon nie. == Internasionale mis == Die aartsbisdom van Barcelona hou elke Sondag 'n internasionale mis by die Basilika van die Sagrada Família, sowel as op Heilige dae van verpligting. * Datum en tyd: Elke Sondag en op heilige dae om 9 uur * Daar is geen koste om die mis by te woon nie, maar kapasiteit is beperk * Besoekers word gevra om gepas aan te trek en met respek op te tree.<ref>{{cite web |url=https://sagradafamilia.org/en/worship-at-the-basilica |title=sagradafamilia.org |last= |first= |date= |website= |access-date= |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416235752/https://sagradafamilia.org/en/worship-at-the-basilica |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Befondsing en boupermit == Bouwerk aan Sagrada Família word nie deur enige regeringsbronne of amptelike kerklike bronne befonds nie. Die aanvanklike stadium van die bouwerk is deur private begunstigdes befonds.<ref>{{Cite web|url=http://www.essential-architecture.com/SPAIN/SP-BA/BA-006.htm|title=Sagrada Família Church of the Holy Family|last=Fletcher|first=Tom|website=Essential Architecture|access-date=5 Augustus 2008|archive-date=25 Oktober 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025200041/http://www.essential-architecture.com/SPAIN/SP-BA/BA-006.htm|url-status=dead}}</ref> Geld van kaartjies wat deur toeriste gekoop word, word nou gebruik om vir die werk te betaal. Privaatskenkings word ook deur die Vriende van Sagrada Família aanvaar. Die konstruksiebegroting vir 2009 was € 18 miljoen.<ref name="elpais">{{Cite web|url=http://www.elpais.com/articulo/cataluna/Sagrada/Familia/abrira/culto/septiembre/2010/elpepuespcat/20090313elpcat_2/Tes|title=La Sagrada Familia se abrirá al culto en septiembre de 2010|last=Montañés, José Ángel|date=13 Maart 2009|website=[[El País]]|language=Spanish|access-date=19 Junie 2009}}</ref> In Oktober 2018 het die trustees van Sagrada Família ingestem om € 36 miljoen aan die stadsowerhede te betaal om 'n boupermit te bekom, nadat die konstruksie van die kerk reeds vir 136 jaar aan die gang was.<ref>{{cite web |url=https://newatlas.com/la-sagrada-familia-building-permit/56929/ |title=136 years late, La Sagrada Familia finally lands a building permit |date=24 Oktober 2018 |website=New Atlas |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107070141/https://newatlas.com/la-sagrada-familia-building-permit/56929/ |archive-date=7 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die meeste van die fondse sou gebruik word om die toegang tussen die kerk en die Barcelona-metro te verbeter.<ref>{{cite web |url=http://time.com/5429231/barcelona-sagrada-familia-building-permit/ |title=Barcelona's Sagrada Familia Church Has Been Under Construction for 136 Years. That's a Lot of Unpaid Permit Fees |date=19 Oktober 2018 |website=Time |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524055602/https://time.com/5429231/barcelona-sagrada-familia-building-permit/ |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die permit is op 7 Junie 2019 deur die stad uitgereik.<ref>{{cite web |url=https://www.cnn.com/travel/article/spain-sagrada-familia-permit-intl/index.html |title=Sagrada Familia gets building permit after 137 years |date=9 Junie 2019 |website=CNN.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101140033/https://www.cnn.com/travel/article/spain-sagrada-familia-permit-intl/index.html |archive-date=1 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Sien ook == * Lys van basilikas * Lys van Gaudí-geboue * Lys van Modernista-geboue in Barcelona * Sagrada Família metrostasie == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Verdere leesstof == {{Refbegin|30em}} * {{cite book|last=Zerbst|first=Rainer|others=Trans. from German by Doris Jones and Jeremy Gaines|title=Antoni Gaudi&nbsp;– A Life Devoted to Architecture|year=1988|publisher=Taschen|location=Hamburg, Germany|isbn=3-8228-0074-0|url=https://archive.org/details/gaudi18521926ant00zerb}} * {{cite book|last=Nonell|first=Juan Bassegoda|title=Antonio Gaudi: Master Architect|year=2004|publisher=Abbeville Press|location=New York|isbn=0-7892-0220-4|url=https://archive.org/details/antoniogaudimast00bass}} * {{cite book|last=Hernandez SJ|first=Jean-Paul|editor=Pardes|title=Antoni Gaudi: La Parola nella pietra. I simboli e lo spirito della Sagrada Familia|year=2007|location=Bologna, Italy|pages=114|isbn=978-88-89241-31-8}} * {{cite book|last=Crippa|first=Maria Antonietta|editor=Peter Gossel|others=Trans. Jeremy Carden|title=Antoni Gaudi, 1852–1926: From Nature to Architecture|url=https://archive.org/details/antonigaudi185210000crip|year=2003|publisher=Taschen|location=Hamburg, Germany|isbn=3-8228-2518-2}} * {{cite book|last=Schneider|first=Rolf|editor=Manfred Leier|others=Trans. from German by Susan Ghyearuni and Rae Walter|title=100 most beautiful cathedrals of the world: A journey through five continents|url=https://archive.org/details/100mostbeautiful0000unse_g0b9|year=2004|publisher=Chartwell Books|location=Edison, New Jersey|page=[https://archive.org/details/100mostbeautiful0000unse_g0b9/page/33 33]|isbn=978-0-7858-1888-5}} * {{Cite book|author=Borja de Riquer i Permanye|title=Modernisme i Modernistes|year=2001|publisher=Gaudi, Lunwerg|location=Barcelona|isbn=84-7782-776-1}} * {{Cite book|last=Barral i Altet|first=Javier|title=Art de Catalunya. Arquitectura religiosa moderna i contemporània|year=2001|editor=L'isard, Barcelona|isbn=84-89931-14-3}} * {{Cite book|last=Bassegoda i Nonell|first=Joan|title=El gran Gaudí|year=1989|editor=Ausa, Sabadell|isbn=84-86329-44-2}} * {{Cite book|last=Bassegoda i Nonell|first=Joan|title=Gaudí o espacio, luz y equilibrio|year=2002|publisher=Criterio Libros|location=Madrid|isbn=84-95437-10-4}} * {{Cite book|last=Bergós i Massó|first=Joan|title=Gaudí, l'home i l'obra|url=https://archive.org/details/gaudilhomeilobra0000berg|year=1999|editor=Ed. Lunwerg, Barcelona|isbn=84-7782-617-X}} * {{Cite book|last=Bonet i Armengol|first=Jordi|title=L'últim Gaudí|year=2001|editor=Ed. Pòrtic, Barcelona|isbn=84-7306-727-4}} * {{Cite book|last=Crippa|first=Maria Antonietta|title=Gaudí|year=2007|editor=Taschen, Köln|isbn=978-3-8228-2519-8}} * {{Cite book|last=Flores|first=Carlos|title=Les lliçons de Gaudí|year=2002|editor=Ed. Empúries, Barcelona|isbn=84-7596-949-6}} * {{Cite book|last1=Fontbona|first1=Francesc|last2=Miralles|first2=Francesc|title=Història de l'Art Català. Del modernisme al noucentisme (1888–1917)|year=1985|editor=Ed. 62, Barcelona|isbn=84-297-2282-3}} * {{Cite book|last=Giralt-Miracle|first=Daniel|title=Gaudí, la busqueda de la forma|year=2002|editor=Lunwerg|isbn=84-7782-724-9}} * {{Cite book|last=Gómez Gimeno|first=María José|title=La Sagrada Familia|url=https://archive.org/details/guiavisualdeltem0000vvaa|year=2006|editor=Mundo Flip Ediciones|isbn=84-933983-4-9}} * {{Cite book|last=Lacuesta|first=Raquele|title=Modernisme a l'entorn de Barcelona|year=2006|editor=Diputació de Barcelona, Barcelona|isbn=84-9803-158-3}} * {{Cite book|last=Navascués Palácio|first=Pedro|title=Summa Artis. Arquitectura española (1808–1914)|year=2000|editor=Espasa Calpe, Madrid|isbn=84-239-5477-3}} * {{Cite book|last=Permanyer|first=Lluis|title=Barcelona modernista|year=1993|editor=Ed. Polígrafa, Barcelona|isbn=84-343-0723-5}} * {{Cite book|last=Puig i Boada|first=Isidre|title=El temple de la Sagrada Família|year=1986|editor=Ed. Nou Art Thor, Barcelona|isbn=84-7327-135-1}} * {{Cite book|last=Tarragona|first=Josep Maria|title=Gaudí, biografia de l'artista|year=1999|editor=Ed. Proa, Barcelona|isbn=84-8256-726-8}} * {{Cite book|last=Van Zandt|first=Eleyearr|title=La vida y obras de Gaudí|url=https://archive.org/details/lifeworksofgaudi0000vanz|year=1997|editor=Asppan|isbn=0-7525-1106-8}} * {{Cite book|last=Zerbst|first=Rainer|title=Gaudí|year=1989|editor=Taschen|isbn=3-8228-0216-6}} {{Refend}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.sagradafamilia.org/en/ Official website of the Construction Board of La Sagrada Família Foundation] * [http://smarthistory.khanacademy.org/gaudi-sagrada-familia.html Gaudí, Sagrada Família] (video), Smarthistory {{Normdata}} [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] [[Kategorie:Barcelona]] [[Kategorie:Kerkgeboue in Spanje]] 9h9m6h6a6j9qp43p7jixcan8p5iqjz2 2965608 2965607 2026-09-07T15:40:07Z AFM 21229 /* Passiefasade */ 2965608 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Σαγράδα Φαμίλια 2941.jpg|duimnael|250px|Basilica de la Sagrada Familia, Barcelona, Spanje, 2017]] Die '''Basílica de la Sagrada Família''' (Basilika van die Heilige Familie),<ref>{{cite web |url=https://sagradafamilia.org/historia-del-temple |title=Història de la Basilica, 1866–1883: Origens |website=Fundació Junta Constructora del Temple Expiatori de la Sagrada Família |access-date=23 Maart 2019 |language=ca |archive-url=https://web.archive.org/web/20200514160804/https://sagradafamilia.org/historia-del-temple |archive-date=14 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ook bekend as die '''Sagrada Família''', is 'n groot, onvoltooide [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] [[Basilica minor|kerk]] in [[Barcelona]], [[Katalonië]], [[Spanje]]. Die kerk is deur die Spaanse/[[Katalane|Katalaanse]] argitek [[Antoni Gaudí]] (1852-1926) ontwerp; sy werk aan die gebou is deel van 'n [[Unesco|UNESCO]]-[[wêrelderfenisgebied]].<ref name="UNESCO">''[https://whc.unesco.org/en/list/320 Works of Antoni Gaudí]'', UNESCO World Heritage Centre, Retrieved 14 November 2010</ref> Op 7 November 2010 het [[pous Benedictus XVI]] die kerk ingewy en dit as 'n mindere basilika verklaar.<ref>{{cite web |url=http://www.zenit.org/article-29981?l=english |title=Pontiff to Proclaim Gaudí's Church a Basilica |last=Drummer |first=Alexander |date=23 Julie 2010 |publisher=ZENIT |access-date=7 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926114715/http://www.zenit.org/article-29981?l=english |archive-date=26 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="CNSvisit">{{cite web |url=http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/1000887.htm |title=Pope to visit Santiago de Compostela, Barcelona in November |last=Delaney, Sarah |date=4 Maart 2010 |publisher=[[Catholic News Service]] |access-date=7 Julie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722225009/http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/1000887.htm |archive-date=2015-07-22 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Bouwerk aan die Sagrada Família het op 19 Maart 1882, onder leiding van die argitek Francisco de Paula del Villar begin. In 1883, toe Villar bedank,<ref name="UNESCO"/> het Antoni Gaudí as hoofargitek oorgeneem. Hy het die projek met sy eiesoortige argitektoniese- en ingenieurstyl, met 'n kombinasie van [[Gotiese argitektuur|Gotiese]] en gekurfde [[Jugendstil|Art Nouveau-]]<nowiki/>vorms, omskep. Gaudí het die res van sy lewe aan die projek gewy, en hy is in die kript van die gebou begrawe. Ten tyde van sy dood in 1926 was minder as 'n kwart van die projek voltooi. Omdat die konstruksie van die Sagrada Família slegs van private skenkings afhanklik was, het dit stadig gevorder, en is dit boonop deur die [[Spaanse Burgeroorlog]] onderbreek. Tydens Julie 1936 het rewolusionêres die kript aan die brand gesteek en by die werkswinkel ingebreek, waar hulle Gaudí se oorspronklike planne, tekeninge en gipsmodelle gedeeltelik vernietig het. Dit het 16 jaar se werk geneem om die fragmente van die meestermodel weer aanmekaar te sit. Tydens die 1950's is konstruksie met onderbroke vordering hervat. Vooruitgang in tegnologie soos [[rekenaargesteunde ontwerp]] en gerekenariseerde numeriese beheer (CNC) het vordering sedertdien bespoedig; konstruksie het in 2010 die halfpadmerk verbygesteek. Van die grootste uitdagings van die projek lê egter nog voor, insluitend die bou van nog tien torings, wat elk 'n belangrike [[Lys van persone in die Bybel|Bybelse figuur]] in die [[Nuwe Testament]] sal simboliseer. Na verwagting is dit moontlik dat die gebou teen 2026 voltooi sal wees; dit sal ook die eeufeesherdenking van Gaudí se dood wees.<ref>[https://www.metropolismag.com/architecture/video-see-how-la-sagrada-famlia-will-progress-in-2015/ "Video: See How La Sagrada Família Will Progress in 2015"], metropolismag.com, 25 September 2014 (retrieved 2 October 2019)</ref> Die basilika het 'n lang geskiedenis van meningsverskille onder die inwoners van Barcelona: oor die aanvanklike moontlikheid dat dit met die Barcelona-katedraal sal kompeteer, oor Gaudí se ontwerp, oor die moontlikheid dat die bouwerk na Gaudí se dood sy ontwerp misken het, en die 2007-voorstel om 'n tonnel te bou wat Spanje se hoë-spoed treinstelsel met Frankryk verbind, en wat die stabiliteit van die basilika sou kon versteur. In 'n beskrywing van die Sagrada Família, het Rainer Zerbst, 'n kunskritikus, gesê "dit is waarskynlik onmoontlik om 'n kerkgebou, wat enigsins daarmee vergelyk, in die ganse kunsgeskiedenis te vind".<ref name="RZ">Rainer Zerbst, ''Gaudí&nbsp;– a Life Devoted to Architecture.'', pp. 190–215</ref> Paul Goldberger beskryf dit as "die mees buitengewone interpretasie van [[Gotiese argitektuur]] sedert die Middeleeue”. Die basilika is nie die [[Katedraal|katedraalkerk]] van die aartsbisdom van Barcelona nie, want dié titel behoort aan die Katedraal van die Heilige Kruis en Sint Eulalia (Barcelona-katedraal). == Geskiedenis == === Agtergrond === [[Lêer:Inside_Sagrada_familia_-_panoramio_(1).jpg|links|duimnael|Model van die volledige ontwerp]] Die Basílica de la Sagrada Família was die inspirasie van 'n boekhandelaar, Josep Maria Bocabella, stigter van Asociación Espiritual de Devotos de San José (Spirituele assosiasie van aanhangers van Sint Josef).<ref name="gbc">The Gaudí & Barcelona Club [http://www.gaudiclub.com/ingles/i_vida/i_sagr.html Sagrada Família]</ref> Na 'n besoek aan die [[Vatikaanstad|Vatikaan]] in 1872 het Bocabella van Italië teruggekeer met die voorneme om 'n kerk te bou wat deur die [[basilika by Loreto]] geïnspireer is.<ref name="gbc"/> Op 19 Maart 1882, tydens die fees van Sint Josef, is daar met die apsiskript van die kerk begin, wat deur skenkings befonds is. Die kerk is deur die argitek Francisco de Paula del Villar ontwerp, wat beplan het om 'n standaardvorm [[Neogotiese styl|Gotiese herlewingskerk]] te bou. Die apsiskript is voor Villar se bedanking op 18 Maart 1883 voltooi. Antoni Gaudí het hierna verantwoordelikheid vir die ontwerp, wat hy radikaal verander het, aanvaar. Gaudi het in 1883 aan die kerk begin werk, maar is eers in 1884 as direkteur van argitektuur aangestel. === Konstruksie === [[Lêer:Sagrada_familia_construction_differences.jpg|duimnael|Nuwe klipwerk by die Sagrada Família is duidelik sigbaar teen die bevlekte en verweerde ouer gedeeltes.]] Oor die kwessie van die geweldige lang konstruksietydperk word beweer dat Gaudí opgemerk het: "My kliënt is nie haastig nie." Toe Gaudí in 1926 sterf, was tussen 15 en 25 persent van die basilika voltooi. Na Gaudí se dood is die werk onder leiding van Domènec Sugrañes i Gras voortgesit, totdat dit in 1936 deur die [[Spaanse Burgeroorlog]] onderbreek is. Dele van die onvoltooide basilika en Gaudí se modelle en werkswinkel is tydens die oorlog deur Katalaanse anargiste vernietig. Die huidige ontwerp is gebaseer op gerekonstrueerde weergawes van die planne wat in 'n vuur verbrand is, sowel as op moderne aanpassings. Die argitekte Francesc Quintana, Isidre Puig Boada, Lluís Bonet i Gari en Francesc Cardoner het sedert 1940 die werk voortgesit. Die verligting is deur Carles Buïgas ontwerp. Die huidige direkteur, en seun van Lluís Bonet, Jordi Bonet i Armengol, het sedert die 1980's rekenaars in die ontwerp- en konstruksieproses gebruik. Mark Burry van Nieu-Seeland is die uitvoerende argitek en navorser. Beeldhouwerke van J. Busquets, Etsuro Sotoo en die kontroversiële Josep Maria Subirachs versier die fantastiese fasades. Jordi Fauli, wat in Barcelona gebore is, het in 2012 as hoofargitek oorgeneem.<ref>{{Cite web|url=http://www.architectmagazine.com/technology/a-completion-date-for-sagrada-familia-helped-by-technology_o|title=A Completion Date for Sagrada Família, Helped by Technology|website=Architect|access-date=9 November 2015}}</ref> Die gewelwe van die sentrale middeskip is in 2000 voltooi en die belangrikste take sedertdien was die konstruksie van die dwarsvleuels en apsis. Teen 2006 het die werk op die kruising en die ondersteunende struktuur vir die hooftoring van [[Jesus van Nasaret|Jesus Christus]]<nowiki/>gekonsentreer, sowel as die suidelike afsluiting van die sentrale middeskip, wat die gloriefasade sal word. Die Sagrada Família-skool wat oorspronklik in 1909 deur Gaudí ontwerp is vir die kinders van die konstruksiewerkers, is ook op die kerkterrein. Die gebou is in 2002 vanaf die oostelike hoek van die terrein na die suidelike hoek hervestig en huisves tans 'n uitstalling. <gallery mode="packed">  Lêer:Baldomer Gili Roig. La Sagrada Família, 1905 Copia moderna del negatiu original de vidre.jpg|1905 Lêer:La Sagrada Familia en construcción, c. 1915.jpg|1915 Lêer:ETH-BIB-Barcelona, Sagrada Familia-Tschadseeflug 1930-31-LBS MH02-08-0201.tif|1930. Lugfoto deur [[Walter Mittelholzer]], [[ETH-Bibliothek]]. </gallery> === Konstruksiestatus === [[Lêer:Scale model of Sagrada Familia, at Sardenya street.JPG|duimnael|Skaalmodel van Sagrada Familia, met bruin gedeeltes wat reeds-voltooide areas aandui (2019)]] Die hoofargitek Jordi Fauli het in Oktober 2015 aangekondig dat 70 persent van die konstruksie voltooi is, en dat die finale fase, waartydens ses enorme torings gebou sal word, bereik is. Die torings en die grootste gedeelte van die kerkstruktuur behoort teen 2026, die honderdjarige herdenking van Gaudi se dood, voltooid te wees. Volgens beramings wat in 2017 gedoen is, behoort die dekoratiewe elemente teen 2030 of 2032 voltooi te wees.<ref>{{Cite web|url=https://blog.sagradafamilia.org/en/divulgation/what-are-the-main-milestones-for-the-sagrada-familia-in-the-future/|title=What are the main milestones for the Sagrada Família in the future?|last=says|first=Sharon Cunningham|date=30 October 2017|website=Blog Sagrada Família|access-date=24 April 2020|archive-date=23 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123192148/https://blog.sagradafamilia.org/en/divulgation/what-are-the-main-milestones-for-the-sagrada-familia-in-the-future/|url-status=dead}}</ref> Die toegangsgeld van besoekers van € 15 tot € 20 finansier die jaarlikse konstruksiebegroting van € 25 miljoen.<ref>{{cite web |url=http://www.torontosun.com/2015/10/22/barcelonas-la-sagrada-familia-basilica-enters-final-years-of-construction |title=Barcelona's La Sagrada Familia Basilica enters final years of construction |last=Wilson |first=Joseph |website=Toronto Sun |access-date=9 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912191852/http://www.torontosun.com/2015/10/22/barcelonas-la-sagrada-familia-basilica-enters-final-years-of-construction |archive-date=12 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Rekenaarondersteunde ontwerptegnologie word gebruik om die konstruksie van die gebou te versnel. Die huidige tegnologie maak dit moontlik dat die klip weg van die bouperseel, deur 'n CNC-freeswerktuig gesny word, terwyl dit in die 20ste eeu met die hand gekerf is. [[Lêer:Sagradafamilia-1.jpg|links|duimnael|Die Japannese kunstenaar Etsuro Sotoo werk in die gipswerkswinkel]] In 2008 het 'n aantal bekende Katalaanse argitekte die staking van die konstruksie bepleit<ref>{{Cite web|url=http://www.elpais.com/articulo/cultura/parar/Sagrada/Familia/elpepicul/20081204elpepicul_4/Tes|title=¿Por qué no parar la Sagrada Familia?|last=Fancelli, Agustí|date=4 December 2008|language=Spanish|trans-title=Why not stop the Sagrada Familia?|access-date=7 Julie 2010}} ([https://translate.google.com/translate?u=http%3A//www.elpais.com/articulo/cultura/parar/Sagrada/Familia/elpepicul/20081204elpepicul_4/Tes&hl=en&langpair=auto%7Cen&tbb=1&ie=ISO-8859-1 English tr.])</ref> om Gaudí se oorspronklike ontwerpe te respekteer, wat hoewel dit nie volledig was nie en gedeeltelik vernietig is, oor die afgelope jare slegs gedeeltelik gerekonstrueer is. In 2018 is die kliptipe wat vir die konstruksie benodig word in 'n steengroef in Brinscall, naby Chorley, [[Engeland]], gevind.<ref>{{Cite web|url=https://www.lep.co.uk/your-lancashire/chorley/barcelona-s-iconic-basilica-de-la-sagrada-familia-built-with-stone-from-lancashire-1-9145096|title=Barcelona’s iconic Basilica de la Sagrada Familia built with stone from Lancashire|last=Megan Titley|date=2 Mei 2018|publisher=Lancashire Post|access-date=2 Mei 2018}}</ref> === Onlangse geskiedenis === ==== AVE-tonnel ==== Sedert 2013 loop AVE-sneltreine naby die Sagrada Família, deur 'n tonnel wat onder die middestad van Barcelona geleë is. Die konstruksie van die tonnel, wat op 26 Maart 2010 begin is, was omstrede. Die Ministerie van Openbare Werke van Spanje (''Ministerio de Fomento'') het beweer dat die projek geen risiko vir die kerk inhou nie.<ref>{{cite web |url=http://www.adif.es/en_US/infraestructuras/lineas_de_alta_velocidad/madrid_barcelona_frontera_francesa/tunel_sagrera.shtml |title=Madrid&nbsp;– Zaragoza Barcelona&nbsp;– French Border Line Barcelona Sants-Sagrera&nbsp;– high-speed tunnel |last=ADIF (Administrator of Railway Infrastructures) |access-date=9 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019153946/http://www.adif.es/en_US/infraestructuras/lineas_de_alta_velocidad/madrid_barcelona_frontera_francesa/tunel_sagrera.shtml |archive-date=19 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ingenieurs en argitekte van Sagrada Família het nie hiermee saamgestem nie en gesê daar is geen waarborg dat die tonnel nie die stabiliteit van die gebou sal beïnvloed nie. Die Raad van die Sagrada Família (''Patronat de la Sagrada Família'') en die Buurtvereniging ''AVE pel Litoral'' (AVE by die kus) het sonder sukses 'n veldtog teen die AVE-roete gelei. {{Feit|date=August 2017}} In Oktober 2010 het die tonnelboormasjien die kerk onder die grond, in lyn met die hooffasade van die gebou, bereik. Diens deur die tonnel is op 8 Januarie 2013 geopen.<ref name="AVEopen">{{cite web |url=http://www.elperiodico.com/es/noticias/sociedad/ave-alcanza-girona-2288906 |title=El AVE alcanza Girona |date=8 Januarie 2013 |access-date=8 Januarie 2013 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054240/http://www.elperiodico.com/es/noticias/sociedad/ave-alcanza-girona-2288906 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die treinspoor in die tonnel maak gebruik van 'n stelsel deur Edilon Sedra waarvolgens die spore in 'n elastiese materiaal ingebed is om vibrasies te verminder. Daar is tot dusver nog geen skade aan die Sagrada Família gerapporteer nie. ==== Inwyding ==== Die hoof middeskip is in 2010 bedek, en 'n orrel is geïnstalleer, wat dit moontlik gemaak het om die gebou wat steeds half-voltooid was, vir godsdienstige doeleindes te gebruik.<ref name="elpais" /> Die kerk is op 7 November 2010, voor 'n gemeente van 6 500 mense, deur pous [[Pous Benedictus XVI|Benedictus XVI]] ingewy. 'n Verdere 50,000 mense het die inwydingsmis aan die buitekant van die basilika gevolg, waar meer as 100 biskoppe en 300 priesters die [[Nagmaal]] bedien het. Vanaf 9 Julie 2017 word daar elke Sondag en Heilige dag van verpligting, om 9 uur 'n internasionale mis by die basilika gehou. Dit is oop vir die publiek (totdat die kerk vol is). Soms word die mis ook op ander tye aangebied - 'n uitnodiging tot toegang is egter nodig. Wanneer 'n mis geskeduleer word, word aanwysings oor hoe om 'n uitnodiging te kry op die basilika se webwerf geplaas. Besoekers mag ook in die Kapel van die geseënde sakrament en boetedoening bid.<ref>{{cite web |url=http://www.sagradafamilia.org/en/worship-at-the-basilica/ |title=Worship at the Basilica |website=Sagrada Família |access-date=5 September 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416235752/https://sagradafamilia.org/en/worship-at-the-basilica |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==== Brand ==== Op 19 April 2011 het 'n brandstigter 'n klein brand in die sakristie begin, wat die ontruiming van toeriste en konstruksiewerkers genoodsaak het. Die sakristie is beskadig, en dit het 45 minute geduur om die brand onder beheer te bring.<ref name="tel">[s.n.] (19 April 2011). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/8461262/Fire-by-suspected-arsonist-at-Sagrada-Familia.html Fire by suspected arsonist at Sagrada Familia]. ''The Telegraph''. Accessed September 2013.</ref> ==== Pandemie ==== Op 11 Maart 2020, as gevolg van die [[Koronaviruspandemie van 2019-2020|2020-koronaviruspandemie]] in Spanje, is die konstruksie gestaak en die basilika onbepaald gesluit. Die Gaudí-huismuseum in Park Güell is ook gesluit. == Ontwerp == Die styl van la Sagrada Família word as Spaanse laat-Goties, Katalaanse modernisme of [[Jugendstil|Art Nouveau]] beskryf. Terwyl die Sagrada Família binne die Art Nouveau-periode val, wys [[Nikolaus Pevsner]] daarop dat Gaudí, sowel as [[Charles Rennie Mackintosh]] in Glasgow, die Art Nouveau-styl baie verder as die gewone gebruik daarvan as 'n oppervlakversiering gevoer het.<ref name="Pevsner">[[Nikolaus Pevsner]], ''An Outline of European Architecture'', Penguin Books, (1963), pp. 394–5</ref> === Plan === Hoewel daar nooit beoog is dat die Sagrada Família 'n [[katedraal]] (setel van 'n biskop) sal wees nie, is daar van die begin af beplan dat die gebou die grootte van 'n katedraal sal wees. {{Feit|date=August 2017}} Die grondplan toon duidelike ooreenkomste met vroeëre Spaanse katedrale soos Burgos-katedraal, León-katedraal en Sevilla-katedraal. Soos by ander Katalaanse, en verskeie Europese Gotiese katedrale, is die Sagrada Familia kort in vergelyking met die breedte, en het 'n groot kompleksiteit van dele, 'n menigte torings en drie portale wat elk drasties verskil met betrekking tot die struktuur sowel as die ornamentasie. {{Feit|date=August 2017}} Hoewel dit algemeen is dat katedrale in Spanje deur talle kapelle en kerklike geboue omring word, het die plan van hierdie kerk 'n ongewone kenmerk: 'n bedekte gang of klooster wat 'n reghoek vorm wat die kerk omring en deur elk van die drie voorportale loop. Met hierdie eienaardigheid ter syde, dui die plan, wat deur Villar se kript beïnvloed is, skaars op die kompleksiteit van Gaudí se ontwerp of die afwykings wat dit van tradisionele kerkargitektuur maak. {{Feit|date=August 2017}} Daar is min reguit lyne in die ontwerp, en geen presiese regte hoeke binne of buite die kerk nie. === Torings === Gaudí se oorspronklike ontwerp het altesaam agtien torings, wat in stygende orde van hoogte die [[Apostel|twaalf apostels]],<ref>Note: the two Apostles who are also Evangelists are left out and replaced by St. [[Paul the Apostle|Paul]] and also St. [[Barnabas]].</ref> die [[Maria|Maagd Maria]], die vier Evangeliste en, die hoogste van almal, Jesus Christus verteenwoordig. Teen 2010 was agt van die torings, wat die apostels verteenwoordig, reeds gebou. Vier hiervan is aan die geboortefasade se kant, en vier aan die passiefasade se kant. Volgens die 2005 'werksverslag' van die projek se amptelike webwerf, toon tekeninge wat deur Gaudí onderteken is, en wat onlangs in die munisipale argiewe gevind is, dat Gaudí beplan het om die toring van die Maagd Maria korter te maak as dié van die evangeliste. Die hoogte van die toring sal gevolglik volgens Gaudí se oorspronklike ontwerp gebou word. Volgens die verslag sal die aangepaste hoogte van die Maagde-toring ook geskik wees vir die bestaande fondasie. {{Feit|date=August 2017}} Die torings van die Evangeliste sal deur beelde van hul tradisionele simbole omring word: 'n gevleuelde bul (Lukas die Evangelis), 'n gevleuelde man (Matteus die apostel), 'n arend (Johannes die Evangelis) en 'n gevleuelde leeu (Markus die Evangelis). Op die sentrale toring van Jesus Christus sal daar 'n reuse kruis wees, waarvan die totale hoogte (172.5 meter) laer sal wees as dié van die Montjuïc-heuwel in Barcelona,<ref>{{Cite web|url=https://blog.sagradafamilia.org/en/divulgation/verticality/|title=The Sagrada Família: a Temple where verticality rules|date=10 July 2019|website=Blog Sagrada Família|access-date=6 March 2020|archive-date=30 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130205323/https://blog.sagradafamilia.org/en/divulgation/verticality/|url-status=dead}}</ref> omdat Gaudí van mening was dat sy skepping nie God s'n moes oortref nie. Die laer torings word met nagmaalgashere met koringgerwe en kelke met druiwetrosse, wat die Avondmaal voorstel, bekroon.   Volgens die planne moet buisvormige klokkies binne die torings geïnstalleer word, wat aangedryf deur die krag van die wind, klank na die binne- en onderkant van die kerk sal laat vloei. Gaudí het akoestiese studies uitgevoer om die toepaslike akoestiese resultate in die kerk te bereik.<ref>{{cite web |url=http://www.campaners.com/php/catedral.php?numer=2043 |title=Tubular bell |last=Álvaro Muñoz |first=Mari Carmen |last2=Llop i Bayo |first2=Francesc |access-date=16 November 2018 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417131857/http://www.campaners.com/php/catedral.php?numer=2043 |archive-date=17 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is egter tans slegs een klokkie geïnstalleer.<ref>{{cite web |url=http://www.campaners.com/php/cat_campanes1.php?numer=2043 |title=Inventario de campanas de las Catedrales de España |access-date=16 November 2018 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830165902/http://www.campaners.com/php/cat_campanes1.php?numer=2043 |archive-date=30 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die voltooiing van die torings sal Sagrada Família die hoogste kerkgebou ter wêreld maak. {{Feit|date=August 2017}} === Fasades === [[Lêer:TTTT6.JPG|regs|duimnael| Die geboortefasade ]] By voltooiing sal die kerk drie groot fasades hê: die geboortefasade aan die oostekant, die passiefasade aan die westekant en die gloriefasade aan die suidekant. Die geboortefasade is voordat die werk in 1935 onderbreek is gebou, en toon die meeste Gaudí-invloed. Die passiefasade is volgens die ontwerp wat Gaudi in 1917 geskep het gebou. Die bouwerk het in 1954 begin, en die torings wat oor die elliptiese plan gebou is, is in 1976 voltooi. Die fasade is veral opvallend weens die skraal, grimmige, gekwelde karakters, wat ook uitgeteerde figure van Christus, wat gegesel en gekruisig word, insluit. Hierdie kontroversiële ontwerpe is die werk van Josep Maria Subirachs. Die gloriefasade, waarvan die konstruksie in 2002 begin is, sal die grootste en mees monumentale van die drie fasades wees, en sal die mens se hemelvaart uitbeeld. Dit sal ook verskillende tonele soos die hel en die vagevuur, sowel as elemente soos die sewe dodelike sondes en die sewe hemelse deugde insluit. ==== Geboortefasade ==== [[Lêer:Die_Geburtsfassade_der_Sagrada_Familia_im_Detail.jpg|duimnael| Beeldhouwerk van die koor van engelkinders ]] Gedurende die tydperk tussen 1894 en 1930, is die geboortefasade gekonstrueer; dit was die eerste van die fasades wat voltooi is. Dit is aan die geboorte van Jesus toegewy, en is met tonele wat herinner aan elemente van lewe versier. Kenmerkend van Gaudí se naturalistiese styl, is die beeldhouwerk van die fasade oordadig, met versierings wat natuurbeelde- en tonele uitbeeld, elk met sy eie simboliek. Die drie portieke word byvoorbeeld deur twee groot kolomme geskei; aan die basis van elke kolom is daar 'n waterskilpad of 'n skilpad (een om die land voor te stel en die ander die see; beide is simbole van tyd, met die veronderstelling dat tyd in klip vasgevang is en onveranderlik is). In teenstelling met die figure van skilpaaie en hul simboliek, is daar aan weerskante van die fasade twee verkleurmannetjies, wat simbolies van verandering is. Die fasade wys in 'n noordoostelike rigting, na die opkomende son, wat 'n simbool van die geboorte van Christus is. Dit word in drie portieke verdeel, wat elk 'n teologiese deugd verteenwoordig (hoop, geloof en liefdadigheid). Die Boom van die lewe is bokant die Jesusdeur, in die portiek van liefdadigheid. Vier torings voltooi die fasade; elk is aan 'n heilige opgedra (Matteus, Barnabas, die apostel Judas en Simon die dweper). Dit was oorspronklik Gaudí se bedoeling dat hierdie fasade veelkleurig, en in 'n groot verskeidenheid kleure geverf, moet wees. Hy wou hê dat elke standbeeld en figuur geverf moet word. Hiervolgens sou die menslike figure net so lewendig as die plante en diere vertoon. Gaudí het hierdie fasade gekies om die struktuur en ornamentasie van die hele kerk te verpersoonlik. Hy was deeglik bewus daarvan dat hy nie die kerk sou voltooi nie en dat hy 'n artistieke en argitektoniese voorbeeld sou moet stel vir ander om na te volg. Hy het ook gekies dat hierdie fasade die eerste sou wees waarmee bouwerk sou begin; volgens sy mening was dit ook die mooiste en mees toeganklikste vir die publiek. Hy het geglo dat indien hy met die passiefasade, wat hard en kaal (asof dit van bene gemaak is), voor die geboortefasade sou begin, mense die voorkoms daarvan ontstellend sou vind. Sommige van die standbeelde is in 1936 tydens die Spaanse burgeroorlog vernietig, en is daarna deur die Japanese kunstenaar Etsuro Sotoo gerekonstrueer.<ref>{{cite web |url=http://www.catalannews.com/life-style/item/first-door-of-the-nativity-facade-of-the-sagrada-familia-has-now-been-fitted |title=First door of the Nativity Façade of the Sagrada Família has now been fitted |last=Sendra |first=Enric |date=17 Julie 2014 |website=Catalan News |access-date=20 Februarie 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190811000017/http://www.catalannews.com/life-style/item/first-door-of-the-nativity-facade-of-the-sagrada-familia-has-now-been-fitted |archive-date=2019-08-11 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> ==== Passiefasade ==== [[Lêer:SF_-_Passió_2018-m.jpg|regs|duimnael| Passiefasade van die Sagrada Família in 2018 ]] In teenstelling met die hoogs versierde geboortefasade, is die passiefasade sober, eenvoudig en onopgesmuk. Daar is groot gedeeltes kaal klip, en dit is met harde reguit lyne gekerf om soos die bene van 'n skelet te lyk. Die fasade is aan die [[passie van Christus]] tydens sy kruisiging opgedra, met die bedoeling om die sondes van die mens uit te beeld. Bouwerk het in 1954 begin, volgens die tekeninge en instruksies wat Gaudí vir toekomstige argitekte en beeldhouers nagelaat het. Die torings is in 1976 voltooi, en in 1987 het 'n span beeldhouers, onder leiding van Josep Maria Subirachs, begin met die beeldhouwerk van die verskillende tonele en detail van die fasade. Hulle het daarna gestreef om 'n star, hoekige voorkoms, om 'n dramatiese effek te ontlok, weer te gee. Dit was Gaudí se bedoeling om met hierdie fasade vrees by die kyker in te boesem. Hy wou boë 'breek' en 'kolomme' deursny, en die effek van chiaroscuro (donker, hoekige skaduwees, gekontrasteer met fel, rigiede lig), gebruik om die erns en brutaliteit van Christus se offer verder te beklemtoon. Die passiefasade wys in die rigting van die ondergaande son, wat aanduidend en simbolies is van Christus se dood. Die fasade word deur ses groot, hellende kolomme, wat ontwerp is om soos Sequoia-boomstamme te lyk, ondersteun. Bokant dit is 'n piramidale pediment, wat uit agtien beenvormige kolomme, wat met 'n groot kruis met 'n doringkroon eindig, bestaan. Elk van die vier torings is aan 'n apostel (Jakobus, Thomas, Filippus en Bartholomeus) opgedra. Net soos by die geboortefasade is daar drie portieke wat elk die teologiese deugde voorstel, maar op 'n ander manier. Die tonele wat in die fasade voorgestel word kan in drie vlakke verdeel word, wat in 'n ''S-''vorm boontoe strek en die kruisweg van Christus voorstel. Die onderste vlak beeld tonele van Jesus se laaste aand voor die kruisiging uit, insluitend die Laaste Avondmaal, die Judaskus, Ecce homo en die Sanhedrin-verhoor. Die middelste vlak beeld Christus se Golgota uit, sowel as die Drie Marias, Sint Longinus, Sint Veronica en 'n holgesig illusie van Christus op Veronica se sluier. Op die derde en laaste vlak is die dood, graflegging en opstanding van Christus sigbaar. 'n Bronsfiguur op 'n brug, wat die torings van Sint Bartholomeus en Sint Thomas verbind, verteenwoordig Jesus se hemelvaart. Die fasade bevat 'n [[magiese vierkant]], wat op<ref>{{Cite web|url=https://blog.sagradafamilia.org/en/divulgation/the-magic-square-the-passion-facade-keys-to-understanding-it/|title=The magic square on the Passion façade: keys to understanding it|last=<!--Not stated-->|date=7 February 2018|website=Blog Sagrada Família|publisher=|access-date=7 December 2018|quote=|archive-date=11 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111201757/https://blog.sagradafamilia.org/en/divulgation/the-magic-square-the-passion-facade-keys-to-understanding-it/|url-status=dead}}</ref> die magiese vierkant in die 1514-gravure Melencolia I gebaseer is. Die vierkant word geroteer en een getal in elke ry en kolom word met een verminder, sodat die rye en kolomme optel tot 33, in plaas van die standaard 34 vir 'n 4x4-magiese vierkant. ==== Gloriefasade ==== <gallery mode="packed"> Lêer:Sagradafamilia-model.jpg|Model van die voltooide kerk; die gloriefasade is op die voorgrond. Lêer:Maqueta de sagrada familia-1.jpg|Model wat die ingang volgens Gaudí se voorkeur toon. Lêer:ES-BCN-sagr-fam-mod-02.jpg|Vloermodel, met Carrer de Mallorca wat ondergronds loop. Lêer:Segrada Familia 2016-394.jpg|Gloriefasade in aanbou (in 2016). Lêer:019 Sagrada Família, interior, façana de la Glòria.jpg|Die gloriefasade van binne. </gallery> Die grootste en opvallendste fasade is die gloriefasade waarvan die konstruksie in 2002 begin is. Dit is die belangrikste fasade en bied toegang tot die sentrale skip. Die fasade is aan die hemelse glorie van Jesus opgedra, en beeld die weg na God uit: die dood, die finale oordeel en die glorie, terwyl die [[hel]] daar is vir diegene wat van God se wil afwyk. Omdat Gaudí bewus was van die feit dat hy nie lank genoeg sou lewe om hierdie fasade te voltooi nie, en het hy 'n model, wat in 1936 vernietig is, gemaak. Die oorspronklike stukke van hierdie model het as basis vir die ontwerp van die fasade gedien. Die voltooiing van hierdie fasade mag moontlik die gedeeltelike sloping van 'n blok geboue oorkant die Carrer de Mallorca noodsaak.<ref>{{cite web |url=https://www.barcelonas.com/future-of-la-sagrada-familia.html |title=The Future of La Sagrada Família - Urban Plans With 2026 In Mind |website=Barcelonas |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417110805/https://www.barcelonas.com/future-of-la-sagrada-familia.html |archive-date=17 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Om by die glorieportiek uit te kom, sal die groot trap oor die ondergrondse gang wat oor Carrer de Mallorca gebou is strek, met ornamentasie wat die hel en onsedelikheid uitbeeld. Vir ander projekte sal Carrer de Mallorca ondergronds moet gaan.<ref>{{cite web |url=http://www.gaudiallgaudi.com/sagrada-familia-glory-facade/ |title=Sagrada Familia – The Glory Facade |last=Lover |first=Art Nouveau |date=28 Maart 2019 |website=GaudiAllGaudi.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424203354/http://www.gaudiallgaudi.com/sagrada-familia-glory-facade/ |archive-date=24 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit sal met voorstellings van demone, afgode, vals gode, kettery, skeuring, ens. versier word. Die vagevuur en die dood sal ook uitgebeeld word, laasgenoemde met grafte langs die grond. Die portiek sal sewe groot kolomme hê, wat aan die gawes van die Heilige Gees toegewy sal word. Aan die onderkant van die kolomme sal daar voorstellings van die sewe dodelike sondes, en aan die bokant, die sewe deugde, wees. * '''Geskenke''': wysheid, begrip, raad, sterkte, kennis, vroomheid en vrees vir die Here. * '''Sondes''': hebsug, wellus, trots, vraatsug, luiheid, toorn, afguns. * '''Deugde''': vriendelikheid, vlytigheid, geduld, liefdadigheid, gematigdheid, nederigheid, kuisheid. [[Lêer:Puerta_Gloria.jpg|regs|duimnael| Eucharistiese deur van die gloriefasade, met "A ... G" vir Antoni Gaudí aan die onderkant. ]] Hierdie fasade sal vyf deure hê, wat met die vyf vensters van die kerk sal ooreenstem. Die sentrale deur sal 'n drievoudige ingang hê, met die gevolg dat die gloriefasade 'n totaal van sewe deure, wat die sakramente verteenwoordig, sal hê: * doop * aanneming * nagmaal * boetedoening * heilige opdragte * huwelik * salwing van die siekes In September 2008 is die deure van die gloriefasade, deur Subirachs, geïnstalleer. 'n Inskripsie van die Onse Vader-gebed is op die sentrale deure aangebring, met die woorde 'Gee ons ons daaglikse brood', wat in vyftig verskillende tale aangebring is. Die handvatsels van die deur is die letters "A" en "G", die voorletters van Antoni Gaudí, in die frase "lei ons nie in versoeking nie". === Interieur === <gallery class="center" widths="210" heights="210" mode="packed-hover" classes="center" caption="Interieur van die Sagrada Família"> Lêer:Sagrada Família interior north east.jpg|In die dwarsvleuel van die kerk, in 'n noordoostelike rigting (2011) Lêer:Sagrada Familia nave roof detail.jpg|Detail van die plafon in die middeskip. Gaudí het die kolomme ontwerp om soos 'n woud met bome en takke te lyk.<ref>Zerb, p.30</ref> Lêer:Sagrada Familia March 2015-18a.jpg| Kolomme van middeskip. Lêer:La Sagrada Familia, Barcelona, Spain - panoramio (2).jpg| Lig stroom deur die vensters van die middeskip. Lêer:Sagrada Família, Columns.jpg| Middeskip met kolomme. </gallery> Die kerkplan is dié van 'n Latynse kruis met vyf gange. Die gewelf van die sentrale middeskip is 45 meter hoog, terwyl die syvleuels se gewelwe dertig meter hoog is. Die dwarsvleuel het drie gange. Die kolomme is 7.5 meter uit mekaar gespasieer. Die kolomme van die apsis, wat op del Villar se fondasie rus, stem egter nie met hierdie spasiëring ooreen nie. Dit het tot gevolg dat 'n gedeelte van die kolomme van die ambulant van die 7.5 meter spasiëring gebruik maak, wat sodoende 'n hoefysterpatroon aan die uitleg van die kolomme verleen. Die kruising rus op die vier sentrale kolomme van porfiersteen, wat 'n groot hiperboloïed ondersteun, wat deur twee ringe van twaalf hiperboloïede, omring word. Die sentrale vleuel is 60 meter hoog. Die apsis word met 'n hiperboloïedegewelf, wat 75 meter hoog is, bedek. Dit was Gaudí se bedoeling dat die besoeker by die hoofingang die gewelwe van die middeskip, kruising en vleuels moet kan sien, en daarmee saam die toename in hoogte van die gewelwe. Daar is gapings in die vloer van die apsis wat 'n uitsig ondertoe op die kript bied. Die kolomme van die interieur toon Gaudí se unieke ontwerpstyl. Buiten die vertakking om gewig te dra, is die veranderende oppervlaktes die resultaat van die interseksie van verskillende meetkundige vorms. Die eenvoudigste voorbeeld is dié van 'n vierkantige basis wat in 'n agthoek ontwikkel soos die kolom hoër strek, om dan 'n sestienkantige vorm, en uiteindelik 'n sirkel aan te neem. In essensie is daar geen binneoppervlaktes wat plat is nie; die ornamentasie is omvattend en ryk, en bestaan grotendeels uit abstrakte vorms wat met gladde kurwes en happerige punte gekombineer word. Selfs werk op detailvlak, soos die ysterrelings vir balkonne en trappe, toon uitvoerige kurwes. ==== Orrel ==== In 2010 het die orrelbouer, Blancafort Orgueners de Montserrat, 'n orrel in die kanselruimte geïnstalleer. Die instrument het 26 registers (1 492 pype) op twee manuale en 'n pedaalbord. Om die unieke akoestiese uitdagings wat die kerk se argitektuur en die grootte daarvan bied, aan te spreek, sal verskeie bykomende orrels op verskillende plekke in die kerk geïnstalleer word. Hierdie instrumente sal afsonderlik (van hul eie individuele konsoles), sowel as gelyktydig (vanaf 'n enkele mobiele konsole) gespeel kan word, wat wanneer dit voltooi is, 'n orrel met ongeveer 8000 pype sal verteenwoordig. === Geometriese detail === [[Lêer:AlphaOmega.jpg|duimnael| Alpha en Omega. Kerfwerk by die ingang van Sagrada Família ]] Die torings van die geboortefasade is met geometries-gevormde bokante, wat aan Kubisme herinner, afgerond. Dit is omstreeks 1930 voltooi. Die ingewikkelde ornamentasie stem met Art Nouveau-ontwerpe ooreen, maar Gaudí se unieke styl het hoofsaaklik inspirasie uit die natuur geput, en kan nie maklik gekategoriseer word nie. By latere ontwerpe van die Sagrada Família (meer sigbaar na 1914), het Gaudí hiperboloïedstrukture gebruik. Daar is egter wel 'n paar plekke by die geboortefasade waar hy van die hiperboloïed gebruik maak. By die toneel van die pelikaan is daar byvoorbeeld talle voorbeelde (insluitend die mandjie wat deur een van die figure vasgehou word). Daar is 'n hiperboloïed wat strukturele stabiliteit aan die sipresboom verleen (deur dit aan die brug te koppel). En laastens word die punte van die biskopsmus met hiperboloïedstrukture bedek.<ref name="BDM">{{Cite journal|title=Drawing Together Euclidean and Topological Threads|url=http://www.business.otago.ac.nz/SIRC05/conferences/2001/05_burry.pdf|year=2001|accessdate=5 August 2008|archive-date=25 Junie 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080625010337/http://www.business.otago.ac.nz/SIRC05/conferences/2001/05_burry.pdf|url-status=dead}} The paper explores the assemblies of second order hyperbolic surfaces as they are used throughout the design composition of the Sagrada Família Church building.</ref> In sy latere ontwerpe word liniêre oppervlaktes dikwels gebruik, byvoorbeeld in die middeskip se gewelwe en vensters, sowel as by die passiefasade. === Simboliek === [[Lêer:SagradaFamiliaSanctus.jpg|duimnael| Detail van 'n toring van die passiefasade, versier met die woord [[Sanktus|Sanctus]] ]] Die temas van ornamentasie sluit deurgaans woorde uit die liturgie in. Die torings is met woorde soos "Hosanna", "Excelsis" en "Sanctus" versier; die groot deure van die passiefasade het uittreksels uit verskillende tale, veral Katalaans, uit die Passie van Jesus uit die Nuwe Testament. Die gloriefasade sal met woorde uit die Apostoliese geloofsbelydenis versier word. Die hoofdeur het inskripsies van die hele Onse Vader-gebed in Katalaans, sowel as verskeie variasies van "Gee ons vandag ons daaglikse brood" in vyftig ander tale. Die drie ingange simboliseer die drie deugde: geloof, hoop en liefde. Elkeen van hulle is ook aan 'n deel van Christus se lewe toegewy. Die geboortefasade is aan sy geboorte opgedra; dit het ook 'n sipresboom wat die boom van die lewe simboliseer. Die gloriefasade is aan sy glorieperiode opgedra. Die passiefasade is simbolies van sy lyding. Die apsistoring toon die Latynse teks van die "Wees gegroet, Maria". Oorkoepelend is die Sagrada Família simbolies van Christus se lewe. Sekere areas van die heiligdom sal bestem wees om 'n verskeidenheid konsepte, soos heiliges, deugde en sondes, sowel as sekulêre konsepte soos streke, te verteenwoordig. Die ornamentasie sal vermoedelik daarby aanpas. === Grafte === * Josep Maria Bocabella * [[Antoni Gaudí]] == Evaluering van die gebou == Die kunshistorikus [[Nikolaus Pevsner]], wat in die 1960's geskryf het, het na Gaudí se geboue verwys as 'groeiend soos suikerbrode en miershope'. Hy was van mening dat die ornamentasie van geboue met pottebakkerskerwe moontlik as 'swak smaak' beskou kan word, maar dat dit met 'durf en 'n meedoënlose vermetelheid' uitgevoer is.<ref name="Pevsner">[[Nikolaus Pevsner]], ''An Outline of European Architecture'', Penguin Books, (1963), pp. 394–5</ref> Die ontwerp van die gebou self was polariserend. Gaudí se tydgenote en mede-argitekte het dit oor die algmeen positief geëvalueer; [[Louis Sullivan]] het groot bewondering daarvoor gehad, en Sagrada Família as die 'grootste stuk kreatiewe argitektuur van die afgelope vyf-en-twintig jaar beskryf. 'Sullivan was ook van mening dat die gebou daarin slaag om 'gees in klip te simboliseer!' [[Walter Gropius]] het die Sagrada Família ook geprys en die mure van die gebou beskryf as 'n wonder van tegniese volmaaktheid'. [[Time (tydskrif)|Time Magazine]] beskryf die kerk as "sensueel, geestelik, wispelturig, oorvloedig"; [[George Orwell]] het dit "een van die afgryslikste geboue in die wêreld" genoem. James A. Michener noem dit "een van die vreemdste ernstige geboue in die wêreld" en die Britse historikus Gerald Brenan het oor die gebou gesê: "Nie eens in die Europese argitektuur van die periode kan 'n mens enigiets so vulgêr of pretensieus vind nie." Die kenmerkende silhoeët van die gebou het nietemin simbolies van Barcelona self geword, met 'n geskatte 2.5 miljoen jaarlikse besoekers. === Wêrelderfenisstatus === Tesame met ses ander geboue van Gaudí in Barcelona, is 'n deel van la Sagrada Família 'n UNESCO-wêrelderfenisgebied. Dit is getuienis van "Gaudí se uitsonderlike kreatiewe bydrae tot die ontwikkeling van argitektuur en boutegnologie". Hy het Katalaanse modernisme verteenwoordig, en baie van die vorms en tegnieke wat relevant sou wees vir die ontwikkeling van moderne konstruksie in die twintigste eeu, geantisipeer. Die inskripsie sluit slegs die kript en die geboortefasade in.<ref name="UNESCO"/> == Besoekerstoegang == Besoekers het toegang tot die middeskip, die kript, die museum, die winkel, en die passie- en geboortetorings. Toegang tot enige van die twee torings is slegs moontlik as dit vooraf bespreek is, en die kaartjies daarvoor vooraf betaal is. Toegang tot die torings is via 'n hysbak, met 'n verdere kort entjie se klim op in die torings, tot by die brug tussen die torings. 'n Baie nou wenteltrap, met meer as 300 trappies, word gebruik om weer na onder te klim. Aangesien dit uitputtend kan wees, is daar 'n waarskuwing vir mense met mediese toestande.<ref>https://sagradafamilia.org/en/avis-legal Legal Disclaimer</ref> Vanaf Junie 2017 is dit moontlik om kaartjies aanlyn te koop. Vanaf Augustus 2010 is daar 'n diens beskikbaar waarvolgens besoekers 'n toegangskode by óf Servicaixa [[Kitsbank|OTM-]] kiosks (deel van CaixaBank ) óf aanlyn kan koop.<ref>{{cite web |url=http://www.sagradafamilia.org/en/tickets/ |title=Tickets |website=Basílica de la Sagrada Família |access-date=8 Junie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516073643/https://sagradafamilia.org/en/tickets/ |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die piekseisoen, Mei tot Oktober, is besprekingsvertragings tot toegang vir so veel as 'n paar dae nie ongewoon nie. == Internasionale mis == Die aartsbisdom van Barcelona hou elke Sondag 'n internasionale mis by die Basilika van die Sagrada Família, sowel as op Heilige dae van verpligting. * Datum en tyd: Elke Sondag en op heilige dae om 9 uur * Daar is geen koste om die mis by te woon nie, maar kapasiteit is beperk * Besoekers word gevra om gepas aan te trek en met respek op te tree.<ref>{{cite web |url=https://sagradafamilia.org/en/worship-at-the-basilica |title=sagradafamilia.org |last= |first= |date= |website= |access-date= |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416235752/https://sagradafamilia.org/en/worship-at-the-basilica |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Befondsing en boupermit == Bouwerk aan Sagrada Família word nie deur enige regeringsbronne of amptelike kerklike bronne befonds nie. Die aanvanklike stadium van die bouwerk is deur private begunstigdes befonds.<ref>{{Cite web|url=http://www.essential-architecture.com/SPAIN/SP-BA/BA-006.htm|title=Sagrada Família Church of the Holy Family|last=Fletcher|first=Tom|website=Essential Architecture|access-date=5 Augustus 2008|archive-date=25 Oktober 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025200041/http://www.essential-architecture.com/SPAIN/SP-BA/BA-006.htm|url-status=dead}}</ref> Geld van kaartjies wat deur toeriste gekoop word, word nou gebruik om vir die werk te betaal. Privaatskenkings word ook deur die Vriende van Sagrada Família aanvaar. Die konstruksiebegroting vir 2009 was € 18 miljoen.<ref name="elpais">{{Cite web|url=http://www.elpais.com/articulo/cataluna/Sagrada/Familia/abrira/culto/septiembre/2010/elpepuespcat/20090313elpcat_2/Tes|title=La Sagrada Familia se abrirá al culto en septiembre de 2010|last=Montañés, José Ángel|date=13 Maart 2009|website=[[El País]]|language=Spanish|access-date=19 Junie 2009}}</ref> In Oktober 2018 het die trustees van Sagrada Família ingestem om € 36 miljoen aan die stadsowerhede te betaal om 'n boupermit te bekom, nadat die konstruksie van die kerk reeds vir 136 jaar aan die gang was.<ref>{{cite web |url=https://newatlas.com/la-sagrada-familia-building-permit/56929/ |title=136 years late, La Sagrada Familia finally lands a building permit |date=24 Oktober 2018 |website=New Atlas |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107070141/https://newatlas.com/la-sagrada-familia-building-permit/56929/ |archive-date=7 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die meeste van die fondse sou gebruik word om die toegang tussen die kerk en die Barcelona-metro te verbeter.<ref>{{cite web |url=http://time.com/5429231/barcelona-sagrada-familia-building-permit/ |title=Barcelona's Sagrada Familia Church Has Been Under Construction for 136 Years. That's a Lot of Unpaid Permit Fees |date=19 Oktober 2018 |website=Time |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524055602/https://time.com/5429231/barcelona-sagrada-familia-building-permit/ |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die permit is op 7 Junie 2019 deur die stad uitgereik.<ref>{{cite web |url=https://www.cnn.com/travel/article/spain-sagrada-familia-permit-intl/index.html |title=Sagrada Familia gets building permit after 137 years |date=9 Junie 2019 |website=CNN.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101140033/https://www.cnn.com/travel/article/spain-sagrada-familia-permit-intl/index.html |archive-date=1 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Sien ook == * Lys van basilikas * Lys van Gaudí-geboue * Lys van Modernista-geboue in Barcelona * Sagrada Família metrostasie == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Verdere leesstof == {{Refbegin|30em}} * {{cite book|last=Zerbst|first=Rainer|others=Trans. from German by Doris Jones and Jeremy Gaines|title=Antoni Gaudi&nbsp;– A Life Devoted to Architecture|year=1988|publisher=Taschen|location=Hamburg, Germany|isbn=3-8228-0074-0|url=https://archive.org/details/gaudi18521926ant00zerb}} * {{cite book|last=Nonell|first=Juan Bassegoda|title=Antonio Gaudi: Master Architect|year=2004|publisher=Abbeville Press|location=New York|isbn=0-7892-0220-4|url=https://archive.org/details/antoniogaudimast00bass}} * {{cite book|last=Hernandez SJ|first=Jean-Paul|editor=Pardes|title=Antoni Gaudi: La Parola nella pietra. I simboli e lo spirito della Sagrada Familia|year=2007|location=Bologna, Italy|pages=114|isbn=978-88-89241-31-8}} * {{cite book|last=Crippa|first=Maria Antonietta|editor=Peter Gossel|others=Trans. Jeremy Carden|title=Antoni Gaudi, 1852–1926: From Nature to Architecture|url=https://archive.org/details/antonigaudi185210000crip|year=2003|publisher=Taschen|location=Hamburg, Germany|isbn=3-8228-2518-2}} * {{cite book|last=Schneider|first=Rolf|editor=Manfred Leier|others=Trans. from German by Susan Ghyearuni and Rae Walter|title=100 most beautiful cathedrals of the world: A journey through five continents|url=https://archive.org/details/100mostbeautiful0000unse_g0b9|year=2004|publisher=Chartwell Books|location=Edison, New Jersey|page=[https://archive.org/details/100mostbeautiful0000unse_g0b9/page/33 33]|isbn=978-0-7858-1888-5}} * {{Cite book|author=Borja de Riquer i Permanye|title=Modernisme i Modernistes|year=2001|publisher=Gaudi, Lunwerg|location=Barcelona|isbn=84-7782-776-1}} * {{Cite book|last=Barral i Altet|first=Javier|title=Art de Catalunya. Arquitectura religiosa moderna i contemporània|year=2001|editor=L'isard, Barcelona|isbn=84-89931-14-3}} * {{Cite book|last=Bassegoda i Nonell|first=Joan|title=El gran Gaudí|year=1989|editor=Ausa, Sabadell|isbn=84-86329-44-2}} * {{Cite book|last=Bassegoda i Nonell|first=Joan|title=Gaudí o espacio, luz y equilibrio|year=2002|publisher=Criterio Libros|location=Madrid|isbn=84-95437-10-4}} * {{Cite book|last=Bergós i Massó|first=Joan|title=Gaudí, l'home i l'obra|url=https://archive.org/details/gaudilhomeilobra0000berg|year=1999|editor=Ed. Lunwerg, Barcelona|isbn=84-7782-617-X}} * {{Cite book|last=Bonet i Armengol|first=Jordi|title=L'últim Gaudí|year=2001|editor=Ed. Pòrtic, Barcelona|isbn=84-7306-727-4}} * {{Cite book|last=Crippa|first=Maria Antonietta|title=Gaudí|year=2007|editor=Taschen, Köln|isbn=978-3-8228-2519-8}} * {{Cite book|last=Flores|first=Carlos|title=Les lliçons de Gaudí|year=2002|editor=Ed. Empúries, Barcelona|isbn=84-7596-949-6}} * {{Cite book|last1=Fontbona|first1=Francesc|last2=Miralles|first2=Francesc|title=Història de l'Art Català. Del modernisme al noucentisme (1888–1917)|year=1985|editor=Ed. 62, Barcelona|isbn=84-297-2282-3}} * {{Cite book|last=Giralt-Miracle|first=Daniel|title=Gaudí, la busqueda de la forma|year=2002|editor=Lunwerg|isbn=84-7782-724-9}} * {{Cite book|last=Gómez Gimeno|first=María José|title=La Sagrada Familia|url=https://archive.org/details/guiavisualdeltem0000vvaa|year=2006|editor=Mundo Flip Ediciones|isbn=84-933983-4-9}} * {{Cite book|last=Lacuesta|first=Raquele|title=Modernisme a l'entorn de Barcelona|year=2006|editor=Diputació de Barcelona, Barcelona|isbn=84-9803-158-3}} * {{Cite book|last=Navascués Palácio|first=Pedro|title=Summa Artis. Arquitectura española (1808–1914)|year=2000|editor=Espasa Calpe, Madrid|isbn=84-239-5477-3}} * {{Cite book|last=Permanyer|first=Lluis|title=Barcelona modernista|year=1993|editor=Ed. Polígrafa, Barcelona|isbn=84-343-0723-5}} * {{Cite book|last=Puig i Boada|first=Isidre|title=El temple de la Sagrada Família|year=1986|editor=Ed. Nou Art Thor, Barcelona|isbn=84-7327-135-1}} * {{Cite book|last=Tarragona|first=Josep Maria|title=Gaudí, biografia de l'artista|year=1999|editor=Ed. Proa, Barcelona|isbn=84-8256-726-8}} * {{Cite book|last=Van Zandt|first=Eleyearr|title=La vida y obras de Gaudí|url=https://archive.org/details/lifeworksofgaudi0000vanz|year=1997|editor=Asppan|isbn=0-7525-1106-8}} * {{Cite book|last=Zerbst|first=Rainer|title=Gaudí|year=1989|editor=Taschen|isbn=3-8228-0216-6}} {{Refend}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.sagradafamilia.org/en/ Official website of the Construction Board of La Sagrada Família Foundation] * [http://smarthistory.khanacademy.org/gaudi-sagrada-familia.html Gaudí, Sagrada Família] (video), Smarthistory {{Normdata}} [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] [[Kategorie:Barcelona]] [[Kategorie:Kerkgeboue in Spanje]] 016i9gvw2uvkug9xeok2qpy3wnf7sqs 0 300981 2965600 2956711 2026-09-07T14:06:55Z Vichycombo 158600 2965600 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Noord-Nicosia'''<br />''Kuzey Lefkoşa'' ([[Turks]])<br /> [[Lêer:North Nicosia collage.png|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Northcyprus.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Seal of North Nicosia.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of North Nicosia.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagikoon|Turkse Republiek van Noord-Siprus}} [[Turkse Republiek van Noord-Siprus|Turkse Republiek<br />van Noord-Siprus]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|35|11|N|33|22|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1964 (''[[de facto]]'') |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 92,8 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 149 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2011) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 61&nbsp;378 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 660/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | OET ([[UTC]] +2) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | OEST ([[UTC]] +3) |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Mehmet Harmancı (TDP) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.lefkosabelediyesi.org/ ''lefkosabelediyesi.org''] |} '''Noord-Nicosia''' ([[Turks]]: ''Kuzey Lefkoşa'', [kuˈzej lefˈkoʃa]) is die [[hoofstad]] en grootste stad van die nie-erkende [[Turkse Republiek van Noord-Siprus]]. Dit lê net noord van [[Nicosia]], hoofstad van die internasionaal erkende [[Siprus|Republiek Siprus]], en word sedert 1964 deur die buffersone onder administrasie van die [[Verenigde Nasies]] van die suidelike deel geskei. [[Lêer:Nicosia 01-2017 img20 View from Shacolas Tower.jpg|duimnael|links|'n Uitsig oor Noord-Nicosia]] Die stad is die ekonomiese, politieke en kulturele sentrum van Noord-Ciprus, met baie winkels, restaurante en winkelsentrums. Dit is die tuiste van 'n historiese ommuurde stad, gesentreer op die Sarayönü-plein, en 'n moderne metropolitaanse gebied, met die Dereboyu-streek as sy sentrum van besigheid en vermaak. Beskryf as 'n stad met hoë vlakke van welsyn, het dit groot stedelike groei en ontwikkeling in die 21ste eeu gesien, insluitend die bou van nuwe hoofweë en hoë geboue. Dit huisves 'n aansienlike aantal toeriste en 'n verskeidenheid kulturele aktiwiteite, insluitend sy internasionale feeste van teater en musiek. Met 'n studentebevolking van meer as 34,000, is Noord-Nicosia 'n belangrike sentrum van onderwys en navorsing en is die tuiste van vier universiteite, waarvan die Nabye-Ooste Universiteit die grootste is. Na die interkommunale geweld van die 1960's, is die hoofstad van Republiek Siprus verdeel tussen die eiland se Grieks-Sipriotiese en Turks-Sipriotiese gemeenskappe in onderskeidelik die suide en noorde in 1963.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+cy0023%29 |title=Cyprus |publisher=Lcweb2.loc.gov |date=20 November 1967 |accessdate=26 Maart 2013}}</ref><ref>Lindley, Dan. [https://books.google.com/books?id=cKm7VWIbkwsC&pg=PA87 Promoting peace with information: transparency as a tool of security regimes] (2007) Princeton University Press, bl.87</ref> 'n [[Staatsgreep]] deur die Griekse militêre junta in 'n poging om die eiland met [[Griekeland]] te verenig in 1974 het gelei tot die [[Turkse]] inval in Siprus, en die internasionale gemeenskap beskou Noord-Nicosia as sedertdien onder Turkse besetting. == Geskiedenis == [[Lêer:Sarayönü old North Nicosia.jpg|links|duimnael|Sarayönü, 1969]] Tydens die Siprus-krisis van 1963–64, in die nasleep van eensydige grondwetlike veranderinge deur die Grieks-Sipriote, het interkommunale geweld uitgebreek. Nicosia is deur die Groenlyn in Grieks- en Turks-Sipriotiese kwartiere verdeel, vernoem na die kleur van die pen wat deur die [[Verenigde Nasies]]-beampte gebruik is om die lyn op 'n kaart van die stad te trek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_lefkosia1963.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |accessdate=10 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130417135112/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_lefkosia1963.shtm |archive-date=17 April 2013 |url-status=dead }}</ref> Dit het gelei tot die staking van Turks-Sipriotiese deelname aan die regering, en na meer interkommunale geweld in 1964, het 'n aantal Turks-Sipriote na die Turkse wyk Nicosia verhuis, wat ernstige oorbevolking veroorsaak het.<ref>{{en}} {{cite web|first=Eric|last=Solsten|url=http://countrystudies.us/cyprus/13.htm |title=Intercommunal Violence |publisher=US Library of Congress |accessdate=18 Junie 2012}}</ref> [[Lêer:Lefkoşa Türk Belediyesi.JPG|links|duimnael|Stadsaal van Noord-Nicosia, Augustus 2009.]] Op 15 Julie 1974 was daar 'n poging tot staatsgreep onder leiding van die Griekse militêre junta om die eiland met Griekeland te verenig. Die staatsgreep het aartsbiskop Makarios III as president van Siprus verdryf en hom vervang met die pro-Enosis-nasionalis Nikos Sampson.<ref name="TIME">{{en}} {{Cite magazine |title=CYPRUS: Big Troubles over a Small Island |date=29 Julie 1974 |magazine=[[Time (tydskrif)]] |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,911440,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307152514/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,911440,00.html |url-status=dead |archive-date=7 Maart 2008 }}</ref> In reaksie op die vooruitsig van Enosis, het die Turkse leër op 20 Julie 1974 die eiland binnegeval en van toe af die 37% van die noordelike deel van die Republiek van Siprus beset.<ref>{{en}} {{cite book|last1=Ker-Lindsay|first1=James|title=The Cyprus Problem: What Everyone Needs to Know|url=https://archive.org/details/cyprusproblemwha0000kerl|date=2011|publisher=Oxford University Press|page=[https://archive.org/details/cyprusproblemwha0000kerl/page/44 44]}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|last1=Athanasopulos|first1=Haralambos|title=Greece, Turkey and the Aegean Sea: A Case Study in International Law|date=2001|publisher=McFarland|page=15|isbn=978-0-7864-5003-9|url=https://books.google.com/books?id=QnlyjuKJa8YC&pg=PA15}}</ref><ref>Alford, Jonathan. ''Adelphi papers, Issues 149–164'' (1979), International Institute for Strategic Studies, [https://books.google.com/books?id=79AdAAAAMAAJ&q=%22prelude+to+Enosis,+invaded+the+island+in%22&dq=%22prelude+to+Enosis,+invaded+the+island+in%22&hl=en&sa=X&ei=WgzfT8bTDIX-4QSJ14mzCg&redir_esc=y p. 18].</ref> Die inval het twee fases ingesluit. Die tweede fase is op 14 Augustus 1974 uitgevoer, waar die Turkse leër hul stellings gevorder het en uiteindelik 'n totaal van 37% van die Siriotiese grondgebied ingeneem het, insluitend die noordelike deel van Nicosia en die stede Kyrenia en Famagusta. Op 23 April 2003 is die Ledra-paleis-grenskruising deur die Groenlyn geopen, die eerste keer dat die kruising sedert 1974 toegelaat is.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2969089.stm Emotion as Cyprus border opens] (BBC News) Besoek op 2012-06-18.</ref> Dit is gevolg deur die opening van Ayios Dometios-grenskruispunt op 9 Mei 2003.<ref>[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:2LSheATdp40J:www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/669FE6D32B5DEEC5C2256DC3002DE05A/%24file/27%2520May%25202003.doc%3FOpenElement+10+May+2003+cyprus+ayios+dometios&hl=en&pid=bl&srcid=ADGEESgbI-U9uhq1bVhGCx5BFUodre7oF3QwDE4rsMeeqL649lLXb28-a00aVDd7gys3GDlE3WWZLQxke9bWGMANnv9_-6fqYkKb63ExxQit6UOC274BNZV5EZ-qRxlfpbS3IthcdMkv&sig=AHIEtbRoF8A2rV3CkgSAlD2q9y0lvFX4Pw Report of the Secretary-General on the United Nations Operation in Cyprus]</ref> Op 3 April 2008 is die Ledrastraat-grenskruising ook heropen.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7327866.stm Symbolic Cyprus crossing reopens] (BBC News) Retrieved on 2012-06-18.</ref> == Administrasie == As hoofstad is Noord-Nicosia Noord-Siprus se politieke, ekonomiese en kulturele sentrum. Noord-Nicosia huisves die ministeries van Noord-Siprus. Die stad word beheer deur die Nicosia Turkse Munisipaliteit, wat erken word deur die grondwet van die Republiek van Siprus.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cyprus.gov.cy/portal/portal.nsf/0/f7eb7480579b1a50c2256fdb0040a003?OpenDocument&ExpandSection=5#_Section5 |title=The Constitution – Appendix D: Part 12 – Miscellaneous Provisions |accessdate=31 Desember 2010 |archive-date=5 Augustus 2012 |archive-url=https://archive.is/20120805123156/www.cyprus.gov.cy/portal/portal.nsf/0/f7eb7480579b1a50c2256fdb0040a003?OpenDocument&ExpandSection=5#_Section5 |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|North Nicosia|Noord-Nicosia}} * {{en}} {{Wikivoyage|Nicosia_(North)|Noord-Nicosia}} * {{tr}} [https://www.lefkosabelediyesi.org/ Amptelike webwerf] {{Hoofstede in Asië}} {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geografie van Siprus]] 090i44m6k18z00lhoar5mz4qkxz5etq 3 305935 2965639 2964127 2026-09-07T18:00:04Z MediaWiki message delivery 55541 /* Notificación de traducción: NARWHAL/August 2026 */ nuwe afdeling 2965639 wikitext text/x-wiki == Notificación de traducción: Template:2030 movement brand project nav/text == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:2030 movement brand project nav/text|Template:2030 movement brand project nav/text]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3A2030+movement+brand+project+nav%2Ftext&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 07:52, 18 Junie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Eihel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Board noticeboard/Board Update on Branding == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board noticeboard/Board Update on Branding|Wikimedia Foundation Board noticeboard/Board Update on Branding]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+noticeboard%2FBoard+Update+on+Branding&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:50, 22 Junie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuele2002@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: VisualEditor/Newsletter/2020/July == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2020/July|VisualEditor/Newsletter/2020/July]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es the end of this week. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 20:26, 6 Julie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Trust and Safety/Case Review Committee/Charter == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Trust and Safety/Case Review Committee/Charter|Trust and Safety/Case Review Committee/Charter]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety%2FCase+Review+Committee%2FCharter&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety%2FCase+Review+Committee%2FCharter&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:33, 8 Julie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuele2002@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Tech/News/2020/32 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Tech/News/2020/32|Tech/News/2020/32]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:27, 31 Julie 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Tech/Server switch 2020 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Tech/Server switch 2020|Tech/Server switch 2020]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:03, 15 Augustus 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia CH == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia CH|Wikimedia CH]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+CH&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 07:43, 17 Desember 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Eihel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Community User Group Malaysia == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Community User Group Malaysia|Wikimedia Community User Group Malaysia]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Community+User+Group+Malaysia&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Community+User+Group+Malaysia&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:26, 19 Desember 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Eihel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Community User Group Malaysia/Nav == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Community User Group Malaysia/Nav|Wikimedia Community User Group Malaysia/Nav]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Community+User+Group+Malaysia%2FNav&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:30, 19 Desember 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Eihel@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Project wiki representatives == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Project wiki representatives|Project wiki representatives]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Project+wiki+representatives&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-02-14. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The five year old strategy process has resulted in recommendations. After Global Conversations the number one priority is to establish an Interim Global Council, who will draft a Movement Charter, which will lead to the formation of a Global Council. Please help in translating the concise page "Project wiki representatives" which asks contributor to select for each project wiki a representative, who will help in implementing the first strategic priority.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 12:09, 6 Februarie 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Ad Huikeshoven@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: VisualEditor/Newsletter/2021/June == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2021/June|VisualEditor/Newsletter/2021/June]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2021%2FJune&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-06-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short newsletter is good news about posting comments on wiki. You can try out the "Discussion tools" in the Beta Features here at Meta-Wiki, too: [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures]]. Thank you! </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 00:16, 16 Junie 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:InternetArchiveBot header == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:InternetArchiveBot header|Template:InternetArchiveBot header]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInternetArchiveBot+header&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">The InternetArchiveBot team has come up with a new header for its documentation and user pages designed to make important links as easy to find as possible. We use this header on the bot's global user page, and we have it set up to show the labels in your interface language, meaning that the labels will appear in Russian on Russian Wikipedia (unless you override the interface language). In order for this feature to work, we need translations of those labels. There are only six labels: * About the Bot * Report Problem * Contact Us * Documentation * Configure * Disable Bot If you know how to say those things in another language, you can help! And your work will make it easier for non-English speakers to use InternetArchiveBot. </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:20, 29 Junie 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Harej@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: InternetArchiveBot/Problem == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:InternetArchiveBot/Problem|InternetArchiveBot/Problem]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-InternetArchiveBot%2FProblem&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Thank you to everyone who translated "Template:InternetArchiveBot header". The template is now available in 64 languages (including variants)! Now when people visit the bot's user page on those language wikis, they will be greeted with navigation options in their language. (We have since added one more link to the header – "Translate" – translations are appreciated!) This page I am requesting translations for is the "report problem" page for InternetArchiveBot, directing the user to different places depending on the kind of problem they are having. There are a total of 17 terms to translate, consisting of short phrases and sentences. This page is directly linked from the header on InternetArchiveBot's global user page, so your work will likely be seen.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 23:14, 12 Julie 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Harej@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections/2021/Voting == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/Voting|Wikimedia Foundation elections/2021/Voting]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2FVoting&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:21, 2 Augustus 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Hack4OpenGLAM == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Hack4OpenGLAM|Hack4OpenGLAM]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-09-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Welcome to translate the messages of the Hack4OpenGLAM hackathon, taking place at the Creative Commons Summit 20–24 September! Your work is appreciated!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:25, 10 Augustus 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wiki Loves Children == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wiki Loves Children|Wiki Loves Children]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Children&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Children&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:39, 10 Augustus 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Hack4OpenGLAM/Messages == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Hack4OpenGLAM/Messages|Hack4OpenGLAM/Messages]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM%2FMessages&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Hack4OpenGLAM%2FMessages&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-09-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is an additional set of messages for Hack4OpenGLAM: instructions (the contents of the newsletter) and latest tweets that can be used in several languages. Thank you for your work, it has already been amazing!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 22:21, 10 Augustus 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short|Wikimedia Foundation elections/2021/2021-09-07/2021 Election Results/Short]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2021%2F2021-09-07%2F2021+Election+Results%2FShort&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-09-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This short text (125 words) is meant to announce the results of the board elections on September, 7 to as much communities and volunteers as possible on such short notice in their native tongue. Please help us to make that happen! </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 19:04, 6 September 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Drafting Committee/Set Up Process == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Set Up Process|Movement Charter/Drafting Committee/Set Up Process]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FSet+Up+Process&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FSet+Up+Process&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-09-17. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The Movement Charter Drafting Committee election is coming soon. We have just put out a page to inform as many communities on the election. This requires many translations as we want to reach out to as many people as possible in their respective language. So we ask kindly for your support. Any questions? Please contact [[User:DBarthel (WMF)]]. Thanks for your help!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:09, 13 September 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Lingua Libre == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Lingua Libre|Lingua Libre]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Lingua+Libre&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-11-30. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:34, 18 September 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Drafting Committee/Election translation == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Election translation|Movement Charter/Drafting Committee/Election translation]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElection+translation&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-10-08. <div lang="en" class="mw-content-ltr">2 sentences, 21 words! Movement Charter Drafting Committee Elections are coming. Translating the voting tool SecurePoll in as many native tongues is crucial for this. But: there are two sentences we need to be translated for this. Please support the effort to make this a global experience. Thank you for helping out!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:04, 6 Oktober 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021|Movement Charter/Drafting Committee/MCDC Voter Email short 12-10-2021]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FMCDC+Voter+Email+short+12-10-2021&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FMCDC+Voter+Email+short+12-10-2021&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-10-11. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The Movement Charter Drafting Committee Election starts next Monday. We would like to send eligible voters an email, letting them know that now is the time to vote. Of course this should happen in the respective language of the voter. It is only 195 words, a few minutes of work with a great impact! Any language is highly appreciated, we appreciate your help a lot. Thank you and have a great weekend! :)</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 17:50, 8 Oktober 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message|Grants:MSIG/Announcements/2021/Global message]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AMSIG%2FAnnouncements%2F2021%2FGlobal+message&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-10-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi everbody! The [[Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance team]] is announcing a Movement Strategy Implementation Grants program to the communities. We want to reach out to as many communities as possible, calling out volunteers globally. Please support us and help translating the announcement in all the languages you speak, '''it is only 50 words'''. We will send it out as a mass message later. Beyond this: if you would like to, please check out the program and spread the word. We would appreciate your help in sharing this news in social media channels of your community. We are grateful for all your support, you are awesome!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:24, 21 Oktober 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement|Movement Charter/Drafting Committee/Elections/Results/Announcement]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FDrafting+Committee%2FElections%2FResults%2FAnnouncement&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2021-10-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The announcement of the members of the Movement Charter Drafting Committee is coming close. We would like to announce the results in as many languages as possible and kindly ask for your support. It is '''less than 100 words''', we would appreciate your help a lot and it is just a few minutes. Thank you for your continuous support! </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:31, 29 Oktober 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections|Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-01-10. <div lang="en" class="mw-content-ltr">''This year four seats of the WMF Board of Trustees are to be newly filled and there will be a Call for Feedback about the Board of Trustees selection processes from 10 January to 7 February 2022.'' ''The [[Movement Strategy and Governance]] team is supporting this Call for Feedback. For widest outreach across the Wikiverse we kindly ask you to support this by helping us out with additional translations.'' '''Postscriptum: During the last year many of you have helped us a lot to reach out to many different communities by translating in dozens of languages. We are utterly grateful for this - thanks to all of you for your ongoing support! You are the best!''' </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 17:25, 7 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open/Short == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open/Short|Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback about the Board of Trustees elections is now open/Short]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections%2FCall+for+Feedback+about+the+Board+of+Trustees+elections+is+now+open%2FShort&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees%2FCall+for+feedback%3A+Board+of+Trustees+elections%2FCall+for+Feedback+about+the+Board+of+Trustees+elections+is+now+open%2FShort&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-01-13. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi all, the [[Movement Strategy and Governance]] team is asking you for your help. We want to invite communities globally to a Call for Feedback about the Board of Trustees selection processes from 10 January to 7 February 2022. We want to send out a message next Friday to all communities in as many languages as possible. It is '''only 130 words'''! Your help is very much appreciated! Thank you for your time!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 21:02, 11 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Education/News/Contents == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Education/News/Contents|Template:Education/News/Contents]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FContents&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:48, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Education/News/Drafts == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Education/News/Drafts|Template:Education/News/Drafts]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FDrafts&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FDrafts&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 09:00, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Education/News/Drafts == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Education/News/Drafts|Template:Education/News/Drafts]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FDrafts&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AEducation%2FNews%2FDrafts&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:33, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Education/Newsletter/January 2022/Headlines == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Education/Newsletter/January 2022/Headlines|Education/Newsletter/January 2022/Headlines]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022%2FHeadlines&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022%2FHeadlines&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-01-24. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 17:26, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Education/Newsletter/January 2022 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Education/Newsletter/January 2022|Education/Newsletter/January 2022]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Education%2FNewsletter%2FJanuary+2022&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 17:29, 22 Januarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement|Leadership Development Task Force/Call for Feedback Announcement]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Leadership+Development+Task+Force%2FCall+for+Feedback+Announcement&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-02-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Good day to you from [[Movement Strategy and Governance]]! The coming weeks see a Call for Feedback concerning the creation of a movementwide [[Leadership_Development_Task_Force]]. We are announcing it by a short message of '''only 60 words''' to be distributed globally on Tuesday. Global distribution asks for native language support, so we kindly ask for your help to have as many translations as possible available. It should be a few minutes of work only. Thank you very much for your help, [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 10:13, 4 Februarie 2022 (UTC)</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:13, 4 Februarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: ContribuLing 2022 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:ContribuLing 2022|ContribuLing 2022]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 12:05, 12 Februarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 15:18, 22 Februarie 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Ericliu1912@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Ukraine's Cultural Diplomacy Month == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Ukraine's Cultural Diplomacy Month|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ukraine%27s+Cultural+Diplomacy+Month&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 01:50, 2 Maart 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Juan90264@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines%2FVoting%2FTranslations&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines%2FVoting%2FTranslations&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-03-06. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Next Monday the ratification for the UCoC Enforcement Guidelines starts, an important step concerning an important document. We would like to invite people from all the global communities to take part in this process. To make the voting available in as many native languages as possible, we would appreciate your help in translations! '''This is 189 words only''', just a few minutes of simple work and it is an important contribution to strengthen your community's voice. Thank you very much for your help, [[User:DBarthel (WMF)|DBarthel (WMF)]] </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:51, 4 Maart 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: ContribuLing 2022/Program == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:ContribuLing 2022/Program|ContribuLing 2022/Program]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2022%2FProgram&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-03-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 15:49, 26 Maart 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia chapters/Creation guide/Bylaw Guidelines == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia chapters/Creation guide/Bylaw Guidelines|Wikimedia chapters/Creation guide/Bylaw Guidelines]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+chapters%2FCreation+guide%2FBylaw+Guidelines&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello translators. We have created a new resource to help affiliates draft their by-laws and we need your help to translate these. Best regards </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:46, 21 April 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: GLAM School/Questions == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:GLAM School/Questions|GLAM School/Questions]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">GLAM School is a project by AvoinGLAM to chart out, uncover, and support practices that help GLAM professionals, GLAM-Wiki volunteers, Open GLAM advocates and others to be more empowered to contribute to Wikimedia and other open projects. In 2022 we are conducting surveys, chats, and interviews across organizations and networks involved in providing Open Access to cultural heritage. This page lists the questions that are used in the survey and the interviews.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:53, 26 April 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: VisualEditor/Newsletter/2022/April == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2022/April|VisualEditor/Newsletter/2022/April]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2022%2FApril&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2022%2FApril&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"><b><span style="vertical-align:top;padding:0 0.3em;">[[File:SMirC-congrats.svg|19x19px|Thank you very much!]]</span>¡Gracias!</b></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:53, 27 April 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: GLAM School/Questions == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:GLAM School/Questions|GLAM School/Questions]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School%2FQuestions&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Thank you for the wonderful work you are doing! I have made a couple of small modifications to the existing text and added one new section. I hope you would be willing to have a look at those. Thank you again! Cheers, Susanna</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 07:07, 29 April 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: GLAM School == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:GLAM School|GLAM School]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-GLAM+School&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2022-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The GLAM School main page is ready for translation. I hope the syntax still remained correct after I changed the page a lot. Thank you for your amazing help!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 18:20, 4 Mei 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Susannaanas@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email|Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Board voter email]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2022%2FAnnouncement%2FBoard+voter+email&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi all! The community vote of this year's Board Elections are close. As always voter mails will be sent out. To invite as many community members as possible in their native tongue your help is very much appreciated. While there are already plenty of translations we would appreciate you to check for languages still missing and to contribute translations for these. The mails are short, just a bit about two times '''200 words''', a few minutes of work. Your support is very important as it helps communities to learn about the election and to cast their vote. Best, Denis Barthel (WMF) (Movement Strategy and Governance)</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 12:51, 9 Augustus 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:DBarthel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Global groups == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Global groups|Global groups]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+groups&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">[[m:Global groups|Global groups]] is a useful page that has information about global user groups. Kindly help to translate them into your language.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:58, 12 September 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Global bans == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">[[m:Global bans|Global bans]] is a useful page that has information about global user bans. Kindly help to translate them into your language.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:56, 12 September 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close|Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Consultation Close]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FRevised+enforcement+guidelines%2FAnnouncement%2FConsultation+Close&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:18, 13 Oktober 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:2030 movement brand project nav/text == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:2030 movement brand project nav/text|Template:2030 movement brand project nav/text]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3A2030+movement+brand+project+nav%2Ftext&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly help to translate into your language for Wikimedia 2030.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:55, 28 November 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:2030 movement brand project nav/text == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:2030 movement brand project nav/text|Template:2030 movement brand project nav/text]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3A2030+movement+brand+project+nav%2Ftext&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly help to translate into your language for Wikimedia 2030.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:07, 28 November 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Tests == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Tests|Tests]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">= This is a test message, please ignore = = ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦେଶ, ଦୟାକରି ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ = </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 17:39, 13 Januarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:APatro (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Tests == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Tests|Tests]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tests&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">= This is a test message, please ignore = = ଏହା ଏକ ପରୀକ୍ଷା ସନ୍ଦେଶ, ଦୟାକରି ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ = </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 17:46, 13 Januarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:APatro (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations|Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Translations]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FEnforcement+guidelines%2FVoting%2FTranslations&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2023-01-16. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:56, 14 Januarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: ContribuLing 2023 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:ContribuLing 2023|ContribuLing 2023]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-ContribuLing+2023&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2023-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">ContribuLing is a Wikimedia event focusing on collaborative tools and minority languages. Please consider translating the page and - why not - proposing a presentation or a workshop! Thank you very much, on behalf of the organizing committee</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:18, 2 Februarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:WikiLucas00@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: VisualEditor/Newsletter/2023/February == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2023/February|VisualEditor/Newsletter/2023/February]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2023%2FFebruary&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2023%2FFebruary&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 23:54, 17 Februarie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: $1 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:$1|$1]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello translators. Please help us with this group page.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:42, 22 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimédiens du Burkina Faso == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help us translating this page</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:44, 22 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimédiens du Burkina Faso == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help translate this page</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:50, 22 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimédiens du Burkina Faso == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimédiens du Burkina Faso|Wikimédiens du Burkina Faso]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikim%C3%A9diens+du+Burkina+Faso&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Please help translate this page</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:58, 22 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:DNdubane (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Access to temporary account IP addresses FAQ == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Access to temporary account IP addresses FAQ|Access to temporary account IP addresses FAQ]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Access+to+temporary+account+IP+addresses+FAQ&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Access+to+temporary+account+IP+addresses+FAQ&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:34, 31 Maart 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 11:58, 18 Mei 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: WWC2023/Scholarship == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:WWC2023/Scholarship|WWC2023/Scholarship]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WWC2023%2FScholarship&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2023-10-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr">this page is available for translating, you can start working on it</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 21:41, 26 Junie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Sandra Hanbo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+committee%2FNominatons%2F2023%2FAnnouncement+-+new+members&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections+committee%2FNominatons%2F2023%2FAnnouncement+-+new+members&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">We are hoping to send this message globally using MassMessage once the Board made official announcement, which will be linked later. </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:15, 27 Junie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki|Category:Moved to Wikimedia Foundation Governance Wiki]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Category%3AMoved+to+Wikimedia+Foundation+Governance+Wiki&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Category%3AMoved+to+Wikimedia+Foundation+Governance+Wiki&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Many WMF policies have been moved to foundation wiki and their local counterparts are blanked and redirected. This category should be created to keep everything together.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:12, 29 Junie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Massive changes to the pages. Would require a review to keep information updated as per the English version.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:45, 23 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Requires an update/review.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:34, 27 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Trust and Safety == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Trust and Safety|Trust and Safety]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Would require a review and update on existing policy</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:54, 27 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Movement Charter/Navbox == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Movement Charter/Navbox|Template:Movement Charter/Navbox]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter%2FNavbox&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template for Movement Charter, assist to translate to your language.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:51, 29 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Basic information == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Basic information|Template:Basic information]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABasic+information&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABasic+information&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Navigational template about the Wikimedia world and its relevant polices.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:37, 29 Julie 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2F2023+ToU+updates%2FProposed+update&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated page. Kindly assist to update.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 11:50, 2 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Bot policy == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Bot policy|Bot policy]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot+policy&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot+policy&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Global policy, requires a check &amp; minor updates is needed.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 09:13, 6 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: $1 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:$1|$1]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-%241&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Assist to translate welcome template</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:49, 6 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Blocked user == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Blocked user|Blocked user]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Blocked+user&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Information page about blocked users, please check and translate into your language. Thanks.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:41, 7 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Community Consultation == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Community Consultation|Movement Charter/Community Consultation]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FCommunity+Consultation&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Severely outdated. Requires review and translation.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:18, 10 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Frequently Asked Questions == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Frequently Asked Questions|Movement Charter/Frequently Asked Questions]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FFrequently+Asked+Questions&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 11:26, 10 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Interwiki map header == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Interwiki map header|Template:Interwiki map header]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInterwiki+map+header&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AInterwiki+map+header&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:15, 16 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Billinghurst@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:FormerAffiliate == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:FormerAffiliate|Template:FormerAffiliate]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AFormerAffiliate&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Template indicating former affiliates. Please assist to translate into your language.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:01, 26 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Disambiguation == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Disambiguation|Template:Disambiguation]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ADisambiguation&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Widely used disambiguation template. Please assist to translate into your language.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:53, 1 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Blocked user == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Blocked user|Blocked user]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Blocked+user&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains outdated content. Please assist to translate to your language.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:37, 2 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Bot == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Bot|Bot]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Bot&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly check for outdated translation and update it accordingly.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:48, 2 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wiktionary == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly check for outdated translation and update it accordingly.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:48, 2 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikiquote == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikiquote|Wikiquote]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikiquote&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Kindly assist to check and translate the page. Also, proceed to [https://translatewiki.net/ translatewiki] to translate the remaining interface languages for [[Template:Int]] used on this page.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:52, 7 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Communications == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Communications|Template:Communications]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACommunications&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ACommunications&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Important nav template for [[Wikimedia Foundation Communications Department]]. Kindly assist to translate.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 09:19, 9 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Help:Unified login == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains multiple outdated translation units. Please assist to check and translate them.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 15:16, 10 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/2023-09]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">I have made the image translatable because there is a Japanese version of the image at [[:File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 ja.gif]]. You can use the image that you think is best for your language. It is possible that one short sentence will be added to this message, but no other changes are expected. This message will be sent to most wikis next week.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 21:39, 15 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Founding principles == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Founding principles|Founding principles]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Founding+principles&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains outdated text. Kindly assist to translate.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:31, 18 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/FAQ]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FFAQ&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FFAQ&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is a FAQ related to a big change that will affect all wikis next year. Please translate it into your favorite languages, and please also share this link with other Wikimedians so they will know about it. There is one empty section on the page. I hope to have that information finished next week. Please feel free to start translating now.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:45, 23 September 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: WikiWomenCamp 2023 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:WikiWomenCamp 2023|WikiWomenCamp 2023]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiWomenCamp+2023&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2023-10-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">It is an information page about the upcoming WikiWomenCamp.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 11:14, 6 Oktober 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Asaf (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2FCommittee+appointments%2FAnnouncement%2FShort&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Legal+department%2FCommittee+appointments%2FAnnouncement%2FShort&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr">:Hello everyone, ::Today I ask for your help translating 105 words. ::Although the message seeks an English speaker, we hope to reach a wider audience through translations. :Thank you for your time and ongoing translation efforts. :[[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 16:59, 7 Oktober 2023 (UTC)''</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:59, 7 Oktober 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+short&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:21, 16 Oktober 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing|Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - closing]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FAnnouncement%2FRules+package+review+-+closing&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 01:06, 25 Oktober 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Meta:Policies and guidelines == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Meta:Policies and guidelines|Meta:Policies and guidelines]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3APolicies+and+guidelines&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Index of policies and guidelines, useful to be translated into different languages for users.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:45, 13 Januarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Ombuds commission == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:50, 21 Januarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia committees == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia committees|Wikimedia committees]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+committees&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+committees&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 11:15, 21 Januarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Threats of harm == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Threats of harm|Threats of harm]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Threats+of+harm&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 07:21, 4 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikidata == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikidata|Wikidata]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:43, 11 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Staff group == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Staff group|Staff group]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Staff+group&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Staff+group&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:08, 11 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: User groups == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:User groups|User groups]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User+groups&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User+groups&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:31, 11 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Help:Two-factor authentication == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:49, 12 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Global interface editors == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Global interface editors|Global interface editors]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+interface+editors&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+interface+editors&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Global group has been renamed, please update the translations accordingly.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:50, 19 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Help:Signature == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Help:Signature|Help:Signature]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ASignature&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:21, 21 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Amical Wikimedia == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Amical Wikimedia|Amical Wikimedia]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:28, 23 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikidata/Development == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikidata/Development|Wikidata/Development]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata%2FDevelopment&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikidata%2FDevelopment&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 12:50, 27 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Global bans == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Global bans|Global bans]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+bans&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:40, 29 Februarie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates/Legal]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2FLegal&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2FLegal&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:48, 2 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikivoyage == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikivoyage|Wikivoyage]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikivoyage&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikivoyage&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 08:27, 5 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:53, 7 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Small Wiki Monitoring Team == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Small Wiki Monitoring Team|Small Wiki Monitoring Team]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Small+Wiki+Monitoring+Team&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 13:51, 16 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Steward election status == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Steward election status|Template:Steward election status]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 19:02, 18 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Kaganer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Steward election status == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Steward election status|Template:Steward election status]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASteward+election+status&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Outdated text which may mislead users, please assist to update at your earliest convenience.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:52, 19 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team|Grants:Knowledge Sharing/Connect/Team]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AKnowledge+Sharing%2FConnect%2FTeam&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Grants%3AKnowledge+Sharing%2FConnect%2FTeam&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2024-03-20. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is not urgent, but the Let's Connect Working Group team and I (Program Lead) would love if the entire page was translated. Please message letsconnect@wikimedi.org or Cassie Casares ccasares@wikimedia.org if you have any questions or concerns. </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 22:40, 19 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:CCasares (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 07:44, 23 Maart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Special global permissions/Seealso == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Special global permissions/Seealso|Template:Special global permissions/Seealso]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ASpecial+global+permissions%2FSeealso&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:24, 1 April 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter/Content/One-page draft == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter/Content/One-page draft|Movement Charter/Content/One-page draft]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter%2FContent%2FOne-page+draft&language=es&action=page traducir al español] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2024-04-07. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 15:46, 2 April 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This page contains outdated information. Please assist in updating the page to prevent confusion.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:48, 19 April 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Fundraising/Translation == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Fundraising/Translation|Fundraising/Translation]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Fundraising%2FTranslation&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:11, 25 April 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2024%2FAnnouncement+%E2%80%93+results&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2024%2FAnnouncement+%E2%80%93+results&language=pt&action=page traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2024-05-17. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:16, 10 Mei 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM) == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Community+Affairs+Committee%2FProcedure+for+Sibling+Project+Lifecycle%2FInvitation+for+feedback+%28MM%29&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Community+Affairs+Committee%2FProcedure+for+Sibling+Project+Lifecycle%2FInvitation+for+feedback+%28MM%29&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2024-05-22. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:38, 21 Mei 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Board of Trustees == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Board+of+Trustees&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:15, 27 Mei 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Movement Charter draft == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Movement Charter draft|Template:Movement Charter draft]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AMovement+Charter+draft&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2024-06-11. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:41, 8 Junie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Charter == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Movement Charter|Movement Charter]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Charter&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:31, 12 Junie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia LGBT+/Portal == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia LGBT+/Portal|Wikimedia LGBT+/Portal]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+LGBT%2B%2FPortal&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:03, 30 Junie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines|Wikimedia Foundation elections/2024/Voter eligibility guidelines]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FVoter+eligibility+guidelines&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+elections%2F2024%2FVoter+eligibility+guidelines&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:43, 2 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Strategy == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Strategy|Strategy]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Strategy&language=pt&action=page traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:27, 7 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Meta:Shortcut == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Meta:Shortcut|Meta:Shortcut]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AShortcut&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AShortcut&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 15:31, 7 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia and Libraries User Group == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia and Libraries User Group|Wikimedia and Libraries User Group]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 16:04, 7 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals|Wikimedia and Libraries User Group/Mission and goals]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group%2FMission+and+goals&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+and+Libraries+User+Group%2FMission+and+goals&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 09:20, 8 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024|Wiki Loves Women/SheSaid/SheSaid 2024]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Women%2FSheSaid%2FSheSaid+2024&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Women%2FSheSaid%2FSheSaid+2024&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 09:56, 8 Julie 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: WMDE Technical Wishes/Sub-referencing == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|WMDE Technical Wishes/Sub-referencing]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WMDE+Technical+Wishes%2FSub-referencing&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">The sub-referencing feature is planned to be implemented until the end of 2024 on various wikis. Therefore, it would be great to have information about the feature ready in multiple languages.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 20:35, 8 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing|User:Johannes Richter (WMDE)/Sub-referencing]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AJohannes+Richter+%28WMDE%29%2FSub-referencing&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AJohannes+Richter+%28WMDE%29%2FSub-referencing&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2024-08-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Dear translators, Wikimedia Deutschland is currently developing a new feature for referencing ([[WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]). Development will still take a while, but we'll send an announcement to the global communities soon, in order to let them know in advance and ask for feedback. Thanks for helping us translate this mass message!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 12:01, 9 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannnes89@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Meta:What Meta is not == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Meta:What Meta is not|Meta:What Meta is not]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AWhat+Meta+is+not&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AWhat+Meta+is+not&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Meta-Wiki guideline page</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 14:03, 15 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MrBenjo@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Meta:Administrators/Removal (inactivity) == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Meta:Administrators/Removal (inactivity)|Meta:Administrators/Removal (inactivity)]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3AAdministrators%2FRemoval+%28inactivity%29&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:37, 18 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Blue button == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Blue button|Template:Blue button]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABlue+button&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3ABlue+button&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 10:12, 18 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:User groups == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:User groups|Template:User groups]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUser+groups&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AUser+groups&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 11:59, 18 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Guideline == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Guideline|Template:Guideline]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AGuideline&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 01:32, 19 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Keeping events safe == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Keeping events safe|Keeping events safe]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Keeping+events+safe&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Keeping+events+safe&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 03:18, 19 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety|Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation%2FLegal%2FCommunity+Resilience+and+Sustainability%2FTrust+and+Safety&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation%2FLegal%2FCommunity+Resilience+and+Sustainability%2FTrust+and+Safety&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 05:39, 19 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Argentina == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de inglés y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Argentina|Wikimedia Argentina]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=en&action=page traducir al inglés] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Argentina&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 07:09, 20 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Amical Wikimedia == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Amical Wikimedia|Amical Wikimedia]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Amical+Wikimedia&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 04:59, 22 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Ombuds commission == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Ombuds commission|Ombuds commission]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 02:28, 23 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: WikiGap == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:WikiGap|WikiGap]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiGap&language=es&action=page traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-WikiGap&language=pt&action=page traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 06:26, 23 Augustus 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Steward requests/Global/block-header == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Steward requests/Global/block-header|Steward requests/Global/block-header]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Steward+requests%2FGlobal%2Fblock-header&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Contains information on how to appeal global blocks.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta&lrm;, 12:49, 25 September 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Changing username == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Changing username|Changing username]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Changing+username&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 10:49, 27 Oktober 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wiktionary == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wiktionary|Wiktionary]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiktionary&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 11:52, 13 Desember 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure|Ombuds commission/2019/CU Global Procedure on information disclosure]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Ombuds+commission%2F2019%2FCU+Global+Procedure+on+information+disclosure&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 12:29, 22 Desember 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Deoband Community Wikimedia/News == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Deoband Community Wikimedia/News|Deoband Community Wikimedia/News]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FNews&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Deoband+Community+Wikimedia%2FNews&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 17:33, 27 Desember 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Aafi (DCW)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Policy-cross-project == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Template:Policy-cross-project|Template:Policy-cross-project]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3APolicy-cross-project&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 09:12, 30 Desember 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Annual+Plan%2F2024-2025%2FProduct+%26+Technology+OKRs&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 08:07, 26 Januarie 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Help:Unified login == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Help:Unified login|Help:Unified login]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3AUnified+login&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 06:04, 23 Maart 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Help:Two-factor authentication == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 23:50, 3 April 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Tech/News == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Tech/News|Tech/News]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 01:30, 13 April 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2F2025%2FVoter+information&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La fecha límite para la traducción de esta página es 2025-04-25. <div lang="en" class="mw-content-ltr">--- Hello, and thank you for the work you do. '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate We request you also translate these two sentences.]''' There are more details below. There is an ongoing community vote - the voter information is in the page linked for translation above. We would appreciate your help to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-UCoC_AR_2025_cookie&amp;filter=%21translated&amp;action=translate translate the two sentence CentralNotice banner], as a priority. If you can also translate the voter information page, I know the folks working on this - including the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) group - would be highly appreciative. ~ In cooperation with the U4C</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 15:30, 23 April 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: User:Keegan (WMF)/EGCharter closing == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/EGCharter closing|User:Keegan (WMF)/EGCharter closing]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FEGCharter+closing&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FEGCharter+closing&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2025-04-29. <div lang="en" class="mw-content-ltr">If you have some time to translate this message that will be sent to the communities prior to the close of the vote, it would be of great benefit.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 03:18, 26 April 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Call for candidates]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025%2FCall+for+candidates&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2025-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">I'm sorry for the short notice, details for the election came together at the last minute.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 18:53, 14 Mei 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2025&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This is the information page of 2025 U4C election. Please help with translation; your contributions will be greatly appreciated.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 15:09, 19 Mei 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Incident Reporting System == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta. La página [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Incident+Reporting+System&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta‎, 03:53, 2 Augustus 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:Affiliate recognition pause notice 2025 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Template:Affiliate recognition pause notice 2025|Template:Affiliate recognition pause notice 2025]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffiliate+recognition+pause+notice+2025&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 15:33, 30 Augustus 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Meta:Deletion policy == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Meta%3ADeletion+policy&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 07:07, 15 September 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation website == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation website|Wikimedia Foundation website]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+website&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 05:46, 29 September 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wikimedia Foundation v. National Security Agency/FAQ == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Wikimedia Foundation v. National Security Agency/FAQ|Wikimedia Foundation v. National Security Agency/FAQ]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+v.+National+Security+Agency%2FFAQ&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 05:39, 7 Oktober 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Template:AffCom == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Template%3AAffCom&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] La prioridad de esta página es baja. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 04:55, 30 Oktober 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Help:Two-factor authentication == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 03:09, 6 Desember 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-01-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr">This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 22:30, 14 Januarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es baja. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 11:02, 15 Februarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Global username policy == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Global username policy|Global username policy]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+username+policy&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+username+policy&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-12-31. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Global username policy. Thank you very much!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 14:25, 15 Februarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Event:Queer Women in Arts == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Event:Queer Women in Arts|Event:Queer Women in Arts]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AQueer+Women+in+Arts&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AQueer+Women+in+Arts&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-02-28. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello! We have a new page for translation: Event:Queer Women in Arts. Thanks!</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 19:11, 18 Februarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Julius 12345@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026|Event:Wikipedia & Education User Group Showcase/March 2026]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AWikipedia+%26+Education+User+Group+Showcase%2FMarch+2026&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-03-21. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hi translators, The EduWiki Hub is seeking your support to help translate the Meta page for the EduWiki Knowledge Showcase (March 2026) into Portuguese, Spanish, French, Hindi, and Arabic The event will take place on 24 March 2026, and translations will help make it accessible to more communities. Thank you for your support. Kind regards, Barakat, for the EduWiki Hub.</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 12:56, 17 Maart 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:BAdegboye (EdWH)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Community Wishlist == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Community Wishlist|Community Wishlist]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Community+Wishlist&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es alta. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-05-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Greetings! I kindly ask for your help in translating and adapting the Article guidance [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. You can find the step by step instructions on how to translate them in this link: https://www.mediawiki.org/wiki/Article_guidance#Adapting_a_sample_outline_in_a_Wikipedia The [[mw:Article guidance|Article guidance]] feature will soon be available in your Wikipedia and is designed to help less experienced editors create well-structured, policy-compliant articles. Please prioritise translating the following 10 article outlines: * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Person Project:ArticleGuidance/Person] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Politician Project:ArticleGuidance/Politician] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Sportsperson Project:ArticleGuidance/Sportsperson] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Human_Settlement Project:ArticleGuidance/Human Settlement] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Film Project:ArticleGuidance/Film] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Musician Project:ArticleGuidance/Musician] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Actor Project:ArticleGuidance/Actor] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Animal Project:ArticleGuidance/Animal] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Sports_Club Project:ArticleGuidance/Sports Club] * [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Project:ArticleGuidance/Video_Game Project:ArticleGuidance/Video Game] </div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 20:10, 8 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter|User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-05-19. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 00:28, 15 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now|Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Vote now]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2026%2FVote+now&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FCoordinating+Committee%2FElection%2F2026%2FVote+now&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-05-26. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 21:17, 20 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Global locks == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Global locks|Global locks]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Global+locks&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 01:45, 7 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Movement Strategy and Governance == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Movement+Strategy+and+Governance&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 05:18, 20 Julie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Minorax@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Event:Open Heritage-Wikidata Contest == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Event:Open Heritage-Wikidata Contest|Event:Open Heritage-Wikidata Contest]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Event%3AOpen+Heritage-Wikidata+Contest&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] La prioridad de esta página es media. La fecha límite para la traducción de esta página es 2026-08-15. <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello, We are looking forward to translating this page. We highly appreciate your support Best</div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 18:54, 10 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:SanBonne@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español y portugués en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya|Wiki Academy, Bejoy Narayan Mahavidyalaya]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wiki+Academy%2C+Bejoy+Narayan+Mahavidyalaya&language=pt&action=page&action_source=translation_notification traducir al portugués] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 21:53, 31 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Notificación de traducción: NARWHAL/August 2026 == Hola, Toxwiki96: Has recibido esta notificación porque te inscribiste como traductor de español en Meta-Wiki. La página [[:metawikipedia:NARWHAL/August 2026|NARWHAL/August 2026]] está disponible para su traducción. Puedes traducirla aquí: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-NARWHAL%2FAugust+2026&language=es&action=page&action_source=translation_notification traducir al español] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Agradecemos enormemente tu ayuda. Traductores como tú hacen que Meta-Wiki funcione como una verdadera comunidad multilingüe. Puedes [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup cambiar tus preferencias de notificación]. ¡Gracias! Los coordinadores de traducción de Meta-Wiki‎, 18:00, 7 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Borhan@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> i8wexozhn5njdhr0i9va0zovmoei2s1 0 365117 2965649 2917421 2026-09-07T18:23:17Z Aliwal2012 39067 /* Force India (2008–2010) */ 2965649 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Vitantonio Liuzzi | image = Vitantonio Liuzzi 2011 Malaysia.jpg | caption = Liuzzi by die [[2011 Maleisiese Grand Prix]]. | nationality = {{flagicon|ITA}} Italianer | birth_date = {{birth date and age|df=y|1980|8|6}} | birth_place = Locorotondo, Italië | Years = 2005–2007, 2009–2011 | Old Team = [[Red Bull Racing|Red Bull]], [[Toro Rosso]],<br/>[[Force India]], HRT | Races = 81 (80 begin) | Championships = 0 | Wins = 0 | Podiums = 0 | Points = 26 | Poles = 0 | Fastest laps = 0 | First race = [[2005 San Marino Grand Prix]] | Last race = [[2011 Brasiliaanse Grand Prix]] | Last season = 2011 | Last position = 23ste }} '''Vitantonio "Tonio" Liuzzi''' (gebore op 6 Augustus 1980 <ref>{{Cite web|url=http://www.f1db.com/f1/page/Vitantonio_Liuzzi|title=Vitantonio Liuzzi|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010054558/http://www.f1db.com/f1/page/Vitantonio_Liuzzi|archive-date=10 Oktober 2007|access-date=11 September 2005}}</ref> ) is 'n Italiaanse professionele renjaer wat voorheen in [[Formule Een]] vir die spanne van [[Red Bull Racing|Red Bull]], [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]], [[Force India]] en HRT gejaag het. Hy het wonings in Lugano, Switserland <ref>{{Cite web|url=http://www.liuzzi.com/#/about-tonio|title=About Vitantonio|publisher=liuzzi.com|access-date=21 Julie 2010|archive-date=23 Januarie 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20020123035914/http://www.liuzzi.com/#/about-tonio|url-status=dead}}</ref> en [[Pescara]], Italië. [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2003_F3000_Hungary.jpg|links|duimnael|Liuzzi jaag vir die Red Bull Junior Team tydens die Hongaarse ronde van die 2003 Internasionale Formule 3000-seisoen]] == Formule Een (2005-2011) == Liuzzi se goeie prestasie in Formule 3000 het gelei tot bespiegelinge dat [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] hom moontlik in diens sou neem, <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/3933357.stm Ferrari 'seek Liuzzi deal']". [[BBC News]], 28 Julie 2004</ref> óf as 'n toetsbestuurder by hul Formule Een-span, óf by [[Sauber Motorsport|Sauber]], die Formule Een-span waarmee Ferrari 'n noue verbintenis gehad het as sy enjinverskaffer. In November 2004 het Liuzzi 'n toetsrit gekry by [[Red Bull Racing|Red Bull]], wat hom vir 2005 aangestel het. <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4145223.stm Red Bull take on Liuzzi and Klien]. [[BBC News]], 5 Januarie 2005</ref> === Red Bull (2005) === [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2005_Britain.jpg|regs|duimnael| Liuzzi het die derde [[Red Bull Racing|Red Bull Racing-]] motor tydens die oefening vir die Britse Grand Prix in 2005 bestuur]] Aanvanklik het dit gelyk of hy dalk saam met [[David Coulthard]] 'n sitplek sou kry, maar Red Bull het eerder [[Christian Klien]] gekies, <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4172881.stm Red Bull name Klien second driver]. BBC News, 13 Januarie 2005</ref> en Liuzzi as toetsbestuurder gelaat. Na afloop van die [[2005 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] en [[2005 Monaco Grand Prix|Monaco]], is hy nog 'n wedren gegun tydens die Europese Grand Prix, voordat sy sitplek aan Klien terugbesorg is vir die [[2005 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]]. [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2007_Brazil_free_practice.jpg|duimnael|Liuzzi ry vir STR tydens die [[2007 Brasiliaanse Grand Prix]]]] Liuzzi is in die span bevestig vir die [[2007 Formule Een-seisoen|2007-seisoen]] tydens die bekendstelling van die STR2 op 13 Februarie 2007. Ongelukkig word sy wedrenne gedurende die eerste helfte van sy seisoen geteister deur foute soortgelyk aan sy voormalige spanmaat s'n. Dit lyk of hy waarskynlik sy eerste punte van die seisoen in [[2007 Kanadese Grand Prix|Kanada]] sou aanteken, maar in plaas daarvan bots hy met die berugte 'Wall of Champions' by die uitgang van die laaste oorkruiser. Daar is ook voortdurend bespiegel oor die behoud van sy sitplek, want die span het [[Sebastian Vettel]] en die Champcar-reekskampioen Sébastien Bourdais openlik genader. Nadat Bourdais se kontrak vir 2008 aangekondig is, het Liuzzi se vertonings verbeter. As gevolg van 'n tydstraf na die wedren het hy 'n wêreldkampioenskapspunt in [[2007 Japannese Grand Prix|Japan]] misgeloop, maar daarna sy beste ren in sy Formule Een-loopbaan in [[2007 Chinese Grand Prix|China]] gery. === Force India (2008–2010) === [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2010_Malaysia_2nd_Free_Practice.jpg|regs|duimnael|Liuzzi ry vir [[Force India]] tydens die [[2010 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix in 2010]]]] Op 3 September 2009 het Force India Fisichella vrygestel sodat hy Luca Badoer by [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] kon vervang, wat vir twee wedrenne vir die beseerde jaer [[Felipe Massa]] ingestaan het. Op 7 September 2009 kondig Force India aan dat Liuzzi vir hulle sal ry in die oorblywende vyf renne van die [[2009 Formule Een-seisoen]]. Hy het sy rendebuut vir Force India tydens die [[2009 Italiaanse Grand Prix]] gemaak en in 'n indrukwekkende sewende plek gekwalifiseer, aangesien hy die ren met 'n swaarder brandstoflading as sy jonger spanmaat Adrian Sutil begin het. Hy was stewig in die punte geplaas voordat hy ná 22 rondtes met 'n ratkasprobleem onttrek het. Op 27 November 2009 kondig [[Force India]] aan dat hulle [[Adrian Sutil]] en Liuzzi vir 2010 as bestuurders sal behou. Liuzzi behaal sy eerste punte sedert die [[2007 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix in 2007]] in die [[2010 Bahreinse Grand Prix]]. Hy het negende in die ren geëindig en twee punte behaal weens die inwerkingtrede van 'n nuwe puntestelsel in Formule Een in 2010. In die volgende ronde in [[2010 Australiese Grand Prix|Australië]] het hy die sewende plek in wisselende weerstoestande behaal en nog ses punte ingesamel. In [[2010 Monaco Grand Prix|Monaco]] eindig Liuzzi negende en behaal nog twee punte vir Force India. By die [[2010 Kanadese Grand Prix]] kwalifiseer Liuzzi in 'n loopbaanbeste sesde plek, wat verbeter het na vyfde na [[Mark Webber]] se ratkasruiling. In die wedren het Liuzzi negende geëindig nadat hy in die eerste draai met Massa gebots het. Hy het nog 'n punt op [[2010 Belgiese Grand Prix|Spa-Francorchamps]] behaal, nadat Jaime Alguersuari ná die wedren gepenaliseer is omdat hy 'n voorsprong behaal het deur die bushalte-chicane in die laaste rondtes te sny. Hy het sy loopbaanbeste as sesde by die [[2010 Koreaanse Grand Prix|Koreaanse Grand Prix]] geëwenaar en eindig uiteindelik 15de in die kampioenskap met 21 punte, 'n loopbaanbeste. === Uittrede uit Formule 1 === Alhoewel hy 'n geldige kontrak met [[Force India]] vir 2011 gehad het, is Liuzzi deur [[Paul di Resta]] vervang. Hy het hierna aan ander renformules deelgeneem, soos V8 Supermotors in 2011-12, die FIA Wêrelduithoukampioenskap (2012–15) en Formule E (2014–16). === Volledige Formule 1-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Plek ! Punte |- | [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR1 ! [[Cosworth]] TJ2006 3.0 V10 14 Series |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2006 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Duitse Grand Prix|GER]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>NF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''19''' |style="background:#efefef"| '''1''' |- | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR2 ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>13</small> | | |style="background:#efefef"| '''18''' |style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM02 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor=| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] |bgcolor=| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]] |bgcolor=| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]] |bgcolor=| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |bgcolor=| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]] |bgcolor=| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] |bgcolor=| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]] |bgcolor=| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] |bgcolor=| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] |bgcolor=| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] |bgcolor=| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] |bgcolor=| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>15</small> | | |style="background:#efefef"| '''22''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- | [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ! [[Force India]] ! Force India VJM03 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>DNF</small> |style="background:#efefef"| '''15''' |style="background:#efefef"| '''21''' |- | [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ! Hispania Racing Team ! Hispania F111 ! Cosworth CA2011 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNQ</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>22</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>22</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>23</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>23</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>21</small> |bgcolor=| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |style="background:#efefef"| '''23''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Liuzzi, Vitantonio}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Italiaanse renjaers]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1980]] ad9z281ioi14of9hq31mkbby4wm94nu 2965650 2965649 2026-09-07T18:24:58Z Aliwal2012 39067 2965650 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Vitantonio Liuzzi | image = Vitantonio Liuzzi 2011 Malaysia.jpg | caption = Liuzzi by die [[2011 Maleisiese Grand Prix]]. | nationality = {{vlagikoon|ITA}} Italianer | birth_date = {{birth date and age|df=y|1980|8|6}} | birth_place = Locorotondo, Italië | Years = 2005–2007, 2009–2011 | Old Team = [[Red Bull Racing|Red Bull]], [[Toro Rosso]],<br/>[[Force India]], HRT | Races = 81 (80 begin) | Championships = 0 | Wins = 0 | Podiums = 0 | Points = 26 | Poles = 0 | Fastest laps = 0 | First race = [[2005 San Marino Grand Prix]] | Last race = [[2011 Brasiliaanse Grand Prix]] | Last season = 2011 | Last position = 23ste }} '''Vitantonio "Tonio" Liuzzi''' (gebore op 6 Augustus 1980 <ref>{{Cite web|url=http://www.f1db.com/f1/page/Vitantonio_Liuzzi|title=Vitantonio Liuzzi|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010054558/http://www.f1db.com/f1/page/Vitantonio_Liuzzi|archive-date=10 Oktober 2007|access-date=11 September 2005}}</ref> ) is 'n Italiaanse professionele renjaer wat voorheen in [[Formule Een]] vir die spanne van [[Red Bull Racing|Red Bull]], [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]], [[Force India]] en HRT gejaag het. Hy het wonings in Lugano, Switserland <ref>{{Cite web|url=http://www.liuzzi.com/#/about-tonio|title=About Vitantonio|publisher=liuzzi.com|access-date=21 Julie 2010|archive-date=23 Januarie 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20020123035914/http://www.liuzzi.com/#/about-tonio|url-status=dead}}</ref> en [[Pescara]], Italië. [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2003_F3000_Hungary.jpg|links|duimnael|Liuzzi jaag vir die Red Bull Junior Team tydens die Hongaarse ronde van die 2003 Internasionale Formule 3000-seisoen]] == Formule Een (2005-2011) == Liuzzi se goeie prestasie in Formule 3000 het gelei tot bespiegelinge dat [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] hom moontlik in diens sou neem, <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/3933357.stm Ferrari 'seek Liuzzi deal']". [[BBC News]], 28 Julie 2004</ref> óf as 'n toetsbestuurder by hul Formule Een-span, óf by [[Sauber Motorsport|Sauber]], die Formule Een-span waarmee Ferrari 'n noue verbintenis gehad het as sy enjinverskaffer. In November 2004 het Liuzzi 'n toetsrit gekry by [[Red Bull Racing|Red Bull]], wat hom vir 2005 aangestel het. <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4145223.stm Red Bull take on Liuzzi and Klien]. [[BBC News]], 5 Januarie 2005</ref> === Red Bull (2005) === [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2005_Britain.jpg|regs|duimnael| Liuzzi het die derde [[Red Bull Racing|Red Bull Racing-]] motor tydens die oefening vir die Britse Grand Prix in 2005 bestuur]] Aanvanklik het dit gelyk of hy dalk saam met [[David Coulthard]] 'n sitplek sou kry, maar Red Bull het eerder [[Christian Klien]] gekies, <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4172881.stm Red Bull name Klien second driver]. BBC News, 13 Januarie 2005</ref> en Liuzzi as toetsbestuurder gelaat. Na afloop van die [[2005 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] en [[2005 Monaco Grand Prix|Monaco]], is hy nog 'n wedren gegun tydens die Europese Grand Prix, voordat sy sitplek aan Klien terugbesorg is vir die [[2005 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]]. [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2007_Brazil_free_practice.jpg|duimnael|Liuzzi ry vir STR tydens die [[2007 Brasiliaanse Grand Prix]]]] Liuzzi is in die span bevestig vir die [[2007 Formule Een-seisoen|2007-seisoen]] tydens die bekendstelling van die STR2 op 13 Februarie 2007. Ongelukkig word sy wedrenne gedurende die eerste helfte van sy seisoen geteister deur foute soortgelyk aan sy voormalige spanmaat s'n. Dit lyk of hy waarskynlik sy eerste punte van die seisoen in [[2007 Kanadese Grand Prix|Kanada]] sou aanteken, maar in plaas daarvan bots hy met die berugte 'Wall of Champions' by die uitgang van die laaste oorkruiser. Daar is ook voortdurend bespiegel oor die behoud van sy sitplek, want die span het [[Sebastian Vettel]] en die Champcar-reekskampioen Sébastien Bourdais openlik genader. Nadat Bourdais se kontrak vir 2008 aangekondig is, het Liuzzi se vertonings verbeter. As gevolg van 'n tydstraf na die wedren het hy 'n wêreldkampioenskapspunt in [[2007 Japannese Grand Prix|Japan]] misgeloop, maar daarna sy beste ren in sy Formule Een-loopbaan in [[2007 Chinese Grand Prix|China]] gery. === Force India (2008–2010) === [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2010_Malaysia_2nd_Free_Practice.jpg|regs|duimnael|Liuzzi ry vir [[Force India]] tydens die [[2010 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix in 2010]]]] Op 3 September 2009 het Force India Fisichella vrygestel sodat hy Luca Badoer by [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] kon vervang, wat vir twee wedrenne vir die beseerde jaer [[Felipe Massa]] ingestaan het. Op 7 September 2009 kondig Force India aan dat Liuzzi vir hulle sal ry in die oorblywende vyf renne van die [[2009 Formule Een-seisoen]]. Hy het sy rendebuut vir Force India tydens die [[2009 Italiaanse Grand Prix]] gemaak en in 'n indrukwekkende sewende plek gekwalifiseer, aangesien hy die ren met 'n swaarder brandstoflading as sy jonger spanmaat Adrian Sutil begin het. Hy was stewig in die punte geplaas voordat hy ná 22 rondtes met 'n ratkasprobleem onttrek het. Op 27 November 2009 kondig [[Force India]] aan dat hulle [[Adrian Sutil]] en Liuzzi vir 2010 as bestuurders sal behou. Liuzzi behaal sy eerste punte sedert die [[2007 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix in 2007]] in die [[2010 Bahreinse Grand Prix]]. Hy het negende in die ren geëindig en twee punte behaal weens die inwerkingtrede van 'n nuwe puntestelsel in Formule Een in 2010. In die volgende ronde in [[2010 Australiese Grand Prix|Australië]] het hy die sewende plek in wisselende weerstoestande behaal en nog ses punte ingesamel. In [[2010 Monaco Grand Prix|Monaco]] eindig Liuzzi negende en behaal nog twee punte vir Force India. By die [[2010 Kanadese Grand Prix]] kwalifiseer Liuzzi in 'n loopbaanbeste sesde plek, wat verbeter het na vyfde na [[Mark Webber]] se ratkasruiling. In die wedren het Liuzzi negende geëindig nadat hy in die eerste draai met Massa gebots het. Hy het nog 'n punt op [[2010 Belgiese Grand Prix|Spa-Francorchamps]] behaal, nadat Jaime Alguersuari ná die wedren gepenaliseer is omdat hy 'n voorsprong behaal het deur die bushalte-chicane in die laaste rondtes te sny. Hy het sy loopbaanbeste as sesde by die [[2010 Koreaanse Grand Prix|Koreaanse Grand Prix]] geëwenaar en eindig uiteindelik 15de in die kampioenskap met 21 punte, 'n loopbaanbeste. === Uittrede uit Formule 1 === Alhoewel hy 'n geldige kontrak met [[Force India]] vir 2011 gehad het, is Liuzzi deur [[Paul di Resta]] vervang. Hy het hierna aan ander renformules deelgeneem, soos V8 Supermotors in 2011-12, die FIA Wêrelduithoukampioenskap (2012–15) en Formule E (2014–16). === Volledige Formule 1-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Plek ! Punte |- | [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR1 ! [[Cosworth]] TJ2006 3.0 V10 14 Series |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2006 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Duitse Grand Prix|GER]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>NF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''19''' |style="background:#efefef"| '''1''' |- | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR2 ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>13</small> | | |style="background:#efefef"| '''18''' |style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM02 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor=| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] |bgcolor=| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]] |bgcolor=| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]] |bgcolor=| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |bgcolor=| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]] |bgcolor=| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] |bgcolor=| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]] |bgcolor=| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] |bgcolor=| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] |bgcolor=| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] |bgcolor=| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] |bgcolor=| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>15</small> | | |style="background:#efefef"| '''22''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- | [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ! [[Force India]] ! Force India VJM03 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>DNF</small> |style="background:#efefef"| '''15''' |style="background:#efefef"| '''21''' |- | [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ! Hispania Racing Team ! Hispania F111 ! Cosworth CA2011 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNQ</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>22</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>22</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>23</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>23</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>21</small> |bgcolor=| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |style="background:#efefef"| '''23''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Liuzzi, Vitantonio}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Italiaanse renjaers]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1980]] 1n8giqds8j6pacfw90drwxlk4bc79at 0 368093 2965702 2420986 2026-09-07T22:24:36Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2965702 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Ogre |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe= Stad |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Ogrelut.jpg |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif=Die Lutherse kerk in Ogre |beeld_vlag=Flag of Ogre.svg |vlaggrootte= |vlagskakel=100px |beeld_seël=Coat of Arms of Ogre.svg |seëlskakel= |seëlgrootte=60px |duimdrukkerkaart=Letland |duimdrukkeretiketposisie=onderkant |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |duimdrukkerkaart1= |duimdrukkeretiketposisie1= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Letland}} |onderafdelingtipe1=Historiese landskap |onderafdelingtipe2=Streek |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=[[Lyfland]] |onderafdelingnaam2=Ogres novads |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel= Burgemeester |leiernaam=Egīls Helmanis |leiertitel1= |leiernaam1= |stigtingstitel=Stadstatus |stigtingsdatum=[[1928]] |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=13.58 |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|56|49|N|24|36|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2020 |bevolkingnotas=<ref>{{Cite web |url=http://data1.csb.gov.lv/pxweb/lv/iedz/iedz__iedzskaits__ikgad/ISG020.px |title=«Iedzīvotāju skaits un tā izmaiņas statistiskajos reģionos, republikas pilsētās, novadu pilsētās, 21 attīstības centrā un novados». Centrālā statistikas pārvalde. 2020. |access-date=26 Januarie 2021 |archive-date=29 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129054746/http://data1.csb.gov.lv/pxweb/lv/iedz/iedz__iedzskaits__ikgad/ISG020.px |url-status=dead }}</ref> |bevolking_totaal=23 273 |bevolkingsdigtheid_km2=1711 |bevolkingnota= |tydsone=OET |utcafset=+2 |tydsone_DST=OEST |uctafset_DST=+3 |poskodetipe=LV |poskode=5001, 5002, 5003 |voetnotas= |webwerf= }} '''Ogre''' is 'n stad in die middel van [[Letland]], 36 km vanaf [[Riga]], aan die monding van die Ogre-rivier in die [[Daugava]]-rivier. Die dorpie Ogre is in 1206 vir die eerste keer in Duits ''Oger'' genoem. Toe die spoorweg Riga–Daugavpils in 1861 gebou is het inwoners van Riga begin om hier somerhuisies te bou. In 1862 word Ogre 'n gesondheidsoord. == Demografie == ===Etniese groepe (2003)=== * Lette 64,6% * Russies 24,6% * Wit-Russies 4,2% == Prente == <gallery> Lêer:Ogre Station.JPG|Ogre se Treinstasie Lêer:Brīvības iela - ogre11 - Panoramio.jpg|Brīvības straat Lêer:Ogre - panoramio (7).jpg|Die stad se sentrum Lêer:Līkais tilts no Ogres upes kreisā krasta - panoramio.jpg|Die brug oor die Ogre rivier </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Ogre, Latvia}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Letland]] h5xosxafmj20fe551c4z9sopzbabza4 0 369712 2965613 2923197 2026-09-07T16:09:23Z Sobaka 328 Sobaka het bladsy [[Nieverwisselbare item]] na [[Nieverwisselbare teken]] geskuif: Beter benaming 2923197 wikitext text/x-wiki 'n '''Nieverwisselbare item''' ('''NVI''') ([[Engels]]: ''non-fungible token'' - '''NFT''') is 'n unieke digitale identifiseerder wat op 'n [[blokketting]] aangeteken word en gebruik word om eienaarskap en egtheid te sertifiseer. Hulle bevat tipies verwysings na digitale lêers soos kunswerke, foto's, video's en klank. Omdat NVI's uniek identifiseerbaar is, verskil hulle van [[Kriptogeld|kriptogeldeenhede]] (wat vervangbaar is, vandaar die naam nie-vervangbare item), en gevolglik kan hulle nie gekopieer, vervang of onderverdeel word nie.<ref>{{Cite web |title=Definition of NFT |date=20 Julie 2023 |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/NFT |website=Merriam-Webster}}</ref> Hul eienaarskap kan deur die eienaar oorgedra word, wat NVI's toelaat om verkoop en verhandel te word. Aanvanklik in 2017 as 'n nuwe klas beleggingsbate aangebied, het NVI-handel toegeneem van VS$82 miljoen in 2020 tot VS$17 miljard in 2021.<ref>{{Cite web |date=10 Maart 2022 |title=NFTs Hit $17B In Trading in 2021, Up 21,000% |url=https://www.pymnts.com/nfts/2022/nfts-hit-17b-in-trading-in-2021-up-21000/ |access-date=5 Mei 2022 |website=pymnts.com |language=en-US}}</ref> Die mark is soms vergelyk met 'n ekonomiese borrel of 'n [[Ponzi-skema]].<ref>{{Cite news |last=Hawkins |first=John |date=13 Januarie 2022 |title=NFTs, an overblown speculative bubble inflated by pop culture and crypto mania |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/nfts-an-overblown-speculative-bubble-inflated-by-pop-culture-and-crypto-mania-174462 |access-date=7 Mei 2022}}</ref> In 2022 het die NFT-mark ineengestort; 'n skatting in Mei 2022 was dat die aantal verkope met meer as 90% afgeneem het in vergelyking met 2021. Teen September 2023 het een verslag beweer dat meer as 95% van NVI-versamelings geen monetêre waarde gehad het nie.<ref name="Yang2023">{{cite news |last1=Yang |first1=Maya |title=The vast majority of NFTs are now worthless, new report shows |url=https://www.theguardian.com/technology/2023/sep/22/nfts-worthless-price |access-date=26 September 2023 |work=The Guardian |date=22 September 2023}}</ref><ref name="Vigliarolo2023">{{cite news |last1=Vigliarolo |first1=Brandon |title=95% of NFTs now totally worthless, say researchers |url=https://www.theregister.com/2023/09/21/95_percent_nfts_worthless/ |access-date=26 September 2023 |work=The Register |date=21 September 2023 |language=en}}</ref> ==Gebruike== Nieverwisselbare items word gebruik om verifieerbare digitale skaarsheid te skep, sowel as digitale eienaarskap, en die moontlikheid van bate-uitruilbaarheid op verskeie platforms te skep.<ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2019/04/16/enjin-is-creating-a-real-life-ready-player-one-and-its-powered-by-blockchain/|title=Enjin is Creating a Real-Life Ready Player One, and It's Powered by Blockchain|date=2019-04-16|website=VentureBeat|language=en-US|access-date=2019-08-14|archive-date=2019-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805104339/https://venturebeat.com/2019/04/16/enjin-is-creating-a-real-life-ready-player-one-and-its-powered-by-blockchain/|url-status=dead}}</ref> NVI's word in verskeie spesifieke toepassings gebruik wat unieke digitale items soos kripto-kuns, digitale versamelstukke en aanlyn-speletjies benodig. [[Kuns]] was 'n vroeë gebruiker vir NVI's, en die [[blokketting]] in die algemeen, vanweë die vermoë om bewys te lewer van egtheid en eienaarskap van digitale kuns wat andersins die potensiaal vir massa-reproduksie en ongemagtigde verspreiding van kuns via die [[internet]] gehad het.<ref>{{Cite web|url=https://irishtechnews.ie/the-art-world-needs-blockchain/|title=The Art World Needs Blockchain – Irish Tech News|website=irishtechnews.ie|language=en-US|access-date=2018-05-02}}</ref> In Februarie 2021 begin 'n opgewondenheid toe die Amerikaanse digitale kunstenaar [[Mike Winkelmann|Beeple]] se werk "''Everydays. The first 5000 days''" die eerste NVI-kunswerk word wat in een van die grootste veilingshuise Christie's gelys word.<ref>{{cite news|URL=https://www.nytimes.com/2021/02/24/arts/design/christies-beeple-auction-blockchain-art.html |title=Beeple Brings Crypto to Christie's |publisher=NY Times |date=2021-02-25 |access-date=2021-02-25}}</ref> Hierdie [[collage]] van beelde is op 11 Maart 2021 vir VS$ 69,34 miljoen verkoop, wat dit die derde duurste kunswerk van 'n lewende kunstenaar maak.<ref name="christies">{{cite web |title=EVERYDAYS: THE FIRST 5000 DAYS |url=https://onlineonly.christies.com/s/first-open-beeple/beeple-b-1981-1/112924 |website=Christie's |access-date=11 Maart 2021}}</ref> In Februarie 2021 is die [[meem]]-[[animasie]] Nyan Cat op 'n internetmark verkoop vir VS$ 600 000.<ref>{{cite news|URL=https://www.nytimes.com/2021/02/22/business/nft-nba-top-shot-crypto.html |title=Why an Animated Flying Cat With a Pop-Tart Body Sold for Almost $600,000 |publisher=NY Times |date=2021-02-25 |accessdate=2021-02-28}}</ref> Later het gewilde blokketting speletjies soos CryptoKitties gebruik gemaak van NVI's op die [[Ethereum]]-blokketting.<ref>{{Cite news|url=https://qz.com/1144169/the-ethereum-world-is-now-obsessed-with-breeding-cartoon-cats/|title=The Ethereum world is now obsessed with breeding cartoon cats|last=Wong|first=Joon Ian|work=Quartz|access-date=2018-05-02|language=en-US}}</ref> NVB's word gebruik om bates in die spel voor te stel, en word deur die gebruiker beheer, in plaas van die speletjie-ontwikkelaar.<ref>{{Cite news|url=https://venturebeat.com/2017/12/04/cryptokitties-shows-everything-can-and-will-be-tokenized/|title=CryptoKitties shows everything can — and will — be tokenized|date=2017-12-04|work=VentureBeat|access-date=2018-05-02|language=en-US|archive-date=2021-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226135045/https://venturebeat.com/2017/12/04/cryptokitties-shows-everything-can-and-will-be-tokenized/|url-status=dead}}</ref> Hierdeur kan die bates op derdepartymarkte verhandel word sonder toestemming van die speletjie-ontwikkelaar. == Standaarde == Spesifieke bewysstandaarde is geskep om die gebruik van 'n blokketting in speletjies te ondersteun. Dit sluit die Ethereum ERC-721-standaard van CryptoKitties in, en die meer onlangse ERC-1155-standaard.<ref>{{cite web |last1=Volpicelli |first1=Gian |title=The bitcoin elite are spending millions on collectable memes |url=https://www.wired.co.uk/article/crypto-art-nft |website=Wired UK |date=24 Februarie 2021}}</ref> ===ERC-721 Standaard=== ERC721 was die eerste standaard vir die voorstelling van nie-vervangbare digitale bates. ERC721 is 'n oorerflike standaard vir 'n vaste kontrak, wat beteken dat ontwikkelaars maklik nuwe ERC721-voldoende kontrakte kan skep deur dit uit die OpenZeppelin-biblioteek in te voer.<ref>{{cite web|URL=https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-721 |website=Ethereum Improvement Proposals |title=EIP-721: ERC-721 Non-Fungible Token Standard |access-date=2021-02-28}}</ref> ===ERC-1155 Standaard=== ERC1155 bring die idee van semi-vervangbare na die NVI-wêreld, sowel as 'n versameling van ERC721-funksionaliteite, wat beteken dat 'n ERC721-bate met ERC1155 geskep kan word. <ref>{{cite web|URL=https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-1155 |website=Ethereum Improvement Proposals |title=EIP-1155: ERC-1155 Multi Token Standard |access-date=2021-02-28}}</ref> ==Groei en hoofstroom-aantrekkingskrag== Nie-vervangbare bewyse het die eerste keer gewild geraak toe CryptoKitties viraal geword het<ref>{{Cite news|url=https://qz.com/1145833/cryptokitties-is-causing-ethereum-network-congestion/|title=CryptoKitties is jamming up the ethereum network|last=Wong|first=Joon Ian|work=Quartz|access-date=2018-05-10|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-04/cryptokitties-quickly-becomes-most-widely-used-ethereum-app|title=CryptoKitties Mania Overwhelms Ethereum Network's Processing|date=2017-12-04|work=Bloomberg.com|access-date=2018-05-10|language=en}}</ref> en daarna 'n belegging van $ 12,5 miljoen ingesamel het. <ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2018/03/20/cryptokitties-raises-12m-from-andreessen-horowitz-and-union-square-ventures/|title=CryptoKitties raises $12M from Andreessen Horowitz and Union Square Ventures – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date=2018-05-07}}</ref> RareBits, 'n mark en ruil vir nieverwisselbare items, het 'n belegging van VS$ 6 miljoen ingesamel.<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2018/04/19/rare-bits-crypto-marketplace/|title=Crypto-collectibles and Kitties marketplace Rare Bits raises $6M – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date=2018-05-07}}</ref> Gamedex, 'n versamelplatform vir versamelbare kaarte wat deur NVI's moontlik gemaak is, het 'n VS$ 800 000-saadronde ingesamel.<ref>{{Cite web|url=https://techstartups.com/2018/07/16/blockchain-startup-gamedex-raises-0-8-million-seed-round-build-platform-digital-collectible-card-games-like-pokemon//|title=Blockchain startup Gamedex raises $0.8 million seed round to build platform for digital collectible card games like Pokemon – TechStartups|website=techstartups.com|language=en-US|access-date=2018-05-07}}</ref> Decentraland, 'n virtuele wêreld wat op blokketting gebaseer is, het VS$ 26 miljoen ingesamel in 'n aanvanklike kriptobewysaanbod<ref>{{Cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-06-12/making-a-killing-in-virtual-real-estate |title=Making a Killing in Virtual Real Estate |last=Russo |first=Camilla |date=2018-06-12 |work=Bloomberg |access-date=2018-09-05}}</ref> en het vanaf September 2018 'n interne ekonomie van VS$ 20 miljoen gehad.<ref>{{Cite news |url=https://www.marketwatch.com/story/people-are-making-more-than-500-buying-property-that-doesnt-actually-exist-2018-09-04 |title=People are making more than 500% buying property that doesn't actually exist |last=Hankin |first=Aaron |date=2018-09-04 |work=MarketWatch |access-date=2018-09-05 |language=en-US}}</ref> [[Nike]] het 'n patent vir sy blokketting-gebaseerde NVI-hardloopskoene genaamd ''CryptoKicks''. <ref>{{Cite web|last=Beedham|first=Matthew|date=2019-12-10|title=Nike now holds patent for blockchain-based sneakers called ‘CryptoKicks’|url=https://thenextweb.com/hardfork/2019/12/10/nike-blockchain-sneakers-cryptokick-patent/|access-date=2020-12-23|website=Hard Fork {{!}} The Next Web|language=en-us}}</ref> 'n Duitse konseptuele kunstenaar het die opspraak rondom NVI kuns vergelyk met die 17de-eeuse Tulpmania en 'n enkele deursigtige [[pieksel]] te koop aangebied om sy punt te maak.<ref>Max Haarich, https://1e9.community/t/historisch-oder-hysterisch-der-neue-hype-um-nft-kunst-auf-den-punkt-gebracht/9363 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302211446/https://1e9.community/t/historisch-oder-hysterisch-der-neue-hype-um-nft-kunst-auf-den-punkt-gebracht/9363 |date= 2 Maart 2021 }} , ''Historisch oder hysterisch? Der neue Hype um NFT-Kunst auf den Punkt gebracht'',2021-02-28, Besoek op 2021-03-01</ref> Die album ''When You See Yourself'' van Kings of Leon sal die eerste musikale album wees wat as 'n nieverwisselbare item versprei word.<ref>{{cite news|url=https://www.rollingstone.com/pro/news/kings-of-leon-when-you-see-yourself-album-nft-crypto-1135192/|title=Kings of Leon Will Be the First Band to Release an Album as an NFT|date=3 Maart 2021|author=Samantha Hissong|publisher=Rolling Stone}}</ref> In Februarie 2021 het die musikant Grimes ongeveer VS$ 6 miljoen se digitale kuns op Nifty Gateway verkoop.<ref>{{Cite web|last=Kastrenakes|first=Jacob|date=2021-03-01|title=Grimes sold $6 million worth of digital art as NFTs|url=https://www.theverge.com/2021/3/1/22308075/grimes-nft-6-million-sales-nifty-gateway-warnymph|access-date=2021-03-04|website=The Verge|language=en}}</ref> Gedurende Maart 2021 het die kunstenaar Norman O’Flynn en die galery Worldart in [[Kaapstad]] die eerste [[Suid-Afrikaanse]] kunstenaar en instelling geword om die kunsmark te betree met ’n nieverwisselbare item - kunswerk.<ref>Laetitia People, Kunswêreld gons oor NFT-kunswerk, Beeld, 18 Maart 2021. https://www.netwerk24.com/Vermaak/Kuns/kunswereld-gons-oor-nft-kunswerk-20210317</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Kriptogeld}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rekenaarnetwerke]] [[Kategorie:Kriptografie]] edtty8too4y13km7k6rvqvdxcf6vh0v 2965617 2965613 2026-09-07T16:10:37Z Sobaka 328 opruim 2965617 wikitext text/x-wiki 'n '''Nieverwisselbare teken''' ('''NVI''') ook '''nieverwisselbare item''' ([[Engels]]: ''non-fungible token'' - '''NFT''') is 'n unieke digitale identifiseerder wat op 'n [[blokketting]] aangeteken word en gebruik word om eienaarskap en egtheid te sertifiseer. Hulle bevat tipies verwysings na digitale lêers soos kunswerke, foto's, video's en klank. Omdat NVI's uniek identifiseerbaar is, verskil hulle van [[Kriptogeld|kriptogeldeenhede]] (wat vervangbaar is, vandaar die naam nie-vervangbare item), en gevolglik kan hulle nie gekopieer, vervang of onderverdeel word nie.<ref>{{Cite web |title=Definition of NFT |date=20 Julie 2023 |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/NFT |website=Merriam-Webster}}</ref> Hul eienaarskap kan deur die eienaar oorgedra word, wat NVI's toelaat om verkoop en verhandel te word. Aanvanklik in 2017 as 'n nuwe klas beleggingsbate aangebied, het NVI-handel toegeneem van VS$82 miljoen in 2020 tot VS$17 miljard in 2021.<ref>{{Cite web |date=10 Maart 2022 |title=NFTs Hit $17B In Trading in 2021, Up 21,000% |url=https://www.pymnts.com/nfts/2022/nfts-hit-17b-in-trading-in-2021-up-21000/ |access-date=5 Mei 2022 |website=pymnts.com |language=en-US}}</ref> Die mark is soms vergelyk met 'n ekonomiese borrel of 'n [[Ponzi-skema]].<ref>{{Cite news |last=Hawkins |first=John |date=13 Januarie 2022 |title=NFTs, an overblown speculative bubble inflated by pop culture and crypto mania |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/nfts-an-overblown-speculative-bubble-inflated-by-pop-culture-and-crypto-mania-174462 |access-date=7 Mei 2022}}</ref> In 2022 het die NFT-mark ineengestort; 'n skatting in Mei 2022 was dat die aantal verkope met meer as 90% afgeneem het in vergelyking met 2021. Teen September 2023 het een verslag beweer dat meer as 95% van NVI-versamelings geen monetêre waarde gehad het nie.<ref name="Yang2023">{{cite news |last1=Yang |first1=Maya |title=The vast majority of NFTs are now worthless, new report shows |url=https://www.theguardian.com/technology/2023/sep/22/nfts-worthless-price |access-date=26 September 2023 |work=The Guardian |date=22 September 2023}}</ref><ref name="Vigliarolo2023">{{cite news |last1=Vigliarolo |first1=Brandon |title=95% of NFTs now totally worthless, say researchers |url=https://www.theregister.com/2023/09/21/95_percent_nfts_worthless/ |access-date=26 September 2023 |work=The Register |date=21 September 2023 |language=en}}</ref> ==Gebruike== Nieverwisselbare items word gebruik om verifieerbare digitale skaarsheid te skep, sowel as digitale eienaarskap, en die moontlikheid van bate-uitruilbaarheid op verskeie platforms te skep.<ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2019/04/16/enjin-is-creating-a-real-life-ready-player-one-and-its-powered-by-blockchain/|title=Enjin is Creating a Real-Life Ready Player One, and It's Powered by Blockchain|date=2019-04-16|website=VentureBeat|language=en-US|access-date=2019-08-14|archive-date=2019-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805104339/https://venturebeat.com/2019/04/16/enjin-is-creating-a-real-life-ready-player-one-and-its-powered-by-blockchain/|url-status=dead}}</ref> NVI's word in verskeie spesifieke toepassings gebruik wat unieke digitale items soos kripto-kuns, digitale versamelstukke en aanlyn-speletjies benodig. [[Kuns]] was 'n vroeë gebruiker vir NVI's, en die [[blokketting]] in die algemeen, vanweë die vermoë om bewys te lewer van egtheid en eienaarskap van digitale kuns wat andersins die potensiaal vir massa-reproduksie en ongemagtigde verspreiding van kuns via die [[internet]] gehad het.<ref>{{Cite web|url=https://irishtechnews.ie/the-art-world-needs-blockchain/|title=The Art World Needs Blockchain – Irish Tech News|website=irishtechnews.ie|language=en-US|access-date=2018-05-02}}</ref> In Februarie 2021 begin 'n opgewondenheid toe die Amerikaanse digitale kunstenaar [[Mike Winkelmann|Beeple]] se werk "''Everydays. The first 5000 days''" die eerste NVI-kunswerk word wat in een van die grootste veilingshuise Christie's gelys word.<ref>{{cite news|URL=https://www.nytimes.com/2021/02/24/arts/design/christies-beeple-auction-blockchain-art.html |title=Beeple Brings Crypto to Christie's |publisher=NY Times |date=2021-02-25 |access-date=2021-02-25}}</ref> Hierdie [[collage]] van beelde is op 11 Maart 2021 vir VS$ 69,34 miljoen verkoop, wat dit die derde duurste kunswerk van 'n lewende kunstenaar maak.<ref name="christies">{{cite web |title=EVERYDAYS: THE FIRST 5000 DAYS |url=https://onlineonly.christies.com/s/first-open-beeple/beeple-b-1981-1/112924 |website=Christie's |access-date=11 Maart 2021}}</ref> In Februarie 2021 is die [[meem]]-[[animasie]] Nyan Cat op 'n internetmark verkoop vir VS$ 600 000.<ref>{{cite news|URL=https://www.nytimes.com/2021/02/22/business/nft-nba-top-shot-crypto.html |title=Why an Animated Flying Cat With a Pop-Tart Body Sold for Almost $600,000 |publisher=NY Times |date=2021-02-25 |accessdate=2021-02-28}}</ref> Later het gewilde blokketting speletjies soos CryptoKitties gebruik gemaak van NVI's op die [[Ethereum]]-blokketting.<ref>{{Cite news|url=https://qz.com/1144169/the-ethereum-world-is-now-obsessed-with-breeding-cartoon-cats/|title=The Ethereum world is now obsessed with breeding cartoon cats|last=Wong|first=Joon Ian|work=Quartz|access-date=2018-05-02|language=en-US}}</ref> NVB's word gebruik om bates in die spel voor te stel, en word deur die gebruiker beheer, in plaas van die speletjie-ontwikkelaar.<ref>{{Cite news|url=https://venturebeat.com/2017/12/04/cryptokitties-shows-everything-can-and-will-be-tokenized/|title=CryptoKitties shows everything can — and will — be tokenized|date=2017-12-04|work=VentureBeat|access-date=2018-05-02|language=en-US|archive-date=2021-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226135045/https://venturebeat.com/2017/12/04/cryptokitties-shows-everything-can-and-will-be-tokenized/|url-status=dead}}</ref> Hierdeur kan die bates op derdepartymarkte verhandel word sonder toestemming van die speletjie-ontwikkelaar. == Standaarde == Spesifieke bewysstandaarde is geskep om die gebruik van 'n blokketting in speletjies te ondersteun. Dit sluit die Ethereum ERC-721-standaard van CryptoKitties in, en die meer onlangse ERC-1155-standaard.<ref>{{cite web |last1=Volpicelli |first1=Gian |title=The bitcoin elite are spending millions on collectable memes |url=https://www.wired.co.uk/article/crypto-art-nft |website=Wired UK |date=24 Februarie 2021}}</ref> ===ERC-721 Standaard=== ERC721 was die eerste standaard vir die voorstelling van nie-vervangbare digitale bates. ERC721 is 'n oorerflike standaard vir 'n vaste kontrak, wat beteken dat ontwikkelaars maklik nuwe ERC721-voldoende kontrakte kan skep deur dit uit die OpenZeppelin-biblioteek in te voer.<ref>{{cite web|URL=https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-721 |website=Ethereum Improvement Proposals |title=EIP-721: ERC-721 Non-Fungible Token Standard |access-date=2021-02-28}}</ref> ===ERC-1155 Standaard=== ERC1155 bring die idee van semi-vervangbare na die NVI-wêreld, sowel as 'n versameling van ERC721-funksionaliteite, wat beteken dat 'n ERC721-bate met ERC1155 geskep kan word. <ref>{{cite web|URL=https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-1155 |website=Ethereum Improvement Proposals |title=EIP-1155: ERC-1155 Multi Token Standard |access-date=2021-02-28}}</ref> ==Groei en hoofstroom-aantrekkingskrag== Nie-vervangbare bewyse het die eerste keer gewild geraak toe CryptoKitties viraal geword het<ref>{{Cite news|url=https://qz.com/1145833/cryptokitties-is-causing-ethereum-network-congestion/|title=CryptoKitties is jamming up the ethereum network|last=Wong|first=Joon Ian|work=Quartz|access-date=2018-05-10|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-04/cryptokitties-quickly-becomes-most-widely-used-ethereum-app|title=CryptoKitties Mania Overwhelms Ethereum Network's Processing|date=2017-12-04|work=Bloomberg.com|access-date=2018-05-10|language=en}}</ref> en daarna 'n belegging van $ 12,5 miljoen ingesamel het. <ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2018/03/20/cryptokitties-raises-12m-from-andreessen-horowitz-and-union-square-ventures/|title=CryptoKitties raises $12M from Andreessen Horowitz and Union Square Ventures – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date=2018-05-07}}</ref> RareBits, 'n mark en ruil vir nieverwisselbare items, het 'n belegging van VS$ 6 miljoen ingesamel.<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2018/04/19/rare-bits-crypto-marketplace/|title=Crypto-collectibles and Kitties marketplace Rare Bits raises $6M – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date=2018-05-07}}</ref> Gamedex, 'n versamelplatform vir versamelbare kaarte wat deur NVI's moontlik gemaak is, het 'n VS$ 800 000-saadronde ingesamel.<ref>{{Cite web|url=https://techstartups.com/2018/07/16/blockchain-startup-gamedex-raises-0-8-million-seed-round-build-platform-digital-collectible-card-games-like-pokemon//|title=Blockchain startup Gamedex raises $0.8 million seed round to build platform for digital collectible card games like Pokemon – TechStartups|website=techstartups.com|language=en-US|access-date=2018-05-07}}</ref> Decentraland, 'n virtuele wêreld wat op blokketting gebaseer is, het VS$ 26 miljoen ingesamel in 'n aanvanklike kriptobewysaanbod<ref>{{Cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-06-12/making-a-killing-in-virtual-real-estate |title=Making a Killing in Virtual Real Estate |last=Russo |first=Camilla |date=2018-06-12 |work=Bloomberg |access-date=2018-09-05}}</ref> en het vanaf September 2018 'n interne ekonomie van VS$ 20 miljoen gehad.<ref>{{Cite news |url=https://www.marketwatch.com/story/people-are-making-more-than-500-buying-property-that-doesnt-actually-exist-2018-09-04 |title=People are making more than 500% buying property that doesn't actually exist |last=Hankin |first=Aaron |date=2018-09-04 |work=MarketWatch |access-date=2018-09-05 |language=en-US}}</ref> [[Nike]] het 'n patent vir sy blokketting-gebaseerde NVI-hardloopskoene genaamd ''CryptoKicks''. <ref>{{Cite web|last=Beedham|first=Matthew|date=2019-12-10|title=Nike now holds patent for blockchain-based sneakers called ‘CryptoKicks’|url=https://thenextweb.com/hardfork/2019/12/10/nike-blockchain-sneakers-cryptokick-patent/|access-date=2020-12-23|website=Hard Fork {{!}} The Next Web|language=en-us}}</ref> 'n Duitse konseptuele kunstenaar het die opspraak rondom NVI kuns vergelyk met die 17de-eeuse Tulpmania en 'n enkele deursigtige [[pieksel]] te koop aangebied om sy punt te maak.<ref>Max Haarich, https://1e9.community/t/historisch-oder-hysterisch-der-neue-hype-um-nft-kunst-auf-den-punkt-gebracht/9363 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302211446/https://1e9.community/t/historisch-oder-hysterisch-der-neue-hype-um-nft-kunst-auf-den-punkt-gebracht/9363 |date= 2 Maart 2021 }} , ''Historisch oder hysterisch? Der neue Hype um NFT-Kunst auf den Punkt gebracht'',2021-02-28, Besoek op 2021-03-01</ref> Die album ''When You See Yourself'' van Kings of Leon sal die eerste musikale album wees wat as 'n nieverwisselbare item versprei word.<ref>{{cite news|url=https://www.rollingstone.com/pro/news/kings-of-leon-when-you-see-yourself-album-nft-crypto-1135192/|title=Kings of Leon Will Be the First Band to Release an Album as an NFT|date=3 Maart 2021|author=Samantha Hissong|publisher=Rolling Stone}}</ref> In Februarie 2021 het die musikant Grimes ongeveer VS$ 6 miljoen se digitale kuns op Nifty Gateway verkoop.<ref>{{Cite web|last=Kastrenakes|first=Jacob|date=2021-03-01|title=Grimes sold $6 million worth of digital art as NFTs|url=https://www.theverge.com/2021/3/1/22308075/grimes-nft-6-million-sales-nifty-gateway-warnymph|access-date=2021-03-04|website=The Verge|language=en}}</ref> Gedurende Maart 2021 het die kunstenaar Norman O’Flynn en die galery Worldart in [[Kaapstad]] die eerste [[Suid-Afrikaanse]] kunstenaar en instelling geword om die kunsmark te betree met ’n nieverwisselbare item - kunswerk.<ref>Laetitia People, Kunswêreld gons oor NFT-kunswerk, Beeld, 18 Maart 2021. https://www.netwerk24.com/Vermaak/Kuns/kunswereld-gons-oor-nft-kunswerk-20210317</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Kriptogeld}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rekenaarnetwerke]] [[Kategorie:Kriptografie]] aioywnowzhunf6hrp92084l1ryq6vhw 2965618 2965617 2026-09-07T16:11:05Z Sobaka 328 2965618 wikitext text/x-wiki 'n '''Nieverwisselbare teken''' ('''NVT''') ook '''nieverwisselbare item''' ([[Engels]]: ''non-fungible token'' - '''NFT''') is 'n unieke digitale identifiseerder wat op 'n [[blokketting]] aangeteken word en gebruik word om eienaarskap en egtheid te sertifiseer. Hulle bevat tipies verwysings na digitale lêers soos kunswerke, foto's, video's en klank. Omdat NVI's uniek identifiseerbaar is, verskil hulle van [[Kriptogeld|kriptogeldeenhede]] (wat vervangbaar is, vandaar die naam nie-vervangbare item), en gevolglik kan hulle nie gekopieer, vervang of onderverdeel word nie.<ref>{{Cite web |title=Definition of NFT |date=20 Julie 2023 |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/NFT |website=Merriam-Webster}}</ref> Hul eienaarskap kan deur die eienaar oorgedra word, wat NVI's toelaat om verkoop en verhandel te word. Aanvanklik in 2017 as 'n nuwe klas beleggingsbate aangebied, het NVI-handel toegeneem van VS$82 miljoen in 2020 tot VS$17 miljard in 2021.<ref>{{Cite web |date=10 Maart 2022 |title=NFTs Hit $17B In Trading in 2021, Up 21,000% |url=https://www.pymnts.com/nfts/2022/nfts-hit-17b-in-trading-in-2021-up-21000/ |access-date=5 Mei 2022 |website=pymnts.com |language=en-US}}</ref> Die mark is soms vergelyk met 'n ekonomiese borrel of 'n [[Ponzi-skema]].<ref>{{Cite news |last=Hawkins |first=John |date=13 Januarie 2022 |title=NFTs, an overblown speculative bubble inflated by pop culture and crypto mania |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/nfts-an-overblown-speculative-bubble-inflated-by-pop-culture-and-crypto-mania-174462 |access-date=7 Mei 2022}}</ref> In 2022 het die NFT-mark ineengestort; 'n skatting in Mei 2022 was dat die aantal verkope met meer as 90% afgeneem het in vergelyking met 2021. Teen September 2023 het een verslag beweer dat meer as 95% van NVI-versamelings geen monetêre waarde gehad het nie.<ref name="Yang2023">{{cite news |last1=Yang |first1=Maya |title=The vast majority of NFTs are now worthless, new report shows |url=https://www.theguardian.com/technology/2023/sep/22/nfts-worthless-price |access-date=26 September 2023 |work=The Guardian |date=22 September 2023}}</ref><ref name="Vigliarolo2023">{{cite news |last1=Vigliarolo |first1=Brandon |title=95% of NFTs now totally worthless, say researchers |url=https://www.theregister.com/2023/09/21/95_percent_nfts_worthless/ |access-date=26 September 2023 |work=The Register |date=21 September 2023 |language=en}}</ref> ==Gebruike== Nieverwisselbare items word gebruik om verifieerbare digitale skaarsheid te skep, sowel as digitale eienaarskap, en die moontlikheid van bate-uitruilbaarheid op verskeie platforms te skep.<ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2019/04/16/enjin-is-creating-a-real-life-ready-player-one-and-its-powered-by-blockchain/|title=Enjin is Creating a Real-Life Ready Player One, and It's Powered by Blockchain|date=2019-04-16|website=VentureBeat|language=en-US|access-date=2019-08-14|archive-date=2019-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805104339/https://venturebeat.com/2019/04/16/enjin-is-creating-a-real-life-ready-player-one-and-its-powered-by-blockchain/|url-status=dead}}</ref> NVI's word in verskeie spesifieke toepassings gebruik wat unieke digitale items soos kripto-kuns, digitale versamelstukke en aanlyn-speletjies benodig. [[Kuns]] was 'n vroeë gebruiker vir NVI's, en die [[blokketting]] in die algemeen, vanweë die vermoë om bewys te lewer van egtheid en eienaarskap van digitale kuns wat andersins die potensiaal vir massa-reproduksie en ongemagtigde verspreiding van kuns via die [[internet]] gehad het.<ref>{{Cite web|url=https://irishtechnews.ie/the-art-world-needs-blockchain/|title=The Art World Needs Blockchain – Irish Tech News|website=irishtechnews.ie|language=en-US|access-date=2018-05-02}}</ref> In Februarie 2021 begin 'n opgewondenheid toe die Amerikaanse digitale kunstenaar [[Mike Winkelmann|Beeple]] se werk "''Everydays. The first 5000 days''" die eerste NVI-kunswerk word wat in een van die grootste veilingshuise Christie's gelys word.<ref>{{cite news|URL=https://www.nytimes.com/2021/02/24/arts/design/christies-beeple-auction-blockchain-art.html |title=Beeple Brings Crypto to Christie's |publisher=NY Times |date=2021-02-25 |access-date=2021-02-25}}</ref> Hierdie [[collage]] van beelde is op 11 Maart 2021 vir VS$ 69,34 miljoen verkoop, wat dit die derde duurste kunswerk van 'n lewende kunstenaar maak.<ref name="christies">{{cite web |title=EVERYDAYS: THE FIRST 5000 DAYS |url=https://onlineonly.christies.com/s/first-open-beeple/beeple-b-1981-1/112924 |website=Christie's |access-date=11 Maart 2021}}</ref> In Februarie 2021 is die [[meem]]-[[animasie]] Nyan Cat op 'n internetmark verkoop vir VS$ 600 000.<ref>{{cite news|URL=https://www.nytimes.com/2021/02/22/business/nft-nba-top-shot-crypto.html |title=Why an Animated Flying Cat With a Pop-Tart Body Sold for Almost $600,000 |publisher=NY Times |date=2021-02-25 |accessdate=2021-02-28}}</ref> Later het gewilde blokketting speletjies soos CryptoKitties gebruik gemaak van NVI's op die [[Ethereum]]-blokketting.<ref>{{Cite news|url=https://qz.com/1144169/the-ethereum-world-is-now-obsessed-with-breeding-cartoon-cats/|title=The Ethereum world is now obsessed with breeding cartoon cats|last=Wong|first=Joon Ian|work=Quartz|access-date=2018-05-02|language=en-US}}</ref> NVB's word gebruik om bates in die spel voor te stel, en word deur die gebruiker beheer, in plaas van die speletjie-ontwikkelaar.<ref>{{Cite news|url=https://venturebeat.com/2017/12/04/cryptokitties-shows-everything-can-and-will-be-tokenized/|title=CryptoKitties shows everything can — and will — be tokenized|date=2017-12-04|work=VentureBeat|access-date=2018-05-02|language=en-US|archive-date=2021-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226135045/https://venturebeat.com/2017/12/04/cryptokitties-shows-everything-can-and-will-be-tokenized/|url-status=dead}}</ref> Hierdeur kan die bates op derdepartymarkte verhandel word sonder toestemming van die speletjie-ontwikkelaar. == Standaarde == Spesifieke bewysstandaarde is geskep om die gebruik van 'n blokketting in speletjies te ondersteun. Dit sluit die Ethereum ERC-721-standaard van CryptoKitties in, en die meer onlangse ERC-1155-standaard.<ref>{{cite web |last1=Volpicelli |first1=Gian |title=The bitcoin elite are spending millions on collectable memes |url=https://www.wired.co.uk/article/crypto-art-nft |website=Wired UK |date=24 Februarie 2021}}</ref> ===ERC-721 Standaard=== ERC721 was die eerste standaard vir die voorstelling van nie-vervangbare digitale bates. ERC721 is 'n oorerflike standaard vir 'n vaste kontrak, wat beteken dat ontwikkelaars maklik nuwe ERC721-voldoende kontrakte kan skep deur dit uit die OpenZeppelin-biblioteek in te voer.<ref>{{cite web|URL=https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-721 |website=Ethereum Improvement Proposals |title=EIP-721: ERC-721 Non-Fungible Token Standard |access-date=2021-02-28}}</ref> ===ERC-1155 Standaard=== ERC1155 bring die idee van semi-vervangbare na die NVI-wêreld, sowel as 'n versameling van ERC721-funksionaliteite, wat beteken dat 'n ERC721-bate met ERC1155 geskep kan word. <ref>{{cite web|URL=https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-1155 |website=Ethereum Improvement Proposals |title=EIP-1155: ERC-1155 Multi Token Standard |access-date=2021-02-28}}</ref> ==Groei en hoofstroom-aantrekkingskrag== Nie-vervangbare bewyse het die eerste keer gewild geraak toe CryptoKitties viraal geword het<ref>{{Cite news|url=https://qz.com/1145833/cryptokitties-is-causing-ethereum-network-congestion/|title=CryptoKitties is jamming up the ethereum network|last=Wong|first=Joon Ian|work=Quartz|access-date=2018-05-10|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-04/cryptokitties-quickly-becomes-most-widely-used-ethereum-app|title=CryptoKitties Mania Overwhelms Ethereum Network's Processing|date=2017-12-04|work=Bloomberg.com|access-date=2018-05-10|language=en}}</ref> en daarna 'n belegging van $ 12,5 miljoen ingesamel het. <ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2018/03/20/cryptokitties-raises-12m-from-andreessen-horowitz-and-union-square-ventures/|title=CryptoKitties raises $12M from Andreessen Horowitz and Union Square Ventures – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date=2018-05-07}}</ref> RareBits, 'n mark en ruil vir nieverwisselbare items, het 'n belegging van VS$ 6 miljoen ingesamel.<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2018/04/19/rare-bits-crypto-marketplace/|title=Crypto-collectibles and Kitties marketplace Rare Bits raises $6M – TechCrunch|website=techcrunch.com|language=en-US|access-date=2018-05-07}}</ref> Gamedex, 'n versamelplatform vir versamelbare kaarte wat deur NVI's moontlik gemaak is, het 'n VS$ 800 000-saadronde ingesamel.<ref>{{Cite web|url=https://techstartups.com/2018/07/16/blockchain-startup-gamedex-raises-0-8-million-seed-round-build-platform-digital-collectible-card-games-like-pokemon//|title=Blockchain startup Gamedex raises $0.8 million seed round to build platform for digital collectible card games like Pokemon – TechStartups|website=techstartups.com|language=en-US|access-date=2018-05-07}}</ref> Decentraland, 'n virtuele wêreld wat op blokketting gebaseer is, het VS$ 26 miljoen ingesamel in 'n aanvanklike kriptobewysaanbod<ref>{{Cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-06-12/making-a-killing-in-virtual-real-estate |title=Making a Killing in Virtual Real Estate |last=Russo |first=Camilla |date=2018-06-12 |work=Bloomberg |access-date=2018-09-05}}</ref> en het vanaf September 2018 'n interne ekonomie van VS$ 20 miljoen gehad.<ref>{{Cite news |url=https://www.marketwatch.com/story/people-are-making-more-than-500-buying-property-that-doesnt-actually-exist-2018-09-04 |title=People are making more than 500% buying property that doesn't actually exist |last=Hankin |first=Aaron |date=2018-09-04 |work=MarketWatch |access-date=2018-09-05 |language=en-US}}</ref> [[Nike]] het 'n patent vir sy blokketting-gebaseerde NVI-hardloopskoene genaamd ''CryptoKicks''. <ref>{{Cite web|last=Beedham|first=Matthew|date=2019-12-10|title=Nike now holds patent for blockchain-based sneakers called ‘CryptoKicks’|url=https://thenextweb.com/hardfork/2019/12/10/nike-blockchain-sneakers-cryptokick-patent/|access-date=2020-12-23|website=Hard Fork {{!}} The Next Web|language=en-us}}</ref> 'n Duitse konseptuele kunstenaar het die opspraak rondom NVI kuns vergelyk met die 17de-eeuse Tulpmania en 'n enkele deursigtige [[pieksel]] te koop aangebied om sy punt te maak.<ref>Max Haarich, https://1e9.community/t/historisch-oder-hysterisch-der-neue-hype-um-nft-kunst-auf-den-punkt-gebracht/9363 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302211446/https://1e9.community/t/historisch-oder-hysterisch-der-neue-hype-um-nft-kunst-auf-den-punkt-gebracht/9363 |date= 2 Maart 2021 }} , ''Historisch oder hysterisch? Der neue Hype um NFT-Kunst auf den Punkt gebracht'',2021-02-28, Besoek op 2021-03-01</ref> Die album ''When You See Yourself'' van Kings of Leon sal die eerste musikale album wees wat as 'n nieverwisselbare item versprei word.<ref>{{cite news|url=https://www.rollingstone.com/pro/news/kings-of-leon-when-you-see-yourself-album-nft-crypto-1135192/|title=Kings of Leon Will Be the First Band to Release an Album as an NFT|date=3 Maart 2021|author=Samantha Hissong|publisher=Rolling Stone}}</ref> In Februarie 2021 het die musikant Grimes ongeveer VS$ 6 miljoen se digitale kuns op Nifty Gateway verkoop.<ref>{{Cite web|last=Kastrenakes|first=Jacob|date=2021-03-01|title=Grimes sold $6 million worth of digital art as NFTs|url=https://www.theverge.com/2021/3/1/22308075/grimes-nft-6-million-sales-nifty-gateway-warnymph|access-date=2021-03-04|website=The Verge|language=en}}</ref> Gedurende Maart 2021 het die kunstenaar Norman O’Flynn en die galery Worldart in [[Kaapstad]] die eerste [[Suid-Afrikaanse]] kunstenaar en instelling geword om die kunsmark te betree met ’n nieverwisselbare item - kunswerk.<ref>Laetitia People, Kunswêreld gons oor NFT-kunswerk, Beeld, 18 Maart 2021. https://www.netwerk24.com/Vermaak/Kuns/kunswereld-gons-oor-nft-kunswerk-20210317</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Kriptogeld}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rekenaarnetwerke]] [[Kategorie:Kriptografie]] 7qqkjj88uv6z0h4nr2qfq038k4n043d 1 369713 2965615 2380630 2026-09-07T16:09:23Z Sobaka 328 Sobaka het bladsy [[Bespreking:Nieverwisselbare item]] na [[Bespreking:Nieverwisselbare teken]] geskuif: Beter benaming 2380630 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == nieverwisselbare == Hi, ek sien die woordeboeke is heel vertroud met non-fungible as 'n ekonomiese term, wat oral meestal nieverwisselbaar eerder as nievervangbaar (wat sonder 'n koppel vas verkies word) is. Ek dink dis beter as mens bly by iets wat 'n geskiedenis in die taal het en nie elke keer die wiel herontwerp nie. Dankie, anon. [[Spesiaal:Bydraes/152.111.27.1|152.111.27.1]] 16:27, 26 Maart 2021 (UTC) Sien die gebruik van "nieverwisselbare item" op Netwerk 24. Het dit so verander. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:40, 26 Maart 2021 (UTC) rfelzkv51ytra1rlxdrv49egw8tp9ng 0 374434 2965715 2955074 2026-09-08T07:13:37Z ~2026-47798-59 214172 2965715 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Bermuda | beeld = Kenteken van die Bermudaanse nasionale krieketspan.png | byskrif = Kenteken van die Bermudaanse nasionale krieketspan | bynaam = ''Gombey Warriors'' | konferensie = [[Bermudaanse Krieketraad]] (BCB) | kaptein = [[Terryn Fray]] | afrigter = {{vlagikoon|Bermuda}} [[Cal Waldron]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.royalgazette.com/cricket/sport/article/20240229/disappointed-coach-cal-waldron-urges-cricketers-to-play-with-pride/ |title=Disappointed coach Cal Waldron urges cricketers to play with pride |publisher=The Royal Gazette |author=Mehluli Sibanda |date=29 Februarie 2024 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid | ikr_aansluiting = 1966 | ikr_streek = [[IKR Amerikas|Amerikas]] | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = | beste_edi-rang = | t20i-rang = 28ste | beste_t20i-rang = 28ste (12 April 2025)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1205588 |title=ICC unveils Global Men's T20I Rankings Table featuring 80 teams |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = t {{Cr-CA}} op [[Queen’s Park-ovaal]], [[Port of Spain]]; 17 Mei 2006 | mees_onlangse_edi = t {{Cr-NL}} op [[JB Marks-ovaal|Senwespark]], [[Potchefstroom]]; 8 April 2009 | aantal_edis = 35 | aantal_edis_vanjaar = 0 | edi-rekord = 7/28 (20,00%)<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | edi-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wb_verskynings = 1/14 | wb_eerste = [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] | wb_beste = Groepfase (in [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]]) | wbk_verskynings = 9 | wbk_eerste = 1979 | wbk_beste = Naaswenner (in 1982) | kt_verskynings = 0/9 | kt_eerste = | kt_beste = | eerste_t20i = t {{Cr-XS}} op Stormont, [[Belfast]]; 3 Augustus 2008 | mees_onlangse_t20i = t {{Cr-CA}} op [[Maple Leaf-krieketklub]], [[Toronto]]; 22 Junie 2025 | aantal_t20is = 53 | aantal_t20is_vanjaar = 13 | t20i-rekord = 33/19 (62,26%)<br />(0 gelykop, 1 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 7/6<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 0/10 | eerste_wt20 = | beste_wt20 = | wt20k-verskynings = 5 | eerste_wt20k = 2008 | beste_wt20k = Naaswenner (in 2023) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = | a_patroon_b = | a_patroon_ra = | a_patroon_broek = | a_linkerarm = | a_liggaam = | a_regterarm = | a_broek = | t_patroon_la = _babypinkborder | t_patroon_b = _ber_t20i26 | t_patroon_ra = _babypinkborder | t_patroon_broek = | t_linkerarm = 142A49 | t_liggaam = FF92B6 | t_regterarm = 142A49 | t_broek = 142A49 }} Die '''Bermudaanse nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Bermuda national cricket team''), met die bynaam ''Gombey Warriors'', is die nasionale [[krieket]]span wat die [[Britse oorsese gebiede|Britse oorsese gebied]] [[Bermuda]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in [[Bermuda]] deur die [[Bermudaanse Krieketraad]] (''BCB'', van Engels: ''Bermuda Cricket Board'') beheer en sedert 1966 is dit ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR). Krieket word in Bermuda as nasionale sport beskou<ref>{{en}} {{cite web |url=http://content-www.cricinfo.com/wisdencricketer/content/story/281649.html |title=Cricket by association |publisher=The Wisden Cricketer |author=Will Luke |date=Maart 2007 |accessdate=10 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071210122028/http://content-www.cricinfo.com/wisdencricketer/content/story/281649.html |archive-date=10 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en die oorsese gebied is een van die wenige in die streek wat nie spelers vir die [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indiese nasionale span]] beskikbaar stel nie. Saam met [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] en die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]] is Bermuda tradisioneel een van die sterker nasionale krieketspanne van die [[Amerikas]] na die volle lid Wes-Indië. Nadat in 1891 ’n toer na [[New York]] gereël is, is die eerste Bermudaanse nasionale span saamgestel. In die jare voor die [[Eerste Wêreldoorlog]] het Bermuda en [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] spanne (insluitende [[Philadelphia]] s’n) gereeld wedersydse toere onderneem, hoewel hulle eers in 1912 tydens die [[Australiese nasionale krieketspan|Australiese]] besoek hul eerste internasionale wedstryd gespeel het. Ná die 1920’s het die Bermudaanse krieket se fokus van die Verenigde State na die [[Wes-Indië|Wes-Indiese lande]] verskuif, hoewel Wes-Indiese spanne eers vanaf die 1950’s gereelde toere begin onderneem het.<ref name="other">{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/46/Other_Matches.html |title=Other matches played by Bermuda |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309210430/http://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/46/Other_Matches.html |archive-date=9 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Bermuda se nasionale span het ook teen nasionale spanne gespeel wat na of van die Wes-Indiese eilande getoer het. Van hierdie wedstryde het egter slegs een, dié teen [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] in 1972, [[eersterangse krieket|eersterangse status]] geniet.<ref name="Cricket_Archive">{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/46/First-Class_Matches.html |title=First-class matches played by Bermuda |publisher=Cricket Archive |accessdate=30 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630174135/https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/46/First-Class_Matches.html |archive-date=30 Junie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die IKR-trofee 1979 was die eerste wêreldbekerkwalifisering vir die IKR se geassosieerde lede. Bermuda het dié jaar die halfeindstryd gehaal en in 1982 het hulle tot die eindstryd deurgedring, maar teen [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] verloor. Vervolgens het hulle nie vir die [[Krieketwêreldbeker 1983]] gekwalifiseer nie, aangesien aan dié toernooi slegs een assosiaatlid kon deelneem. Vir die IKR-trofee 2005 is die aantal assosiaatlede tot ses verhoog. Nadat hulle die halfeindstryd gehaal het, het Bermuda vir die [[Krieketwêreldbeker 2007]] gekwalifiseer en sodoende die kleinste land in terme van beide bevolking en oppervlakte geword wat daarin geslaag het. Hulle het tot in 2009 ook [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en [[Twintig20|T20I-status]] geniet. Bermuda het tydens die Krieketwêreldbeker en hul aansluitende EDI-reekse egter swak vertoon, en ná die 2009-wêreldbekerkwalifisering is hulle na die 2011-wêreldkrieketliga se tweede afdeling gerelegeer. Sedertdien het hulle drie verdere afdelings gerelegeer. In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Bermuda ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Bermuda is tans (Julie 2025) 28ste op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 Junie 2025 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Bermudaanse Krieketraad}} Die Bermudaanse Krieketraad ([[Engels]]: ''Bermuda Cricket Board'', BCB) is in 1948 as die Bermudaanse Krieketbeheerraad (''Bermuda Cricket Board of Control'', BCBC) gestig met die samesmelting van die in 1844 gestigte Bermudaanse Krieketklub en die Somers Isles-krieketliga en verantwoordelik vir die reël van krieket in Bermuda. In 1966 het hulle as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangesluit en in 2003 sy huidige naam aangeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/bermuda |title=Bermuda Cricket Board |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Bermuda is een van die Engelstalige gebiede in die streek wat nie ’n lid van [[Krieket Wes-Indië]] is nie en van sy spelers kan nie vir die [[Wes-Indiese nasionale krieketspan]] gekeur word nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/opinion/west-indies-as-separate/ |title=West Indies as separate cricketing countries? |publisher=Emerging Cricket |date=8 Julie 2020 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Die Bermudaanse Krieketraad bestuur al die Bermuda-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van T20I-reekse teen ander spanne en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is die BCB verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Bermudaanse span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Bermuda oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van krieket === Op 30 Augustus 1844 het die eerste bekende krieketwedstryd in Bermuda plaasgevind,<ref name="ICC">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/americas/associate/65 |title=Bermuda Cricket Board |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=23 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823233745/https://www.icc-cricket.com/about/members/americas/associate/65 |archive-date=23 Augustus 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> toe ’n [[garnisoen]]span teen ’n ander [[weermag]]span verloor het. In 1845 is die Bermudaanse Krieketklub gestig en dit het ondersteuning deur plaaslike inwoners én Britse soldate geniet. In 1891 is die eerste Bermudaanse nasionale krieketspan saamgestel, toe [[Philadelphia]] se span na Bermuda getoer het, waarmee die gereëlde internasionale wedstryde teen Amerikaanse spanne begin het. In 1902 het [[Somerset]] vir die eerste keer teen St. George’s te staan gekom en dié wedstryd word sedertdien jaarliks op ’n vakansiedag aangebied. In 1905 het die Hamilton-krieketklub die eerste Bermudaanse klub geword wat ’n toer onderneem en in beide [[New York]] en Philadelphia gespeel het. In 1911 het die nasionale span vir die eerste keer die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] besoek en twee oorwinnings oor Philadelphia aangeteken. In die tweede wedstryd het [[Gerald Conyers]] in albei beurte ’n driekuns behaal en in die wedstryd altesaam 15 paaltjies geneem. Die eerste amptelike internasionale wedstryd het Bermuda eers in 1912 gespeel, toe die [[Australiese nasionale krieketspan|Australiërs]] vir die eerste keer na Bermuda getoer het en in hul beurte op onderskeidelik 112 en 102 lopies uitgeboul is; desondanks het die besoekers met 57 lopies gewen. Een jaar later het Australië teruggekom en met ’n beurt gewen; die besoekers het ook ’n Bermudaanse “kleurspan” geklop, in [[Hamilton, Bermuda|Hamilton]] ’n oorwinning aangeteken en in ’n gelykop gespeel.<ref name="Timeline">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/bermuda.shtml |title=A Timeline of Bermuda Cricket |publisher=Cricket Europe |accessdate=13 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813191710/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/bermuda.shtml |archive-date=13 Augustus 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die 1920’s het die Bermudaanse krieket se fokus na [[Wes-Indië]] begin verskuif, hoewel die [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indiese span]] Bermuda eers van die 1950’s af besoek het.<ref name="other" /> In 1933 was Sir [[Julien Cahn]] se keurspan een van min wat gedurende die tussenoorlogse tydperk Bermuda besoek het, dié toer se vyf wedstryde is nog oor jare heen bespreek.<ref name="History">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-in-bermuda-261617 |title=Cricket in Bermuda |publisher=ESPNcricinfo |date=6 Oktober 2006 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die in Bermuda gebore krieketspeler [[Alma Hunt]] vir die Wes-Indiese span verskyn, sy geskiktheid vir dié span is egter betwyfel. Die kwessie het meer daaroor gegaan of Bermuda deel sou wees van die Wes-Indiese Eilande en minder oor Hunt se persoonlike geskiktheid vir die Bermudaanse span. Onder andere het hy op die Engelse 1933-toer aan opwarmingswedstryde deelgeneem.<ref name="Alma Hunt">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/alma-hunt-52172 |title=Alma Hunt |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Hunt is vir opwarmingswedstryde van die Wes-Indiese span genomineer, maar hy het nie aan die Wes-Indiese 1933-toer na Engeland deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ira Philip |title=Freedom Fighters (From Monk To Mazumbo) |url=https://archive.org/details/freedomfightersf0000phil |publisher=Akira Press |year=1987 |isbn=978-0-947638-42-9 |pages=[https://archive.org/details/freedomfightersf0000phil/page/150 150]}}</ref> In 1939 het Wes-Indië Bermuda besoek.<ref name="Timeline" /> === Naoorlogse tydperk === Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Bermudaanse krieket se gewildheid weer toegeneem. In 1948 het met die samesmelting van die Somers Isles-krieketliga en die Bermuda-krieketklub die beheerliggaam Bermudaanse Krieketbeheerraad (''Bermuda Cricket Board of Control'') ontstaan.<ref name="ICC" /> Vervolgens het meer internasionale wedstryde plaasgevind, veral as toerwedstryde tydens toere deur die [[Toetskrieket|toetslande]] na Wes-Indië.<ref name="ICC" /> In 1952 het Trinidad die reeks van twee wedstryde teen Bermuda met 1–0 beklink. Een jaar later het die [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) onder [[Len Hutton]] Bermuda besoek en in albei driedaagse wedstryde onbeslis gespeel. In 1958 het Bermuda [[Jamaika]] besoek en [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] Bermuda. In 1960 het Bermuda vir die eerste keer Engeland besoek.<ref name="History" /><ref name="Timeline" /> Bermuda is ook die plek, waar die eerste speler wat nie in [[Yorkshire]] gebore is nie, vir Yorkshire gespeel het. Volgens ’n tradisionele reël van Yorkshire kon niemand, wat buite die county gebore is, vir die span speel nie (dié reël is in die 1990’s geskrap). Die reël is in 1964 gebuig om [[Garry Sobers]] toe te laat vir die span onder hul kaptein [[Brian Close]] tydens ’n fees in Bermuda. Die besoekers het die wedstryd met 190 lopies gewen. Een jaar later het [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] Bermuda besoek en teen die nasionale span onbeslis gespeel.<ref name="Timeline" /> In 1966 het Bermuda ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad|Imperiale Krieketkonferensie]] (IKK, nou die Internasionale Krieketraad) geword.<ref name="ICC" /><ref name="History" /> Drie jaar later het hulle [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] in [[Haarlem, Nederland|Haarlem]] met ’n beurt verslaan. In 1970 het [[Glamorgan]] voor die begin van hul tuisseisoen Bermuda besoek, maar die tweedaagse wedstryd teen St. George’s verloor. Een jaar later is in Hamilton die waarskynlik enigste internasionale wedstryd van ’n mansspan teen ’n vrouespan aangebied, toe Bermuda teen Engeland onbeslis gespeel het. In April 1972 het vir die eerste keer ’n wedstryd teen Nieu-Seeland [[Eersterangse krieket|eersterangse status]] geniet, maar hulle het dié wedstryd verloor.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/columns/ec-rewind/bermudas-maiden-first-class-match/ |title=Bermuda's maiden First-class match |publisher=Emerging Cricket |date=14 April 2020 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1971-72/NZ_IN_BMDA/NZ_BMDA_28-29APR1972.html |title=New Zealand in Bermuda, 1971/72: Bermuda v New Zealanders |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Dit was vir meer as 30 jaar Bermuda se enigste wedstryd met die status; eers in 2004 het Bermuda sy tweede eersterangse wedstryd gespeel, dié keer teen die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]]. Albei wedstryde is op die [[Bermuda Nasionale Stadion]] gehou.<ref name="Cricket_Archive" /> In 1974 het die MKK Bermuda met ’n beurt verslaan. In dieselfde jaar het Australië al die vyf wedstryde in Bermuda gewen, maar die enigste wedstryd teen die nasionale span moes weens reën afgelas word.<ref name="Timeline" /> === Eerste toernooideelnames === Bermuda is nie vir die eerste [[Krieketwêreldbeker 1975]] genooi nie. Sedert 1979 het hulle aan ’n aantal internasionale toernooie deelgeneem soos die IKR-trofee, wat deur Alma Hunt, die destydse Bermudaanse verteenwoordiger by die IKR, voorgestel is.<ref name="ICC" /> Reeds tydens die eerste IKR-trofee 1979 het Bermuda die halfeindstryd en tydens die tweede IKR-trofee 1982 onoorwonne die eindstryd gehaal, wat hulle teen [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] verloor het. Albei uitslae was egter nie genoeg om vir die [[krieketwêreldbeker]]toernooie in [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] en [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] te kwalifiseer nie. Tydens die daaropvolgende toernooie kon Bermuda nie daarin slaag om die prestasies te herhaal nie. Hunt self word as die beste Bermudaanse krieketspeler nog beskou,<ref name="ICC" /> hy kon egter nie vir sy land verskyn nie en het later vir [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] gespeel.<ref name="History" /><ref name="Timeline" /><ref name="Alma Hunt" /> Van 1966 af het Hunt vir 18 jaar gedien as die Bermudaanse beheerliggaam se president.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ira Philip |title=Freedom Fighters (From Monk To Mazumbo) |url=https://archive.org/details/freedomfightersf0000phil |publisher=Akira Press |year=1987 |isbn=978-0-947638-42-9 |pages=[https://archive.org/details/freedomfightersf0000phil/page/152 152]}}</ref> Tydens die IKR-trofee 1986 het Bermuda die vierde plek behaal, waarmee hulle die [[Krieketwêreldbeker 1987]] misgeloop het. Tydens die IKR-trofee 1990 het hulle hul swakste uitslag behaal, toe hulle reeds in die groepfase uitgeskakel is en die [[Krieketwêreldbeker 1992]] versuim het. Een jaar later het Australië die nasionale span met 93 lopies verslaan en in 1993 het Pakistan albei wedstryde teen Bermuda gewen. In dieselfde jaar het [[Derbyshire]] voor die begin van sy tuisseisoen Bermuda besoek en albei wedstryde teen die nasionale span asook die wedstryde teen die o/25-nasionale span, Somerset en St. George’s gewen. Daarop het die besoek van ’n Wes-Indiese keurspan gevolg, wat sy wedstryde teen die keurspanne Board President’s XI en Board XI, die o/25-nasionale span, Somerset en twee keer teen die nasionale span gewen het. Tydens die IKR-trofee 1994 het Bermuda die vierde plek behaal en daarmee die [[Krieketwêreldbeker 1996]] naelskraap misgeloop. Twee jaar later het Bermuda vir die eerste keer aan die Wes-Indiese Eendagbeker deelgeneem, maar al die ses wedstryde verloor. Ter voorbereiding op die Amerikastrofee is in [[Barbados]] die Karibies-Atlantiese beker aangebied, waaraan saam met die gasheer ook Bermuda, [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] en die Verenigde State deelgeneem het. Bermuda het dié toernooi na die gasheer in die tweede plek afgesluit. Aansluitend het Nieu-Seeland Bermuda besoek en met vier paaltjies gewen. Tydens die IKR-beker 1997 kon Bermuda nie vir die [[Krieketwêreldbeker 1999]] kwalifiseer nie. Daarna het hulle [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gehuisves, wat die nasionale en ’n keurspan geklop het. Een jaar later het Bermuda al die drie wedstryde tydens die ''Red Stripe Bowl'' verloor, net so in 1999. Daarna het die nasionale span in [[Kanada]] twee wedstryde teen die gasheer gewen, maar hulle is deur die o/23-nasionale span verslaan. Tydens die Amerikastrofee 2000 – destyds Amerikaskrieketbeker genoem – het Bermuda na Kanada in die tweede plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/americas-championship-2000-84823/canada-vs-bermuda-85066/match-report |title=Canada win inaugural Americas Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Tony Munro |date=13 Augustus 2000 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Tydens die ''Red Stripe Bowl'' het die nasionale span teen die [[Kaaimanseilande]] hul eerste oorwinning tydens dié toernooi aangeteken, maar hulle is nietemin in die eerste rondte uitgeskakel. Tydens die IKR-beker 2001 het Bermuda die negende plek behaal, waarmee hulle ook die [[Krieketwêreldbeker 2003]] misgeloop het. Een jaar later het hulle tydens die Amerikastrofee die vierde plek behaal.<ref name="Timeline" /> In 2003 is die beheerliggaam in Bermudaanse Krieketraad (''Bermuda Cricket Council'', BCB) hernoem.<ref name="ICC" /> === Op pad na die eerste krieketwêreldbekerdeelname === [[Lêer:College field guernsey bermuda.jpg|duimnael|Krieketwedstryd tussen Bermuda en Guernsey op die College Field, [[Saint Peter Port]], [[Guernsey]], 2006]] In 2004 het Bermuda aan die eerste Interkontinentale Beker deelgeneem en in sy groep teen Kanada en die Verenigde State te staan gekom. Die span ist egter in die groepfase uitgeskakel, nadat hulle deur die Verenigde State verslaan is en teen Kanada onbeslis gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/draw-puts-canada-in-semi-finals-135218 |title=Draw puts Canada in semi-finals |publisher=ESPNcricinfo |date=16 Augustus 2004 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> In dieselfde jaar het Bermuda vir die eerste keer die Amerikastrofee gehuisves, waartydens hulle na Kanada en die Verenigde State in die derde plek geëindig het. Tydens die tweede Interkontinentale Beker 2005 het hulle die Amerikas se groep ná oorwinnings oor Kanada en die Kaaimanseilande in Kanada eerste afgesluit, maar in Oktober dieselfde jaar het hulle in die halfeindstryd teen [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] onbeslis gespeel. Nadat Kenia in die eerste beurt ’n bonuspunt behaal en in die tweede beurt ’n uitbouling afgeweer het, het dié span vir die eindstryd gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-intercontinental-cup-2005-2005-06-143791/bermuda-vs-kenya-1st-semi-final-222883/match-report |title=Suji's ton drives Kenya to final |publisher=ESPNcricinfo |date=25 Oktober 2005 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Terwyl die eindstryd aangebied is, het Bermuda [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] vir twee [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-wedstryde]] gehuisves, wat hulle verloor het. Dié reeks is egter deur omstrede voorvalle oorskadu, nadat die Bermudaanse span Namibië van [[Rassisme|rassistiese]] beledigings beskuldig en tydens die tweede wedstryd die veld verlaat het, nadat ’n stormloop aan uitsmyters teen die Bermudaanse laerordekolwers ontketen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/racism-rows-and-a-walk-off-tarnish-friendly-one-dayers-223615 |title=Racism, rows and a walk-off tarnish 'friendly' one-dayers |publisher=ESPNcricinfo |date=30 Oktober 2005 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Die [[Krieket Namibië|Namibiese Krieketraad]] het die rassisme-aantygings ontken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bermuda-s-allegations-rejected-with-contempt-224122 |title=Bermuda's allegations 'rejected with contempt' |publisher=ESPNcricinfo |date=4 November 2005 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Op 7 Julie 2005 het Bermuda waarskynlik sy grootste krieketoomblik beleef, toe die nasionale span tydens die IKR-trofee 2005 die halfeindstryd gehaal het. Daarmee het hulle vir die [[Krieketwêreldbeker 2007]] in Wes-Indië gekwalifiseer en van 1 Januarie 2006 tot die krieketwêreldbekerkwalifisering 2009 EDI-status ontvang.<ref name="Timeline" /> Daarmee het Bermuda volgens beide oppervlakte en bevolking die kleinste land geword wat daarin geslaag het.<ref name="ICC" /> Bermuda was egter ook die enigste land in dié kategorie wat oor geen geskikte stadion vir die aanbieding van EDIs beskik het nie, aangesien die IKR die Bermuda Nasionale Stadion as nie geskik geag het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bermuda-await-inspection-on-national-ground-343399 |title=Bermuda await inspection on national ground |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Maart 2008 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Bermudas se eerste internasionale wedstryde in 2006 het teleurstellend verloop, nadat hulle al die vyf wedstryde tydens die toer in die [[Verenigde Arabiese Emirate]] verloor het. In April 2006 het Bermuda die [[Twintig20|T20I-toernooi]] Wêreldkrieketklassiek aangebied. In Mei 2006 het hulle in hul eerste EDI gespeel en tydens ’n drienasiesreeks Kanada op die [[Queen’s Park Oval]], [[Port of Spain]], [[Trinidad en Tobago]], met drie paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-tri-series-in-west-indies-2006-244203/bermuda-vs-canada-2nd-match-247360/full-scorecard |title=2nd Match, Port of Spain, May 17, 2006, ICC Tri-Series (in West Indies) |publisher=ESPNcricinfo |date=17 Mei 2006 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Daarmee het Bermuda ná Australië, Nieu-Seeland en Zimbabwe die vierde span geword wat sy eerste EDI gewen het.<ref name="Timeline" /> Bermuda het egter sy tweede EDI teen Zimbabwe met 194 lopies verloor, nadat hulle 338 lopies vir sewe paaltjies afgestaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-tri-series-in-west-indies-2006-244203/bermuda-vs-zimbabwe-3rd-match-247361/full-scorecard |title=3rd Match, Port of Spain, May 18, 2006, ICC Tri-Series (in West Indies) |publisher=ESPNcricinfo |date=18 Mei 2006 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> In die daaropvolgende eindstryd is hulle weer deur Zimbabwe geklop, dié keer met 83 lopies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-tri-series-in-west-indies-2006-244203/bermuda-vs-zimbabwe-final-247363/full-scorecard |title=Final, Port of Spain, May 20, 2006, ICC Tri-Series (in West Indies) |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Mei 2006 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> In Julie 2006 het Bermuda tydens die Stanford 20/20-uitkloptoernooi teen Jamaika verloor en is daarmee uitgeskakel. Vir die deelname het hulle ’n prysgeld van $100&nbsp;000 ontvang. In die daaropvolgende maand het Bermuda Kanada besoek vir ’n vierdaagse wedstryd tydens die Interkontinentale Beker 2006 en twee EDIs. Hulle het die vierdaagse wedstryd, wat in die laaste uur beslis is, met nege paaltjies verloor, maar albei EDIs teen Kenia en Nederland gewen. Tydens hul besoek aan Kanada het Bermuda in Augustus aan die Amerikastrofee se afdeling een deelgeneem en dié toernooi vir die eerste keer gewen, nadat hulle onoorwonne gebly het. In November het Bermuda Kenia vir ’n wedstryd tydens die Interkontinentale Beker en drie EDIs besoek. In die Interkontinentale Bekerwedstryd, wat deur reën beïnvloed is, het hulle onbeslis gespeel en is daarmee uit die toernooi geskakel, terwyl hulle die drie EDIs verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bermuda-tour-of-kenya-2006-07-258002/kenya-vs-bermuda-3rd-odi-258008/match-report |title=Ageless Tikolo turns back the clock |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=14 November 2006 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Daarna het Bermuda [[Suid-Afrika]] vir ’n Interkontinentale Bekerwedstryd teen Nederland besoek. Hulle het in dié wedstryd onbeslis gespeel, nadat [[Glamorgan]] se kolwer [[David Hemp]] met 247 onoorwonne lopies ’n nuwe rekordbeurt aangeteken het. Dit was die hoogste individuelle telling in die toernooigeskiedenis.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000034/003407.shtml |title=Ten Doeschate hits another century |publisher=Cricket Europe |author=Rod Lyall |date=24 November 2006 |accessdate=26 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061126075324/http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000034/003407.shtml |archive-date=26 November 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarop het ’n driehoekige reeks met Kanada en Nederland gevolg. Bermuda het die eerste drie wedstryde verloor, maar hulle het Nederland in die laaste wedstryd met ’n lae telling geklop.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-tri-series-in-south-africa-2006-07-259379/bermuda-vs-netherlands-6th-match-259389/match-report |title=Bermuda earn consolation win |publisher=ESPNcricinfo |date=3 Desember 2006 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Einde Januarie 2007 het Bermuda Kenia vir die Wêreldkrieketliga 2007/09 se afdeling een besoek. Hulle het vier van die vyf wedstryde verloor: met tien paaltjies teen die latere wenner Kenia,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-one-2006-07-266603/kenya-vs-bermuda-1st-match-267379/match-report |title=Rampant Kenyans rout dismal Bermuda |publisher=ESPNcricinfo |date=29 Januarie 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> met vier paaltjies teen [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]],<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-one-2006-07-266603/bermuda-vs-ireland-4th-match-267382/full-scorecard |title=4th Match, Nairobi (Jaff), Jan 31 2007, ICC World Cricket League Division One |publisher=ESPNcricinfo |date=31 Januarie 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> met 56 lopies teen Kanada (nadat hulle binne 16 kolfbeurte uitgeboul is)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-one-2006-07-266603/bermuda-vs-canada-7th-match-267386/full-scorecard |title=7th Match, Nairobi (Gym), Feb 2 2007, ICC World Cricket League Division One |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Februarie 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> en met agt paaltjies teen Nederland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-one-2006-07-266603/bermuda-vs-netherlands-10th-match-267387/full-scorecard |title=10th Match, Nairobi (Ruaraka), Feb 4 2007, ICC World Cricket League Division One |publisher=ESPNcricinfo |date=4 Februarie 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Hul enigste oorwinning was oor Skotland met vyf paaltjies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-one-2006-07-266603/bermuda-vs-scotland-13th-match-267390/match-report |title=Hussain reprimanded for dissent |publisher=ESPNcricinfo |date=5 Februarie 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Bermuda het weens sy swakker lopietempo na Ierland in die laaste plek geëindig (Bermuda met −1.310, Ierland met −0.061).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/2006-07/OD_TOURNEYS/WCL-DIV1/WCL-DIV1_2006-07_TABLE.html |title=ICC World Cricket League – Points Table |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Daarmee het hulle die eerste [[T20I-wêreldbeker 2007]] misgeloop. Daarop het die Driehoekige Assosiaatreeks op die [[Antigua Recreation Ground]] in [[St. John’s, Antigua en Barbuda|St. John’s]], [[Antigua en Barbuda]], gevolg, waartydens Bermuda teen [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] en Kanada te staan gekom het. In die openingswedstryd teen Bangladesj het hulle 205/8 in 50 boulbeurte aangeteken, [[Lionel Cann]] was met 33 lopies van 23 aflewerings die beste kolwer. Bangladesj se aanvangskolwer [[Shahriar Nafees]] het Bermuda se hoop op ’n oorwinning egter beëindig, nadat hy 104 onoorwonne lopies aangeteken en sy span na ’n oorwinning met agt paaltjies geneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/associates-tri-series-in-west-indies-2006-07-274770/bangladesh-vs-bermuda-1st-match-274777/match-report |title=Shahriar ton puts Bermuda in their place |publisher=ESPNcricinfo |date=25 Februarie 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> In die wedstryd teen Kanada het hulle eerste gekolf en 206/8 in 50 boulbeurte aangeteken, waartoe veral die vennootskappe tussen die kaptein [[Irving Romaine]] en [[Saleem Mukuddem]] met 57 lopies, asook dié tussen Lionel Cann en [[Delyone Borden]] met 38 lopies, bygedra het. Cann het 42 lopies in slegs 25 aflewerings gemoker, waaronder vyf grenshoue. Tydens die Kanadese beurt het die aanvangskolwer [[Abdool Samad]] op ’n soortgelyke manier soos Nafees een dag vroeër uitgeblink. Sy 83 lopies in 86 aflewerings het Kanada met 135/3 aan die rand van ’n oorwinning gebring. Delyone Borden se draaiboulwerk het Bermuda laat herstel, toe hy vier paaltjies vir slegs 33 lopies geneem en Kanada op 179/6 beperk het; Kanada het egter 207/7 aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/associates-tri-series-in-west-indies-2006-07-274770/bermuda-vs-canada-2nd-match-274778/match-report |title=Samad sets up tight Canada victory |publisher=ESPNcricinfo |date=26 Februarie 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> === Eerste krieketwêreldbekerdeelname === In voorbereiding op die [[Krieketwêreldbeker 2007]] het Bermuda in [[St. Vincent]] twee opwarmingswedstryde gespeel: Op 5 Maart 2007 teen Engeland en drie dae later teen Zimbabwe. Die Engelse het 286/8 in hul 50 beurte aangeteken, waartoe [[Jamie Dalrymple]] 76 vinnige lopies bygedra het, asook [[Ian Bell]] en [[Kevin Pietersen]] met onderskeidelik 46 en 43 lopies. Die Bermudaanse beurt is reeds ná 22.2 beurte beëindig, nadat Engeland al die tien paaltjies vir slegs 45 lopies geneem het, die beste Bermudaanse kolwer het slegs elf lopies aangeteken. [[Jon Lewis]] het drie paaltjies geneem, [[James Anderson]] en [[Andrew Flintoff]] twee elk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-cup-warm-up-matches-2006-07-247438/bermuda-vs-england-247442/match-report |title=Bermuda crumble for 45 |publisher=ESPNcricinfo |date=4 Maart 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Teen Zimbabwe het hulle eerste gekolf, maar hul paaltjies vinnig verloor. [[Janeiro Tucker]] het 56 lopies aangeteken, maar hy was slegs een van vier spelers met dubbelsyfers, voordat Bermuda met die laaste aflewering op 136 lopies uitgeboul is. Zimbabwe het twee paaltjies binne die eerste drie kolfbeurte verloor, [[Sean Williams]] het egter met 72 onoorwonne lopies uitgeblink en hy het Zimbabwe die teiken van 137 lopies binne 29 beurte laat behaal, waartydens hulle slegs vier paaltjies verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-cup-warm-up-matches-2006-07-247438/bermuda-vs-zimbabwe-247450/match-report |title=Williams eases Zimbabwe to victory |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Maart 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Ná meer as een jaar se teleurstellende uitslae het Bermuda tydens sy eerste krieketwêreldbekerdeelname in die groepfase drie verwagte swak nederlae teen die gevestigde toetslande [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]], Indië en Bangladesj gely. In die openingswedstryd het Bermuda slegs 78 lopies aangeteken, nadat Sri Lanka ’n teiken van 321/6 opgestel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-2006-07-125929/bermuda-vs-sri-lanka-4th-match-group-b-247460/match-report |title=Sri Lanka storm to 243-run win |publisher=ESPNcricinfo |author=Siddhartha Vaidyanathan |date=15 Maart 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> In die tweede wedstryd teen Indië het hulle met die boulwerk gesukkel en Indië het die hoogste telling tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi aangeteken: 413/5. Tydens die Bermudaanse beurt het [[David Hemp]] met 76 onoorwonne lopies die eerste Bermudaanse vyftigtal tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi gemoker. Behalwe vir Hemp het die kolwers ook gesukkel: die naasbeste kolwer was [[Dean Minors]] met 21 lopies, en vyf van die elf spelers is met ’n nulletjie uitgeskakel, waarvolgens Bermuda met die destyds hoogste telling van 257 lopies verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-2006-07-125929/bermuda-vs-india-12th-match-group-b-247468/match-report |title=Virender Sehwag stars in thumping India win over Bermuda |publisher=ESPNcricinfo |author=Anand Vasu |date=19 Maart 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/sehwag-sizzles-in-record-breaking-win-286229 |title=Sehwag sizzles in record-breaking win |publisher=ESPNcricinfo |author=George Binoy, HR Gopalakrishna |date=19 Maart 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> [[Dwayne Leverock]] se vangs het vir heelwat oproer gesorg. Met sy 127&nbsp;kg was hy die swaarste speler tydens die toernooi en hy het die bal met ’n skouspelagtige sprong gevang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bermuda-s-dwayne-leverock-on-the-2007-world-cup-816649 |title=The catch that shook the world |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=6 Januarie 2015 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Reën het die laaste wedstryd teen Bangladesj erg ontwrig: Nadat die wedstryd aanvanklik op 41 beurte per span verkort is, moes dit later op slegs 21 beurte per span verkort word. Bermuda het 94/9 aangeteken en David Hemp was weer die beste kolwer (met 23 lopies); Bangladesj het die 96 lopies binne 17.3 beurte behaal en slegs drie paaltjies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-2006-07-125929/bangladesh-vs-bermuda-24th-match-group-b-247480/match-report |title=Bangladesh storm into Super Eight |publisher=ESPNcricinfo |author=Jamie Alter |date=25 Maart 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Ná die krieketwêreldbeker het Bermuda [[Denemarke]] besoek, waar hulle albei wedstryde teen die nasionale span verloor het. In Augustus 2007 het hulle tydens die Interkontinentale Beker swak nederlae teen Ierland en Nederland gely, maar ook tydens die EDI-reeks in Nederland is hulle in albei wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bermuda-tour-of-netherlands-2007-296573/netherlands-vs-bermuda-2nd-odi-296587/match-report |title=Netherlands brush Bermuda aside to sweep series |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Augustus 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Tussen Oktober en November het hulle die oorblywende Internasionale Bekerwedstryde in Kenia en die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] en ook EDI-reekse teen albei spanne gespeel, maar hulle is in al daardie wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bermuda-tour-of-kenya-and-united-arab-emirates-2007-08-313543/kenya-vs-bermuda-3rd-odi-313994/match-report |title=Wise Tikolo edges thriller for Kenya |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Oktober 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Bermuda het tydens dié toernooi in die laaste plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-intercontinental-cup-2007-2008-09-292158/points-table-standings |title=ICC Intercontinental Cup 2007–2008/09 Table |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Julie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/BERMUDA/GENERAL/calendar.shtml |title=Bermuda Cricket Calendar |publisher=Cricket Europe |accessdate=1 Mei 2007 |archive-url=https://archive.ph/20070420130105/http://www.cricketeurope4.net/BERMUDA/GENERAL/calendar.shtml |archive-date=20 April 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Kenia het Bermuda ook teen [[Uganda]] te staan gekom en in die reeks van twee wedstryde gelykop gespeel.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bermuda-tour-of-kenya-and-united-arab-emirates-2007-08-313543/uganda-vs-bermuda-314797/match-report |title=Youthful Uganda humiliate Bermuda's old guard |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Oktober 2007 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> === Verdere agteruitgang en ineenstorting === [[Lêer:Victory Ceremony at the 2023 ICC Men's T20 World Cup Americas Qualifier by BugWarp 129.jpg|duimnael|Die Bermudaanse span nadat hulle die [[T20I-wêreldbeker 2024]] Amerikas-substreekkwalifisering gewen het]] In 2008 het Bermuda tydens die tweede Stanford 20/20 se eerste rondte teen [[Guyana]] met nege paaltjies verloor. Daarna het hulle die EDI-reeks in Kanada met 2–1 beklink<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bermuda-tour-of-canada-2008-325535/canada-vs-bermuda-3rd-odi-325570/match-report |title=Samad ton gives Canada consolation win |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Julie 2008 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> en ook die Interkontinentale Bekerwedstryd gewen. Aansluitend het hulle vir hul eerste tuiswedstryd tydens dié toernooi sedert 2004 Skotland gehuisves, maar dié wedstryd verloor. Tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2008 het hulle in die laaste plek geëindig en sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2009]] misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-impressed-by-improving-associates-363887 |title=ICC impressed by improving Associates |publisher=ESPNcricinfo |date=6 Augustus 2008 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Daarna het Bermuda Nederland vir ’n EDI-reeks van twee wedstryde besoek, maar met 0–1 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bermuda-tour-of-netherlands-2008-354111/netherlands-vs-bermuda-2nd-odi-354117/match-report |title=ten Doeschate stars in Netherlands win |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Augustus 2008 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Tydens die Driehoekige Assosiaatreeks in Kanada het Bermuda sy twee wedstryde teen die gasheer en Wes-Indië in [[King City, Ontario|King City]] verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/scotiabank-series-2008-349898/canada-vs-bermuda-1st-match-349904/match-report |title=Debutants star in Canada victory |publisher=ESPNcricinfo |date=19 Augustus 2008 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/scotiabank-series-2008-349898/bermuda-vs-west-indies-2nd-match-349902/match-report |title=Sarwan seals West Indies success |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Augustus 2008 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Die Amerikastrofee in [[Florida]] het hulle na die gasheer in die tweede plek afgesluit.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-americas-region-division-one-2008-09-378269/bermuda-vs-canada-378398/match-report |title=USA claim Americas title |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Desember 2008 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Daarna het Bermuda aan die krieketwêreldbekerkwalifisering 2009 deelgeneem en in die negende plek geëindig, waarmee hulle na die wêreldkrieketliga 2011 se afdeling twee gerelegeer is en vir die Interkontinentale Skild 2009/10 gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-qualifiers-2009-384067/bermuda-vs-uganda-41st-match-9th-place-play-off-390241/match-report |title=Ireland ease closer to 2011 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=13 April 2009 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Gevolglik is Bermuda van sy EDI-status ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bermuda-lose-odi-status-after-defeat-398861 |title=Bermuda lose ODI status after defeat |publisher=ESPNcricinfo |date=8 April 2009 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> As gevolg van hul afgradering het hulle die [[Krieketwêreldbeker 2011]] misgeloop. Tydens die Interkontinentale Skild 2009/10 het hulle ná nederlae teen Uganda, Namibië en die Verenigde Arabiese Emirate slegs in die laaste plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-intercontinental-shield-2009-2010-11-415153/points-table-standings |title=ICC Intercontinental Shield 2009–2010/11 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Daarmee het hulle ook die Interkontinentale Bekertoernooie in 2009/2010, 2011/2013 en 2015/2017 misgeloop. Aan die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2010 vir die [[T20I-wêreldbeker 2010]] het hulle ook nie deelgeneem nie, terwyl hulle tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2012 slegs die 13de plek behaal en daarmee nie vir die [[T20I-wêreldbeker 2012]] gekwalifiseer het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2011-12-532912/bermuda-vs-uganda-67th-match-13th-place-play-off-546472/match-report |title=Scotland claim fifth in dramatic finish |publisher=ESPNcricinfo |date=23 Maart 2012 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Die afdeling twee het Bermuda in die laaste plek afgesluit en hulle is na afdeling drie gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bermuda-news-bermuda-players-commitment-questioned-511434 |title=Bermuda players' commitment questioned |publisher=ESPNcricinfo |date=17 April 2011 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> In April 2013 het hulle die afdeling drie aangebied en dié toernooi in die vierde plek afgesluit, genoeg om in die afdeling aan te bly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-three-2013-628074/bermuda-vs-united-states-of-america-3rd-place-playoff-628094/match-report |title=Airee, Vesawkar carry Nepal to Div 3 title |publisher=ESPNcricinfo |date=6 Mei 2013 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2013 vir die [[T20I-wêreldbeker 2014]] het Bermuda, ná oorwinnings oor Denemarke en ’n verrassende oorwinning oor Skotland, danksy [[Jacobi Robinson]] se uitstekende boulwerk, in die 14de plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2013-14-660011/bermuda-vs-uganda-57th-match-13th-place-play-off-660205/match-report |title=Ahmed five-for helps USA avoid last-place finish |publisher=ESPNcricinfo |date=26 November 2013 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Tydens die afdeling drie 2014 is Bermuda in amper al die wedstryde verslaan en hulle kon slegs oor [[Maleisië]] ’n oorwinning aanteken. Daarmee het hulle weereens in die laaste plek geëindig en is na afdeling vier 2016 gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-three-2014-15-756219/bermuda-vs-united-states-of-america-5th-place-playoff-785991/match-report |title=Nepal claim title despite Mukasa's all-round show |publisher=ESPNcricinfo |date=30 Oktober 2014 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Binne ses jaar het Bermuda van die krieketwêreldbekerkwalifisering na afdeling vier 2016 gerelegeer. Daarmee het die nasionale span nie die kwalifiseringstoernooie vir die twee krieketwêreldbekertoernooie in [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] en [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] gehaal nie. Bermuda is reeds in die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2015 se plaaslike kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2016]] deur Kanada en die Verenigde State verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/individuals-impress-but-usa-miss-canada-s-depth-875393 |title=Individuals impress, but USA miss Canada's depth |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=14 Mei 2015 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> In die afdeling vier 2016 het hulle met hul vierde plek slegs in die afdeling aangebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/wcl-division-4-2016-17-1062487/bermuda-vs-denmark-3rd-place-playoff-1062512/match-report |title=USA hold off Oman to claim WCL Division Four title |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=6 November 2016 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2019 is Bermuda reeds in die eerste rondte uitgeskakel en het sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2021]] misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/men-s-t20-wc-qualifier-2019-20-1199473/bermuda-vs-scotland-30th-match-group-a-1199528/match-report |title=MacLeod passes 1000 runs and sends Bermuda packing |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=24 Oktober 2019 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Tydens afdeling vier in 2018 het hulle slegs die sesde plek gehaal en is gerelegeer na afdeling vyf, wat later die Uitdaagliga 2019–2022 geword het. Dit was een van die [[Krieketwêreldbeker 2023]] se kwalifiseringstoernooie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/associates-pathway-to-2023-world-cup-undergoes-major-revamp-1162819 |title=Associates pathway to 2023 World Cup undergoes major revamp |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=20 Oktober 2018 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> In 2021 is Bermuda in die plaaslike kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2022]] weer deur die Verenigde State en Kanada verbygesteek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-americas-region-qualifier-2021-22-1286658/points-table-standings |title=ICC Men's T20 World Cup Americas Region Qualifier 2021/22 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Nadat Bermuda in Junie 2022 tydens die Uitdaagliga al vyf hul wedstryde verloor het, kon hulle nie vir die hooftoernooi gekwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://jerseyeveningpost.com/sport/more/cricket/2022/06/27/win-against-bermuda-ends-a-perfect-week-for-jersey-cricket/ |title=Win against Bermuda ends a perfect week for Jersey Cricket |publisher=Jersey Evening Post |date=27 Junie 2022 |accessdate=3 Julie 2025 |archive-date= 9 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009193148/https://jerseyeveningpost.com/sport/more/cricket/2022/06/27/win-against-bermuda-ends-a-perfect-week-for-jersey-cricket/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/events/cwc-leagues/cwc-challenge-league-b/challenge-league-b-jersey-clean-sweep-sets-up-thrilling-finale/ |title=Challenge League B – Jersey clean sweep sets up thrilling finale |publisher=Emerging Cricket |author=Tom Grunshaw |date=28 Junie 2022 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Tydens die Amerika-kwalifisering 2023 het die gasheer Bermuda gelyk aan punte met Kanada geëindig, maar vanweë ’n swakker lopietempo die [[T20I-wêreldbeker 2024]] naelskraap misgeloop, nadat hulle in die laaste wedstryd deur dié opponent uitgeboul is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-americas-region-final-2023-24-1399133/bermuda-vs-canada-12th-match-1399161/match-report |title=Dhaliwal, Sana star as Canada qualify for T20 World Cup for the first time in their history |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Oktober 2023 |accessdate=8 Oktober 2023}}</ref> Tydens die Uitdaagliga-uitspeelrondte 2024 het Bermuda versuim om die Uitdaagliga 2023–2026 te haal en sodoende die [[Krieketwêreldbeker 2027]] misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.royalgazette.com/cricket/sport/article/20240302/sorry-bermuda-consigned-to-world-cup-purgatory/ |title=Sorry Bermuda consigned to World Cup purgatory |publisher=The Royal Gazette |author=Cleon Scotland |date=2 Maart 2024 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> Tydens die Amerika-kwalifisering 2025 in Kanada het Bermuda drie oorwinnings aangeteken, maar ook drie nederlae gely, waarmee hulle versuim het om vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/canada-become-13th-team-to-qualify-for-t20-world-cup-2026-1491260 |title=Canada become 13th team to qualify for men's T20 World Cup 2026 |publisher=ESPNcricinfo |date=22 Junie 2025 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> == Kleure, kenteken en bynaam == In T20I-krieket dra Bermuda blou truie met rooi kleuraksente, blou moue en ’n wit V-halslyn, en blou broeke. Veldwerkers dra ’n blou bofbalpet of ’n blou sonhoed. Die kolwers se helms is ook blou geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regtermou en die letters ''Bermuda'' verskyn op die middel van die trui. Die Bermudaanse Krieketraad se kenteken toon ’n paaltjie met gekruisde kolwe en ’n krieketbal daaragter, omring deur die letters ''Bermuda Cricket Board''. Die Bermudaanse nasionale krieketspan se bynaam is ''Gombey Warriors'', ontleen aan die kleurryke maskerdans in Bermuda, die ''Gombey''. == Tuisstadions == {{Location map+ |Bermuda |caption=Ligging van Bermudaanse krieketstadions |places= {{location map~|Bermuda|label=<small>White Hill</small>|position=bottom|lat=32.2717|long=-64.8737}} {{location map~|Bermuda|label=<small>Nasionale Stadion</small>|position=right|lat=32.3011|long=-64.7719}} }} Bermuda beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Bermudaanse nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Bermuda: {| border="0" class="wikitable sortable" |- bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[White Hill Field]] | [[Sandys Parish]] | 18 Augustus 2019 |- | 2 | [[Bermuda Nasionale Stadion]] | [[Devonshire Parish]] | 19 Augustus 2019 |} == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 38 spelers [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en 44 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Bermuda gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Bermudaanse span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- |style="text-align:left;"| [[Irving Romaine]] | 2006–2009 | align=center | 35 | align=center | '''783''' | [[Delray Rawlins]] | 2019–hede | align=center | 41 | align=center | '''1&nbsp;169''' |- | [[David Hemp]] | 2006–2009 | align=center | 22 | align=center | '''641''' | [[Tre Manders]] | 2021–hede | align=center | 29 | align=center | '''{{0}}852''' |- | [[Lionel Cann]] | 2006–2009 | align=center | 26 | align=center | '''590''' | [[Kamau Leverock]] | 2019–2023 | align=center | 29 | align=center | '''{{0}}842''' |- | [[Janeiro Tucker]] | 2006–2009 | align=center | 26 | align=center | '''496''' | [[Terryn Fray]] | 2019–hede | align=center | 40 | align=center | '''{{0}}560''' |- | [[Dean Minors]] | 2006–2007 | align=center | 20 | align=center | '''478''' | [[Onias Bascome]] | 2019–hede | align=center | 36 | align=center | '''{{0}}559''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Julie 2025</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=2;id=12;type=team |title=Records / Bermuda / One-Day Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Julie 2025</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=12;type=team |title=Records / Bermuda / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Dwayne Leverock]] | 2006–2009 | align=center | 32 | align=center | '''34''' | [[Derrick Brangman]] | 2019–hede | align=center | 36 | align=center | '''48''' |- | [[Saleem Mukuddem]] | 2006–2007 | align=center | 20 | align=center | '''23''' | [[Delray Rawlins]] | 2019–hede | align=center | 41 | align=center | '''37''' |- | [[Kevin Hurdle]] | 2006–2007 | align=center | 19 | align=center | '''23''' | [[Dominic Sabir]] | 2021–hede | align=center | 34 | align=center | '''30''' |- | [[Rodney Trott]] | 2007–2009 | align=center | 11 | align=center | '''16''' | [[Kamau Leverock]] | 2019–2023 | align=center | 29 | align=center | '''25''' |- | [[Delyone Borden]] | 2007–2009 | align=center | 12 | align=center | '''15''' | [[Zeko Burgess]] | 2021–hede | align=center | 30 | align=center | '''23''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Julie 2025</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=2;id=12;type=team |title=Records / Bermuda / One-Day Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Julie 2025</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=12;type=team |title=Records / Bermuda / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was twee spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Bermuda tydens ’n EDI en sewe tydens ’n T20I.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3" | EDI<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=2;id=12;type=team |title=Records / Bermuda / One-Day Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> ! colspan="2" | T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=12;type=team |title=Records / Bermuda / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Janeiro Tucker | 2006 | Irving Romaine | 2008 |- | 2 | Irving Romaine | 2006–2009 | Rodney Trott | 2008–2019 |- | 3 | | | '''Terryn Fray''' | 2019–hede |- | 4 | | | Dion Stovell | 2019 |- | 5 | | | Kamau Leverock | 2021 |- | 6 | | | Delray Rawlins | 2023 |- | 7 | | | Sinclair Smith | 2025 |} == Rekords == === EDI-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 11 || 5 || 6 || 0 || 0 || 45,45 || 17 Mei 2006 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 8 || 0 || 8 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 7 || 1 || 6 || 0 || 0 || 14,28 || 2 Desember 2006 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 5 Februarie 2007 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''35''' || '''7''' || '''28''' || '''0''' || '''0''' || '''20,00''' || 17 Mei 2006 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met EDI #4889 op 2 Julie 2025. Laaste keer hersien op 3 Julie 2025. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=12;type=team |title=Records / Bermuda / ODI matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Julie 2025 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> |} === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || Nie genooi nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || Nie gekwalifiseer nie |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{vlagland|Argentinië}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 14 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Bahamas}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 10 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Belize}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 13 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Brasilië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 11 Desember 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Kaaimanseilande}} || 9 || 8 || 1 || 0 || 0 || 88,89 || 21 Augustus 2019 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 9 || 1 || 7 || 0 || 1 || 11,11 || 30 September 2023 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Meksiko}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 10 Desember 2024 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Panama}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 11 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-PG}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Singapoer}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Suriname}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 7 Desember 2024 |- |align="left"| {{Cr-US}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 0 || 40,00 || 18 Augustus 2019 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''53''' || '''33''' || '''19''' || '''0''' || '''1''' || '''62,26''' || 18 Augustus 2019 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3274 op 29 Junie 2025. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=12;type=team |title=Records / Bermuda / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=29 Junie 2025 |accessdate=3 Julie 2025}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Bermuda national cricket team|Bermudaanse nasionale krieketspan}} * {{en}} [https://cricketbermuda.com/ Amptelike webwerf van die Bermudaanse Krieketraad] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/bermuda-12 Bermuda op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/bermuda Bermuda by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Krieket in Bermuda]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Amerika]] f62gjaulki995wv5y348oowzbmyupna 0 388544 2965619 2965118 2026-09-07T16:11:58Z Aliwal2012 39067 /* 2021 – hede */ 2965619 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Logo of alpine f1 team 2022.png|raamloos|regs|Die span se logo sedert 2022]] [[Lêer:Renault RS01 Arnoux 2007.jpg|duimnael|Renault F1 RS01 van [[René Arnoux]].]] [[Lêer:Jarno Trulli 2003.jpg|duimnael|[[Jarno Trulli]] in die Renault F1 R203]] '''Alpine F1-span''', wat meeding as '''BWT Alpine F1 Team''',<ref>{{Cite web|url=https://en.media.alpinecars.com/news/bwt-and-alpine-f1-team-combine-forces-in-strategic-partnership-aimed-at-sustainability-drive-50ef-989c5.html|title=BWT and Alpine F1 Team combine forces in strategic partnership aimed at sustainability drive|date=11 Februarie 2022|website=Alpinecars.com|access-date=11 Februarie 2022}}</ref> is 'n Formule Een-vervaardiger wat hul debuut gemaak het aan die begin van die [[2021 Formule Een-seisoen|2021 Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen]]. Diie span was voorheen bekend as die [[Renault F1]]-span en in besit van die Franse motormaatskappy [[Renault|Groupe Renault]]. Die span is hernoem vir 2021 om Renault se sportmotorhandelsmerk, Alpine, te bevorder en dien steeds as Renault se fabriekspan. Die onderstel en bestuurskant van die span is gebaseer in Enstone, [[Oxfordshire]], Engeland, en die enjinkant van die span was gebaseer in Viry-Châtillon, 'n voorstad van [[Parys]], Frankryk. Sedert die [[2026 Formule Een-seisoen]] word daar egter van die [[Mercedes-Benz|Mercedes]] M17 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6-hibriedenjin]] gebruik gemaak. == Wedrengeskiedenis == === 2021-seisoen === Alpine F1-span het die tweemalige wêreldkampioen, [[Fernando Alonso]], gekontrakteer<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml|title=Fernando Alonso Joins Renault For 2021 Formula 1 Season|website=Eurosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20200110133019/https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml|archive-date=10 January 2020|access-date=30 August 2021}}</ref> om [[Daniel Ricciardo]] wat die Renault-span verlaat het te vervang,<ref>{{Cite web|url=https://www.thecheckeredflag.co.uk/2021/01/changing-gear-daniel-ricciardo-leaves-renault-for-mclaren/|title=Daniel Ricciardo Leaves Renault for McLaren|website=The Checkered Flag|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103100041/https://www.thecheckeredflag.co.uk/2021/01/changing-gear-daniel-ricciardo-leaves-renault-for-mclaren/|archive-date=3 January 2021|access-date=31 August 2021}}</ref> en [[Esteban Ocon]] is behou uit die 2020 Renault-span.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/ocon-would-welcome-alonso-as-renault-f1-team-mate-in-2021-4981530/4981530/|title=Ocon would welcome Alonso as Renault F1 team-mate in 2021|website=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830233201/https://www.autosport.com/f1/news/ocon-would-welcome-alonso-as-renault-f1-team-mate-in-2021-4981530/4981530/|archive-date=30 August 2021|access-date=31 August 2021}}</ref> Die Alpine-motor het in hierdie jare van 'n Renault-hibriedenjin gebruik gemaak.<ref name="F1Announcement">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.renault-alpine-f1-team-2021.7eY84dCU9MythQjcYG8T45.html|title=Renault to rebrand as Alpine F1 Team in 2021|date=6 September 2020|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20200906091902/https://www.formula1.com/en/latest/article.renault-alpine-f1-team-2021.7eY84dCU9MythQjcYG8T45.html|archive-date=6 September 2020|access-date=31 August 2021}}</ref> Renault se spanbaas, Cyril Abiteboul, het aangekondig dat hy sal vertrek namate Renault na Alpine oorgeskakel het.<ref>{{Cite web|url=https://wwos.nine.com.au/motorsport/f1-cyril-abiteboul-leaves-renault-ahead-of-rebranding-as-alpine-for-2021-season/0199d065-6136-4bb1-9591-4e43cd382af5|title=F1 team principal Cyril Abiteboul leaves Renault ahead of rebranding as Alpine|last=|first=|date=12 January 2021|website=Wide World of Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114114738/https://wwos.nine.com.au/motorsport/f1-cyril-abiteboul-leaves-renault-ahead-of-rebranding-as-alpine-for-2021-season/0199d065-6136-4bb1-9591-4e43cd382af5|archive-date=14 January 2021|access-date=14 January 2021}}</ref> Abiteboul is vervang deur Davide Brivio, wat voorheen vir Suzuki in MotoGP gewerk het.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12473/12190417/alpine-f1-sign-ex-motogp-boss-davide-brivio-as-new-racing-director|title=Alpine F1 sign ex-MotoGP boss Davide Brivio as new racing director|website=Sky Sports|language=en|access-date=30 August 2021}}</ref> Alpine se eerste ren het geëindig met Alonso wat gedwing is om te onttrek, nadat puin in die luginlate sy motor laat oorverhit het.<ref>{{Cite web|url=https://www.thecheckeredflag.co.uk/2021/04/alpine-f1-team-left-empty-handed-following-the-bahrain-grand-prix/|title=Alpine F1 Team left empty handed following the Bahrain Grand Prix.|last=Butler|first=Jasmine|date=1 April 2021|website=The Checkered Flag|language=en|access-date=30 August 2021|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927093021/https://www.thecheckeredflag.co.uk/2021/04/alpine-f1-team-left-empty-handed-following-the-bahrain-grand-prix/|url-status=dead}}</ref> Ocon is deur Aston Martin-jaer, [[Sebastian Vettel]], getref.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/video.2021-bahrain-grand-prix-vettel-crashes-into-the-back-of-ocon.1696505131132939404.html|title=2021 Bahrain Grand Prix: Vettel crashes into the back of Ocon|website=Formula 1® - The Official F1® Website|language=en|access-date=30 August 2021}}</ref> Ten spyte van 'n teleurstellende begin, kon Alpine wel in die volgende vyftien wedrenne punte aangeteken,<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/teams/alpine/results|title=Alpine (Sky Sports)|website=SkySports|language=en|access-date=30 Augustus 2021}}</ref> insluitend 'n oorwinning vir Ocon in die [[2021 Hongaarse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.ocon-beats-vettel-to-claim-shock-maiden-victory-in-action-packed-hungarian.4Ewxz6olluqX7Y4E1U8NOq.html|title=2021 Hungarian Grand Prix race report & highlights: Ocon claims shock maiden victory in action-packed Hungarian Grand Prix as Vettel disqualified from P2|website=www.formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801152535/https://www.formula1.com/en/latest/article.ocon-beats-vettel-to-claim-shock-maiden-victory-in-action-packed-hungarian.4Ewxz6olluqX7Y4E1U8NOq.html|archive-date=1 Augustus 2021|access-date=5 Augustus 2021}}</ref> Dit was die eerste oorwinning vir 'n Franse bestuurder wat 'n Franse motor bestuur het wat deur 'n Franse enjin aangedryf is, sedert [[Alain Prost]] se triomf by die Oostenrykse Grand Prix in 1983 met 'n Renaultmotor.<ref name="FOM Hungarian GP Facts and Stats 2021">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hungarian-gp-facts-and-stats-ocon-secures-first-french-triple-since-prost.5XbTbqY86QtN09qWP0wbKh.html|title=Hungarian GP Facts & Stats: Ocon secures first French triple since Prost – and there's a new record for Alonso|last=Kelly|first=Sean|date=1 Augustus 2021|website=Formula One website|publisher=Liberty Media|access-date=5 Augustus 2021}}</ref> Alonso was ook op die podium in die [[2021 Katarse Grand Prix]], nadat hy vyfde gekwalifiseer het, maar derde weggespring het weens [[Max Verstappen|Verstappen]] en [[Valtteri Bottas|Bottas]] wat elk 'n roosterstraf ontvang het. == Formule Een-resultate == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} ===2021 – hede=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%;" |- !Jaar !Onderstel<br/>en bande !Enjin !Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Punte !Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |rowspan="3"| Alpine A521<br/><br />{{Pirelli}} |rowspan=3|[[Renault]] E-Tech 21 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | | [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{vlagikoon|POR}} | [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br /> [[Lêer:Flag of Steiermark.svg|20px]] | [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡ <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br /> {{vlagikoon|NED}} | [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br /> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /> {{vlagikoon|QAT}} | [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /> {{vlagikoon|SAU}} | [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''155''' |rowspan="3" bgcolor=efefef| '''5''' |- |align="left"| {{ES-VLAG}}<br />[[Fernando Alonso]] |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 18^† |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 8 | | |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br />[[Esteban Ocon]] |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#ffffbf"| 1 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| <small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 9 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |rowspan="3"| Alpine A522<br/><br />{{Pirelli}} |rowspan=3|[[Renault]] E-Tech RE22 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | | [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> [[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/> {{vlagikoon|FRA}} | [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''173''' |rowspan="3" bgcolor=efefef|'''4''' |- |align="left"| {{ES-VLAG}}<br />[[Fernando Alonso]] |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> | | |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br />[[Esteban Ocon]] |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|^'''6'''5 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|7 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |rowspan="3"| A523<br/><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"|[[Renault]] E-Tech RE23 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | | [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''120''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''6''' |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br/>[[Pierre Gasly]] |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|13^† |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|^'''7''' 6 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 | | |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br/>[[Esteban Ocon]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|14^† |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=cfcfff|12 | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |rowspan="4"| Alpine A524<br/><br />{{Pirelli}} |rowspan="4"| [[Renault]] E-Tech RE24<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | | [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{vlagikoon|BHR}} | [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br />{{vlagikoon|SAU}} | [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{vlagikoon|AUS}} | [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{vlagikoon|JPN}} | [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{vlagikoon|CHN}} | [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br />[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />[[Beeld:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|20px|Vlag van Emilia-Romagna]] | [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{vlagikoon|MON}} | [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{vlagikoon|CAN}} | [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{vlagikoon|ESP}} | [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{vlagikoon|AUT}} | [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{vlagikoon|GBR}} | [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{vlagikoon|HUN}} | [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{vlagikoon|BEL}} | [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{vlagikoon|NED}} | [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />{{vlagikoon|ITA}} | [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{vlagikoon|AZE}} | [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{vlagikoon|SIN}} | [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{vlagikoon|VSA}} | [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br />{{vlagikoon|MEX}} | [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br />[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br />[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br />{{vlagikoon|QAT}} | [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''65''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''6''' |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br/>[[Pierre Gasly]] |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=ffffff|DNS |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=ffdf9f|^'''7'''3 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|7 |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br/>[[Esteban Ocon]] |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|18{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |- |align=left|{{AU-VLAG}} [[Jack Doohan]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=cfcfff|15 |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=4| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |rowspan=4| Alpine A525<br/><br />{{Pirelli}} |rowspan=4| [[Renault]] E-Tech RE25<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] | | [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{vlagikoon|BHR}} | [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/> {{vlagikoon|SAU}} | [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''22''' |rowspan=4 bgcolor=efefef| '''10''' |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br/>[[Pierre Gasly]] |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor="#000000" style="color:white"| <small>DSQ</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|19 |- |align=left|{{AU-VLAG}}<br/>[[Jack Doohan]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus sprint--> |bgcolor=| |- |align=left|{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|20 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* |rowspan="3"| Alpine A526<br/><br />{{Pirelli}} |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]] M17 E Performance<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] | | [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} | [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} | [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} | [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] | [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} | [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} | [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/> [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] | [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} | [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} | [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} | [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} | [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} | [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} | [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} | [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} | [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/> {{MY-VLAG}} | [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} | [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} | [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} | [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] | [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] | [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} | [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''63*''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''6*''' |- |align="left"| {{FR-VLAG}}<br/>[[Pierre Gasly]] |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=efcfff|^'''8'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|7{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Onderstel<br/>en bande !Enjin !Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Punte !Plek |} * ^† Die renjaer het nie die Grand Prix voltooi nie, maar is geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die ren voltooi het. * ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|3}} [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] q8nwiox5i1pg3y5pw6zfi8cvpec7wcy 0 390296 2965665 2850744 2026-09-07T19:26:11Z Oesjaar 7467 Verbeter 2965665 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |name = Berzelia |image = Berzelia lanuginosa 2.jpg |image_caption = ''Berzelia lanuginosa'' |display_parents = 2 |taxon = Berzelia |authority = Brongn. |subdivision_ranks = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |subdivision = [[#Spesies|Sien teks]] |synonyms_ref = |synonyms = }} '''Berzelia''' (kolkol) is 'n [[genus]] met sestien [[spesie]]s<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:5037-1</ref> van [[struik]]e in die familie [[Bruniaceae]]. Al die spesies is deel van die [[fynbos]].<ref>[[John Charles Manning|John Manning.]] 2018. Field Guide to Fynbos, Struik Nature, 2018 {{ISBN|978 1 77584 590 4}}</ref> == Spesies == {{div col|colwidth=26em}} * ''[[Berzelia abrotanoides]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Brongn.</small> * ''[[Berzelia albiflora]]'' <small>(E.Phillips) Class.-Bockh. & [[Edward George Hudson Oliver|E.G.H.Oliv.]]</small> * ''[[Berzelia alopecuroides]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Sond.</small> * ''[[Berzelia arachnoidea]]'' <small>(J.C.Wendl.) [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''[[Berzelia burchellii]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Berzelia commutata]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Berzelia cordifolia]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Berzelia dregeana]]'' <small>Colozza</small> * ''[[Berzelia ecklonii]]'' <small>Pillans</small> * ''[[Berzelia galpinii]]'' <small>Pillans</small> * ''[[Berzelia incurva]]'' <small>Pillans</small> * ''[[Berzelia intermedia]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Berzelia lanuginosa]]'' <small>(L.) Brongn.</small> * ''[[Berzelia rubra]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Berzelia squarrosa]]'' <small>(Thunb.) Sond.</small> * ''[[Berzelia stokoei]]'' <small>(E.Phillips) A.V.Hall</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Berzelia}} * {{Wikispecies-inlyn|Berzelia}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Berzelia| ]] 0wdynvs3w7sd3uoibilbgxmehptinu4 2965666 2965665 2026-09-07T19:27:10Z Oesjaar 7467 Ai! 2965666 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |name = Berzelia |image = Berzelia lanuginosa 2.jpg |image_caption = ''Berzelia lanuginosa'' |display_parents = 2 |taxon = Berzelia |authority = Brongn. |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms_ref = |synonyms = }} '''Berzelia''' (kolkol) is 'n [[genus]] met sestien [[spesie]]s<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:5037-1</ref> van [[struik]]e in die familie [[Bruniaceae]]. Al die spesies is deel van die [[fynbos]].<ref>[[John Charles Manning|John Manning.]] 2018. Field Guide to Fynbos, Struik Nature, 2018 {{ISBN|978 1 77584 590 4}}</ref> == Spesies == {{div col|colwidth=26em}} * ''[[Berzelia abrotanoides]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Brongn.</small> * ''[[Berzelia albiflora]]'' <small>(E.Phillips) Class.-Bockh. & [[Edward George Hudson Oliver|E.G.H.Oliv.]]</small> * ''[[Berzelia alopecuroides]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Sond.</small> * ''[[Berzelia arachnoidea]]'' <small>(J.C.Wendl.) [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''[[Berzelia burchellii]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Berzelia commutata]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Berzelia cordifolia]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Berzelia dregeana]]'' <small>Colozza</small> * ''[[Berzelia ecklonii]]'' <small>Pillans</small> * ''[[Berzelia galpinii]]'' <small>Pillans</small> * ''[[Berzelia incurva]]'' <small>Pillans</small> * ''[[Berzelia intermedia]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Berzelia lanuginosa]]'' <small>(L.) Brongn.</small> * ''[[Berzelia rubra]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Berzelia squarrosa]]'' <small>(Thunb.) Sond.</small> * ''[[Berzelia stokoei]]'' <small>(E.Phillips) A.V.Hall</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Berzelia}} * {{Wikispecies-inlyn|Berzelia}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Berzelia| ]] ccxla3cdq8ofismiyj8yf4yt8l7uwkz 2965667 2965666 2026-09-07T19:27:46Z Oesjaar 7467 Ouderdom. 2965667 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |name = Berzelia |image = Berzelia lanuginosa 2.jpg |image_caption = ''Berzelia lanuginosa'' |display_parents = 2 |taxon = Berzelia |authority = Brongn., (1826) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms_ref = |synonyms = }} '''Berzelia''' (kolkol) is 'n [[genus]] met sestien [[spesie]]s<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:5037-1</ref> van [[struik]]e in die familie [[Bruniaceae]]. Al die spesies is deel van die [[fynbos]].<ref>[[John Charles Manning|John Manning.]] 2018. Field Guide to Fynbos, Struik Nature, 2018 {{ISBN|978 1 77584 590 4}}</ref> == Spesies == {{div col|colwidth=26em}} * ''[[Berzelia abrotanoides]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Brongn.</small> * ''[[Berzelia albiflora]]'' <small>(E.Phillips) Class.-Bockh. & [[Edward George Hudson Oliver|E.G.H.Oliv.]]</small> * ''[[Berzelia alopecuroides]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Sond.</small> * ''[[Berzelia arachnoidea]]'' <small>(J.C.Wendl.) [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''[[Berzelia burchellii]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Berzelia commutata]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Berzelia cordifolia]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Berzelia dregeana]]'' <small>Colozza</small> * ''[[Berzelia ecklonii]]'' <small>Pillans</small> * ''[[Berzelia galpinii]]'' <small>Pillans</small> * ''[[Berzelia incurva]]'' <small>Pillans</small> * ''[[Berzelia intermedia]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Berzelia lanuginosa]]'' <small>(L.) Brongn.</small> * ''[[Berzelia rubra]]'' <small>Schltdl.</small> * ''[[Berzelia squarrosa]]'' <small>(Thunb.) Sond.</small> * ''[[Berzelia stokoei]]'' <small>(E.Phillips) A.V.Hall</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Berzelia}} * {{Wikispecies-inlyn|Berzelia}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Berzelia| ]] 8enb28oka5udilhgxwtzsnwuvmqec7f 0 394766 2965598 2849674 2026-09-07T13:18:05Z Atcovi 57396 +klank 2965598 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}}{{Inligtingskas soera |naam = {{big|الْبَقَرَة}}<br>&nbsp;&nbsp;Soera {{big|2}} van die Koran&nbsp;&nbsp; |beeld = |breedte = |onderskrif = |klassifikasie = [[Medina|Medinees]] |ander_titels = ''Al-Ba'karah'' |transliterasie = Al-Bakara |ander_name = "Die Koei" |openbaring = |djoes = 1-3 |ajat = 286 |klank = [[Lêer:Chapter 2, Al-Baqarah (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|200px]] }} [[Beeld:Unknown, North Africa or Southern Spain, 9th or 10th Century - Blue Qur'an Page - Google Art Project.jpg|thumb|175px|'n Bladsy uit die [[Blou Koran]] met 'n deel van die soera "Die Koei". Museum van Islamitiese Kuns, [[Doha]].]] '''''Al-Ba'karah''''' ([[Arabies]]: الْبَقَرَة, "'''Die Koei'''") is die 2de en langste [[soera]], of hoofstuk, van die [[Koran]].<ref>Salwa M. S. El - Awa, Introduction to ''Textual Relations in Qur'an'', pg. 1. Part of the ''Routledge Studies in the Qur'an'' series. [[Londen]]: Routledge, 2005. {{ISBN|9781134227471}}</ref> Dit bevat 286 [[ajat]], of verse, wat begin met die [[allegoriese letters]] (''muqatta'at'') A.L.M.<ref>islamawakened.com 32/1Yusuf Ali (Saudi Rev. 1985)]</ref><ref name=GS>{{cite book |last1=Sale |first1=George |title=The Koran: Commonly Called the Alkoran of Mohammed ... |date=1891 |publisher= John B. Alden |location=New York}}</ref> Dit word uitgespreek Alif Laam Miem.<ref>Die Heilige Quran. In Afrikaans vertaal deur Imam M.A. Baker. Uitgegee deur IDM (Islamic Dawah Movement of Southern Africa) Publications. {{ISBN|978-0-620-60451-2}}</ref> Die soera gaan oor 'n verskeidenheid onderwerpe en bevat leiding vir Moslems oor hoe om te vas gedurende [[Ramadaan]];<ref>Michael Binyon, ''Fighting is 'allowed' during the holy month of fasting'' The Times, 18 Desember 1998</ref> 'n verbod op [[rente]] of woekery; en verskeie beroemde verse soos die Troonvers, Al-Baqarah 256 en die laaste twee of drie verse. Dit behandel 'n groot verskeidenheid onderwerpe, insluitende [[sjaria]], en hervertel stories van [[Adam in Islam|Adam]], [[Abraham in Islam|Abraham]] en [[Moses in Islam|Moses]]. 'n Belangrike tema is leiding: onder meer 'n beroep dat die heidene en [[Jode]] van [[Medina]] [[Islam]] omhels.<ref name=sayyid>{{cite web | url=http://www.al-islam.org/enlightening-commentary-light-holy-quran-vol-1/surah-al-baqarah-chapter-2-introduction | title=Surah Al-Baqarah, Chapter 2, Introduction | publisher=Al-islam | access-date=14 May 2015 | author=Sadr-'ameli Sayyid Abbas}}</ref> Moslems glo ''Al-Baqara'' is ná die [[hidjrah]] oor 'n lang tydperk in Medina geopenbaar, buiten die [[riba]]-verse, wat volgens Moslems geopenbaar is tydens die vaarwelpelgrimstog, die laaste [[gadj]] van [[Mohammed]].<ref name=ayoub>Mahmoud Ayoub, ''The Qurʾan and its interpreters'', pg. 55. Albany: State University of New York Press, 1984. {{ISBN|9780791495469}}</ref> Daar word geglo vers 281 in dié hoofstuk is die laaste vers van die Koran wat geopenbaar is, op die 10de dag van [[Hadj|''Dhu'l Hidjdja'']] 10 A.H., terwyl Mohammed sy laaste gadj uitgevoer het, 80 of 90 dae voor sy dood.<ref>[[Qurtubi]]</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Al-Baqara}} {{Soera|2|Al-Fatiha|Ali Imran}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bakarah}} [[Kategorie:Hoofstukke van die Koran]] icnlhswbf7fauy6zfbs84gw9z1l82m3 0 403988 2965593 2905296 2026-09-07T12:23:15Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2965593 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline | airline = Lion Air | image = | image_size = | IATA = JT | ICAO = LNI | callsign = LION INTER | founded = {{start date|df=yes|1999|11|15}} | commenced = {{start date and age|df=yes|2000|6|30}} | aoc = | hubs = [[Soekarno-Hatta Internasionale Lughawe|Jakarta–Soekarno-Hatta]]<br/>[[Sultan Hasanuddin Internasionale Lughawe|Makassar]]<br/>[[Juanda Internasionale Lughawe|Surabaya]] | frequent_flyer = | alliance = | subsidiaries = *Lugrederye **[[Batik Air]] **Batik Air Malaysia **Thai Lion Air **Wings Air *Ander **Batam Aero Technic **Lion Bizjet **Lion Parcel **Lion Hotel & Plaza | fleet_size = 111 | destinations = 42 | parent = Lion Air Group | num_employees = | headquarters = Lion Air Tower, Jalan KH. Hasyim Ashari, [[Djakarta]], [[Indonesië]] | key_people = Rusdi Kirana (Voorsitter)<br/>{{nowrap|Edward Sirait (President en HUB)}}<br/>Daniel Putut (Besturende Direkteur) | revenue = | operating_income = | net_income = | profit = | assets = | equity = | website = {{URL|lionair.co.id}} }} '''PT Lion Mentari Airlines''', bedryf as '''Lion Air''', is 'n Indonesiese [[laekosteredery|laekostelugredery]]. Lion Air, gebaseer in [[Djakarta]], is die land se grootste privaat bestuurde lugredery, die tweede grootste laekosteredery in Suidoos-Asië (na [[AirAsia]]) en die grootste lugredery van [[Indonesië]]. Met Wings Air en Batik Air is Lion Group die land se grootste lugdiensgroep. Die lugredery bedryf binnelandse sowel as internasionale roetes, wat verskillende bestemmings van Indonesië verbind met [[Singapoer]], die [[Filippyne]], [[Maleisië]], [[Thailand]], [[Australië]], [[Indië]], [[Japan]] en [[Saoedi-Arabië]],<ref name="inquirer1"/> sowel as huurvlugroetes na [[China]], [[Hongkong]], [[Suid-Korea]] en [[Macau]], met meer as 630 vlugte per dag.<ref name="FI"/><ref name="JP">{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/news/2018/01/01/lion-air-runs-charter-flights-from-batam-to-busan-incheon.html|title=Lion Air runs charter flights from Batam to Busan, Incheon|newspaper=The Jakarta Post|access-date=10 April 2018}}</ref> Die lugredery het herhaaldelik rekords gebreek vir grootste vliegtuigbestellings, soos sy bestelling van $24 miljard vir 234 [[Airbus A320]]-stralers, sowel as sy $22,4 miljard-bestelling vir 230 mededingende vliegtuie van Boeing. Die lugredery het in Junie 2017 'n ooreenkoms met die VSA-gebaseerde vliegtuigvervaardiger [[Boeing]] onderteken vir vyftig 737 MAX 10 passasiersvliegtuie ter waarde van $6,24 miljard. Die lugredery is Boeing se tweede grootste kliënt na die VSA-gebaseerde [[Southwest Airlines]].<ref>{{cite news|url=http://jakartaglobe.id/business/lion-air-places-6-2b-order-50-cutting-edge-boeing-passenger-jets/|title=Lion Air Places $6.2b Order for 50 Cutting Edge Boeing Passenger Jets|newspaper=The Jakarta Globe|access-date=21 June 2017}}</ref> Dit is voorheen gekritiseer vir swak operasionele bestuur in gebiede soos skedulering en veiligheid, hoewel stappe gedoen is om sy veiligheid te verbeter: op 16 Junie 2016 het die [[Europese Unie]] die verbod opgehef wat dit op Lion Air geplaas het om in Europese lugruim te vlieg.<ref name="Eur"/><ref name="Batik"/> In Junie 2018 het dit 'n positiewe veiligheidsgradering behaal na 'n [[ICAO]]-oudit.<ref name="ICAO-oudit"/> == Huidige vloot == [[Lêer:Boeing 737-900ER Lion Air Spijkers.jpg|duimnael|'n Lion Air [[Boeing 737-900ER]] by [[Changi-lughawe]]]] [[Lêer:Boeing 737-9GPER, Lion Air JP7502064.jpg|duimnael|'n Lion Air [[Boeing 737-900ER]] in '50ste 737-900ER gebou' kleure, ook by [[Changi-lughawe]]]] [[Lêer:PK-LEH.jpg|duimnael|'n Lion Air [[Airbus A330-300]] by Ngurah Rai-lughawe]] Teen Julie 2022 het die Lion Air vloot uit die volgende vliegtuie bestaan:<ref>{{Cite web|url=https://www.planespotters.net/airline/Lion-Airlines|title=Lion Air Fleet Details and History|website=www.planespotters.net|language=en|access-date=15 October 2017|archive-date=26 Julie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170726044545/https://www.planespotters.net/airline/Lion-Airlines|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; text-align:center" |+ Lion Air-vloot !Vliegtuig !Indiens !Bestellings !Passasiers !Notas |- |[[Airbus A330-300]] |5 |&mdash; |440 | |- |[[Airbus A330|Airbus A330-900]] |8 |&mdash; |436<ref name="FlightGlobal">{{cite web|last1=Gubisch|first1=Michael|title=PICTURE: Lion Air receives its first A330neo|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/picture-lion-air-receives-its-first-a330neo-459789/|website=FlightGlobal|access-date=14 November 2019}}</ref> | |- |Boeing 737-800 |34 |&mdash; |189 | |- |[[Boeing 737-900ER]] |59 |7 |215 |Bekendstellingskliënt. |- |Boeing 737 MAX 9 |1 |189 |220 |Bestelling is vir beide<br/>MAX 8 en 9 variante.<ref>{{Cite web |title=Lion Air Fleet Details and History |url=https://www.planespotters.net/airline/Lion-Airlines?refresh=1 |access-date=2022-07-12 |website=www.planespotters.net}}</ref> |- |Boeing 737 MAX 10 |&mdash; |50<ref>{{Cite web|url=http://www.lionair.co.id/lion-experience/newsroom/2017/07/31/lion-air-group-order-50-units-boeing-737-max-10|title=Lion Air Group Order 50 Units Boeing 737 MAX 10|website=www.lionair.co.id|access-date=28 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180510182106/http://lionair.co.id/lion-experience/newsroom/2017/07/31/lion-air-group-order-50-units-boeing-737-max-10|archive-date=10 May 2018|url-status=dead}}</ref> |<abbr title="To be announced">230</abbr> | |- !Totaal !107 !246 !colspan=3| |} == Markaandeel == In die 2000's het Lion Air begin groei en 'n ernstige mededinger vir [[Garuda Indonesia]] in binnelandse lugreise in Indonesië geword. Teen middel 2015 het Lion Air Indonesië se binnelandse lugreismark gelei met 'n aandeel van 41,6 persent, terwyl Garuda Indonesia tweede was met 'n aandeel van 23,5 persent. Sriwijaya Air het derde gekom met 'n markaandeel van 10,4 persent, gevolg deur Garuda se laekostefiliaal [[Citilink]] (8,9 persent) en Lion Air se streeksvlugdiens Wings Air (4,7 persent). Indonesië AirAsia, 'n eenheid van die Maleisiese begrotingslugredery [[AirAsia]], het 'n markaandeel van 4,4 persent gehad.<ref name="JG-Avi-Share"/> == Filiaal == Lion Air het 'n voldienslugredery met die naam [[Batik Air]] gestig, wat in 2013 begin werk het met 737-900ER. Lion Air het ook 'n verbintenis met Boeing onderteken om vyf Boeing 787 Dreamliner vir hierdie lugredery te bestel, en dit het Lion Air die eerste Indonesiese lugredery gemaak wat hierdie tipe bestel sedert [[Garuda Indonesia]] sy bestelling vir die 10 Dreamliners in 2010 gekanselleer het.<ref name="BatikAir_FG"/> Die lugredery het ook oorweeg om Airbus A330-wyerompvliegtuie te bestel, maar het verkies om 787's te koop.<ref name="787 commitment"/> Tydens die [[Covid-19-pandemie]] in Indonesië het Lion Group bedrywighede weer op 5 Junie 2020 opgeskort nadat gevind is dat min passasiers dokumente kon verskaf wat bewys dat hulle virusvry is en 'n sakerede of gesinsnood het wat reis vereis.<ref>[https://jakartaglobe.id/business/lion-air-to-ground-all-flights-on-friday-as-passengers-fail-to-comply-with-covid19-health-protocol Lion Air to Ground All Flights on Friday as Passengers Fail to Comply With Covid-19 Health Protocol]</ref> In Julie 2020 het Lion Group aangekondig dat die lugdiens 2&nbsp;600 kontrakwerkers gaan afdank, aangesien die vraag steeds skerp afgeneem het.<ref>{{Cite web|title=Lion Air Lets Go of 2,600 Workers as Pandemic Pressure Intensified|url=https://jakartaglobe.id/business/lion-air-lets-go-of-2600-workers-as-pandemic-pressure-intensified|access-date=2020-10-22|website=Jakarta Globe|date=6 July 2020 }}</ref> == Vlootontwikkeling en bestellings == [[Lêer:Lionair 737-900 ER first flight.jpg|duimnael|Lion Air was die bekendstellingskliënt van die 737-900ER, hier gesien op die tipe se nooiensvlug]] Lion Air was die bekendstellingskliënt vir die grootste variant van die Boeing 737, die 737-900ER, waarvoor hy in 2005 'n bestelling geplaas het. Op die 2005 Parys-lugskou het Lion Air 'n voorlopige ooreenkoms met Boeing onderteken vir die aankoop van tot 60 Boeing 737 Next Generation -vliegtuie, ter waarde van $3,9 miljard teen lyspryse. Lion Air het hul bestelling in Julie 2005 bevestig en het die bekendstellingskliënt vir die Boeing 737-900ER geword met vaste bestellings vir 30 vliegtuie en opsies vir nog 30, wat later in vaste bestellings omskep is. Die -900ER kan tot 215 passasiers in 'n enkelklas-uitleg vervoer, en word aangedryf deur CFM56-7B turbowaaier-enjins. Op 27 April 2007 het Boeing die eerste 737-900ER aan Lion Air gelewer. Die vliegtuig is afgelewer in 'n spesiale dubbelverfskema wat Lion Air se logo op sy vertikale stabiliseerder en die Boeing "Dreamliner"-verf op die romp kombineer. Lion Air het 'n wêreldrekord opgestel toe hy 'n bestelling vir 230 vliegtuie by Boeing geplaas het, wat dit die grootste bestelling maak in terme van vliegtuie wat bestel is sowel as die koste van die bestelling. In November 2011 het Lion Air en Boeing aangekondig dat die lugredery beplan om 29 bykomende Boeing 737 Next Generation en 201 Boeing 737 MAX vliegtuie te koop, met opsies vir nog 150, ter waarde van $21,7 miljard destyds.<ref name="cnn"/> ’n Vaste bestelling is op 14 Februarie 2012 onderteken, met die [[Boeing 737 MAX|737 MAX]]-vliegtuig wat as 737 MAX 9s geïdentifiseer is, wat Lion Air die lanseringskliënt vir daardie variant maak.<ref name="ain"/> Teen die tyd van die ondertekening het die bestelling se waarde gestyg tot $22,4 miljard teen lyspryse, die grootste vliegtuigbestelling in die geskiedenis.<ref name="ain"/> Daarbenewens het die enjins vir die -900ER's, CFM 56-7's, sowat $580 miljoen gekos en die enjins vir die MAX'e, CFM LEAP-1B's, kos sowat $4,8 miljard. Aflewerings van die bykomende NG's sou in 2014 begin, met die MAX'e wat in 2017 sou volg.<ref name="ain"/> Op Maandag 18 Maart 2013 het Lion Air 'n bestelling vir 234 A320-stralers by Airbus geplaas, die grootste enkele bestelling wat ooit gemaak is, wat die vorige rekord deur Boeing ($22,4 miljard) oortref het. Die kontrak, wat by die [[Élysée-paleis]] onderteken is in die teenwoordigheid van president [[François Hollande]] en verskeie regeringsministers, was €18,4 miljard ($24 miljard) werd teen kataloguspryse, het die Franse president gesê.<ref name="president"/> Die lugredery het sy eerste van 10 [[Airbus A330]]-900-vliegtuie op 19 Julie 2019 ontvang, wat dit die eerste Asië/Stille Oseaan-operateur van die tipe maak.<ref>{{cite journal|title=Airbus Deliveries|journal=Airliner World|volume=October 2019|page=16}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="FI">{{cite news|title=Directory: World Airlines|work=Flight International|page=106|date=3 April 2007}}</ref> <ref name="inquirer1">{{cite web|url=http://business.inquirer.net/113903/airbus-boeing-battle-shifts-to-indonesia|title=Airbus-Boeing battle shifts to Indonesia &#124; Inquirer Business |publisher=Business.inquirer.net|date=24 March 2013|access-date=7 April 2013}}</ref> <ref name="ICAO-oudit">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/world/indonesia-plane-crash-lion-air-was-rated-seven-stars-upgraded-to-top-safety-tier-in-june-5422783/|title=Indonesia plane crash: Lion Air was rated seven stars, upgraded to top safety tier in June|work=The Indian Express|date=29 October 2018|access-date=29 October 2018}}</ref> <ref name="Batik">{{cite news|url=https://www.perthnow.com.au/news/aviation/bali-based-airlines-garuda-indonesia-and-batik-air-earn-highest-safety-rating-after-audit-ng-b88861406z|title=Bali based airlines Garuda Indonesia and Batik Air earn highest safety rating after audit|last=Thomas|first=Geoffrey|publisher=The Sunday Times (PerthNow)|date=8 June 2018|access-date=29 October 2018}}</ref> <ref name="cnn">{{cite web|title=Boeing sets record with $22 billion order|url=https://money.cnn.com/2011/11/17/news/companies/boeing_order/index.htm|publisher=CNN Money|access-date=15 February 2012|date=17 November 2011|archive-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923222423/https://money.cnn.com/2011/11/17/news/companies/boeing_order/index.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name="ain">{{cite web|title=Lion Air Firms Up Boeing Order|url=http://www.ainonline.com/aviation-news/singapore-air-show/2012-02-14/lion-air-firms-boeing-order|publisher=Aviation International News|access-date=15 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024054306/http://www.ainonline.com/aviation-news/singapore-air-show/2012-02-14/lion-air-firms-boeing-order|archive-date=24 October 2012|date=14 February 2012|url-status=dead }}</ref> <ref name="president">{{cite web|url=http://finance.detik.com/read/2013/03/18/174420/2197124/1036/disaksikan-presiden-prancis-lion-air-pesan-234-pesawat-airbus-a320?|title=Disaksikan Presiden Prancis, Lion Air Pesan 234 Pesawat Airbus A320|date=18 March 2013}}</ref> <ref name="JG-Avi-Share">{{cite news|title=Lion Loses Market Share as Air Travel Growth Slows|newspaper=Jakarta Globe |url=http://jakartaglobe.beritasatu.com/business/lion-loses-market-share-air-travel-growth-slows/|access-date=18 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305112537/http://jakartaglobe.beritasatu.com/business/lion-loses-market-share-air-travel-growth-slows/|archive-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> <ref name="787 commitment">{{cite news|last=Walker|first=Karen|title=Lion Air Dreamliner commitment for premium carrier signs|url=http://atwonline.com/aircra ft-engines-components / news / lion-air-signs-dreamliner-commitment-premium-carrier-0608|access-date=10 June 2012|newspaper=Air Transport World|date=8 June 2012}}</ref> <ref name="Eur">{{cite web|url=http://jakartaglobe.beritasatu.com/business/eu-lifts-iranair-indonesias-lion-air-safety-blacklist/|title=EU Lifts IranAir, Indonesia's Lion Air from Safety Blacklist|publisher=BeritaSatu|date=16 June 2016|access-date=17 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617132824/http://jakartaglobe.beritasatu.com/business/eu-lifts-iranair-indonesias-lion-air-safety-blacklist/|archive-date=17 June 2016|url-status=dead}}</ref> <ref name="BatikAir_FG">{{cite news|last=Govindasamy|first=Siva|title=IATA: Lion's Batik Air to the competition in Southeast Asia|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/iata-lions-batik-air-to-up-the-competition-in-southeast-asia-372803/|access-date=10 June 2012|newspaper=Flightglobal|date=9 June 2012}}</ref> }} {{Normdata}} [[Kategorie:Lugrederye]] 3hl2enisdmuhfnylkzi7omqllzrwfik 0 405464 2965654 2965114 2026-09-07T18:38:08Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2965654 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Liam Lawson | image = Liam Lawson at the Red Bull Fan Zone – Crown Riverwalk, Melbourne (028A7793).jpg | caption = Lawson by die [[2026 Australiese Grand Prix]] | birth_name = Liam Jared Lawson | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2002|02|11}} | birth_place = Hastings, Nieu-Seeland | nationality = {{vlagikoon|NZL}} Nieu-Seelander | Car number = 30 | 2026 Team = [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | Races = {{F1stat|LAW|entries}} ({{F1stat|LAW|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|LAW|wins}} | Podiums = {{F1stat|LAW|podiums}} | Points = {{F1stat|LAW|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|LAW|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|LAW|fastestlaps}} | First race = [[2023 Nederlandse Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 14de (38 punte) }} '''Liam Lawson''' (gebore 11 Februarie 2002) is 'n Nieu-Seelandse motorrenjaer wat tans aan [[Formule Een]] deelneem vir [[Scuderia AlphaTauri]] en die Super Formule-kampioenskap vir Team Mugen. Lawson, wat deur die driemalige [[Nieu-Seelandse Grand Prix]]-wenner Ken Smith afgerig word, het voorheen vir die Carlin- span aan die FIA Formule 2-kampioenskap deelgeneem, waar hy derde geëindig het in 2022.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.fiaformula2.com/Drivers/1207/Liam-Lawson|title=Liam Lawson|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en|access-date=2021-03-27}}</ref> Hy is 'n vorige Toyota Racing Series-kampioen en lid van die Red Bull Junior-span.<ref>{{Cite web|url=https://wtf1.com/post/76-year-old-kiwi-motorsport-legend-ken-smith-will-compete-in-the-new-zealand-grand-prix/|title=76-Year-Old Kiwi Motorsport Legend Ken Smith Will Compete In The New Zealand Grand Prix|last=Ashenhurst|first=Ryan|date=February 6, 2018|website=WTF1|access-date=November 24, 2018|archive-date=13 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213170536/https://wtf1.com/post/76-year-old-kiwi-motorsport-legend-ken-smith-will-compete-in-the-new-zealand-grand-prix/|url-status=dead}}</ref><ref name="TRS">{{Cite web|url=http://www.formulascout.com/lawson-wins-new-zealand-grand-prix/48154|title=Lawson defeats Armstrong in New Zealand GP to secure TRS title|last=Waring|first=Bethonie|date=February 10, 2019|website=FormulaScout|access-date=February 10, 2019}}</ref><ref name="Red Bull">{{Cite web|url=https://juniorteam.redbull.com/article/liam-lawson-joins-juniors-all-corners-global-challenge|title=Liam Lawson joins Juniors from all corners for global challenge|date=February 18, 2019|access-date=February 18, 2019}}</ref> In 2021 het hy ook vir die [[Red Bull Racing|Red Bull]] AF Corse-span in die Deutsche Tourenwagen Masters gejaag, saam met [[Alexander Albon]] en het die kampioenskap in die laaste ronde misgeloop. Lawson dien ook tans as 'n reserwejaer vir [[Red Bull Racing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.redbullracing.com/int-en/drivers/liam-lawson-reserve-driver|title=Liam Lawson|website=[[Red Bull Racing]]|language=en|access-date=18 July 2023}}</ref> Hy het sy Formule Een-debuut by die [[2023 Nederlandse Grand Prix]] gemaak, toe hy [[Daniel Ricciardo]] by die [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri-span]] vervang het. Ricciardo het 'n gebreekte beentjie in sy hand opgedoen tydens 'n ongeluk in vrye oefening.<ref name="CleerenAug20232">{{cite news|last1=Cleeren|first1=Filip|title=Ricciardo out of F1 Dutch GP with injured hand, Lawson to sub|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-out-of-f1-dutch-gp-with-broken-wrist/10511470/|access-date=25 August 2023|work=www.motorsport.com|date=25 August 2023|language=en}}</ref> == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:75%" !Jaar ! Inskrywer ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Plek ! Punte |- ! rowspan="2" | [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Scuderia AlphaTauri]] | [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]] AT03 | rowspan="2" | [[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]]<br /> 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] | [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | [[2022 Miami Grand Prix|MIA]] | [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2022 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2022 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2022 Franse Grand Prix|FRA]] | [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]] | style="background:#F1F8FF;" | [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /> {{Small|TD}} | [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | style="Background:#F1F8FF;" | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXC]]<br /> {{Small|TD}} | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]] | | | | rowspan="2" bgcolor=efefef|'''–''' | rowspan="2" bgcolor=efefef|'''–''' |- | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB18 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | style="background:#F1F8FF;" | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] {{Small|TD}} | | |- ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Scuderia AlphaTauri]] | [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]] AT04 | [[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH001]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] | [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2023 Miami Grand Prix|MIA]] | [[2023 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2023 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]] |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>17 | [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXC]] | [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]] | [[2023 Las Vegas Grand Prix|LVG]] | [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | |bgcolor=efefef|'''20''' |bgcolor=efefef|'''2''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[RB F1-span|RB]] | RB <br/>VCARB 01 | [[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH002]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>17† |bgcolor=efefef|'''21''' |bgcolor=efefef|'''4''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB21 | [[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH003]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>12 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''14''' |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''38''' |- |[[Racing Bulls]] |[[Racing Bulls]]<br/>VCARB 02 |[[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH002]] [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |<!-- laat blanko --> |<!-- laat blanko --> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>6 |bgcolor=efcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>5 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>18 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2 |[[2026 Formule Een-seisoen|2026]] | |[[Racing Bulls]] | |[[Racing Bulls]]<br/>VCARB 03 | |[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] DM01 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''7'''7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>9 |bgcolor=efcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>8 | | |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LAW|seasonposition}}'''* |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LAW|seasonpoints}}'''* |- | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB22 | [[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>14 | | | | | | | | | | | |} * ^'''†''' Lawson haal nie die eindstreep nie, maar word wel geklassifiseer, omdat hy meer as 90% van die renafstand afgelê het. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geboortes in 2002]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Nieu-Seelandse sportlui]] nugfca1mzuq6vhkvin6jc27i8bv1lzz 3 406670 2965655 2964114 2026-09-07T18:45:08Z MediaWiki message delivery 55541 /* Tech News: 2026-37 */ nuwe afdeling 2965655 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:52, 25 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:09, 1 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:30, 8 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:49, 15 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:05, 23 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:48, 29 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:57, 6 Julie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:12, 13 Julie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:47, 21 Julie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:50, 27 Julie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:47, 3 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:46, 10 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:04, 17 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:46, 24 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:54, 31 Augustus 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:45, 7 September 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> nwz5wvuj89in99h52vo349wh7ngci7t 0 418667 2965626 2963444 2026-09-07T17:32:30Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2965626 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Franco Colapinto | image = Conferencia de prensa Colapinto ACA octubre 2023 - BugWarp (13) (cropped).jpg | image_size = 200 | caption = Colapinto in 2023 | birth_name = Franco Alejandro Colapinto | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|2003|5|27|df=y}} | birth_place = Pilar, [[Buenos Aires]], Argentinië | nationality = {{Vlagland|ARG}} | website = {{URL|https://www.francolapinto.com}} | Old_Team(s) = [[Williams Grand Prix Engineering|Williams Racing]] | 2026 Team = [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-AMG|Mercedes]] | Car number = 43 | Races = {{f1stat|COL|entries}} ({{f1stat|COL|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{f1stat|COL|wins}}<!-- | Podiums = {{f1stat|COL|podiums}} | Points = {{f1stat|COL|careerpoints}} | Poles = {{f1stat|COL|poles}} | Fastest laps = {{f1stat|COL|fastestlaps}} --> | First race = [[2024 Italiaanse Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 20ste (0 punte) }} '''Franco Alejandro Colapinto''' (gebore 27 Mei 2003 in Pilar) is 'n [[Argentinië|Argentynse]] motorrenjaer. In 2019 het hy die Spaanse Formule 4-kampioen geword. Vanaf 2023 tot 2024 was hy deel van die Williams Driver Academy, die oefenprogram van die [[Williams Grand Prix Engineering|Williams Formule 1-span]], maar jaag sedert Mei 2025 vir die [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault F1|Renaultfabriekspan]]. == Herkoms == Colapinto is gebore en getoë in Pilar, [[Buenos Aires]], van [[Italianers|Italiaanse]] afkoms deur sy vader, en van [[Oekraïners|Oekraïense]] afkoms deur sy moeder Andrea Trofimczuk;<ref>{{cite news|url=https://setantasports.com/uk/racing/novachok-f1-franko-colapinto-maie-ukrainske-korinnia/|title=Новачок Ф1 Франко Колапінто має українське коріння|language=uk|publisher=setantasports.com|date=11 September 2024}}</ref> hy besit dubbele burgerskap van [[Argentinië]] en [[Italië]].<ref>{{cite news|date=19 September 2024|title=La nacionalidad de Colapinto|trans-title=The nationality of Colapinto|url=https://www.lagaceta.com.ar/nota/1052154/opinion/cartas-lectores-nacionalidad-colapinto.html|publisher=La Gaceta|language=Spaans}}</ref> == Jeugloopbaan == Colapinto het op negejarige ouderdom met mededingende kartwedrenne begin en verskeie streeks- en nasionale kampioenskappe gewen. Nadat hy in 2018 na die juniorformules gegradueer het, het Colapinto sy eerste titel by die 2019 F4 Spaanse Kampioenskap met Drivex verower. Hy het toe derde geëindig in die Formule Renault Eurocup en die Toyota Racing Series in 2020. Colapinto het in 2021 na sportmotorrenne oorgeskakel en in die LMP2- klas van die FIA Wêrelduithoukampioenskap, Europese Le Mans-reeks en Asiatiese Le Mans-reeks vir die span van G-Drive deelgeneem, en derde by laasgenoemde geëindig. Hy het ook aan die Formule Regional European saam met MP deelgeneem en algeheel sesde geëindig. Colapinto het in 2022 na FIA Formule 3 gevorder, die volgende seisoen vierde geëindig met MP en na FIA se Formule 2 gegradueer. As 'n lid van die Williams Driver Academy sedert 2023, het Colapinto sy Formule Een-debuut met [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] by die [[2024 Italiaanse Grand Prix]] gemaak, waar hy [[Logan Sargeant]] vir die res van die 2024 seisoen vervang het as 'n tussentydse jaer vir die inkomende [[Carlos Sainz jr.]]. Met sy debuut het hy die eerste Argentynse jaer geword wat in Formule Een meegeding het sedert Gastón Mazzacane in 2001. Colapinto het sy eerste punte by die [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix]] verdien en hierdie prestasie in die [[2024 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]] herhaal. Hy het by [[Alpine F1-span|Alpine]] aangesluit as 'n reserwebestuurder vir 2025 en is na ses Grands Prix bevorder deur [[Jack Doohan]] te vervang. == Formule 1-loopbaan == In Januarie 2023 het Colapinto by die Williams Bestuurdersakademie aangesluit.<ref>{{Cite web|url=https://www.williamsf1.com/posts/4a325da4-5ed8-4db6-812f-a6921f86a0bb/franco-colapinto-williams-racing-driver-academy-announcement|title=Franco Colapinto joins Williams Racing Driver Academy|date=9 January 2023|website=[[Williams Grand Prix Engineering|Williams Racing]]|access-date=10 January 2023}}</ref> Colapinto het sy eerste Formule Een-toets tydens die 2023 naseisoentoets by die [[Yas Marina-renbaan]] voltooi in die Williams FW45.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/f1s-abu-dhabi-post-season-test-who-is-driving-and-more/10552868/|title=F1's Abu Dhabi post-season test: Who is driving and more|last=Hardy|first=Ed|date=27 November 2023|website=[[Autosport]]|access-date=9 December 2024}}</ref> Hy het die twee-en-twintigste vinnigste tyd algeheel opgestel en 65 rondtes voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ocon-tops-f1s-abu-dhabi-post-season-test-as-russell-crashes/10553145/|title=Ocon tops F1's Abu Dhabi post-season test as Russell crashes|last=Cleeren|first=Filip|date=28 November 2023|website=Motorsport.com|access-date=9 December 2024}}</ref> Colapinto het sy Formule Een-oefendebuut by die [[2024 Britse Grand Prix]] gemaak, waar hy in die eerste sessie vir [[Williams F1|Williams]] in die plek van [[Logan Sargeant]] gery het.<ref>{{Cite web|url=https://www.williamsf1.com/posts/a18c22db-1129-4c95-9349-b0eb50f3e80e/franco-colapinto-to-take-the-wheel-in-silverstone-fp1|title=Franco Colapinto to take the wheel in Silverstone FP1 session|date=1 July 2024|website=Williams Racing|access-date=1 July 2024}}</ref> Colapinto het gesê dat dit 'n "historiese oomblik" was om Argentinië by dié geleentheid te verteenwoordig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/its-a-historic-moment-colapinto-on-his-mega-fp1-chance-at-silverstone-with.3pX4QW9X76vxWa6uvCafr4|title='It's a historic moment' – Colapinto on his 'mega' FP1 chance at Silverstone with Williams and representing Argentina|date=3 July 2024|website=Formula 1|access-date=3 July 2024}}</ref> === Williams (2024) === In die middel van die [[2024 Formule Een-seisoen|2024-seisoen]] na die [[Nederlandse Grand Prix]], het Williams aangekondig dat Colapinto as die plaasvervanger vir [[Logan Sargeant]] by die [[2024 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] sal debuteer en gekontrakteer is om aan die oorblywende nege rondes van die seisoen deel te neem.<ref name="gert">{{Cite web|url=https://feederseries.net/2024/08/27/colapinto-to-make-f1-debut-for-williams-at-monza-replacing-sargeant/|title=Colapinto to make F1 debut for Williams at Monza, replacing Sargeant|last=McClure|first=Michael|date=27 August 2024|website=Feeder Series|access-date=27 August 2024}}</ref> <ref name="contract24">{{Cite web|url=https://www.williamsf1.com/posts/fd43d928-0914-42ff-b9ee-394342064dc4/williams-racing-team-statement?srsltid=AfmBOooSqAvclDh6ceY19B7HcYD9lWY5Aj8CNnAf6IRrI--9NvYo3m8c|title=Williams Racing announces that Franco Colapinto will race with the team for the remainder of the 2024 FIA Formula 1 World Championship season|date=27 August 2024|website=Williams Racing|access-date=27 August 2024}}</ref> Colapinto het die eerste Formule Een-bestuurder van Argentinië geword sedert Gastón Mazzacane by die [[2001 San Marino Grand Prix]].<ref name="gert" /> Met sy debuut het Colapinto agtiende gekwalifiseer en twaalfde geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/the-tortoise-wins-the-race-albon-reflects-on-intense-italian-gp-as-colapinto.74Jm4AHcTpOfWnvPXX2zl|title=Albon reflects on 'intense' Italian GP as he scores points|website=Formula 1|access-date=21 October 2024}}</ref> Die volgende wedren in [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] het hy negende gekwalifiseer en agtste geëindig, en sodoende die eerste Argentyn geword wat punte in Formule Een aangeteken het sedert [[Carlos Reutemann]] by die [[1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/colapinto-declares-points-finish-a-dream-come-true-as-williams-celebrate.4jVwmupqRiGAcmGplBs24O|title=Colapinto declares points finish 'a dream come true' as Williams celebrate double success in Baku|date=15 September 2024|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20240915233135/https://www.formula1.com/en/latest/article/colapinto-declares-points-finish-a-dream-come-true-as-williams-celebrate.4jVwmupqRiGAcmGplBs24O|archive-date=15 September 2024|access-date=16 September 2024}}</ref> By die [[2024 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] het hy elfde geëindig en lof ontvang van [[Red Bull Racing|Red Bull]] se [[Sergio Pérez]] vir sy verdedigende bestuur.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-dominates-singapore-gp-to-cut-verstappens-title-lead-again.MZ20MuNu3E9hLQmNEg2Tc|title=Norris dominates Singapore GP to cut Verstappen's title lead again|date=22 September 2024|website=Formula 1|access-date=22 September 2024|quote=Elsewhere, Perez took to the radio to describe Colapinto’s efforts as "very good", with the Argentinian proving "difficult to pass".}}</ref> Colapinto het tiende geëindig by die [[2024 Verenigde State Grand Prix]] en nog 'n punt aangeteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.williamsf1.com/posts/bf9e522e-beed-48b0-8530-c56e40b02e91/report-a-point-claimed-in-austin|title=REPORT: A point claimed in Austin!|website=Williams Racing|access-date=21 October 2024}}</ref> In [[2024 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad]] het hy sestiende gekwalifiseer en tot twaalfde in die wedren gevorder.<ref>{{Cite web|url=https://www.williamsf1.com/posts/91f6ced2-488b-4d37-a10a-6c96c4dba3d0/report-no-points-from-our-mexico-city-sunday?srsltid=AfmBOorN_dkTQmzPDwq7OSVNZCC4N-XRM3pHpoYyJeTaxIoGsvD8X4uB|title=Only one Williams Racing car crossed the line in the 2024 Mexico City GP|date=27 October 2024|website=Williams Racing|access-date=2 December 2024}}</ref> Na die wedren het die [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] Colapinto 'n tydstraf van 10 sekondes opgelê – wat nie sy posisie beïnvloed het nie – vir 'n botsing met [[Liam Lawson]], asook twee strafpunte op sy FIA Superlisensie vir 12 maande.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/colapinto-questions-consequence-based-penalty-for-lawson-clash/10667982/|title=Colapinto questions consequence-based penalty for Lawson clash|last=Hall|first=Sam|date=29 October 2024|website=[[Autosport]]|access-date=2 December 2024}}</ref> By die [[2024 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] het Colapinto twaalfde in die naelren geëindig nadat hy veertiende weggespring het.<ref>{{Cite web|url=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2024%20São%20Paulo%20Grand%20Prix%20-%20Final%20Sprint%20Classification.pdf|title=2024 São Paulo Grand Prix – Doc 45 – Final Sprint Classification|date=2 November 2024|website=[[Fédération Internationale de l'Automobile]]|access-date=2 November 2024}}</ref> Colapinto het uit die eerste kwalifiseringsessie geval – wat deur die FIA tot Sondag uitgestel is weens stortreën – en het agtiende vir die Grand Prix gekwalifiseer,<ref name="SP24">{{Cite news |url=https://news.sky.com/story/chaos-and-crashes-at-wet-f1-brazilian-grand-prix-as-delayed-qualifying-ends-with-lando-norris-on-pole-13247476 |website=Sky News |date=3 November 2024 |access-date=2 December 2024 |title=Chaos and crashes at wet F1 Brazilian Grand Prix – as Max Verstappen claims victory from 17th}}</ref> deur sestiende weg te spring na roosterstraf vir [[Max Verstappen]] en [[Carlos Sainz jr.]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fia.com/sites/default/files/decision-document/2024%20São%20Paulo%20Grand%20Prix%20-%20Final%20Starting%20Grid.pdf|title=2024 São Paulo Grand Prix – Doc 63 – Final Starting Grid|date=3 November 2024|website=[[Fédération Internationale de l'Automobile]]|access-date=3 November 2024}}</ref> In die reën-geteisterde wedren het Colapinto in rondte 31 onder veiligheidsmotortoestande gebots, wat 'n rooi vlag veroorsaak het <ref name="SP24" /> In kwalifisering vir die [[2024 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas Grand Prix]] het Colapinto 'n 50 ''[[Gravitasie|g]]''-botsing teen die versperring gemaak,<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/colapinto-declared-fit-to-race-in-las-vegas-grand-prix-after-50g-qualifying.bckip5T9rs7wZXNUjmvoz|title=Franco Colapinto declared fit to race in Las Vegas Grand Prix after 50G qualifying crash {{!}} Formula 1®|website=Formula 1|access-date=24 November 2024}}</ref> wat hom gedwing het om die wedren vanaf die kuipebaan te begin;<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/racing/f1/story/_/id/42569902/las-vegas-gp-franco-colapinto-cleared-race-qualifying-crash|title=Colapinto cleared to race in Vegas after quali crash|last=Edmondson|first=Laurence|date=24 November 2024|website=[[ESPN]]|access-date=24 November 2024}}</ref> hy het veertiende geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.williamsf1.com/posts/f76777da-bd5d-4f20-bdcc-31fb77327333/report-a-tough-evening-under-the-las-vegas-lights|title=REPORT: A tough evening under the Las Vegas lights|website=Williams Racing|access-date=24 November 2024}}</ref> As gevolg van sy verskeie ongelukke, was Colapinto gedwing om verouderde motoronderdele tydens die [[2024 Katarse Grand Prix|Katarse Grand Prix]] te gebruik.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsportweek.com/2024/11/29/franco-colapinto-reveals-williams-parts-situation-after-las-vegas-f1-crash/|title=Franco Colapinto reveals Williams parts situation after Las Vegas F1 crash|last=Powling|first=Taylor|date=29 November 2024|website=Motorsport Week|access-date=1 December 2024}}</ref> Nadat hy agtiende in die naelren geëindig het, het hy negentiende vir die hoofwedren gekwalifiseer voordat hy uitgeval het na 'n botsing in die eerste rondte met [[Nico Hülkenberg]] en [[Esteban Ocon]].<ref>{{Cite web|url=https://buenosairesherald.com/sports/franco-colapinto/trouble-in-qatar-colapintos-grand-prix-weekend-ends-in-a-blink|title=Trouble in Qatar: Colapinto's Grand Prix weekend ends in a blink|last=Nuñez|first=Fernando Romero|date=1 December 2024|website=Buenos Aires Herald|access-date=1 December 2024}}</ref> Colapinto het negentiende gekwalifiseer vir die seisoen-afsluitende [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]], voor debutant [[Jack Doohan]],<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-clinches-pole-position-for-abu-dhabu-gp-ahead-of-piastri-as-mclaren.7KEE85AuggglAopzsSmBX3|title=Norris clinches pole position for Abu Dhabi GP ahead of Piastri as McLaren lock out front row|date=7 December 2024|website=Formula 1|access-date=9 December 2024}}</ref> en laaste weggespring na 'n ratkasstraf.<ref name="AD24">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-sails-to-victory-ahead-of-sainz-and-leclerc-in-abu-dhabi-as-mclaren.52fogZq77Kgmdt75WN8kGM|title=Norris sails to victory ahead of Sainz and Leclerc in Abu Dhabi as McLaren seal constructors' championship|date=8 December 2024|website=Formula 1|access-date=9 December 2024}}</ref> Hy het 'n pap band in die derde rondte opgedoen na 'n botsing met [[Oscar Piastri]], en uiteindelik in rondte 26 weens 'n verkoelingsprobleem onttrek.<ref name="AD24" /> Hy het die seisoen negentiende op die punteleer afgesluit, nadat hy vyf kampioenskapspunte oor nege Grands Prix behaal het.<ref>{{Cite web|url=https://www.planetf1.com/news/f1-results-2024-abu-dhabi-grand-prix-race-standings|title=2024 Abu Dhabi Grand Prix – F1 race results and final standings for F1 2024 season|last=Valantine|first=Henry|date=8 December 2024|website=PlanetF1.com|access-date=9 December 2024}}</ref> === Alpine (2025–hede) === In [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] het Colapinto by [[Alpine F1-span|Alpine]] aangesluit as 'n toets- en reserwebestuurder op 'n meerjarige kontrak.<ref name="agreement">{{Cite web|url=https://media.alpinecars.com/bwt-alpine-formula-one-team-enters-into-agreement-with-williams-racing-to-secure-services-of-franco-colapinto-on-multi-year-deal/?lang=eng|title=BWT Alpine Formula One Team enters into agreement with Williams Racing to secure services of Franco Colapinto on multi-year deal|date=9 January 2025|website=Newsroom Alpine|language=en-EN|access-date=2025-01-09}}</ref> Te midde van gerugte dat hy die voltydse bestuurder [[Jack Doohan]] gedurende die seisoen kon vervang, het spanbestuurder Flavio Briatore gewaarborg dat Alpine die seisoen met Doohan sou begin, en bygevoeg dat "ons daarna sal sien".<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.com/briatore-delivers-damning-alpine-driver-change-warning|title=Briatore delivers damning Alpine driver change warning|date=4 January 2025|access-date=10 January 2025}}</ref> Na afloop van die [[2025 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]] is bevestig dat Doohan, wat tot reserwebestuurder afgegradeer is, sy Alpine-sitplek aan Colapinto op 'n "roterende-basis" sal afstaan, met laasgenoemde wat geskeduleer is om by die daaropvolgende [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] te debuteer en vir vyf wedrenne vir Alpine te jaag.<ref name="contract">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-colapinto-to-replace-doohan-for-next-five-rounds-as-team-opt.4lH96VnGHyC45S3yjeJOMK|title=Alpine confirm Colapinto to replace Doohan for next five rounds as team opt to 'rotate' seat|date=7 May 2025|website=Formula One}}</ref> == Volledige loopbaanuitslae == === F4 Spaanse Kampioenskap-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Span !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !DC !Punte |- |2018 !Drivex School |ARA<br/>1 |ARA<br/>2 |ARA<br/>3 |CRT<br/>1 |CRT<br/>2 |CRT<br/>3 |ALG<br/>1 |ALG<br/>2 |ALG<br/>3 |[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT<br />1]] |[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT<br />2]] |[[Jerez-renbaan|JER<br />1]] |[[Jerez-renbaan|JER<br />2]] |[[Jerez-renbaan|JER<br />3]] | style="background:#DFFFDF;" |NAV<br />1<br />{{Small|5}} | style="background:#DFFFDF;" |NAV<br />2<br />{{Small|5}} | style="background:#DFDFDF;" |NAV<br />3<br />{{Small|2}} | style="background:#FFFFBF;" |NAV<br />4<br />{{Small|1}} | colspan="3" | !9de !49 |- |2019 ! Drivex School | style="background:#FFFFBF;" |'''''NAV<br />1'''''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFDF9F;" |'''NAV<br />2'''<br />{{Small|3}} | style="background:#DFFFDF;" |'''NAV<br />3'''<br />{{Small|6}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Paul Ricard-renbaan|LEC<br />1]]<br />{{Small|4}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Paul Ricard-renbaan|LEC<br />2]]<br />{{Small|7}} | style="background:#DFFFDF;" |''[[Paul Ricard-renbaan|LEC<br />3]]''<br />{{Small|4}} | style="background:#FFFFBF;" |ARA<br />1<br />{{Small|1}} | style="background:#CFCFFF;" |ARA<br />2<br />{{Small|14}} | style="background:#CFCFFF;" |''ARA<br />3''<br />{{Small|11}} | style="background:#FFFFBF;" |'''''CRT<br />1'''''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFFFBF;" |''CRT<br />2''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFFFBF;" |''CRT<br />3''<br />{{Small|1}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Jerez-renbaan|JER<br />1]]<br />{{Small|4}} | style="background:#FFDF9F;" |[[Jerez-renbaan|JER<br />2]]<br />{{Small|3}} | style="background:#FFFFBF;" |'''''[[Jerez-renbaan|JER<br />3]]'''''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFFFBF;" |'''''ALG<br />1'''''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFFFBF;" |'''ALG<br />2'''<br />{{Small|1}} | style="background:#DFFFDF;" |'''''ALG<br />3'''''<br />{{Small|4}} | style="background:#FFFFBF;" |'''[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT<br />1]]'''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFFFBF;" |'''[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT<br />2]]'''<br />{{Small|1}} | style="background:#FFFFBF;" |''[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT<br />3]]''<br />{{Small|1}} ! style="background:#FFFFBF;" |1ste ! style="background:#FFFFBF;" |325 |} === Europese Le Mans-reeksuitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar ! Deelnemer ! Klas ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! Rang ! Punte |- | 2021 ! nowrap="" | G-Drive Racing ! LMP2 ! nowrap="" | Aurus 01 ! nowrap="" | GibsonGK428 4.2 L V8 | style="background:#DFFFDF;" | [[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT]]<br />{{Small|4}} | style="background:#DFDFDF;" | [[Red Bull Ring|RBR]]<br />{{Small|2}} | style="background:#FFFFBF;" | [[Paul Ricard-renbaan|LEC]]<br />{{Small|1}} | style="background:#DFFFDF;" | '''''[[Autodromo Nazionale di Monza|MNZ]]'''''<br />{{Small|8}} | style="background:#CFCFFF;" | [[Circuit de Spa-Francorchamps|SPA]]<br />{{Small|NC}} | style="background:#DFFFDF;" | ALG<br />{{Small|5}} ! 4de ! 74 |} === 24 Uur van Le Mans resultate === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Jaar ! Span ! Mede-bestuurders ! Motor ! Klas ! Rondtes ! Pos. ! Klas<br/>pos. |- ! 2021 | align="left" |[[Beeld:Russian Automobile Federation flag.svg|30px]] G-Drive Racing | align="left" |[[Beeld:Russian Automobile Federation flag.svg|30px]] Roman Rusinov<br/>{{Vlagikoon|NED}} [[Nyck de Vries]] | align="left" |Aurus 01 - Gibson | LMP2 | 358 | 12de | 7de |} === FIA Formule 3 Kampioenskap-uitslae === (Wedrenne in '''vetdruk''' dui voorste wegspringplek aan; wedrenne in ''kursief'' dui vinnigste rondte aan) {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Inskrywer !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !DC !Punte |- |2022 ! Van Amersfoort Racing | style="background:#CFCFFF;" |[[Bahrein Internasionale Renbaan|BHR]]<br />SPR<br />{{Small|25}} | style="background:#DFFFDF;" |'''[[Bahrein Internasionale Renbaan|BHR]]<br />FEA'''<br />{{Small|5}} | style="background:#FFFFBF;" |[[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|IMO]]<br />SPR<br />{{Small|1}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|IMO]]<br />FEA<br />{{Small|22}} | style="background:#EFCFFF;" |[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT]]<br />SPR<br />{{Small|Ret}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT]]<br />FEA<br />{{Small|8}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Silverstone-renbaan|SIL]]<br />SPR<br />{{Small|13}} | style="background:#EFCFFF;" |[[Silverstone-renbaan|SIL]]<br />FEA<br />{{Small|Ret}} | style="background:#FFDF9F;" |[[Red Bull Ring|RBR]]<br />SPR<br />{{Small|3}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Red Bull Ring|RBR]]<br />FEA<br />{{Small|6}} | style="background:#DFDFDF;" |[[Hungaroring|HON]]<br />SPR<br />{{Small|2}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Hungaroring|HON]]<br />FEA<br />{{Small|15}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Circuit de Spa-Francorchamps|SPA]]<br />SPR<br />{{Small|15}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Circuit de Spa-Francorchamps|SPA]]<br />FEA<br />{{Small|12}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Zandvoort-renbaan|ZAN]]<br />SPR<br />{{Small|13}} | style="background:#FFDF9F;" |[[Zandvoort-renbaan|ZAN]]<br />FEA<br />{{Small|3}} | style="background:#FFFFBF;" |[[Autodromo Nazionale di Monza|MNZ]]<br />SPR<br />{{Small|1}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Autodromo Nazionale di Monza|MNZ]]<br />FEA<br />{{Small|15}} !9de !76 |- |2023 ! nowrap="" |MP Motorsport | style="background:#DFDFDF;" |[[Bahrein Internasionale Renbaan|BHR]]<br />SPR<br />{{Small|2}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Bahrein Internasionale Renbaan|BHR]]<br />FEA<br />{{Small|10}} | style="background:#000000; color:white;" |[[Melbourne Grand Prix Renbaan|<span style="color:white;">MEL]]</span><br/>SPR<br />{{Small|DSQ}} | style="background:#EFCFFF;" |[[Melbourne Grand Prix Renbaan|MEL]]<br />FEA<br />{{Small|Ret}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Monaco-renbaan|MON]]<br />SPR<br />{{Small|4}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Monaco-renbaan|MON]]<br />FEA<br />{{Small|6}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT]]<br />SPR<br />{{Small|6}} | style="background:#DFDFDF;" |[[Barcelona-Catalunya-renbaan|CAT]]<br />FEA<br />{{Small|2}} | style="background:#CFCFFF;" |[[Red Bull Ring|RBR]]<br />SPR<br />{{Small|13}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Red Bull Ring|RBR]]<br />FEA<br />{{Small|4}} | style="background:#FFFFBF;" |[[Silverstone-renbaan|SIL]]<br />SPR<br />{{Small|1}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Silverstone-renbaan|SIL]]<br />FEA<br />{{Small|8}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Hungaroring|HON]]<br />SPR<br />{{Small|7}} | style="background:#FFDF9F;" |[[Hungaroring|HON]]<br />FEA<br />{{Small|3}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Circuit de Spa-Francorchamps|SPA]]<br />SPR<br />{{Small|5}} | style="background:#DFFFDF;" |[[Circuit de Spa-Francorchamps|SPA]]<br />FEA<br />{{Small|10}} | style="background:#FFFFBF;" |[[Autodromo Nazionale di Monza|MNZ]]<br />SPR<br />{{Small|1}} | style="background:#EFCFFF;" |[[Autodromo Nazionale di Monza|MNZ]]<br />FEA<br />{{Small|Ret}} !4de !110 |} === FIA Formule 2 Kampioenskap van 2024 === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; font-size:85%; text-align:center; float:left; margin-right:5px;" |- !Seisoen !Span !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !25 !26 !27 !28 !Plek !Punte |- | rowspan="2"| FIA Formule-2 van 2024 ! rowspan="2"| MP Motorsport | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|BHR}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|Saoedi-Arabië}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|Australië}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|ITA}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|Monaco}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|Spanje}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|AUT}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|GBR}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|HUN}} | style="width:5em" colspan="2" | {{BEL}} | style="width:5em" colspan="2" | {{ITA}} | style="width:5em" colspan="2" | {{AZE}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|QAT}} | style="width:5em" colspan="2" | {{vlagland|UAE}} ! rowspan="2"| 6de ! rowspan="2"| 96 |- | style="background:#CFCFFF;"| 18 | style="background:#DFFFDF;"| 6 | style="background:#CFCFFF;"| 11 | style="background:#EFCFFF;"| DNF | style="background:#DFFFDF;"| 4 | style="background-color:#000000;color:white" | DSQ | style="background:#FFFFBF;"| 1 | style="background:#DFFFDF;"| 5 | style="background:#DFFFDF;"| 5 | style="background:#CFCFFF;"| 13 | style="background:#CFCFFF;"| 18 | style="background:#DFDFDF;"| 2 | style="background:#CFCFFF;"| 18 | style="background:#DFDFDF;"| 2 | style="background:#DFFFDF;"| 5 | style="background:#DFFFDF;"| 4 | style="background:#DFFFDF;"| 5 | style="background:#DFFFDF;"| 13 | style="background:#CFCFFF;"| 8 | style="background:#EFCFFF;"| DNF | | | | | | | | |- |} {{clear}} === Formule 1-uitslae === {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW46 | [[Mercedes-AMG]] F1 M15 E <br/>Performance [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=f0f8ff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>Toets</small> |bgcolor=| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=cfcfff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efefef|'''19''' |bgcolor=efefef|'''5''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] |[[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A525 |[[Renault F1|Renault]] E-Tech RE25 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] |bgcolor=| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}}<!-- geen inskrywing --> |bgcolor=| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{0}}<!-- geen inskrywing --> |bgcolor=| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}}<!-- geen inskrywing --> |bgcolor=| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}}<!-- geen inskrywing --> |bgcolor=| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>{{0}}<!-- geen inskrywing --> |bgcolor=| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}}<!-- geen inskrywing --> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>15 |bgcolor=ffffff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>20 |bgcolor=efefef|'''20''' |bgcolor=efefef|'''0''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* |[[Alpine F1-span|Alpine]] |Alpine A526 |[[Mercedes-AMG]] M17 E Performance [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>9 |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|COL|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|COL|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" |} * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. <!--* {{smallsup|†}} Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die renafstand afgelê het. --> == Verwysings == {{Verwysings|3}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 2003]] [[Kategorie:Lewende mense]] jqmkiheaih8vqwtcc6ahb0y24xnee8l 2 458259 2965651 2963776 2026-09-07T18:35:34Z Aliwal2012 39067 Rol weergawe [[Special:Diff/2963776|2963776]] deur [[Special:Contributions/Zoulla|Zoulla]] ([[User talk:Zoulla|bespreek]]) terug. 2965651 wikitext text/x-wiki My name is Zoulla [[Gebruiker:Zoulla/Draft 1|Draft 1]] * [[Gebruiker:Zoulla/Draft 2|Draft 2]] * [[Gebruiker:Zoulla/Draft3|Draft3]]* [[Gebruiker:Zoulla/draft4|*Draft4]] [[Gebruiker:Zoulla/draft5|*Draft5]] 616a75y7ndx0i3vk0v0tyhw7eks0umx 0 458560 2965601 2885068 2026-09-07T14:28:19Z Malumenduna 203837 Created by translating the section "Summary" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1335444089|Trekonomics]]" 2965601 wikitext text/x-wiki '''''Trekonomics: The Economics of Star Trek''''' is 'n boek uit 2016 deur die Franse ekonoom Manu Saadia. Die boek handel oor die onderwerp van skaarsheid in die ekonomie deur dit andersom te sien. Die skrywer beskryf die 24ste-eeuse ''Star Trek''-heelal waarin skaarsheid glad nie bestaan nie. Die boek ondersoek 'n ouderdom na skaarsheid en hoe ons samelewing moet verander om aan te pas by so 'n omgewing. Dit kyk na die verwagtinge rakende outomatisasie en [[Kunsmatige intelligensie|KI]] en neem lesers deur 'n reis deur die fiktiewe, geldlose wêreld van ''[[Star Trek]]''. Dit kyk ook na die uitdagings vir die trekonomie. Die skrywer Saadia verklaar dat "[[Post-skaarste ekonomie|Post-skaarste]] nie soseer 'n kwessie van materiële rykdom of natuurlike oorvloed is nie, maar 'n organisatoriese opsie vir die [[samelewing]]".<ref name=":1">{{Cite journal |last=Duclos |first=Philip M. |date=2017 |title=Three Cheers for Trekonomics: The Future of Copyright Doctrine according to Star Athletica and Star Trek. |url=https://heinonline.org/HOL/Page?collection=journals&handle=hein.journals/cjlpp27&id=244&men_tab=srchresults |journal=Cornell JL & Public Policy |volume=27 |pages=207–235}}</ref> In 2017, was die ''Trekonomiese''-klankboek 'n finalist vir 'n Audie-toekenning in die kategorie Besigheid / Persoonlike Ontwikkeling.<ref>{{Cite web|url=https://www.audiopub.org/winners/2017-audies|title=2017 Audie Awards® – APA|website=www.audiopub.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401105316/https://www.audiopub.org/winners/2017-audies|archive-date=2019-04-01|access-date=2019-11-29}}</ref> ==Sien ook== * [[Post-skaarste ekonomie]] == Ter opsomming == Deur die menslike geskiedenis heen het, en moet die meeste mense in die wêreld, steeds met 'n skaarste,aan hulpbronne, te kampe hê. Tog, is nuwe tegnologieë wat die vermindering of selfs die uitskakeling, van skaarste belowe, op die horison. Ons, moet dink oor hoe om hierdie tegnologiese, verandering te hanteer. In die toekoms van post skaarste hoef, ons nie oor geld te bekommer nie. Ons, hoef dalk nie te werk, om hulpbronne te verdien nie, wat oorvloedig sal wees? , sodat ons kan ontsnap aan die vrees vir skaarste. In plaas daarvan sal ons werk om reputasie en respek te kry. ''Star Trek,'' is die bekendste voorbeeld van die, post skaarste samelewing. Saadia, het die ekonomie van ''Star Trek,'' ontleed, gebaseer op verskeie, kommentare en waarnemings wat verband hou met hierdie aspek soos gesien in verskeie episodes, van die program. Hy vra die lesers: "Hoe sou die wêreld lyk as almal alles gehad, het wat hulle wou hê, of nodig gehad het? " <ref>{{Cite web|url=https://gizmodo.com/we-can-learn-a-lot-from-the-economics-of-star-trek-1780009476|title=Economics of Star Trek|last=Ouellette|first=Jennifer|date=June 2, 2016|website=Gizmodo}}</ref> <ref>{{Cite news|accessdate=December 20, 2019}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] [[Kategorie:Boeke]] [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Toekomsstudies]] nd9w7mdo2emnc2v95wp3a9kndtp6bfg 2965604 2965601 2026-09-07T15:25:43Z Dumbassman 62009 2965604 wikitext text/x-wiki '''''Trekonomics: The Economics of Star Trek''''' is 'n boek uit 2016 deur die Franse ekonoom Manu Saadia. Die boek handel oor die onderwerp van skaarsheid in die ekonomie deur dit andersom te sien. Die skrywer beskryf die 24ste-eeuse ''Star Trek''-heelal waarin skaarsheid glad nie bestaan nie. Die boek ondersoek 'n ouderdom na skaarsheid en hoe ons samelewing moet verander om aan te pas by so 'n omgewing. Dit kyk na die verwagtinge rakende outomatisasie en [[Kunsmatige intelligensie|KI]] en neem lesers deur 'n reis deur die fiktiewe, geldlose wêreld van ''[[Star Trek]]''. Dit kyk ook na die uitdagings vir die trekonomie. Die skrywer Saadia verklaar dat "[[Post-skaarste ekonomie|Post-skaarste]] nie soseer 'n kwessie van materiële rykdom of natuurlike oorvloed is nie, maar 'n organisatoriese opsie vir die [[samelewing]]".<ref name=":1">{{Cite journal |last=Duclos |first=Philip M. |date=2017 |title=Three Cheers for Trekonomics: The Future of Copyright Doctrine according to Star Athletica and Star Trek. |url=https://heinonline.org/HOL/Page?collection=journals&handle=hein.journals/cjlpp27&id=244&men_tab=srchresults |journal=Cornell JL & Public Policy |volume=27 |pages=207–235}}</ref> In 2017, was die ''Trekonomiese''-klankboek 'n finalist vir 'n Audie-toekenning in die kategorie Besigheid / Persoonlike Ontwikkeling.<ref>{{Cite web|url=https://www.audiopub.org/winners/2017-audies|title=2017 Audie Awards® – APA|website=www.audiopub.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401105316/https://www.audiopub.org/winners/2017-audies|archive-date=2019-04-01|access-date=2019-11-29}}</ref> == Ter opsomming == Deur die menslike geskiedenis heen het, en moet die meeste mense in die wêreld, steeds met 'n skaarste,aan hulpbronne, te kampe hê. Tog, is nuwe tegnologieë wat die vermindering of selfs die uitskakeling, van skaarste belowe, op die horison. Ons, moet dink oor hoe om hierdie tegnologiese, verandering te hanteer. In die toekoms van post skaarste hoef, ons nie oor geld te bekommer nie. Ons, hoef dalk nie te werk, om hulpbronne te verdien nie, wat oorvloedig sal wees? , sodat ons kan ontsnap aan die vrees vir skaarste. In plaas daarvan sal ons werk om reputasie en respek te kry. ''Star Trek,'' is die bekendste voorbeeld van die, post skaarste samelewing. Saadia, het die ekonomie van ''Star Trek,'' ontleed, gebaseer op verskeie, kommentare en waarnemings wat verband hou met hierdie aspek soos gesien in verskeie episodes, van die program. Hy vra die lesers: "Hoe sou die wêreld lyk as almal alles gehad, het wat hulle wou hê, of nodig gehad het? " <ref>{{Cite web|url=https://gizmodo.com/we-can-learn-a-lot-from-the-economics-of-star-trek-1780009476|title=Economics of Star Trek|last=Ouellette|first=Jennifer|date=June 2, 2016|website=Gizmodo}}</ref> <ref>{{Cite news|accessdate=December 20, 2019}}</ref> ==Sien ook== * [[Post-skaarste ekonomie]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] [[Kategorie:Boeke]] [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Toekomsstudies]] p13cg04knmym3aiywnlvj0dsci3d27q 2965627 2965604 2026-09-07T17:35:55Z Sobaka 328 skakel 2965627 wikitext text/x-wiki '''''Trekonomics: The Economics of Star Trek''''' is 'n boek uit 2016 deur die Franse ekonoom Manu Saadia. Die boek handel oor die onderwerp van skaarsheid in die ekonomie deur dit andersom te sien. Die skrywer beskryf die 24ste-eeuse ''Star Trek''-heelal waarin skaarsheid glad nie bestaan nie. Die boek ondersoek 'n ouderdom na skaarsheid en hoe ons samelewing moet verander om aan te pas by so 'n omgewing. Dit kyk na die verwagtinge rakende outomatisasie en [[Kunsmatige intelligensie|KI]] en neem lesers deur 'n reis deur die fiktiewe, geldlose wêreld van ''[[Star Trek]]''. Dit kyk ook na die uitdagings vir die trekonomie. Die skrywer Saadia verklaar dat "[[Post-skaarste ekonomie|post-skaarste]] nie soseer 'n kwessie van materiële rykdom of natuurlike oorvloed is nie, maar 'n organisatoriese opsie vir die [[samelewing]]".<ref name=":1">{{Cite journal |last=Duclos |first=Philip M. |date=2017 |title=Three Cheers for Trekonomics: The Future of Copyright Doctrine according to Star Athletica and Star Trek. |url=https://heinonline.org/HOL/Page?collection=journals&handle=hein.journals/cjlpp27&id=244&men_tab=srchresults |journal=Cornell JL & Public Policy |volume=27 |pages=207–235}}</ref> In 2017, was die ''Trekonomiese''-klankboek 'n finalist vir 'n Audie-toekenning in die kategorie Besigheid / Persoonlike Ontwikkeling.<ref>{{Cite web|url=https://www.audiopub.org/winners/2017-audies|title=2017 Audie Awards® – APA|website=www.audiopub.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401105316/https://www.audiopub.org/winners/2017-audies|archive-date=2019-04-01|access-date=2019-11-29}}</ref> == Ter opsomming == Deur die menslike geskiedenis heen het, en moet die meeste mense in die wêreld, steeds met 'n skaarste,aan hulpbronne, te kampe hê. Tog, is nuwe tegnologieë wat die vermindering of selfs die uitskakeling, van skaarste belowe, op die horison. Ons, moet dink oor hoe om hierdie tegnologiese, verandering te hanteer. In die toekoms van post skaarste hoef, ons nie oor geld te bekommer nie. Ons, hoef dalk nie te werk, om hulpbronne te verdien nie, wat oorvloedig sal wees? , sodat ons kan ontsnap aan die vrees vir skaarste. In plaas daarvan sal ons werk om reputasie en respek te kry. ''Star Trek,'' is die bekendste voorbeeld van die, post skaarste samelewing. Saadia, het die ekonomie van ''Star Trek,'' ontleed, gebaseer op verskeie, kommentare en waarnemings wat verband hou met hierdie aspek soos gesien in verskeie episodes, van die program. Hy vra die lesers: "Hoe sou die wêreld lyk as almal alles gehad, het wat hulle wou hê, of nodig gehad het? " <ref>{{Cite web|url=https://gizmodo.com/we-can-learn-a-lot-from-the-economics-of-star-trek-1780009476|title=Economics of Star Trek|last=Ouellette|first=Jennifer|date=June 2, 2016|website=Gizmodo}}</ref> <ref>{{Cite news|accessdate=December 20, 2019}}</ref> ==Sien ook== * [[Post-skaarste ekonomie]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] [[Kategorie:Boeke]] [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Toekomsstudies]] d77kv6dqxejdpv1y7vcpx63d7f0ggue 2965628 2965627 2026-09-07T17:36:46Z Sobaka 328 Opruim 2965628 wikitext text/x-wiki '''''Trekonomics: The Economics of Star Trek''''' is 'n boek uit 2016 deur die Franse ekonoom Manu Saadia. Die boek handel oor die onderwerp van skaarsheid in die ekonomie deur dit andersom te sien. Die skrywer beskryf die 24ste-eeuse ''Star Trek''-heelal waarin skaarsheid glad nie bestaan nie. Die boek ondersoek 'n ouderdom na skaarsheid en hoe ons samelewing moet verander om aan te pas by so 'n omgewing. Dit kyk na die verwagtinge rakende outomatisasie en [[Kunsmatige intelligensie|KI]] en neem lesers deur 'n reis deur die fiktiewe, geldlose wêreld van ''[[Star Trek]]''. Dit kyk ook na die uitdagings vir die trekonomie. Die skrywer Saadia verklaar dat "[[Post-skaarste ekonomie|post-skaarste]]" nie soseer 'n kwessie van materiële rykdom of natuurlike oorvloed is nie, maar 'n organisatoriese opsie vir die [[samelewing]]".<ref name=":1">{{Cite journal |last=Duclos |first=Philip M. |date=2017 |title=Three Cheers for Trekonomics: The Future of Copyright Doctrine according to Star Athletica and Star Trek. |url=https://heinonline.org/HOL/Page?collection=journals&handle=hein.journals/cjlpp27&id=244&men_tab=srchresults |journal=Cornell JL & Public Policy |volume=27 |pages=207–235}}</ref> In 2017, was die ''Trekonomiese''-klankboek 'n finalist vir 'n Audie-toekenning in die kategorie Besigheid / Persoonlike Ontwikkeling.<ref>{{Cite web|url=https://www.audiopub.org/winners/2017-audies|title=2017 Audie Awards® – APA|website=www.audiopub.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401105316/https://www.audiopub.org/winners/2017-audies|archive-date=2019-04-01|access-date=2019-11-29}}</ref> == Ter opsomming == Deur die menslike geskiedenis heen het, en moet die meeste mense in die wêreld, steeds met 'n skaarste,aan hulpbronne, te kampe hê. Tog, is nuwe tegnologieë wat die vermindering of selfs die uitskakeling, van skaarste belowe, op die horison. Ons, moet dink oor hoe om hierdie tegnologiese, verandering te hanteer. In die toekoms van post skaarste hoef, ons nie oor geld te bekommer nie. Ons, hoef dalk nie te werk, om hulpbronne te verdien nie, wat oorvloedig sal wees? , sodat ons kan ontsnap aan die vrees vir skaarste. In plaas daarvan sal ons werk om reputasie en respek te kry. ''Star Trek,'' is die bekendste voorbeeld van die, post skaarste samelewing. Saadia, het die ekonomie van ''Star Trek,'' ontleed, gebaseer op verskeie, kommentare en waarnemings wat verband hou met hierdie aspek soos gesien in verskeie episodes, van die program. Hy vra die lesers: "Hoe sou die wêreld lyk as almal alles gehad, het wat hulle wou hê, of nodig gehad het? " <ref>{{Cite web|url=https://gizmodo.com/we-can-learn-a-lot-from-the-economics-of-star-trek-1780009476|title=Economics of Star Trek|last=Ouellette|first=Jennifer|date=June 2, 2016|website=Gizmodo}}</ref> <ref>{{Cite news|accessdate=December 20, 2019}}</ref> ==Sien ook== * [[Post-skaarste ekonomie]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] [[Kategorie:Boeke]] [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Toekomsstudies]] 98k9nszuixabt80eimx0fhxknlycjgj 2965629 2965628 2026-09-07T17:38:05Z Sobaka 328 /* Ter opsomming */ opruim 2965629 wikitext text/x-wiki '''''Trekonomics: The Economics of Star Trek''''' is 'n boek uit 2016 deur die Franse ekonoom Manu Saadia. Die boek handel oor die onderwerp van skaarsheid in die ekonomie deur dit andersom te sien. Die skrywer beskryf die 24ste-eeuse ''Star Trek''-heelal waarin skaarsheid glad nie bestaan nie. Die boek ondersoek 'n ouderdom na skaarsheid en hoe ons samelewing moet verander om aan te pas by so 'n omgewing. Dit kyk na die verwagtinge rakende outomatisasie en [[Kunsmatige intelligensie|KI]] en neem lesers deur 'n reis deur die fiktiewe, geldlose wêreld van ''[[Star Trek]]''. Dit kyk ook na die uitdagings vir die trekonomie. Die skrywer Saadia verklaar dat "[[Post-skaarste ekonomie|post-skaarste]]" nie soseer 'n kwessie van materiële rykdom of natuurlike oorvloed is nie, maar 'n organisatoriese opsie vir die [[samelewing]]".<ref name=":1">{{Cite journal |last=Duclos |first=Philip M. |date=2017 |title=Three Cheers for Trekonomics: The Future of Copyright Doctrine according to Star Athletica and Star Trek. |url=https://heinonline.org/HOL/Page?collection=journals&handle=hein.journals/cjlpp27&id=244&men_tab=srchresults |journal=Cornell JL & Public Policy |volume=27 |pages=207–235}}</ref> In 2017, was die ''Trekonomiese''-klankboek 'n finalist vir 'n Audie-toekenning in die kategorie Besigheid / Persoonlike Ontwikkeling.<ref>{{Cite web|url=https://www.audiopub.org/winners/2017-audies|title=2017 Audie Awards® – APA|website=www.audiopub.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401105316/https://www.audiopub.org/winners/2017-audies|archive-date=2019-04-01|access-date=2019-11-29}}</ref> == Ter opsomming == Deur die menslike geskiedenis heen het, en moet die meeste mense in die wêreld, steeds met 'n skaarste,aan hulpbronne, te kampe hê. Tog, is nuwe tegnologieë wat die vermindering of selfs die uitskakeling, van skaarste belowe, op die horison. Ons, moet dink oor hoe om hierdie tegnologiese, verandering te hanteer. In die toekoms van post skaarste hoef, ons nie oor geld te bekommer nie. Ons, hoef dalk nie te werk, om hulpbronne te verdien nie, wat oorvloedig sal wees? , sodat ons kan ontsnap aan die vrees vir skaarste. In plaas daarvan sal ons werk om reputasie en respek te kry. ''Star Trek,'' is die bekendste voorbeeld van die, post skaarste samelewing. Saadia, het die ekonomie van ''Star Trek,'' ontleed, gebaseer op verskeie, kommentare en waarnemings wat verband hou met hierdie aspek soos gesien in verskeie episodes, van die program. Hy vra die lesers: "Hoe sou die wêreld lyk as almal alles gehad, het wat hulle wou hê, of nodig gehad het?"<ref>{{Cite web|url=https://gizmodo.com/we-can-learn-a-lot-from-the-economics-of-star-trek-1780009476|title=Economics of Star Trek|last=Ouellette|first=Jennifer|date=2 Junie 2016|website=Gizmodo}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=20 Desember 2019}}</ref> ==Sien ook== * [[Post-skaarste ekonomie]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] [[Kategorie:Boeke]] [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Toekomsstudies]] l2hi2ipqui1p8ptven2fpcxs3zxp06b 0 468381 2965656 2963722 2026-09-07T18:54:08Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2965656 wikitext text/x-wiki Monica Cecilia Sitaru is die huidige [[ambassadeur]] van [[Roemenië]] tot [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web|url=https://pretoria.mae.ro/en/node/386|title=About us/The Ambassador|access-date=29 Augustus 2026|archive-date= 2 Maart 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302224813/http://pretoria.mae.ro/en/node/386|url-status=dead}}</ref> Sy was gebore in 1967. Sy is vaardig in Engels, Frans, en Russies. Tussen 2004 en 2005 het sy as diplomaat by [[Chișinău]], tussen 2005 en 2008 was sy eerste medewerker aan die Ambassase daar.Tussen 2011 en 2016 was sy die eerste medewerker tot die Roemeense Ambassade in [[Ankara]].<ref>{{Cite web|url=https://www.libertatea.ro/stiri/mae-parlament-26-persoane-ambasadori-romania-george-maior-andrei-muraru-emil-hurezeanu-3436168|title=MAE a transmis Parlamentului lista cu 26 de persoane propuse pentru poziția de ambasador. Andrei Muraru, propus oficial pentru SUA|last=Otopeanu|first=Cristian|date=2021-03-04|website=Libertatea|language=ro|access-date=2026-08-29}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Geboortes in 1967]] [[Kategorie:Lewende mense]] 93ql8yt7xegld4yxr1x80v0oe31ms6g 0 468498 2965611 2965481 2026-09-07T15:52:16Z Aliwal2012 39067 Puntestand ná die Grand Prix 2965611 wikitext text/x-wiki {{sportnuus}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|ITA}} 2026 Formule 1 Pirelli<br/>Gran Premio d'Italia |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Monza track map.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>6 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Autodromo Nazionale Monza]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]]</small> | <small>[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:21.786</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:23.504 (ronde 53 van 53)</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> || <small> [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{GB-VLAG}} [[George Russell]]</small>|| <small> [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small>||<small> [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]</small> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Italiaanse Grand Prix]] is op [[6 September]] [[2026]] op die [[Autodromo Nazionale Monza]], in [[Italië]], gehou. Dit was die dertiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Monza |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br/>Hard (C3) |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br/>Medium (C4) |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br/>Sag (C5) |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br/>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br/>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.008 |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.181 |- !3 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:23.312 |- !4 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] | 1:23.433 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:23.644 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.559 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.679 |- !3 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.700 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.943 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.016 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/practice/3 |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-05}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.219 |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.445 |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] | 1:22.569 |- !4 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.580 |- !5 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.625 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- !1 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | '''1:22.612''' | 1:22.077 | '''1:21.786''' | align=center|1 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:22.779 | 1:22.161 | 1:21.846 | align=center|2 |- !3 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.924 | 1:22.017 | 1:21.966 | align=center|6 '''*¹''' |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.902 | 1:22.509 | 1:22.004 | align=center|3 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.847 | 1:22.516 | 1:22.011 | align=center|4 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:22.631 | 1:22.188 | 1:22.070 | align=center|5 |- !7 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:22.758 | '''1:21.882''' | 1:22.093 | align=center|19 '''*²''' |- !8 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.662 | 1:22.400 | 1:22.220 | align=center|7 |- !9 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.659 | 1:22.067 | 1:22.256 | align=center|8 |- !10 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:22.727 | 1:22.345 | 1:22.286 | align=center|9 |- !11 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:22.946 | 1:22.517 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="11"| | align=center|10 |- !12 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:22.986 | 1:22.756 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="12"| | align=center|11 |- !13 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:23.440 | 1:22.779 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="13"| | align=center|12 |- !14 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:22.989 | 1:22.821 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="14"| | align=center|PL '''*³''' |- !15 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:23.616 | 1:23.453 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="15"| | align=center|13 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:23.466 | 1:23.454 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="16"| | align=center|14 |- !17 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:23.755 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | align=center|15 |- !18 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:24.356 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | align=center|20 '''*⁴''' |- !19 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:24.364 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | align=center|16 |- !20 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:24.595 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | align=center|17 |- !21 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:25.150 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|Kuipe '''*⁵''' |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:25.222 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|18 |- !colspan=8|K1 107% tyd: 1:28.394<ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/2026/italie/qualification.aspx |titel=Italië 2026 – Kwalificaties |uitgever=Statsf1.com |bezochtdatum=2026-09-05}}</ref> |- !colspan=8|Bron:<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/qualifying |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Qualifying |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-05}}</ref> |} '''*¹''' [[Oscar Piastri]] het 'n roosterstraf van drie plekke gekry omdat hy [[Liam Lawson]] tydens die tweede kwalifiseersessie gehinder het.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_81_-_impeding_of_car_30.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 81 – Impeding of Car 30 |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*²''' [[Kimi Antonelli]] het ’n roosterstraf van 30 plekke gekry en moes daarom agter in die beginopstelling begin weens die oorskryding van die motoronderdelekwota. In hierdie geval is ’n vyfde verbrandingsenjin, ’n vierde elektronika-eenheid en ’n vierde energieopbergings-eenheid gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_12_-_changes_to_pu_elements.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 12 – Changes to PU elements |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*³''' [[Liam Lawson]] het ’n roosterstraf van 35 plekke gekry en moes daarom agter in die beginopstelling begin weens die oorskryding van die motoronderdelekwota. In hierdie geval is ’n sesde verbrandingsenjin, ’n sesde [[turboaanjaer]] en ’n sesde uitlaatstel gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_30_-_change_to_pu_elements.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 30 – Change to PU elements |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*⁴''' [[Alexander Albon]] het 'n roosterstraf van 20 plekke gekry en moes dus agter in die beginopstelling begin omdat hy sy enjinonderdelekwota oorskry het. In hierdie geval is 'n vyfde verbrandingsenjin en 'n vierde elektronika-eenheid gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_23_-_changes_to_pu_elements.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 23 – Changes to PU elements |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*⁵''' [[Fernando Alonso]] moes vanuit die kuipe wegspring omdat daar aan sy motor gewerk is onder parc fermé toestande. == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} '''[[Kimi Antonelli]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|53 | 1:51:15.281 | align=center|20 | align=center|'''25''' {{Pictogram vinnigste ronde}} |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} '''[[George Russell]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|53 | +3.857 | align=center|2 | align=center|'''18''' |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} '''[[Max Verstappen]]''' | '''[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +14.718 | align=center|5 | align=center|'''15''' |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} '''[[Lando Norris]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +19.056 | align=center|8 | align=center|'''12''' |- !5 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} '''[[Oscar Piastri]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +19.253 | align=center|6 | align=center|'''10''' |- !6 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} '''[[Lewis Hamilton]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center|53 | +24.655 | align=center|4 | align=center|'''8''' |- !7 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} '''[[Pierre Gasly]]''' | '''[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +27.351 | align=center|1 | align=center|'''6''' |- !8 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} '''[[Arvid Lindblad]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +45.136 | align=center|9 | align=center|'''4''' |- !9 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} '''[[Franco Colapinto]]''' | '''[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +47.353 | align=center|7 | align=center|'''2''' |- !10 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} '''[[Yuki Tsunoda]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +58.187 | align=center|15 | align=center|'''1''' |- !11 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|53 | +1:05.187 | align=center|10 | |- !12 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|53 | +1:06.187 | align=center|12 | |- !13 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|53 | +1:14.117 | align=center|13 | |- !14 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|53 | +1:15.609 | align=center|Pit | |- !15 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|53 | +1:18.958 | align=center|11 | |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|52 | +1 ronde | align=center|14 | |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|52 | +1 ronde | align=center|21 | |- !18 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|52 | +1 ronde | align=center|17 | |- !19 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|51 | +2 rondes | align=center|16 | |- |- !DNF | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|27 | Hidrouliese fout | align=center|18 | |- !DNF | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|23 | Skade aan renmotor | align=center|Kuipe | |- !DNF | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|2 | Ongeluk | align=center|3 | |- !colspan=8| Bronne:<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/race-result |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Race Result |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-06}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/fastest-laps.html |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Fastest Laps |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-06}}</ref> |} == Puntestand ná die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Italië]] t112byfzpkb6lopprnm3ycy7jce8j60 2965612 2965611 2026-09-07T15:55:33Z Aliwal2012 39067 2965612 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|ITA}} 2026 Formule 1 Pirelli<br/>Gran Premio d'Italia |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Monza track map.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>6 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Autodromo Nazionale Monza]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]]</small> | <small>[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:21.786</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:23.504 (ronde 53 van 53)</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> || <small> [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{GB-VLAG}} [[George Russell]]</small>|| <small> [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small>||<small> [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]</small> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Italiaanse Grand Prix]] is op [[6 September]] [[2026]] op die [[Autodromo Nazionale Monza]], in [[Italië]], gehou. Dit was die dertiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Monza |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br/>Hard (C3) |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br/>Medium (C4) |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br/>Sag (C5) |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br/>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br/>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.008 |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.181 |- !3 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:23.312 |- !4 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] | 1:23.433 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:23.644 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.559 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.679 |- !3 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.700 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.943 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.016 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/practice/3 |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-05}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.219 |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.445 |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] | 1:22.569 |- !4 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.580 |- !5 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.625 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- !1 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | '''1:22.612''' | 1:22.077 | '''1:21.786''' | align=center|1 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:22.779 | 1:22.161 | 1:21.846 | align=center|2 |- !3 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.924 | 1:22.017 | 1:21.966 | align=center|6 '''*¹''' |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.902 | 1:22.509 | 1:22.004 | align=center|3 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.847 | 1:22.516 | 1:22.011 | align=center|4 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:22.631 | 1:22.188 | 1:22.070 | align=center|5 |- !7 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:22.758 | '''1:21.882''' | 1:22.093 | align=center|19 '''*²''' |- !8 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.662 | 1:22.400 | 1:22.220 | align=center|7 |- !9 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.659 | 1:22.067 | 1:22.256 | align=center|8 |- !10 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:22.727 | 1:22.345 | 1:22.286 | align=center|9 |- !11 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:22.946 | 1:22.517 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="11"| | align=center|10 |- !12 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:22.986 | 1:22.756 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="12"| | align=center|11 |- !13 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:23.440 | 1:22.779 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="13"| | align=center|12 |- !14 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:22.989 | 1:22.821 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="14"| | align=center|Kuipe '''*³''' |- !15 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:23.616 | 1:23.453 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="15"| | align=center|13 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:23.466 | 1:23.454 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="16"| | align=center|14 |- !17 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:23.755 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | align=center|15 |- !18 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:24.356 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | align=center|20 '''*⁴''' |- !19 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:24.364 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | align=center|16 |- !20 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:24.595 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | align=center|17 |- !21 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:25.150 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|Kuipe '''*⁵''' |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:25.222 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|18 |- !colspan=8|K1 107% tyd: 1:28.394<ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/2026/italie/qualification.aspx |titel=Italië 2026 – Kwalificaties |uitgever=Statsf1.com |bezochtdatum=2026-09-05}}</ref> |- !colspan=8|Bron:<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/qualifying |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Qualifying |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-05}}</ref> |} '''*¹''' [[Oscar Piastri]] het 'n roosterstraf van drie plekke gekry omdat hy [[Liam Lawson]] tydens die tweede kwalifiseersessie gehinder het.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_81_-_impeding_of_car_30.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 81 – Impeding of Car 30 |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*²''' [[Kimi Antonelli]] het ’n roosterstraf van 30 plekke gekry en moes daarom agter in die beginopstelling begin weens die oorskryding van die enjinonderdelekwota. In hierdie geval is ’n vyfde verbrandingsenjin, ’n vierde elektronika-eenheid en ’n vierde energieopbergings-eenheid gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_12_-_changes_to_pu_elements.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 12 – Changes to PU elements |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*³''' [[Liam Lawson]] het ’n roosterstraf van 35 plekke gekry en moes daarom agter in die beginopstelling begin weens die oorskryding van die enjinonderdelekwota. In hierdie geval is ’n sesde verbrandingsenjin, ’n sesde [[turboaanjaer]] en ’n sesde uitlaatstel gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_30_-_change_to_pu_elements.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 30 – Change to PU elements |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*⁴''' [[Alexander Albon]] het 'n roosterstraf van 20 plekke gekry en moes dus agter in die beginopstelling begin omdat hy sy enjinonderdelekwota oorskry het. In hierdie geval is 'n vyfde verbrandingsenjin en 'n vierde elektronika-eenheid gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_23_-_changes_to_pu_elements.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 23 – Changes to PU elements |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*⁵''' [[Fernando Alonso]] moes vanuit die kuipe wegspring omdat daar aan sy motor gewerk is onder parc fermé toestande. == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} '''[[Kimi Antonelli]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|53 | 1:51:15.281 | align=center|20 | align=center|'''25''' {{Pictogram vinnigste ronde}} |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} '''[[George Russell]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|53 | +3.857 | align=center|2 | align=center|'''18''' |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} '''[[Max Verstappen]]''' | '''[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +14.718 | align=center|5 | align=center|'''15''' |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} '''[[Lando Norris]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +19.056 | align=center|8 | align=center|'''12''' |- !5 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} '''[[Oscar Piastri]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +19.253 | align=center|6 | align=center|'''10''' |- !6 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} '''[[Lewis Hamilton]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center|53 | +24.655 | align=center|4 | align=center|'''8''' |- !7 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} '''[[Pierre Gasly]]''' | '''[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +27.351 | align=center|1 | align=center|'''6''' |- !8 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} '''[[Arvid Lindblad]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +45.136 | align=center|9 | align=center|'''4''' |- !9 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} '''[[Franco Colapinto]]''' | '''[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +47.353 | align=center|7 | align=center|'''2''' |- !10 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} '''[[Yuki Tsunoda]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +58.187 | align=center|15 | align=center|'''1''' |- !11 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|53 | +1:05.187 | align=center|10 | |- !12 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|53 | +1:06.187 | align=center|12 | |- !13 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|53 | +1:14.117 | align=center|13 | |- !14 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|53 | +1:15.609 | align=center|Pit | |- !15 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|53 | +1:18.958 | align=center|11 | |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|52 | +1 ronde | align=center|14 | |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|52 | +1 ronde | align=center|21 | |- !18 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|52 | +1 ronde | align=center|17 | |- !19 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|51 | +2 rondes | align=center|16 | |- |- !DNF | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|27 | Hidrouliese fout | align=center|18 | |- !DNF | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|23 | Skade aan renmotor | align=center|Kuipe | |- !DNF | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|2 | Ongeluk | align=center|3 | |- !colspan=8| Bronne:<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/race-result |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Race Result |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-06}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/fastest-laps.html |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Fastest Laps |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-06}}</ref> |} == Puntestand ná die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Italië]] 9xztfhk8hxcih2vd5e5yk4j79vkhipi 2965645 2965612 2026-09-07T18:06:39Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2965645 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|ITA}} 2026 Formule 1 Pirelli<br/>Gran Premio d'Italia |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Monza track map.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>6 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Autodromo Nazionale Monza]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]]</small> | <small>[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:21.786</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:23.504 (ronde 53 van 53)</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> || <small> [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{GB-VLAG}} [[George Russell]]</small>|| <small> [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small>||<small> [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]</small> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Italiaanse Grand Prix]] is op [[6 September]] [[2026]] op die [[Autodromo Nazionale Monza]], in [[Italië]], gehou. Dit was die dertiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Monza |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br/>Hard (C3) |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br/>Medium (C4) |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br/>Sag (C5) |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br/>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br/>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.008 |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.181 |- !3 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:23.312 |- !4 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] | 1:23.433 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:23.644 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.559 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.679 |- !3 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.700 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.943 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.016 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/practice/3 |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-05}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.219 |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.445 |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] | 1:22.569 |- !4 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.580 |- !5 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.625 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- !1 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | '''1:22.612''' | 1:22.077 | '''1:21.786''' | align=center|1 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:22.779 | 1:22.161 | 1:21.846 | align=center|2 |- !3 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.924 | 1:22.017 | 1:21.966 | align=center|6 '''*¹''' |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.902 | 1:22.509 | 1:22.004 | align=center|3 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.847 | 1:22.516 | 1:22.011 | align=center|4 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:22.631 | 1:22.188 | 1:22.070 | align=center|5 |- !7 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:22.758 | '''1:21.882''' | 1:22.093 | align=center|19 '''*²''' |- !8 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.662 | 1:22.400 | 1:22.220 | align=center|7 |- !9 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.659 | 1:22.067 | 1:22.256 | align=center|8 |- !10 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:22.727 | 1:22.345 | 1:22.286 | align=center|9 |- !11 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:22.946 | 1:22.517 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="11"| | align=center|10 |- !12 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:22.986 | 1:22.756 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="12"| | align=center|11 |- !13 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:23.440 | 1:22.779 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="13"| | align=center|12 |- !14 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:22.989 | 1:22.821 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="14"| | align=center|Kuipe '''*³''' |- !15 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:23.616 | 1:23.453 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="15"| | align=center|13 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:23.466 | 1:23.454 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="16"| | align=center|14 |- !17 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:23.755 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | align=center|15 |- !18 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:24.356 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | align=center|20 '''*⁴''' |- !19 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:24.364 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | align=center|16 |- !20 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:24.595 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | align=center|17 |- !21 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:25.150 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|Kuipe '''*⁵''' |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:25.222 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|18 |- !colspan=8|K1 107% tyd: 1:28.394<ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/2026/italie/qualification.aspx |titel=Italië 2026 – Kwalificaties |uitgever=Statsf1.com |bezochtdatum=2026-09-05}}</ref> |- !colspan=8|Bron:<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/qualifying |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Qualifying |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-05}}</ref> |} '''*¹''' [[Oscar Piastri]] het 'n roosterstraf van drie plekke gekry omdat hy [[Liam Lawson]] tydens die tweede kwalifiseersessie gehinder het.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_81_-_impeding_of_car_30.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 81 – Impeding of Car 30 |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*²''' [[Kimi Antonelli]] het ’n roosterstraf van 30 plekke gekry en moes daarom agter in die beginopstelling begin weens die oorskryding van die enjinonderdelekwota. In hierdie geval is ’n vyfde verbrandingsenjin, ’n vierde elektronika-eenheid en ’n vierde energieopbergings-eenheid gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_12_-_changes_to_pu_elements.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 12 – Changes to PU elements |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*³''' [[Liam Lawson]] het ’n roosterstraf van 35 plekke gekry en moes daarom agter in die beginopstelling begin weens die oorskryding van die enjinonderdelekwota. In hierdie geval is ’n sesde verbrandingsenjin, ’n sesde [[turboaanjaer]] en ’n sesde uitlaatstel gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_30_-_change_to_pu_elements.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 30 – Change to PU elements |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*⁴''' [[Alexander Albon]] het 'n roosterstraf van 20 plekke gekry en moes dus agter in die beginopstelling begin omdat hy sy enjinonderdelekwota oorskry het. In hierdie geval is 'n vyfde verbrandingsenjin en 'n vierde elektronika-eenheid gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_23_-_changes_to_pu_elements.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 23 – Changes to PU elements |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*⁵''' [[Fernando Alonso]] moes vanuit die kuipe wegspring omdat daar aan sy motor gewerk is onder parc fermé toestande. == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} '''[[Kimi Antonelli]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|53 | 1:51:15.281 | align=center|20 | align=center|'''25''' {{Pictogram vinnigste ronde}} |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} '''[[George Russell]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|53 | +3.857 | align=center|2 | align=center|'''18''' |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} '''[[Max Verstappen]]''' | '''[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +14.718 | align=center|5 | align=center|'''15''' |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} '''[[Lando Norris]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +19.056 | align=center|8 | align=center|'''12''' |- !5 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} '''[[Oscar Piastri]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +19.253 | align=center|6 | align=center|'''10''' |- !6 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} '''[[Lewis Hamilton]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center|53 | +24.655 | align=center|4 | align=center|'''8''' |- !7 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} '''[[Pierre Gasly]]''' | '''[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +27.351 | align=center|1 | align=center|'''6''' |- !8 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} '''[[Arvid Lindblad]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +45.136 | align=center|9 | align=center|'''4''' |- !9 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} '''[[Franco Colapinto]]''' | '''[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +47.353 | align=center|7 | align=center|'''2''' |- !10 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} '''[[Yuki Tsunoda]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +58.187 | align=center|15 | align=center|'''1''' |- !11 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|53 | +1:05.187 | align=center|10 | |- !12 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|53 | +1:06.187 | align=center|12 | |- !13 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|53 | +1:14.117 | align=center|13 | |- !14 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|53 | +1:15.609 | align=center|Kuipe | |- !15 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|53 | +1:18.958 | align=center|11 | |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|52 | +1 ronde | align=center|14 | |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|52 | +1 ronde | align=center|21 | |- !18 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|52 | +1 ronde | align=center|17 | |- !19 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|51 | +2 rondes | align=center|16 | |- |- !DNF | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|27 | Hidrouliese fout | align=center|18 | |- !DNF | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|23 | Skade aan renmotor | align=center|Kuipe | |- !DNF | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|2 | Ongeluk | align=center|3 | |- !colspan=8| Bronne:<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/race-result |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Race Result |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-06}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/fastest-laps.html |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Fastest Laps |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-06}}</ref> |} == Puntestand ná die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Italië]] sh9gvc4ygwt0yj97th2rm30t6kvw43j 0 468695 2965631 2965428 2026-09-07T17:50:14Z Sobaka 328 bywerk 2965631 wikitext text/x-wiki '''Suid-Afrikaanse kuns''' omvat die visuele [[kuns]]tradisies wat oor duisende jare ontwikkel het in die gebied wat vandag as [[Suid-Afrika]] bekend staan. Dit sluit prehistoriese [[rotskuns]] en dekoratiewe voorwerpe, die kunstradisies van inheemse gemeenskappe, kuns wat tydens die koloniale en apartheidstydperke ontstaan het, asook moderne en kontemporêre Suid-Afrikaanse kuns. Van die vroegste bekende getuienis van [[Simbool|simboliese]] en artistieke gedrag deur moderne mense is in Suid-Afrika gevind. Argeologiese opgrawings by onder meer [[Blombosgrot]] in die [[Wes-Kaap]] het gegraveerde [[Oker (kleur)|oker]]stukke, skulpkraletjies en toerusting vir die verwerking van oker opgelewer. Sommige van hierdie vondste dateer van ongeveer 100 000 jaar gelede en word deur navorsers verbind met die ontwikkeling van simboliese denke en komplekse menslike gedrag. Geperforeerde [[skulp]]e van ongeveer 75 000 jaar oud, wat waarskynlik as persoonlike versiering gebruik is, is ook daar gevind. Hierdie ontdekkings vorm deel van die omvangryke [[argeologie]]se getuienis vir die vroeë ontwikkeling van [[Homo sapiens]] in Suider-Afrika. Die [[San]] en ander [[Khoisan]]-gemeenskappe het ’n besonder ryk tradisie van [[rotskuns]] nagelaat. Duisende rotskilderye en gravures kom regoor Suider-Afrika voor, met belangrike konsentrasies in onder meer die [[Drakensberge]].<ref name="South African art">{{cite web|title=South African art|url=http://www.southafrica.info/about/arts/art.htm#.Vw5td8d6FlI|website=www.southafrica.info|access-date=13 April 2016}}</ref> Hierdie kuns beeld mense, diere, jagtonele en rituele of geestelike temas uit en bied belangrike insigte in die [[wêreldbeskouing]]s en sosiale lewe van vroeë jagter-versamelaarsgemeenskappe. Met die latere vestiging en uitbreiding van Bantoesprekende gemeenskappe in Suider-Afrika het verdere kunstradisies ontwikkel, onder meer in [[pottebakkery]], metaalwerk, kralewerk, houtsneewerk en [[argitektuur]]. Vanaf die koloniale tydperk het Suid-Afrikaanse kuns toenemend deur die wisselwerking tussen plaaslike tradisies en Europese artistieke strominge ontwikkel. Nederlandse en later Britse invloede was onder meer sigbaar in [[skilderkuns]], argitektuur, meubelmaak en dekoratiewe kuns, terwyl [[Afrikaners|Afrikaner]]-volkskuns en uiteenlopende Afrika-kunstradisies hul eie ontwikkeling voortgesit het. Gedurende die 20ste eeu het industrialisering, [[verstedeliking]] en [[apartheid]] ingrypende gevolge vir Suid-Afrikaanse kunstenaars en kunsproduksie gehad. Nuwe kunsvorme het onder meer in myngemeenskappe en stedelike woongebiede ontstaan, terwyl kunstenaars toenemend temas soos [[identiteit]], ras, politieke onderdrukking en [[sosiale verandering]] ondersoek het. Kunstenaars het ’n groot verskeidenheid materiale en mediums gebruik, van tradisionele skilder- en beeldhoukuns tot kralewerk, draadwerk en gevonde of herwonne materiaal. Sedert die einde van apartheid het Suid-Afrikaanse kuns verder ontwikkel binne ’n internasionaal geïntegreerde kontemporêre kunswêreld, terwyl temas soos [[geskiedenis]], identiteit, ongelykheid, [[grond]], [[geheue]] en [[postkolonialisme]] steeds ’n belangrike rol speel. ==Paleolitiese rotskuns== [[Lêer:San Bushman rock art Perdekop Farm North of Mossel bay.jpg|links|duimnael|San-rotstekeninge, Perdekop-plaas, (Mosselbaai, Suid-Afrika).]] Die pre-Bantoe-volke wat vanaf ongeveer 30 000 v.C. suidwaarts migreer het, was nomadiese jagter-versamelaars wat grotte as wonings verkies het. Voor die opkoms van die [[Nguni-taalfamilie|Nguni]]-volke langs die oos- en suidkus en in sentraal-Afrika, was hierdie nomadiese jagters wyd verspreid. Daar word geglo dat hulle Suid-Afrika minstens 1000 jaar gelede binnegekom het. Hulle het baie tekens van lewe gelaat, soos [[Boesmanrotskuns|kunswerke]] ([[San]]-skilderye) wat jag, huishoudelike en magie-verwante kuns uitbeeld.<ref name="Britannica">{{cite web|title=Paleolithic Period|url=http://www.britannica.com/event/Paleolithic-Period|website=Britannica|access-date=13 April 2016}}</ref> Daar is 'n stilistiese eenheid regoor die streek en selfs met meer antieke kuns in die Tassili n'Ajjer-streek van Noord-Afrika, en ook in wat nou woestyn [[Tsjad]] is, maar eens 'n welige landskap was. Die figure is dinamies en verleng, en die kleure (waarskynlik afgelei van grond- en plantpigmente, en moontlik van insekte) kombineer [[Oker (kleur)|oker]]rooi, wit, grys, swart en baie warm kleure wat wissel van rooi tot primêre geel. Tipiese onderwerpe sluit in [[jag]], wat dikwels groot diere uitbeeld wat nie meer die streek in die moderne era bewoon nie, met groot akkuraatheid; [[oorlogvoering]] tussen mense; [[dans]]; huishoudelike tonele; en verskeie beelde van verskeie diere, insluitend kameelperde, wildsbokke van baie soorte en slange. Die laaste van hierdie werke is aangrypend in sy voorstelling van groter, donkerder mense en selfs van wit jagters te perd, wat albei die San-mense sou vervang. Baie van die "dansende" figure is versier met kenmerkende patrone en dra moontlik maskers en ander feestelike klere. Ander skilderye, wat patroonvierhoeke en ander simbole uitbeeld, is onduidelik in hul betekenis en is moontlik nie-verteenwoordigend. Soortgelyke simbole word wêreldwyd in sjamanistiese kuns gesien. Hierdie kunsvorm word versprei van Angola in die weste tot [[Mosambiek]] en [[Kenia]], dwarsdeur [[Zimbabwe]] en Suid-Afrika, en dwarsdeur [[Botswana]] waar grottoestande bewaring teen die elemente bevoordeel het. ==Prekoloniale kuns buite rotskuns== Prekoloniale visuele en materiële kultuur in Suid-Afrika het veel verder as rotskuns gestrek en het onder meer liggaamsversiering, kralewerk, [[keramiek]], [[metaalbewerking]], houtwerk en argitektuur ingesluit. Baie van hierdie voorwerpe het terselfdertyd praktiese, sosiale, rituele en estetiese funksies vervul, en dit is daarom nie altyd moontlik om moderne onderskeidings tussen kuns, handwerk en gebruiksvoorwerpe daarop toe te pas nie. Argeologiese versamelings uit Suid-Afrika bevat onder meer versierde beenvoorwerpe, skulphangertjies, volstruiseierdopkrale, keramiek en ander dekoratiewe voorwerpe uit die [[Steentydperk]] en [[Ystertydperk]].<ref>{{Cite web |title=Archaeology |url=https://www.iziko.org.za/collection/archaeology/ |website=Iziko Museums of South Africa |access-date=4 September 2026}}</ref> Iziko Museums se etnografiese versamelings sluit ook [[Khoisan]]-kleredrag, inheemse kralewerk, mandjiewerk en keramiek in.<ref>{{Cite web |title=Social History Centre |url=https://www.iziko.org.za/museums/social-history-centre/ |website=Iziko Museums of South Africa |access-date=4 September 2026}}</ref> Versiering van die liggaam het ’n lang geskiedenis in suidelike Afrika. Voor die grootskaalse invoer van Europese glaskrale is krale onder meer van volstruiseierdop, been, skulpe, hout en klip vervaardig. Hierdie materiale is as halssnoere, [[gordel]]s en ander vorme van persoonlike versiering gebruik. In latere eeue het ingevoerde glas- en keramiekkrale toenemend plaaslike materiale aangevul en uiteindelik ’n belangrike komponent van die uitgebreide kralewerktradisies van onder meer Nguni-sprekende gemeenskappe geword.<ref>{{Cite web |title=Belt (Umutsha) |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/314790 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=4 September 2026}}</ref> Kralewerk kon benewens versiering ook ouderdom, [[geslag]], status en ander aspekte van sosiale identiteit aandui.<ref>{{Cite web |title=Belt (Umutsha) |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/318023 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=4 September 2026}}</ref> Keramiek vorm een van die belangrikste oorblywende uitdrukkings van prekoloniale materiële kultuur. Vanaf die eerste millennium n.C. het landbougemeenskappe in verskillende dele van Suid-Afrika potte vervaardig waarvan vorm, afwerking en ingekerfde of ingeprikte versiering tussen streke en tydperke verskil het. Argeoloë gebruik keramiekstyle onder andere om kulturele kontakte, tegnologiese verandering en die verspreiding van gemeenskappe te bestudeer.<ref>{{Cite journal |last1=Pikirayi |first1=Innocent |last2=Lindahl |first2=Anders |year=2013 |title=Ceramics, ethnohistory, and ethnography: locating meaning in southern African Iron Age ceramic assemblages |journal=African Archaeological Review |volume=30 |issue=4 |pages=455–475|https://www.researchgate.net/publication/259633295_Ceramics_Ethnohistory_and_Ethnography_Locating_Meaning_in_Southern_African_Iron_Age_Ceramic_Assemblages |doi=10.1007/s10437-013-9147-0}}</ref> Onder [[Sotho]]-[[Tswana]]- en [[Nguni-taalfamilie|Nguni]]-sprekende gemeenskappe het kenmerkende keramiektradisies oor eeue ontwikkel, terwyl vervaardigingstegnieke, grondstowwe en dekorasie ook binne dieselfde kulturele gebied kon verskil.<ref>{{Cite web |title=Archaeology Ceramics Lab |url=https://www.up.ac.za/anthropology-archaeology/archaeology-ceramics-lab |website=University of Pretoria |access-date=4 September 2026}}</ref> Metaalbewerking het vanaf die vroeë [[Ystertydperk]] ’n verdere belangrike vorm van tegnologiese en materiële uitdrukking geword. Argeologiese terreine soos [[Broederstroom]] wes van [[Pretoria]] toon dat [[yster]] reeds tussen ongeveer 550 en 700 n.C. daar gesmee is.<ref>{{Cite web |title=Prehistory of the Pretoria area |url=https://sahistory.org.za/article/prehistory-pretoria-area |website=South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Benewens werktuie is [[koper]], yster en later [[goud]] ook vir [[Juweliersware|juwele]], ornamente en voorwerpe wat met status verbind is, gebruik. Vroeë Sotho-sprekende gemeenskappe het byvoorbeeld gevestigde tradisies van metaalbewerking gehad, waarvan argeologiese getuienis op verskeie terreine in Gauteng, Noordwes en Limpopo gevind is.<ref>{{Cite web |title=Sotho (South Sotho or Basotho) |url=https://sahistory.org.za/article/sotho-south-sotho-or-basotho |website=South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Die mees opvallende voorbeeld van prekoloniale metaal- en dekoratiewe kuns in Suid-Afrika kom uit [[Mapungubwe]], wat tussen ongeveer 900 en 1300 n.C. tot die belangrikste politieke en handelsentrums in die binneland van Suider-Afrika ontwikkel het. Die terrein het voorwerpe van goud, koper, yster, ivoor, keramiek en ingevoerde glaskrale opgelewer. Die bekendste voorwerp is die [[Goue renoster van Mapungubwe]], waarvan die dun goudfoelie oor ’n gekerfde houtkern aangebring is. Ander goue voorwerpe sluit krale, armbande, draad, penne en met goud bedekte dier- en houerfigure in.<ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1099/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape: Nomination File |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1099.pdf |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref> Die vervaardiging van hierdie voorwerpe dui op hoogs ontwikkelde metaalbewerking en op die gebruik van visuele materiaal om rykdom, elite-status en politieke gesag uit te druk. Argitektuur en die uitleg van nedersettings was eweneens ’n betekenisvolle deel van prekoloniale visuele kultuur. [[Khoekhoen|Khoekhoe]]-veeboere het onder meer draagbare koepelvormige wonings van raamwerke, rietmatte en diervelle gebruik, terwyl Nguni-sprekende landbougemeenskappe hoofsaaklik grasbedekte koepelvormige wonings gebou het. Onder Sotho-Tswana-gemeenskappe was ronde of silindriese huise met koniese dakke algemeen, en klipmure is op groot skaal gebruik om woongebiede, veekrale en ander ruimtes af te baken.<ref>{{Cite web |title=The Pre-Industrial Architecture of the Transvaal |url=https://francofrescura.sahistory.org.za/architecture/indigenous/indiginous-preindustrial-tvl/ |website=Franco Frescura Archive, South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Teen ongeveer die 13de eeu het die argitektoniese uitleg van Mapungubwe ook ’n toenemende sosiale hiërargie weerspieël, met die politieke elite wat afgesonder op Mapungubwe-heuwel gewoon het terwyl die meerderheid van die bevolking op die omliggende vlaktes gevestig was.<ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1099/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref> Hierdie uiteenlopende tradisies toon dat die visuele kultuur van prekoloniale Suid-Afrika nie tot rotskuns beperk was nie. Estetiese uitdrukking was verweef met alledaagse lewe, [[tegnologie]], identiteit, handel, ritueel en politieke gesag, en het in media gewissel van die versiering van die liggaam en huishoudelike keramiek tot argitektuur en die goudbewerking van komplekse Ystertydperkstate. ==Vroeë koloniale kuns, 17de en 18de eeu== Met die stigting van 'n verversingspos deur die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOC) aan die [[Kaap]] in 1652 is Europese beeldtradisies na die gebied oorgedra. Dit het naas die bestaande kuns- en materiële tradisies van die [[Khoikhoi]], [[San]] en ander inheemse gemeenskappe ontwikkel. Die visuele kultuur van die vroeë kolonie het skilderye, tekeninge, kaarte, boukundige ontwerpe en dekoratiewe voorwerpe ingesluit. Baie van hierdie werke is nie as selfstandige fynkuns geskep nie, maar het praktiese, wetenskaplike, administratiewe of dokumentêre funksies vervul.<ref name="Fehr">{{cite web |title=The Castle of Good Hope: William Fehr Collection |url=https://www.iziko.org.za/museums/the-castle-of-good-hope/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=5 September 2026}}</ref> [[Lêer:Hendrik Claudius05.jpg|links|duimnael|200px|Hendrik Claudius se illustrasie van ''Cordylus cataphractus'' Boie, 1828.]] Kaarte, seeprofiele en topografiese tekeninge was vir die VOC belangrik omdat dit navigasie, verdediging, grondbesit en die uitbreiding van die kolonie ondersteun het. Kunstenaars en reisigers het ook die Kaapse landskap, nedersettings en inwoners uitgebeeld. Hierdie voorstellings het waardevolle historiese inligting bewaar, maar weerspieël terselfdertyd die belange en wêreldbeskouing van Europese reisigers, amptenare en koloniale beskermhere. Uitbeeldings van Khoekhoe-, San- en ander gemeenskappe moet daarom ook as koloniale voorstellings gelees word en nie bloot as neutrale weergawes van hul voorkoms en leefwyses nie. Een van die vroegste bekende tekenaars wat aan die Kaap werksaam was, was die Duitsgebore apteker en kunstenaar [[Hendrik Claudius]]. Hy het in 1682 uit [[Batavia]] aan die Kaap aangekom en waterverftekeninge van plaaslike plante en diere vervaardig. Hy het ook aan ekspedisies na die binneland deelgeneem. Honderde natuurhistoriese illustrasies word aan hom toegeskryf, waaronder werk wat met die ''Codex Witsenii'' verbind word.<ref name="Claudius">{{cite web |title=Claudius, Hendrik |url=https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=520 |work=S2A3 Biographical Database of Southern African Science |access-date=5 September 2026}}</ref> Hierdie soort illustrasie het 'n belangrike rol gespeel in die Europese optekening en klassifikasie van die Kaap se fauna en flora. Gedurende die tweede helfte van die 18de eeu het reisekspedisies 'n groot hoeveelheid visuele materiaal opgelewer. [[Johannes Schumacher]], 'n VOC-soldaat en tekenaar, het Hendrik Swellengrebel die Jongere op sy reise van 1776 en 1777 vergesel. Sy waterverftekeninge beeld Kaapse dorpe, plase, landskappe en tonele uit die binneland uit en tel onder die vroeë topografiese voorstellings van hierdie gebiede.<ref name="Swellengrebel">{{cite web |title=Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777 |url=https://hipsa.org.za/publication/hendrik-swellengrebel-in-africa-journals-of-three-journeys-in-1776-1777/ |publisher=Historical Publications Southern Africa |access-date=5 September 2026}}</ref> [[Lêer:De veeplaats Queekvallei van de weduwe Zacharias de Beer, oost van de Gamkarivier, RP-T-1914-17-65.jpg|duimnael|Die veeplaas Queekvallei van die weduwee Zacharias die Beer, oos van die [[Gamkarivier]] deur Robert Gordon. (geskep tussen Augustus 1778 en Januarie 1779)]] Die soldaat, ontdekkingsreisiger en natuurkundige [[Robert Jacob Gordon]] het tussen 1777 en 1795 talle reise deur Suider-Afrika onderneem. Hy en tekenaars wat met hom saamgewerk het, het honderde gekleurde tekeninge, panoramas en kaarte van landskappe, plante, diere en mense vervaardig.<ref name="GordonUCT">{{cite web |title=Robert Jacob Gordon Journal Archive |url=https://ibali.uct.ac.za/s/rjgj/ |publisher=Universiteit van Kaapstad |access-date=5 September 2026}}</ref> Gordon se visuele en geskrewe nalatenskap vorm een van die omvangrykste rekords van die Kaap gedurende die laat 18de eeu, maar is ook deel van die koloniale proses waardeur grondgebied en gemeenskappe opgeteken, geklassifiseer en vir Europese gehore voorgestel is.<ref>{{cite web |title=Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings |url=https://www.robertjacobgordon.nl/ |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> Portretskildering was in hierdie tyd hoofsaaklik tot koloniale amptenare en welgestelde inwoners beperk. Die breër visuele kultuur het egter ook Kaapse meubels, silwerwerk, keramiek, glasware en argitektoniese versiering ingesluit. Hierdie voorwerpe is dikwels deur plaaslike ambagslui vervaardig en het Europese ontwerpe met materiale, tegnieke en invloede uit Afrika en die gebiede rondom die [[Indiese Oseaan]] verbind. Versamelings soos die [[William Fehr-versameling]] bevat skilderye, werke op papier, meubels en ander dekoratiewe kuns wat die visuele en materiële kultuur van die koloniale Kaap dokumenteer.<ref name="Fehr"/> == Negentiende-eeuse koloniale en landskapkuns == Gedurende die 19de eeu het Europese kunstradisies ’n toenemende invloed op die formele kunsproduksie in Suid-Afrika uitgeoefen. Landskappe, portrette, stadsgesigte en uitbeeldings van historiese gebeure het belangrike genres geword. Baie van hierdie werke is deur Europese kunstenaars, reisigers, landmeters en militêre kunstenaars vervaardig en was op ’n koloniale gehoor gerig. Die uitbreiding van nedersettings, die grensgebiede van die [[Kaapkolonie]], die [[Kaapse grensoorloë|Xhosa-oorloë]], ontdekkingsreise en die landskap van Suider-Afrika was algemene onderwerpe. Die kuns uit hierdie tydperk toon gevolglik noue stilistiese bande met 19de-eeuse Britse kuns.<ref name="NMMAM">{{Cite web |url=https://www.artmuseum.co.za/Content.aspx?pageID=4 |title=About the Collection |publisher=Nelson Mandela Metropolitaanse Kunsmuseum |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Landskappe is dikwels volgens Europese romantiese en topografiese konvensies uitgebeeld. Skilderye en tekeninge het die uitgestrektheid, plantegroei en geografiese kenmerke van die binneland aan Europese gehore bekend gestel. Hierdie werke het ’n dokumentêre waarde, maar was nie bloot neutrale weergawes van die omgewing nie. Die voorstelling van die landskap as ’n gebied wat ontdek, gekarteer of benut kon word, het dikwels met koloniale uitbreiding saamgeval. Inheemse gemeenskappe is soms as deel van die landskap of as etnografiese onderwerpe uitgebeeld, eerder as as historiese rolspelers met hul eie politieke en kulturele perspektiewe. [[Thomas Baines]] (1820–1875) was een van die bekendste kunstenaars wat die landskap, oorloë en ontdekkingsreise van hierdie tydperk visueel gedokumenteer het. Hy het in 1842 in Kaapstad aangekom en aanvanklik as dekor-, see- en portretskilder gewerk. Tussen 1848 en 1853 was hy hoofsaaklik in die [[Oos-Kaap]] gevestig, vanwaar hy verskeie reise na die binneland onderneem het. Hy het die [[Agtste Grensoorlog|Agtste Xhosa-oorlog]] van 1850 tot 1853 as amptelike oorlogskunstenaar uitgebeeld en word as Suid-Afrika se eerste amptelike oorlogskunstenaar beskou.<ref name="BainesSAHO">{{Cite web |url=https://sahistory.org.za/people/john-thomas-baines |title=John Thomas Baines |publisher=South African History Online |date=17 Februarie 2011 |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Baines het later aan ontdekkingsreise in [[Australië]] en [[Suider-Afrika]] deelgeneem en onder meer tonele van die [[Zambezirivier]], die [[Victoria-waterval]] en gebiede in die huidige [[Namibië]] en [[Zimbabwe]] geskilder. Sy werke kombineer noukeurige topografiese waarneming met die dramatiese komposisie van romantiese landskapkuns. [[Frederick I’Ons]] (1802–1887) het hom in 1834 in [[Makhanda|Grahamstad]] gevestig, kort voor die uitbreek van die Sesde Xhosa-oorlog. Hy het landskappe, portrette, karikature en tonele uit die alledaagse lewe in die Oos-Kaapse grensgebied vervaardig. Militêre offisiere het hom opdrag gegee om portrette van onder andere die Xhosa-leiers [[Maqoma]] en [[Sandile kaNgqika|Sandile]] te skilder.<ref name="IOnsSAHO">{{Cite web |url=https://sahistory.org.za/people/frederick-timpson-ions |title=Frederick Timpson I’Ons |publisher=South African History Online |date=17 Februarie 2011 |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Sy uitbeeldings van Xhosa- en Khoikhoi-individue word as belangrike visuele rekords van die grensgebied beskou, hoewel hulle ook binne die magsverhoudings en klassifikasies van die koloniale samelewing gelees moet word. I’Ons was een van die vroegste voltydse professionele kunstenaars in Suid-Afrika, en ’n belangrike versameling van sy werk word deur die Nelson Mandela Metropolitaanse Kunsmuseum bewaar.<ref name="NMMAM" /> Ander kunstenaars, waaronder [[Thomas William Bowler]], het Kaapse dorpe, hawens en landskappe in skilderye, waterverwe en afdrukke vasgelê. Saam vorm hierdie werke ’n belangrike visuele rekord van 19de-eeuse Suid-Afrika. Hulle dokumenteer veranderende nedersettings, omgewings en mense, maar weerspieël terselfdertyd die Europese kunsopvattings, koloniale belange en ongelyke magsverhoudings waarbinne hulle geskep en versamel is. === Sendingonderwys en vroeë swart Suid-Afrikaanse kunstenaars === Gedurende die laat 19de en vroeë 20ste eeu was sendinginstellings van die min plekke waar swart Suid-Afrikaners toegang tot formele onderwys en sekere vorme van kuns- en ambagsopleiding kon verkry. Hierdie opleiding het egter binne ’n koloniale en paternalistiese raamwerk plaasgevind. Die klem het dikwels op onderwysersopleiding, Christelike godsdiensonderrig en sogenaamde nuttige ambagte geval, eerder as op die ontwikkeling van kunstenaars wat onafhanklik kon werk. Formele opleiding in die skone kunste was vir swart studente feitlik ontoeganklik.<ref>{{cite web |title=Masterpiece of the Month: Gerard Sekoto, ''Street Scene'' (1945) |url=https://www.iziko.org.za/masterpiece/masterpiece-of-the-month-gerard-sekoto-street-scene-1945/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> Een van die belangrikste instellings in hierdie ontwikkeling was die Anglikaanse Diocesan Training College by Grace Dieu, naby [[Pietersburg]], die huidige Polokwane. Die instelling het ’n werkswinkel gehad waar studente houtwerk, teken- en kerfwerk beoefen het. Die beeldhouer [[Ernest Mancoba]] het daar versierde meubels en kerklike voorwerpe vervaardig voordat hy selfstandige beeldhouwerke begin skep het. Sy ''African Madonna'' van 1929 word as een van die vroegste moderne beeldhouwerke deur ’n swart Suid-Afrikaanse kunstenaar beskou. Mancoba het later na [[Europa]] vertrek, waar hy met [[avant-garde]] kunstenaars verbind geraak en [[Abstrakte kuns|abstraksie]] begin ondersoek het.<ref>{{cite web |last=Cohen |first=Joshua I. |title=Identity and Abstraction: Ernest Mancoba in London and Paris, 1938–1940 |url=https://post.moma.org/identity-and-abstraction-ernest-mancoba-in-london-and-paris-1938-1940/ |date=9 May 2018 |publisher=Museum of Modern Art |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Five Things to Know: Ernest Mancoba |url=https://www.norvalfoundation.org/five-things-to-know-ernest-mancoba/ |date=4 December 2020 |publisher=Norval Foundation |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> [[Job Kekana]] was nog ’n beeldhouer wat uit die Grace Dieu-werkswinkel bekend geword het. Hy het houtbeelde, reliëfs en kerkmeubels vir kerke en sendinginstellings vervaardig. Die godsdienstige onderwerpe en voorgeskrewe styl van hierdie opdragte het die beperkings van sendinggebaseerde kunsopleiding weerspieël. Terselfdertyd het kunstenaars soos Kekana en Mancoba Christelike beeldtaal begin aanpas deur Bybelse figure en temas binne ’n Afrika-konteks voor te stel.<ref>{{cite web |title=Job Kekana |url=https://www.straussart.co.za/artists/job-kekana |publisher=Strauss & Co |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Artikels oor Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuns]] [[Kategorie:Suid-Afrika]] 496ljkggwxh6i4p9koh61e81zusx6ys 2965633 2965631 2026-09-07T17:51:34Z Sobaka 328 2965633 wikitext text/x-wiki '''Suid-Afrikaanse kuns''' omvat die visuele [[kuns]]tradisies wat oor duisende jare ontwikkel het in die gebied wat vandag as [[Suid-Afrika]] bekend staan. Dit sluit prehistoriese [[rotskuns]] en dekoratiewe voorwerpe, die kunstradisies van inheemse gemeenskappe, kuns wat tydens die koloniale en apartheidstydperke ontstaan het, asook moderne en kontemporêre Suid-Afrikaanse kuns. Van die vroegste bekende getuienis van [[Simbool|simboliese]] en artistieke gedrag deur moderne mense is in Suid-Afrika gevind. Argeologiese opgrawings by onder meer [[Blombosgrot]] in die [[Wes-Kaap]] het gegraveerde [[Oker (kleur)|oker]]stukke, skulpkraletjies en toerusting vir die verwerking van oker opgelewer. Sommige van hierdie vondste dateer van ongeveer 100 000 jaar gelede en word deur navorsers verbind met die ontwikkeling van simboliese denke en komplekse menslike gedrag. Geperforeerde [[skulp]]e van ongeveer 75 000 jaar oud, wat waarskynlik as persoonlike versiering gebruik is, is ook daar gevind. Hierdie ontdekkings vorm deel van die omvangryke [[argeologie]]se getuienis vir die vroeë ontwikkeling van [[Homo sapiens]] in Suider-Afrika. Die [[San]] en ander [[Khoisan]]-gemeenskappe het ’n besonder ryk tradisie van [[rotskuns]] nagelaat. Duisende rotskilderye en gravures kom regoor Suider-Afrika voor, met belangrike konsentrasies in onder meer die [[Drakensberge]].<ref name="South African art">{{cite web|title=South African art|url=http://www.southafrica.info/about/arts/art.htm#.Vw5td8d6FlI|website=www.southafrica.info|access-date=13 April 2016}}</ref> Hierdie kuns beeld mense, diere, jagtonele en rituele of geestelike temas uit en bied belangrike insigte in die [[wêreldbeskouing]]s en sosiale lewe van vroeë jagter-versamelaarsgemeenskappe. Met die latere vestiging en uitbreiding van Bantoesprekende gemeenskappe in Suider-Afrika het verdere kunstradisies ontwikkel, onder meer in [[pottebakkery]], metaalwerk, kralewerk, houtsneewerk en [[argitektuur]]. Vanaf die koloniale tydperk het Suid-Afrikaanse kuns toenemend deur die wisselwerking tussen plaaslike tradisies en Europese artistieke strominge ontwikkel. Nederlandse en later Britse invloede was onder meer sigbaar in [[skilderkuns]], argitektuur, meubelmaak en dekoratiewe kuns, terwyl [[Afrikaners|Afrikaner]]-volkskuns en uiteenlopende Afrika-kunstradisies hul eie ontwikkeling voortgesit het. Gedurende die 20ste eeu het industrialisering, [[verstedeliking]] en [[apartheid]] ingrypende gevolge vir Suid-Afrikaanse kunstenaars en kunsproduksie gehad. Nuwe kunsvorme het onder meer in myngemeenskappe en stedelike woongebiede ontstaan, terwyl kunstenaars toenemend temas soos [[identiteit]], ras, politieke onderdrukking en [[sosiale verandering]] ondersoek het. Kunstenaars het ’n groot verskeidenheid materiale en mediums gebruik, van tradisionele skilder- en beeldhoukuns tot kralewerk, draadwerk en gevonde of herwonne materiaal. Sedert die einde van apartheid het Suid-Afrikaanse kuns verder ontwikkel binne ’n internasionaal geïntegreerde kontemporêre kunswêreld, terwyl temas soos [[geskiedenis]], identiteit, ongelykheid, [[grond]], [[geheue]] en [[postkolonialisme]] steeds ’n belangrike rol speel. ==Paleolitiese rotskuns== [[Lêer:San Bushman rock art Perdekop Farm North of Mossel bay.jpg|links|duimnael|San-rotstekeninge, Perdekop-plaas, (Mosselbaai, Suid-Afrika).]] Die pre-Bantoe-volke wat vanaf ongeveer 30 000 v.C. suidwaarts migreer het, was nomadiese jagter-versamelaars wat grotte as wonings verkies het. Voor die opkoms van die [[Nguni-taalfamilie|Nguni]]-volke langs die oos- en suidkus en in sentraal-Afrika, was hierdie nomadiese jagters wyd verspreid. Daar word geglo dat hulle Suid-Afrika minstens 1000 jaar gelede binnegekom het. Hulle het baie tekens van lewe gelaat, soos [[Boesmanrotskuns|kunswerke]] ([[San]]-skilderye) wat jag, huishoudelike en magie-verwante kuns uitbeeld.<ref name="Britannica">{{cite web|title=Paleolithic Period|url=http://www.britannica.com/event/Paleolithic-Period|website=Britannica|access-date=13 April 2016}}</ref> Daar is 'n stilistiese eenheid regoor die streek en selfs met meer antieke kuns in die Tassili n'Ajjer-streek van Noord-Afrika, en ook in wat nou woestyn [[Tsjad]] is, maar eens 'n welige landskap was. Die figure is dinamies en verleng, en die kleure (waarskynlik afgelei van grond- en plantpigmente, en moontlik van insekte) kombineer [[Oker (kleur)|oker]]rooi, wit, grys, swart en baie warm kleure wat wissel van rooi tot primêre geel. Tipiese onderwerpe sluit in [[jag]], wat dikwels groot diere uitbeeld wat nie meer die streek in die moderne era bewoon nie, met groot akkuraatheid; [[oorlogvoering]] tussen mense; [[dans]]; huishoudelike tonele; en verskeie beelde van verskeie diere, insluitend kameelperde, wildsbokke van baie soorte en slange. Die laaste van hierdie werke is aangrypend in sy voorstelling van groter, donkerder mense en selfs van wit jagters te perd, wat albei die San-mense sou vervang. Baie van die "dansende" figure is versier met kenmerkende patrone en dra moontlik maskers en ander feestelike klere. Ander skilderye, wat patroonvierhoeke en ander simbole uitbeeld, is onduidelik in hul betekenis en is moontlik nie-verteenwoordigend. Soortgelyke simbole word wêreldwyd in sjamanistiese kuns gesien. Hierdie kunsvorm word versprei van Angola in die weste tot [[Mosambiek]] en [[Kenia]], dwarsdeur [[Zimbabwe]] en Suid-Afrika, en dwarsdeur [[Botswana]] waar grottoestande bewaring teen die elemente bevoordeel het. ==Prekoloniale kuns buite rotskuns== Prekoloniale visuele en materiële kultuur in Suid-Afrika het veel verder as rotskuns gestrek en het onder meer liggaamsversiering, kralewerk, [[keramiek]], [[metaalbewerking]], houtwerk en argitektuur ingesluit. Baie van hierdie voorwerpe het terselfdertyd praktiese, sosiale, rituele en estetiese funksies vervul, en dit is daarom nie altyd moontlik om moderne onderskeidings tussen kuns, handwerk en gebruiksvoorwerpe daarop toe te pas nie. Argeologiese versamelings uit Suid-Afrika bevat onder meer versierde beenvoorwerpe, skulphangertjies, volstruiseierdopkrale, keramiek en ander dekoratiewe voorwerpe uit die [[Steentydperk]] en [[Ystertydperk]].<ref>{{Cite web |title=Archaeology |url=https://www.iziko.org.za/collection/archaeology/ |website=Iziko Museums of South Africa |access-date=4 September 2026}}</ref> Iziko Museums se etnografiese versamelings sluit ook [[Khoisan]]-kleredrag, inheemse kralewerk, mandjiewerk en keramiek in.<ref>{{Cite web |title=Social History Centre |url=https://www.iziko.org.za/museums/social-history-centre/ |website=Iziko Museums of South Africa |access-date=4 September 2026}}</ref> Versiering van die liggaam het ’n lang geskiedenis in suidelike Afrika. Voor die grootskaalse invoer van Europese glaskrale is krale onder meer van volstruiseierdop, been, skulpe, hout en klip vervaardig. Hierdie materiale is as halssnoere, [[gordel]]s en ander vorme van persoonlike versiering gebruik. In latere eeue het ingevoerde glas- en keramiekkrale toenemend plaaslike materiale aangevul en uiteindelik ’n belangrike komponent van die uitgebreide kralewerktradisies van onder meer Nguni-sprekende gemeenskappe geword.<ref>{{Cite web |title=Belt (Umutsha) |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/314790 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=4 September 2026}}</ref> Kralewerk kon benewens versiering ook ouderdom, [[geslag]], status en ander aspekte van sosiale identiteit aandui.<ref>{{Cite web |title=Belt (Umutsha) |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/318023 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=4 September 2026}}</ref> Keramiek vorm een van die belangrikste oorblywende uitdrukkings van prekoloniale materiële kultuur. Vanaf die eerste millennium n.C. het landbougemeenskappe in verskillende dele van Suid-Afrika potte vervaardig waarvan vorm, afwerking en ingekerfde of ingeprikte versiering tussen streke en tydperke verskil het. Argeoloë gebruik keramiekstyle onder andere om kulturele kontakte, tegnologiese verandering en die verspreiding van gemeenskappe te bestudeer.<ref>{{Cite journal |last1=Pikirayi |first1=Innocent |last2=Lindahl |first2=Anders |year=2013 |title=Ceramics, ethnohistory, and ethnography: locating meaning in southern African Iron Age ceramic assemblages |journal=African Archaeological Review |volume=30 |issue=4 |pages=455–475|https://www.researchgate.net/publication/259633295_Ceramics_Ethnohistory_and_Ethnography_Locating_Meaning_in_Southern_African_Iron_Age_Ceramic_Assemblages |doi=10.1007/s10437-013-9147-0}}</ref> Onder [[Sotho]]-[[Tswana]]- en [[Nguni-taalfamilie|Nguni]]-sprekende gemeenskappe het kenmerkende keramiektradisies oor eeue ontwikkel, terwyl vervaardigingstegnieke, grondstowwe en dekorasie ook binne dieselfde kulturele gebied kon verskil.<ref>{{Cite web |title=Archaeology Ceramics Lab |url=https://www.up.ac.za/anthropology-archaeology/archaeology-ceramics-lab |website=University of Pretoria |access-date=4 September 2026}}</ref> Metaalbewerking het vanaf die vroeë [[Ystertydperk]] ’n verdere belangrike vorm van tegnologiese en materiële uitdrukking geword. Argeologiese terreine soos [[Broederstroom]] wes van [[Pretoria]] toon dat [[yster]] reeds tussen ongeveer 550 en 700 n.C. daar gesmee is.<ref>{{Cite web |title=Prehistory of the Pretoria area |url=https://sahistory.org.za/article/prehistory-pretoria-area |website=South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Benewens werktuie is [[koper]], yster en later [[goud]] ook vir [[Juweliersware|juwele]], ornamente en voorwerpe wat met status verbind is, gebruik. Vroeë Sotho-sprekende gemeenskappe het byvoorbeeld gevestigde tradisies van metaalbewerking gehad, waarvan argeologiese getuienis op verskeie terreine in Gauteng, Noordwes en Limpopo gevind is.<ref>{{Cite web |title=Sotho (South Sotho or Basotho) |url=https://sahistory.org.za/article/sotho-south-sotho-or-basotho |website=South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Die mees opvallende voorbeeld van prekoloniale metaal- en dekoratiewe kuns in Suid-Afrika kom uit [[Mapungubwe]], wat tussen ongeveer 900 en 1300 n.C. tot die belangrikste politieke en handelsentrums in die binneland van Suider-Afrika ontwikkel het. Die terrein het voorwerpe van goud, koper, yster, ivoor, keramiek en ingevoerde glaskrale opgelewer. Die bekendste voorwerp is die [[Goue renoster van Mapungubwe]], waarvan die dun goudfoelie oor ’n gekerfde houtkern aangebring is. Ander goue voorwerpe sluit krale, armbande, draad, penne en met goud bedekte dier- en houerfigure in.<ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1099/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape: Nomination File |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1099.pdf |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref> Die vervaardiging van hierdie voorwerpe dui op hoogs ontwikkelde metaalbewerking en op die gebruik van visuele materiaal om rykdom, elite-status en politieke gesag uit te druk. Argitektuur en die uitleg van nedersettings was eweneens ’n betekenisvolle deel van prekoloniale visuele kultuur. [[Khoekhoen|Khoekhoe]]-veeboere het onder meer draagbare koepelvormige wonings van raamwerke, rietmatte en diervelle gebruik, terwyl Nguni-sprekende landbougemeenskappe hoofsaaklik grasbedekte koepelvormige wonings gebou het. Onder Sotho-Tswana-gemeenskappe was ronde of silindriese huise met koniese dakke algemeen, en klipmure is op groot skaal gebruik om woongebiede, veekrale en ander ruimtes af te baken.<ref>{{Cite web |title=The Pre-Industrial Architecture of the Transvaal |url=https://francofrescura.sahistory.org.za/architecture/indigenous/indiginous-preindustrial-tvl/ |website=Franco Frescura Archive, South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Teen ongeveer die 13de eeu het die argitektoniese uitleg van Mapungubwe ook ’n toenemende sosiale hiërargie weerspieël, met die politieke elite wat afgesonder op Mapungubwe-heuwel gewoon het terwyl die meerderheid van die bevolking op die omliggende vlaktes gevestig was.<ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1099/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref> Hierdie uiteenlopende tradisies toon dat die visuele kultuur van prekoloniale Suid-Afrika nie tot rotskuns beperk was nie. Estetiese uitdrukking was verweef met alledaagse lewe, [[tegnologie]], identiteit, handel, ritueel en politieke gesag, en het in media gewissel van die versiering van die liggaam en huishoudelike keramiek tot argitektuur en die goudbewerking van komplekse Ystertydperkstate. ==Vroeë koloniale kuns, 17de en 18de eeu== Met die stigting van 'n verversingspos deur die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOC) aan die [[Kaap]] in 1652 is Europese beeldtradisies na die gebied oorgedra. Dit het naas die bestaande kuns- en materiële tradisies van die [[Khoikhoi]], [[San]] en ander inheemse gemeenskappe ontwikkel. Die visuele kultuur van die vroeë kolonie het skilderye, tekeninge, kaarte, boukundige ontwerpe en dekoratiewe voorwerpe ingesluit. Baie van hierdie werke is nie as selfstandige fynkuns geskep nie, maar het praktiese, wetenskaplike, administratiewe of dokumentêre funksies vervul.<ref name="Fehr">{{cite web |title=The Castle of Good Hope: William Fehr Collection |url=https://www.iziko.org.za/museums/the-castle-of-good-hope/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=5 September 2026}}</ref> [[Lêer:Hendrik Claudius05.jpg|links|duimnael|200px|Hendrik Claudius se illustrasie van ''Cordylus cataphractus'' Boie, 1828.]] Kaarte, seeprofiele en topografiese tekeninge was vir die VOC belangrik omdat dit navigasie, verdediging, grondbesit en die uitbreiding van die kolonie ondersteun het. Kunstenaars en reisigers het ook die Kaapse landskap, nedersettings en inwoners uitgebeeld. Hierdie voorstellings het waardevolle historiese inligting bewaar, maar weerspieël terselfdertyd die belange en wêreldbeskouing van Europese reisigers, amptenare en koloniale beskermhere. Uitbeeldings van Khoekhoe-, San- en ander gemeenskappe moet daarom ook as koloniale voorstellings gelees word en nie bloot as neutrale weergawes van hul voorkoms en leefwyses nie. Een van die vroegste bekende tekenaars wat aan die Kaap werksaam was, was die Duitsgebore apteker en kunstenaar [[Hendrik Claudius]]. Hy het in 1682 uit [[Batavia]] aan die Kaap aangekom en waterverftekeninge van plaaslike plante en diere vervaardig. Hy het ook aan ekspedisies na die binneland deelgeneem. Honderde natuurhistoriese illustrasies word aan hom toegeskryf, waaronder werk wat met die ''Codex Witsenii'' verbind word.<ref name="Claudius">{{cite web |title=Claudius, Hendrik |url=https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=520 |work=S2A3 Biographical Database of Southern African Science |access-date=5 September 2026}}</ref> Hierdie soort illustrasie het 'n belangrike rol gespeel in die Europese optekening en klassifikasie van die Kaap se fauna en flora. Gedurende die tweede helfte van die 18de eeu het reisekspedisies 'n groot hoeveelheid visuele materiaal opgelewer. [[Johannes Schumacher]], 'n VOC-soldaat en tekenaar, het Hendrik Swellengrebel die Jongere op sy reise van 1776 en 1777 vergesel. Sy waterverftekeninge beeld Kaapse dorpe, plase, landskappe en tonele uit die binneland uit en tel onder die vroeë topografiese voorstellings van hierdie gebiede.<ref name="Swellengrebel">{{cite web |title=Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777 |url=https://hipsa.org.za/publication/hendrik-swellengrebel-in-africa-journals-of-three-journeys-in-1776-1777/ |publisher=Historical Publications Southern Africa |access-date=5 September 2026}}</ref> [[Lêer:De veeplaats Queekvallei van de weduwe Zacharias de Beer, oost van de Gamkarivier, RP-T-1914-17-65.jpg|duimnael|Die veeplaas Queekvallei van die weduwee Zacharias die Beer, oos van die [[Gamkarivier]] deur Robert Gordon. (geskep tussen Augustus 1778 en Januarie 1779)]] Die soldaat, ontdekkingsreisiger en natuurkundige [[Robert Jacob Gordon]] het tussen 1777 en 1795 talle reise deur Suider-Afrika onderneem. Hy en tekenaars wat met hom saamgewerk het, het honderde gekleurde tekeninge, panoramas en kaarte van landskappe, plante, diere en mense vervaardig.<ref name="GordonUCT">{{cite web |title=Robert Jacob Gordon Journal Archive |url=https://ibali.uct.ac.za/s/rjgj/ |publisher=Universiteit van Kaapstad |access-date=5 September 2026}}</ref> Gordon se visuele en geskrewe nalatenskap vorm een van die omvangrykste rekords van die Kaap gedurende die laat 18de eeu, maar is ook deel van die koloniale proses waardeur grondgebied en gemeenskappe opgeteken, geklassifiseer en vir Europese gehore voorgestel is.<ref>{{cite web |title=Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings |url=https://www.robertjacobgordon.nl/ |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> Portretskildering was in hierdie tyd hoofsaaklik tot koloniale amptenare en welgestelde inwoners beperk. Die breër visuele kultuur het egter ook Kaapse meubels, silwerwerk, keramiek, glasware en argitektoniese versiering ingesluit. Hierdie voorwerpe is dikwels deur plaaslike ambagslui vervaardig en het Europese ontwerpe met materiale, tegnieke en invloede uit Afrika en die gebiede rondom die [[Indiese Oseaan]] verbind. Versamelings soos die [[William Fehr-versameling]] bevat skilderye, werke op papier, meubels en ander dekoratiewe kuns wat die visuele en materiële kultuur van die koloniale Kaap dokumenteer.<ref name="Fehr"/> == Negentiende-eeuse koloniale en landskapkuns == Gedurende die 19de eeu het Europese kunstradisies ’n toenemende invloed op die formele kunsproduksie in Suid-Afrika uitgeoefen. Landskappe, portrette, stadsgesigte en uitbeeldings van historiese gebeure het belangrike genres geword. Baie van hierdie werke is deur Europese kunstenaars, reisigers, landmeters en militêre kunstenaars vervaardig en was op ’n koloniale gehoor gerig. Die uitbreiding van nedersettings, die grensgebiede van die [[Kaapkolonie]], die [[Kaapse grensoorloë|Xhosa-oorloë]], ontdekkingsreise en die landskap van Suider-Afrika was algemene onderwerpe. Die kuns uit hierdie tydperk toon gevolglik noue stilistiese bande met 19de-eeuse Britse kuns.<ref name="NMMAM">{{Cite web |url=https://www.artmuseum.co.za/Content.aspx?pageID=4 |title=About the Collection |publisher=Nelson Mandela Metropolitaanse Kunsmuseum |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Landskappe is dikwels volgens Europese romantiese en topografiese konvensies uitgebeeld. Skilderye en tekeninge het die uitgestrektheid, plantegroei en geografiese kenmerke van die binneland aan Europese gehore bekend gestel. Hierdie werke het ’n dokumentêre waarde, maar was nie bloot neutrale weergawes van die omgewing nie. Die voorstelling van die landskap as ’n gebied wat ontdek, gekarteer of benut kon word, het dikwels met koloniale uitbreiding saamgeval. Inheemse gemeenskappe is soms as deel van die landskap of as etnografiese onderwerpe uitgebeeld, eerder as as historiese rolspelers met hul eie politieke en kulturele perspektiewe. [[Thomas Baines]] (1820–1875) was een van die bekendste kunstenaars wat die landskap, oorloë en ontdekkingsreise van hierdie tydperk visueel gedokumenteer het. Hy het in 1842 in Kaapstad aangekom en aanvanklik as dekor-, see- en portretskilder gewerk. Tussen 1848 en 1853 was hy hoofsaaklik in die [[Oos-Kaap]] gevestig, vanwaar hy verskeie reise na die binneland onderneem het. Hy het die [[Agtste Grensoorlog|Agtste Xhosa-oorlog]] van 1850 tot 1853 as amptelike oorlogskunstenaar uitgebeeld en word as Suid-Afrika se eerste amptelike oorlogskunstenaar beskou.<ref name="BainesSAHO">{{Cite web |url=https://sahistory.org.za/people/john-thomas-baines |title=John Thomas Baines |publisher=South African History Online |date=17 Februarie 2011 |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Baines het later aan ontdekkingsreise in [[Australië]] en [[Suider-Afrika]] deelgeneem en onder meer tonele van die [[Zambezirivier]], die [[Victoria-waterval]] en gebiede in die huidige [[Namibië]] en [[Zimbabwe]] geskilder. Sy werke kombineer noukeurige topografiese waarneming met die dramatiese komposisie van romantiese landskapkuns. [[Frederick I’Ons]] (1802–1887) het hom in 1834 in [[Makhanda|Grahamstad]] gevestig, kort voor die uitbreek van die Sesde Xhosa-oorlog. Hy het landskappe, portrette, karikature en tonele uit die alledaagse lewe in die Oos-Kaapse grensgebied vervaardig. Militêre offisiere het hom opdrag gegee om portrette van onder andere die Xhosa-leiers [[Maqoma]] en [[Sandile kaNgqika|Sandile]] te skilder.<ref name="IOnsSAHO">{{Cite web |url=https://sahistory.org.za/people/frederick-timpson-ions |title=Frederick Timpson I’Ons |publisher=South African History Online |date=17 Februarie 2011 |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Sy uitbeeldings van Xhosa- en Khoikhoi-individue word as belangrike visuele rekords van die grensgebied beskou, hoewel hulle ook binne die magsverhoudings en klassifikasies van die koloniale samelewing gelees moet word. I’Ons was een van die vroegste voltydse professionele kunstenaars in Suid-Afrika, en ’n belangrike versameling van sy werk word deur die Nelson Mandela Metropolitaanse Kunsmuseum bewaar.<ref name="NMMAM" /> Ander kunstenaars, waaronder [[Thomas William Bowler]], het Kaapse dorpe, hawens en landskappe in skilderye, waterverwe en afdrukke vasgelê. Saam vorm hierdie werke ’n belangrike visuele rekord van 19de-eeuse Suid-Afrika. Hulle dokumenteer veranderende nedersettings, omgewings en mense, maar weerspieël terselfdertyd die Europese kunsopvattings, koloniale belange en ongelyke magsverhoudings waarbinne hulle geskep en versamel is. == Sendingonderwys en vroeë swart Suid-Afrikaanse kunstenaars == Gedurende die laat 19de en vroeë 20ste eeu was sendinginstellings van die min plekke waar swart Suid-Afrikaners toegang tot formele onderwys en sekere vorme van kuns- en ambagsopleiding kon verkry. Hierdie opleiding het egter binne ’n koloniale en paternalistiese raamwerk plaasgevind. Die klem het dikwels op onderwysersopleiding, Christelike godsdiensonderrig en sogenaamde nuttige ambagte geval, eerder as op die ontwikkeling van kunstenaars wat onafhanklik kon werk. Formele opleiding in die skone kunste was vir swart studente feitlik ontoeganklik.<ref>{{cite web |title=Masterpiece of the Month: Gerard Sekoto, ''Street Scene'' (1945) |url=https://www.iziko.org.za/masterpiece/masterpiece-of-the-month-gerard-sekoto-street-scene-1945/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> Een van die belangrikste instellings in hierdie ontwikkeling was die Anglikaanse Diocesan Training College by Grace Dieu, naby [[Pietersburg]], die huidige Polokwane. Die instelling het ’n werkswinkel gehad waar studente houtwerk, teken- en kerfwerk beoefen het. Die beeldhouer [[Ernest Mancoba]] het daar versierde meubels en kerklike voorwerpe vervaardig voordat hy selfstandige beeldhouwerke begin skep het. Sy ''African Madonna'' van 1929 word as een van die vroegste moderne beeldhouwerke deur ’n swart Suid-Afrikaanse kunstenaar beskou. Mancoba het later na [[Europa]] vertrek, waar hy met [[avant-garde]] kunstenaars verbind geraak en [[Abstrakte kuns|abstraksie]] begin ondersoek het.<ref>{{cite web |last=Cohen |first=Joshua I. |title=Identity and Abstraction: Ernest Mancoba in London and Paris, 1938–1940 |url=https://post.moma.org/identity-and-abstraction-ernest-mancoba-in-london-and-paris-1938-1940/ |date=9 May 2018 |publisher=Museum of Modern Art |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Five Things to Know: Ernest Mancoba |url=https://www.norvalfoundation.org/five-things-to-know-ernest-mancoba/ |date=4 December 2020 |publisher=Norval Foundation |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> [[Job Kekana]] was nog ’n beeldhouer wat uit die Grace Dieu-werkswinkel bekend geword het. Hy het houtbeelde, reliëfs en kerkmeubels vir kerke en sendinginstellings vervaardig. Die godsdienstige onderwerpe en voorgeskrewe styl van hierdie opdragte het die beperkings van sendinggebaseerde kunsopleiding weerspieël. Terselfdertyd het kunstenaars soos Kekana en Mancoba Christelike beeldtaal begin aanpas deur Bybelse figure en temas binne ’n Afrika-konteks voor te stel.<ref>{{cite web |title=Job Kekana |url=https://www.straussart.co.za/artists/job-kekana |publisher=Strauss & Co |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Artikels oor Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuns]] [[Kategorie:Suid-Afrika]] ae11atpgebwyvcou4pqef1n5i0tkbr7 2965636 2965633 2026-09-07T17:55:06Z Sobaka 328 /* Sendingonderwys en vroeë swart Suid-Afrikaanse kunstenaars */ bywerk 2965636 wikitext text/x-wiki '''Suid-Afrikaanse kuns''' omvat die visuele [[kuns]]tradisies wat oor duisende jare ontwikkel het in die gebied wat vandag as [[Suid-Afrika]] bekend staan. Dit sluit prehistoriese [[rotskuns]] en dekoratiewe voorwerpe, die kunstradisies van inheemse gemeenskappe, kuns wat tydens die koloniale en apartheidstydperke ontstaan het, asook moderne en kontemporêre Suid-Afrikaanse kuns. Van die vroegste bekende getuienis van [[Simbool|simboliese]] en artistieke gedrag deur moderne mense is in Suid-Afrika gevind. Argeologiese opgrawings by onder meer [[Blombosgrot]] in die [[Wes-Kaap]] het gegraveerde [[Oker (kleur)|oker]]stukke, skulpkraletjies en toerusting vir die verwerking van oker opgelewer. Sommige van hierdie vondste dateer van ongeveer 100 000 jaar gelede en word deur navorsers verbind met die ontwikkeling van simboliese denke en komplekse menslike gedrag. Geperforeerde [[skulp]]e van ongeveer 75 000 jaar oud, wat waarskynlik as persoonlike versiering gebruik is, is ook daar gevind. Hierdie ontdekkings vorm deel van die omvangryke [[argeologie]]se getuienis vir die vroeë ontwikkeling van [[Homo sapiens]] in Suider-Afrika. Die [[San]] en ander [[Khoisan]]-gemeenskappe het ’n besonder ryk tradisie van [[rotskuns]] nagelaat. Duisende rotskilderye en gravures kom regoor Suider-Afrika voor, met belangrike konsentrasies in onder meer die [[Drakensberge]].<ref name="South African art">{{cite web|title=South African art|url=http://www.southafrica.info/about/arts/art.htm#.Vw5td8d6FlI|website=www.southafrica.info|access-date=13 April 2016}}</ref> Hierdie kuns beeld mense, diere, jagtonele en rituele of geestelike temas uit en bied belangrike insigte in die [[wêreldbeskouing]]s en sosiale lewe van vroeë jagter-versamelaarsgemeenskappe. Met die latere vestiging en uitbreiding van Bantoesprekende gemeenskappe in Suider-Afrika het verdere kunstradisies ontwikkel, onder meer in [[pottebakkery]], metaalwerk, kralewerk, houtsneewerk en [[argitektuur]]. Vanaf die koloniale tydperk het Suid-Afrikaanse kuns toenemend deur die wisselwerking tussen plaaslike tradisies en Europese artistieke strominge ontwikkel. Nederlandse en later Britse invloede was onder meer sigbaar in [[skilderkuns]], argitektuur, meubelmaak en dekoratiewe kuns, terwyl [[Afrikaners|Afrikaner]]-volkskuns en uiteenlopende Afrika-kunstradisies hul eie ontwikkeling voortgesit het. Gedurende die 20ste eeu het industrialisering, [[verstedeliking]] en [[apartheid]] ingrypende gevolge vir Suid-Afrikaanse kunstenaars en kunsproduksie gehad. Nuwe kunsvorme het onder meer in myngemeenskappe en stedelike woongebiede ontstaan, terwyl kunstenaars toenemend temas soos [[identiteit]], ras, politieke onderdrukking en [[sosiale verandering]] ondersoek het. Kunstenaars het ’n groot verskeidenheid materiale en mediums gebruik, van tradisionele skilder- en beeldhoukuns tot kralewerk, draadwerk en gevonde of herwonne materiaal. Sedert die einde van apartheid het Suid-Afrikaanse kuns verder ontwikkel binne ’n internasionaal geïntegreerde kontemporêre kunswêreld, terwyl temas soos [[geskiedenis]], identiteit, ongelykheid, [[grond]], [[geheue]] en [[postkolonialisme]] steeds ’n belangrike rol speel. ==Paleolitiese rotskuns== [[Lêer:San Bushman rock art Perdekop Farm North of Mossel bay.jpg|links|duimnael|San-rotstekeninge, Perdekop-plaas, (Mosselbaai, Suid-Afrika).]] Die pre-Bantoe-volke wat vanaf ongeveer 30 000 v.C. suidwaarts migreer het, was nomadiese jagter-versamelaars wat grotte as wonings verkies het. Voor die opkoms van die [[Nguni-taalfamilie|Nguni]]-volke langs die oos- en suidkus en in sentraal-Afrika, was hierdie nomadiese jagters wyd verspreid. Daar word geglo dat hulle Suid-Afrika minstens 1000 jaar gelede binnegekom het. Hulle het baie tekens van lewe gelaat, soos [[Boesmanrotskuns|kunswerke]] ([[San]]-skilderye) wat jag, huishoudelike en magie-verwante kuns uitbeeld.<ref name="Britannica">{{cite web|title=Paleolithic Period|url=http://www.britannica.com/event/Paleolithic-Period|website=Britannica|access-date=13 April 2016}}</ref> Daar is 'n stilistiese eenheid regoor die streek en selfs met meer antieke kuns in die Tassili n'Ajjer-streek van Noord-Afrika, en ook in wat nou woestyn [[Tsjad]] is, maar eens 'n welige landskap was. Die figure is dinamies en verleng, en die kleure (waarskynlik afgelei van grond- en plantpigmente, en moontlik van insekte) kombineer [[Oker (kleur)|oker]]rooi, wit, grys, swart en baie warm kleure wat wissel van rooi tot primêre geel. Tipiese onderwerpe sluit in [[jag]], wat dikwels groot diere uitbeeld wat nie meer die streek in die moderne era bewoon nie, met groot akkuraatheid; [[oorlogvoering]] tussen mense; [[dans]]; huishoudelike tonele; en verskeie beelde van verskeie diere, insluitend kameelperde, wildsbokke van baie soorte en slange. Die laaste van hierdie werke is aangrypend in sy voorstelling van groter, donkerder mense en selfs van wit jagters te perd, wat albei die San-mense sou vervang. Baie van die "dansende" figure is versier met kenmerkende patrone en dra moontlik maskers en ander feestelike klere. Ander skilderye, wat patroonvierhoeke en ander simbole uitbeeld, is onduidelik in hul betekenis en is moontlik nie-verteenwoordigend. Soortgelyke simbole word wêreldwyd in sjamanistiese kuns gesien. Hierdie kunsvorm word versprei van Angola in die weste tot [[Mosambiek]] en [[Kenia]], dwarsdeur [[Zimbabwe]] en Suid-Afrika, en dwarsdeur [[Botswana]] waar grottoestande bewaring teen die elemente bevoordeel het. ==Prekoloniale kuns buite rotskuns== Prekoloniale visuele en materiële kultuur in Suid-Afrika het veel verder as rotskuns gestrek en het onder meer liggaamsversiering, kralewerk, [[keramiek]], [[metaalbewerking]], houtwerk en argitektuur ingesluit. Baie van hierdie voorwerpe het terselfdertyd praktiese, sosiale, rituele en estetiese funksies vervul, en dit is daarom nie altyd moontlik om moderne onderskeidings tussen kuns, handwerk en gebruiksvoorwerpe daarop toe te pas nie. Argeologiese versamelings uit Suid-Afrika bevat onder meer versierde beenvoorwerpe, skulphangertjies, volstruiseierdopkrale, keramiek en ander dekoratiewe voorwerpe uit die [[Steentydperk]] en [[Ystertydperk]].<ref>{{Cite web |title=Archaeology |url=https://www.iziko.org.za/collection/archaeology/ |website=Iziko Museums of South Africa |access-date=4 September 2026}}</ref> Iziko Museums se etnografiese versamelings sluit ook [[Khoisan]]-kleredrag, inheemse kralewerk, mandjiewerk en keramiek in.<ref>{{Cite web |title=Social History Centre |url=https://www.iziko.org.za/museums/social-history-centre/ |website=Iziko Museums of South Africa |access-date=4 September 2026}}</ref> Versiering van die liggaam het ’n lang geskiedenis in suidelike Afrika. Voor die grootskaalse invoer van Europese glaskrale is krale onder meer van volstruiseierdop, been, skulpe, hout en klip vervaardig. Hierdie materiale is as halssnoere, [[gordel]]s en ander vorme van persoonlike versiering gebruik. In latere eeue het ingevoerde glas- en keramiekkrale toenemend plaaslike materiale aangevul en uiteindelik ’n belangrike komponent van die uitgebreide kralewerktradisies van onder meer Nguni-sprekende gemeenskappe geword.<ref>{{Cite web |title=Belt (Umutsha) |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/314790 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=4 September 2026}}</ref> Kralewerk kon benewens versiering ook ouderdom, [[geslag]], status en ander aspekte van sosiale identiteit aandui.<ref>{{Cite web |title=Belt (Umutsha) |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/318023 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=4 September 2026}}</ref> Keramiek vorm een van die belangrikste oorblywende uitdrukkings van prekoloniale materiële kultuur. Vanaf die eerste millennium n.C. het landbougemeenskappe in verskillende dele van Suid-Afrika potte vervaardig waarvan vorm, afwerking en ingekerfde of ingeprikte versiering tussen streke en tydperke verskil het. Argeoloë gebruik keramiekstyle onder andere om kulturele kontakte, tegnologiese verandering en die verspreiding van gemeenskappe te bestudeer.<ref>{{Cite journal |last1=Pikirayi |first1=Innocent |last2=Lindahl |first2=Anders |year=2013 |title=Ceramics, ethnohistory, and ethnography: locating meaning in southern African Iron Age ceramic assemblages |journal=African Archaeological Review |volume=30 |issue=4 |pages=455–475|https://www.researchgate.net/publication/259633295_Ceramics_Ethnohistory_and_Ethnography_Locating_Meaning_in_Southern_African_Iron_Age_Ceramic_Assemblages |doi=10.1007/s10437-013-9147-0}}</ref> Onder [[Sotho]]-[[Tswana]]- en [[Nguni-taalfamilie|Nguni]]-sprekende gemeenskappe het kenmerkende keramiektradisies oor eeue ontwikkel, terwyl vervaardigingstegnieke, grondstowwe en dekorasie ook binne dieselfde kulturele gebied kon verskil.<ref>{{Cite web |title=Archaeology Ceramics Lab |url=https://www.up.ac.za/anthropology-archaeology/archaeology-ceramics-lab |website=University of Pretoria |access-date=4 September 2026}}</ref> Metaalbewerking het vanaf die vroeë [[Ystertydperk]] ’n verdere belangrike vorm van tegnologiese en materiële uitdrukking geword. Argeologiese terreine soos [[Broederstroom]] wes van [[Pretoria]] toon dat [[yster]] reeds tussen ongeveer 550 en 700 n.C. daar gesmee is.<ref>{{Cite web |title=Prehistory of the Pretoria area |url=https://sahistory.org.za/article/prehistory-pretoria-area |website=South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Benewens werktuie is [[koper]], yster en later [[goud]] ook vir [[Juweliersware|juwele]], ornamente en voorwerpe wat met status verbind is, gebruik. Vroeë Sotho-sprekende gemeenskappe het byvoorbeeld gevestigde tradisies van metaalbewerking gehad, waarvan argeologiese getuienis op verskeie terreine in Gauteng, Noordwes en Limpopo gevind is.<ref>{{Cite web |title=Sotho (South Sotho or Basotho) |url=https://sahistory.org.za/article/sotho-south-sotho-or-basotho |website=South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Die mees opvallende voorbeeld van prekoloniale metaal- en dekoratiewe kuns in Suid-Afrika kom uit [[Mapungubwe]], wat tussen ongeveer 900 en 1300 n.C. tot die belangrikste politieke en handelsentrums in die binneland van Suider-Afrika ontwikkel het. Die terrein het voorwerpe van goud, koper, yster, ivoor, keramiek en ingevoerde glaskrale opgelewer. Die bekendste voorwerp is die [[Goue renoster van Mapungubwe]], waarvan die dun goudfoelie oor ’n gekerfde houtkern aangebring is. Ander goue voorwerpe sluit krale, armbande, draad, penne en met goud bedekte dier- en houerfigure in.<ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1099/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape: Nomination File |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1099.pdf |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref> Die vervaardiging van hierdie voorwerpe dui op hoogs ontwikkelde metaalbewerking en op die gebruik van visuele materiaal om rykdom, elite-status en politieke gesag uit te druk. Argitektuur en die uitleg van nedersettings was eweneens ’n betekenisvolle deel van prekoloniale visuele kultuur. [[Khoekhoen|Khoekhoe]]-veeboere het onder meer draagbare koepelvormige wonings van raamwerke, rietmatte en diervelle gebruik, terwyl Nguni-sprekende landbougemeenskappe hoofsaaklik grasbedekte koepelvormige wonings gebou het. Onder Sotho-Tswana-gemeenskappe was ronde of silindriese huise met koniese dakke algemeen, en klipmure is op groot skaal gebruik om woongebiede, veekrale en ander ruimtes af te baken.<ref>{{Cite web |title=The Pre-Industrial Architecture of the Transvaal |url=https://francofrescura.sahistory.org.za/architecture/indigenous/indiginous-preindustrial-tvl/ |website=Franco Frescura Archive, South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Teen ongeveer die 13de eeu het die argitektoniese uitleg van Mapungubwe ook ’n toenemende sosiale hiërargie weerspieël, met die politieke elite wat afgesonder op Mapungubwe-heuwel gewoon het terwyl die meerderheid van die bevolking op die omliggende vlaktes gevestig was.<ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1099/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref> Hierdie uiteenlopende tradisies toon dat die visuele kultuur van prekoloniale Suid-Afrika nie tot rotskuns beperk was nie. Estetiese uitdrukking was verweef met alledaagse lewe, [[tegnologie]], identiteit, handel, ritueel en politieke gesag, en het in media gewissel van die versiering van die liggaam en huishoudelike keramiek tot argitektuur en die goudbewerking van komplekse Ystertydperkstate. ==Vroeë koloniale kuns, 17de en 18de eeu== Met die stigting van 'n verversingspos deur die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOC) aan die [[Kaap]] in 1652 is Europese beeldtradisies na die gebied oorgedra. Dit het naas die bestaande kuns- en materiële tradisies van die [[Khoikhoi]], [[San]] en ander inheemse gemeenskappe ontwikkel. Die visuele kultuur van die vroeë kolonie het skilderye, tekeninge, kaarte, boukundige ontwerpe en dekoratiewe voorwerpe ingesluit. Baie van hierdie werke is nie as selfstandige fynkuns geskep nie, maar het praktiese, wetenskaplike, administratiewe of dokumentêre funksies vervul.<ref name="Fehr">{{cite web |title=The Castle of Good Hope: William Fehr Collection |url=https://www.iziko.org.za/museums/the-castle-of-good-hope/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=5 September 2026}}</ref> [[Lêer:Hendrik Claudius05.jpg|links|duimnael|200px|Hendrik Claudius se illustrasie van ''Cordylus cataphractus'' Boie, 1828.]] Kaarte, seeprofiele en topografiese tekeninge was vir die VOC belangrik omdat dit navigasie, verdediging, grondbesit en die uitbreiding van die kolonie ondersteun het. Kunstenaars en reisigers het ook die Kaapse landskap, nedersettings en inwoners uitgebeeld. Hierdie voorstellings het waardevolle historiese inligting bewaar, maar weerspieël terselfdertyd die belange en wêreldbeskouing van Europese reisigers, amptenare en koloniale beskermhere. Uitbeeldings van Khoekhoe-, San- en ander gemeenskappe moet daarom ook as koloniale voorstellings gelees word en nie bloot as neutrale weergawes van hul voorkoms en leefwyses nie. Een van die vroegste bekende tekenaars wat aan die Kaap werksaam was, was die Duitsgebore apteker en kunstenaar [[Hendrik Claudius]]. Hy het in 1682 uit [[Batavia]] aan die Kaap aangekom en waterverftekeninge van plaaslike plante en diere vervaardig. Hy het ook aan ekspedisies na die binneland deelgeneem. Honderde natuurhistoriese illustrasies word aan hom toegeskryf, waaronder werk wat met die ''Codex Witsenii'' verbind word.<ref name="Claudius">{{cite web |title=Claudius, Hendrik |url=https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=520 |work=S2A3 Biographical Database of Southern African Science |access-date=5 September 2026}}</ref> Hierdie soort illustrasie het 'n belangrike rol gespeel in die Europese optekening en klassifikasie van die Kaap se fauna en flora. Gedurende die tweede helfte van die 18de eeu het reisekspedisies 'n groot hoeveelheid visuele materiaal opgelewer. [[Johannes Schumacher]], 'n VOC-soldaat en tekenaar, het Hendrik Swellengrebel die Jongere op sy reise van 1776 en 1777 vergesel. Sy waterverftekeninge beeld Kaapse dorpe, plase, landskappe en tonele uit die binneland uit en tel onder die vroeë topografiese voorstellings van hierdie gebiede.<ref name="Swellengrebel">{{cite web |title=Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777 |url=https://hipsa.org.za/publication/hendrik-swellengrebel-in-africa-journals-of-three-journeys-in-1776-1777/ |publisher=Historical Publications Southern Africa |access-date=5 September 2026}}</ref> [[Lêer:De veeplaats Queekvallei van de weduwe Zacharias de Beer, oost van de Gamkarivier, RP-T-1914-17-65.jpg|duimnael|Die veeplaas Queekvallei van die weduwee Zacharias die Beer, oos van die [[Gamkarivier]] deur Robert Gordon. (geskep tussen Augustus 1778 en Januarie 1779)]] Die soldaat, ontdekkingsreisiger en natuurkundige [[Robert Jacob Gordon]] het tussen 1777 en 1795 talle reise deur Suider-Afrika onderneem. Hy en tekenaars wat met hom saamgewerk het, het honderde gekleurde tekeninge, panoramas en kaarte van landskappe, plante, diere en mense vervaardig.<ref name="GordonUCT">{{cite web |title=Robert Jacob Gordon Journal Archive |url=https://ibali.uct.ac.za/s/rjgj/ |publisher=Universiteit van Kaapstad |access-date=5 September 2026}}</ref> Gordon se visuele en geskrewe nalatenskap vorm een van die omvangrykste rekords van die Kaap gedurende die laat 18de eeu, maar is ook deel van die koloniale proses waardeur grondgebied en gemeenskappe opgeteken, geklassifiseer en vir Europese gehore voorgestel is.<ref>{{cite web |title=Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings |url=https://www.robertjacobgordon.nl/ |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> Portretskildering was in hierdie tyd hoofsaaklik tot koloniale amptenare en welgestelde inwoners beperk. Die breër visuele kultuur het egter ook Kaapse meubels, silwerwerk, keramiek, glasware en argitektoniese versiering ingesluit. Hierdie voorwerpe is dikwels deur plaaslike ambagslui vervaardig en het Europese ontwerpe met materiale, tegnieke en invloede uit Afrika en die gebiede rondom die [[Indiese Oseaan]] verbind. Versamelings soos die [[William Fehr-versameling]] bevat skilderye, werke op papier, meubels en ander dekoratiewe kuns wat die visuele en materiële kultuur van die koloniale Kaap dokumenteer.<ref name="Fehr"/> == Negentiende-eeuse koloniale en landskapkuns == Gedurende die 19de eeu het Europese kunstradisies ’n toenemende invloed op die formele kunsproduksie in Suid-Afrika uitgeoefen. Landskappe, portrette, stadsgesigte en uitbeeldings van historiese gebeure het belangrike genres geword. Baie van hierdie werke is deur Europese kunstenaars, reisigers, landmeters en militêre kunstenaars vervaardig en was op ’n koloniale gehoor gerig. Die uitbreiding van nedersettings, die grensgebiede van die [[Kaapkolonie]], die [[Kaapse grensoorloë|Xhosa-oorloë]], ontdekkingsreise en die landskap van Suider-Afrika was algemene onderwerpe. Die kuns uit hierdie tydperk toon gevolglik noue stilistiese bande met 19de-eeuse Britse kuns.<ref name="NMMAM">{{Cite web |url=https://www.artmuseum.co.za/Content.aspx?pageID=4 |title=About the Collection |publisher=Nelson Mandela Metropolitaanse Kunsmuseum |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Landskappe is dikwels volgens Europese romantiese en topografiese konvensies uitgebeeld. Skilderye en tekeninge het die uitgestrektheid, plantegroei en geografiese kenmerke van die binneland aan Europese gehore bekend gestel. Hierdie werke het ’n dokumentêre waarde, maar was nie bloot neutrale weergawes van die omgewing nie. Die voorstelling van die landskap as ’n gebied wat ontdek, gekarteer of benut kon word, het dikwels met koloniale uitbreiding saamgeval. Inheemse gemeenskappe is soms as deel van die landskap of as etnografiese onderwerpe uitgebeeld, eerder as as historiese rolspelers met hul eie politieke en kulturele perspektiewe. [[Thomas Baines]] (1820–1875) was een van die bekendste kunstenaars wat die landskap, oorloë en ontdekkingsreise van hierdie tydperk visueel gedokumenteer het. Hy het in 1842 in Kaapstad aangekom en aanvanklik as dekor-, see- en portretskilder gewerk. Tussen 1848 en 1853 was hy hoofsaaklik in die [[Oos-Kaap]] gevestig, vanwaar hy verskeie reise na die binneland onderneem het. Hy het die [[Agtste Grensoorlog|Agtste Xhosa-oorlog]] van 1850 tot 1853 as amptelike oorlogskunstenaar uitgebeeld en word as Suid-Afrika se eerste amptelike oorlogskunstenaar beskou.<ref name="BainesSAHO">{{Cite web |url=https://sahistory.org.za/people/john-thomas-baines |title=John Thomas Baines |publisher=South African History Online |date=17 Februarie 2011 |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Baines het later aan ontdekkingsreise in [[Australië]] en [[Suider-Afrika]] deelgeneem en onder meer tonele van die [[Zambezirivier]], die [[Victoria-waterval]] en gebiede in die huidige [[Namibië]] en [[Zimbabwe]] geskilder. Sy werke kombineer noukeurige topografiese waarneming met die dramatiese komposisie van romantiese landskapkuns. [[Frederick I’Ons]] (1802–1887) het hom in 1834 in [[Makhanda|Grahamstad]] gevestig, kort voor die uitbreek van die Sesde Xhosa-oorlog. Hy het landskappe, portrette, karikature en tonele uit die alledaagse lewe in die Oos-Kaapse grensgebied vervaardig. Militêre offisiere het hom opdrag gegee om portrette van onder andere die Xhosa-leiers [[Maqoma]] en [[Sandile kaNgqika|Sandile]] te skilder.<ref name="IOnsSAHO">{{Cite web |url=https://sahistory.org.za/people/frederick-timpson-ions |title=Frederick Timpson I’Ons |publisher=South African History Online |date=17 Februarie 2011 |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Sy uitbeeldings van Xhosa- en Khoikhoi-individue word as belangrike visuele rekords van die grensgebied beskou, hoewel hulle ook binne die magsverhoudings en klassifikasies van die koloniale samelewing gelees moet word. I’Ons was een van die vroegste voltydse professionele kunstenaars in Suid-Afrika, en ’n belangrike versameling van sy werk word deur die Nelson Mandela Metropolitaanse Kunsmuseum bewaar.<ref name="NMMAM" /> Ander kunstenaars, waaronder [[Thomas William Bowler]], het Kaapse dorpe, hawens en landskappe in skilderye, waterverwe en afdrukke vasgelê. Saam vorm hierdie werke ’n belangrike visuele rekord van 19de-eeuse Suid-Afrika. Hulle dokumenteer veranderende nedersettings, omgewings en mense, maar weerspieël terselfdertyd die Europese kunsopvattings, koloniale belange en ongelyke magsverhoudings waarbinne hulle geskep en versamel is. == Sendingonderwys en vroeë swart Suid-Afrikaanse kunstenaars == Gedurende die laat 19de en vroeë 20ste eeu was sendinginstellings van die min plekke waar swart Suid-Afrikaners toegang tot formele onderwys en sekere vorme van kuns- en ambagsopleiding kon verkry. Hierdie opleiding het egter binne ’n koloniale en paternalistiese raamwerk plaasgevind. Die klem het dikwels op onderwysersopleiding, Christelike godsdiensonderrig en sogenaamde nuttige ambagte geval, eerder as op die ontwikkeling van kunstenaars wat onafhanklik kon werk. Formele opleiding in die skone kunste was vir swart studente feitlik ontoeganklik.<ref>{{cite web |title=Masterpiece of the Month: Gerard Sekoto, ''Street Scene'' (1945) |url=https://www.iziko.org.za/masterpiece/masterpiece-of-the-month-gerard-sekoto-street-scene-1945/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> Een van die belangrikste instellings in hierdie ontwikkeling was die Anglikaanse Diocesan Training College by Grace Dieu, naby [[Pietersburg]], die huidige Polokwane. Die instelling het ’n werkswinkel gehad waar studente houtwerk, teken- en kerfwerk beoefen het. Die beeldhouer [[Ernest Mancoba]] het daar versierde meubels en kerklike voorwerpe vervaardig voordat hy selfstandige beeldhouwerke begin skep het. Sy ''African Madonna'' van 1929 word as een van die vroegste moderne beeldhouwerke deur ’n swart Suid-Afrikaanse kunstenaar beskou. Mancoba het later na [[Europa]] vertrek, waar hy met [[avant-garde]] kunstenaars verbind geraak en [[Abstrakte kuns|abstraksie]] begin ondersoek het.<ref>{{cite web |last=Cohen |first=Joshua I. |title=Identity and Abstraction: Ernest Mancoba in London and Paris, 1938–1940 |url=https://post.moma.org/identity-and-abstraction-ernest-mancoba-in-london-and-paris-1938-1940/ |date=9 May 2018 |publisher=Museum of Modern Art |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Five Things to Know: Ernest Mancoba |url=https://www.norvalfoundation.org/five-things-to-know-ernest-mancoba/ |date=4 December 2020 |publisher=Norval Foundation |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> [[Job Kekana]] was nog ’n beeldhouer wat uit die Grace Dieu-werkswinkel bekend geword het. Hy het houtbeelde, reliëfs en kerkmeubels vir kerke en sendinginstellings vervaardig. Die godsdienstige onderwerpe en voorgeskrewe styl van hierdie opdragte het die beperkings van sendinggebaseerde kunsopleiding weerspieël. Terselfdertyd het kunstenaars soos Kekana en Mancoba Christelike beeldtaal begin aanpas deur Bybelse figure en temas binne ’n Afrika-konteks voor te stel.<ref>{{cite web |title=Job Kekana |url=https://www.straussart.co.za/artists/job-kekana |publisher=Strauss & Co |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> Sendingonderwys het ook ’n rol gespeel in die ontwikkeling van skilders. [[Moses Tladi]], wat aan die Lobethal-sendingsyasie opgevoed is, was grotendeels selfonderrig as kunstenaar. Hy het in die 1920’s landskappe begin skilder terwyl hy as tuinier in Johannesburg gewerk het. In 1931 het hy die eerste swart kunstenaar geword wie se werk formeel in die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum]], die huidige Iziko Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum, uitgestal is.<ref>{{cite web |title=Moses Tladi |url=https://www.straussart.co.za/artists/moses-tladi |publisher=Strauss & Co |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> [[George Pemba]] het die Van der Kemp-sendinglaerskool bygewoon en in 1931 ’n onderwysdiploma aan die Lovedale-opleidingskollege verwerf. Hoewel kunsonderrig nie aan sy laerskool aangebied is nie, het hy reeds as kind geteken. By Lovedale het hy illustrasies vir boeke van die Lovedale Press vervaardig. Hy het later beperkte formele opleiding aan die [[Rhodes-universiteitskollege]] en in [[Maurice van Essche]] se ateljee in Kaapstad ontvang. Pemba se skilderye van die alledaagse lewe, portrette en stedelike gemeenskappe het hom een van die belangrikste swart Suid-Afrikaanse modernistiese skilders van die 20ste eeu gemaak.<ref>{{cite web |title=Milwa Mnyaluza “George” Pemba |url=https://sahistory.org.za/people/milwa-mnyaluza-george-pemba |publisher=South African History Online |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Milwa Mnyaluza Pemba |url=https://www.gov.za/about-government/milwa-mnyaluza-pemba |publisher=South African Government |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Artikels oor Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuns]] [[Kategorie:Suid-Afrika]] 9zi0v0ora32g3jjbsv0na8at0b7dt4v 2965640 2965636 2026-09-07T18:00:13Z Sobaka 328 /* Sendingonderwys en vroeë swart Suid-Afrikaanse kunstenaars */ bywerk 2965640 wikitext text/x-wiki '''Suid-Afrikaanse kuns''' omvat die visuele [[kuns]]tradisies wat oor duisende jare ontwikkel het in die gebied wat vandag as [[Suid-Afrika]] bekend staan. Dit sluit prehistoriese [[rotskuns]] en dekoratiewe voorwerpe, die kunstradisies van inheemse gemeenskappe, kuns wat tydens die koloniale en apartheidstydperke ontstaan het, asook moderne en kontemporêre Suid-Afrikaanse kuns. Van die vroegste bekende getuienis van [[Simbool|simboliese]] en artistieke gedrag deur moderne mense is in Suid-Afrika gevind. Argeologiese opgrawings by onder meer [[Blombosgrot]] in die [[Wes-Kaap]] het gegraveerde [[Oker (kleur)|oker]]stukke, skulpkraletjies en toerusting vir die verwerking van oker opgelewer. Sommige van hierdie vondste dateer van ongeveer 100 000 jaar gelede en word deur navorsers verbind met die ontwikkeling van simboliese denke en komplekse menslike gedrag. Geperforeerde [[skulp]]e van ongeveer 75 000 jaar oud, wat waarskynlik as persoonlike versiering gebruik is, is ook daar gevind. Hierdie ontdekkings vorm deel van die omvangryke [[argeologie]]se getuienis vir die vroeë ontwikkeling van [[Homo sapiens]] in Suider-Afrika. Die [[San]] en ander [[Khoisan]]-gemeenskappe het ’n besonder ryk tradisie van [[rotskuns]] nagelaat. Duisende rotskilderye en gravures kom regoor Suider-Afrika voor, met belangrike konsentrasies in onder meer die [[Drakensberge]].<ref name="South African art">{{cite web|title=South African art|url=http://www.southafrica.info/about/arts/art.htm#.Vw5td8d6FlI|website=www.southafrica.info|access-date=13 April 2016}}</ref> Hierdie kuns beeld mense, diere, jagtonele en rituele of geestelike temas uit en bied belangrike insigte in die [[wêreldbeskouing]]s en sosiale lewe van vroeë jagter-versamelaarsgemeenskappe. Met die latere vestiging en uitbreiding van Bantoesprekende gemeenskappe in Suider-Afrika het verdere kunstradisies ontwikkel, onder meer in [[pottebakkery]], metaalwerk, kralewerk, houtsneewerk en [[argitektuur]]. Vanaf die koloniale tydperk het Suid-Afrikaanse kuns toenemend deur die wisselwerking tussen plaaslike tradisies en Europese artistieke strominge ontwikkel. Nederlandse en later Britse invloede was onder meer sigbaar in [[skilderkuns]], argitektuur, meubelmaak en dekoratiewe kuns, terwyl [[Afrikaners|Afrikaner]]-volkskuns en uiteenlopende Afrika-kunstradisies hul eie ontwikkeling voortgesit het. Gedurende die 20ste eeu het industrialisering, [[verstedeliking]] en [[apartheid]] ingrypende gevolge vir Suid-Afrikaanse kunstenaars en kunsproduksie gehad. Nuwe kunsvorme het onder meer in myngemeenskappe en stedelike woongebiede ontstaan, terwyl kunstenaars toenemend temas soos [[identiteit]], ras, politieke onderdrukking en [[sosiale verandering]] ondersoek het. Kunstenaars het ’n groot verskeidenheid materiale en mediums gebruik, van tradisionele skilder- en beeldhoukuns tot kralewerk, draadwerk en gevonde of herwonne materiaal. Sedert die einde van apartheid het Suid-Afrikaanse kuns verder ontwikkel binne ’n internasionaal geïntegreerde kontemporêre kunswêreld, terwyl temas soos [[geskiedenis]], identiteit, ongelykheid, [[grond]], [[geheue]] en [[postkolonialisme]] steeds ’n belangrike rol speel. ==Paleolitiese rotskuns== [[Lêer:San Bushman rock art Perdekop Farm North of Mossel bay.jpg|links|duimnael|San-rotstekeninge, Perdekop-plaas, (Mosselbaai, Suid-Afrika).]] Die pre-Bantoe-volke wat vanaf ongeveer 30 000 v.C. suidwaarts migreer het, was nomadiese jagter-versamelaars wat grotte as wonings verkies het. Voor die opkoms van die [[Nguni-taalfamilie|Nguni]]-volke langs die oos- en suidkus en in sentraal-Afrika, was hierdie nomadiese jagters wyd verspreid. Daar word geglo dat hulle Suid-Afrika minstens 1000 jaar gelede binnegekom het. Hulle het baie tekens van lewe gelaat, soos [[Boesmanrotskuns|kunswerke]] ([[San]]-skilderye) wat jag, huishoudelike en magie-verwante kuns uitbeeld.<ref name="Britannica">{{cite web|title=Paleolithic Period|url=http://www.britannica.com/event/Paleolithic-Period|website=Britannica|access-date=13 April 2016}}</ref> Daar is 'n stilistiese eenheid regoor die streek en selfs met meer antieke kuns in die Tassili n'Ajjer-streek van Noord-Afrika, en ook in wat nou woestyn [[Tsjad]] is, maar eens 'n welige landskap was. Die figure is dinamies en verleng, en die kleure (waarskynlik afgelei van grond- en plantpigmente, en moontlik van insekte) kombineer [[Oker (kleur)|oker]]rooi, wit, grys, swart en baie warm kleure wat wissel van rooi tot primêre geel. Tipiese onderwerpe sluit in [[jag]], wat dikwels groot diere uitbeeld wat nie meer die streek in die moderne era bewoon nie, met groot akkuraatheid; [[oorlogvoering]] tussen mense; [[dans]]; huishoudelike tonele; en verskeie beelde van verskeie diere, insluitend kameelperde, wildsbokke van baie soorte en slange. Die laaste van hierdie werke is aangrypend in sy voorstelling van groter, donkerder mense en selfs van wit jagters te perd, wat albei die San-mense sou vervang. Baie van die "dansende" figure is versier met kenmerkende patrone en dra moontlik maskers en ander feestelike klere. Ander skilderye, wat patroonvierhoeke en ander simbole uitbeeld, is onduidelik in hul betekenis en is moontlik nie-verteenwoordigend. Soortgelyke simbole word wêreldwyd in sjamanistiese kuns gesien. Hierdie kunsvorm word versprei van Angola in die weste tot [[Mosambiek]] en [[Kenia]], dwarsdeur [[Zimbabwe]] en Suid-Afrika, en dwarsdeur [[Botswana]] waar grottoestande bewaring teen die elemente bevoordeel het. ==Prekoloniale kuns buite rotskuns== Prekoloniale visuele en materiële kultuur in Suid-Afrika het veel verder as rotskuns gestrek en het onder meer liggaamsversiering, kralewerk, [[keramiek]], [[metaalbewerking]], houtwerk en argitektuur ingesluit. Baie van hierdie voorwerpe het terselfdertyd praktiese, sosiale, rituele en estetiese funksies vervul, en dit is daarom nie altyd moontlik om moderne onderskeidings tussen kuns, handwerk en gebruiksvoorwerpe daarop toe te pas nie. Argeologiese versamelings uit Suid-Afrika bevat onder meer versierde beenvoorwerpe, skulphangertjies, volstruiseierdopkrale, keramiek en ander dekoratiewe voorwerpe uit die [[Steentydperk]] en [[Ystertydperk]].<ref>{{Cite web |title=Archaeology |url=https://www.iziko.org.za/collection/archaeology/ |website=Iziko Museums of South Africa |access-date=4 September 2026}}</ref> Iziko Museums se etnografiese versamelings sluit ook [[Khoisan]]-kleredrag, inheemse kralewerk, mandjiewerk en keramiek in.<ref>{{Cite web |title=Social History Centre |url=https://www.iziko.org.za/museums/social-history-centre/ |website=Iziko Museums of South Africa |access-date=4 September 2026}}</ref> Versiering van die liggaam het ’n lang geskiedenis in suidelike Afrika. Voor die grootskaalse invoer van Europese glaskrale is krale onder meer van volstruiseierdop, been, skulpe, hout en klip vervaardig. Hierdie materiale is as halssnoere, [[gordel]]s en ander vorme van persoonlike versiering gebruik. In latere eeue het ingevoerde glas- en keramiekkrale toenemend plaaslike materiale aangevul en uiteindelik ’n belangrike komponent van die uitgebreide kralewerktradisies van onder meer Nguni-sprekende gemeenskappe geword.<ref>{{Cite web |title=Belt (Umutsha) |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/314790 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=4 September 2026}}</ref> Kralewerk kon benewens versiering ook ouderdom, [[geslag]], status en ander aspekte van sosiale identiteit aandui.<ref>{{Cite web |title=Belt (Umutsha) |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/318023 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=4 September 2026}}</ref> Keramiek vorm een van die belangrikste oorblywende uitdrukkings van prekoloniale materiële kultuur. Vanaf die eerste millennium n.C. het landbougemeenskappe in verskillende dele van Suid-Afrika potte vervaardig waarvan vorm, afwerking en ingekerfde of ingeprikte versiering tussen streke en tydperke verskil het. Argeoloë gebruik keramiekstyle onder andere om kulturele kontakte, tegnologiese verandering en die verspreiding van gemeenskappe te bestudeer.<ref>{{Cite journal |last1=Pikirayi |first1=Innocent |last2=Lindahl |first2=Anders |year=2013 |title=Ceramics, ethnohistory, and ethnography: locating meaning in southern African Iron Age ceramic assemblages |journal=African Archaeological Review |volume=30 |issue=4 |pages=455–475|https://www.researchgate.net/publication/259633295_Ceramics_Ethnohistory_and_Ethnography_Locating_Meaning_in_Southern_African_Iron_Age_Ceramic_Assemblages |doi=10.1007/s10437-013-9147-0}}</ref> Onder [[Sotho]]-[[Tswana]]- en [[Nguni-taalfamilie|Nguni]]-sprekende gemeenskappe het kenmerkende keramiektradisies oor eeue ontwikkel, terwyl vervaardigingstegnieke, grondstowwe en dekorasie ook binne dieselfde kulturele gebied kon verskil.<ref>{{Cite web |title=Archaeology Ceramics Lab |url=https://www.up.ac.za/anthropology-archaeology/archaeology-ceramics-lab |website=University of Pretoria |access-date=4 September 2026}}</ref> Metaalbewerking het vanaf die vroeë [[Ystertydperk]] ’n verdere belangrike vorm van tegnologiese en materiële uitdrukking geword. Argeologiese terreine soos [[Broederstroom]] wes van [[Pretoria]] toon dat [[yster]] reeds tussen ongeveer 550 en 700 n.C. daar gesmee is.<ref>{{Cite web |title=Prehistory of the Pretoria area |url=https://sahistory.org.za/article/prehistory-pretoria-area |website=South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Benewens werktuie is [[koper]], yster en later [[goud]] ook vir [[Juweliersware|juwele]], ornamente en voorwerpe wat met status verbind is, gebruik. Vroeë Sotho-sprekende gemeenskappe het byvoorbeeld gevestigde tradisies van metaalbewerking gehad, waarvan argeologiese getuienis op verskeie terreine in Gauteng, Noordwes en Limpopo gevind is.<ref>{{Cite web |title=Sotho (South Sotho or Basotho) |url=https://sahistory.org.za/article/sotho-south-sotho-or-basotho |website=South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Die mees opvallende voorbeeld van prekoloniale metaal- en dekoratiewe kuns in Suid-Afrika kom uit [[Mapungubwe]], wat tussen ongeveer 900 en 1300 n.C. tot die belangrikste politieke en handelsentrums in die binneland van Suider-Afrika ontwikkel het. Die terrein het voorwerpe van goud, koper, yster, ivoor, keramiek en ingevoerde glaskrale opgelewer. Die bekendste voorwerp is die [[Goue renoster van Mapungubwe]], waarvan die dun goudfoelie oor ’n gekerfde houtkern aangebring is. Ander goue voorwerpe sluit krale, armbande, draad, penne en met goud bedekte dier- en houerfigure in.<ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1099/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape: Nomination File |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1099.pdf |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref> Die vervaardiging van hierdie voorwerpe dui op hoogs ontwikkelde metaalbewerking en op die gebruik van visuele materiaal om rykdom, elite-status en politieke gesag uit te druk. Argitektuur en die uitleg van nedersettings was eweneens ’n betekenisvolle deel van prekoloniale visuele kultuur. [[Khoekhoen|Khoekhoe]]-veeboere het onder meer draagbare koepelvormige wonings van raamwerke, rietmatte en diervelle gebruik, terwyl Nguni-sprekende landbougemeenskappe hoofsaaklik grasbedekte koepelvormige wonings gebou het. Onder Sotho-Tswana-gemeenskappe was ronde of silindriese huise met koniese dakke algemeen, en klipmure is op groot skaal gebruik om woongebiede, veekrale en ander ruimtes af te baken.<ref>{{Cite web |title=The Pre-Industrial Architecture of the Transvaal |url=https://francofrescura.sahistory.org.za/architecture/indigenous/indiginous-preindustrial-tvl/ |website=Franco Frescura Archive, South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Teen ongeveer die 13de eeu het die argitektoniese uitleg van Mapungubwe ook ’n toenemende sosiale hiërargie weerspieël, met die politieke elite wat afgesonder op Mapungubwe-heuwel gewoon het terwyl die meerderheid van die bevolking op die omliggende vlaktes gevestig was.<ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1099/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref> Hierdie uiteenlopende tradisies toon dat die visuele kultuur van prekoloniale Suid-Afrika nie tot rotskuns beperk was nie. Estetiese uitdrukking was verweef met alledaagse lewe, [[tegnologie]], identiteit, handel, ritueel en politieke gesag, en het in media gewissel van die versiering van die liggaam en huishoudelike keramiek tot argitektuur en die goudbewerking van komplekse Ystertydperkstate. ==Vroeë koloniale kuns, 17de en 18de eeu== Met die stigting van 'n verversingspos deur die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOC) aan die [[Kaap]] in 1652 is Europese beeldtradisies na die gebied oorgedra. Dit het naas die bestaande kuns- en materiële tradisies van die [[Khoikhoi]], [[San]] en ander inheemse gemeenskappe ontwikkel. Die visuele kultuur van die vroeë kolonie het skilderye, tekeninge, kaarte, boukundige ontwerpe en dekoratiewe voorwerpe ingesluit. Baie van hierdie werke is nie as selfstandige fynkuns geskep nie, maar het praktiese, wetenskaplike, administratiewe of dokumentêre funksies vervul.<ref name="Fehr">{{cite web |title=The Castle of Good Hope: William Fehr Collection |url=https://www.iziko.org.za/museums/the-castle-of-good-hope/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=5 September 2026}}</ref> [[Lêer:Hendrik Claudius05.jpg|links|duimnael|200px|Hendrik Claudius se illustrasie van ''Cordylus cataphractus'' Boie, 1828.]] Kaarte, seeprofiele en topografiese tekeninge was vir die VOC belangrik omdat dit navigasie, verdediging, grondbesit en die uitbreiding van die kolonie ondersteun het. Kunstenaars en reisigers het ook die Kaapse landskap, nedersettings en inwoners uitgebeeld. Hierdie voorstellings het waardevolle historiese inligting bewaar, maar weerspieël terselfdertyd die belange en wêreldbeskouing van Europese reisigers, amptenare en koloniale beskermhere. Uitbeeldings van Khoekhoe-, San- en ander gemeenskappe moet daarom ook as koloniale voorstellings gelees word en nie bloot as neutrale weergawes van hul voorkoms en leefwyses nie. Een van die vroegste bekende tekenaars wat aan die Kaap werksaam was, was die Duitsgebore apteker en kunstenaar [[Hendrik Claudius]]. Hy het in 1682 uit [[Batavia]] aan die Kaap aangekom en waterverftekeninge van plaaslike plante en diere vervaardig. Hy het ook aan ekspedisies na die binneland deelgeneem. Honderde natuurhistoriese illustrasies word aan hom toegeskryf, waaronder werk wat met die ''Codex Witsenii'' verbind word.<ref name="Claudius">{{cite web |title=Claudius, Hendrik |url=https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=520 |work=S2A3 Biographical Database of Southern African Science |access-date=5 September 2026}}</ref> Hierdie soort illustrasie het 'n belangrike rol gespeel in die Europese optekening en klassifikasie van die Kaap se fauna en flora. Gedurende die tweede helfte van die 18de eeu het reisekspedisies 'n groot hoeveelheid visuele materiaal opgelewer. [[Johannes Schumacher]], 'n VOC-soldaat en tekenaar, het Hendrik Swellengrebel die Jongere op sy reise van 1776 en 1777 vergesel. Sy waterverftekeninge beeld Kaapse dorpe, plase, landskappe en tonele uit die binneland uit en tel onder die vroeë topografiese voorstellings van hierdie gebiede.<ref name="Swellengrebel">{{cite web |title=Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777 |url=https://hipsa.org.za/publication/hendrik-swellengrebel-in-africa-journals-of-three-journeys-in-1776-1777/ |publisher=Historical Publications Southern Africa |access-date=5 September 2026}}</ref> [[Lêer:De veeplaats Queekvallei van de weduwe Zacharias de Beer, oost van de Gamkarivier, RP-T-1914-17-65.jpg|duimnael|Die veeplaas Queekvallei van die weduwee Zacharias die Beer, oos van die [[Gamkarivier]] deur Robert Gordon. (geskep tussen Augustus 1778 en Januarie 1779)]] Die soldaat, ontdekkingsreisiger en natuurkundige [[Robert Jacob Gordon]] het tussen 1777 en 1795 talle reise deur Suider-Afrika onderneem. Hy en tekenaars wat met hom saamgewerk het, het honderde gekleurde tekeninge, panoramas en kaarte van landskappe, plante, diere en mense vervaardig.<ref name="GordonUCT">{{cite web |title=Robert Jacob Gordon Journal Archive |url=https://ibali.uct.ac.za/s/rjgj/ |publisher=Universiteit van Kaapstad |access-date=5 September 2026}}</ref> Gordon se visuele en geskrewe nalatenskap vorm een van die omvangrykste rekords van die Kaap gedurende die laat 18de eeu, maar is ook deel van die koloniale proses waardeur grondgebied en gemeenskappe opgeteken, geklassifiseer en vir Europese gehore voorgestel is.<ref>{{cite web |title=Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings |url=https://www.robertjacobgordon.nl/ |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> Portretskildering was in hierdie tyd hoofsaaklik tot koloniale amptenare en welgestelde inwoners beperk. Die breër visuele kultuur het egter ook Kaapse meubels, silwerwerk, keramiek, glasware en argitektoniese versiering ingesluit. Hierdie voorwerpe is dikwels deur plaaslike ambagslui vervaardig en het Europese ontwerpe met materiale, tegnieke en invloede uit Afrika en die gebiede rondom die [[Indiese Oseaan]] verbind. Versamelings soos die [[William Fehr-versameling]] bevat skilderye, werke op papier, meubels en ander dekoratiewe kuns wat die visuele en materiële kultuur van die koloniale Kaap dokumenteer.<ref name="Fehr"/> == Negentiende-eeuse koloniale en landskapkuns == Gedurende die 19de eeu het Europese kunstradisies ’n toenemende invloed op die formele kunsproduksie in Suid-Afrika uitgeoefen. Landskappe, portrette, stadsgesigte en uitbeeldings van historiese gebeure het belangrike genres geword. Baie van hierdie werke is deur Europese kunstenaars, reisigers, landmeters en militêre kunstenaars vervaardig en was op ’n koloniale gehoor gerig. Die uitbreiding van nedersettings, die grensgebiede van die [[Kaapkolonie]], die [[Kaapse grensoorloë|Xhosa-oorloë]], ontdekkingsreise en die landskap van Suider-Afrika was algemene onderwerpe. Die kuns uit hierdie tydperk toon gevolglik noue stilistiese bande met 19de-eeuse Britse kuns.<ref name="NMMAM">{{Cite web |url=https://www.artmuseum.co.za/Content.aspx?pageID=4 |title=About the Collection |publisher=Nelson Mandela Metropolitaanse Kunsmuseum |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Landskappe is dikwels volgens Europese romantiese en topografiese konvensies uitgebeeld. Skilderye en tekeninge het die uitgestrektheid, plantegroei en geografiese kenmerke van die binneland aan Europese gehore bekend gestel. Hierdie werke het ’n dokumentêre waarde, maar was nie bloot neutrale weergawes van die omgewing nie. Die voorstelling van die landskap as ’n gebied wat ontdek, gekarteer of benut kon word, het dikwels met koloniale uitbreiding saamgeval. Inheemse gemeenskappe is soms as deel van die landskap of as etnografiese onderwerpe uitgebeeld, eerder as as historiese rolspelers met hul eie politieke en kulturele perspektiewe. [[Thomas Baines]] (1820–1875) was een van die bekendste kunstenaars wat die landskap, oorloë en ontdekkingsreise van hierdie tydperk visueel gedokumenteer het. Hy het in 1842 in Kaapstad aangekom en aanvanklik as dekor-, see- en portretskilder gewerk. Tussen 1848 en 1853 was hy hoofsaaklik in die [[Oos-Kaap]] gevestig, vanwaar hy verskeie reise na die binneland onderneem het. Hy het die [[Agtste Grensoorlog|Agtste Xhosa-oorlog]] van 1850 tot 1853 as amptelike oorlogskunstenaar uitgebeeld en word as Suid-Afrika se eerste amptelike oorlogskunstenaar beskou.<ref name="BainesSAHO">{{Cite web |url=https://sahistory.org.za/people/john-thomas-baines |title=John Thomas Baines |publisher=South African History Online |date=17 Februarie 2011 |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Baines het later aan ontdekkingsreise in [[Australië]] en [[Suider-Afrika]] deelgeneem en onder meer tonele van die [[Zambezirivier]], die [[Victoria-waterval]] en gebiede in die huidige [[Namibië]] en [[Zimbabwe]] geskilder. Sy werke kombineer noukeurige topografiese waarneming met die dramatiese komposisie van romantiese landskapkuns. [[Frederick I’Ons]] (1802–1887) het hom in 1834 in [[Makhanda|Grahamstad]] gevestig, kort voor die uitbreek van die Sesde Xhosa-oorlog. Hy het landskappe, portrette, karikature en tonele uit die alledaagse lewe in die Oos-Kaapse grensgebied vervaardig. Militêre offisiere het hom opdrag gegee om portrette van onder andere die Xhosa-leiers [[Maqoma]] en [[Sandile kaNgqika|Sandile]] te skilder.<ref name="IOnsSAHO">{{Cite web |url=https://sahistory.org.za/people/frederick-timpson-ions |title=Frederick Timpson I’Ons |publisher=South African History Online |date=17 Februarie 2011 |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Sy uitbeeldings van Xhosa- en Khoikhoi-individue word as belangrike visuele rekords van die grensgebied beskou, hoewel hulle ook binne die magsverhoudings en klassifikasies van die koloniale samelewing gelees moet word. I’Ons was een van die vroegste voltydse professionele kunstenaars in Suid-Afrika, en ’n belangrike versameling van sy werk word deur die Nelson Mandela Metropolitaanse Kunsmuseum bewaar.<ref name="NMMAM" /> Ander kunstenaars, waaronder [[Thomas William Bowler]], het Kaapse dorpe, hawens en landskappe in skilderye, waterverwe en afdrukke vasgelê. Saam vorm hierdie werke ’n belangrike visuele rekord van 19de-eeuse Suid-Afrika. Hulle dokumenteer veranderende nedersettings, omgewings en mense, maar weerspieël terselfdertyd die Europese kunsopvattings, koloniale belange en ongelyke magsverhoudings waarbinne hulle geskep en versamel is. == Sendingonderwys en vroeë swart Suid-Afrikaanse kunstenaars == Gedurende die laat 19de en vroeë 20ste eeu was sendinginstellings van die min plekke waar swart Suid-Afrikaners toegang tot formele onderwys en sekere vorme van kuns- en ambagsopleiding kon verkry. Hierdie opleiding het egter binne ’n koloniale en paternalistiese raamwerk plaasgevind. Die klem het dikwels op onderwysersopleiding, Christelike godsdiensonderrig en sogenaamde nuttige ambagte geval, eerder as op die ontwikkeling van kunstenaars wat onafhanklik kon werk. Formele opleiding in die skone kunste was vir swart studente feitlik ontoeganklik.<ref>{{cite web |title=Masterpiece of the Month: Gerard Sekoto, ''Street Scene'' (1945) |url=https://www.iziko.org.za/masterpiece/masterpiece-of-the-month-gerard-sekoto-street-scene-1945/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> Een van die belangrikste instellings in hierdie ontwikkeling was die Anglikaanse Diocesan Training College by Grace Dieu, naby [[Pietersburg]], die huidige Polokwane. Die instelling het ’n werkswinkel gehad waar studente houtwerk, teken- en kerfwerk beoefen het. Die beeldhouer [[Ernest Mancoba]] het daar versierde meubels en kerklike voorwerpe vervaardig voordat hy selfstandige beeldhouwerke begin skep het. Sy ''African Madonna'' van 1929 word as een van die vroegste moderne beeldhouwerke deur ’n swart Suid-Afrikaanse kunstenaar beskou. Mancoba het later na [[Europa]] vertrek, waar hy met [[avant-garde]] kunstenaars verbind geraak en [[Abstrakte kuns|abstraksie]] begin ondersoek het.<ref>{{cite web |last=Cohen |first=Joshua I. |title=Identity and Abstraction: Ernest Mancoba in London and Paris, 1938–1940 |url=https://post.moma.org/identity-and-abstraction-ernest-mancoba-in-london-and-paris-1938-1940/ |date=9 May 2018 |publisher=Museum of Modern Art |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Five Things to Know: Ernest Mancoba |url=https://www.norvalfoundation.org/five-things-to-know-ernest-mancoba/ |date=4 December 2020 |publisher=Norval Foundation |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> [[Job Kekana]] was nog ’n beeldhouer wat uit die Grace Dieu-werkswinkel bekend geword het. Hy het houtbeelde, reliëfs en kerkmeubels vir kerke en sendinginstellings vervaardig. Die godsdienstige onderwerpe en voorgeskrewe styl van hierdie opdragte het die beperkings van sendinggebaseerde kunsopleiding weerspieël. Terselfdertyd het kunstenaars soos Kekana en Mancoba Christelike beeldtaal begin aanpas deur Bybelse figure en temas binne ’n Afrika-konteks voor te stel.<ref>{{cite web |title=Job Kekana |url=https://www.straussart.co.za/artists/job-kekana |publisher=Strauss & Co |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> Sendingonderwys het ook ’n rol gespeel in die ontwikkeling van skilders. [[Moses Tladi]], wat aan die Lobethal-sendingsyasie opgevoed is, was grotendeels selfonderrig as kunstenaar. Hy het in die 1920’s landskappe begin skilder terwyl hy as tuinier in Johannesburg gewerk het. In 1931 het hy die eerste swart kunstenaar geword wie se werk formeel in die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum]], die huidige Iziko Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum, uitgestal is.<ref>{{cite web |title=Moses Tladi |url=https://www.straussart.co.za/artists/moses-tladi |publisher=Strauss & Co |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> [[George Pemba]] het die Van der Kemp-sendinglaerskool bygewoon en in 1931 ’n onderwysdiploma aan die Lovedale-opleidingskollege verwerf. Hoewel kunsonderrig nie aan sy laerskool aangebied is nie, het hy reeds as kind geteken. By Lovedale het hy illustrasies vir boeke van die Lovedale Press vervaardig. Hy het later beperkte formele opleiding aan die [[Rhodes-universiteitskollege]] en in [[Maurice van Essche]] se ateljee in Kaapstad ontvang. Pemba se skilderye van die alledaagse lewe, portrette en stedelike gemeenskappe het hom een van die belangrikste swart Suid-Afrikaanse modernistiese skilders van die 20ste eeu gemaak.<ref>{{cite web |title=Milwa Mnyaluza “George” Pemba |url=https://sahistory.org.za/people/milwa-mnyaluza-george-pemba |publisher=South African History Online |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Milwa Mnyaluza Pemba |url=https://www.gov.za/about-government/milwa-mnyaluza-pemba |publisher=South African Government |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> [[Gerard Sekoto]] is in 1913 op die Lutherse sendingstasie [[Botshabelo, Mpumalanga|Botshabelo]] gebore en het later die onderwyserskollege by Grace Dieu bygewoon. Hoewel hy daar met teken- en handwerkaktiwiteite kennis gemaak het, het hy hom grotendeels onafhanklik as skilder ontwikkel. In 1938 het hy die onderwys verlaat en na Johannesburg verhuis om hom voltyds op kuns toe te spits. Sy voorstellings van die alledaagse lewe in [[Sophiatown]], [[Distrik Ses]] en Eastwood het swart stedelike gemeenskappe met ’n menslikheid en onmiddellikheid uitgebeeld wat van vroeëre koloniale voorstellings verskil het. In 1940 het die Johannesburgse Kunsmuseum een van sy werke aangekoop, die eerste skildery deur ’n swart kunstenaar wat tot dié museum se versameling toegevoeg is.<ref>{{cite web |title=South African artist Gerard Sekoto is born |url=https://sahistory.org.za/dated-event/south-african-artist-gerard-sekoto-born |publisher=South African History Online |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Masterpiece of the Month: Gerard Sekoto, ''Street Scene'' (1945) |url=https://www.iziko.org.za/masterpiece/masterpiece-of-the-month-gerard-sekoto-street-scene-1945/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Artikels oor Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuns]] [[Kategorie:Suid-Afrika]] nx1dhtbgs03o6hof2ngjj0k2feekuy3 2965642 2965640 2026-09-07T18:02:09Z Sobaka 328 /* Sendingonderwys en vroeë swart Suid-Afrikaanse kunstenaars */ bywerk 2965642 wikitext text/x-wiki '''Suid-Afrikaanse kuns''' omvat die visuele [[kuns]]tradisies wat oor duisende jare ontwikkel het in die gebied wat vandag as [[Suid-Afrika]] bekend staan. Dit sluit prehistoriese [[rotskuns]] en dekoratiewe voorwerpe, die kunstradisies van inheemse gemeenskappe, kuns wat tydens die koloniale en apartheidstydperke ontstaan het, asook moderne en kontemporêre Suid-Afrikaanse kuns. Van die vroegste bekende getuienis van [[Simbool|simboliese]] en artistieke gedrag deur moderne mense is in Suid-Afrika gevind. Argeologiese opgrawings by onder meer [[Blombosgrot]] in die [[Wes-Kaap]] het gegraveerde [[Oker (kleur)|oker]]stukke, skulpkraletjies en toerusting vir die verwerking van oker opgelewer. Sommige van hierdie vondste dateer van ongeveer 100 000 jaar gelede en word deur navorsers verbind met die ontwikkeling van simboliese denke en komplekse menslike gedrag. Geperforeerde [[skulp]]e van ongeveer 75 000 jaar oud, wat waarskynlik as persoonlike versiering gebruik is, is ook daar gevind. Hierdie ontdekkings vorm deel van die omvangryke [[argeologie]]se getuienis vir die vroeë ontwikkeling van [[Homo sapiens]] in Suider-Afrika. Die [[San]] en ander [[Khoisan]]-gemeenskappe het ’n besonder ryk tradisie van [[rotskuns]] nagelaat. Duisende rotskilderye en gravures kom regoor Suider-Afrika voor, met belangrike konsentrasies in onder meer die [[Drakensberge]].<ref name="South African art">{{cite web|title=South African art|url=http://www.southafrica.info/about/arts/art.htm#.Vw5td8d6FlI|website=www.southafrica.info|access-date=13 April 2016}}</ref> Hierdie kuns beeld mense, diere, jagtonele en rituele of geestelike temas uit en bied belangrike insigte in die [[wêreldbeskouing]]s en sosiale lewe van vroeë jagter-versamelaarsgemeenskappe. Met die latere vestiging en uitbreiding van Bantoesprekende gemeenskappe in Suider-Afrika het verdere kunstradisies ontwikkel, onder meer in [[pottebakkery]], metaalwerk, kralewerk, houtsneewerk en [[argitektuur]]. Vanaf die koloniale tydperk het Suid-Afrikaanse kuns toenemend deur die wisselwerking tussen plaaslike tradisies en Europese artistieke strominge ontwikkel. Nederlandse en later Britse invloede was onder meer sigbaar in [[skilderkuns]], argitektuur, meubelmaak en dekoratiewe kuns, terwyl [[Afrikaners|Afrikaner]]-volkskuns en uiteenlopende Afrika-kunstradisies hul eie ontwikkeling voortgesit het. Gedurende die 20ste eeu het industrialisering, [[verstedeliking]] en [[apartheid]] ingrypende gevolge vir Suid-Afrikaanse kunstenaars en kunsproduksie gehad. Nuwe kunsvorme het onder meer in myngemeenskappe en stedelike woongebiede ontstaan, terwyl kunstenaars toenemend temas soos [[identiteit]], ras, politieke onderdrukking en [[sosiale verandering]] ondersoek het. Kunstenaars het ’n groot verskeidenheid materiale en mediums gebruik, van tradisionele skilder- en beeldhoukuns tot kralewerk, draadwerk en gevonde of herwonne materiaal. Sedert die einde van apartheid het Suid-Afrikaanse kuns verder ontwikkel binne ’n internasionaal geïntegreerde kontemporêre kunswêreld, terwyl temas soos [[geskiedenis]], identiteit, ongelykheid, [[grond]], [[geheue]] en [[postkolonialisme]] steeds ’n belangrike rol speel. ==Paleolitiese rotskuns== [[Lêer:San Bushman rock art Perdekop Farm North of Mossel bay.jpg|links|duimnael|San-rotstekeninge, Perdekop-plaas, (Mosselbaai, Suid-Afrika).]] Die pre-Bantoe-volke wat vanaf ongeveer 30 000 v.C. suidwaarts migreer het, was nomadiese jagter-versamelaars wat grotte as wonings verkies het. Voor die opkoms van die [[Nguni-taalfamilie|Nguni]]-volke langs die oos- en suidkus en in sentraal-Afrika, was hierdie nomadiese jagters wyd verspreid. Daar word geglo dat hulle Suid-Afrika minstens 1000 jaar gelede binnegekom het. Hulle het baie tekens van lewe gelaat, soos [[Boesmanrotskuns|kunswerke]] ([[San]]-skilderye) wat jag, huishoudelike en magie-verwante kuns uitbeeld.<ref name="Britannica">{{cite web|title=Paleolithic Period|url=http://www.britannica.com/event/Paleolithic-Period|website=Britannica|access-date=13 April 2016}}</ref> Daar is 'n stilistiese eenheid regoor die streek en selfs met meer antieke kuns in die Tassili n'Ajjer-streek van Noord-Afrika, en ook in wat nou woestyn [[Tsjad]] is, maar eens 'n welige landskap was. Die figure is dinamies en verleng, en die kleure (waarskynlik afgelei van grond- en plantpigmente, en moontlik van insekte) kombineer [[Oker (kleur)|oker]]rooi, wit, grys, swart en baie warm kleure wat wissel van rooi tot primêre geel. Tipiese onderwerpe sluit in [[jag]], wat dikwels groot diere uitbeeld wat nie meer die streek in die moderne era bewoon nie, met groot akkuraatheid; [[oorlogvoering]] tussen mense; [[dans]]; huishoudelike tonele; en verskeie beelde van verskeie diere, insluitend kameelperde, wildsbokke van baie soorte en slange. Die laaste van hierdie werke is aangrypend in sy voorstelling van groter, donkerder mense en selfs van wit jagters te perd, wat albei die San-mense sou vervang. Baie van die "dansende" figure is versier met kenmerkende patrone en dra moontlik maskers en ander feestelike klere. Ander skilderye, wat patroonvierhoeke en ander simbole uitbeeld, is onduidelik in hul betekenis en is moontlik nie-verteenwoordigend. Soortgelyke simbole word wêreldwyd in sjamanistiese kuns gesien. Hierdie kunsvorm word versprei van Angola in die weste tot [[Mosambiek]] en [[Kenia]], dwarsdeur [[Zimbabwe]] en Suid-Afrika, en dwarsdeur [[Botswana]] waar grottoestande bewaring teen die elemente bevoordeel het. ==Prekoloniale kuns buite rotskuns== Prekoloniale visuele en materiële kultuur in Suid-Afrika het veel verder as rotskuns gestrek en het onder meer liggaamsversiering, kralewerk, [[keramiek]], [[metaalbewerking]], houtwerk en argitektuur ingesluit. Baie van hierdie voorwerpe het terselfdertyd praktiese, sosiale, rituele en estetiese funksies vervul, en dit is daarom nie altyd moontlik om moderne onderskeidings tussen kuns, handwerk en gebruiksvoorwerpe daarop toe te pas nie. Argeologiese versamelings uit Suid-Afrika bevat onder meer versierde beenvoorwerpe, skulphangertjies, volstruiseierdopkrale, keramiek en ander dekoratiewe voorwerpe uit die [[Steentydperk]] en [[Ystertydperk]].<ref>{{Cite web |title=Archaeology |url=https://www.iziko.org.za/collection/archaeology/ |website=Iziko Museums of South Africa |access-date=4 September 2026}}</ref> Iziko Museums se etnografiese versamelings sluit ook [[Khoisan]]-kleredrag, inheemse kralewerk, mandjiewerk en keramiek in.<ref>{{Cite web |title=Social History Centre |url=https://www.iziko.org.za/museums/social-history-centre/ |website=Iziko Museums of South Africa |access-date=4 September 2026}}</ref> Versiering van die liggaam het ’n lang geskiedenis in suidelike Afrika. Voor die grootskaalse invoer van Europese glaskrale is krale onder meer van volstruiseierdop, been, skulpe, hout en klip vervaardig. Hierdie materiale is as halssnoere, [[gordel]]s en ander vorme van persoonlike versiering gebruik. In latere eeue het ingevoerde glas- en keramiekkrale toenemend plaaslike materiale aangevul en uiteindelik ’n belangrike komponent van die uitgebreide kralewerktradisies van onder meer Nguni-sprekende gemeenskappe geword.<ref>{{Cite web |title=Belt (Umutsha) |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/314790 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=4 September 2026}}</ref> Kralewerk kon benewens versiering ook ouderdom, [[geslag]], status en ander aspekte van sosiale identiteit aandui.<ref>{{Cite web |title=Belt (Umutsha) |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/318023 |website=The Metropolitan Museum of Art |access-date=4 September 2026}}</ref> Keramiek vorm een van die belangrikste oorblywende uitdrukkings van prekoloniale materiële kultuur. Vanaf die eerste millennium n.C. het landbougemeenskappe in verskillende dele van Suid-Afrika potte vervaardig waarvan vorm, afwerking en ingekerfde of ingeprikte versiering tussen streke en tydperke verskil het. Argeoloë gebruik keramiekstyle onder andere om kulturele kontakte, tegnologiese verandering en die verspreiding van gemeenskappe te bestudeer.<ref>{{Cite journal |last1=Pikirayi |first1=Innocent |last2=Lindahl |first2=Anders |year=2013 |title=Ceramics, ethnohistory, and ethnography: locating meaning in southern African Iron Age ceramic assemblages |journal=African Archaeological Review |volume=30 |issue=4 |pages=455–475|https://www.researchgate.net/publication/259633295_Ceramics_Ethnohistory_and_Ethnography_Locating_Meaning_in_Southern_African_Iron_Age_Ceramic_Assemblages |doi=10.1007/s10437-013-9147-0}}</ref> Onder [[Sotho]]-[[Tswana]]- en [[Nguni-taalfamilie|Nguni]]-sprekende gemeenskappe het kenmerkende keramiektradisies oor eeue ontwikkel, terwyl vervaardigingstegnieke, grondstowwe en dekorasie ook binne dieselfde kulturele gebied kon verskil.<ref>{{Cite web |title=Archaeology Ceramics Lab |url=https://www.up.ac.za/anthropology-archaeology/archaeology-ceramics-lab |website=University of Pretoria |access-date=4 September 2026}}</ref> Metaalbewerking het vanaf die vroeë [[Ystertydperk]] ’n verdere belangrike vorm van tegnologiese en materiële uitdrukking geword. Argeologiese terreine soos [[Broederstroom]] wes van [[Pretoria]] toon dat [[yster]] reeds tussen ongeveer 550 en 700 n.C. daar gesmee is.<ref>{{Cite web |title=Prehistory of the Pretoria area |url=https://sahistory.org.za/article/prehistory-pretoria-area |website=South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Benewens werktuie is [[koper]], yster en later [[goud]] ook vir [[Juweliersware|juwele]], ornamente en voorwerpe wat met status verbind is, gebruik. Vroeë Sotho-sprekende gemeenskappe het byvoorbeeld gevestigde tradisies van metaalbewerking gehad, waarvan argeologiese getuienis op verskeie terreine in Gauteng, Noordwes en Limpopo gevind is.<ref>{{Cite web |title=Sotho (South Sotho or Basotho) |url=https://sahistory.org.za/article/sotho-south-sotho-or-basotho |website=South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Die mees opvallende voorbeeld van prekoloniale metaal- en dekoratiewe kuns in Suid-Afrika kom uit [[Mapungubwe]], wat tussen ongeveer 900 en 1300 n.C. tot die belangrikste politieke en handelsentrums in die binneland van Suider-Afrika ontwikkel het. Die terrein het voorwerpe van goud, koper, yster, ivoor, keramiek en ingevoerde glaskrale opgelewer. Die bekendste voorwerp is die [[Goue renoster van Mapungubwe]], waarvan die dun goudfoelie oor ’n gekerfde houtkern aangebring is. Ander goue voorwerpe sluit krale, armbande, draad, penne en met goud bedekte dier- en houerfigure in.<ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1099/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape: Nomination File |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1099.pdf |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref> Die vervaardiging van hierdie voorwerpe dui op hoogs ontwikkelde metaalbewerking en op die gebruik van visuele materiaal om rykdom, elite-status en politieke gesag uit te druk. Argitektuur en die uitleg van nedersettings was eweneens ’n betekenisvolle deel van prekoloniale visuele kultuur. [[Khoekhoen|Khoekhoe]]-veeboere het onder meer draagbare koepelvormige wonings van raamwerke, rietmatte en diervelle gebruik, terwyl Nguni-sprekende landbougemeenskappe hoofsaaklik grasbedekte koepelvormige wonings gebou het. Onder Sotho-Tswana-gemeenskappe was ronde of silindriese huise met koniese dakke algemeen, en klipmure is op groot skaal gebruik om woongebiede, veekrale en ander ruimtes af te baken.<ref>{{Cite web |title=The Pre-Industrial Architecture of the Transvaal |url=https://francofrescura.sahistory.org.za/architecture/indigenous/indiginous-preindustrial-tvl/ |website=Franco Frescura Archive, South African History Online |access-date=4 September 2026}}</ref> Teen ongeveer die 13de eeu het die argitektoniese uitleg van Mapungubwe ook ’n toenemende sosiale hiërargie weerspieël, met die politieke elite wat afgesonder op Mapungubwe-heuwel gewoon het terwyl die meerderheid van die bevolking op die omliggende vlaktes gevestig was.<ref>{{Cite web |title=Mapungubwe Cultural Landscape |url=https://whc.unesco.org/en/list/1099/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=4 September 2026}}</ref> Hierdie uiteenlopende tradisies toon dat die visuele kultuur van prekoloniale Suid-Afrika nie tot rotskuns beperk was nie. Estetiese uitdrukking was verweef met alledaagse lewe, [[tegnologie]], identiteit, handel, ritueel en politieke gesag, en het in media gewissel van die versiering van die liggaam en huishoudelike keramiek tot argitektuur en die goudbewerking van komplekse Ystertydperkstate. ==Vroeë koloniale kuns, 17de en 18de eeu== Met die stigting van 'n verversingspos deur die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOC) aan die [[Kaap]] in 1652 is Europese beeldtradisies na die gebied oorgedra. Dit het naas die bestaande kuns- en materiële tradisies van die [[Khoikhoi]], [[San]] en ander inheemse gemeenskappe ontwikkel. Die visuele kultuur van die vroeë kolonie het skilderye, tekeninge, kaarte, boukundige ontwerpe en dekoratiewe voorwerpe ingesluit. Baie van hierdie werke is nie as selfstandige fynkuns geskep nie, maar het praktiese, wetenskaplike, administratiewe of dokumentêre funksies vervul.<ref name="Fehr">{{cite web |title=The Castle of Good Hope: William Fehr Collection |url=https://www.iziko.org.za/museums/the-castle-of-good-hope/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=5 September 2026}}</ref> [[Lêer:Hendrik Claudius05.jpg|links|duimnael|200px|Hendrik Claudius se illustrasie van ''Cordylus cataphractus'' Boie, 1828.]] Kaarte, seeprofiele en topografiese tekeninge was vir die VOC belangrik omdat dit navigasie, verdediging, grondbesit en die uitbreiding van die kolonie ondersteun het. Kunstenaars en reisigers het ook die Kaapse landskap, nedersettings en inwoners uitgebeeld. Hierdie voorstellings het waardevolle historiese inligting bewaar, maar weerspieël terselfdertyd die belange en wêreldbeskouing van Europese reisigers, amptenare en koloniale beskermhere. Uitbeeldings van Khoekhoe-, San- en ander gemeenskappe moet daarom ook as koloniale voorstellings gelees word en nie bloot as neutrale weergawes van hul voorkoms en leefwyses nie. Een van die vroegste bekende tekenaars wat aan die Kaap werksaam was, was die Duitsgebore apteker en kunstenaar [[Hendrik Claudius]]. Hy het in 1682 uit [[Batavia]] aan die Kaap aangekom en waterverftekeninge van plaaslike plante en diere vervaardig. Hy het ook aan ekspedisies na die binneland deelgeneem. Honderde natuurhistoriese illustrasies word aan hom toegeskryf, waaronder werk wat met die ''Codex Witsenii'' verbind word.<ref name="Claudius">{{cite web |title=Claudius, Hendrik |url=https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=520 |work=S2A3 Biographical Database of Southern African Science |access-date=5 September 2026}}</ref> Hierdie soort illustrasie het 'n belangrike rol gespeel in die Europese optekening en klassifikasie van die Kaap se fauna en flora. Gedurende die tweede helfte van die 18de eeu het reisekspedisies 'n groot hoeveelheid visuele materiaal opgelewer. [[Johannes Schumacher]], 'n VOC-soldaat en tekenaar, het Hendrik Swellengrebel die Jongere op sy reise van 1776 en 1777 vergesel. Sy waterverftekeninge beeld Kaapse dorpe, plase, landskappe en tonele uit die binneland uit en tel onder die vroeë topografiese voorstellings van hierdie gebiede.<ref name="Swellengrebel">{{cite web |title=Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777 |url=https://hipsa.org.za/publication/hendrik-swellengrebel-in-africa-journals-of-three-journeys-in-1776-1777/ |publisher=Historical Publications Southern Africa |access-date=5 September 2026}}</ref> [[Lêer:De veeplaats Queekvallei van de weduwe Zacharias de Beer, oost van de Gamkarivier, RP-T-1914-17-65.jpg|duimnael|Die veeplaas Queekvallei van die weduwee Zacharias die Beer, oos van die [[Gamkarivier]] deur Robert Gordon. (geskep tussen Augustus 1778 en Januarie 1779)]] Die soldaat, ontdekkingsreisiger en natuurkundige [[Robert Jacob Gordon]] het tussen 1777 en 1795 talle reise deur Suider-Afrika onderneem. Hy en tekenaars wat met hom saamgewerk het, het honderde gekleurde tekeninge, panoramas en kaarte van landskappe, plante, diere en mense vervaardig.<ref name="GordonUCT">{{cite web |title=Robert Jacob Gordon Journal Archive |url=https://ibali.uct.ac.za/s/rjgj/ |publisher=Universiteit van Kaapstad |access-date=5 September 2026}}</ref> Gordon se visuele en geskrewe nalatenskap vorm een van die omvangrykste rekords van die Kaap gedurende die laat 18de eeu, maar is ook deel van die koloniale proses waardeur grondgebied en gemeenskappe opgeteken, geklassifiseer en vir Europese gehore voorgestel is.<ref>{{cite web |title=Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings |url=https://www.robertjacobgordon.nl/ |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> Portretskildering was in hierdie tyd hoofsaaklik tot koloniale amptenare en welgestelde inwoners beperk. Die breër visuele kultuur het egter ook Kaapse meubels, silwerwerk, keramiek, glasware en argitektoniese versiering ingesluit. Hierdie voorwerpe is dikwels deur plaaslike ambagslui vervaardig en het Europese ontwerpe met materiale, tegnieke en invloede uit Afrika en die gebiede rondom die [[Indiese Oseaan]] verbind. Versamelings soos die [[William Fehr-versameling]] bevat skilderye, werke op papier, meubels en ander dekoratiewe kuns wat die visuele en materiële kultuur van die koloniale Kaap dokumenteer.<ref name="Fehr"/> == Negentiende-eeuse koloniale en landskapkuns == Gedurende die 19de eeu het Europese kunstradisies ’n toenemende invloed op die formele kunsproduksie in Suid-Afrika uitgeoefen. Landskappe, portrette, stadsgesigte en uitbeeldings van historiese gebeure het belangrike genres geword. Baie van hierdie werke is deur Europese kunstenaars, reisigers, landmeters en militêre kunstenaars vervaardig en was op ’n koloniale gehoor gerig. Die uitbreiding van nedersettings, die grensgebiede van die [[Kaapkolonie]], die [[Kaapse grensoorloë|Xhosa-oorloë]], ontdekkingsreise en die landskap van Suider-Afrika was algemene onderwerpe. Die kuns uit hierdie tydperk toon gevolglik noue stilistiese bande met 19de-eeuse Britse kuns.<ref name="NMMAM">{{Cite web |url=https://www.artmuseum.co.za/Content.aspx?pageID=4 |title=About the Collection |publisher=Nelson Mandela Metropolitaanse Kunsmuseum |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Landskappe is dikwels volgens Europese romantiese en topografiese konvensies uitgebeeld. Skilderye en tekeninge het die uitgestrektheid, plantegroei en geografiese kenmerke van die binneland aan Europese gehore bekend gestel. Hierdie werke het ’n dokumentêre waarde, maar was nie bloot neutrale weergawes van die omgewing nie. Die voorstelling van die landskap as ’n gebied wat ontdek, gekarteer of benut kon word, het dikwels met koloniale uitbreiding saamgeval. Inheemse gemeenskappe is soms as deel van die landskap of as etnografiese onderwerpe uitgebeeld, eerder as as historiese rolspelers met hul eie politieke en kulturele perspektiewe. [[Thomas Baines]] (1820–1875) was een van die bekendste kunstenaars wat die landskap, oorloë en ontdekkingsreise van hierdie tydperk visueel gedokumenteer het. Hy het in 1842 in Kaapstad aangekom en aanvanklik as dekor-, see- en portretskilder gewerk. Tussen 1848 en 1853 was hy hoofsaaklik in die [[Oos-Kaap]] gevestig, vanwaar hy verskeie reise na die binneland onderneem het. Hy het die [[Agtste Grensoorlog|Agtste Xhosa-oorlog]] van 1850 tot 1853 as amptelike oorlogskunstenaar uitgebeeld en word as Suid-Afrika se eerste amptelike oorlogskunstenaar beskou.<ref name="BainesSAHO">{{Cite web |url=https://sahistory.org.za/people/john-thomas-baines |title=John Thomas Baines |publisher=South African History Online |date=17 Februarie 2011 |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Baines het later aan ontdekkingsreise in [[Australië]] en [[Suider-Afrika]] deelgeneem en onder meer tonele van die [[Zambezirivier]], die [[Victoria-waterval]] en gebiede in die huidige [[Namibië]] en [[Zimbabwe]] geskilder. Sy werke kombineer noukeurige topografiese waarneming met die dramatiese komposisie van romantiese landskapkuns. [[Frederick I’Ons]] (1802–1887) het hom in 1834 in [[Makhanda|Grahamstad]] gevestig, kort voor die uitbreek van die Sesde Xhosa-oorlog. Hy het landskappe, portrette, karikature en tonele uit die alledaagse lewe in die Oos-Kaapse grensgebied vervaardig. Militêre offisiere het hom opdrag gegee om portrette van onder andere die Xhosa-leiers [[Maqoma]] en [[Sandile kaNgqika|Sandile]] te skilder.<ref name="IOnsSAHO">{{Cite web |url=https://sahistory.org.za/people/frederick-timpson-ions |title=Frederick Timpson I’Ons |publisher=South African History Online |date=17 Februarie 2011 |access-date=6 September 2026 |language=en }}</ref> Sy uitbeeldings van Xhosa- en Khoikhoi-individue word as belangrike visuele rekords van die grensgebied beskou, hoewel hulle ook binne die magsverhoudings en klassifikasies van die koloniale samelewing gelees moet word. I’Ons was een van die vroegste voltydse professionele kunstenaars in Suid-Afrika, en ’n belangrike versameling van sy werk word deur die Nelson Mandela Metropolitaanse Kunsmuseum bewaar.<ref name="NMMAM" /> Ander kunstenaars, waaronder [[Thomas William Bowler]], het Kaapse dorpe, hawens en landskappe in skilderye, waterverwe en afdrukke vasgelê. Saam vorm hierdie werke ’n belangrike visuele rekord van 19de-eeuse Suid-Afrika. Hulle dokumenteer veranderende nedersettings, omgewings en mense, maar weerspieël terselfdertyd die Europese kunsopvattings, koloniale belange en ongelyke magsverhoudings waarbinne hulle geskep en versamel is. == Sendingonderwys en vroeë swart Suid-Afrikaanse kunstenaars == Gedurende die laat 19de en vroeë 20ste eeu was sendinginstellings van die min plekke waar swart Suid-Afrikaners toegang tot formele onderwys en sekere vorme van kuns- en ambagsopleiding kon verkry. Hierdie opleiding het egter binne ’n koloniale en paternalistiese raamwerk plaasgevind. Die klem het dikwels op onderwysersopleiding, Christelike godsdiensonderrig en sogenaamde nuttige ambagte geval, eerder as op die ontwikkeling van kunstenaars wat onafhanklik kon werk. Formele opleiding in die skone kunste was vir swart studente feitlik ontoeganklik.<ref>{{cite web |title=Masterpiece of the Month: Gerard Sekoto, ''Street Scene'' (1945) |url=https://www.iziko.org.za/masterpiece/masterpiece-of-the-month-gerard-sekoto-street-scene-1945/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> Een van die belangrikste instellings in hierdie ontwikkeling was die Anglikaanse Diocesan Training College by Grace Dieu, naby [[Pietersburg]], die huidige Polokwane. Die instelling het ’n werkswinkel gehad waar studente houtwerk, teken- en kerfwerk beoefen het. Die beeldhouer [[Ernest Mancoba]] het daar versierde meubels en kerklike voorwerpe vervaardig voordat hy selfstandige beeldhouwerke begin skep het. Sy ''African Madonna'' van 1929 word as een van die vroegste moderne beeldhouwerke deur ’n swart Suid-Afrikaanse kunstenaar beskou. Mancoba het later na [[Europa]] vertrek, waar hy met [[avant-garde]] kunstenaars verbind geraak en [[Abstrakte kuns|abstraksie]] begin ondersoek het.<ref>{{cite web |last=Cohen |first=Joshua I. |title=Identity and Abstraction: Ernest Mancoba in London and Paris, 1938–1940 |url=https://post.moma.org/identity-and-abstraction-ernest-mancoba-in-london-and-paris-1938-1940/ |date=9 May 2018 |publisher=Museum of Modern Art |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Five Things to Know: Ernest Mancoba |url=https://www.norvalfoundation.org/five-things-to-know-ernest-mancoba/ |date=4 December 2020 |publisher=Norval Foundation |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> [[Job Kekana]] was nog ’n beeldhouer wat uit die Grace Dieu-werkswinkel bekend geword het. Hy het houtbeelde, reliëfs en kerkmeubels vir kerke en sendinginstellings vervaardig. Die godsdienstige onderwerpe en voorgeskrewe styl van hierdie opdragte het die beperkings van sendinggebaseerde kunsopleiding weerspieël. Terselfdertyd het kunstenaars soos Kekana en Mancoba Christelike beeldtaal begin aanpas deur Bybelse figure en temas binne ’n Afrika-konteks voor te stel.<ref>{{cite web |title=Job Kekana |url=https://www.straussart.co.za/artists/job-kekana |publisher=Strauss & Co |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> Sendingonderwys het ook ’n rol gespeel in die ontwikkeling van skilders. [[Moses Tladi]], wat aan die Lobethal-sendingsyasie opgevoed is, was grotendeels selfonderrig as kunstenaar. Hy het in die 1920’s landskappe begin skilder terwyl hy as tuinier in Johannesburg gewerk het. In 1931 het hy die eerste swart kunstenaar geword wie se werk formeel in die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum]], die huidige Iziko Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum, uitgestal is.<ref>{{cite web |title=Moses Tladi |url=https://www.straussart.co.za/artists/moses-tladi |publisher=Strauss & Co |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> [[George Pemba]] het die Van der Kemp-sendinglaerskool bygewoon en in 1931 ’n onderwysdiploma aan die Lovedale-opleidingskollege verwerf. Hoewel kunsonderrig nie aan sy laerskool aangebied is nie, het hy reeds as kind geteken. By Lovedale het hy illustrasies vir boeke van die Lovedale Press vervaardig. Hy het later beperkte formele opleiding aan die [[Rhodes-universiteitskollege]] en in [[Maurice van Essche]] se ateljee in Kaapstad ontvang. Pemba se skilderye van die alledaagse lewe, portrette en stedelike gemeenskappe het hom een van die belangrikste swart Suid-Afrikaanse modernistiese skilders van die 20ste eeu gemaak.<ref>{{cite web |title=Milwa Mnyaluza “George” Pemba |url=https://sahistory.org.za/people/milwa-mnyaluza-george-pemba |publisher=South African History Online |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Milwa Mnyaluza Pemba |url=https://www.gov.za/about-government/milwa-mnyaluza-pemba |publisher=South African Government |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> [[Gerard Sekoto]] is in 1913 op die Lutherse sendingstasie [[Botshabelo, Mpumalanga|Botshabelo]] gebore en het later die onderwyserskollege by Grace Dieu bygewoon. Hoewel hy daar met teken- en handwerkaktiwiteite kennis gemaak het, het hy hom grotendeels onafhanklik as skilder ontwikkel. In 1938 het hy die onderwys verlaat en na Johannesburg verhuis om hom voltyds op kuns toe te spits. Sy voorstellings van die alledaagse lewe in [[Sophiatown]], [[Distrik Ses]] en Eastwood het swart stedelike gemeenskappe met ’n menslikheid en onmiddellikheid uitgebeeld wat van vroeëre koloniale voorstellings verskil het. In 1940 het die Johannesburgse Kunsmuseum een van sy werke aangekoop, die eerste skildery deur ’n swart kunstenaar wat tot dié museum se versameling toegevoeg is.<ref>{{cite web |title=South African artist Gerard Sekoto is born |url=https://sahistory.org.za/dated-event/south-african-artist-gerard-sekoto-born |publisher=South African History Online |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Masterpiece of the Month: Gerard Sekoto, ''Street Scene'' (1945) |url=https://www.iziko.org.za/masterpiece/masterpiece-of-the-month-gerard-sekoto-street-scene-1945/ |publisher=Iziko Museums of South Africa |access-date=7 September 2026 |language=en}}</ref> Sendinginstellings het gevolglik ’n teenstrydige rol in die Suid-Afrikaanse kunsgeskiedenis gespeel. Hulle het beperkte toegang tot onderwys, materiale en vaardighede gebied, maar het kuns terselfdertyd dikwels tot Christelike onderrig, handwerk en Europese estetiese norme beperk. Die kunstenaars wat uit hierdie omgewing voortgekom het, het hierdie opleiding egter nie bloot nagevolg nie. Hulle het die beskikbare tegnieke en instellings gebruik om nuwe kunsvorme te ontwikkel en die grondslag vir swart Suid-Afrikaanse modernisme te help lê. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Artikels oor Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuns]] [[Kategorie:Suid-Afrika]] 86z191b5npnfi8y7v1dygyghh4feizn 0 468700 2965610 2965235 2026-09-07T15:50:24Z Aliwal2012 39067 Puntestand vóór die Grand Prix 2965610 wikitext text/x-wiki {{sporttoekoms}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|SPA}} 2026 Formule 1 TAG Heuer<br/>Gran Premio de España |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Madring (2026).svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>13 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Circuito de Madring]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |-<!-- | '''<small>1</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small> || <small></small>--> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Spaanse Grand Prix]] word op [[13 September]] [[2026]] op die [[Circuito de Madring]], in [[Madrid]], gehou. Dit sal die veertiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. Dit sal die eerste Formule 1-wedren op die Madring-straatrenbaan wees. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Madrid |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Hard C3 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Medium C4 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Sag C5 |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- |- !1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center| 11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center| 12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center| 13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center| 14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center| 15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center| 16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center| 17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center| 18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center| 19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center| 20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center| 21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center| 22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Spanje]] my2rlz4fm6p0a8oamtd08c6imox7dc4 0 468751 2965585 2965584 2026-09-07T12:00:51Z Sobaka 328 /* Versamelings en publikasies */ skakel 2965585 wikitext text/x-wiki '''Johannes Schumacher''' (ook bekend as '''Johan Schumacher''' of '''Johan Schoenmaker''') was 'n 18de-eeuse soldaat en tekenaar in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOC) aan die [[Kaapkolonie|Kaap de Goede Hoop]]. Hy is veral bekend vir die [[Waterverfskilderkuns|waterverftekeninge]] wat hy tydens die reise van Hendrik Swellengrebel die Jongere in 1776 en 1777 vervaardig het en vir sy latere samewerking met die ontdekkingsreisiger en natuurkundige [[Robert Jacob Gordon]].<ref name="HiPSA">{{cite web |title=Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777 |url=https://hipsa.org.za/publication/hendrik-swellengrebel-in-africa-journals-of-three-journeys-in-1776-1777/ |publisher=Historical Publications Southern Africa |date=17 Maart 2021 |access-date=5 September 2026}}</ref> Min is oor Schumacher se lewe bekend. Sy geboorteplek en die datums van sy geboorte en dood is nie vasgestel nie. Sy tekeninge van landskappe, nedersettings, mense, plante en diere vorm egter 'n belangrike visuele rekord van die [[Kaap]] gedurende die laaste dekades van die VOC-bewind. ==Loopbaan aan die Kaap== Schumacher het uit Nederland na die Kaap gekom en as soldaat in die VOC se garnisoen gedien. Hy het aanvanklik behoort aan 'n kompanie onder bevel van Hendrik van Prehn en is later oorgeplaas na die kompanie van Robert Jacob Gordon.<ref name="S2A3">{{cite web |title=Schumacher, Johannes |url=https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=2513 |work=S2A3 Biographical Database of Southern African Science |access-date=5 September 2026}}</ref> Dit is nie bekend of hy formele kunsopleiding ontvang het nie, en geen werke deur hom wat van voor 1776 dateer, is bekend nie.<ref name="HiPSA"/> ===Reise saam met Hendrik Swellengrebel=== In 1776 en vroeg in 1777 het Schumacher Hendrik Swellengrebel die Jongere, die seun van die voormalige Kaapse goewerneur [[Hendrik Swellengrebel]], op drie reise deur die Kaapkolonie vergesel. In Swellengrebel se reisjoernale word hy slegs as die geselskap se tekenaar beskryf. Twee van die meer as 60 illustrasies wat saam met die joernale bewaar gebly het, dra egter Schumacher se handtekening. Op grond van die styl, byskrifte en datering word die meeste ander tekeninge in die versameling ook aan hom toegeskryf.<ref name="HiPSA"/> Die eerste reis, van 18 tot 31 Julie 1776, het na [[Saldanhabaai]] en [[St. Helenabaai]] gegaan. Swellengrebel se tweede en langste reis het van September tot Desember 1776 deur die binneland tot by die [[Groot-Visrivier]] gestrek. 'n Derde reis, in Januarie 1777, het noordwaarts na die Heerenlogementberge en die gebied van die [[Vier-en-twintig Riviere]] gegaan.<ref name="HiPSA"/> Schumacher se tekeninge uit hierdie reise sluit voorstellings van [[Kaapstad]], plase, bergpasse en nedersettings in. Sy waterverf van die drosdy op [[Swellendam]], wat in Desember 1776 geskep is, toon die gebou met omliggende huise, tente, landerye en waens. Dit is met pen en kwas en gekleurde waterverf op papier uitgevoer.<ref name="RijksSwellendam">{{cite web |title=Drostdij van Swellendam |url=https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/object/Drostdij-van-Swellendam--d22619a47c28a60b12cb398d27eaa792 |publisher=Rijksmuseum |access-date=5 September 2026}}</ref> Ander bekende werke beeld onder meer Grootvadersbosch, die Hottentots-Hollandskloof en uitsigte oor [[Tafelberg]] en [[Valsbaai]] uit. ===Samewerking met Robert Jacob Gordon=== Nadat Swellengrebel in 1777 na [[Nederland]] teruggekeer het, het Schumacher onder Gordon se bevel gedien. Hy het Gordon vergesel op sy uitgebreide reis van 6 Oktober 1777 tot 8 Maart 1778. Die plantkundige [[William Paterson (plantkundige)|William Paterson]] het aanvanklik ook aan die ekspedisie deelgeneem, maar het weens siekte omgedraai.<ref name="Matthews">{{cite journal |last=Matthews |first=S. |title=Water history – The travels of R.J. Gordon, Part 1 |journal=The Water Wheel |year=2018 |url=https://journals.co.za/doi/pdf/10.10520/EJC-13944f378b |access-date=5 September 2026}}</ref> Die geselskap het van Kaapstad deur [[Swellendam]] en oor die binneland na die noordoostelike grens van die kolonie gereis. Schumacher se taak was om die landskappe, plante, diere, nedersettings en mense wat hulle teëgekom het visueel op te teken. Sy tekeninge het Gordon se joernale, waarnemings en kartografiese werk aangevul. Schumacher het waarskynlik ook aan latere reise en natuurhistoriese werk van Gordon deelgeneem. Die Skotse plantkundige [[Francis Masson]] het hom in 1786 beskryf as 'n besonder bekwame tekenaar van natuurhistoriese onderwerpe.<ref name="HiPSA"/> Omdat Schumacher en Gordon nou saamgewerk het en talle tekeninge nie onderteken is nie, bestaan daar onsekerheid oor die outeurskap van sommige werke wat met die Gordon-versameling verbind word. ==Werk en betekenis== Schumacher het hoofsaaklik met pen, kwas en waterverf op papier gewerk. Sy landskappe is topografies van aard en gee aandag aan berge, waterlope, plantegroei, plase, paaie en geboue. Benewens hul estetiese waarde het die werke dus ook as geografiese en dokumentêre rekords gedien. Sy tekeninge is belangrike bronne oor die natuurlike omgewing en koloniale uitbreiding aan die Kaap in die laat 18de eeu. Dit bevat ook vroeë Europese uitbeeldings van [[Khoikhoi|KhoiKhoi]]-, [[San]]- en [[Xhosa]]-gemeenskappe. Sulke beelde weerspieël egter die perspektief en wetenskaplike klassifikasiestelsels van Europese reisigers en moet binne die koloniale konteks waarin hulle vervaardig is, vertolk word. Schumacher se werk is nou met dié van Gordon verweef. Gordon se versameling bestaan uit honderde tekeninge, kaarte, reisjoernale en manuskripte oor die topografie, fauna, flora en inwoners van Suider-Afrika.<ref name="Gordon">{{cite web |title=About Robert Jacob Gordon |url=https://www.robertjacobgordon.nl/about |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> Schumacher was een van die tekenaars wat tot hierdie visuele dokumentasie bygedra het, hoewel die presiese omvang van sy bydrae nie altyd vasgestel kan word nie. ==Versamelings en publikasies== 'n Groot groep waterverftekeninge wat Schumacher vir Swellengrebel gemaak het, het in die Swellengrebel-familieargief in Nederland bewaar gebly. Ses-en-vyftig daarvan is in 1951 deur A. Hallema gepubliseer onder die titel ''Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda''.<ref>{{cite book |last=Hallema |first=A. |title=Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda |year=1951 |publisher=A.A.M. Stols |location='s-Gravenhage en Johannesburg}}</ref> Van sy werke word in die [[Rijksmuseum]] bewaar. Die Gordon-versameling, waartoe sommige werke deur of toegeskryf aan Schumacher behoort, word hoofsaaklik tussen die Rijksmuseum en die Brenthurst-biblioteek in Johannesburg bewaar. Die digitale Robert Jacob Gordon-projek bring hierdie tekeninge, kaarte en geskrifte virtueel byeen.<ref>{{cite web |title=Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings |url=https://www.robertjacobgordon.nl/ |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> ==Galery== <gallery> File:Johannes Schumacher01.jpg|Uitsig oor Kaapstad vanaf Seinheuwel, omstreeks 1776 </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Verdere leesstof== * Forbes, V.S. ''Pioneer Travellers of South Africa: A Geographical Commentary upon Routes, Records, Observations and Opinions of Travellers at the Cape, 1750–1800''. Kaapstad en Amsterdam, 1965. * Raper, P.E. en M. Boucher (reds.). ''Robert Jacob Gordon: Cape Travels, 1777 to 1786''. Johannesburg: Brenthurst Press, 1988. * Schutte, G.J. (red.). ''Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777''. Kaapstad: Van Riebeeck-vereniging, 2018. ==Eksterne skakels== * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/zoeken?q=Johannes%20Schumacher Werke deur Johannes Schumacher] in die Rijksmuseum * [https://www.robertjacobgordon.nl/ Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schumacher, Johannes}} [[Kategorie:18de-eeuse kunstenaars]] [[Kategorie:Tekenaars]] [[Kategorie:Waterverfkunstenaars]] mjkuv2u02rutusqfoenkjwz9xbm961i 2965586 2965585 2026-09-07T12:02:07Z Sobaka 328 /* Samewerking met Robert Jacob Gordon */ skakel 2965586 wikitext text/x-wiki '''Johannes Schumacher''' (ook bekend as '''Johan Schumacher''' of '''Johan Schoenmaker''') was 'n 18de-eeuse soldaat en tekenaar in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOC) aan die [[Kaapkolonie|Kaap de Goede Hoop]]. Hy is veral bekend vir die [[Waterverfskilderkuns|waterverftekeninge]] wat hy tydens die reise van Hendrik Swellengrebel die Jongere in 1776 en 1777 vervaardig het en vir sy latere samewerking met die ontdekkingsreisiger en natuurkundige [[Robert Jacob Gordon]].<ref name="HiPSA">{{cite web |title=Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777 |url=https://hipsa.org.za/publication/hendrik-swellengrebel-in-africa-journals-of-three-journeys-in-1776-1777/ |publisher=Historical Publications Southern Africa |date=17 Maart 2021 |access-date=5 September 2026}}</ref> Min is oor Schumacher se lewe bekend. Sy geboorteplek en die datums van sy geboorte en dood is nie vasgestel nie. Sy tekeninge van landskappe, nedersettings, mense, plante en diere vorm egter 'n belangrike visuele rekord van die [[Kaap]] gedurende die laaste dekades van die VOC-bewind. ==Loopbaan aan die Kaap== Schumacher het uit Nederland na die Kaap gekom en as soldaat in die VOC se garnisoen gedien. Hy het aanvanklik behoort aan 'n kompanie onder bevel van Hendrik van Prehn en is later oorgeplaas na die kompanie van Robert Jacob Gordon.<ref name="S2A3">{{cite web |title=Schumacher, Johannes |url=https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=2513 |work=S2A3 Biographical Database of Southern African Science |access-date=5 September 2026}}</ref> Dit is nie bekend of hy formele kunsopleiding ontvang het nie, en geen werke deur hom wat van voor 1776 dateer, is bekend nie.<ref name="HiPSA"/> ===Reise saam met Hendrik Swellengrebel=== In 1776 en vroeg in 1777 het Schumacher Hendrik Swellengrebel die Jongere, die seun van die voormalige Kaapse goewerneur [[Hendrik Swellengrebel]], op drie reise deur die Kaapkolonie vergesel. In Swellengrebel se reisjoernale word hy slegs as die geselskap se tekenaar beskryf. Twee van die meer as 60 illustrasies wat saam met die joernale bewaar gebly het, dra egter Schumacher se handtekening. Op grond van die styl, byskrifte en datering word die meeste ander tekeninge in die versameling ook aan hom toegeskryf.<ref name="HiPSA"/> Die eerste reis, van 18 tot 31 Julie 1776, het na [[Saldanhabaai]] en [[St. Helenabaai]] gegaan. Swellengrebel se tweede en langste reis het van September tot Desember 1776 deur die binneland tot by die [[Groot-Visrivier]] gestrek. 'n Derde reis, in Januarie 1777, het noordwaarts na die Heerenlogementberge en die gebied van die [[Vier-en-twintig Riviere]] gegaan.<ref name="HiPSA"/> Schumacher se tekeninge uit hierdie reise sluit voorstellings van [[Kaapstad]], plase, bergpasse en nedersettings in. Sy waterverf van die drosdy op [[Swellendam]], wat in Desember 1776 geskep is, toon die gebou met omliggende huise, tente, landerye en waens. Dit is met pen en kwas en gekleurde waterverf op papier uitgevoer.<ref name="RijksSwellendam">{{cite web |title=Drostdij van Swellendam |url=https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/object/Drostdij-van-Swellendam--d22619a47c28a60b12cb398d27eaa792 |publisher=Rijksmuseum |access-date=5 September 2026}}</ref> Ander bekende werke beeld onder meer Grootvadersbosch, die Hottentots-Hollandskloof en uitsigte oor [[Tafelberg]] en [[Valsbaai]] uit. ===Samewerking met Robert Jacob Gordon=== Nadat Swellengrebel in 1777 na [[Nederland]] teruggekeer het, het Schumacher onder Gordon se bevel gedien. Hy het Gordon vergesel op sy uitgebreide reis van 6 Oktober 1777 tot 8 Maart 1778. Die plantkundige [[William Paterson]] het aanvanklik ook aan die ekspedisie deelgeneem, maar het weens siekte omgedraai.<ref name="Matthews">{{cite journal |last=Matthews |first=S. |title=Water history – The travels of R.J. Gordon, Part 1 |journal=The Water Wheel |year=2018 |url=https://journals.co.za/doi/pdf/10.10520/EJC-13944f378b |access-date=5 September 2026}}</ref> Die geselskap het van Kaapstad deur [[Swellendam]] en oor die binneland na die noordoostelike grens van die kolonie gereis. Schumacher se taak was om die landskappe, plante, diere, nedersettings en mense wat hulle teëgekom het visueel op te teken. Sy tekeninge het Gordon se joernale, waarnemings en kartografiese werk aangevul. Schumacher het waarskynlik ook aan latere reise en natuurhistoriese werk van Gordon deelgeneem. Die Skotse plantkundige [[Francis Masson]] het hom in 1786 beskryf as 'n besonder bekwame tekenaar van natuurhistoriese onderwerpe.<ref name="HiPSA"/> Omdat Schumacher en Gordon nou saamgewerk het en talle tekeninge nie onderteken is nie, bestaan daar onsekerheid oor die outeurskap van sommige werke wat met die Gordon-versameling verbind word. ==Werk en betekenis== Schumacher het hoofsaaklik met pen, kwas en waterverf op papier gewerk. Sy landskappe is topografies van aard en gee aandag aan berge, waterlope, plantegroei, plase, paaie en geboue. Benewens hul estetiese waarde het die werke dus ook as geografiese en dokumentêre rekords gedien. Sy tekeninge is belangrike bronne oor die natuurlike omgewing en koloniale uitbreiding aan die Kaap in die laat 18de eeu. Dit bevat ook vroeë Europese uitbeeldings van [[Khoikhoi|KhoiKhoi]]-, [[San]]- en [[Xhosa]]-gemeenskappe. Sulke beelde weerspieël egter die perspektief en wetenskaplike klassifikasiestelsels van Europese reisigers en moet binne die koloniale konteks waarin hulle vervaardig is, vertolk word. Schumacher se werk is nou met dié van Gordon verweef. Gordon se versameling bestaan uit honderde tekeninge, kaarte, reisjoernale en manuskripte oor die topografie, fauna, flora en inwoners van Suider-Afrika.<ref name="Gordon">{{cite web |title=About Robert Jacob Gordon |url=https://www.robertjacobgordon.nl/about |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> Schumacher was een van die tekenaars wat tot hierdie visuele dokumentasie bygedra het, hoewel die presiese omvang van sy bydrae nie altyd vasgestel kan word nie. ==Versamelings en publikasies== 'n Groot groep waterverftekeninge wat Schumacher vir Swellengrebel gemaak het, het in die Swellengrebel-familieargief in Nederland bewaar gebly. Ses-en-vyftig daarvan is in 1951 deur A. Hallema gepubliseer onder die titel ''Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda''.<ref>{{cite book |last=Hallema |first=A. |title=Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda |year=1951 |publisher=A.A.M. Stols |location='s-Gravenhage en Johannesburg}}</ref> Van sy werke word in die [[Rijksmuseum]] bewaar. Die Gordon-versameling, waartoe sommige werke deur of toegeskryf aan Schumacher behoort, word hoofsaaklik tussen die Rijksmuseum en die Brenthurst-biblioteek in Johannesburg bewaar. Die digitale Robert Jacob Gordon-projek bring hierdie tekeninge, kaarte en geskrifte virtueel byeen.<ref>{{cite web |title=Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings |url=https://www.robertjacobgordon.nl/ |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> ==Galery== <gallery> File:Johannes Schumacher01.jpg|Uitsig oor Kaapstad vanaf Seinheuwel, omstreeks 1776 </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Verdere leesstof== * Forbes, V.S. ''Pioneer Travellers of South Africa: A Geographical Commentary upon Routes, Records, Observations and Opinions of Travellers at the Cape, 1750–1800''. Kaapstad en Amsterdam, 1965. * Raper, P.E. en M. Boucher (reds.). ''Robert Jacob Gordon: Cape Travels, 1777 to 1786''. Johannesburg: Brenthurst Press, 1988. * Schutte, G.J. (red.). ''Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777''. Kaapstad: Van Riebeeck-vereniging, 2018. ==Eksterne skakels== * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/zoeken?q=Johannes%20Schumacher Werke deur Johannes Schumacher] in die Rijksmuseum * [https://www.robertjacobgordon.nl/ Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schumacher, Johannes}} [[Kategorie:18de-eeuse kunstenaars]] [[Kategorie:Tekenaars]] [[Kategorie:Waterverfkunstenaars]] 3p74be6crp2knwjh36tlbavtupjcjje 2965588 2965586 2026-09-07T12:08:36Z Sobaka 328 kategorie 2965588 wikitext text/x-wiki '''Johannes Schumacher''' (ook bekend as '''Johan Schumacher''' of '''Johan Schoenmaker''') was 'n 18de-eeuse soldaat en tekenaar in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOC) aan die [[Kaapkolonie|Kaap de Goede Hoop]]. Hy is veral bekend vir die [[Waterverfskilderkuns|waterverftekeninge]] wat hy tydens die reise van Hendrik Swellengrebel die Jongere in 1776 en 1777 vervaardig het en vir sy latere samewerking met die ontdekkingsreisiger en natuurkundige [[Robert Jacob Gordon]].<ref name="HiPSA">{{cite web |title=Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777 |url=https://hipsa.org.za/publication/hendrik-swellengrebel-in-africa-journals-of-three-journeys-in-1776-1777/ |publisher=Historical Publications Southern Africa |date=17 Maart 2021 |access-date=5 September 2026}}</ref> Min is oor Schumacher se lewe bekend. Sy geboorteplek en die datums van sy geboorte en dood is nie vasgestel nie. Sy tekeninge van landskappe, nedersettings, mense, plante en diere vorm egter 'n belangrike visuele rekord van die [[Kaap]] gedurende die laaste dekades van die VOC-bewind. ==Loopbaan aan die Kaap== Schumacher het uit Nederland na die Kaap gekom en as soldaat in die VOC se garnisoen gedien. Hy het aanvanklik behoort aan 'n kompanie onder bevel van Hendrik van Prehn en is later oorgeplaas na die kompanie van Robert Jacob Gordon.<ref name="S2A3">{{cite web |title=Schumacher, Johannes |url=https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=2513 |work=S2A3 Biographical Database of Southern African Science |access-date=5 September 2026}}</ref> Dit is nie bekend of hy formele kunsopleiding ontvang het nie, en geen werke deur hom wat van voor 1776 dateer, is bekend nie.<ref name="HiPSA"/> ===Reise saam met Hendrik Swellengrebel=== In 1776 en vroeg in 1777 het Schumacher Hendrik Swellengrebel die Jongere, die seun van die voormalige Kaapse goewerneur [[Hendrik Swellengrebel]], op drie reise deur die Kaapkolonie vergesel. In Swellengrebel se reisjoernale word hy slegs as die geselskap se tekenaar beskryf. Twee van die meer as 60 illustrasies wat saam met die joernale bewaar gebly het, dra egter Schumacher se handtekening. Op grond van die styl, byskrifte en datering word die meeste ander tekeninge in die versameling ook aan hom toegeskryf.<ref name="HiPSA"/> Die eerste reis, van 18 tot 31 Julie 1776, het na [[Saldanhabaai]] en [[St. Helenabaai]] gegaan. Swellengrebel se tweede en langste reis het van September tot Desember 1776 deur die binneland tot by die [[Groot-Visrivier]] gestrek. 'n Derde reis, in Januarie 1777, het noordwaarts na die Heerenlogementberge en die gebied van die [[Vier-en-twintig Riviere]] gegaan.<ref name="HiPSA"/> Schumacher se tekeninge uit hierdie reise sluit voorstellings van [[Kaapstad]], plase, bergpasse en nedersettings in. Sy waterverf van die drosdy op [[Swellendam]], wat in Desember 1776 geskep is, toon die gebou met omliggende huise, tente, landerye en waens. Dit is met pen en kwas en gekleurde waterverf op papier uitgevoer.<ref name="RijksSwellendam">{{cite web |title=Drostdij van Swellendam |url=https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/object/Drostdij-van-Swellendam--d22619a47c28a60b12cb398d27eaa792 |publisher=Rijksmuseum |access-date=5 September 2026}}</ref> Ander bekende werke beeld onder meer Grootvadersbosch, die Hottentots-Hollandskloof en uitsigte oor [[Tafelberg]] en [[Valsbaai]] uit. ===Samewerking met Robert Jacob Gordon=== Nadat Swellengrebel in 1777 na [[Nederland]] teruggekeer het, het Schumacher onder Gordon se bevel gedien. Hy het Gordon vergesel op sy uitgebreide reis van 6 Oktober 1777 tot 8 Maart 1778. Die plantkundige [[William Paterson]] het aanvanklik ook aan die ekspedisie deelgeneem, maar het weens siekte omgedraai.<ref name="Matthews">{{cite journal |last=Matthews |first=S. |title=Water history – The travels of R.J. Gordon, Part 1 |journal=The Water Wheel |year=2018 |url=https://journals.co.za/doi/pdf/10.10520/EJC-13944f378b |access-date=5 September 2026}}</ref> Die geselskap het van Kaapstad deur [[Swellendam]] en oor die binneland na die noordoostelike grens van die kolonie gereis. Schumacher se taak was om die landskappe, plante, diere, nedersettings en mense wat hulle teëgekom het visueel op te teken. Sy tekeninge het Gordon se joernale, waarnemings en kartografiese werk aangevul. Schumacher het waarskynlik ook aan latere reise en natuurhistoriese werk van Gordon deelgeneem. Die Skotse plantkundige [[Francis Masson]] het hom in 1786 beskryf as 'n besonder bekwame tekenaar van natuurhistoriese onderwerpe.<ref name="HiPSA"/> Omdat Schumacher en Gordon nou saamgewerk het en talle tekeninge nie onderteken is nie, bestaan daar onsekerheid oor die outeurskap van sommige werke wat met die Gordon-versameling verbind word. ==Werk en betekenis== Schumacher het hoofsaaklik met pen, kwas en waterverf op papier gewerk. Sy landskappe is topografies van aard en gee aandag aan berge, waterlope, plantegroei, plase, paaie en geboue. Benewens hul estetiese waarde het die werke dus ook as geografiese en dokumentêre rekords gedien. Sy tekeninge is belangrike bronne oor die natuurlike omgewing en koloniale uitbreiding aan die Kaap in die laat 18de eeu. Dit bevat ook vroeë Europese uitbeeldings van [[Khoikhoi|KhoiKhoi]]-, [[San]]- en [[Xhosa]]-gemeenskappe. Sulke beelde weerspieël egter die perspektief en wetenskaplike klassifikasiestelsels van Europese reisigers en moet binne die koloniale konteks waarin hulle vervaardig is, vertolk word. Schumacher se werk is nou met dié van Gordon verweef. Gordon se versameling bestaan uit honderde tekeninge, kaarte, reisjoernale en manuskripte oor die topografie, fauna, flora en inwoners van Suider-Afrika.<ref name="Gordon">{{cite web |title=About Robert Jacob Gordon |url=https://www.robertjacobgordon.nl/about |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> Schumacher was een van die tekenaars wat tot hierdie visuele dokumentasie bygedra het, hoewel die presiese omvang van sy bydrae nie altyd vasgestel kan word nie. ==Versamelings en publikasies== 'n Groot groep waterverftekeninge wat Schumacher vir Swellengrebel gemaak het, het in die Swellengrebel-familieargief in Nederland bewaar gebly. Ses-en-vyftig daarvan is in 1951 deur A. Hallema gepubliseer onder die titel ''Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda''.<ref>{{cite book |last=Hallema |first=A. |title=Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda |year=1951 |publisher=A.A.M. Stols |location='s-Gravenhage en Johannesburg}}</ref> Van sy werke word in die [[Rijksmuseum]] bewaar. Die Gordon-versameling, waartoe sommige werke deur of toegeskryf aan Schumacher behoort, word hoofsaaklik tussen die Rijksmuseum en die Brenthurst-biblioteek in Johannesburg bewaar. Die digitale Robert Jacob Gordon-projek bring hierdie tekeninge, kaarte en geskrifte virtueel byeen.<ref>{{cite web |title=Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings |url=https://www.robertjacobgordon.nl/ |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> ==Galery== <gallery> File:Johannes Schumacher01.jpg|Uitsig oor Kaapstad vanaf Seinheuwel, omstreeks 1776 </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Verdere leesstof== * Forbes, V.S. ''Pioneer Travellers of South Africa: A Geographical Commentary upon Routes, Records, Observations and Opinions of Travellers at the Cape, 1750–1800''. Kaapstad en Amsterdam, 1965. * Raper, P.E. en M. Boucher (reds.). ''Robert Jacob Gordon: Cape Travels, 1777 to 1786''. Johannesburg: Brenthurst Press, 1988. * Schutte, G.J. (red.). ''Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777''. Kaapstad: Van Riebeeck-vereniging, 2018. ==Eksterne skakels== * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/zoeken?q=Johannes%20Schumacher Werke deur Johannes Schumacher] in die Rijksmuseum * [https://www.robertjacobgordon.nl/ Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schumacher, Johannes}} [[Kategorie:18de-eeuse kunstenaars]] [[Kategorie:Nederlandse ontdekkingsreisigers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse immigrante uit Nederland]] [[Kategorie:Waterverfkunstenaars]] pf4vo3legcaiv9uirgjdjufd7gacuqa 2965589 2965588 2026-09-07T12:14:48Z Sobaka 328 Inligtingskas 2965589 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | naam = Johannes Schumacher | geboortenaam = | nasionaliteit = | veld = Tekenkuns; topografiese en natuurhistoriese illustrasie | beweging = | opleiding = | werke = }} '''Johannes Schumacher''' (ook bekend as '''Johan Schumacher''' of '''Johan Schoenmaker''') was 'n 18de-eeuse soldaat en tekenaar in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOC) aan die [[Kaapkolonie|Kaap de Goede Hoop]]. Hy is veral bekend vir die [[Waterverfskilderkuns|waterverftekeninge]] wat hy tydens die reise van Hendrik Swellengrebel die Jongere in 1776 en 1777 vervaardig het en vir sy latere samewerking met die ontdekkingsreisiger en natuurkundige [[Robert Jacob Gordon]].<ref name="HiPSA">{{cite web |title=Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777 |url=https://hipsa.org.za/publication/hendrik-swellengrebel-in-africa-journals-of-three-journeys-in-1776-1777/ |publisher=Historical Publications Southern Africa |date=17 Maart 2021 |access-date=5 September 2026}}</ref> Min is oor Schumacher se lewe bekend. Sy geboorteplek en die datums van sy geboorte en dood is nie vasgestel nie. Sy tekeninge van landskappe, nedersettings, mense, plante en diere vorm egter 'n belangrike visuele rekord van die [[Kaap]] gedurende die laaste dekades van die VOC-bewind. ==Loopbaan aan die Kaap== Schumacher het uit Nederland na die Kaap gekom en as soldaat in die VOC se garnisoen gedien. Hy het aanvanklik behoort aan 'n kompanie onder bevel van Hendrik van Prehn en is later oorgeplaas na die kompanie van Robert Jacob Gordon.<ref name="S2A3">{{cite web |title=Schumacher, Johannes |url=https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=2513 |work=S2A3 Biographical Database of Southern African Science |access-date=5 September 2026}}</ref> Dit is nie bekend of hy formele kunsopleiding ontvang het nie, en geen werke deur hom wat van voor 1776 dateer, is bekend nie.<ref name="HiPSA"/> ===Reise saam met Hendrik Swellengrebel=== In 1776 en vroeg in 1777 het Schumacher Hendrik Swellengrebel die Jongere, die seun van die voormalige Kaapse goewerneur [[Hendrik Swellengrebel]], op drie reise deur die Kaapkolonie vergesel. In Swellengrebel se reisjoernale word hy slegs as die geselskap se tekenaar beskryf. Twee van die meer as 60 illustrasies wat saam met die joernale bewaar gebly het, dra egter Schumacher se handtekening. Op grond van die styl, byskrifte en datering word die meeste ander tekeninge in die versameling ook aan hom toegeskryf.<ref name="HiPSA"/> Die eerste reis, van 18 tot 31 Julie 1776, het na [[Saldanhabaai]] en [[St. Helenabaai]] gegaan. Swellengrebel se tweede en langste reis het van September tot Desember 1776 deur die binneland tot by die [[Groot-Visrivier]] gestrek. 'n Derde reis, in Januarie 1777, het noordwaarts na die Heerenlogementberge en die gebied van die [[Vier-en-twintig Riviere]] gegaan.<ref name="HiPSA"/> Schumacher se tekeninge uit hierdie reise sluit voorstellings van [[Kaapstad]], plase, bergpasse en nedersettings in. Sy waterverf van die drosdy op [[Swellendam]], wat in Desember 1776 geskep is, toon die gebou met omliggende huise, tente, landerye en waens. Dit is met pen en kwas en gekleurde waterverf op papier uitgevoer.<ref name="RijksSwellendam">{{cite web |title=Drostdij van Swellendam |url=https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/object/Drostdij-van-Swellendam--d22619a47c28a60b12cb398d27eaa792 |publisher=Rijksmuseum |access-date=5 September 2026}}</ref> Ander bekende werke beeld onder meer Grootvadersbosch, die Hottentots-Hollandskloof en uitsigte oor [[Tafelberg]] en [[Valsbaai]] uit. ===Samewerking met Robert Jacob Gordon=== Nadat Swellengrebel in 1777 na [[Nederland]] teruggekeer het, het Schumacher onder Gordon se bevel gedien. Hy het Gordon vergesel op sy uitgebreide reis van 6 Oktober 1777 tot 8 Maart 1778. Die plantkundige [[William Paterson]] het aanvanklik ook aan die ekspedisie deelgeneem, maar het weens siekte omgedraai.<ref name="Matthews">{{cite journal |last=Matthews |first=S. |title=Water history – The travels of R.J. Gordon, Part 1 |journal=The Water Wheel |year=2018 |url=https://journals.co.za/doi/pdf/10.10520/EJC-13944f378b |access-date=5 September 2026}}</ref> Die geselskap het van Kaapstad deur [[Swellendam]] en oor die binneland na die noordoostelike grens van die kolonie gereis. Schumacher se taak was om die landskappe, plante, diere, nedersettings en mense wat hulle teëgekom het visueel op te teken. Sy tekeninge het Gordon se joernale, waarnemings en kartografiese werk aangevul. Schumacher het waarskynlik ook aan latere reise en natuurhistoriese werk van Gordon deelgeneem. Die Skotse plantkundige [[Francis Masson]] het hom in 1786 beskryf as 'n besonder bekwame tekenaar van natuurhistoriese onderwerpe.<ref name="HiPSA"/> Omdat Schumacher en Gordon nou saamgewerk het en talle tekeninge nie onderteken is nie, bestaan daar onsekerheid oor die outeurskap van sommige werke wat met die Gordon-versameling verbind word. ==Werk en betekenis== Schumacher het hoofsaaklik met pen, kwas en waterverf op papier gewerk. Sy landskappe is topografies van aard en gee aandag aan berge, waterlope, plantegroei, plase, paaie en geboue. Benewens hul estetiese waarde het die werke dus ook as geografiese en dokumentêre rekords gedien. Sy tekeninge is belangrike bronne oor die natuurlike omgewing en koloniale uitbreiding aan die Kaap in die laat 18de eeu. Dit bevat ook vroeë Europese uitbeeldings van [[Khoikhoi|KhoiKhoi]]-, [[San]]- en [[Xhosa]]-gemeenskappe. Sulke beelde weerspieël egter die perspektief en wetenskaplike klassifikasiestelsels van Europese reisigers en moet binne die koloniale konteks waarin hulle vervaardig is, vertolk word. Schumacher se werk is nou met dié van Gordon verweef. Gordon se versameling bestaan uit honderde tekeninge, kaarte, reisjoernale en manuskripte oor die topografie, fauna, flora en inwoners van Suider-Afrika.<ref name="Gordon">{{cite web |title=About Robert Jacob Gordon |url=https://www.robertjacobgordon.nl/about |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> Schumacher was een van die tekenaars wat tot hierdie visuele dokumentasie bygedra het, hoewel die presiese omvang van sy bydrae nie altyd vasgestel kan word nie. ==Versamelings en publikasies== 'n Groot groep waterverftekeninge wat Schumacher vir Swellengrebel gemaak het, het in die Swellengrebel-familieargief in Nederland bewaar gebly. Ses-en-vyftig daarvan is in 1951 deur A. Hallema gepubliseer onder die titel ''Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda''.<ref>{{cite book |last=Hallema |first=A. |title=Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda |year=1951 |publisher=A.A.M. Stols |location='s-Gravenhage en Johannesburg}}</ref> Van sy werke word in die [[Rijksmuseum]] bewaar. Die Gordon-versameling, waartoe sommige werke deur of toegeskryf aan Schumacher behoort, word hoofsaaklik tussen die Rijksmuseum en die Brenthurst-biblioteek in Johannesburg bewaar. Die digitale Robert Jacob Gordon-projek bring hierdie tekeninge, kaarte en geskrifte virtueel byeen.<ref>{{cite web |title=Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings |url=https://www.robertjacobgordon.nl/ |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> ==Galery== <gallery> File:Johannes Schumacher01.jpg|Uitsig oor Kaapstad vanaf Seinheuwel, omstreeks 1776 </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Verdere leesstof== * Forbes, V.S. ''Pioneer Travellers of South Africa: A Geographical Commentary upon Routes, Records, Observations and Opinions of Travellers at the Cape, 1750–1800''. Kaapstad en Amsterdam, 1965. * Raper, P.E. en M. Boucher (reds.). ''Robert Jacob Gordon: Cape Travels, 1777 to 1786''. Johannesburg: Brenthurst Press, 1988. * Schutte, G.J. (red.). ''Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777''. Kaapstad: Van Riebeeck-vereniging, 2018. ==Eksterne skakels== * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/zoeken?q=Johannes%20Schumacher Werke deur Johannes Schumacher] in die Rijksmuseum * [https://www.robertjacobgordon.nl/ Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schumacher, Johannes}} [[Kategorie:18de-eeuse kunstenaars]] [[Kategorie:Nederlandse ontdekkingsreisigers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse immigrante uit Nederland]] [[Kategorie:Waterverfkunstenaars]] b2yy1av47qf5oz5k9c2ti8zl4um4uzx 2965590 2965589 2026-09-07T12:16:39Z Sobaka 328 /* Eksterne skakels */ 2965590 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | naam = Johannes Schumacher | geboortenaam = | nasionaliteit = | veld = Tekenkuns; topografiese en natuurhistoriese illustrasie | beweging = | opleiding = | werke = }} '''Johannes Schumacher''' (ook bekend as '''Johan Schumacher''' of '''Johan Schoenmaker''') was 'n 18de-eeuse soldaat en tekenaar in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOC) aan die [[Kaapkolonie|Kaap de Goede Hoop]]. Hy is veral bekend vir die [[Waterverfskilderkuns|waterverftekeninge]] wat hy tydens die reise van Hendrik Swellengrebel die Jongere in 1776 en 1777 vervaardig het en vir sy latere samewerking met die ontdekkingsreisiger en natuurkundige [[Robert Jacob Gordon]].<ref name="HiPSA">{{cite web |title=Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777 |url=https://hipsa.org.za/publication/hendrik-swellengrebel-in-africa-journals-of-three-journeys-in-1776-1777/ |publisher=Historical Publications Southern Africa |date=17 Maart 2021 |access-date=5 September 2026}}</ref> Min is oor Schumacher se lewe bekend. Sy geboorteplek en die datums van sy geboorte en dood is nie vasgestel nie. Sy tekeninge van landskappe, nedersettings, mense, plante en diere vorm egter 'n belangrike visuele rekord van die [[Kaap]] gedurende die laaste dekades van die VOC-bewind. ==Loopbaan aan die Kaap== Schumacher het uit Nederland na die Kaap gekom en as soldaat in die VOC se garnisoen gedien. Hy het aanvanklik behoort aan 'n kompanie onder bevel van Hendrik van Prehn en is later oorgeplaas na die kompanie van Robert Jacob Gordon.<ref name="S2A3">{{cite web |title=Schumacher, Johannes |url=https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=2513 |work=S2A3 Biographical Database of Southern African Science |access-date=5 September 2026}}</ref> Dit is nie bekend of hy formele kunsopleiding ontvang het nie, en geen werke deur hom wat van voor 1776 dateer, is bekend nie.<ref name="HiPSA"/> ===Reise saam met Hendrik Swellengrebel=== In 1776 en vroeg in 1777 het Schumacher Hendrik Swellengrebel die Jongere, die seun van die voormalige Kaapse goewerneur [[Hendrik Swellengrebel]], op drie reise deur die Kaapkolonie vergesel. In Swellengrebel se reisjoernale word hy slegs as die geselskap se tekenaar beskryf. Twee van die meer as 60 illustrasies wat saam met die joernale bewaar gebly het, dra egter Schumacher se handtekening. Op grond van die styl, byskrifte en datering word die meeste ander tekeninge in die versameling ook aan hom toegeskryf.<ref name="HiPSA"/> Die eerste reis, van 18 tot 31 Julie 1776, het na [[Saldanhabaai]] en [[St. Helenabaai]] gegaan. Swellengrebel se tweede en langste reis het van September tot Desember 1776 deur die binneland tot by die [[Groot-Visrivier]] gestrek. 'n Derde reis, in Januarie 1777, het noordwaarts na die Heerenlogementberge en die gebied van die [[Vier-en-twintig Riviere]] gegaan.<ref name="HiPSA"/> Schumacher se tekeninge uit hierdie reise sluit voorstellings van [[Kaapstad]], plase, bergpasse en nedersettings in. Sy waterverf van die drosdy op [[Swellendam]], wat in Desember 1776 geskep is, toon die gebou met omliggende huise, tente, landerye en waens. Dit is met pen en kwas en gekleurde waterverf op papier uitgevoer.<ref name="RijksSwellendam">{{cite web |title=Drostdij van Swellendam |url=https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/object/Drostdij-van-Swellendam--d22619a47c28a60b12cb398d27eaa792 |publisher=Rijksmuseum |access-date=5 September 2026}}</ref> Ander bekende werke beeld onder meer Grootvadersbosch, die Hottentots-Hollandskloof en uitsigte oor [[Tafelberg]] en [[Valsbaai]] uit. ===Samewerking met Robert Jacob Gordon=== Nadat Swellengrebel in 1777 na [[Nederland]] teruggekeer het, het Schumacher onder Gordon se bevel gedien. Hy het Gordon vergesel op sy uitgebreide reis van 6 Oktober 1777 tot 8 Maart 1778. Die plantkundige [[William Paterson]] het aanvanklik ook aan die ekspedisie deelgeneem, maar het weens siekte omgedraai.<ref name="Matthews">{{cite journal |last=Matthews |first=S. |title=Water history – The travels of R.J. Gordon, Part 1 |journal=The Water Wheel |year=2018 |url=https://journals.co.za/doi/pdf/10.10520/EJC-13944f378b |access-date=5 September 2026}}</ref> Die geselskap het van Kaapstad deur [[Swellendam]] en oor die binneland na die noordoostelike grens van die kolonie gereis. Schumacher se taak was om die landskappe, plante, diere, nedersettings en mense wat hulle teëgekom het visueel op te teken. Sy tekeninge het Gordon se joernale, waarnemings en kartografiese werk aangevul. Schumacher het waarskynlik ook aan latere reise en natuurhistoriese werk van Gordon deelgeneem. Die Skotse plantkundige [[Francis Masson]] het hom in 1786 beskryf as 'n besonder bekwame tekenaar van natuurhistoriese onderwerpe.<ref name="HiPSA"/> Omdat Schumacher en Gordon nou saamgewerk het en talle tekeninge nie onderteken is nie, bestaan daar onsekerheid oor die outeurskap van sommige werke wat met die Gordon-versameling verbind word. ==Werk en betekenis== Schumacher het hoofsaaklik met pen, kwas en waterverf op papier gewerk. Sy landskappe is topografies van aard en gee aandag aan berge, waterlope, plantegroei, plase, paaie en geboue. Benewens hul estetiese waarde het die werke dus ook as geografiese en dokumentêre rekords gedien. Sy tekeninge is belangrike bronne oor die natuurlike omgewing en koloniale uitbreiding aan die Kaap in die laat 18de eeu. Dit bevat ook vroeë Europese uitbeeldings van [[Khoikhoi|KhoiKhoi]]-, [[San]]- en [[Xhosa]]-gemeenskappe. Sulke beelde weerspieël egter die perspektief en wetenskaplike klassifikasiestelsels van Europese reisigers en moet binne die koloniale konteks waarin hulle vervaardig is, vertolk word. Schumacher se werk is nou met dié van Gordon verweef. Gordon se versameling bestaan uit honderde tekeninge, kaarte, reisjoernale en manuskripte oor die topografie, fauna, flora en inwoners van Suider-Afrika.<ref name="Gordon">{{cite web |title=About Robert Jacob Gordon |url=https://www.robertjacobgordon.nl/about |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> Schumacher was een van die tekenaars wat tot hierdie visuele dokumentasie bygedra het, hoewel die presiese omvang van sy bydrae nie altyd vasgestel kan word nie. ==Versamelings en publikasies== 'n Groot groep waterverftekeninge wat Schumacher vir Swellengrebel gemaak het, het in die Swellengrebel-familieargief in Nederland bewaar gebly. Ses-en-vyftig daarvan is in 1951 deur A. Hallema gepubliseer onder die titel ''Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda''.<ref>{{cite book |last=Hallema |first=A. |title=Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda |year=1951 |publisher=A.A.M. Stols |location='s-Gravenhage en Johannesburg}}</ref> Van sy werke word in die [[Rijksmuseum]] bewaar. Die Gordon-versameling, waartoe sommige werke deur of toegeskryf aan Schumacher behoort, word hoofsaaklik tussen die Rijksmuseum en die Brenthurst-biblioteek in Johannesburg bewaar. Die digitale Robert Jacob Gordon-projek bring hierdie tekeninge, kaarte en geskrifte virtueel byeen.<ref>{{cite web |title=Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings |url=https://www.robertjacobgordon.nl/ |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> ==Galery== <gallery> File:Johannes Schumacher01.jpg|Uitsig oor Kaapstad vanaf Seinheuwel, omstreeks 1776 </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Verdere leesstof== * Forbes, V.S. ''Pioneer Travellers of South Africa: A Geographical Commentary upon Routes, Records, Observations and Opinions of Travellers at the Cape, 1750–1800''. Kaapstad en Amsterdam, 1965. * Raper, P.E. en M. Boucher (reds.). ''Robert Jacob Gordon: Cape Travels, 1777 to 1786''. Johannesburg: Brenthurst Press, 1988. * Schutte, G.J. (red.). ''Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777''. Kaapstad: Van Riebeeck-vereniging, 2018. ==Eksterne skakels== * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/zoeken?q=Johannes%20Schumacher Werke deur Johannes Schumacher] in die Rijksmuseum * [https://www.robertjacobgordon.nl/ Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schumacher, Johannes}} [[Kategorie:18de-eeuse kunstenaars]] [[Kategorie:Duitse ontdekkingsreisigers]] [[Kategorie:Waterverfkunstenaars]] 6511g4b35465gaqv2w57k2entseatmw 2965591 2965590 2026-09-07T12:17:23Z Sobaka 328 2965591 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | naam = Johannes Schumacher | geboortenaam = | nasionaliteit = Duits | veld = Tekenkuns; topografiese en natuurhistoriese illustrasies | beweging = | opleiding = | werke = }} '''Johannes Schumacher''' (ook bekend as '''Johan Schumacher''' of '''Johan Schoenmaker''') was 'n 18de-eeuse soldaat en tekenaar in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOC) aan die [[Kaapkolonie|Kaap de Goede Hoop]]. Hy is veral bekend vir die [[Waterverfskilderkuns|waterverftekeninge]] wat hy tydens die reise van Hendrik Swellengrebel die Jongere in 1776 en 1777 vervaardig het en vir sy latere samewerking met die ontdekkingsreisiger en natuurkundige [[Robert Jacob Gordon]].<ref name="HiPSA">{{cite web |title=Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777 |url=https://hipsa.org.za/publication/hendrik-swellengrebel-in-africa-journals-of-three-journeys-in-1776-1777/ |publisher=Historical Publications Southern Africa |date=17 Maart 2021 |access-date=5 September 2026}}</ref> Min is oor Schumacher se lewe bekend. Sy geboorteplek en die datums van sy geboorte en dood is nie vasgestel nie. Sy tekeninge van landskappe, nedersettings, mense, plante en diere vorm egter 'n belangrike visuele rekord van die [[Kaap]] gedurende die laaste dekades van die VOC-bewind. ==Loopbaan aan die Kaap== Schumacher het uit Nederland na die Kaap gekom en as soldaat in die VOC se garnisoen gedien. Hy het aanvanklik behoort aan 'n kompanie onder bevel van Hendrik van Prehn en is later oorgeplaas na die kompanie van Robert Jacob Gordon.<ref name="S2A3">{{cite web |title=Schumacher, Johannes |url=https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=2513 |work=S2A3 Biographical Database of Southern African Science |access-date=5 September 2026}}</ref> Dit is nie bekend of hy formele kunsopleiding ontvang het nie, en geen werke deur hom wat van voor 1776 dateer, is bekend nie.<ref name="HiPSA"/> ===Reise saam met Hendrik Swellengrebel=== In 1776 en vroeg in 1777 het Schumacher Hendrik Swellengrebel die Jongere, die seun van die voormalige Kaapse goewerneur [[Hendrik Swellengrebel]], op drie reise deur die Kaapkolonie vergesel. In Swellengrebel se reisjoernale word hy slegs as die geselskap se tekenaar beskryf. Twee van die meer as 60 illustrasies wat saam met die joernale bewaar gebly het, dra egter Schumacher se handtekening. Op grond van die styl, byskrifte en datering word die meeste ander tekeninge in die versameling ook aan hom toegeskryf.<ref name="HiPSA"/> Die eerste reis, van 18 tot 31 Julie 1776, het na [[Saldanhabaai]] en [[St. Helenabaai]] gegaan. Swellengrebel se tweede en langste reis het van September tot Desember 1776 deur die binneland tot by die [[Groot-Visrivier]] gestrek. 'n Derde reis, in Januarie 1777, het noordwaarts na die Heerenlogementberge en die gebied van die [[Vier-en-twintig Riviere]] gegaan.<ref name="HiPSA"/> Schumacher se tekeninge uit hierdie reise sluit voorstellings van [[Kaapstad]], plase, bergpasse en nedersettings in. Sy waterverf van die drosdy op [[Swellendam]], wat in Desember 1776 geskep is, toon die gebou met omliggende huise, tente, landerye en waens. Dit is met pen en kwas en gekleurde waterverf op papier uitgevoer.<ref name="RijksSwellendam">{{cite web |title=Drostdij van Swellendam |url=https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/object/Drostdij-van-Swellendam--d22619a47c28a60b12cb398d27eaa792 |publisher=Rijksmuseum |access-date=5 September 2026}}</ref> Ander bekende werke beeld onder meer Grootvadersbosch, die Hottentots-Hollandskloof en uitsigte oor [[Tafelberg]] en [[Valsbaai]] uit. ===Samewerking met Robert Jacob Gordon=== Nadat Swellengrebel in 1777 na [[Nederland]] teruggekeer het, het Schumacher onder Gordon se bevel gedien. Hy het Gordon vergesel op sy uitgebreide reis van 6 Oktober 1777 tot 8 Maart 1778. Die plantkundige [[William Paterson]] het aanvanklik ook aan die ekspedisie deelgeneem, maar het weens siekte omgedraai.<ref name="Matthews">{{cite journal |last=Matthews |first=S. |title=Water history – The travels of R.J. Gordon, Part 1 |journal=The Water Wheel |year=2018 |url=https://journals.co.za/doi/pdf/10.10520/EJC-13944f378b |access-date=5 September 2026}}</ref> Die geselskap het van Kaapstad deur [[Swellendam]] en oor die binneland na die noordoostelike grens van die kolonie gereis. Schumacher se taak was om die landskappe, plante, diere, nedersettings en mense wat hulle teëgekom het visueel op te teken. Sy tekeninge het Gordon se joernale, waarnemings en kartografiese werk aangevul. Schumacher het waarskynlik ook aan latere reise en natuurhistoriese werk van Gordon deelgeneem. Die Skotse plantkundige [[Francis Masson]] het hom in 1786 beskryf as 'n besonder bekwame tekenaar van natuurhistoriese onderwerpe.<ref name="HiPSA"/> Omdat Schumacher en Gordon nou saamgewerk het en talle tekeninge nie onderteken is nie, bestaan daar onsekerheid oor die outeurskap van sommige werke wat met die Gordon-versameling verbind word. ==Werk en betekenis== Schumacher het hoofsaaklik met pen, kwas en waterverf op papier gewerk. Sy landskappe is topografies van aard en gee aandag aan berge, waterlope, plantegroei, plase, paaie en geboue. Benewens hul estetiese waarde het die werke dus ook as geografiese en dokumentêre rekords gedien. Sy tekeninge is belangrike bronne oor die natuurlike omgewing en koloniale uitbreiding aan die Kaap in die laat 18de eeu. Dit bevat ook vroeë Europese uitbeeldings van [[Khoikhoi|KhoiKhoi]]-, [[San]]- en [[Xhosa]]-gemeenskappe. Sulke beelde weerspieël egter die perspektief en wetenskaplike klassifikasiestelsels van Europese reisigers en moet binne die koloniale konteks waarin hulle vervaardig is, vertolk word. Schumacher se werk is nou met dié van Gordon verweef. Gordon se versameling bestaan uit honderde tekeninge, kaarte, reisjoernale en manuskripte oor die topografie, fauna, flora en inwoners van Suider-Afrika.<ref name="Gordon">{{cite web |title=About Robert Jacob Gordon |url=https://www.robertjacobgordon.nl/about |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> Schumacher was een van die tekenaars wat tot hierdie visuele dokumentasie bygedra het, hoewel die presiese omvang van sy bydrae nie altyd vasgestel kan word nie. ==Versamelings en publikasies== 'n Groot groep waterverftekeninge wat Schumacher vir Swellengrebel gemaak het, het in die Swellengrebel-familieargief in Nederland bewaar gebly. Ses-en-vyftig daarvan is in 1951 deur A. Hallema gepubliseer onder die titel ''Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda''.<ref>{{cite book |last=Hallema |first=A. |title=Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda |year=1951 |publisher=A.A.M. Stols |location='s-Gravenhage en Johannesburg}}</ref> Van sy werke word in die [[Rijksmuseum]] bewaar. Die Gordon-versameling, waartoe sommige werke deur of toegeskryf aan Schumacher behoort, word hoofsaaklik tussen die Rijksmuseum en die Brenthurst-biblioteek in Johannesburg bewaar. Die digitale Robert Jacob Gordon-projek bring hierdie tekeninge, kaarte en geskrifte virtueel byeen.<ref>{{cite web |title=Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings |url=https://www.robertjacobgordon.nl/ |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> ==Galery== <gallery> File:Johannes Schumacher01.jpg|Uitsig oor Kaapstad vanaf Seinheuwel, omstreeks 1776 </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Verdere leesstof== * Forbes, V.S. ''Pioneer Travellers of South Africa: A Geographical Commentary upon Routes, Records, Observations and Opinions of Travellers at the Cape, 1750–1800''. Kaapstad en Amsterdam, 1965. * Raper, P.E. en M. Boucher (reds.). ''Robert Jacob Gordon: Cape Travels, 1777 to 1786''. Johannesburg: Brenthurst Press, 1988. * Schutte, G.J. (red.). ''Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777''. Kaapstad: Van Riebeeck-vereniging, 2018. ==Eksterne skakels== * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/zoeken?q=Johannes%20Schumacher Werke deur Johannes Schumacher] in die Rijksmuseum * [https://www.robertjacobgordon.nl/ Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schumacher, Johannes}} [[Kategorie:18de-eeuse kunstenaars]] [[Kategorie:Duitse ontdekkingsreisigers]] [[Kategorie:Waterverfkunstenaars]] ix3onntng5998rr8c8xjbigkwp9vx83 2965592 2965591 2026-09-07T12:21:04Z Sobaka 328 opruim 2965592 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | naam = Johannes Schumacher | geboortenaam = | nasionaliteit = Duits | veld = Tekenkuns; topografiese en natuurhistoriese illustrasies | beweging = | opleiding = | werke = }} '''Johannes Schumacher''' (ook bekend as '''Johan Schumacher''' of '''Johan Schoenmaker''') was 'n 18de-eeuse soldaat en tekenaar in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOC) aan die [[Kaapkolonie|Kaap de Goede Hoop]]. Hy is veral bekend vir die [[Waterverfskilderkuns|waterverftekeninge]] wat hy tydens die reise van Hendrik Swellengrebel die Jongere in 1776 en 1777 geskep het en vir sy latere samewerking met die ontdekkingsreisiger en natuurkundige [[Robert Jacob Gordon]].<ref name="HiPSA">{{cite web |title=Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777 |url=https://hipsa.org.za/publication/hendrik-swellengrebel-in-africa-journals-of-three-journeys-in-1776-1777/ |publisher=Historical Publications Southern Africa |date=17 Maart 2021 |access-date=5 September 2026}}</ref> Min is oor Schumacher se lewe bekend. Sy geboorteplek en die datums van sy geboorte en dood is nie vasgestel nie. Sy tekeninge van landskappe, nedersettings, mense, plante en diere vorm egter 'n belangrike visuele rekord van die [[Kaap]] gedurende die laaste dekades van die VOC-bewind. ==Loopbaan aan die Kaap== Schumacher het uit Nederland na die Kaap gekom en as soldaat in die VOC se garnisoen gedien. Hy het aanvanklik behoort aan 'n kompanie onder bevel van Hendrik van Prehn en is later oorgeplaas na die kompanie van Robert Jacob Gordon.<ref name="S2A3">{{cite web |title=Schumacher, Johannes |url=https://www.s2a3.org.za/bio/Biograph_final.php?serial=2513 |work=S2A3 Biographical Database of Southern African Science |access-date=5 September 2026}}</ref> Dit is nie bekend of hy formele kunsopleiding ontvang het nie, en geen werke deur hom wat van voor 1776 dateer, is bekend nie.<ref name="HiPSA"/> ===Reise saam met Hendrik Swellengrebel=== In 1776 en vroeg in 1777 het Schumacher Hendrik Swellengrebel die Jongere, die seun van die voormalige Kaapse goewerneur [[Hendrik Swellengrebel]], op drie reise deur die Kaapkolonie vergesel. In Swellengrebel se reisjoernale word hy slegs as die geselskap se tekenaar beskryf. Twee van die meer as 60 illustrasies wat saam met die joernale bewaar gebly het, dra egter Schumacher se handtekening. Op grond van die styl, byskrifte en datering word die meeste ander tekeninge in die versameling ook aan hom toegeskryf.<ref name="HiPSA"/> Die eerste reis, van 18 tot 31 Julie 1776, het na [[Saldanhabaai]] en [[St. Helenabaai]] gegaan. Swellengrebel se tweede en langste reis het van September tot Desember 1776 deur die binneland tot by die [[Groot-Visrivier]] gestrek. 'n Derde reis, in Januarie 1777, het noordwaarts na die Heerenlogementberge en die gebied van die [[Vier-en-twintig Riviere]] gegaan.<ref name="HiPSA"/> Schumacher se tekeninge uit hierdie reise sluit voorstellings van [[Kaapstad]], plase, bergpasse en nedersettings in. Sy waterverf van die drosdy op [[Swellendam]], wat in Desember 1776 geskep is, toon die gebou met omliggende huise, tente, landerye en waens. Dit is met pen en kwas en gekleurde waterverf op papier uitgevoer.<ref name="RijksSwellendam">{{cite web |title=Drostdij van Swellendam |url=https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/object/Drostdij-van-Swellendam--d22619a47c28a60b12cb398d27eaa792 |publisher=Rijksmuseum |access-date=5 September 2026}}</ref> Ander bekende werke beeld onder meer Grootvadersbosch, die Hottentots-Hollandskloof en uitsigte oor [[Tafelberg]] en [[Valsbaai]] uit. ===Samewerking met Robert Jacob Gordon=== Nadat Swellengrebel in 1777 na [[Nederland]] teruggekeer het, het Schumacher onder Gordon se bevel gedien. Hy het Gordon vergesel op sy uitgebreide reis van 6 Oktober 1777 tot 8 Maart 1778. Die plantkundige [[William Paterson]] het aanvanklik ook aan die ekspedisie deelgeneem, maar het weens siekte omgedraai.<ref name="Matthews">{{cite journal |last=Matthews |first=S. |title=Water history – The travels of R.J. Gordon, Part 1 |journal=The Water Wheel |year=2018 |url=https://journals.co.za/doi/pdf/10.10520/EJC-13944f378b |access-date=5 September 2026}}</ref> Die geselskap het van Kaapstad deur [[Swellendam]] en oor die binneland na die noordoostelike grens van die kolonie gereis. Schumacher se taak was om die landskappe, plante, diere, nedersettings en mense wat hulle teëgekom het visueel op te teken. Sy tekeninge het Gordon se joernale, waarnemings en kartografiese werk aangevul. Schumacher het waarskynlik ook aan latere reise en natuurhistoriese werk van Gordon deelgeneem. Die Skotse plantkundige [[Francis Masson]] het hom in 1786 beskryf as 'n besonder bekwame tekenaar van natuurhistoriese onderwerpe.<ref name="HiPSA"/> Omdat Schumacher en Gordon nou saamgewerk het en talle tekeninge nie onderteken is nie, bestaan daar onsekerheid oor die outeurskap van sommige werke wat met die Gordon-versameling verbind word. ==Werk en betekenis== Schumacher het hoofsaaklik met pen, kwas en waterverf op papier gewerk. Sy landskappe is topografies van aard en gee aandag aan berge, waterlope, plantegroei, plase, paaie en geboue. Benewens hul estetiese waarde het die werke dus ook as geografiese en dokumentêre rekords gedien. Sy tekeninge is belangrike bronne oor die natuurlike omgewing en koloniale uitbreiding aan die Kaap in die laat 18de eeu. Dit bevat ook vroeë Europese uitbeeldings van [[Khoikhoi|KhoiKhoi]]-, [[San]]- en [[Xhosa]]-gemeenskappe. Sulke beelde weerspieël egter die perspektief en wetenskaplike klassifikasiestelsels van Europese reisigers en moet binne die koloniale konteks waarin hulle vervaardig is, vertolk word. Schumacher se werk is nou met dié van Gordon verweef. Gordon se versameling bestaan uit honderde tekeninge, kaarte, reisjoernale en manuskripte oor die topografie, fauna, flora en inwoners van Suider-Afrika.<ref name="Gordon">{{cite web |title=About Robert Jacob Gordon |url=https://www.robertjacobgordon.nl/about |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> Schumacher was een van die tekenaars wat tot hierdie visuele dokumentasie bygedra het, hoewel die presiese omvang van sy bydrae nie altyd vasgestel kan word nie. ==Versamelings en publikasies== 'n Groot groep waterverftekeninge wat Schumacher vir Swellengrebel gemaak het, het in die Swellengrebel-familieargief in Nederland bewaar gebly. Ses-en-vyftig daarvan is in 1951 deur A. Hallema gepubliseer onder die titel ''Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda''.<ref>{{cite book |last=Hallema |first=A. |title=Die Kaap in 1776–1777: Akwarelle van Johannes Schumacher uit die Swellengrebel-Argief te Breda |year=1951 |publisher=A.A.M. Stols |location='s-Gravenhage en Johannesburg}}</ref> Van sy werke word in die [[Rijksmuseum]] bewaar. Die Gordon-versameling, waartoe sommige werke deur of toegeskryf aan Schumacher behoort, word hoofsaaklik tussen die Rijksmuseum en die Brenthurst-biblioteek in Johannesburg bewaar. Die digitale Robert Jacob Gordon-projek bring hierdie tekeninge, kaarte en geskrifte virtueel byeen.<ref>{{cite web |title=Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings |url=https://www.robertjacobgordon.nl/ |publisher=Rijksmuseum en Brenthurst Library |access-date=5 September 2026}}</ref> ==Galery== <gallery> File:Johannes Schumacher01.jpg|Uitsig oor Kaapstad vanaf Seinheuwel, omstreeks 1776 </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Verdere leesstof== * Forbes, V.S. ''Pioneer Travellers of South Africa: A Geographical Commentary upon Routes, Records, Observations and Opinions of Travellers at the Cape, 1750–1800''. Kaapstad en Amsterdam, 1965. * Raper, P.E. en M. Boucher (reds.). ''Robert Jacob Gordon: Cape Travels, 1777 to 1786''. Johannesburg: Brenthurst Press, 1988. * Schutte, G.J. (red.). ''Hendrik Swellengrebel in Africa: Journals of Three Journeys in 1776–1777''. Kaapstad: Van Riebeeck-vereniging, 2018. ==Eksterne skakels== * [https://www.rijksmuseum.nl/nl/zoeken?q=Johannes%20Schumacher Werke deur Johannes Schumacher] in die Rijksmuseum * [https://www.robertjacobgordon.nl/ Robert Jacob Gordon: Writings and Drawings] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schumacher, Johannes}} [[Kategorie:18de-eeuse kunstenaars]] [[Kategorie:Duitse ontdekkingsreisigers]] [[Kategorie:Waterverfkunstenaars]] 83k4kefoe6sbzkvez7a0ewz3d8u9zk4 1 468752 2965587 2026-09-07T12:03:04Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2965587 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 2 468753 2965595 2026-09-07T12:59:30Z Zoulla 203618 poging 1 2965595 wikitext text/x-wiki Madagascar is famous for its lemurs <nowiki>'''Lemurs''' is 'n diverse groep primate wat slegs natuurlik op die eiland Madagaskar en enkele nabygeleë eilande voorkom. Hulle behoort tot die suborde ''Strepsirrhini''</nowiki> en word beskou as een van die mees kenmerkende groepe soogdiere in die wêreld. Lemurs het oor miljoene jare in isolasie op Madagaskar ontwikkel, wat gelei het tot die ontstaan van baie unieke spesies. Lemurs wissel aansienlik in grootte en voorkoms. Die kleinste spesies, soos die muislemurs, weeg slegs 'n paar dosyn gram, terwyl groter spesies soos die indri meer as sewe kilogram kan weeg. Die meeste lemurs het groot oë, lang sterte en digte pels wat in kleur van grys en bruin tot swart en wit kan wissel. Die diere leef in 'n verskeidenheid habitatte, insluitend tropiese reënwoude, droë bladwisselende woude, doringstruikgebiede en bergwoude. Sommige spesies bring byna hul hele lewe in bome deur, terwyl ander gereeld op die grond beweeg. Lemurs leef dikwels in sosiale groepe en kommunikeer deur verskillende geluide, liggaamstaal en reukmerke. Lemurs voed hoofsaaklik op vrugte, blare, blomme, sade en nektar. Sekere spesies eet ook insekte en ander klein ongewerwelde diere. As saadverspreiders speel hulle 'n belangrike rol in die voortbestaan van baie plantspesies en dra hulle by tot die gesondheid van Madagaskar se ekosisteme. Bekende lemurspesies sluit die katta (<nowiki>''</nowiki>Lemur catta<nowiki>''</nowiki>), die indri (<nowiki>''</nowiki>Indri indri<nowiki>''</nowiki>), die swart-en-wit-vari (<nowiki>''</nowiki>Varecia variegata<nowiki>''</nowiki>) en verskeie sifaka-spesies in. Die katta is waarskynlik die bekendste lemur en kan maklik uitgeken word aan sy lang stert met afwisselende swart en wit ringe. Baie lemurspesies word ernstig bedreig. Ontbossing, landbou-uitbreiding, houtkap, jag en die onwettige handel in wilde diere het die getalle van verskeie spesies aansienlik verminder. Om hierdie rede word talle lemurs deur internasionale bewaringsorganisasies as bedreig of kritiek bedreig geklassifiseer. Madagaskar se lemurs word wêreldwyd erken as 'n belangrike deel van die eiland se natuurlike erfenis. Hulle lok ook ekotoerisme na die land en dra by tot wetenskaplike navorsing oor die evolusie en gedrag van primate. g0ncloc5ky1ywy5auekal8pwkwsbm3q 2 468754 2965596 2026-09-07T13:04:08Z Zoulla 203618 ek het n eerste poging geskryf 2965596 wikitext text/x-wiki <nowiki>'''</nowiki>Kulture van Suid-Afrika<nowiki>'''</nowiki> <nowiki> </nowiki>verwys na die verskillende kulture, tale, tradisies en leefwyses van die mense van Suid-Afrika. Die land is bekend vir sy groot kulturele verskeidenheid en word dikwels die <nowiki>'''</nowiki>Reënboognasie<nowiki>'''</nowiki> genoem. Suid-Afrika het elf amptelike tale en bestaan uit verskeie kulturele groepe, waaronder die Zoeloes, Xhosas, Sothos, Tswanas, Vendas, Tsongas, Ndebeles, Afrikaners en Engelssprekende Suid-Afrikaners. Daar is ook gemeenskappe van Indiese, Chinese en ander afkomste wat tot die land se kulturele diversiteit bydra. Elke kultuur het unieke gebruike, tradisionele kleredrag, musiek, danse en feeste. Tradisionele seremonies soos huwelike, inisiasierite en oesfeeste speel steeds 'n belangrike rol in baie gemeenskappe. Musiek vorm 'n belangrike deel van die Suid-Afrikaanse kultuur. Bekende musiekstyle sluit mbaqanga, maskandi, gospel, jazz, kwaito en amapiano in. Tradisionele dans word dikwels tydens kulturele vieringe en openbare geleenthede uitgevoer. Die Suid-Afrikaanse kookkuns weerspieël die invloede van die land se verskillende kulture. Gewilde geregte sluit braaivleis, bobotie, pap en vleis, melktert, koeksisters en bunny chow in. Die Grondwet van Suid-Afrika beskerm die reg van mense om hul taal, godsdiens en kultuur vrylik te beoefen. Die kulturele diversiteit van die land word algemeen beskou as een van Suid-Afrika se belangrikste kenmerke. gn9bknax24gxrfad8gei9jdhbzhg0nv 0 468756 2965602 2026-09-07T15:21:12Z ~2026-47470-06 213840 'n teks van 'n rusper 2965602 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Catterpillar (8644478599).jpg|duimnael|334x334px|'n foto van 'n rusper]] 'n [[Rusper]] begin sy lewe as 'n klein eiertjie wat onderaan 'n [[plant]]<ref>{{Cite journal |last=ZHANG |first=Su-Fang |last2=ZHANG |first2=Zhen |last3=WANG |first3=Hong-Bin |last4=KONG |first4=Xiang-Bo |date=2013-01-28 |title=New discovery about plant defense: plant-plant communication |url=https://doi.org/10.3724/sp.j.1258.2012.01120 |journal=Chinese Journal of Plant Ecology |volume=36 |issue=10 |pages=1120–1124 |doi=10.3724/sp.j.1258.2012.01120 |issn=1005-264X}}</ref> se blaar vasgeplak is. Wanneer dit uitbroei, eet dit sy eierdop en begin dadelik aan die groen blare rondom hom kou. Omdat 'n rusper se vel nie soos ons s'n kan rek nie, moet dit 'n paar keer van sy ou vel ontslae raak soos wat dit groter word. Elke keer as dit sy vel afskud, is daar 'n groter laag vel wat onderaan wag. Die rusper spandeer byna elke enkele dag om soveel plantvoedsel as moontlik te eet sodat dit genoeg energie kan opgaar. Terwyl dit besig is om te eet, moet die rusper ook veilig bly van honger [[Voël|voëls]], akkedisse en [[Insek|insekte]]<ref>{{Cite journal |last=Durand |first=F |date=2022-12 |title=Insekte en voedselsekerheid in Suid-Afrika in die lig van klimaatsverandering |url=https://doi.org/10.17159/2224-7912/2022/v62n4a1 |journal=Tydskrif vir Geesteswetenskappe |volume=62 |issue=4 |pages=623–646 |doi=10.17159/2224-7912/2022/v62n4a1 |issn=0041-4751}}</ref>. Om homself te beskerm, gebruik dit baie oulike truuks. [[Monarg]] ruspers eet 'n spesiale plant genaamd melkbos wat 'n sterk plantgifstowwe binne-in het. Die gif benadeel nie die rusper nie, maar dit bly binne-in sy liggaam vasgevang. As 'n voël probeer om 'n hap te vat, proe die rusper verskriklik en laat dit die voël siek voel. Vanweë hiervoor leer roofdiere vinnig om helder ruspers alleen te laat. Na 'n paar [[weke]] van aanhoudend eet, word die rusper baie groot en weet dit dat dit tyd is om te rus. Dit kruip weg om <nowiki>'n stil, veilige plek op 'n stewige takkie of blaar te vind. Dan spin dit 'n klein knopie van taai sy om onderstebo soos die letter ''J'' te hang. Nadat dit vir 'n hele dag stil gehang het, skud dit sy vel vir die laaste keer af. Onder hierdie laaste laag vel is 'n harde dop genaamd '</nowiki>n papalie wat die rusper teen die buitewêreld beskerm.<ref>{{Cite journal |last=Skud |first=Bernard Einar |date=2012-07-01 |title=Leslie Edward Whitesel |url=https://doi.org/10.1080/03632415.2012.696025 |journal=Fisheries |volume=37 |issue=7 |pages=329–329 |doi=10.1080/03632415.2012.696025 |issn=0363-2415}}</ref> Binne-in die stil [[papalie]] vind 'n groot en wonderlike verandering plaas. Die rusper se ou liggaam breek stadig af en bou homself oor tot iets heeltemal nuuts met sagte vlerke, lang bene en groot oë. Na 'n week of twee bars die harde dop aan die agterkant oop, en daar klim 'n splinternuwe skoenlapper<ref>{{Cite journal |last=Barnard |first=Lianne |date=2017-03-30 |title=Skoenlapper (Irma Venter) |url=https://doi.org/10.4314/tvl.v50i1.17 |journal=Tydskrif vir Letterkunde |volume=50 |issue=1 |pages=146 |doi=10.4314/tvl.v50i1.17 |issn=2309-9070}}</ref> of mot uit wat gereed is om sy vlerke oop te maak en na die lug te vlieg. == VERWYSINGS == <references /> [[Kategorie:Diere]] [[Kategorie:Natuur]] [[Kategorie:Rusper]] bg6qvrz1838rnftqnil67mfzyeehvjr 2965603 2965602 2026-09-07T15:24:10Z Dumbassman 62009 2965603 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Catterpillar (8644478599).jpg|duimnael|334x334px|'n foto van 'n rusper]] 'n [[Rusper]] begin sy lewe as 'n klein eiertjie wat onderaan 'n [[plant]]<ref>{{Cite journal |last=ZHANG |first=Su-Fang |last2=ZHANG |first2=Zhen |last3=WANG |first3=Hong-Bin |last4=KONG |first4=Xiang-Bo |date=2013-01-28 |title=New discovery about plant defense: plant-plant communication |url=https://doi.org/10.3724/sp.j.1258.2012.01120 |journal=Chinese Journal of Plant Ecology |volume=36 |issue=10 |pages=1120–1124 |doi=10.3724/sp.j.1258.2012.01120 |issn=1005-264X}}</ref> se blaar vasgeplak is. Wanneer dit uitbroei, eet dit sy eierdop en begin dadelik aan die groen blare rondom hom kou. Omdat 'n rusper se vel nie soos ons s'n kan rek nie, moet dit 'n paar keer van sy ou vel ontslae raak soos wat dit groter word. Elke keer as dit sy vel afskud, is daar 'n groter laag vel wat onderaan wag. Die rusper spandeer byna elke enkele dag om soveel plantvoedsel as moontlik te eet sodat dit genoeg energie kan opgaar. Terwyl dit besig is om te eet, moet die rusper ook veilig bly van honger [[Voël|voëls]], akkedisse en [[Insek|insekte]]<ref>{{Cite journal |last=Durand |first=F |date=2022-12 |title=Insekte en voedselsekerheid in Suid-Afrika in die lig van klimaatsverandering |url=https://doi.org/10.17159/2224-7912/2022/v62n4a1 |journal=Tydskrif vir Geesteswetenskappe |volume=62 |issue=4 |pages=623–646 |doi=10.17159/2224-7912/2022/v62n4a1 |issn=0041-4751}}</ref>. Om homself te beskerm, gebruik dit baie oulike truuks. [[Monarg]] ruspers eet 'n spesiale plant genaamd melkbos wat 'n sterk plantgifstowwe binne-in het. Die gif benadeel nie die rusper nie, maar dit bly binne-in sy liggaam vasgevang. As 'n voël probeer om 'n hap te vat, proe die rusper verskriklik en laat dit die voël siek voel. Vanweë hiervoor leer roofdiere vinnig om helder ruspers alleen te laat. Na 'n paar [[weke]] van aanhoudend eet, word die rusper baie groot en weet dit dat dit tyd is om te rus. Dit kruip weg om <nowiki>'n stil, veilige plek op 'n stewige takkie of blaar te vind. Dan spin dit 'n klein knopie van taai sy om onderstebo soos die letter ''J'' te hang. Nadat dit vir 'n hele dag stil gehang het, skud dit sy vel vir die laaste keer af. Onder hierdie laaste laag vel is 'n harde dop genaamd '</nowiki>n papalie wat die rusper teen die buitewêreld beskerm.<ref>{{Cite journal |last=Skud |first=Bernard Einar |date=2012-07-01 |title=Leslie Edward Whitesel |url=https://doi.org/10.1080/03632415.2012.696025 |journal=Fisheries |volume=37 |issue=7 |pages=329–329 |doi=10.1080/03632415.2012.696025 |issn=0363-2415}}</ref> Binne-in die stil [[papalie]] vind 'n groot en wonderlike verandering plaas. Die rusper se ou liggaam breek stadig af en bou homself oor tot iets heeltemal nuuts met sagte vlerke, lang bene en groot oë. Na 'n week of twee bars die harde dop aan die agterkant oop, en daar klim 'n splinternuwe skoenlapper<ref>{{Cite journal |last=Barnard |first=Lianne |date=2017-03-30 |title=Skoenlapper (Irma Venter) |url=https://doi.org/10.4314/tvl.v50i1.17 |journal=Tydskrif vir Letterkunde |volume=50 |issue=1 |pages=146 |doi=10.4314/tvl.v50i1.17 |issn=2309-9070}}</ref> of mot uit wat gereed is om sy vlerke oop te maak en na die lug te vlieg. ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Diere]] [[Kategorie:Natuur]] [[Kategorie:Rusper]] 226u7kdguaewy4035hczksqhsyja3dr 0 468757 2965614 2026-09-07T16:09:23Z Sobaka 328 Sobaka het bladsy [[Nieverwisselbare item]] na [[Nieverwisselbare teken]] geskuif: Beter benaming 2965614 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Nieverwisselbare teken]] 7pfo11niy9071uj48qj89tjoj02g62c 1 468758 2965616 2026-09-07T16:09:23Z Sobaka 328 Sobaka het bladsy [[Bespreking:Nieverwisselbare item]] na [[Bespreking:Nieverwisselbare teken]] geskuif: Beter benaming 2965616 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Nieverwisselbare teken]] r5dsu6w5slg3bfjjdggv03ovjzumqhl 6 468759 2965622 2026-09-07T17:04:00Z JMK 649 {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=André Stander in sy 20's. Hy is op ouderdom 37 oorlede.}} |bron= LB SA Historian, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://www.facebook.com/photo/?fbid=122227917362369068 foto] as bron |datum=Voor 1976, d.w.s. voor ouderdom 30, wat die beeld in die publieke domein plaas. |daarsteller= LB SA Historian, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies AS... 2965622 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=André Stander in sy 20's. Hy is op ouderdom 37 oorlede.}} |bron= LB SA Historian, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://www.facebook.com/photo/?fbid=122227917362369068 foto] as bron |datum=Voor 1976, d.w.s. voor ouderdom 30, wat die beeld in die publieke domein plaas. |daarsteller= LB SA Historian, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse kriminele]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse polisiebeamptes]] [[Kategorie:Bendes]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} qgiv4ou1oyosw80pkqy1xqv0cpdulk0 3 468760 2965648 2026-09-07T18:17:46Z SanBonne 123221 SanBonne het bladsy [[Gebruikerbespreking:Mr-M]] na [[Gebruikerbespreking:أبو متين]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Mr-M|Mr-M]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/أبو متين|أبو متين]]" 2965648 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gebruikerbespreking:أبو متين]] 3bmli5yjqql1qltifavpw0h58dxy3ks 6 468761 2965652 2026-09-07T18:36:25Z JMK 649 {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Die eerste kerkgebou van die [[Gereformeerde kerk Potgietersrus]]}} |bron= ''Gedenkalbum van die Klassis Waterberg'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Eerste_kerkgebou_van_die_Gereformeerde_kerk_Potgietersrus,_in_gebruik_geneem_op_29_Augustus_1931.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1950 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur= Onbekend |ander_weergawes= [[Lê... 2965652 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Die eerste kerkgebou van die [[Gereformeerde kerk Potgietersrus]]}} |bron= ''Gedenkalbum van die Klassis Waterberg'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Eerste_kerkgebou_van_die_Gereformeerde_kerk_Potgietersrus,_in_gebruik_geneem_op_29_Augustus_1931.jpg foto] as bron |datum=Omstreeks 1950 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur= Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Eerste kerkgebou van die Gereformeerde kerk Potgietersrus, in gebruik geneem op 29 Augustus 1931.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Kerkgeboue in Suid-Afrika]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 8gi4ymxgaptfgcqhx4maf7lg7wxyjhg 10 468762 2965658 2026-09-07T19:00:12Z SpesBona 2720 Nuwe sjabloon 2965658 wikitext text/x-wiki {{Grootste stede | naam = Grootste stede in Zimbabwe | klas = nav | land = Zimbabwe | stat_verw = [https://www.geonames.org/ZW/largest-cities-in-zimbabwe.html 10 Largest Cities in Zimbabwe] | afd_naam = Provinsies | stad_1 = Harare | afd_1 = Harare | pop_1 = 1&nbsp;542&nbsp;813 | afb_1 = Harare, Zimbabwe. 04.JPG | stad_2 = Bulawayo | afd_2 = Bulawayo | pop_2 = 665&nbsp;952 | afb_2 = Bulawayo CBD.jpg | stad_3 = Chitungwiza | afd_3 = Harare | pop_3 = 371&nbsp;246 | stad_4 = Mutare | afd_4 = Manicaland | pop_4 = 224&nbsp;802 | stad_5 = Gweru | afd_5 = [[Midlands (provinsie)|Midlands]] | pop_5 = 158&nbsp;200 | stad_6 = Kwekwe | afd_6 = [[Midlands (provinsie)|Midlands]] | pop_6 = 119&nbsp;863 | stad_7 = Kadoma | afd_7 = Masjonaland-Wes | pop_7 = 117&nbsp;381 | stad_8 = Ruwa | afd_8 = Masjonaland-Oos | pop_8 = 94&nbsp;083 | stad_9 = Chinhoyi | afd_9 = Masjonaland-Wes | pop_9 = 90&nbsp;800 | stad_10 = Masvingo | afd_10 = Masvingo | pop_10 = 90&nbsp;286 }}<noinclude> [[Kategorie:Aardrykskundige reekssjablone]] </noinclude> 3gf3fdrpa1yrg7llkasibomvdkdb528 0 468763 2965661 2026-09-07T19:03:49Z Oesjaar 7467 Nuwe genus. 2965661 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Capnophyllum |authority = Gaertn., (1791) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Abioton'' <small>Raf.</small> * ''Actinocladus'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> }} '''''Capnophyllum''''' is 'n [[genus]] van [[krui]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Apiaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is vier [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:39768-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Capnophyllum africanum]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Gaertn.</small> * ''[[Capnophyllum leiocarpon]]'' <small>(Sond.) [[John Charles Manning|J.C.Manning]] & [[Peter Goldblatt|Goldblatt]]</small> * ''[[Capnophyllum lutzeyeri]]'' <small>Magee & [[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Capnophyllum macrocarpum]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Capnophyllum| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] nzroi2byea08jiqs45pvb8u7ll1r64q 1 468764 2965662 2026-09-07T19:05:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2965662 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 468765 2965663 2026-09-07T19:11:48Z Oesjaar 7467 Nuwe kategorie. 2965663 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Apiaceae]] leee16vabsyvx7xwhjhrnsjvu0226zn 15 468766 2965664 2026-09-07T19:12:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2965664 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468767 2965671 2026-09-07T19:54:13Z Oesjaar 7467 Nuwe genus. 2965671 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Syncarpha |authority = DC., (1810) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Argyranthus'' <small>Neck.</small> * ''Astelma'' <small>[Robert Brown (botanis)|R.Br.]] ex Ker Gawl.</small> * ''Damironia'' <small>Cass.</small> * ''Helipterum'' <small>DC.</small> * ''Leucostemma'' <small>D.Don</small> }} '''''Syncarpha''''' is 'n [[genus]] van [[krui]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Asteraceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is 21 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:11218-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Syncarpha affinis]]'' <small>(B.Nord.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha argyropsis]]'' <small>(DC.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha aurea]]'' <small>B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha canescens]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha dregeana]]'' <small>(DC.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha dykei]]'' <small>([[Harry Bolus|Bolus]]) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha eximia]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha ferruginea]]'' <small>(Lam.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha flava]]'' <small>(Compton) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha gnaphaloides]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Syncarpha lepidopodium]]'' <small>(Bolus) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha loganiana]]'' <small>(Compton) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha marlothii]]'' <small>(Schltr.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha milleflora]]'' <small>(L.f.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha montana]]'' <small>(B.Nord.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha speciosissima]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha staehelina]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha variegata]]'' <small>([Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha vestita]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha virgata]]'' <small>(P.J.Bergius) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha zeyheri]]'' <small>(Sond.) B.Nord.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Syncarpha| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] iq6w6zen42s8orz8ozdde61t9z8zunm 2965672 2965671 2026-09-07T19:54:30Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Ai! 2965672 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Syncarpha |authority = DC., (1810) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Argyranthus'' <small>Neck.</small> * ''Astelma'' <small>[Robert Brown (botanis)|R.Br.]] ex Ker Gawl.</small> * ''Damironia'' <small>Cass.</small> * ''Helipterum'' <small>DC.</small> * ''Leucostemma'' <small>D.Don</small> }} '''''Syncarpha''''' is 'n [[genus]] van [[krui]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Asteraceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is 21 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:11218-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Syncarpha affinis]]'' <small>(B.Nord.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha argyropsis]]'' <small>(DC.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha aurea]]'' <small>B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha canescens]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha dregeana]]'' <small>(DC.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha dykei]]'' <small>([[Harry Bolus|Bolus]]) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha eximia]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha ferruginea]]'' <small>(Lam.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha flava]]'' <small>(Compton) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha gnaphaloides]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Syncarpha lepidopodium]]'' <small>(Bolus) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha loganiana]]'' <small>(Compton) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha marlothii]]'' <small>(Schltr.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha milleflora]]'' <small>(L.f.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha montana]]'' <small>(B.Nord.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha speciosissima]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha staehelina]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha variegata]]'' <small>([[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha vestita]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha virgata]]'' <small>(P.J.Bergius) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha zeyheri]]'' <small>(Sond.) B.Nord.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Syncarpha| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] n2khxxv17iuku1c3ru9mjr2bg0bunlc 2965678 2965672 2026-09-07T19:57:38Z Oesjaar 7467 Ai! 2965678 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Syncarpha |authority = DC., (1810) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Argyranthus'' <small>Neck.</small> * ''Astelma'' <small>[[Robert Brown (botanis)|R.Br.]] ex Ker Gawl.</small> * ''Damironia'' <small>Cass.</small> * ''Helipterum'' <small>DC.</small> * ''Leucostemma'' <small>D.Don</small> }} '''''Syncarpha''''' is 'n [[genus]] van [[krui]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Asteraceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is 21 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:11218-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Syncarpha affinis]]'' <small>(B.Nord.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha argyropsis]]'' <small>(DC.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha aurea]]'' <small>B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha canescens]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha dregeana]]'' <small>(DC.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha dykei]]'' <small>([[Harry Bolus|Bolus]]) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha eximia]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha ferruginea]]'' <small>(Lam.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha flava]]'' <small>(Compton) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha gnaphaloides]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Syncarpha lepidopodium]]'' <small>(Bolus) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha loganiana]]'' <small>(Compton) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha marlothii]]'' <small>(Schltr.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha milleflora]]'' <small>(L.f.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha montana]]'' <small>(B.Nord.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha speciosissima]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha staehelina]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha variegata]]'' <small>([[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha vestita]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha virgata]]'' <small>(P.J.Bergius) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha zeyheri]]'' <small>(Sond.) B.Nord.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Syncarpha| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] kmstninko4jvl47lcyblif6x8jpzh7j 2965679 2965678 2026-09-07T19:59:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2965679 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Syncarpha vestita Cape snow.JPG |image_caption = ''Syncarpha vestita'' |display_parents = 3 |taxon = Syncarpha |authority = DC., (1810) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Argyranthus'' <small>Neck.</small> * ''Astelma'' <small>[[Robert Brown (botanis)|R.Br.]] ex Ker Gawl.</small> * ''Damironia'' <small>Cass.</small> * ''Helipterum'' <small>DC.</small> * ''Leucostemma'' <small>D.Don</small> }} '''''Syncarpha''''' is 'n [[genus]] van [[krui]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Asteraceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is 21 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:11218-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Syncarpha affinis]]'' <small>(B.Nord.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha argyropsis]]'' <small>(DC.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha aurea]]'' <small>B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha canescens]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha dregeana]]'' <small>(DC.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha dykei]]'' <small>([[Harry Bolus|Bolus]]) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha eximia]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha ferruginea]]'' <small>(Lam.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha flava]]'' <small>(Compton) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha gnaphaloides]]'' <small>(L.) DC.</small> * ''[[Syncarpha lepidopodium]]'' <small>(Bolus) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha loganiana]]'' <small>(Compton) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha marlothii]]'' <small>(Schltr.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha milleflora]]'' <small>(L.f.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha montana]]'' <small>(B.Nord.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha speciosissima]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha staehelina]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha variegata]]'' <small>([[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha vestita]]'' <small>(L.) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha virgata]]'' <small>(P.J.Bergius) B.Nord.</small> * ''[[Syncarpha zeyheri]]'' <small>(Sond.) B.Nord.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Syncarpha| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 1oovzrkckxvr9ylfe8uu0vzskuqig26 14 468768 2965674 2026-09-07T19:55:26Z Oesjaar 7467 Nuwe kategorie 2965674 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Asteraceae]] 3fv4b9sie0l9c375hjlteejfaxbrnoy 15 468769 2965675 2026-09-07T19:55:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2965675 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 468770 2965676 2026-09-07T19:56:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2965676 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 10 468771 2965677 2026-09-07T19:57:13Z Oesjaar 7467 Nuwe taksonoom 2965677 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Syncarpha |parent=Asteraceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} hg16rju3dw3yrgx6e77i0lyf0xahl93 0 468772 2965682 2026-09-07T20:17:15Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met baie foto's! 2965682 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Witsewejaartjie | image = | taxon = Syncarpha argyropsis | authority = (DC.) B.Nord., (1989) | synonyms =* ''Argyrocome argyropsis'' <small>(DC.) Kuntze</small> * ''Helipterum argyreum'' <small>St.-Lag.</small> * ''Helipterum argyropsis'' <small>DC.</small> }} Die '''witsewejaartjie''' (''Syncarpha argyropsis'') is 'n klein [[struik]ie wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. == Galery == <gallery> Syncarpha argyropsis - Algoa Strandveld SA.jpg Syncarpha argyropsis 1DS-II 3-6881.jpg Syncarpha Potberg 01.jpg Syncarpha Potberg 02.jpg White Everlasting (Syncarpha argyropsis) (32801793052).jpg Syncarpha argyropsis 1DS-II 5968.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3013-3 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:947260-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/a6b60570-ad6b-41b2-8483-559c9c92b327 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Syncarpha|argyropsis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] downi6nhplc5cr75vedw2t2ao4e6tfn 2965683 2965682 2026-09-07T20:17:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2965683 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Witsewejaartjie | image = | taxon = Syncarpha argyropsis | authority = (DC.) B.Nord., (1989) | synonyms =* ''Argyrocome argyropsis'' <small>(DC.) Kuntze</small> * ''Helipterum argyreum'' <small>St.-Lag.</small> * ''Helipterum argyropsis'' <small>DC.</small> }} Die '''witsewejaartjie''' (''Syncarpha argyropsis'') is 'n klein [[struik]]ie wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. == Galery == <gallery> Syncarpha argyropsis - Algoa Strandveld SA.jpg Syncarpha argyropsis 1DS-II 3-6881.jpg Syncarpha Potberg 01.jpg Syncarpha Potberg 02.jpg White Everlasting (Syncarpha argyropsis) (32801793052).jpg Syncarpha argyropsis 1DS-II 5968.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3013-3 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:947260-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/a6b60570-ad6b-41b2-8483-559c9c92b327 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Syncarpha|argyropsis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] c1gzinvlpynsykogkhox7a98f742oo1 2965693 2965683 2026-09-07T20:35:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2965693 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Witsewejaartjie | image = | taxon = Syncarpha argyropsis | authority = (DC.) B.Nord., (1989) | synonyms =* ''Argyrocome argyropsis'' <small>(DC.) Kuntze</small> * ''Helipterum argyreum'' <small>St.-Lag.</small> * ''Helipterum argyropsis'' <small>DC.</small> }} Die '''witsewejaartjie''' (''Syncarpha argyropsis'') is 'n klein [[struik]]ie wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie blom van Augustus tot November en is deel van die [[fynbos]]. == Galery == <gallery> Syncarpha argyropsis - Algoa Strandveld SA.jpg Syncarpha argyropsis 1DS-II 3-6881.jpg Syncarpha Potberg 01.jpg Syncarpha Potberg 02.jpg White Everlasting (Syncarpha argyropsis) (32801793052).jpg Syncarpha argyropsis 1DS-II 5968.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3013-3 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:947260-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/a6b60570-ad6b-41b2-8483-559c9c92b327 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Syncarpha|argyropsis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 1h7nrqp42s8kuurp7fh0uummwp1jycj 2965721 2965693 2026-09-08T07:54:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2965721 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Witsewejaartjie | image = | taxon = Syncarpha argyropsis | authority = (DC.) B.Nord., (1989) | synonyms =* ''Argyrocome argyropsis'' <small>(DC.) Kuntze</small> * ''Helipterum argyreum'' <small>St.-Lag.</small> * ''Helipterum argyropsis'' <small>DC.</small> }} Die '''witsewejaartjie''' (''Syncarpha argyropsis'') is 'n klein [[struik]]ie wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie blom van Augustus tot November en is deel van die [[fynbos]]. == Galery == <gallery> Syncarpha argyropsis - Algoa Strandveld SA.jpg Syncarpha argyropsis 1DS-II 3-6881.jpg Syncarpha Potberg 01.jpg Syncarpha Potberg 02.jpg White Everlasting (Syncarpha argyropsis) (32801793052).jpg Syncarpha argyropsis 1DS-II 5968.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3013-3 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:947260-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/a6b60570-ad6b-41b2-8483-559c9c92b327 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Syncarpha|argyropsis]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] glotz8ngjx1q2rn3txc7kqrgt52liqj 1 468773 2965684 2026-09-07T20:18:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2965684 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468774 2965685 2026-09-07T20:19:16Z Oesjaar 7467 Aa 2965685 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Syncarpha argyropsis]] seyojjk4kzwa3aef0sjji3ko6hyi2k0 1 468775 2965686 2026-09-07T20:19:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2965686 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 6 468776 2965688 2026-09-07T20:20:51Z JMK 649 {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Die eerste gebou van die [[NG gemeente Pretoria]], toe nog die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]]}} |bron= Engelbrecht, prof. dr. S.P. Engelbrecht. 1955. ''Die Nederduitsch Hervormde Gemeente Pretoria 1855-1955''. Pretoria: NH kerkraad, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Eerste_kerk_Pretoria.jpg foto] as bron |datum=1857 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur= O... 2965688 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing={{af|1=Die eerste gebou van die [[NG gemeente Pretoria]], toe nog die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]]}} |bron= Engelbrecht, prof. dr. S.P. Engelbrecht. 1955. ''Die Nederduitsch Hervormde Gemeente Pretoria 1855-1955''. Pretoria: NH kerkraad, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Eerste_kerk_Pretoria.jpg foto] as bron |datum=1857 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur= Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Eerste kerk Pretoria.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Nederduitsch Hervormde Kerk]] [[Kategorie:Geskiedenis van Pretoria]] [[Kategorie:Kerkgeboue in Suid-Afrika]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 9rltzdqsbu6ey7zx8obbxzhk4iqy2lx 0 468777 2965718 2026-09-08T07:51:29Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2965718 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Pienksewejaartjie | image = | taxon = Syncarpha canescens | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) B.Nord., (1989) | synonyms = * ''Xeranthemum canescens'' <small>L.</small> }} Die '''pienksewejaartjie''' (''Syncarpha canescens'') is 'n klein [[struik]]ie wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie blom van Januarie tot September en is deel van die [[fynbos]]. == Infraspesies == Die spesie het drie [[Infraspesifieke naam|infraspesis]]: * ''Syncarpha canescens subsp. canescens'' * ''Syncarpha canescens subsp. leucolepis'' <small>(DC.) B.Nord.</small> * ''Syncarpha canescens subsp. tricolor'' <small>(DC.) B.Nord.</small> == Galery == <gallery> Syncarpha canescens (flower buds) in Western Cape fynbos-South Africa.jpg Syncarpha canescens 1DS-II 1-8083.jpg Syncarpha canescens 1DS-II 1-8101-01.jpg Syncarpha canescens 1DS-II 1-8105.jpg Syncarpha canescens Citrusdal 03.jpg Syncarpha canescens 1DS-II 1-8104.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3013-4 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:947249-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/230b6be3-9d7d-4f36-954d-7441d2899e24 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Syncarpha|canescens]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 8pptfek0pltvkv3akhp010iz4dsthef 2965727 2965718 2026-09-08T09:15:09Z Oesjaar 7467 /* Infraspesies */ Ai! 2965727 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Pienksewejaartjie | image = | taxon = Syncarpha canescens | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) B.Nord., (1989) | synonyms = * ''Xeranthemum canescens'' <small>L.</small> }} Die '''pienksewejaartjie''' (''Syncarpha canescens'') is 'n klein [[struik]]ie wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie blom van Januarie tot September en is deel van die [[fynbos]]. == Infraspesies == Die spesie het drie [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Syncarpha canescens subsp. canescens'' * ''Syncarpha canescens subsp. leucolepis'' <small>(DC.) B.Nord.</small> * ''Syncarpha canescens subsp. tricolor'' <small>(DC.) B.Nord.</small> == Galery == <gallery> Syncarpha canescens (flower buds) in Western Cape fynbos-South Africa.jpg Syncarpha canescens 1DS-II 1-8083.jpg Syncarpha canescens 1DS-II 1-8101-01.jpg Syncarpha canescens 1DS-II 1-8105.jpg Syncarpha canescens Citrusdal 03.jpg Syncarpha canescens 1DS-II 1-8104.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3013-4 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:947249-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/230b6be3-9d7d-4f36-954d-7441d2899e24 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Syncarpha|canescens]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 80rivpk2rlu6qqkpuhw772bp4c7aacj 1 468778 2965719 2026-09-08T07:53:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2965719 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468779 2965720 2026-09-08T07:53:45Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2965720 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Syncarpha canescens]] to12ja58jbq5swvgftpiphz6pa95qi3 6 468780 2965736 2026-09-08T10:15:10Z JMK 649 {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die Woodbine-huis in die destydse Western Road is in 1898 gebou. Dit is in Junie 1903 deur die Langenhoven-gesin betrek, toe Engela maar 1 jaar oud was. Die huis is later Arbeidsgenot genoem, en die woorde van ''Die Stem van Suid-Afrika'' is hier geskryf. Die huis word beskou as die "werkswinkel waar Afrikaans gevorm is.[https://www.oudtshoorninfo.com/project/arbeidsgenot/] Lenie sou tot in 1950 hier bly.}} |bron= oudtshoorninfo.com, met ChatGPT-aanhef vir... 2965736 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die Woodbine-huis in die destydse Western Road is in 1898 gebou. Dit is in Junie 1903 deur die Langenhoven-gesin betrek, toe Engela maar 1 jaar oud was. Die huis is later Arbeidsgenot genoem, en die woorde van ''Die Stem van Suid-Afrika'' is hier geskryf. Die huis word beskou as die "werkswinkel waar Afrikaans gevorm is.[https://www.oudtshoorninfo.com/project/arbeidsgenot/] Lenie sou tot in 1950 hier bly.}} |bron= oudtshoorninfo.com, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Ds_Alexander_MacKidd.jpg foto] as bron |datum=Pre-1976 |daarsteller= oudtshoorninfo.com, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:CJ Langenhoven]] [[Kategorie:Oudtshoorn]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} b9zqnrg56uwalfxd2m2vhoetsybqbqv 2965738 2965736 2026-09-08T10:31:33Z JMK 649 bron 2965738 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die Woodbine-huis in die destydse Western Road is in 1898 gebou. Dit is in Junie 1903 deur die Langenhoven-gesin betrek,<!--vanaf Hoopstraat--> toe Engela maar 1 jaar oud was. Die huis is later Arbeidsgenot genoem, en die woorde van ''Die Stem van Suid-Afrika'' is hier geskryf. Die huis word beskou as die "werkswinkel waar Afrikaans gevorm is.[https://www.oudtshoorninfo.com/project/arbeidsgenot/] Lenie sou tot in 1950 hier bly.}} |bron= oudtshoorninfo.com, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://www.oudtshoorninfo.com/project_category/history/page/4/ foto] as bron |datum=Pre-1976 |daarsteller= oudtshoorninfo.com, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:CJ Langenhoven]] [[Kategorie:Oudtshoorn]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} djjhngmu1zi5phemazawas088oh4faw 2965742 2965738 2026-09-08T11:19:52Z Aliwal2012 39067 /* Opsomming */ Oudtshoorn? 2965742 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die Woodbine-huis in die destydse Western-weg in Oudtshoorn is in 1898 gebou. Dit is in Junie 1903 deur die Langenhoven-gesin betrek,<!--vanaf Hoopstraat--> toe Engela maar 1 jaar oud was. Die huis is later Arbeidsgenot genoem, en die woorde van ''Die Stem van Suid-Afrika'' is hier geskryf. Die huis word beskou as die "werkswinkel waar Afrikaans gevorm is".[https://www.oudtshoorninfo.com/project/arbeidsgenot/] Lenie sou tot in 1950 hier bly.}} |bron= oudtshoorninfo.com, met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://www.oudtshoorninfo.com/project_category/history/page/4/ foto] as bron |datum=Pre-1976 |daarsteller= oudtshoorninfo.com, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:CJ Langenhoven]] [[Kategorie:Oudtshoorn]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} i2xdefwvwba0x3npzcerfflvabjpqw1 0 468781 2965740 2026-09-08T11:00:46Z Sobaka 328 Begin nuwe artikel 2965740 wikitext text/x-wiki '''George Milwa Mnyaluza Pemba''' ([[2 April]] [[1912]] – [[12 Julie]] [[2001]]) was ’n [[Suid-Afrikaanse]] skilder, illustreerder, onderwyser en dramaturg. Hy is postuum met die [[Orde van Ikhamanga]] bekroon. ==Biografie== Pemba is in 1912 in Hill's Kraal, Korsten, [[Port Elizabeth]] gebore. Hy was die vyfde kind van Rebecca en Titus Pemba. Hy het die Van der Kemp Sending Laerskool bygewoon tot 1924 toe hy die Grey-beurs gewen het om Paterson Sekondêre Skool by te woon. As kind is hy deur sy pa aangemoedig om te teken en te skilder, en het dus begin om muurskilderye in die gesinshuis te skilder en portrette te maak van foto's van sy pa se werkgewers. Sy pa is in 1926 in 'n motorfietsongeluk dood. Hy het 'n Grey-beurs gewen, wat hom in staat gestel het om post-primêre onderwys te ontvang, en in 1931 het hy 'n Onderwysersdiploma aan die Lovedale Opleidingskollege in die Oos-Kaap verwerf. By Lovedale het Pemba illustrasies gemaak vir boeke wat deur die Lovedale Press gepubliseer is en is hy gementor deur eerwaarde R. H. W. Shepherd, die laaste geordende skoolhoof van Lovedale. Hy het daar tot 1936 gewerk totdat hy 'n onderwyspos by die Wesleyan Sendingskool in [[King William's Town]] aanvaar het. Hy het die onderwys ná sewe jaar verlaat om 'n beter betaalde werk as bode van die Naturellekommissaris se Hof te aanvaar, en daarna as 'n huurinvorderaar vir die Dorpsadministrasie.<ref name= "South African Heritage Project">[http://sthp.saha.org.za/memorial/articles/pembas_luminous_palette.htm Pemba's Luminous Palette. South African Heritage Project. Accessed 10 Julie.]</ref> Die volgende jaar het hy vyf maande lank onder professor Austin Winter Moore aan die [[Rhodes-universiteit]] gestudeer, moontlik gemaak deur 'n beurs van die Bantu Welfare Trust. Pemba is in 1941 'n tweede beurs toegeken. Hierdie keer het hy twee weke by [[Maurice van Essche]] se ateljee in [[Kaapstad]] deurgebring om kunsklasse by te woon. Dit was by Maurice van Essche se ateljee waar hy [[Gerard Sekoto]] en John Mohl ontmoet het. Sekoto het hom aangemoedig om as 'n voltydse kunstenaar te werk en sy medium van waterverf na olieverf te verander. Hy het na Johannesburg, Durban, KwaZulu-Natal, Umtata en Basoetoland gereis om portrette van die inheemse volke wat hy in die verskillende streke ontmoet het, te skilder. Van 1952 tot 1978 het hy sy inkomste aangevul deur kruideniersware te verkoop in 'n spaza-winkel genaamd Gabby's Store. Daarna het Pemba kuns aan kinders onderrig by die S.A. Instituut vir Rasseverhoudinge en in 1979 is 'n Ere-Meestersgraad van die Kunste van die [[Universiteit van Fort Hare]] aan hom toegeken. George Pemba het met skilderkuns geëksperimenteer en 'n bekende [[Waterverfskilderkuns|waterverf]]- en olieverfskilder geword. 'n Hoogs suksesvolle uitstalling van skilderye vanaf die 1940's is in 1991 by die Everard Read-galery gehou. In 1992 het 'n tweede uitstalling sy 80ste verjaardag herdenk, wat ook saam met die kunstenaar by die King George VI-kunsgalery in Port Elizabeth gevier is. ==Loopbaan== Pemba se eerste werk is die eerste keer in 1928, toe hy sestien was, by die Veermarksaal in Port Elizabeth uitgestal. In 1934 is Pemba behandel vir 'n gebarste blindederm en hy het sy hospitaalverblyf deurgebring met die tekening van verpleegsters en dokters.<ref name= "South African Heritage Project"/> Sy hospitaaltekeninge het die aandag van die landskapskilder Ethel Smythe getrek, wat in Pemba belanggestel het en hom onderrig aangebied het. Smythe het 'n groot versameling boeke besit wat hom bekendgestel het aan die werk van Rembrandt Harmenszoon van Rijn, Diego Velázquez en impressionisme.<ref name= "Bonahms Auction House">[https://www.bonhams.com/auctions/21431/lot/100/ George Milwa Mnyaluza Pemba: South African 1912-2001. Bonhams Auction House. Accessed 12 Julie.]</ref> In 1937 het Pemba die eerste prys in die Mei Esther Bedford-kompetisie ontvang, waar die musikant en kunstenaar [[Gerard Sekoto]] die tweede prys ontvang het. Sy eerste opdrag het in 1950 gekom, in die vorm van 'n portret van die opvoeder en aktivis, professor Davidson Don Tengo Jabavu, vir die Universiteit van Fort Hare.<ref name= "George Milwa Mnyaluza Pemba">[http://www.lifewithart.com/artists/george-milwa-mnyaluza-pemba.html George Milwa Mnyaluza Pemba. Life With Art. Accesses 12 Julie.]</ref> Pemba het 'n satiriese spotprent vervaardig vir die eerste uitgawe van die [[African National Congress]] se koerant ''Isizwe'' wat in Junie 1959 vrygestel is.<ref name= "The Pen is Mightier than the Sword">[http://sthp.saha.org.za/memorial/articles/the_pen_is_mightier_than_apartheid.htm The Pen is Mightier Than the Sword. South African Heritage Project. Accessed 10 July.]</ref> Pemba was ook 'n skrywer wat ten minste twee toneelstukke geskryf en opgevoer het - ''Die Storie van Nongqawuse'' en ''Die Xhosa Profeet Ntsikana''.<ref name= "South African Heritage Project"/> Hy het later skilderye vervaardig om die toneelstukke te illustreer. Suid-Afrikaanse erfenisprojek. ==Erkenning en toekennings== Pemba se skilderye is bekend vir hul komposisie en hul vet kleurgebruik. Hy word erken as 'n pionier van sosiale realisme in Suid-Afrika.<ref name="George Milwa Mnyaluza Pemba"/> In 1995 het Barry Feinberg 'n dokumentêr oor George vervaardig met die titel ''George Pemba: A Painter of the People'' in samewerking met die Mayibuye-sentrum vir geskiedenis en kultuur.<ref name= "Milwa Mnyaluza Pemba">[http://www.gov.za/about-government/milwa-mnyaluza- Pemba Milwa Mnyaluza Pemba. South African Government. Accessed 11 Julie.]{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * In 1996 het die Iziko Suid-Afrikaanse Nasionale Galery 'n retrospektief van sy werk gehou, getiteld The George Milwa Mnyaluza Pemba Retrospective Exhibition. * In 2004 het die Suid-Afrikaanse regering Pemba postuum toegeken met die Orde van Ikhamanga in Goud vir sy bydrae tot kuns en letterkunde. * In 2012, op die 100ste herdenking van die kunstenaar se geboorte, het die Suid-Afrikaanse Poskantoor 'n stel van 10 herdenkingsseëls vrygestel met van Pemba se bekendste kunswerke. 300 000 miniatuurseëlvelle is gedruk en versprei.<ref name= "My PE News">{{Cite web |url=http://mype.co.za/new/honoring-south-africas-grand-master-of-art/12552/2012/04 |title=Honouring South Africa's Grand Master of Art. My PE News. Accessed 10 Julie. |access-date=13 Julie 2017 |archive-date=6 Augustus 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065818/http://mype.co.za/new/honoring-south-africas-grand-master-of-art/12552/2012/04 |url-status=dead }}</ref> * In 2017 is 'n uitstalling van Pemba se werk by die Nelson Mandela Metropolitaanse Kunsmuseum aangebied. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pemba, George}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skilders]] [[Kategorie:Geboortes in 1912]] [[Kategorie:Sterftes in 2001]] lpbi5as4qk45vkynux2r2qacn6b7g4w 1 468782 2965741 2026-09-08T11:02:00Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2965741 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv