Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2397 2966703 2963392 2026-09-12T08:01:33Z Aliwal2012 39067 /* Sterftes */ [[Adam Opel]], Duitse [[ingenieur]] 2966703 wikitext text/x-wiki {{SeptemberKalender}} '''8 September''' is die 251ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (252ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 114 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1221]] – [[Damietta]] verower deur die [[Moslems]]. * [[1659]] – [[Pous Alexander VII]] publiseer die [[Pouslike bul|bul]] ''Super Cathedram Pricipis Apostolorum'' oor die sending na [[Viëtnam]]. * [[1713]] – [[Pous Clemens XI]] publiseer die bul ''Unigenitus'' teen die Jansenistiese leerstellings van Quesnel. * [[1718]] – Pous Clemens XI publiseer ''Pastoralis Officii'' waarin die Jansenistiese appellante [[Ekskommunikasie|ekskommunikeer]] word. * [[1745]] – [[Pous Benedictus XIV]] publiseer ''Gravissimum supremi'' oor korrupsie en sending. * [[1944]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Eerste [[V-2 vuurpyl]]e tref [[Londen]]. * [[1948]] – Die [[Dietse Kinderfonds]] se 83 weeskinders arriveer in [[Kaapstad]]. * [[1978]] – Honderde betogers sterf in [[Teheran]] op Swart Vrydag tydens die [[Irannese Rewolusie]]. * [[1991]] – Die [[Republiek van Masedonië]] word van [[Joego-Slawië]] onafhanklik. * [[2017]] – 'n [[Aardbewing]] van 8.1 op die [[Richterskaal]] tref die suide van [[Meksiko]]. * [[2021]] – Die [[Afrikaanse Wikipedia]] se 100&nbsp;000ste artikel word geskep. * [[2022]] – Ná [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Elizabeth II]] se afsterwe word haar oudste seun [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Charles III]] nuwe koning van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[2023]] tot [[28 Oktober]] – Die [[Rugbywêreldbeker 2023|10de Rugbywêreldbeker]] word in [[Frankryk]] aangebied en deur [[Springbokke|Suid-Afrika]] gewen. * 2023 – 'n [[Aardbewing]] van 6,8 op die [[Richterskaal]] tref [[Marokko]], meer as 2&nbsp;800 mense sterf en historiese terreine in [[Marrakesj]] word beskadig. == Geboortes == * [[1157]] – [[Richard I van Engeland|Richard I]] Koning van Engeland († [[1199]]). * [[1456]] – [[Bernardino Lopez de Carvajal]] later [[Teenpous Martinus IV]] († [[1523]]). * [[1588]] – [[Marin Mersenne]], Franse teoloog, wiskundige en filosoof († [[1648]]). * [[1737]] – [[Luigi Galvani]], Italiaanse geneesheer, fisikus, bioloog en filosoof († [[1798]]). * [[1767]] – [[August Wilhelm Schlegel]], Duitse digter, literatuurhistorikus, vertaler, skrywer en kritikus († [[1845]]). * [[1779]] – [[Mustafa IV]], Ottomanse sultan († [[1808]]). * [[1830]] – [[Frédéric Mistral]], Frans-[[Oksitaans]]e digter († [[1914]]). * [[1835]] – [[Johannes Jacobus Kotzé|Dr. J.J. Kotzé]], leraar in twee gemeentes van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] († [[1899]]). * [[1841]] – [[Antonín Dvořák]], Tsjeggiese komponis († [[1904]]). * [[1851]] – [[Jannie Marais]], kampvegter vir [[Afrikaans]] en weldoener († [[30 Mei]] [[1915]]). * [[1886]] – [[Siegfried Sassoon]], Engelse leërkaptein, joernalis en digter († [[1967]]). * [[1901]] – [[Hendrik Frensch Verwoerd]], Eerste Minister van [[Suid-Afrika]] († [[6 September]] [[1966]]). * [[1914]] – [[Denys Lasdun]], Britse argitek, ontwerper van die Royal National Theatre († [[2001]]). * [[1922]] – [[Sid Caesar]], Amerikaanse komiese akteur en skrywer († [[2014]]). * [[1925]] – [[Peter Sellers]], Engelse akteur en komediant († [[1980]]). * [[1929]] – [[Christoph von Dohnányi]], Duitse dirigent. * [[1930]] – [[Nguyễn Cao Kỳ]], Viëtnamese generaal en politikus, 16de Eerste Minister van Suid-Viëtnam († [[2011]]). * [[1941]] – [[Bernie Sanders]], Amerikaanse politikus. * [[1954]] – [[Mark Lindsay Chapman]], Engelse akteur. * [[1971]] – [[David Arquette]], Amerikaanse akteur, vervaardiger en skrywer. * 1971 – [[Martin Freeman]], Engelse akteur. * [[1972]] – [[Os du Randt]], [[Springbokrugbyspeler]]. * [[1979]] – [[Pink (sangeres)|Pink]] (Alecia Moore), Amerikaanse sanger en aktrise. * [[1980]] – [[Mbulaeni Mulaudzi]], 800&nbsp;m-wêreldkampioen en Olimpiese silwermedaljewenner († [[2014]]). == Sterftes == * [[701]] – [[Pous Sergius I]], 84ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* onbekend). * [[780]] – [[Leo IV die Kasaar]], [[keiser]] van [[Bisantium]] (* [[750]]). * [[1637]] – [[Robert Fludd]], Britse-natuurkundige, astroloog en mistikus (* [[1574]]). * [[1645]] – [[Francisco de Quevedo]], [[Spanje|Spaanse]] [[skrywer]] (* [[1580]]). * [[1724]] – [[Maurits Pasques de Chavonnes]], goewerneur van die [[Kaap die Goeie Hoop]] (* [[1654]]). * [[1895]] – [[Adam Opel]], Duitse [[ingenieur]] en industrialis (* [[1837]]). * [[1936]] – [[Samuel Cronwright]], Suid-Afrikaanse boer, politikus en skrywer (* [[1863]]). * [[1945]] – [[Elsie van Broekhuizen]], Suid-Afrikaanse predikantsvrou en kleindogter van [[Paul Kruger]] (* [[1880]]). * [[1947]] – [[Victor Horta]], Belgiese argitek en ontwerper (* [[1861]]). * [[1949]] – [[Richard Strauss]], Duitse komponis (* [[1864]]). * [[1965]] – [[Dorothy Dandridge]], Amerikaanse aktrise (* [[1923]]). * [[2003]] – [[Leni Riefenstahl]], Duitse fotograaf, aktrise en regisseur (* [[1902]]). * [[2016]] – [[Johan Botha (tenoor)|Johan Botha]], Suid-Afrikaanse [[tenoor]] (* [[1965]]). * 2016 – [[Bonaventure Hinwood]], Katolieke priester en Afrikaanse digter (* [[1930]]). * [[2017]] – [[Harry Kuitert]], [[Nederland]]se teoloog (* [[1924]]). * 2017 – [[Don Williams]], Amerikaanse countrysanger (* [[1939]]). * [[2022]] – Koningin [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk]] (* [[1926]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * [[Mariageboorte]] ([[Christendom]]) * Feesdag van Pous Sergius I in die Rooms-Katolieke Kerk. * [[Internasionale Geletterdheidsdag]] {{Commonskat|8 September}} [[Kategorie:September]] 1j0nphhk6iw75va8s3wpri90fprchx2 4 10198 2966738 1947971 2026-09-12T10:25:45Z SpesBona 2720 skakels aangepas 2966738 wikitext text/x-wiki '''[[12 September]]''': Nasionale Dag in [[Kaap Verde]]. [[Lêer:Bundesarchiv Bild 183-R96374, Berlin, Olympiade, Jesse Owens beim Weitsprung.jpg|border|regs|150px|Jesse Owens]] * [[1848]] – Ná 'n burgeroorlog tussen die Switserse Konfederasie en die afgeskeide "Sonderbund"-[[Switserse kantons|bergkantons]] kom die moderne [[Switserland]] tot stand as 'n bondstaat deur die aanvaarding van 'n federale grondwet. * [[1913]] – Gebore: '''[[Jesse Owens]]''', [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] atleet. * [[1974]] – [[Haile Selassie]], laaste keiser van [[Ethiopië]], word deur 'n militêre staatsgreep onttroon. * [[1977]] – [[Steve Biko]], [[Suid-Afrika]]anse [[Apartheid|anti-apartheidsaktivis]] en stigter van die [[Swartbewussynsbeweging]], sterf in polisie-aanhouding in [[Pretoria]]. * [[1990]] – Met die ondertekening van die "Twee-Plus-Vier-Verdrag" in [[Moskou]] word die weg gebaan vir die [[Duitsland|Duitse hereniging]]. * [[2003]] – Oorlede: [[Johnny Cash]] (71), Amerikaanse country-sanger. <!-- [[Lêer:Addis Ababa-8e00855u-original.jpg|duimnael|regs|125px|Haile Selassie]] * [[1683]] – Die beleg van Wene deur die [[Ottomaanse Ryk]] word gebreek deur die aankoms van 'n mag van 30&nbsp;000 [[Pole|Poolse]], [[Oostenryk]]se en [[Duitsland|Duitse]] troepe onder leiding van die Poolse koning [[Jan Sobieski]]. * [[1980]] – 'n Militêre staatsgreep word in [[Turkye]] uitgevoer. --> 38yrsh8v3znffb6tr6zuji3nuydekgb 0 35054 2966450 1342483 2026-09-11T14:26:04Z Balenda 83524 /* Australië */ 2966450 wikitext text/x-wiki '''Bathurst''' kan verwys na: == Suid-Afrika == * [[Bathurst, Oos-Kaap|Bathurst]], 'n dorpie in die [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. == Australië == * [[Bathurst (Nieu-Suid-Wallis)]], 'n stad in [[Nieu-Suid-Wallis]]. * [[Bathurstmeer]], 'n meer in Nieu-Suid-Wallis. * [[Bathurst-eiland]], 'n eiland in die [[Noordelike Gebied]]. == Kanada == * [[Bathurst, Nieu-Brunswick]], 'n dorp in [[Nieu-Brunswick]]. * [[Bathurst Inlet]], 'n dorp in [[Nunavut]]. * [[Bathurst Straat]], 'n straat in [[Toronto]], [[Ontario]]. == Gambië == * [[Banjul]], die hoofstad van [[Gambië]], voorheen genoem '''Bathurst''' {{Dubbelsinnig}} 0yk1ba1paipwukl56zjx1m2z8uziee9 0 39937 2966519 2966107 2026-09-11T18:45:32Z Pynappel 70858 2966519 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Instrument | name = Viool | names = [[Fiddle]] | image = Violin VL100.png | image_capt = 'n Standaard moderne viool, van bo en van die kant gesien. | background = string | hornbostel_sachs = 321.322-71 | hornbostel_sachs_desc = Saamgestelde [[snaarinstrument]] deur 'n [[strykstok]] geklink | developed = Vroeë 16de eeu | range = [[File:Range violin.svg|class=skin-invert|130px|center]] | related = *'''[[Vioolfamilie]]''' ([[altviool]], [[tjello]], [[kontrabas]]) * [[Viol]]familie (sommige historici argumenteer dat die [[kontrabas]] uit die basviol ontwikkel het) | musicians = *[[Lys van violiste]] | builders = *[[Lys van luitmakers]] | sound sample = <div style="text-align:center">[[File:Violin sounds and techniques.ogg]]<br />Opname van 'n violis wat verskillende klanke van die viool demonstreer.</div> }} [[Lêer:Violin case.jpg|duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie]] Die '''viool''' is 'n [[snaarinstrument]] met vier snare wat hoofsaaklik met 'n strykstok bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die vioolfamilie gebruik word, wat ook die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf){{Voetnota|Viole met ses, sewe of meer snare bestaan, maar is skaars en moet elektronies versterk word.}} word gewoonlik in reine [[kwint]]e op die note g, d¹, a¹ en e² gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring ({{lang-it|coll'arco}}) of deur dit met die vingers te tokkel ({{lang-it|pizzicato}}); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok ({{lang-it|col legno}}) of met die strykstokhare geslaan ({{lang-it|battuto}}). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die [[ebbehout]]toets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste [[toonhoogte]] weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker. Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse [[klassieke musiek]], sowel in ensembles (van kamermusiek tot [[simfonie-orkes|orkeste]]) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte volksmusiek, insluitend countrymusiek en bluegrass, en in [[jazz]]. Elektriese viole met soliede lywe en [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemers word in sommige vorme van [[rockmusiek]] en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In [[Engels]] word die instrument dikwels ''[[fiddle]]'' genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.{{Voetnota|Die verskil tussen 'n ''fiddle'' en 'n ''violin'' lê eenvoudig in die musiekstyl waarvoor dit gebruik word. Violiste speel gewoonlik klassieke musiek, soos in orkeste en strykkwartette, terwyl ''fiddlers'' gewoonlik volksmusiek, countrymusiek en ander tradisionele musiek speel. Violiste hou die strykstok aan sy uiterste punt vas om die volle lengte te kan gebruik, terwyl sommige ''fiddlers'' dit hoër op vashou om vinnige bewegings en "spronge" te vergemaklik.}} Die viool het in die 16de eeu in [[Italië]] ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool.<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jhujhar|title=Interview: Kala Ramnath|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603030520/http://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-date=2014-06-03|website=News X|publisher=YouTube|access-date=5 September 2015}}</ref><ref name="heron">{{cite book |last1=Allen |first1=Edward Heron |title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument |date=1914 |publisher=E. Howe}} Besoek op 5 September 2015.</ref><ref>{{cite book |last1=Choudhary |first1=S.Dhar |url=https://books.google.com/books?id=dUQWMwEACAAJ&q=history+violin+India |title=The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin |date=2010 |publisher=Ramakrisna Vedanta Math |isbn=978-9380568065 |access-date=5 September 2015}}</ref> Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families [[Antonio Stradivari|Stradivari]], [[Guarneri]], Guadagnini en Amati in [[Brescia]] en [[Cremona]] (Italië) en deur [[Jacob Stainer]] in [[Oostenryk]] gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word.<ref name="NYT-201430407">{{cite news |last=Belluck |first=Pam |date=7 April 2014 |title=A Strad? Violinists Can't Tell |url=https://www.nytimes.com/2014/04/08/science/a-strad-violinists-cant-tell.html |access-date=9 April 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Joyce |first=Christopher |year=2012 |title=Double-Blind Violin Test: Can You Pick The Strad? |url=https://www.npr.org/blogs/deceptivecadence/2012/01/02/144482863/double-blind-violin-test-can-you-pick-the-strad?sc=fb&cc=fp |access-date=2012-01-02 |publisher=[[NPR]]}}</ref> Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos [[Sakse]], [[Boheme]] en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop. Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte [[hout]] gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van [[staal]] besnaar word. == Etimologie == Die woord ''viool'' gaan terug op die Italiaanse {{lang|it|violino}}, 'n [[verkleinwoord]] van ''[[altviool|viola]]''.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=violin |title=Violin |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die manlike verkleinvorm ''violino'' is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm ''Violine'' gevestig geraak het.<ref name="dwds-violine">''Violine.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Violine dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref><ref>''Violine.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 26, kol. 367–368.</ref> Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde viola da gambas (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos ''lira'', ''violetta'' of ''viola'' aangedui.<ref>{{cite book |last=Ravasio |first=Ugo |title=Gasparo da Salo e la liuteria bresciana |publisher=Editrice Turris Cremona |location=Brescia |year=1990}}</ref> In Engels is die woord ''violin'' in die 1570's die eerste keer gebruik.<ref name="auto"/> Die term ''viola'' kom uit Italiaans en Oud-Provensaals ''viola'', wat weer van die [[Latyn|Middeleeus-Latynse]] {{lang|la|vitula}} ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord {{lang|la|vitulari}}, 'van vreugde uitroep'.<ref name="auto1">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=viola&allowed_in_frame=0 |title=Viola |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die verwante term ''viola da gamba'' ('basviool', 1724) beteken letterlik ''''n viola vir die been'' (om tussen die bene te hou),<ref name="auto1"/> terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse viola da braccio" ('armviool') is.<ref name="auto"/> Die woord ''vedel'' is verwant aan [[Oudnoors]] {{lang|non|fiðla}}, [[Middelnederlands]] {{lang|dum|vedele}}, [[Nederlands]] {{lang|nl|vedel}}, Oudhoogduits {{lang|goh|fidula}} en [[Duits]] {{lang|de|Fiedel}}; maar die herkoms bly onduidelik. Te oordeel aan die klank en betekenis, blyk die Middeleeus-Latynse ''vitula'' die waarskynlikste oorsprong te wees.<ref name="ety">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=fiddle |title=Fiddle |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref><ref>[https://etymologiebank.nl/trefwoord/vedel Etymologiebank.nl s.v. vedel]</ref> == Geskiedenis == === Voorlopers en vroeë getuienisse === [[Lêer:Palazzo costabili, sala del tesoro, affreschi del garofalo, 10.JPG|duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in [[Ferrara]] (omstreeks 1508)]] [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] [[Lêer:Rekonstruktion Ferrari Violine.jpg|duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari]] Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse [[lier]]). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van [[Sentraal-Asië]] ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse [[Mongolië|Mongoolse]] morin khuur en die [[Kasakstan|Kazakse]] kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die [[Midde-Ooste]]<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z |last=Hoffman |first=Miles |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=1997 |isbn=978-0618619450}}</ref> en die [[Bisantynse Ryk]] versprei.<ref name="Grillet29">{{Cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |page=29}}</ref><ref>Margaret J. Kartomi: ''On Concepts and Classifications of Musical Instruments.'' Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.</ref> Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-the-cello/8C1492C022422732B6859906BFDF2A5C ''The Cambridge Companion to the Cello''.]</ref> hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ|title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies|first=Kathleen|last=Schlesinger|year=1914|page=221|publisher=W. Reeves}}</ref><ref name="auto2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand|title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations|first1=William|last1=Sandys|first2=Simon Andrew|last2=Forster|year=1864|publisher=William Reeves|location=Londen|page=28}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ|title=Catechism of musical history|first=Hugo|last=Riemann|year=1892|publisher=Augener & Company|page=27}}</ref> Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die ''fidel'' of ''viuola'') en die ''lira da braccio''.<ref name="Grillet29"/><ref>{{Cite web |last=Arkenberg|first=Rebecca |title=Renaissance Violins |date=Oktober 2002 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22}}</ref> Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, [[Padua]], die omgewing van [[Milaan]] en in [[Friuli-Venezia Giulia|Friuli]] gevind.<ref name="Meucci">{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7}}</ref> Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit.<ref>{{cite book |last=Boccardi |first=Sandro |chapter=Un Concerto nel Cielo di Saronno |title=Il Concerto degli Angeli |publisher=Amilcare Pizzi Editore |location=Saronno |year=1994}}</ref> Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente. Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in [[Turyn]] 'n honorarium ontvang het.<ref>Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition'', p. 266.</ref> Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"),<ref>{{cite book |last=Holman |first=Peter |title=Four and Twenty Fiddlers: The Violin at the English Court 1540–1690 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=0-19-816592-7 |page=87}}</ref> vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München.<ref>{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7 |page=81}}</ref> Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde ''violino'' en ''vyollon'' in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die ''Epitome musical'' van Jambe de Fer, wat in 1556 in [[Lyon]] gepubliseer is.<ref>{{Cite web |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |title=Historical Background of the Violin |publisher=ViolinOnline.com |first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|access-date=2006-09-22}}</ref> Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning Karel IX het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.bartruff.com/history.php |title=The History of the Violin |first=William|last=Bartruff|access-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php |archive-date=2007-02-08}}</ref> Een van hierdie "adellike" instrumente, die ''Charles IX'', is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in [[Oxford]].<ref>{{cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford |access-date=29 Augustus 2025}}</ref> Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.<ref>Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in [[Bergen]], Noorweë.</ref> Die ''Messiah'' of ''Le Messie'' (ook bekend as die ''Salabue''), wat [[Antonio Stradivari]] in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.<ref>{{Cite web |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |publisher=Cozio.com |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead}}</ref> === Italiaanse vioolbou === Andrea Amati (ca. 1505-1577) in [[Cremona]] word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is.<ref>{{cite book |last=Cacciatori |first=Fausto |title=Andrea Amati Opera omnia |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2007 |isbn=978-88-89839-13-3}}</ref> Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.<ref>{{cite book |last1=Bizzarini |first1=Marco |last2=Orlandi |first2=Ugo |chapter=Ancient violinmaking and musical context in Brescia |title=Liutai in Brescia 1520–1724 |publisher=Eric Blot Edizioni |location=Cremona |year=2008 |isbn=978-88-88360-07-2}}</ref> Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het.<ref>{{cite book |last1=Cacciatori |first1=Fausto |last2=Chiesa |first2=Carlo |last3=Carlson |first3=Bruce |title=Il DNA degli Amati |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2006 |isbn=88-89839-11-2}}</ref> Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù"]], het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.<ref>{{cite book |last1=Hill |first1=William H. |last2=Hill |first2=Arthur F. |last3=Hill |first3=Alfred E. |title=The Violin-Makers of the Guarneri Family |publisher=W. E. Hill and Sons |location=Buckinghamshire |year=1931}}</ref> Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: * Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was ** Die familie Dalla Corna, aktief 1510-1560 in Brescia en [[Venesië]] ** Die familie Micheli, aktief 1530-1615 in Brescia ** Die familie Inverardi, aktief 1550-1580 in Brescia ** Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530-1615 in Brescia en Salò ** Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600-1630 in Brescia ** Die familie Rogeri, aktief 1661-1721 in Brescia * Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het ** Die familie Amati, aktief 1550-1740 in Cremona ** Die familie [[Guarneri]], aktief 1626-1744 in Cremona en Venesië ** Die familie [[Antonio Stradivari|Stradivari]], aktief 1644-1737 in Cremona<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|publisher=Oxford University Press|year=2017}}</ref> ** Die familie Rugeri, aktief 1650-1740 in Cremona ** [[Carlo Bergonzi]] (1683-1747) in Cremona * Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is<ref>{{cite book|last=Pio|first=Stefano|title=Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630|year=2012|publisher=Venice Research|location=Venesië|isbn=9788890725203|pages=441|url=http://www.veniceresearch.com}}</ref> ** Die familie Linarolo, aktief 1505-1640 in Venesië ** Matteo Goffriller, bekend vir sy tjello's, aktief 1685-1742 in Venesië ** Pietro Guarneri, seun van Giuseppe Giovanni Battista Guarneri en afkomstig van Cremona, aktief 1717-1762 in Venesië ** Domenico Montagnana, aktief ongeveer 1700-1750 in Venesië ** Santo Serafin, aktief van voor 1741 tot 1776 in Venesië Sedert Andrea Amati het die vorm van die viool wesenlik nie meer verander nie. Veral [[Antonio Stradivari]] het later die groot voorbeeld vir die voorkoms en konstruksiebeginsels van feitlik alle viole geword, wat tot 'n verreikende standaardisering gelei het. Baie viole van Stradivari en ander beroemde vioolbouers van sy tyd word deur 'n uitmuntende klankkwaliteit gekenmerk en is vandag buitengewoon duur. === Vioolbou in ander lande === [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|links|Moderne nabouings van Renaissance-viole van voor 1594 in die Dom van Freiberg]] [[Lêer:Stainer.jpg|duimnael|regs|'n Barokviool van Jacob Stainer uit 1658]] Instrumente van die vioolfamilie is gou ook in lande noord van die [[Alpe]] gebou. Musiekinstrumente wat vir versieringsdoeleindes gebou is, het in die keurvorstelike grafkapel in die Dom van Freiberg (voltooi in 1594) behoue gebly en lewer getuienis daarvan.<ref>{{cite book |last=Kunde |first=Claudia |chapter=Die Begräbniskapelle der albertinischen Wettiner im Freiberger Dom |title=Wenn Engel musizieren: Musikinstrumente von 1594 im Freiberger Dom |publisher=Janos Stekovics |location=Leipzig |year=2004 |isbn=3-89923-067-1}}</ref> Viole van bepaalde streke toon soms kleiner, individuele eienaardighede in bouwyse en versiering. Onder watter omstandighede die Tiroolse vioolbouer Jacob Stainer die ambag in Italië geleer het, is omstrede. Wat seker is, is dat die meester van Absam in die tweede helfte van die 17de eeu, onder deels ongunstige omstandighede, die beste viole noord van die Alpe gebou het. Hulle is gou teen hoër pryse verhandel as viole wat uit Italië gekom het. Stainer se model, wat self baie aan Nicola Amati te danke het, is sowel deur sy tydgenote as deur die volgende geslagte Europese vioolbouers nagevolg (onder andere in Duitsland, Engeland en Italië) en het eers met die algemene smaakverandering omstreeks 1800 sy invloed verloor.<ref>{{cite book |last=Hopfner |first=Rudolf |title=Jacob Stainer "… kayserlicher diener und geigenmacher zu Absom" |publisher=Skira |location=Milaan |year=2003 |isbn=3-85497-060-9}}</ref> === Verbouings en vernuwings === [[Lêer:Violin Vuillaume.jpg|duimnael|regs|Viool van Jean-Baptiste Vuillaume (kopie van 'n Giuseppe Guarneri del Gesù)]] Viole uit die 17de en 18de eeu word barokviole genoem. Sedert die 1950's word hulle toenemend vir die uitvoering van ou musiek ingespan. Die gebruik van die oorspronklike instrumente of van kopieë van die oorspronklike barokviole maak 'n historiese uitvoeringspraktyk moontlik wat die klankideale van die [[Barok]] nader bring. In die 18de en 19de eeu het die viool beduidende boukundige veranderinge ondergaan wat die klank beïnvloed het: veral 'n langer hals, wat skuiner na agter geplaas is as by vroeëre instrumente, swaarder snare en 'n sterker basbalk, wat 'n hoër snaarspanning as by viole met die ou mensuur moontlik gemaak het. Die meerderheid ou instrumente, insluitend baie beroemde viole van Stradivari, Guarneri, Amati en Stainer, het hierdie wysigings ondergaan en is dus in 'n beduidend ander toestand as toe hulle die hande van hul bouers verlaat het, ongetwyfeld met verskille in klank en reaksie.<ref>{{Cite web |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |first=Richard |last=Perras |access-date=2006-10-29 |archive-date=2006-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061126061721/http://rperras.tripod.com/id42.htm |url-status=dead }}</ref> Danksy die langer snare, die hoër snaarspanning en die gestrekte, konkawe strykstok het die volume toegeneem en sodoende aan die steeds groter wordende konsertsale en orkeste voldoen. Kritici voer egter aan dat die gewysigde bouvorm die klank harder en minder lieflik gemaak het. In Frankryk het veral Jean-Baptiste Vuillaume beslissende stukrag gegee deur hom met die Stradivari- en Guarneri-viole besig te hou. Dit is egter in hul huidige (gewysigde) toestand dat hierdie instrumente die standaard vir volmaaktheid in vioolbou en -klank gestel het, en vioolbouers oor die hele wêreld probeer so na as moontlik aan hierdie ideaal kom. Tot vandag toe is instrumente uit die sogenaamde Goue Era van die vioolbou, veral dié van Stradivari, Guarneri del Gesù en Montagnana, die instrumente wat deur sowel versamelaars as uitvoerende kunstenaars die meeste gesog word. Die huidige rekordbedrag wat vir 'n Stradivari-viool betaal is, is £9,8 miljoen (destyds US$15,9 miljoen), toe die instrument bekend as die ''Lady Blunt'' op 20 Junie 2011 deur Tarisio Auctions op 'n aanlyn veiling verkoop is.<ref>{{cite news | title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872 | work=BBC News | date=2011-06-21 | access-date=2011-06-21}}</ref> Goedkoop fabrieksviole was reeds aan die begin van die 19de eeu uit die Duitse en Franse vioolbousentrums beskikbaar. Die industriële vioolbou het sy oorsprong in 1887 in [[Nagoja]] (Japan) gehad met die stigting van ''Suzuki Violin Co. Ltd.'' deur Masakichi Suzuki (1859–1944), die vader van die vioolpedagoog Shinichi Suzuki. Sy onderneming het reeds na 'n kort aanloop meer as 1&nbsp;000 werknemers gehad en binne 'n maand tot 400 viole en 4&nbsp;000 strykstokke vervaardig. Hoewel die instrument sedert sy ontstaan nie wesenlik verander het nie, was daar dikwels pogings tot vormgewende en tegniese hervormings. So is destyds ryk versierde viole met ander ornamente gebou (byvoorbeeld met 'n mense- of leeukop in plaas van die krul), of instrumente van blik vir armer mense. Bekendheid het die Chanot-viool van 1819, die trapesiumvormige viole van Félix Savart en Johann Reiter (1908) en talle pogings van baie ander vooraanstaande vioolbouers verwerf. Die Belgiese vioolboukunstenaar Gauthier Louppe bou tans strykinstrumente in vorme wat aan Jugendstil herinner en deur besondere asimmetrieë 'n breër klankspektrum moontlik sou maak.<ref>{{cite web |url=http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |title=Bildbericht über Louppe-Geigen |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112080159/http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |archive-date=2008-11-12 |url-status=dead}}</ref> == Bou en werking == [[Lêer:Violinconsruction3.JPG|duimnael|regs|upright=1.8|Die bou van 'n viool]] [[Lêer:Violin Details.jpg|duimnael|regs|Drie kante van die klankkas: boblad, bodem en sy. Detailbeelde links: skroefkas en krul.]] [[Lêer:Violinschnitt.png|duimnael|regs|Deursnee van die klankkas van 'n viool (die kam behoort nie tot die klankkas nie)]] 'n Viool bestaan gewoonlik uit 'n boblad (die klankblad) van [[spar]]hout (veral Noorse spar), sye en 'n bodem van esdoringhout, twee eindblokke, 'n hals, 'n kam, 'n stemstok, vier snare en verskeie toebehore, opsioneel met inbegrip van 'n kenstuk, wat direk oor of links van die stertstuk vasgeklem kan word. 'n Kenmerkende eienskap van 'n vioolklankkas is sy uurglasagtige vorm en die welwing van die boblad en die bodem. Die uurglasvorm bestaan uit twee boonste rondings, twee onderste rondings en twee konkawe C-vormige middelrondings by die "middellyf", wat ruimte vir die strykstok laat. Die "stem" of klank van 'n viool hang af van sy vorm, die hout waarvan dit gemaak is, die diktegradering van sowel die boblad as die bodem, die lak wat die buitekant bedek, en die vaardigheid van die vioolbouer by al hierdie stappe. Die lak en veral die hout word met ouderdom steeds beter, wat die beperkte voorraad ou, goed geboude viole van beroemde vioolbouers baie gesog maak. === Klankkas === Die klankkas van die viool bestaan uit die boblad, die bodem en die sykrans. Saam vorm hulle 'n hol liggaam van ongeveer 35 tot 36&nbsp;cm lank wat as resonansiekas dien. ==== Boblad ==== Die boblad is die gewelfde boonste deel van sparhout waarin die twee f-gate gesny is. Dit word meestal uit twee gespieëlde dele gemaak wat in die middel aanmekaar gelym word. Daarna word die beoogde vorm met beitels en skawe uitgewerk, eers die buitenste en dan die binneste welwing.<ref>{{cite book |last=Schwabe |first=Conrad |title=Vogtland – Geige – Mensch: Aufschachteln – Schritt für Schritt = Vogtland Violins = Vogtlandské housle |location=Markneukirchen |year=2015 |isbn=978-3-00-048816-0}}</ref> Ideaal gesproke word "fynjarige" hout gebruik (waarvan die jaarringe dig en eweredig lê), wat op voedingsarme grond in hooggebergtestreke stadig gegroei het. Dit word in die eerste helfte van die winter gekap, wanneer daar so min sap as moontlik in die stam is, en daarna verskeie jare lank vir droging opgeberg, eers as stam en dan nog etlike jare in gesnyde toestand. Die voltooide boblad is onder die kam meestal 2,4 tot 3,5&nbsp;mm dik. Om die gepaste buigsaamheid te bereik, word styf hout dunner uitgewerk as sagte hout.<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, pp. 21 e.v.</ref> ==== Bodem ==== [[Lêer:Violinboden Woelben.jpg|duimnael|regs|Die "welwing" van die bodem van 'n viool]] Die bodem word meestal van esdoringhout gemaak (baie selde van [[populier]] of wilg) en word ook gewelf uitgesteek. Dit kan uit een stuk of uit twee aanmekaar gelymde dele bestaan, wat aan die spieëlsimmetriese houtnerf herkenbaar is. Die bodem en die sye word tipies van esdoringhout met 'n bypassende gestreepte tekening gemaak, wat as "vlam" of "tierstreep" bekend staan. ==== Sye ==== Die sye is die sydele van die klankkas en word met die bodem en die boblad verlym, in seldsame gevalle ook in die bodem ingelaat. Hulle bestaan meestal uit dieselfde hout as die bodem. Randinlegsels of "are" versier die rand van die boblad en die bodem. Dit is drie smal houtstroke wat naas mekaar lê en waarvan die buitenste twee dikwels swart gekleur is. Hulle word in 'n groef gelê en vasgelym. Buiten die versiering dien hulle om die rande van die boblad en die bodem, wat oor die sykrans uitsteek, te verstewig en bied hulle 'n mate van beskerming teen krake wat by die rand ontstaan. Dit laat die boblad ook meer onafhanklik van die sykrans buig. 'n Randinlegsel wat bloot op die boblad geverf is, is gewoonlik 'n teken van 'n minderwaardige instrument. ==== Binnekant ==== [[Lêer:Soundpost end.jpg|duimnael|regs|upright=0.55|Die stemstok, deur 'n f-gat gesien]] Enkele onderdele bevind hulle binne-in die klankkas. Die basbalk is 'n lys van sparhout wat effens skuins teenoor die nerfrigting loop en onder 'n ligte voorspanning teen die binnekant van die boblad gelym word. Dit verhoog sowel die anisotropie as die styfheid van die boblad. Die basbalk loop asimmetries onder die kamvoet aan die baskant. Die stemstok (ook die "siel" of "stem" genoem) en die presiese plasing daarvan beïnvloed en reguleer die klank van die viool aansienlik. Dit is 'n silindriese staaf van sparhout (ongeveer 6&nbsp;mm in deursnee) wat tussen die boblad en die bodem ingepas, maar nie vasgelym word nie, op 'n sorgvuldig gekose plek ongeveer drie millimeter onder die kamvoet teenoor die basbalk (die diskantvoet), wat dit help ondersteun. Dit beïnvloed ook die trillingsmodusse van die boblad en die bodem van die instrument. Boonste, onderste en hoekblokke asook dun voeringstroke binne-in die klankkas dien om die sye te verstewig. Die blokke is van sparhout, die voeringstroke van spar of wilg. === Hals en toets === Die hals word in 'n trapesiumvormige uitsparing van die klankkas gelym. Dit is ongeveer 13&nbsp;cm lank en word met die toets (ongeveer 27&nbsp;cm lank) verlym, wat ongeveer 14&nbsp;cm oor die klankkas uitsteek. Die hals is gewoonlik van esdoringhout met 'n vlamtekening wat by dié van die sye en die bodem pas. Die toets word meestal van fynporige [[ebbehout]] gemaak, wat besonder hard en slytvas is en ook weens sy skoonheid verkies word. Seldener, veral by eenvoudiger instrumente, word ander houtsoorte gebruik, byvoorbeeld [[peer]]boomhout, wat swart gekleur of geverf word om die voorkoms van die edeler ebbehout na te boots. Voordat ebbehout in Europa as grondstof beskikbaar was, is alle instrumente met toetse van vrugtebome se hout toegerus. Dié het deur herstelwerk en verbouings feitlik volledig van die instrumente verdwyn. Toetse word tot 'n bepaalde dwarskromming afgewerk en het 'n klein lengtegewyse holte, wat by die laer snare iets meer uitgesproke is, veral wanneer die instrument vir derm- of sintetiese snare bedoel is. Sommige ou viole (en sommige wat oud gemaak is om te lyk) het 'n ingeënte krul, wat aan 'n lymnaat tussen die skroefkas en die hals te herken is. By baie egte ou instrumente is die hals teen 'n effens groter hoek herplaas en met ongeveer een sentimeter verleng. Die halsenting maak dit moontlik om die oorspronklike krul van 'n barokviool te behou wanneer die hals aan moderne standaarde aangepas word. === Skroefkas en krul === [[Lêer:Violin peg strings.jpg|duimnael|links|upright=0.45|Krul en skroefkas, korrek besnaar]] Aan die boonste, smal ent van die toets is 'n saal, die bosaal van die viool. Daaroor loop die snare die skroefkas in. Hier bevind hulle die vier koniese stemskroewe waarmee die snare van die instrument gestem word. Weens die meganiese belasting tydens die stem bestaan die stemskroewe altyd uit hardehout, meestal ebbehout of palissander, seldener buksboom. Die stemskroewe is tapsgewys en pas in gate in die skroefkas, waar hulle deur die wrywing van hout op hout in plek gehou word; deur tydens die draai gepaste druk langs die as van die skroef uit te oefen, kan die speler die wrywing vergroot of verklein. Die skroefkas eindig in 'n krul (selde in 'n vroue- of leeukop). Dit is fyn gesnede hout wat gewoonlik die vorm van 'n slakkehuis het, waarvandaan die naam. Die krul is saam met ander boukundige besonderhede 'n belangrike herkenningsteken by die herkomsondersoek van ou instrumente. === Kam === [[Lêer:Violin bridge 2 views.jpg|duimnael|regs|Voor- en agteraansig van 'n vioolkam]] Die kam (of brug) van fynjarige esdoringhout word tussen die boblad en die snare ingesit. Dit is 'n presies gesnyde stuk hout wat sonder bevestiging op die boblad staan en deur die spanning van die snare wat daaroor loop, in die korrekte posisie gehou word. Dit vorm die onderste ankerpunt van die trillende lengte van die snare en dra hul trillings op die klankkas oor.<ref>{{cite web |url=http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |title=Helge Marsel, Geigen- und Gambenbau in Klagenfurt, Austria |date=2019-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205094013/http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |archive-date=2019-02-05 |url-status=dead |access-date=2019-02-05}}</ref> Die boonste kromming van die kam hou die snare in 'n boog op die regte hoogte bo die toets, sodat elkeen afsonderlik met die strykstok bespeel kan word. === Stertstuk === [[Lêer:Tailpieceandbridge.JPG|upright=0.7|duimnael|links|Nabyskoot van 'n stertstuk met 'n [[fleur-de-lis]]]] Die snare loop van die skroefkas oor die kam tot by die stertstuk. Dit behoort, net soos die stemskroewe, tot die speeltegnies noodsaaklike toerusting van die instrument, en daarom word om estetiese redes vir die stemskroewe en die stertstuk meestal dieselfde hout gekies. Die stertstuk anker die snare aan die onderste ronding van die viool deur middel van 'n staartdraad wat oor die ondersaal loop en om 'n eindknop van ebbehout lus (soms verwarrend die "eindpen" genoem, soos die tjello se pen), wat in 'n taps gat in die onderste blok pas. Die E-snaar het dikwels 'n fynstemmer, 'n hefboompie wat deur 'n klein skroef met die vingers gedraai word. Fynstemmers kan ook op die ander snare aangebring word, veral op studente-instrumente, en is soms in die stertstuk ingebou. Hulle stel die speler in staat om klein veranderinge aan die toonhoogte van 'n snaar te maak. === Snare === Snare is aanvanklik van skaapderm gemaak (algemeen bekend as "katderm", wat ondanks die naam nie van katte gekom het nie), of eenvoudig "derm", wat gerek, gedroog en gedraai is. In die vroeë jare van die 20ste eeu is snare van óf derm óf staal gemaak. Moderne snare kan van derm bestaan, wat met silwer- of aluminiumdraad omspin kan wees, van soliede [[staal]], gevlegte staal of verskeie sintetiese materiale soos Perlon, met verskillende metale omspin en soms met [[silwer]] geplateer. Die hoogste snaar (die ''chanterelle''), die E-snaar, is meestal onomspinde, gewone of geplateerde staaldraad. Dermsnare reageer sterker op veranderinge in temperatuur en humiditeit en is nie meer so algemeen soos vroeër nie, maar baie spelers gebruik hulle om 'n spesifieke klank te verkry, veral in die historiese uitvoeringspraktyk van [[Barokmusiek]]. Snare het gewoonlik 'n gekleurde [[sy]]omwikkeling aan albei ente, om die snaar (G-, D-, A- of E-snaar) te identifiseer en om wrywing teen die stemskroewe te bied. Snare het 'n beperkte lewensduur. Wanneer olie, vuil, korrosie en hars mettertyd ophoop, kan die massa van die snaar oor sy lengte ongelyk word. Afgesien van ooglopende dinge, soos 'n omwikkeling wat deur slytasie loskom, vervang spelers gewoonlik 'n snaar wanneer dit nie meer "suiwer" speel nie (met goeie intonasie op die flageolettone) en die gewenste toon, helderheid en intonasie verloor. Die lewensduur hang van die kwaliteit van die snaar en die speelintensiteit af. Die snare word in [[kwint]]e op die tone g – d¹ – a¹ – e² gestem. Die tabel toon die frekwensies van die snare by verskillende kamertone (sien ook [[#Stem|Stem]]). {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Snaar ! rowspan="2"| Toon/noot ! colspan="3"| Frekwensie by 'n kamertoon (a¹) van |- ! 443 Hz ! 442 Hz ! 440 Hz |- |style="text-align:left"| '''1''' (hoogste snaar) | '''e²''' | 664,50&nbsp;Hz | 663,00&nbsp;Hz | 660,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''2''' | '''a¹''' | 443,00&nbsp;Hz | 442,00&nbsp;Hz | 440,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''3''' | '''d¹''' | 295,33&nbsp;Hz | 294,67&nbsp;Hz | 293,33&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''4''' (laagste snaar) | '''g''' | 196,89&nbsp;Hz | 196,44&nbsp;Hz | 195,56&nbsp;Hz |} === Lym en lak === Die dele van die klankkas word aanmekaar gelym, daarna die hals aan die klankkas en dan die toets aan die hals. Hiervoor word beenlym (warm lym) of huidlym gebruik in plaas van gewone wit lym, om verskeie redes. Dit is wateroplosbaar en word by 'n temperatuur van ongeveer 50 tot 60&nbsp;°C sag, sodat 'n ervare vioolbouer die instrument sonder probleme uitmekaar kan haal sonder om die hout of die lak te beskadig. Huidlym kan 'n dunner las as die meeste ander lymsoorte maak en is omkeerbaar (bros genoeg om met sorgvuldig toegepaste krag te kraak en met warm water verwyderbaar) wanneer die instrument uitmekaar gehaal moet word. Omdat vars huidlym aan ou huidlym kleef, kan by die herstel van 'n las meer van die oorspronklike hout behoue bly; moderner lymsoorte moet heeltemal skoongemaak word voordat 'n nuwe las hou, wat gewoonlik meebring dat saam met die ou lym ook 'n bietjie hout afgeskraap word. Swakker, verdunde lym word gewoonlik gebruik om die boblad aan die sye en die bosaal aan die toets te bevestig, omdat algemene herstelwerk die verwydering van hierdie dele vereis. Die lak beskerm die hout van die instrument en bewaar sy trillingseienskappe. Dit kan die klank aansienlik beïnvloed, maar nie duidelik verbeter nie. 'n Onvakkundig aangebragte lak kan die klank van 'n instrument "doodmaak", dit wil sê die trillingsvermoë van die boblad sterk beperk. === Asimmetrie === Die viool lyk op die eerste gesig simmetries, maar dit is nie so nie. 'n Regs-links-asimmetrie is die duidelikste sigbaar aan die posisie van die kenstuk en die skouersteun, maar ook aan ander kenmerke: die posisie van die basbalk en die stemstok binne-in die klankkas, die verspringende plasing van die stemskroewe in die skroefkas, die besnaring met snare van verskillende dikte en die verskillende houtnerf aan die twee kante. Die rangskikking van die snare (die dikwels gebruikte E-snaar vir hoë tone bevind hom, vanuit die violis gesien, regs) is daarop afgestem dat die regterhand van die violis die strykstok hanteer. Die taak van die linkerhand tydens die spel is om die snare te gryp. Die viool word met die onderkaak (of die ken, na gewoonte) en die sleutelbeen- of skouerstreek vasgehou. Linkshandiges speel die viool gewoonlik op dieselfde manier as regshandiges. Daar word wel ook viole vir linkshandiges gebou, waarby die snare omgekeerd gerangskik is, maar tot dusver baie min.<ref>Andrea Hayek-Schwarz: [http://www.linkehand.at/wissenh.php ''Musizieren mit links – Musizierende Linkshänder_innen''] linkehand.at, 2012.</ref> Linkshandige viole is in orkeste gewoonlik nie welkom nie. Die rede is enersyds dat violiste wat langs mekaar sit, met hul instrumente of elmboë te na aan mekaar kan kom wanneer hulle spieëlbeeldig speel. Andersyds is eenvormige bewegings binne die stemgroepe van die orkes vir die toeskouer 'n esteties oortuigende gesig, wat 'n enkele violis wat anders stryk, sou versteur.<ref>[https://www.mittelbayerische.de/region/regensburg-land-nachrichten/orchester-moegen-keine-linkshaender-21364-art820736.html ''Orchester mögen keine Linkshänder''] mittelbayerische.de, 17 Augustus 2012; sien die laaste twee paragrawe van die artikel.</ref> In 2007 het die linkshandige violis Martial Gauthier, wat met die linkerhand stryk, in Cremona 'n lesing oor linkshandige vioolspel gehou.<ref>[https://www.nmz.de/artikel/war-paganini-linkshaender ''War Paganini Linkshänder? – Gedanken über ein Tabu-Thema der Streicherpädagogik''.] In: ''neue musikzeitung.'' 7/2007; besoek op 20 Julie 2016.</ref> === Toonomvang === [[Lêer:Range violin.svg|duimnael|regs|Toonomvang van die viool]] [[Lêer:Spectrumgstring.jpg|upright=1.15|duimnael|regs|Driedimensionele spektrumdiagram van die botone van 'n viool se G-snaar (voorgrond). Die toonhoogte wat ons hoor, is die piek by ongeveer 200&nbsp;Hz.]] Die stemming g – d¹ – a¹ – e² stem ooreen met G₃, D₄, A₄ en E₅ in wetenskaplike toonhoogtenotasie. Die laagste noot van 'n normaal gestemde viool is dus G₃, die G onder die middel-C (C₄). (By seldsame geleenthede kan die laagste snaar tot 'n kwart laer, na D₃, gestem word.) Die hoogste speelbare noot is minder duidelik omskryf: E₇, die E twee oktawe bo die los snaar (wat op E₅ gestem is), kan as 'n praktiese grens vir orkesvioolpartye beskou word,<ref>Piston, Walter (1955). ''Orchestration'', p. 45.</ref> maar dit is dikwels moontlik om hoër te speel, afhangende van die lengte van die toets en die vaardigheid van die violis. Nog hoër note (tot C₈) kan voortgebring word deur die snaar tot by die einde van die toets te gryp en/of deur kunsmatige flageolettone te gebruik. === Akoestiek === [[Lêer:Bowed violin string in slow motion.gif|duimnael|regs|Die Helmholtz-hoek wat heen en weer langs die snaar beweeg<ref>{{cite web |url=https://plus.maths.org/content/why-violin-so-hard-play |title=Why is the violin so hard to play? |author=Jim Woodhouse en Paul Galluzzo |date=2004-09-01 |access-date=2025-06-22}}</ref>]] Die gewelfde vorm, die dikte van die hout en sy fisiese eienskappe bepaal die klank van 'n viool. Patrone van die [[nodus (fisika)|nodusse]] wat deur sand of glinsters op die blaaie gevorm word wanneer dié by bepaalde frekwensies in trilling gebring word, sogenaamde Chladni-patrone, word soms deur vioolbouers gebruik om hul werk te kontroleer voordat hulle die instrument saamstel.<ref>{{Cite web|url=http://www.catgutacoustical.org/people/cmh/laird3.htm|title=Carleen Maley Hutchins' Work With Saunders|publisher=Violin Society of America|last=Laird|first=Paul R.|access-date=2008-09-26}}</ref> Vanweë die oppervlakstruktuur van die perdehaar, versterk deur die aanbring van hars (kolofonium), het die strykstokbehaarsel 'n hoë kleefkrag uit statiese [[wrywing]]. Wanneer die snaar met die aangelegde strykstok gestryk word, word dit daarom aanvanklik in die strykrigting meegeneem, totdat die terugstelkrag van die snaar groter word as die statiese wrywing tussen die stokhare en die snaar: die snaar skiet teen die strykrigting terug. By die korrekte keuse van strykplek, stryksnelheid en stokdruk word die snaar aan die einde van hierdie beweging weer deur die strykstok gegryp en opnuut meegeneem (die glip-kleef-effek), sodat die snaar voortdurend aangedryf tril. Hoeveel keer per sekonde hierdie proses hom herhaal, hang af van die frekwensie van die gespeelde toon, dit wil sê van die effektiewe snaarlengte. Die uitwyking van die aangedrewe punt van die snaar beskryf met verloop van tyd 'n elliptiese baan, met die langer as ongeveer in die strykrigting georiënteer. Die snaar self het 'n baie klein werkoppervlak en versit dus slegs 'n geringe hoeveelheid lug, te min om 'n toon voort te bring wat vir die menslike oor duidelik hoorbaar is. Die klankkas werk as 'n impedansie-omsetter. Deur die oordrag van die trillings van die snaar op die klankkas word die [[amplitude]] van die trillings wel aansienlik kleiner, maar die uitstralingsoppervlak word soveel vergroot dat 'n goeie koppeling met die lug en 'n vir die oor waarneembare toon ontstaan. Hierdie omsetting volg uiters komplekse patrone. Die kam, waarop die snaar rus, word aangedryf om die snaartrilling in die strykvlak te volg. Die boblad, waarop die kam rus, kan egter net loodreg op die strykvlak tril. Dit dwing die kam tot 'n skommelbeweging waarby die twee kamvoete die twee helftes van die boblad afwisselend belas en ontlas. By so 'n wipbeweging, waar die draai-as presies in die middel van die kam lê, sou die twee helftes van die boblad egter teen mekaar werk, wat met volumeverlies en klankveranderinge gepaard sou gaan. Dit word teengewerk deur onder die regter kamvoet 'n stafie – die stemstok – vas te klem. Dié belemmer eers die regter kamvoet, waardeur die draai-as van hierdie skommelbeweging na regs verskuif en byna al die werk (dié van die lae frekwensies) deur die linker kamvoet verrig word. Om 'n beter verspreiding van die trillings wat daar afgegee word oor die boblad te bereik, word boonop aan die onderkant van die boblad onder die linker kamvoet die basbalk onder spanning vasgelym, wat die linker kamvoet veral by hoë frekwensies belemmer, dit wil sê die draai-as verskuif vir dié frekwensies na links. Afhangende van die frekwensie van die gespeelde toon is die linker (lae frekwensies) of die regter (hoë frekwensies) kamvoet aktiewer, waardeur die trillings in die een geval meer deur die boblad (ondersteun deur die basbalk), in die ander deur die boblad en (oorgedra deur die stemstok) die bodem afgegee word. By lae frekwensies tril bodem en boblad dus teen mekaar, en die ingeslote lugvolume vorm 'n breëband-holteresonator wat klankuitstraling deur die f-gate bewerkstellig. === Groottes === [[Lêer:LembeyeLembeyon.jpg|duimnael|links|'n {{Frac|1|16}}-viool en 'n volgrootte ({{Frac|4|4}}) viool]] Buiten die standaard "volgrootte" ({{Frac|4|4}}) word viole ook in sogenaamde breukgroottes van {{Frac|7|8}}, {{Frac|3|4}}, {{Frac|1|2}}, {{Frac|1|4}}, {{Frac|1|8}}, {{Frac|1|10}}, {{Frac|1|16}}, {{Frac|1|32}} en selfs {{Frac|1|64}} gebou. Hierdie kleiner instrumente word algemeen deur jong spelers gebruik wie se vingers nie lank genoeg is om die korrekte posisies op volgrootte-instrumente te bereik nie. Die regte grootte van die instrument word gewoonlik volgens die armlengte bepaal.<ref>{{cite web |url=https://www.vionoble.de/violine-viola-cello-groesse-ermitteln/ |title=Die richtige Größe ermitteln für Geige: Bratsche: Cello |website=Violinoble.de |access-date=2022-06-13}}</ref> Hoewel die breukgroottes in 'n sekere sin met die afmetings van die instrumente verband hou, is hulle nie as letterlike beskrywings van die relatiewe verhoudings bedoel nie. 'n {{Frac|3|4}}-instrument is byvoorbeeld nie driekwart van die lengte van 'n volgrootte-instrument nie. Die lengte van die klankkas (sonder die hals) van 'n volgrootte- of {{Frac|4|4}}-viool is 356&nbsp;mm, en kleiner by sommige 17de-eeuse modelle. Die klankkas van 'n {{Frac|3|4}}-viool is 335&nbsp;mm lank en dié van 'n {{Frac|1|2}}-viool 310&nbsp;mm; 'n {{Frac|3|4}}-viool is dus net omtrent 6&nbsp;% kleiner as 'n "hele" en 'n {{Frac|1|2}}-viool net omtrent 12&nbsp;%. By die viool se naaste familielid, die altviool, word die grootte as klankkaslengte in sentimeter aangegee eerder as in breukgroottes. 'n Volgrootte-altviool is gemiddeld 40&nbsp;cm, maar elke volwassene bepaal self watter grootte altviool hy of sy gebruik. Soms gebruik 'n volwassene met 'n klein liggaamsbou 'n sogenaamde {{Frac|7|8}}-viool in plaas van 'n volgrootte-instrument. Hierdie instrumente, wat soms 'n "damesviool" genoem word, is effens korter as 'n volgrootte-viool, maar is geneig om hoëkwaliteit-instrumente te wees wat 'n klank kan voortbring wat met dié van goeie volgrootte-viole vergelykbaar is. Die groottes van vyfsnarige viole kan van dié van die normale viersnarige verskil. Die instrument wat in die vioolokted met die viool ooreenstem, is die mezzoviool, wat dieselfde as 'n viool gestem word, maar 'n effens langer klankkas het. Die snare van die mezzoviool is net so lank soos dié van die standaardviool. Hierdie instrument is nie in algemene gebruik nie.<ref>{{Cite web|url=https://nvfa.org/8tet.html|title=The New Violin Family|author=The New Violin Family Association, Inc|date=2020-04-04|website=The New Violin Family}}</ref> == Toebehore == === Kenstuk en skouersteun === Die kenstuk vergemaklik dit om die instrument tussen die ken en die skouer vas te hou en verhoed boonop dat vog van die vel die lak aantas, oplos en uiteindelik die hout op daardie plek toenemend verswak. Dit bestaan meestal uit ebbehout, word met spanskroewe aan die instrument vasgeklem en bevind hom tydens die spel tussen die instrument en die ken. Die skouersteun dien om die individuele anatomie van die speler tussen die liggaam en die instrument te vereffen. Veral die lengte van die nek asook die breedte en natuurlike stand van die skouers bepaal hoe die skouersteun gevorm moet wees. Dit word telkens onmiddellik voor die spel opnuut gemonteer. Jonger spelers wat met skouersteune sukkel, gebruik soms 'n spons met 'n rek in plaas daarvan. === Strykstok === [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|regs|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] 'n Viool word gewoonlik met 'n strykstok bespeel, wat bestaan uit 'n stok met 'n lint van perdehaar wat tussen die punt (kop) en die slof aan die teenoorgestelde ente gespan is. 'n Tipiese vioolstrykstok is in die geheel ongeveer 75&nbsp;cm lank en weeg 55 tot 65&nbsp;g. Altvioolstrykstokke is ongeveer 5&nbsp;mm korter en 10&nbsp;g swaarder. Belangrik is die gewigsverdeling: die swaartepunt moet 24 tot 25&nbsp;cm van die begin van die stok af lê (sonder die skroef gemeet).<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, p. 58.</ref> Die stok word meestal van [[Pernambuco|pernambukhout]] (ook bekend as Brasiliaanse hout) gemaak. Goeie pernambukhout het reguit gegroei met parallel lopende vesels; die stok kan besonder dun uitgewerk word en het ondanks die nodige stabiliteit die gewenste elastisiteit. Pernambukhout is dus besonder geskik vir hoëkwaliteit-strykstokke. Omdat die voorkoms van hierdie houtsoort beperk is, word dit moeiliker om goeie kwaliteite te bekom. Ander tradisionele materiale vir duurder stokke sluit slanghout in. Daarom word deesdae ook strykstokke van koolstofveselversterkte plastiek ("koolstofvesel") gebruik, op alle vlakke van vakmanskap, onder andere om by grensoorgange probleme met die [[Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora|CITES]]-verdrag te vermy; baie professionele musikante beskou hul klank- en speeltegniese eienskappe egter as nie gelykwaardig nie. Goedkoop strykstokke vir studente word van minder duur houtsoorte of van veselglas gemaak; sommige veselglas-studentestokke gebruik 'n plastiekhuls as greep en omwikkeling tegelyk. Aan die onderste ent van die stok is die slof van ebbehout, [[ivoor]] of skilpaddop, meestal versier met 'n ronde perlemoerinlegsel, die sogenaamde "oog". Suiwer metaalinlegwerk as versiering kom ook voor. By die slof is 'n skroef wat die hare stywer of losser maak. Net voor die slof beskerm 'n duimkussing van [[leer (stof)|leer]] (die greep) en 'n omwikkeling die stok en bied hulle 'n stewige houvas vir die speler se hand. Tradisionele omwikkelinge is van draad (dikwels silwer of versilwer), sy of [[balein]] ("walvisbeen", nou vervang deur afwisselende stroke bruin en swart plastiek). Tussen die slof en die punt van die stok word die stokhare gespan; dit word die behaarsel genoem. Afhangende van die dikte word ongeveer 150 tot 220 hare uit die stert van hingste van bepaalde perderasse gebruik, tradisioneel van 'n skimmelperd (wat oorwegend wit hare het). Sommige goedkoper strykstokke gebruik sintetiese vesel. Deur die skroef te draai word die hare gespan, en na elke speelsessie moet die hare weer ontspan word. Die hare bring die snare deur daaroor te stryk in trilling. Daarvoor moet die hare gereeld met vaste hars (kolofonium, 'n natuurlike boomhars) behandel word om dit effens klewerig te maak, wat bereik word deur die stok herhaaldelik oor 'n harsblok te stryk. Afhangende van die gebruik en die kwaliteit van die hare moet die behaarsel na twee maande tot uiterlik na 'n jaar vernuwe word. == Stem == [[Lêer:Violin - open strings notes.PNG|regs|duimnael|Die toonhoogtes van die los snare van 'n viool. Die nootname staan onder die notebalk en hul Franse solfège-ekwivalente daarbo: G = sol; D = re; A = la; E = mi. {{audio|Violin open strings.mid|Speel}}]] Viole word gestem deur die stemskroewe in die skroefkas onder die krul te draai of deur die fynstemmerskroewe by die stertstuk te verstel. Alle viole het stemskroewe; fynstemmers is opsioneel. Die meeste fynstemmers bestaan uit 'n metaalskroef wat 'n hefboom beweeg wat aan die ent van die snaar vas is. Hulle maak baie klein toonhoogteverstellings veel makliker as die stemskroewe. Deur 'n fynstemmer kloksgewys te draai, word die toon hoër (omdat die snaar onder groter spanning is), en antikloksgewys word dit laer (omdat die snaar onder minder spanning is). Fynstemmers op al vier snare is baie nuttig by snare met 'n staalkern, en sommige spelers gebruik dit ook met sintetiese snare. Omdat moderne E-snare van staal is, word vir dié snaar byna altyd 'n fynstemmer aangebring. Fynstemmers word nie met dermsnare gebruik nie, wat meer [[Young se modulus|elasties]] is as snare met 'n staal- of sintetiese kern en nie voldoende op die baie klein bewegings van fynstemmers reageer nie. Om 'n viool te stem, word die A-snaar eers op 'n standaardtoonhoogte gestem (gewoonlik A = 440&nbsp;[[hertz|Hz]]; orkeste in Duitsland en Oostenryk stem met 'n kamertoon van 443&nbsp;Hz, in Switserland oorwegend op 442&nbsp;Hz). Wanneer die viool saam met 'n instrument met vaste toonhoogte soos 'n [[klavier]] of [[trekklavier]] speel, word dit na die ooreenstemmende noot op daardie instrument gestem en nie na enige ander stemverwysing nie. Die hobo is gewoonlik die instrument waarna orkeste met viole stem, aangesien sy klank deurdringend is en bo die ander houtblasers uit gehoor kan word. Die ander snare word dan in intervalle van reine kwinte teen mekaar gestem deur hulle paarsgewys te stryk. Vir solospel word soms 'n effens hoër stemming gebruik om die instrument 'n helderder klank te gee; omgekeerd word Barokmusiek soms met laer stemminge gespeel om die klank van die viool sagter te maak. Na die stem kan die kam van die instrument nagegaan word om te verseker dat dit reguit staan en tussen die binneste kepe van die f-gate gesentreer is; 'n skewe kam kan die klank van 'n andersins goed geboude viool aansienlik beïnvloed. Na lang gebruik kan die stemskroewe en hul gate verslyt raak, sodat die skroewe onder spanning makliker glip. 'n Glippende stemskroef laat die toonhoogte van die snaar effens daal, of, as die skroef heeltemal los raak, laat die snaar sy spanning heeltemal verloor. 'n Viool waarvan die stemskroewe glip, moet deur 'n vioolbouer of vioolhersteller herstel word. Stemskroefsmeer, gereeld gebruik, kan die intrede van sulke slytasie vertraag terwyl dit die skroewe glad laat draai. Die stemming G–D–A–E word vir die meeste vioolmusiek gebruik, insluitend klassieke musiek, jazz en volksmusiek. Ander stemminge word soms gebruik; die G-snaar kan byvoorbeeld tot A opgestem word. Die gebruik van nie-standaardstemminge in klassieke musiek staan as ''[[scordatura]]'' bekend; in sommige volksmusiekstyle word dit kruisstemming genoem. Een beroemde voorbeeld van scordatura in die klassieke musiek is [[Camille Saint-Saëns]] se ''Danse macabre'', waar die E-snaar van die soloviool na E♭ verlaag word om 'n spookagtige dissonansie aan die komposisie te verleen. Ander voorbeelde is die derde deel van ''Contrasts'' van [[Béla Bartók]], waar die E-snaar na E♭ en die G-snaar na G♯ gestem word, [[Niccolò Paganini]] se Eerste Vioolkonsert, waar al vier snare 'n halftoon hoër gestem moet word, en die Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber, waarin elke deel 'n ander scordatura-stemming het. In die Indiese klassieke en ligte musiek word die viool in die Suid-Indiese styl waarskynlik op D♯–A♯–D♯–A♯ gestem. Aangesien daar in die Indiese klassieke musiek geen begrip van absolute toonhoogte is nie, kan musikante enige gerieflike stemming gebruik om hierdie relatiewe intervalle tussen die snare te behou. Nog 'n algemene stemming met hierdie intervalle is B♭–F–B♭–F, wat met Sa–Pa–Sa–Pa in die Indiese karnatiese klassieke styl ooreenstem. In die Noord-Indiese Hindoestaanse styl is die stemming gewoonlik Pa–Sa–Pa–Sa in plaas van Sa–Pa–Sa–Pa, wat byvoorbeeld met F–B♭–F–B♭ kan ooreenstem. In die Iranse klassieke musiek en ligte musiek het die viool in elke ''dastgah'' 'n ander stemming;<ref>Edith Gerson-Kiwi: ''The Persian Doctrine of Dastga-Composition. A phenomenological study in the musical modes.'' Israel Music Institute, Tel Aviv 1963, p. 15.</ref> dit word waarskynlik op E–A–E–A in Dastgāh-e Esfahan gestem, in Dastgāh-e Šur op E–A–D–E en E–A–E–E, en in Dastgāh-e Māhur op E–A–D–A. In die Arabiese klassieke musiek word die A- en E-snaar 'n heeltoon verlaag, dit wil sê G–D–G–D, om die spel van Arabiese ''maqams'' te vergemaklik, veral dié met kwarttone. Hoewel die meeste viole vier snare het, is daar viole met bykomende snare, sommige met soveel as sewe. Sewe word algemeen as die maksimum aantal snare beskou wat op 'n strykinstrument prakties is; met meer as sewe snare sou dit onmoontlik wees om enige bepaalde binnesnaar afsonderlik met die strykstok te bespeel. Viole met sewe snare is baie skaars. Die ekstra snare op sulke viole is gewoonlik laer as die G-snaar en word gewoonlik (van die hoogste bygevoegde snaar na die laagste) op C, F en B♭ gestem. As die speellengte van die instrument, dit wil sê die snaarlengte van die bosaal tot die kam, gelyk is aan dié van 'n gewone volgrootte-viool (effens minder as 33&nbsp;cm), kan dit met reg 'n viool genoem word. Sommige van hierdie instrumente is ietwat langer en moet as altviole beskou word. Viole met vyf of meer snare word tipies in jazz of volksmusiek gebruik. Sommige spesiaal gemaakte instrumente het ekstra snare wat nie gestryk word nie, maar deur die trillings van die gestrykte snare meeklink. == Speeltegniek == === Houding === [[Lêer:Man Playing Violin on Bench at Park.jpg|duimnael|upright=0.75|'n Man speel viool op 'n parkbank]] Die viool word sittend of staande bespeel. Soliste (of hulle alleen, met 'n klavier of met 'n orkes speel) speel meestal staande, tensy 'n fisieke gestremdheid dit verhoed, soos in die geval van [[Itzhak Perlman]]. In die orkes en in kamermusiek word daar daarenteen gewoonlik sittend gespeel. In die 2000's en 2010's het sommige orkeste wat Barokmusiek uitvoer (soos die Freiburger Barockorchester) al hul violiste en altvioliste, solo en ensemble, staande laat speel. Die viool rus aan die linkerkant op die skouer en bors van die violis en word, afhangende van die houding of draai van die kop, deur die linkerkant van die onderkaak, soms deur die ken, op die kenstuk vasgehou en deur die linkerskouer ondersteun, dikwels met behulp van 'n skouersteun. Die kaak en die skouer moet die viool stewig genoeg vashou sodat dit stabiel bly wanneer die linkerhand van 'n hoë posisie ('n hoë noot ver op die toets) na 'n lae (nader aan die skroefkas) beweeg. In die Indiese houding word die stabiliteit van die viool verseker deur die krul wat op die sy van die voet rus. Van die linkerhand word die duim gebruik om die hals te omvat of as hulp vir bepaalde greeptegnieke. Al die ander vingers speel uitsluitlik op die snare om die gewenste tone vas te lê. Afhangende van die skool neem die linkerhand ook 'n ondersteunende of vashoufunksie van die instrument oor. Die regterhand hanteer die strykstok, waarmee die snare meestal tussen die einde van die toets en die kam gestryk word, in moderne komposisies deels ook agter die kam. Dit word die kontakpunt genoem. Vir die wisselende volume, die klankkleure, die presisie van die artikulasie, die legatospel en meer is dit beslissend met watter kombinasie van gewig, snelheid, kontakpunt (na aan die kam, na aan die toets of tussenin) en kanteling van die stokhare die snare aangeraak word. Hoewel onderwysers die wesenlike belang van 'n goeie houding beklemtoon, sowel ter wille van die kwaliteit van die spel as om die kans op oorbelastingsbeserings te verminder, verskil advies oor wat 'n goeie houding is en hoe dit bereik word in die besonderhede. Almal dring egter aan op die belang van 'n natuurlike, ontspanne posisie sonder spanning of styfheid. Wat byna universeel aanbeveel word, is om die linkerpols reguit (of baie naby daaraan) te hou sodat die vingers van die linkerhand vry kan beweeg en die kans op besering verminder word, en om albei skouers in 'n natuurlike, ontspanne posisie te hou en te vermy om enige van hulle oordrewe op te trek. Dit sou, soos enige ander onnodige spanning, die bewegingsvryheid beperk en die risiko van besering verhoog. 'n Krom houding kan goeie spel belemmer omdat dit die liggaam uit balans bring en die skouers laat optrek. Nog 'n teken van ongesonde spanning is pyn in die linkerhand, wat op te veel druk by die vashou van die viool dui. === Linkerhand en toonhoogte === [[Lêer:Violin first position fingering chart.svg|regs|upright=1.35|duimnael|Vingersettings in die eerste posisie. Hierdie diagram toon net die note van die eerste posisie; daar is hoër note buite dié wat aangedui word.]] [[Lêer:Geigengrifftabelle.svg|duimnael|regs|Greeptabel vir alle toonsoorte]] Die linkerhand bepaal die klinkende lengte van die snaar, en dus die toonhoogte, deur dit met die vingerpunte teen die toets te "gryp" (vas te druk), wat verskillende toonhoogtes voortbring. Aangesien die viool geen frette het om die snare af te stop nie, soos gebruiklik by die [[kitaar]], moet die speler presies weet waar om die vingers op die snare te plaas om met goeie intonasie (suiwer) te speel. Beginners speel los snare en die laagste posisie, naaste aan die bosaal. Studente begin dikwels met relatief maklike toonsoorte, soos A-majeur en G-majeur, en leer toonlere en eenvoudige melodieë. Deur toonlere en arpeggio's te oefen en die gehoor op te lei, "vind" die linkerhand van die violis die note uiteindelik intuïtief deur spiergeheue. Beginners maak soms gebruik van [[kleefband|kleefbandjies]] op die toets vir die korrekte plasing van die linkerhandvingers, maar laat die bandjies gewoonlik gou staan wanneer hulle vorder. Nog 'n algemene merktegniek gebruik kolletjies [[korrigeervloeistof]] op die toets, wat binne 'n paar weke se gereelde oefening afslyt. Hierdie praktyk word ongelukkig soms in plaas van voldoende gehooropleiding gebruik, sodat die plasing van die vingers deur die oog en nie deur die oor gelei word nie. Veral in die vroeë stadiums van die leerproses is die sogenaamde "klinkende tone" nuttig. Daar is nege sulke note in die eerste posisie, waar 'n gegrypte noot 'n unisoon of oktaaf met 'n ander (los) snaar klink en dié laat meeresoneer. Studente gebruik hierdie klinkende tone dikwels om die intonasie van die gegrypte noot te kontroleer deur te luister of dit met die los snaar harmonieer. Wanneer die gegrypte toonhoogte "A" op die G-snaar gespeel word, kan die violis byvoorbeeld terselfdertyd die los D-snaar speel om die intonasie van die gegrypte "A" te toets. As die "A" suiwer is, behoort die "A" en die los D-snaar 'n harmonieuse reine kwart voort te bring. Viole word in reine kwinte gestem, soos al die orkesstrykers (viool, altviool, tjello) behalwe die kontrabas, wat in reine kwarte gestem word. Elke daaropvolgende noot word gegryp op die toonhoogte wat die speler as die harmonieuste ervaar; wanneer 'n violis onbegeleid speel, "speel hy nie konsekwent in óf die getempereerde óf die natuurlike [reine] toonleer nie, maar neig in die geheel om by die Pythagorese toonleer aan te sluit."<ref>Seashore, Carl (1938). ''Psychology of Music'', p. 224. Aangehaal in Kolinski, Mieczyslaw (somer–herfs 1959). "A New Equidistant 12-Tone Temperament", p. 210, ''Journal of the American Musicological Society'', vol. 12, nr. 2/3, pp. 210–214.</ref> Wanneer violiste in 'n [[strykkwartet]] of 'n strykorkes speel, "versoet" die strykers gewoonlik hul stemming om by die toonsoort te pas waarin hulle speel. Wanneer daar saam met 'n instrument met gelykswewende stemming gespeel word, soos 'n klavier, pas vaardige violiste hul stemming by die gelykswewende stemming van die klavier aan om dissonante note te vermy. Die vingers word in die [[musieknotasie]], soos in bladmusiek en etudeboeke, konvensioneel van 1 (wysvinger) tot 4 (pinkie) genommer. Veral in leeruitgawes van vioolmusiek kan syfers bo die note aandui watter vinger gebruik moet word, met ''0'' of ''O'' vir 'n los snaar. Die diagram regs toon die rangskikking van die note wat in die eerste posisie bereik kan word. Wat nie op hierdie diagram gewys word nie, is hoe die afstande tussen die nootposisies kleiner word hoe hoër (in toonhoogte) die vingers van die bosaal af beweeg. Die balke aan die kante van die diagram stel die gebruiklike moontlikhede vir beginners se kleefbandjies voor, by die 1ste, hoë 2de, 3de en 4de vinger. ==== Posisies ==== Die plasing van die linkerhand op die toets word deur "posisies" gekenmerk. Die eerste posisie, waar die meeste beginners begin (hoewel sommige metodes in die derde posisie begin), is die posisie wat die meeste in strykmusiek gebruik word. Musiek wat vir beginnende jeugorkeste gekomponeer is, is dikwels meestal in die eerste posisie. Die laagste noot wat in hierdie posisie in standaardstemming beskikbaar is, is 'n los G₃; die hoogste noot in die eerste posisie word met die vierde vinger op die E-snaar gespeel en klink as B₅. Deur die hand op die hals op te skuif, neem die eerste vinger die plek van die tweede vinger in, wat die speler in die ''tweede posisie'' bring. Deur die eerste vinger die eerste-posisie-plek van die derde vinger te laat inneem, kom die speler in die ''derde posisie'', en so voorts. 'n Verandering van posisie, met die gepaardgaande beweging van die hand, word 'n ''posisiewisseling'' genoem, en doeltreffende posisiewisselings met behoud van suiwer intonasie en 'n gladde legato (verbonde) klank is 'n sleutelelement van die tegniek op alle vlakke. Dikwels word 'n "gidsvinger" gebruik: die laaste vinger wat 'n noot in die ou posisie gespeel het, raak tydens die wisseling voortdurend liggies aan die snaar om op sy korrekte plek in die nuwe posisie uit te kom. In elementêre wisselingsoefeninge word die "gidsvinger" dikwels hoorbaar gemaak terwyl dit op of af langs die snaar gly, sodat die speler die korrekte plasing op die gehoor kan vaslê. Buite hierdie oefeninge behoort dit selde hoorbaar te wees (tensy die speler bewustelik 'n portamento-effek om uitdrukkingsredes toepas). Tydens 'n wisseling in lae posisies beweeg die duim van die linkerhand op of af langs die hals van die instrument om in dieselfde posisie relatief tot die vingers te bly (hoewel die beweging van die duim effens voor of effens na die beweging van die vingers kan plaasvind). In sulke posisies word die duim dikwels as 'n "anker" beskou waarvan die plek bepaal in watter posisie die speler is. In baie hoë posisies kan die duim nie met die vingers meebeweeg nie, omdat die klankkas van die instrument in die pad kom. In plaas daarvan beweeg die duim om die hals van die instrument om by die punt te sit waar die hals die regterronding van die klankkas ontmoet, en bly daar terwyl die vingers tussen die hoë posisies beweeg. 'n Noot wat buite die normale omvang van 'n posisie gespeel word, sonder wisseling, word 'n ''strekking'' genoem. In die derde posisie op die A-snaar sit die hand byvoorbeeld natuurlik met die eerste vinger op D en die vierde op G of G♯. Om die eerste vinger terug na 'n C♯ te strek, of die vierde vinger op na 'n A, vorm 'n strekking. Strekkings word algemeen gebruik waar een of twee note effens buite 'n andersins stewige posisie lê, en het die voordeel dat hulle minder opvallend is as 'n wisseling of 'n snaaroorgang. Die laagste posisie op die viool word die "halwe posisie" genoem. In hierdie posisie is die eerste vinger op 'n "lae eerste-posisie"-noot, byvoorbeeld B♭ op die A-snaar, en die vierde vinger in 'n afwaartse strekking vanaf sy gewone posisie, byvoorbeeld D op die A-snaar, met die ander twee vingers na behoefte tussenin geplaas. Aangesien die posisie van die duim in die "halwe posisie" tipies dieselfde is as in die eerste posisie, kan dit beter as 'n agterwaartse strekking van die hele hand as as 'n egte posisie beskou word. Die bogrens van die viool se omvang word grootliks deur die vaardigheid van die speler bepaal, wat maklik meer as twee oktawe op 'n enkele snaar en vier oktawe op die instrument as geheel kan speel. Posisiename word meestal vir die laer posisies en in metodeboeke en etudes gebruik; om dié rede hoor 'n mens selde verwysings na iets hoër as die sewende posisie. Die hoogste posisie is prakties gesproke die 13de. Baie hoë posisies is om twee redes 'n besondere tegniese uitdaging. Eerstens word die verskil in ligging van die verskillende note in hoë posisies veel kleiner, wat die note moeiliker maak om te vind en in sommige gevalle op die gehoor te onderskei. Tweedens is die veel korter klinkende lengte van die snaar in baie hoë posisies 'n uitdaging vir die regterarm en die strykstok om die instrument doeltreffend te laat klink. Hoe fyner (en duurder) 'n instrument, hoe beter kan dit 'n goeie toon tot bo aan die toets, by die hoogste toonhoogtes op die E-snaar, volhou. Alle note (behalwe dié onder die los D) kan op meer as een snaar gespeel word. Dit is 'n standaardontwerpkenmerk van snaarinstrumente, wat egter van die klavier verskil, wat vir elk van sy 88 note net een plek het. Die noot van die los A op die viool kan byvoorbeeld as die los A gespeel word, of op die D-snaar (in die eerste tot vierde posisie) of selfs op die G-snaar (baie hoog op, in die sesde tot negende posisie). Elke snaar het 'n ander [[toonkleur]], vanweë die verskillende gewigte (diktes) van die snare en die resonansies van ander los snare. Die G-snaar word byvoorbeeld dikwels beskou as 'n baie volle, klankryke klank te hê wat besonder gepas is vir laat-Romantiese musiek. Dit word dikwels in die musiek aangedui met die merk ''sul G'' of ''IV'' ('n Romeinse syfer wat aandui dat op die vierde snaar gespeel moet word; volgens konvensie word die snare van die dunste, hoogste (I) tot die laagste (IV) genommer). Selfs sonder uitdruklike aanwysings in die partituur sal 'n gevorderde violis na eie oordeel en artistieke aanvoeling kies op watter snaar bepaalde note of passasies gespeel word. Wanneer 'n passasie op 'n lae snaar en in 'n hoër posisie gespeel word, hoewel dit op 'n hoër snaar gemakliker gespeel sou kon word, dien dit ook om 'n besondere klankkleur voort te bring. ==== Los snare ==== As 'n snaar gestryk of getokkel word sonder dat 'n vinger dit gryp, word dit 'n ''los snaar'' genoem. Dit gee 'n ander klank as 'n gegrypte snaar, aangesien die snaar by die bosaal vryer tril as onder 'n vinger. Verder is dit onmoontlik om vibrato ten volle op 'n los snaar te gebruik (hoewel 'n gedeeltelike effek verkry kan word deur 'n noot 'n oktaaf hoër op 'n aangrensende snaar te gryp en dié te laat vibreer, wat 'n element van vibrato in die botone inbring). In die klassieke tradisie gebruik violiste dikwels 'n snaaroorgang of posisiewisseling om die verandering van toonkleur wat 'n los snaar meebring, te vermy, tensy die komponis dit aandui. Dit geld veral vir die los E, wat dikwels as hard van klank beskou word. Daar is egter ook situasies waar 'n los snaar spesifiek vir artistieke effek gekies kan word. Dit kom voor in klassieke musiek wat die bourdon van 'n [[orrel]] naboots (soos J.S. Bach in sy Partita in E vir soloviool bereik het), in ''fiddle''-musiek (byvoorbeeld ''Hoedown'') of waar stappe om die los snaar te vermy musikaal onvanpas is (byvoorbeeld in Barokmusiek, waar posisiewisselings minder gebruiklik was). In vinnige passasies van toonlere of arpeggio's kan 'n los E-snaar eenvoudig gerieflikheidshalwe gebruik word as die noot nie tyd het om uit te klink en 'n harde toonkleur te ontwikkel nie. In volksmusiek, ''fiddle''-musiek en ander tradisionele musiekgenres word los snare algemeen om hul resonante toonkleur gebruik. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n gegrypte noot op 'n aangrensende snaar te speel, lewer 'n [[doedelsak]]agtige bourdon, wat komponiste dikwels ter nabootsing van volksmusiek gebruik. Soms is die twee note identies (byvoorbeeld 'n gegrypte A op die D-snaar teen die los A-snaar), wat 'n klinkende soort ''fiddle''-klank gee. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n identiese gegrypte noot te speel, kan ook vereis word wanneer meer volume nodig is, veral in orkesspel. Sommige klassieke vioolpartye het note waarvoor die komponis die violis vra om 'n los snaar te speel, weens die spesifieke klankkarakter wat 'n los snaar skep. ==== Dubbelgrepe, akkoorde en bourdons ==== 'n Dubbelgreep is wanneer twee afsonderlike snare deur die vingers gegryp en gelyktydig gestryk word, wat twee deurlopende tone voortbring (tipiese intervalle sluit tertse, kwarte, kwinte, sekstes en oktawe in). Dubbelgrepe kan in enige posisie aangedui word, hoewel die wydste interval wat natuurlik in een posisie as dubbelgreep gespeel kan word, 'n oktaaf is (met die wysvinger op die laer snaar en die pinkie op die hoër snaar). Nietemin word in gevorderde repertoire soms dubbelgrepe van desiemes of selfs meer vereis, wat 'n gestrekte linkerhandposisie met uitgestrekte vingers tot gevolg het. Die term "dubbelgreep" word dikwels ook gebruik vir die laat klink van 'n los snaar saam met 'n gegrypte noot, hoewel net een vinger 'n snaar gryp. Met die tegniek van die dubbelgreep kan dus tweestemmig gespeel word. Waar drie of vier gelyktydige note aangedui word, "verdeel" die violis gewoonlik die akkoord: drie- of vierstemmige akkoorde word normaalweg gearpeggieer, deur die onderste een of twee note eerste te speel en onmiddellik na die boonste een of twee note voort te gaan, waarby die natuurlike resonansie van die instrument 'n effek voortbring soortgelyk aan asof al vier note gelyktydig geklink het. In sommige omstandighede is 'n "drievoudige greep" moontlik, waar drie note oor drie snare gelyktydig klink. Die strykstok raak nie van nature drie snare tegelyk nie, maar met voldoende stoksnelheid en druk, wanneer die violis 'n drienoot-akkoord "breek", kan die stokhare tydelik oor drie snare gebuig word sodat elkeen gelyktydig klink. Dit word met 'n swaar streek bereik, tipies naby die slof en met die stok op 'n sekere afstand van die kam, en bring 'n harde, aggressiewe toon voort. Dit is so moontlik om drienoot-akkoorde van kort duur, ook verskeie ná mekaar, sonder arpeggio te speel, sodat daar werklik drie stemme gelyktydig klink. Vierstemmige spel sonder arpeggio kan net met 'n spesiaal gekonstrueerde ronde strykstok verwesenlik word. Dubbelgrepe in die orkes word soms ''divisi'' gemerk en tussen die spelers verdeel, sodat een deel van die musikante die laer noot en 'n ander deel die hoër noot speel. Dubbelgrepe (en ''divisi'') kom algemeen in orkesrepertoire voor wanneer die viole begeleiding speel en 'n ander instrument of groep die melodie speel. In sommige genres van die historiese uitvoeringspraktyk (gewoonlik van Barokmusiek en vroeër) word nóg verdeelde akkoorde nóg drievoudige grepe as gepas beskou; sommige violiste arpeggieer alle akkoorde (insluitend gewone dubbelgrepe) deur al die note of die meeste daarvan afsonderlik te speel asof hulle as 'n gebonde figuur geskryf is. Met die ontwikkeling van moderne viole het drievoudige grepe egter natuurliker geword, omdat die kam minder gekrom is. In sommige musiekstyle kan 'n aangehoue bourdon op 'n los snaar gespeel word tydens 'n passasie wat hoofsaaklik op 'n aangrensende snaar geskryf is, om 'n basiese begeleiding te bied. Dit kom meer in volkstradisies as in die klassieke musiek voor. ==== Vibrato ==== [[Lêer:MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv|duimnael|Kyoko Yonemoto speel [[Niccolò Paganini|Paganini]] se Caprice nr. 24 op 'n viool]] [[Lêer:Peter Bissing.png|duimnael|regs|Petrowitsch Bissing was 'n onderwyser in vibratometodiek op die viool<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9-EqAAAAYAAJ&q=PETROWITCH+BISSING&pg=RA2-PA52|publisher=Jacobs' Band Monthly, Volume 4|page=52|year=1919|access-date=16 November 2012|title=The Violin|first=Louis|last=Eaton}}</ref> en het 'n boek met die titel ''Cultivation of the Violin Vibrato Tone'' gepubliseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IwhLMgEACAAJ|title=Cultivation of the Violin Vibrato Tone|first=Petrowitsch|last=Bissing|publisher=Central States Music Publishing Company|access-date=16 November 2012}}</ref>]] Vibrato is 'n tegniek van die linkerhand en -arm waarby die toonhoogte van 'n noot subtiel in 'n polsende ritme wissel. Hoewel verskillende dele van die hand of arm by die beweging betrokke kan wees, is die resultaat 'n beweging van die vingerpunt wat 'n geringe verandering in die trillende snaarlengte meebring, wat 'n golwing in die toonhoogte veroorsaak. Die meeste violiste ossilleer onder die noot, dit wil sê laer in toonhoogte as die eintlike noot, wanneer hulle vibrato gebruik, omdat geglo word dat die waarneming die hoogste toonhoogte in 'n wisselende klank bevoordeel.<ref>{{Cite book|title=String Builder, Book 3: Teacher's Manual |last=Applebaum |first=Samuel |year=1957 |publisher=Alfred Publishing |location=New York |isbn=978-0-7579-3056-0 |page=4 }}. "Now we will discipline the shaking of the left hand in the following manner: Shake the wrist slowly and evenly in 8th notes. Start from the original position and for the second 8th note the wrist is to move backward (toward the scroll). Do this in triplets, dotted 8ths and 16ths, and 16th notes. A week or two later, the vibrato may be started on the Violin. ... The procedure will be as follows: 1. Roll the finger tip from this upright position on the note, to slightly below the pitch of this note."</ref> Vibrato doen min of niks om 'n onsuiwer noot te verbloem; met ander woorde, verkeerd toegepaste vibrato is 'n slegte plaasvervanger vir goeie intonasie. Toonlere en ander oefeninge wat op intonasie gerig is, word tipies sonder vibrato gespeel om die werk makliker en doeltreffender te maak. Musiekstudente word dikwels geleer dat vibrato veronderstel word tensy dit anders in die musiek aangedui is. Dit kan 'n struikelblok wees vir 'n klassiek opgeleide violis wat in 'n styl wil speel wat min of geen vibrato gebruik, soos Barokmusiek in historiese styl en baie tradisionele ''fiddle''-style. Vibrato kan deur 'n gepaste kombinasie van vinger-, pols- en armbewegings voortgebring word. Deur die vingerpunt van die grypende vinger liggies heen en weer te rol, ontstaan vingervibrato. Een metode, ''handvibrato'' (of ''polsvibrato''), behels dat die hand by die pols heen en weer gekantel word om die ossillasie te bewerkstellig. 'n Ander metode, ''armvibrato'', moduleer die toonhoogte deur beweging van die hele onderarm by die elmboog met 'n vaste pols. 'n Kombinasie van hierdie tegnieke stel 'n speler in staat om 'n groot verskeidenheid klankeffekte voort te bring. Die "wanneer", "waarvoor" en "hoeveel" van vibrato is artistieke kwessies van styl en smaak, waarby verskillende onderwysers, musiekskole en musiekstyle verskillende vibratostyle verkies. Oordrewe vibrato kan byvoorbeeld hinderlik word. Akoesties gesproke het die interessantheid wat vibrato aan die klank toevoeg te doen met die manier waarop die mengsel van botone<ref>{{Cite web|url=http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207150243/http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |url-status=dead |archive-date=7 Februarie 2010 |title=The psychoacoustic secret of vibrato |first=Martin |last=Schleske |access-date=11 Februarie 2010 |quote=Accordingly, the sound level of each harmonic will have a periodically fluctuating value due to the vibrato.}}</ref> (of toonkleur) en die rigtingpatroon van die klankuitstraling met veranderinge in toonhoogte verander. Deur die klank ritmies na verskillende dele van die vertrek te "rig",<ref>{{Cite web | last=Curtin | first=Joseph | title=Weinreich and Directional Tone Colour | url=http://www.josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | date=April 2000 | work=Strad Magazine | access-date=23 Mei 2009 | quote=In the case of string instruments, however, not only are they strongly directional, but the pattern of their directionality changes very rapidly with frequency. If you think of that pattern at a given frequency as beacons of sound, like the quills of a porcupine, then even the slight changes in pitch created by vibrato can cause those quills to be continually undulating. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090529062722/http://josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | archive-date=29 Mei 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://knutsacoustics.com/files/weinreich,-g.-directional-tone-color-jasa-1997.pdf |title=Directional tone color |last=Weinreich |first=Gabriel |date=16 Desember 1996 |publisher=Acoustical Society of America |quote=The effect can be visualized in terms of a number of highly directional sound beacons, all of which the vibrato causes to undulate back and forth in a coherent and highly organized fashion. It is obvious that such a phenomenon will help immensely in fusing sounds of the differently directed partials into a single auditory stream; one may even speculate that it is a reason why vibrato is used so universally by violinists—as compared to wind players, from the sound of whose instruments directional tone color is generally absent.}}</ref> voeg vibrato 'n "glans" of "lewendigheid" by die klank van 'n goed geboude viool. Vibrato word grootliks aan die oordeel van die violis oorgelaat. Verskillende soorte vibrato bring verskillende stemminge in 'n stuk, en die wisselende grade en style van vibrato is dikwels kenmerke wat by bekende violiste uitstaan. ==== Vibratotriller ==== 'n Vibrato-agtige beweging kan soms gebruik word om 'n vinnige [[triller]]effek te skep. Om hierdie effek uit te voer, word die vinger bo die vinger wat die noot gryp, net effens van die snaar af geplaas (stewig teen die grypende vinger gedruk) en 'n vibratobeweging uitgevoer. Die tweede vinger raak met elke ossillasie liggies aan die snaar bo die laer vinger, sodat die toonhoogte ossilleer op 'n manier wat soos 'n mengsel van wye vibrato en 'n baie vinnige triller klink. Dit gee 'n minder duidelike oorgang tussen die hoër en die laer noot en word gewoonlik as interpretatiewe keuse toegepas. Hierdie trillertegniek werk net goed vir halftoontrillers of trillers in hoë posisies (waar die afstand tussen die note kleiner is), aangesien dit vereis dat die trillende vinger en die vinger daaronder aan mekaar raak, wat die afstand wat getrill kan word, beperk. In baie hoë posisies, waar die trilafstand kleiner as die breedte van die vinger is, kan 'n vibratotriller die enigste opsie vir trillereffekte wees. ==== Flageolettone ==== [[Lêer:Violin sounds and techniques.ogg|duimnael|regs|Vioolklanke en -tegnieke: los snare (arco en pizzicato); A-majeur-toonleer (arco en pizzicato); begin van 'n A-majeur-toonleer met vibrato; A-majeur-toonleer col legno gespeel; natuurlike flageolettone van 'n A, E en 'n A; kunsmatige flageolet van A₇; flageolet-glissando op die A-snaar]] Deur die snaar liggies met 'n vingerpunt by 'n [[nodus (fisika)|nodus]] aan te raak, sonder om die snaar heeltemal vas te druk, en die snaar dan te tokkel of te stryk, ontstaan flageolettone (harmonieke of botone). In plaas van die normale toon klink 'n hoër noot. Daardeur word die grondfrekwensie gedemp en tril net die ooreenstemmende botone (byvoorbeeld die dubbele of drievoudige frekwensie wanneer die vinger by die helfte of by 'n derde van die snaarlengte geplaas word). Daar ontstaan fluitagtige tone. Elke nodus lê by 'n heeltallige deling van die snaar, byvoorbeeld halfpad of 'n derde langs die lengte van die snaar. 'n Instrument wat goed reageer, laat talle moontlike flageoletnodusse langs die lengte van die snaar klink. Flageolettone word in die musiek óf met 'n sirkeltjie bo die noot wat die toonhoogte van die flageolet bepaal, óf met ruitvormige nootkoppe aangedui. Daar is twee soorte: ''natuurlike flageolettone'' en ''kunsmatige flageolettone'' (ook ''valse flageolettone'' genoem). Natuurlike flageolettone word op 'n los snaar gespeel. Die toonhoogte van die los snaar wanneer dit getokkel of gestryk word, word die grondfrekwensie genoem. Flageolettone word ook ''botone'' of ''deeltone'' genoem. Hulle kom voor by heeltallige veelvoude van die grondtoon, wat die eerste harmoniek genoem word. Die tweede harmoniek is die eerste botoon (die oktaaf bo die los snaar), die derde harmoniek is die tweede botoon, en so voorts. Die tweede harmoniek lê in die middel van die snaar en klink 'n oktaaf hoër as die toonhoogte van die snaar. Die derde harmoniek verdeel die snaar in derdes en klink 'n oktaaf en 'n kwint bo die grondtoon, en die vierde harmoniek verdeel die snaar in kwarte en klink twee oktawe bo die eerste. Die klank van die tweede harmoniek is die helderste van almal, omdat dit 'n gemeenskaplike nodus met al die daaropvolgende ewe harmonieke (4de, 6de, ens.) het. Die derde en die daaropvolgende onewe harmonieke is moeiliker om te speel, omdat hulle die snaar in 'n onewe aantal trillende dele verdeel en nie so baie nodusse met ander harmonieke deel nie. Kunsmatige flageolettone is moeiliker om voort te bring as natuurlike, aangesien hulle behels dat die snaar gegryp én 'n flageolet op die gegrypte noot gespeel word. Met die ''oktaafraam'' (die normale afstand tussen die eerste en die vierde vinger in enige gegewe posisie) en die vierde vinger wat die snaar 'n kwart bo die gegrypte noot net aanraak, ontstaan die vierde harmoniek, twee oktawe bo die gegrypte noot. Vingerplasing en -druk, asook stoksnelheid, -druk en kontakpunt, is almal wesenlik om die gewenste flageolet te laat klink. Boonop moet in passasies met verskillende note as valse flageolettone die afstand tussen die grypende vinger en die flageoletvinger voortdurend verander, aangesien die afstand tussen die note oor die lengte van die snaar verander. Die ''flageoletvinger'' kan die snaar ook 'n groot terts bo die vasgedrukte noot aanraak (die vyfde harmoniek), of 'n kwint hoër ('n derde harmoniek). Hierdie flageolettone word minder algemeen gebruik; in die geval van die groot terts moet sowel die gegrypte noot as die aangeraakte noot effens hoog gespeel word, anders spreek die flageolet nie so geredelik aan nie. In die geval van die kwint is die strekking groter as wat vir baie violiste gemaklik is. In die algemene repertoire word breuke kleiner as 'n sesde nie gebruik nie. Verdelings tot 'n agtste word egter soms gebruik, en met 'n goeie instrument en 'n vaardige speler is verdelings so klein as 'n twaalfde moontlik. Daar is 'n paar boeke wat uitsluitlik aan die studie van vioolflageolettone gewy is. Twee omvattende werke is Henryk Heller se sewedelige ''Theory of Harmonics'', in 1928 deur Simrock gepubliseer, en Michelangelo Abbado se vyfdelige ''Tecnica dei suoni armonici'', in 1934 deur Ricordi gepubliseer. Uitgebreide passasies in kunsmatige flageolettone kom in die virtuose vioolliteratuur voor, veral van die 19de en vroeë 20ste eeu. Twee opvallende voorbeelde hiervan is 'n hele gedeelte van Vittorio Monti se ''Csárdás'' en 'n passasie omtrent in die middel van die derde deel van [[Pjotr Tsjaikofski]] se Vioolkonsert. 'n Gedeelte van die derde deel van Paganini se Vioolkonsert nr. 1 bestaan uit dubbelgreeptertse in flageolettone. Wanneer snare verslyt, vuil en oud is, is die flageolettone moontlik nie meer suiwer in toonhoogte nie. Om dié rede vervang violiste hul snare gereeld. === Regterhand en klankkleur === Die snare kan laat klink word deur die hare van die strykstok, wat in die regterhand gehou word, daaroor te trek (''arco'') of deur hulle te tokkel (''pizzicato''), meestal met die regterhand. In sommige gevalle tokkel die violis snare met die linkerhand. Dit word gedoen om oorgange van pizzicato na arco te vergemaklik, en dit word ook in sommige virtuose vertoonstukke gebruik. Linkerhand-pizzicato word gewoonlik op los snare gedoen. Pizzicato word op al die instrumente van die vioolfamilie gebruik; die sistematiese studie van gevorderde pizzicatotegnieke is egter die verste ontwikkel in die jazzkontrabas, 'n styl waarin die instrument byna uitsluitlik getokkel word. Die regterarm, -hand en strykstok en die stoksnelheid is verantwoordelik vir toonkwaliteit, [[ritme]], [[dinamika (musiek)|dinamika]], artikulasie en die meeste (maar nie alle) veranderinge in [[toonkleur]]. Die speler trek die strykstok oor die snaar, wat die snaar laat tril en 'n aangehoue toon voortbring. Die natuurlike tekstuur van die perdehaar en die klewerigheid van die hars help die stok om die snaar te "gryp", en wanneer die stok oor die snaar getrek word, laat dit die snaar 'n toon klink. Stryk kan gebruik word om lang aangehoue note of melodieë voort te bring. In 'n strykersgroep kan 'n noot eindeloos volgehou lyk as die spelers in die groep op verskillende tye van strykrigting verander. Die strykstok kan ook gebruik word om kort, skerp nootjies te speel, soos herhaalde note, toonlere en arpeggio's, wat in baie musiekstyle 'n stuwende ritme verskaf. ==== Stryktegnieke ==== Die wesenlikste deel van die stryktegniek is die greep van die strykstok. Gewoonlik is die duim gebuig in die klein ruimte tussen die slof en die omwikkeling van die stok. Die ander vingers is ietwat eweredig oor die bokant van die stok verspreid. Die pinkie is gekrul, met die vingerpunt op die hout naas die skroef. Die viool bring harder note voort met groter stoksnelheid of meer gewig op die snaar. Die twee metodes is nie gelykwaardig nie, omdat hulle verskillende toonkleure voortbring; om op die snaar af te druk, is geneig om 'n harder, intenser klank te gee. 'n Harder klank kan ook verkry word deur die stok nader aan die kam te plaas. Die kontakpunt waar die stok die snaar kruis, beïnvloed ook die toonkleur. Om naby die kam te speel (''sul ponticello'') gee 'n intenser klank as gewoonlik en beklemtoon die hoër harmonieke, terwyl om met die stok oor die einde van die toets te speel (''sul tasto'') 'n delikate, eteriese klank gee wat die [[grondtoon]] beklemtoon. Shinichi Suzuki het die kontakpunt die "[[Fritz Kreisler|Kreisler]]-snelweg" genoem; 'n mens kan die verskillende kontakpunte as "bane" op die snelweg beskou. Die klankkleur kan dus deur die manier van stokvoering verreikend beïnvloed word: deur die mees uiteenlopende stryksnelhede by 'n baie veranderlike stokdruk, maar ook deur die plek van die stryk (nader aan die kam of nader aan die toets). Verskillende maniere van aanslag met die strykstok bring verskillende artikulasies voort. Daar is baie stryktegnieke wat elke speelstyl moontlik maak. Baie onderwysers, spelers en orkeste bestee baie tyd aan die ontwikkeling van tegnieke en die skep van 'n eenvormige tegniek binne die groep. Hierdie tegnieke sluit in legato-stryk ('n gladde, verbonde, aangehoue klank wat vir melodieë geskik is), ''collé'' en 'n verskeidenheid strykwyses wat korter note voortbring, waaronder ricochet, ''sautillé'', ''martelé'', ''spiccato'' en staccato. ==== Pizzicato ==== 'n Noot wat in die geskrewe musiek ''pizz.'' (afkorting vir ''pizzicato'') gemerk is, moet gespeel word deur die snaar met 'n vinger van die regterhand te tokkel in plaas van te stryk. (Die wysvinger word hier die meeste gebruik.) Soms word in orkespartye of virtuose solomusiek waar die stokhand besig is (of vir vertoon-effek) ''linkerhand-pizzicato'' aangedui met 'n + (plusteken) onder of bo die noot. By linkerhand-pizzicato word twee vingers op die snaar geplaas; die een (gewoonlik die wys- of middelvinger) word op die korrekte noot geplaas, en die ander (gewoonlik die ring- of pinkvinger) bo die noot. Die hoër vinger tokkel dan die snaar terwyl die laer een bly lê, wat die korrekte toonhoogte voortbring. Deur die krag van die tokkel te vergroot, kan die volume van die noot verhoog word. Pizzicato word in orkeswerke en in solo-vertoonstukke gebruik. In orkespartye moet violiste dikwels baie vinnig van arco na pizzicato oorskakel, en omgekeerd. ==== Col legno ==== 'n Aanduiding ''col legno'' ([[Italiaans]] vir "met die hout") in die geskrewe musiek vereis dat die snaar of snare met die stok van die strykstok geslaan word in plaas van dat die hare van die stok oor die snare getrek word. Hierdie stryktegniek word betreklik selde gebruik en lewer 'n gedempte, perkussiewe klank. Die spookagtige kwaliteit van 'n vioolgroep wat ''col legno'' speel, word in sommige simfoniese stukke benut, veral in die "Heksedans" van die laaste deel van [[Hector Berlioz]] se ''Symphonie fantastique''. Saint-Saëns se simfoniese gedig ''Danse macabre'' laat die strykersgroep die ''col legno''-tegniek gebruik om die klank van dansende geraamtes na te boots. "Mars" uit Gustav Holst se ''The Planets'' gebruik ''col legno'' om 'n herhaalde ritme in 5/4-tydmaat te speel. [[Benjamin Britten]] se ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' vereis dit in die "[[slaginstrument|Perkussie]]"-variasie. [[Dmitri Sjostakowitsj]] gebruik dit in sy Veertiende Simfonie in die deel "In die Santé-gevangenis". Sommige violiste maak egter beswaar teen hierdie speelwyse, omdat dit die afwerking kan beskadig en die waarde van 'n goeie strykstok kan verminder, maar die meeste van hulle maak 'n kompromie deur minstens vir die duur van die betrokke passasie 'n goedkoop strykstok te gebruik. ==== Détaché, martelé en tremolo ==== ''Détaché'' is 'n gladde en egalige streek waarby die stoksnelheid en -gewig van die begin van die streek tot die einde dieselfde bly.<ref>{{Cite journal|last=Fischer|first=Simon|date=1999|title=Detache|journal=Strad|volume=110|pages=638|via=Music Index}}</ref> ''Martelé'', letterlik "gehamer", is 'n sterk geaksentueerde effek wat voortgebring word deur elke streek kragtig en plotseling los te laat. Martelé kan in enige deel van die stok gespeel word en word in die geskrewe musiek soms met 'n pylpunt aangedui. Tremolo is die baie vinnige herhaling (tipies van 'n enkele noot, maar soms van meer note), gewoonlik by die punt van die stok gespeel. Tremolo word met drie kort, skuins strepies deur die steel van die noot aangedui en word dikwels as klankeffek in orkesmusiek gebruik, veral in die Romantiese tydperk (1800–1910) en in operamusiek. ==== Demper ==== [[Lêer:Two mutes.jpg|duimnael|links|'n Geïmproviseerde wasgoedpen-demper en 'n rubber-oefendemper]] Deur 'n klein toestelletjie van metaal, rubber, leer of hout, 'n ''demper'' of ''sordino'', op die kam van die viool te plaas of daarteen aan te skuif (na gelang van die konstruksie), verkry 'n mens 'n sagter, ronder toon met minder hoorbare botone; die klank van 'n hele orkesstrykersgroep wat met dempers speel, het 'n gedempte karakter. Die demper verminder die trillingsamplitude van die kam en beperk sy eiefrekwensie; die gebruikte materiaal en die massa van die demper bepaal in watter mate die verskeidenheid klankkleure en die volume van die viool verminder word. Die resultaat is 'n gewild verminderde toon wat as "nasaal" of "gesluier" beskryf word. Die demper verander dus sowel die volume as die toonkleur van 'n viool. Die konvensionele Italiaanse aanduidings vir die gebruik van die demper is ''con sord.'' of ''con sordino'' ("met demper"), ''senza sord.'' ("sonder demper") en ''via sord.'' ("demper af"). Groter dempers van metaal, rubber of hout is algemeen beskikbaar en staan as ''oefendempers'' of ''hoteldempers'' bekend. Sulke dempers word gewoonlik nie by uitvoerings gebruik nie, maar om die klank van die viool in oefenruimtes soos hotelkamers te smoor. (Vir oefendoeleindes is daar ook die stomme viool, 'n viool sonder klankkas.) Sommige komponiste het oefendempers vir 'n spesiale effek gebruik, byvoorbeeld [[Luciano Berio]] aan die einde van sy ''Sequenza VIII'' vir soloviool. === Dinamika === By die linkeroor van die violis bereik die viool in ''ff'' ([[dinamika (musiek)|fortissimo]]) piekwaardes van meer as 110&nbsp;dB.<ref>''Safe and Sound''. Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin. Dortmund 2010, p. 24.</ref> Die dinamiese omvang van die instrument is redelik gebalanseerd. Op 6,5&nbsp;meter afstand is die klankpeil in ''pp'' ongeveer 43–45&nbsp;dB, terwyl in ''ff'' op dieselfde afstand ongeveer 73–80&nbsp;dB bereik word. === Toonsoorte === Nie alle toonsoorte is op die viool ewe goed uitvoerbaar nie. Toonsoorte waarin dikwels los snare gestryk word, is betreklik maklik om te speel. Die toonsoort beïnvloed ook die klank. In die Duitse uitgawe van die instrumentasieleer van [[Hector Berlioz]], deur [[Richard Strauss]] bewerk, staan daaroor: "Die viole skitter en speel gemakliker in die toonsoorte wat hulle die gebruik van die los snare toelaat."<ref name="Berlioz/Strauss"/> Berlioz het die toekenning van moeilikheidsgrade en klankkwaliteite aan toonsoorte wat op die viool gespeel word, tot die uiterste gevoer deur vir elke afsonderlike toonsoort aanduidings te probeer gee. In sy tabelle van 19 majeur- en 19 mineurtoonsoorte staan byvoorbeeld dat As-majeur "nie baie moeilik" is om te speel nie en "sag, gesluier, baie edel" klink; e-mineur is "maklik" om te speel en klink "skreeuend, gewoon". Sommige toonsoorte het Berlioz "byna onuitvoerbaar" genoem, enkeles selfs "onuitvoerbaar".<ref name="Berlioz/Strauss">[[Hector Berlioz]]: ''Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes.'' Schonenberger, Parys 1844, hier p. 33, [https://archive.org/details/grandtraitdins1843berl archive.org].<br />Duitse uitgawe: ''Instrumentationslehre von Hector Berlioz. Ergänzt und revidiert von Richard Strauss.'' Twee bande. Edition Peters, Leipzig 1905; hier band 1, pp. 61 e.v., [https://archive.org/details/instrumentations01berl archive.org].</ref> == Pedagogiek == Vioolspel kan reeds op 'n baie vroeë kinderleeftyd aangeleer word. Pedagoë is van mening dat 'n so vroeg moontlike begin, ongeveer op die ouderdom van drie tot ses jaar, in beginsel voordelig en vir 'n suksesvolle loopbaan sterk aan te beveel is. Daarom bestaan daar talle "kindervriendelike" vioolmetodes. 'n So vroeg moontlike begin met vioolspel is 'n vaste bestanddeel van die Suzuki-metode, genoem na sy ontwikkelaar Shinichi Suzuki. Vir die vroeë begin met klein hande en kort arms bestaan daar aangepaste instrumente in breukgroottes (sien [[#Groottes|Groottes]]). As 'n belangrike pedagogiese werk geld [[Leopold Mozart]] se ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' van 1756. Mozart se vioolmetode is een van die belangrike bronne vir die studie van die historiese uitvoeringspraktyk. Nog vroeëre leerwerke stam uit die Baroktyd; so het Daniel Merck, Michel Corrette en Francesco Geminiani hulle vir die vioolpedagogiek verdienstelik gemaak. Giuseppe Tartini het in sy ''L'arte dell'arco'', wat 50 etudes bevat, die eerste leerwerk oor die stokvoering geskryf. Georg Philipp Telemann het vir sy leerlinge die "Metodiese sonates" geskep, waarin die stadige dele boonop met barokke versiering uitgeskryf is. Moderner en sistematiese leerwerke het in die vroeë 19de eeu in Frankryk ontstaan, na die stigting van die Paryse Konservatorium. Enkele vooraanstaande outeurs van sulke werke is Pierre Rode, Pierre Baillot, Rodolphe Kreutzer, Charles-Auguste de Bériot, Jacques Féréol Mazas en in Duitsland Louis Spohr. In die 20ste eeu speel veral die publikasies van Carl Flesch en Ivan Galamian 'n uitstaande rol. == Gebruik in musiek == [[Lêer:PalacioReal Stradivarius1.jpg|duimnael|regs|Stradivari-viool in die Koninklike Paleis van Madrid]] Die viool is nou met die ontwikkeling van die Europese musiek van die nuwe tyd verbonde en is dienooreenkomstig ryk met literatuur bedeel. Hier kan net 'n kort oorsig van sy veelsydige take gegee word. === Klassieke musiek === [[Lêer:Telemann - 2violin Sonata 1-1.ogg|duimnael|regs|'n [[Sonate]] vir twee viole van die Barokkomponis Telemann. As 'n betreklik tipiese Barokvioolkomposisie sou dit oorspronklik waarskynlik met minder vibrato uitgevoer gewees het.]] [[Lêer:Meditation from Thais - Bomsori Kim.opus|duimnael|regs|Die ''Méditation'' uit Massenet se opera ''Thaïs''. Die baie legato-speelstyl, met oorvloedige gebruik van portamento, rubato en vibrato en van die hoër registers van die instrument, is tipies van die vioolspel in die laat-Romantiese tydperk.]] Sedert die [[Barok]] is die viool om verskeie redes een van die belangrikste van alle instrumente in die klassieke musiek. Die toon van die viool staan bo ander instrumente uit, wat dit geskik maak om 'n melodielyn te speel. In die hande van 'n goeie speler is die viool uiters behendig en kan dit vinnige en moeilike reekse note uitvoer. Bekende violiste sluit in [[Hilary Hahn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en, meer onlangs, TwoSet Violin en Chloe Chua. ==== Solo- en konsertwerke ==== Belangrike werke vir soloviool (sonder begeleiding) was daar in die Baroktyd by die vleet; genoem kan word die 16 Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber vir viool in [[scordatura]] en die ses Sonates en Partitas vir soloviool van [[Johann Sebastian Bach]]. Hier is veral met dubbelgrepe die moontlikheid ten volle benut om op een viool verskeie stemme te laat klink. In die Klassisisme en die Romantiek was hierdie genre (net soos solowerke vir ander instrumente, afgesien van [[klavier]] of [[orrel]]) minder verbreid, hoewel dit in die 24 Caprices van [[Niccolò Paganini]] 'n verdere hoogtepunt bereik het. In die 20ste eeu het dit met die Solosonate van [[Béla Bartók|Bartók]], werke van [[Igor Strawinski|Strawinski]] en veral [[Eugène Ysaÿe]] 'n nuwe verbreiding beleef. Die eerste [[concerto|instrumentale konserte]] het aanvanklik ontwikkel uit die tydelike na vore tree van die konsertmeester uit die Barokse strykorkes (sien ook concerto grosso). Gou het die eerste as sodanig verklaarde vioolkonserte ontstaan, soos dié van Giuseppe Torelli, [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] of Bach. Al drie groot Weense Klassici het vioolkonserte geskryf, so ook die belangrike Romantiese meesters (Paganini, Louis Spohr, [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Antonín Dvořák|Dvořák]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]], [[Henryk Wieniawski|Wieniawski]], [[Henri Vieuxtemps|Vieuxtemps]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Max Bruch|Bruch]], [[Aleksander K. Glazoenof|Glazoenof]]) en baie latere komponiste soos [[Jean Sibelius|Sibelius]], [[Edward Elgar|Elgar]], Korngold, Bartók, [[Benjamin Britten|Britten]], [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], [[Alban Berg|Berg]], Strawinski, [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] en [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]]. Vanaf die einde van die 19de eeu is enkele werke vir soloviool met orkesbegeleiding gekomponeer wat formeel vryer was en hulle van die suiwer ''konsert''-genre wou onderskei, soos die ''Symphonie espagnole'' van Édouard Lalo, [[Maurice Ravel|Ravel]] se "sigeuner"-rapsodie ''Tzigane'', die ''Poème'' van [[Ernest Chausson|Chausson]] of ''The Lark Ascending'' van [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]]. ==== Kamermusiek ==== Byna geen werk van die stryker- of gemengde kamermusiek kom sonder viool of viole klaar nie. Die belangrikste genres is die vioolsonate, die triosonate, die stryktrio, die klaviertrio, die [[strykkwartet]], die klavierkwartet, die strykkwintet en die stryksekstet. In baie van hierdie besettings het die viool die belangrikste melodiestem. Sy dikwels konsertante take laat dit daarby die spreekwoordelike "eerste viool" speel. 'n Strykkwartet het, soos die orkes, partye vir eerste en tweede viool, asook 'n altvioolparty en 'n basinstrument, soos die tjello of, selde, die kontrabas. ==== Orkes ==== [[Lêer:Maximilian Pilzer (IMSO pp09).jpg|duimnael|regs|Konsertmeester van die New Yorkse Filharmoniese Orkes (1917)]] Viole maak 'n groot deel van 'n [[simfonie-orkes|orkes]] uit en word gewoonlik in twee groepe verdeel, bekend as die eerste en die tweede viole. Sedert die Baroktyd is daar in die orkes (soos in die strykkwartet) twee verskillende vioolpartye, wat meestal ''koraal'' beset is, dit wil sê deur verskeie spelers. Komponiste ken die melodie dikwels aan die eerste viole toe, tipies 'n moeiliker party wat hoër posisies gebruik. Die tweede viole speel daarenteen harmonie, begeleidingspatrone of die melodie 'n oktaaf laer as die eerste viole. In 'n groot besette Romantiese [[simfonie]] speel in die algemeen 16 eerste en 14 tweede viole, soms meer. Albei groepe word gewoonlik deur een of meer stemleiers aan die voorste lessenaar gelei. Heel voor in die eerste vioolgroep sit die eerste konsertmeester, wat soms solo's moet speel en 'n besondere verantwoordelikheid vir die hele orkes draag. Die uitdrukking "die eerste viool speel", in die sin van "bepaal wat gedoen moet word", verwys na die konsertmeester van die klassieke orkesordening, wat as stemleier die toon vir die ander violiste aangegee het (net so "die tweede viool speel" in die sin van "jou na ander moet skik, 'n ondergeskikte rol speel"). === Dansmusiek === In samehang met die solistiese loopbaan van die viool in die hofmusiek van die 17de eeu het dit die toonaangewende instrument by die begeleiding van danse geword. Balletmeesters het viool gespeel en die dansmeesterviool (pochette) gebruik om geselskapsdanse in te studeer. Deur die opkoms van die burgerlike dans in die 18de eeu het baie dansorkeste ontstaan wat in die kern uit twee viole (met bas) bestaan het. Die eerste het die melodie gespeel, die tweede het ritmes en akkoorde bygevoeg. Nog op die hoogtepunt van die Weense dansmusiek in die tyd van die [[Biedermeier]], met Joseph Lanner of [[Johann Strauss I|Johann Strauss (vader)]], het hulle die kern van die dansorkeste gevorm, en baie danselemente het in die konsertmusiek weerklink. [[Johann Strauss II|Johann Strauss (seun)]] is nog as kapelmeester met sy viool afgebeeld, hoewel hy hom toenemend op dirigeer en komponeer toegespits het. === Volksmusiek === [[Lêer:Anders Zorn - Hins Anders (1904).jpg|duimnael|Die Sweedse volksvioolspeler Hins Anders Ersson, deur Anders Zorn geskilder, 1904]] [[Lêer:Fiddler from Hungary.jpg|duimnael|Vioolspeler uit Hongarye]] Soos baie ander instrumente wat in die klassieke musiek gebruik word, stam die viool van verre voorouers af wat vir volksmusiek gebruik is. Na 'n fase van intensiewe ontwikkeling in die laat [[Renaissance]], grootliks in Italië, het die viool (in volume, toon en behendigheid) soveel verbeter dat dit nie net 'n baie belangrike instrument in die kunsmusiek geword het nie, maar ook baie aantreklik vir volksmusikante was, en uiteindelik baie wyd verspreid geraak het, waar dit soms vroeëre strykinstrumente verdring het. Etnomusikoloë het sy wydverspreide gebruik in Europa, Asië en die Amerikas waargeneem. Wanneer die viool as volksinstrument gespeel word, word dit in Engels gewoonlik 'n ''fiddle'' genoem (hoewel die term ''fiddle'' informeel gebruik kan word ongeag die musiekgenre), en dit word onderskei van die historiese vedel, wat 'n voorloper van die viool is. Wêreldwyd is daar verskeie snaarinstrumente, soos die draailier en die Apache-viool, wat ook ''fiddles'' genoem word. Volksvioolmusiek verskil van die klassieke daarin dat die wysies algemeen as dansmusiek beskou word<ref name="OKHistory">{{cite web |url=http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=FI001|title=Fiddling|last=Harris |first=Rodger |publisher=The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|date=2009|website=okhistory.org|access-date=9 Februarie 2018}}</ref> en dat verskeie tegnieke gebruik word, soos bourdons, "shuffles" en versierings wat eie aan bepaalde style is. In baie volksmusiektradisies word die wysies nie neergeskryf nie, maar deur opeenvolgende geslagte musikante gememoriseer en oorgedra<ref name="OKHistory" /> in wat as die mondelinge tradisie bekend staan. Baie ''old-time''-stukke vereis kruisstemming, dit wil sê ander stemminge as die standaard GDAE. Sommige spelers van Amerikaanse volksvioolstyle (soos bluegrass of ''old-time'') laat die bokant van hul kam tot 'n effens platter kromming sny, wat tegnieke soos die "double shuffle" minder veeleisend vir die stokarm maak, aangesien dit die bewegingsomvang verminder wat nodig is om tussen dubbelgrepe op verskillende snaarpare af te wissel. Volksvioolspelers wat snare met 'n soliede staalkern gebruik, verkies moontlik 'n stertstuk met fynstemmers op al vier snare in plaas van die enkele fynstemmer op die E-snaar wat baie klassieke spelers gebruik. Die viool is in talle variante 'n tipiese instrument van die tradisionele musiek in onder andere [[Ierland]], [[Wallis]] (''ffidil''), [[Skotland]], [[Frankryk]], die Alpelande, [[Noorweë]] ([[Hardangerviool]]), [[Swede]], [[Pole]] (''skrzypce podwiązane'' in plaas van die ''mazanki'' wat in die 19de eeu gebruik is), [[Hongarye]], [[Roemenië]] (''vioară''), [[Slowakye]] (''husle''), [[Litaue]] (''smuikas''), [[Estland]] (''viiul'') en [[Griekeland]] (''violi''). === Jazz === Die vroegste verwysings na jazzuitvoerings met die viool as solo-instrument is uit die eerste dekades van die 20ste eeu gedokumenteer. Joe Venuti, een van die eerste jazzvioliste, is bekend vir sy werk met die kitaarspeler Eddie Lang in die 1920's. Sedertdien was daar baie improviserende violiste, waaronder Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Eddie South, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake, Adam Taubitz, Leroy Jenkins, Didier Lockwood en Jean-Luc Ponty. Hoewel hulle nie primêr jazzvioliste is nie, het Darol Anger en Mark O'Connor 'n groot deel van hul loopbane aan jazz gewy. Die Switsers-Kubaanse violis Yilian Cañizares meng jazz met Kubaanse musiek.<ref name="NZZ">{{Cite news |url= http://www.nzz.ch/zuerich/zuercher_kultur/die-gunst-der-goetter-1.18150997 |title = Die Sängerin und Geigerin Yilian Cañizares in Moods |newspaper=Neue Zürcher Zeitung | date = 16 September 2013 | access-date = 12 Junie 2015}}</ref> Viole kom ook voor in ensembles wat orkesagtergrond vir baie jazzopnames verskaf. In die tango-orkes en in "sigeuner"-orkeste speel die viool eweneens 'n belangrike rol. In 'n [[big band]] ([[Engels]] vir "groot musiekgroep") word 'n viool selde gespeel. Deur die gebruik van 'n elektriese viool kan die viool egter goed in die big band geïntegreer word, waar dit selfs as solo-instrument bo die blaasklanke kan uitspeel. Met 'n vervormer kan die klank van die viool sterk gevarieer word, van 'n "klassieke klank" tot volledige vervorming soos by 'n elektriese kitaar. === Populêre musiek, rock en metal === [[Lêer:Lindsey Stirling.jpg|duimnael|regs|Lindsey Stirling tree by TEDx Berkeley op, 2012]] Tot minstens die 1970's het die meeste soorte populêre musiek strykersgroepe gebruik. Hulle is dwarsdeur die 1920's en vroeë 1930's uitgebreid in die populêre musiek gebruik. Met die opkoms van die swingmusiek, van 1935 tot 1945, is die strykersklank egter dikwels gebruik om die volheid van die big band-musiek aan te vul. Na die swing-era, van die laat 1940's tot die middel 1950's, het strykers in die tradisionele popmusiek begin herleef. Hierdie neiging het in die laat 1960's versnel, met 'n beduidende herlewing van die gebruik van strykers, veral in die soulmusiek. Populêre Motown-opnames van die laat 1960's en 1970's het sterk op strykers as deel van hul kenmerkende tekstuur gesteun. Met die opkoms van [[elektroniese musiek|elektronies geskepte musiek]] in die 1980's het die gebruik van viole afgeneem, aangesien gesintetiseerde strykersklanke wat deur 'n klawerbordspeler op 'n [[sintetiese klavier|sintetiseerder]] gespeel word, hul plek ingeneem het. In die oorblywende ligte musiek word die viool eerder selde as solo-instrument ingespan; elektronies voortgebragte strykerspassasies word daarenteen graag gebruik om 'n romantiese stemming te skep. Hoewel die viool baie min in die hoofstroom-[[rockmusiek]] gebruik is, het dit 'n geskiedenis in die progressiewe rock (byvoorbeeld Electric Light Orchestra, King Crimson, [[Kansas (rock-groep)|Kansas]], Gentle Giant). Aan die einde van die sestigerjare is deur die groep East of Eden vir die eerste keer 'n viool as solo-instrument in die rockmusiek ingespan (komponis: David Jack, vioolsolis: Dave Arbus). Die populariteit van crossover-musiek vanaf die laaste jare van die 20ste eeu het die viool na die arena van die populêre musiek teruggebring, met sowel elektriese as akoestiese viole wat deur populêre groepe gebruik word. Die Dave Matthews Band het die violis Boyd Tinsley. Die komplekse musiek van die Amerikaanse groep The Flock het rock, jazz, blues en ander style vermeng; hul violis Jerry Goodman, wat 'n elektries versterkte viool gespeel het, het later by die jazzrock-fusiegroep The Mahavishnu Orchestra aangesluit. Saul Davies van James, wat ook 'n kitaarspeler is, is deur die groep as violis aangewerf. Baie moderne violiste onderneem uitstappies in crossover-projekte (Nigel Kennedy, [[Anne-Sophie Mutter]]). [[Vanessa-Mae]] is bekend vir haar samesmelting van klassieke en populêre genres, wat sy "violin techno-acoustic fusion" noem; met haar sukses is sy in 2006 as die rykste vermaaklikheidskunstenaar onder 30 in die Verenigde Koninkryk aangewys.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4927490.stm |title=Vanessa-Mae tops young rich list |work=BBC News Online |date=21 April 2006 |access-date=30 Oktober 2025}}</ref> Die viool is ook te vinde in groepe wat stilisties in die rigtings Middeleeuse rock, folk metal en [[folk rock]] beweeg, soos Flogging Molly, Fiddler's Green, Letzte Instanz, Volkstrott, Subway to Sally, Schandmaul en Skyclad; die gebruik van die viool spruit hier uit die agtergrond van sy gebruik in die tradisionele musiek. Die folk metal-groep Ithilien gebruik die viool uitgebreid in hul diskografie. Die progressiewe metal-groep Ne Obliviscaris het 'n violis, Tim Charles, in hul besetting.<ref>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/NeObliviscarisBand/ | title=Ne Obliviscaris| website=[[Facebook]]}}</ref> Verder word die viool sporadies in die rock- en metalmusiek gebruik; voorbeelde daarvan is die groepe Yellowcard en Kansas uit die rock, asook Turisas, Dornenreich, Corvus Corax, Subway to Sally en My Dying Bride uit die metal. Deur die gebruik van 'n viool kry die musiek 'n eie karakter en word dit melodieser. Stylrigtings waarin die viool betreklik dikwels voorkom, as solo- sowel as ensemble-instrument, is buiten die reeds genoemde folk-crossover-style veral simfoniese rock en metal asook gothic en dark metal; by lewende optredes word soloviool en strykers om kosteredes dikwels deur sintetiseerders vervang. By Emilie Autumn domineer die viool op groot skaal; sy noem haar musiek self ''Violindustrial''. Onafhanklike kunstenaars soos Owen Pallett, The Shondes en Andrew Bird het ook tot groter belangstelling in die instrument bygedra.<ref name="ChicagoMag">{{cite web |first=Brian |last=Golden |work= Chicago Magazine | date=5 Desember 2017 |title=Andrew Bird Brings His Sweeping Symphony of Sounds to Chicago | url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2017/Andrew-Bird-Echolocations-River}}</ref> [[Indie (musiekgenre)|Indie]]-groepe het dikwels nuwe en ongewone verwerkings omhels, wat hulle meer vryheid gee om die viool te laat uitstaan as baie hoofstroomkunstenaars. Lindsey Stirling speel viool saam met elektroniese, dubstep- en trance-riffs en -ritmes, en het daarmee haar eie musiekgenre geskep.<ref name="hercampus">{{cite journal |last= Self |first= Brooke |date= 9 April 2011 |title= Lindsey Stirling—hip hop violinist |url= http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling%E2%80%94hip-hop-violinist |journal= Her Campus |archive-url= https://web.archive.org/web/20141205163809/http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling-hip-hop-violinist |archive-date= 2014-12-05 |url-status= live }}</ref> Eric Stanley improviseer op die viool met [[hip-hop-musiek|hip-hop]]-, pop- en klassieke elemente en instrumentale ritmes.<ref name="vh1">{{cite web |last= Tietjen |first= Alexa |url= http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20150410191820/http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |url-status= dead |archive-date= 10 April 2015 |title= Get Your Life From This Violin Freestyle Of Fetty Wap's "Trap Queen" |publisher= [[VH1]] |website= vh1.com |access-date= 13 Mei 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Martinez |first=Marc |title=Eric Stanley: Hip Hop Violinist (onderhoud) |url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-url=https://web.archive.org/web/20150515072003/https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-date=15 Mei 2015 |publisher=KTSP-TV, Phoenix |date=3 Oktober 2010 |work=Fox 10 News |access-date=11 Desember 2014 |url-status=bot: unknown }}</ref> Die suksesvolle [[indierock]]- en barokpop-groep [[Arcade Fire]] gebruik viole uitgebreid in hul verwerkings.<ref>{{cite news|title=Arcade Fire – 10 of the best|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2019-12-12|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/17/arcade-fire-10-of-the-best}}</ref> === Arabiese en Persiese musiek === Die viool is vir sangbegeleiding, as solo-instrument en in ensembles in die Arabiese en Persiese musiek opgeneem, waar dit naas die Arabiese ''rababah'' gebruik word. In [[Noord-Afrika]] is die viool as ''kamān'' en in [[Turkye]] as ''kemen'' bekend (vergelyk Turks ''kemençe''). In [[Iran]] kan die viool sedert die begin van die 20ste eeu die klassieke repertoire van die spieslier ''kamānče'' oorneem. === Indiese klassieke musiek === [[Lêer:Akella Mallikarjuna Sarma playing the Violin in the Indian Carnatic Style.jpg|duimnael|regs|Akella Mallikarjuna Sarma speel viool in die Indiese karnatiese styl]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|regs|Die Suid-Indiese violiste Ganesh en Kumaresh]] Die Indiese viool, hoewel wesenlik dieselfde instrument as dié wat in die Westerse musiek gebruik word, verskil in sekere opsigte daarvan.<ref name="FirstPost">{{cite web |first=Suryasarathi |last=Bhattacharya |work= First Post | date=10 Desember 2017 |title=Violin virtuoso Dr L Subramaniam on how Indian classical music took on the world stage | url=https://www.firstpost.com/living/violin-virtuoso-dr-l-subramaniam-on-how-indian-classical-music-took-on-the-world-stage-4251501.html}}</ref> Die instrument word so gestem dat die IV- en III-snaar (G en D op 'n Westers gestemde viool) en die II- en I-snaar (A en E) sa–pa-pare (do–sol) is en dieselfde klink, maar 'n oktaaf uit mekaar, wat aan algemene scordatura- of kruisstemminge soos G₃–D₄–G₄–D₅ of A₃–E₄–A₄–E₅ herinner. Die tonika sa (do) is nie vas nie, maar word veranderlik gestem om by die sanger of leidende speler aan te pas. Die manier waarop die musikant die instrument hou, verskil ook tussen die Westerse en die Indiese musiek. In die Indiese musiek sit die musikant kruisbeen op die vloer met die regtervoet vorentoe uitgesteek. Die krul van die instrument rus op die voet, sodat die viool teen die bors gestut en skuins afwaarts gehou word. Hierdie posisie is wesenlik om goed te speel vanweë die aard van die Indiese musiek: die hand kan oor die hele toets beweeg en daar is geen vaste posisie vir die linkerhand nie, sodat dit belangrik is dat die viool in 'n stabiele, onbeweeglike posisie is. Die viool is in die klassieke musiek van Suid-Indië (die karnatiese musiek) die eerste keer deur Baluswami Dikshitar (1786–1859), 'n broer van die groot komponis Muthuswami Dikshitar, gespeel.<ref>V. V. Ramesh: [https://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html ''The Great Violin Maestros Of The Past.''] Pallavi's Lalgudi G. Jayaraman Sydney Concert Souvenir, November 1995.</ref> In die Suid-Indiese klassieke musiek is die viool naas die vina die belangrikste snaarinstrument. Die eerste afbeeldings van viole in Indië word in die paleis van [[Tipu Sultan]] (1750–1799) gevind, wat met Frankryk verbonde en andersins in Europese tegniek geïnteresseerd was. Bekende Suid-Indiese violiste is Kunnakudi Vaidyanathan (1935–2008), Mysore Manjunath, Ganesh en Kumaresh, en L. Subramaniam. In Noord-Indië het die [[Bengale|Bengaalse]] komponis Nidhu Babu (1741–1839) moontlik as eerste die viool vir die begeleiding van sy Akhrai-liedere in [[Kolkata]] ingespan. Die beroemdste Noord-Indiese violis was Vishnu Govind Jog (1922–2004). === Suidoos-Asië === In [[Mianmar]] het die Europese viool, wat daar ''tayaw'' genoem word, die plek ingeneem van 'n driesnarige vioolagtige instrument wat in die 19de eeu bespeel is. Die viool het in die 17de eeu saam met die Portugese die [[Maleise Argipel|Maleise Eilande]] bereik. In [[Maleisië]] word die Europese viool (''biola'') in verskeie musiekstyle gebruik, onder andere saam met die tokkelluit ''gambus'' in die begeleidingsensemble van die ''zapin''-dansvertonings. In [[Indonesië]] kom die viool (''biola'') in enkele streeksvolksmusiekstyle voor, maar dit het die spieslier ''rebab'' wat in die Javaanse [[gamelan]] gespeel word, nie vervang nie. Op die [[Filippyne]] speel die ''biyolin'', wat in die 17de eeu deur die Spanjaarde meegebring is, in sommige streke Europese melodieë in die volksmusiek. == Elektriese viole == [[Lêer:Transformation.JPG|duimnael|upright=1.2|Akoestiese en elektriese viole]] '''Elektriese viole''' het 'n [[magnetisme|magnetiese]] of [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemer wat die snaartrilling in 'n elektriese sein omskakel. 'n Kabel of draadlose sender stuur die sein na 'n versterker of 'n klankstelsel. Elektriese viole word gewoonlik as sodanig gebou, maar 'n opnemer kan ook aan 'n konvensionele akoestiese viool aangebring word. 'n Elektriese viool met 'n resonerende klankkas wat onafhanklik van die elektriese elemente 'n hoorbare klank voortbring, kan 'n ''elektro-akoestiese viool'' genoem word. Om as akoestiese viool doeltreffend te wees, behou elektro-akoestiese viole 'n groot deel van die resonerende klankkas van die viool en lyk hulle dikwels soos 'n akoestiese viool. Die klankkas kan in helder kleure afgewerk en van alternatiewe materiale in plaas van hout gemaak wees. Hierdie viole moet moontlik by 'n instrumentversterker of klankstelsel aangesluit word. Sommige tipes het 'n stil opsie wat die speler toelaat om oorfone te gebruik wat aan die viool gekoppel is. Daar is vandag ook viole sonder 'n klankkas wat slegs opnemers het en 'n oudiosein lewer wat per kabel of radio oorgedra word; die voordele is dat die musikant nie voor 'n mikrofoon hoef te staan nie en dat daar geen gevaar van terugkoppeling is wanneer die versterkte klank na die instrument terugkom nie. Die eerste spesiaalgeboude elektriese viole dateer uit 1928 en is deur Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff en Fredray Kislingbury gemaak. Hierdie viole kan, net soos 'n elektriese kitaar, by effekeenhede ingeprop word, insluitend vervorming, wah-wah-pedaal en [[weergalming]]. Aangesien elektriese viole nie op snaarspanning en resonansie aangewese is om hul klank te versterk nie, kan hulle meer snare hê. Vyfsnarige elektriese viole is byvoorbeeld by verskeie vervaardigers beskikbaar, en 'n sewesnarige elektriese viool (met drie laer snare wat die omvang van die tjello dek) is ook beskikbaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |publisher=Jordan Music |title=7String Violin Harlequin finish |access-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227173942/http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |archive-date=2009-02-27 |url-status=dead}}</ref> Die meerderheid van die eerste elektriese violiste was musikante wat jazzfusie (byvoorbeeld Jean-Luc Ponty) en populêre musiek gespeel het. == Verwante instrumente == 'n Groter en laer klinkende bouvorm van die vioolinstrumente is die [[altviool]], ook viola genoem. Tot dieselfde familie behoort die [[tjello]], wat met die hals na bo en met die voorkant van die speler af weg gespeel word, terwyl die speler op 'n stoel sit. Die [[kontrabas]] het sowel boukundige eienskappe van die gambas, waartoe dit (as ''contrabasso da gamba'') eens gereken is, as van die vioolfamilie (''Contra-Bass-Geig''). Dit word meestal staande gespeel. Kleiner en handiger vorme van die viool word kleinviole genoem. Daartoe behoort die dansmeesterviool (pochette), die violino piccolo, die korthalsviool en die rebec. 'n Streeksvariant van 'n kleinviool is die ''złóbcoki'' wat in die Suid-Poolse Karpate gespeel word. Tot die eenvoudiger vioolvorme wat in streeksvolksmusiek gespeel word, behoort die Sorbiese viool en enkele variante van die Slowaakse ''husle''. Net in naam verwant is die Mongoolse perdekopviool. Die Strohviool is 'n vorm van die viool wat in 1899 in Londen deur Johannes Matthias Augustus Stroh ontwikkel is en sonder resonansiekas klaarkom. Die klank word in plaas daarvan met 'n hefboom onder die kam afgeneem en oor 'n membraan van geelkoper na 'n tregter van dieselfde metaal gelei. Hierdie instrument word ook fonoviool genoem, aangesien dit oorspronklik vir die gerigte klankuitstraling by [[fonograaf]]- en [[grammofoon]]opnames ontwikkel is, omdat gewone viole vir die destydse opnametegniek (nog sonder elektroniese versterkers) te sag was. In 1925 het die ingenieur Willy Tiebel van Markneukirchen die Strohviool verder ontwikkel deur 'n tweede tregter aan te bring wat na die oor van die musikant wys om die kontrole van sy spel te vergemaklik. Albei instrumente is deur die massiwiteit van die gebruikte onderdele so swaar dat hulle net met 'n ondersteunende steun onder die skroefkas gespeel kan word. 'n Historiese oefeninstrument was die plankviool wat deur Mozart genoem word. == Egtheidsbepaling == Egtheidsbepaling van 'n viool is die proses waarby die bouer en die vervaardigingsdatum van 'n viool vasgestel word. Dit kan 'n belangrike proses wees, aangesien beduidende waarde geheg kan word aan viole wat deur bepaalde bouers of op bepaalde tye en plekke gebou is. Ontleding van die ontwerp, die model, die eienskappe van die hout en die tekstuur van die lak kan gebruik word om 'n viool se egtheid te bepaal.<ref>{{Cite web |author=Smithsonian Institution |title=General Information on Violin Authentication and Appraisals |url=https://www.si.edu/spotlight/violins/appraisals |access-date=2023-05-27 |website=Smithsonian Institution |language=en}}</ref> Vervalsing en ander vorme van [[bedrog|bedrieglike]] voorstelling kan gebruik word om die waarde van 'n instrument op te blaas. == Viole in sprokies == In [[sprokie]]s kom viole betreklik dikwels voor, dikwels met die magiese uitwerking dat elkeen wat dit hoor, moet dans, of hy wil of nie: byvoorbeeld in die Grimm-sprokies ''Der wunderliche Spielmann'', ''Fundevogel'', ''Der Liebste Roland'', ''Der Jude im Dorn'' en ''Vom klugen Schneiderlein''. Die [[Roma]]-sprokie ''Die Erschaffung der Geige'' vertel hoe die viool in die wêreld gekom het. == Sien ook == {{Div col}} * [[Lys van musiekinstrumente]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Hardangerviool]] * [[Scordatura]] * [[Stradivarius]] * [[Snaarinstrument]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Literatuur == {{Refbegin|30em}} * Paul O. Apian-Bennewitz: ''Die Geige. Der Geigenbau und die Bogenverfertigung''. Simon & Wahl, Egweil 1998, {{ISBN|3-923330-34-0}} (herdruk van die uitgawe Weimar 1892). * Alberto Bachmann: ''An Encyclopedia of the Violin''. Da Capo Press, 1965/1990, {{ISBN|0-306-80004-7}}. * Sam Bardfeld: ''Latin Violin''. {{ISBN|0-9628467-7-5}}. * James Beament: ''The Violin Explained – Components, Mechanism and Sound''. Clarendon Press, 1992/1997, {{ISBN|0-19-816623-0}}. * Jennifer A. Charlton: ''Viols, Violins and Virginals''. Ashmolean Museum, 1985, {{ISBN|0-907849-44-X}}. * Chris Coetzee: ''Violin – An Easy Guide''. New Holland Publishers, 2003, {{ISBN|1-84330-332-9}}. * Lothar Cremer: ''Physik der Geige.'' Hirzel, Stuttgart 1981, {{ISBN|3-7776-0372-4}}. * Flavio Dassenno: ''Per gli occhi e 'l core. Strumenti musicali nell'arte''. 2004 ('n volledige oorsig van die Brescia-skool volgens die jongste navorsing en dokumente). * Flavio Dassenno: ''Gasparo da Salò architetto del suono''. Comune di Salò, Cremonabooks, 2009 ('n katalogus van 'n uitstalling oor die lewe en werk van die meester). * Elmar Doflein, Erich Doflein: ''Der Anfang des Geigenspiels.'' Schott, Mainz 1990. * Stefan Drees (red.): ''Lexikon der Violine.'' Laaber-Verlag, Laaber 2004, {{ISBN|3-89007-544-4}}. * George Dubourg: ''The Violin''. Robert Cocks & Co., 1854. * Franz Farga: ''Violins & Violinists''. Rockliff Publishing Corporation Ltd., 1950. * Neville H. Fletcher, Thomas Rossing: ''The Physics of Musical Instruments.'' Springer-Verlag, New York 1991, {{ISBN|0-387-96947-0}}. * Ivan Galamian: ''Principles of Violin Playing and Teaching''. Shar Products Co., 1999, {{ISBN|0-9621416-3-1}}. * Dominic Gill (red.): ''The Book of the Violin''. Phaidon, 1984, {{ISBN|0-7148-2286-8}}. * Laurent Grillet: ''Les ancêtres du violon et du violoncelle''. Parys 1901. * Wernfried Güth: ''Einführung in die Akustik der Streichinstrumente.'' Hirzel, Stuttgart/Leipzig 1995, {{ISBN|3-7776-0644-8}}. * Edward Heron-Allen: ''Violin-Making as it was, and is''. Ward Lock Limited, 1885/1994, {{ISBN|0-7063-1045-4}}. * William Henry Hill, Arthur F. Hill, Alfred Ebsworth Hill: ''Antonio Stradivari, his life and work, 1644–1737''. Dover Publications, 1902/1963, {{ISBN|0-486-20425-1}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Musical Acoustics, Part I: Violin Family Components'' (Benchmark Papers in Acoustics 5). Dowden, Hutchinson & Ross, 1975, {{ISBN|0-471-42540-0}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Research Papers in Violin Acoustics 1975–1993''. Twee bande. Acoustical Society of America, 1997, {{ISBN|1-56396-609-3}}. * Erik Jansson: ''Acoustics for Violin and Guitar Makers.'' [https://www.speech.kth.se/music/acviguit4/index.html speech.kth.se]. * Mark Katz: ''The Violin: A Research and Information Guide''. Routledge, 2006, {{ISBN|0-8153-3637-3}}. * Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine. Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition.'' 6de uitgawe. Atlantis Musikbuchverlag, Zürich 2002, {{ISBN|3-254-00147-8}}. * Muthuswamy Lalitha: ''Violin techniques in Western and South Indian classical music: a comparative study''. Sundeep Prakashan, 2004, {{ISBN|9788175741515}}. * Eduard Melkus: ''Die Violine. Eine Einführung in die Geschichte der Violine und des Violinspiels.'' 3de uitgawe. Schott, Mainz 2000, {{ISBN|3-7957-2359-0}}. * [[Yehudi Menuhin]]: ''The Violin''. Flammarion, 1996, {{ISBN|2-08-013623-2}}. * Yehudi Menuhin, William Primrose: ''Violine und Viola'' (= ''Yehudi Menuhins Musikführer''). Edition Bergh im Ullstein, Frankfurt am Main 1993, {{ISBN|3-7163-0175-2}}. * Otto Möckel: ''Geigenbaukunst.'' 8ste uitgawe. Nikol, Hamburg 2005, {{ISBN|3-937872-09-4}}. * [[Leopold Mozart]]: ''Versuch einer gründlichen Violinschule.'' Faksimilee. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1238-8}}. * Jo Nardolillo: ''The Canon of Violin Literature''. Scarecrow Press, 2012, {{ISBN|0-8108-7793-7}}. * Hugo Pinksterboer: ''Pocket-Info Violine und Viola. Praktisch, klar und aktuell.'' Schott, Mainz 2003, {{ISBN|3-7957-5535-2}}. * Stefano Pio: ''Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630''. Venice Research, Venesië 2012, {{ISBN|978-88-907252-0-3}}. * Stefano Pio: ''Violin and Lute Makers of Venice 1640–1760''. Venice Research, Venesië 2004, {{ISBN|978-88-907252-2-7}}. * Stefano Pio: ''Liuteri & Sonadori, Venice 1750–1870''. Venice Research, Venesië 2002, {{ISBN|978-88-907252-1-0}}. * Stewart Pollens: ''The Violin Forms of Antonio Stradivari''. Peter Biddulph, Londen 1992, {{ISBN|0-9520109-0-9}}. * Heike Prange: ''Die Violine – Bestandteile, Bau, Geschichte, Pflege, Spiel.'' 2de uitgawe. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1900-5}}. * Roberto Regazzi: ''The Complete Luthier's Library. A Useful International Critical Bibliography for the Maker and the Connoisseur of Stringed and Plucked Instruments''. Florenus, Bologna 1990, {{ISBN|88-85250-01-7}}. * Theodore Rowland-Entwistle: ''The Violin''. Dover Publications, 1967/1974, {{ISBN|0-340-05992-3}}. * Karl Roy: ''The Violin: Its History and Making''. 2006, {{ISBN|978-1-4243-0838-5}}. * William Sandys, Simon Andrew Forster: ''History of the Violin''. Dover Publications, 2006, {{ISBN|0-486-45269-7}}. * David Schoenbaum: ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument''. W.W. Norton & Company, New York 2012, {{ISBN|9780393084405}}. Duitse vertaling: ''Die Violine. Eine Kulturgeschichte des vielseitigsten Instruments der Welt''. Bärenreiter/Metzler, Stuttgart 2015, {{ISBN|978-3-476-02558-6}}. * Robin Stowell: ''Violin Technique and Performance Practice in the Late 18th and Early 19th Centuries''. Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-23279-1}}. * Robin Stowell: ''The Early Violin and Viola''. Cambridge University Press, 2001, {{ISBN|0-521-62555-6}}. * Patricia Strange, Allen Strange: ''The Contemporary Violin: Extended Performance Techniques''. University of California Press, 2001, {{ISBN|0-520-22409-4}}. * David Templeton: [https://web.archive.org/web/20081024062309/http://www.stringsmagazine.com/issues/Strings105/coverstory.html ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'']. Strings magazine, Oktober 2002, nr. 105. * Marion Thede: ''The Fiddle Book''. Oak Publications, 1970, {{ISBN|0-8256-0145-2}}. * Diana Young: [http://www.media.mit.edu/~young/publications/Young_Dissertation_2007.pdf ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique'']. PhD-proefskrif, M.I.T., 2007. {{Refeindig}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Violins}} * [https://www.br-klassik.de/video/br-klassik-die-seele-der-geige-100.html ''Die Seele der Geige.''] TV-dokumentêr van Benedikt Schulte; BR en EuroArts Music in samewerking met ARTE, 2017 (Duits). * [http://www.schleske.de/unsere-forschung/einfuehrung-geigenakustik.html Inleiding tot die vioolboukuns en die akoestiese vioolnavorsing – multimediale handboek ''Akustik der Geige''] (Duits) * [http://www.museum-markneukirchen.de/streich.htm Musikinstrumentenmuseum Markneukirchen] (Duits) * [https://www.phys.unsw.edu.au/music/violin/ Inleiding tot die vioolakoestiek en talle artikels] (Engels) * [https://www.earlyviolin.com/deutsch/home/ Rekonstruksies van vroeë viole] (Duits) * [https://www.estastrings.org.uk/ European String Teachers Association] (Engels) {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] f23vr81nwqij0rj3g6jos2gc40k87ds 2966525 2966519 2026-09-11T18:50:32Z Pynappel 70858 2966525 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Instrument | name = Viool | names = [[Fiddle]] | image = Violin VL100.png | image_capt = 'n Standaard moderne viool, van bo en van die kant gesien. | background = string | hornbostel_sachs = 321.322-71 | hornbostel_sachs_desc = Saamgestelde [[snaarinstrument]] deur 'n [[strykstok]] geklink | developed = Vroeë 16de eeu | range = [[File:Range violin.svg|class=skin-invert|130px|center]] | related = *'''[[Vioolfamilie]]''' ([[altviool]], [[tjello]], [[kontrabas]]) * [[Viol]]familie (sommige historici argumenteer dat die [[kontrabas]] uit die basviol ontwikkel het) | musicians = *[[Lys van violiste]] | builders = *[[Lys van luitmakers]] | sound sample = <div style="text-align:center">[[File:Violin sounds and techniques.ogg]]<br />Opname van 'n violis wat verskillende klanke van die viool demonstreer.</div> }} [[Lêer:Violin case.jpg|duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie]] Die '''viool''' is 'n [[snaarinstrument]] met vier snare wat hoofsaaklik met 'n [[strykstok]] bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die vioolfamilie gebruik word, wat ook die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf){{Voetnota|Viole met ses, sewe of meer snare bestaan, maar is skaars en moet elektronies versterk word.}} word gewoonlik in reine [[kwint]]e op die note g, d¹, a¹ en e² gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring ({{lang-it|coll'arco}}) of deur dit met die vingers te tokkel ({{lang-it|pizzicato}}); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok ({{lang-it|col legno}}) of met die strykstokhare geslaan ({{lang-it|battuto}}). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die [[ebbehout]]toets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste [[toonhoogte]] weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker. Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse [[klassieke musiek]], sowel in ensembles (van kamermusiek tot [[simfonie-orkes|orkeste]]) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte volksmusiek, insluitend countrymusiek en bluegrass, en in [[jazz]]. Elektriese viole met soliede lywe en [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemers word in sommige vorme van [[rockmusiek]] en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In [[Engels]] word die instrument dikwels ''[[fiddle]]'' genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.{{Voetnota|Die verskil tussen 'n ''fiddle'' en 'n ''violin'' lê eenvoudig in die musiekstyl waarvoor dit gebruik word. Violiste speel gewoonlik klassieke musiek, soos in orkeste en strykkwartette, terwyl ''fiddlers'' gewoonlik volksmusiek, countrymusiek en ander tradisionele musiek speel. Violiste hou die strykstok aan sy uiterste punt vas om die volle lengte te kan gebruik, terwyl sommige ''fiddlers'' dit hoër op vashou om vinnige bewegings en "spronge" te vergemaklik.}} Die viool het in die 16de eeu in [[Italië]] ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool.<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jhujhar|title=Interview: Kala Ramnath|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603030520/http://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-date=2014-06-03|website=News X|publisher=YouTube|access-date=5 September 2015}}</ref><ref name="heron">{{cite book |last1=Allen |first1=Edward Heron |title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument |date=1914 |publisher=E. Howe}} Besoek op 5 September 2015.</ref><ref>{{cite book |last1=Choudhary |first1=S.Dhar |url=https://books.google.com/books?id=dUQWMwEACAAJ&q=history+violin+India |title=The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin |date=2010 |publisher=Ramakrisna Vedanta Math |isbn=978-9380568065 |access-date=5 September 2015}}</ref> Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families [[Antonio Stradivari|Stradivari]], [[Guarneri]], Guadagnini en Amati in [[Brescia]] en [[Cremona]] (Italië) en deur [[Jacob Stainer]] in [[Oostenryk]] gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word.<ref name="NYT-201430407">{{cite news |last=Belluck |first=Pam |date=7 April 2014 |title=A Strad? Violinists Can't Tell |url=https://www.nytimes.com/2014/04/08/science/a-strad-violinists-cant-tell.html |access-date=9 April 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Joyce |first=Christopher |year=2012 |title=Double-Blind Violin Test: Can You Pick The Strad? |url=https://www.npr.org/blogs/deceptivecadence/2012/01/02/144482863/double-blind-violin-test-can-you-pick-the-strad?sc=fb&cc=fp |access-date=2012-01-02 |publisher=[[NPR]]}}</ref> Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos [[Sakse]], [[Boheme]] en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop. Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte [[hout]] gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van [[staal]] besnaar word. == Etimologie == Die woord ''viool'' gaan terug op die Italiaanse {{lang|it|violino}}, 'n [[verkleinwoord]] van ''[[altviool|viola]]''.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=violin |title=Violin |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die manlike verkleinvorm ''violino'' is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm ''Violine'' gevestig geraak het.<ref name="dwds-violine">''Violine.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Violine dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref><ref>''Violine.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 26, kol. 367–368.</ref> Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde viola da gambas (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos ''lira'', ''violetta'' of ''viola'' aangedui.<ref>{{cite book |last=Ravasio |first=Ugo |title=Gasparo da Salo e la liuteria bresciana |publisher=Editrice Turris Cremona |location=Brescia |year=1990}}</ref> In Engels is die woord ''violin'' in die 1570's die eerste keer gebruik.<ref name="auto"/> Die term ''viola'' kom uit Italiaans en Oud-Provensaals ''viola'', wat weer van die [[Latyn|Middeleeus-Latynse]] {{lang|la|vitula}} ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord {{lang|la|vitulari}}, 'van vreugde uitroep'.<ref name="auto1">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=viola&allowed_in_frame=0 |title=Viola |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die verwante term ''viola da gamba'' ('basviool', 1724) beteken letterlik ''''n viola vir die been'' (om tussen die bene te hou),<ref name="auto1"/> terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse viola da braccio" ('armviool') is.<ref name="auto"/> Die woord ''vedel'' is verwant aan [[Oudnoors]] {{lang|non|fiðla}}, [[Middelnederlands]] {{lang|dum|vedele}}, [[Nederlands]] {{lang|nl|vedel}}, Oudhoogduits {{lang|goh|fidula}} en [[Duits]] {{lang|de|Fiedel}}; maar die herkoms bly onduidelik. Te oordeel aan die klank en betekenis, blyk die Middeleeus-Latynse ''vitula'' die waarskynlikste oorsprong te wees.<ref name="ety">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=fiddle |title=Fiddle |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref><ref>[https://etymologiebank.nl/trefwoord/vedel Etymologiebank.nl s.v. vedel]</ref> == Geskiedenis == === Voorlopers en vroeë getuienisse === [[Lêer:Palazzo costabili, sala del tesoro, affreschi del garofalo, 10.JPG|duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in [[Ferrara]] (omstreeks 1508)]] [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] [[Lêer:Rekonstruktion Ferrari Violine.jpg|duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari]] Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse [[lier]]). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van [[Sentraal-Asië]] ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse [[Mongolië|Mongoolse]] morin khuur en die [[Kasakstan|Kazakse]] kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die [[Midde-Ooste]]<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z |last=Hoffman |first=Miles |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=1997 |isbn=978-0618619450}}</ref> en die [[Bisantynse Ryk]] versprei.<ref name="Grillet29">{{Cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |page=29}}</ref><ref>Margaret J. Kartomi: ''On Concepts and Classifications of Musical Instruments.'' Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.</ref> Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-the-cello/8C1492C022422732B6859906BFDF2A5C ''The Cambridge Companion to the Cello''.]</ref> hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ|title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies|first=Kathleen|last=Schlesinger|year=1914|page=221|publisher=W. Reeves}}</ref><ref name="auto2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand|title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations|first1=William|last1=Sandys|first2=Simon Andrew|last2=Forster|year=1864|publisher=William Reeves|location=Londen|page=28}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ|title=Catechism of musical history|first=Hugo|last=Riemann|year=1892|publisher=Augener & Company|page=27}}</ref> Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die ''fidel'' of ''viuola'') en die ''lira da braccio''.<ref name="Grillet29"/><ref>{{Cite web |last=Arkenberg|first=Rebecca |title=Renaissance Violins |date=Oktober 2002 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22}}</ref> Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, [[Padua]], die omgewing van [[Milaan]] en in [[Friuli-Venezia Giulia|Friuli]] gevind.<ref name="Meucci">{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7}}</ref> Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit.<ref>{{cite book |last=Boccardi |first=Sandro |chapter=Un Concerto nel Cielo di Saronno |title=Il Concerto degli Angeli |publisher=Amilcare Pizzi Editore |location=Saronno |year=1994}}</ref> Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente. Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in [[Turyn]] 'n honorarium ontvang het.<ref>Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition'', p. 266.</ref> Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"),<ref>{{cite book |last=Holman |first=Peter |title=Four and Twenty Fiddlers: The Violin at the English Court 1540–1690 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=0-19-816592-7 |page=87}}</ref> vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München.<ref>{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7 |page=81}}</ref> Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde ''violino'' en ''vyollon'' in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die ''Epitome musical'' van Jambe de Fer, wat in 1556 in [[Lyon]] gepubliseer is.<ref>{{Cite web |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |title=Historical Background of the Violin |publisher=ViolinOnline.com |first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|access-date=2006-09-22}}</ref> Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning Karel IX het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.bartruff.com/history.php |title=The History of the Violin |first=William|last=Bartruff|access-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php |archive-date=2007-02-08}}</ref> Een van hierdie "adellike" instrumente, die ''Charles IX'', is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in [[Oxford]].<ref>{{cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford |access-date=29 Augustus 2025}}</ref> Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.<ref>Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in [[Bergen]], Noorweë.</ref> Die ''Messiah'' of ''Le Messie'' (ook bekend as die ''Salabue''), wat [[Antonio Stradivari]] in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.<ref>{{Cite web |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |publisher=Cozio.com |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead}}</ref> === Italiaanse vioolbou === Andrea Amati (ca. 1505-1577) in [[Cremona]] word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is.<ref>{{cite book |last=Cacciatori |first=Fausto |title=Andrea Amati Opera omnia |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2007 |isbn=978-88-89839-13-3}}</ref> Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.<ref>{{cite book |last1=Bizzarini |first1=Marco |last2=Orlandi |first2=Ugo |chapter=Ancient violinmaking and musical context in Brescia |title=Liutai in Brescia 1520–1724 |publisher=Eric Blot Edizioni |location=Cremona |year=2008 |isbn=978-88-88360-07-2}}</ref> Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het.<ref>{{cite book |last1=Cacciatori |first1=Fausto |last2=Chiesa |first2=Carlo |last3=Carlson |first3=Bruce |title=Il DNA degli Amati |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2006 |isbn=88-89839-11-2}}</ref> Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù"]], het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.<ref>{{cite book |last1=Hill |first1=William H. |last2=Hill |first2=Arthur F. |last3=Hill |first3=Alfred E. |title=The Violin-Makers of the Guarneri Family |publisher=W. E. Hill and Sons |location=Buckinghamshire |year=1931}}</ref> Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: * Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was ** Die familie Dalla Corna, aktief 1510-1560 in Brescia en [[Venesië]] ** Die familie Micheli, aktief 1530-1615 in Brescia ** Die familie Inverardi, aktief 1550-1580 in Brescia ** Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530-1615 in Brescia en Salò ** Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600-1630 in Brescia ** Die familie Rogeri, aktief 1661-1721 in Brescia * Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het ** Die familie Amati, aktief 1550-1740 in Cremona ** Die familie [[Guarneri]], aktief 1626-1744 in Cremona en Venesië ** Die familie [[Antonio Stradivari|Stradivari]], aktief 1644-1737 in Cremona<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|publisher=Oxford University Press|year=2017}}</ref> ** Die familie Rugeri, aktief 1650-1740 in Cremona ** [[Carlo Bergonzi]] (1683-1747) in Cremona * Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is<ref>{{cite book|last=Pio|first=Stefano|title=Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630|year=2012|publisher=Venice Research|location=Venesië|isbn=9788890725203|pages=441|url=http://www.veniceresearch.com}}</ref> ** Die familie Linarolo, aktief 1505-1640 in Venesië ** Matteo Goffriller, bekend vir sy tjello's, aktief 1685-1742 in Venesië ** Pietro Guarneri, seun van Giuseppe Giovanni Battista Guarneri en afkomstig van Cremona, aktief 1717-1762 in Venesië ** Domenico Montagnana, aktief ongeveer 1700-1750 in Venesië ** Santo Serafin, aktief van voor 1741 tot 1776 in Venesië Sedert Andrea Amati het die vorm van die viool wesenlik nie meer verander nie. Veral [[Antonio Stradivari]] het later die groot voorbeeld vir die voorkoms en konstruksiebeginsels van feitlik alle viole geword, wat tot 'n verreikende standaardisering gelei het. Baie viole van Stradivari en ander beroemde vioolbouers van sy tyd word deur 'n uitmuntende klankkwaliteit gekenmerk en is vandag buitengewoon duur. === Vioolbou in ander lande === [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|links|Moderne nabouings van Renaissance-viole van voor 1594 in die Dom van Freiberg]] [[Lêer:Stainer.jpg|duimnael|regs|'n Barokviool van Jacob Stainer uit 1658]] Instrumente van die vioolfamilie is gou ook in lande noord van die [[Alpe]] gebou. Musiekinstrumente wat vir versieringsdoeleindes gebou is, het in die keurvorstelike grafkapel in die Dom van Freiberg (voltooi in 1594) behoue gebly en lewer getuienis daarvan.<ref>{{cite book |last=Kunde |first=Claudia |chapter=Die Begräbniskapelle der albertinischen Wettiner im Freiberger Dom |title=Wenn Engel musizieren: Musikinstrumente von 1594 im Freiberger Dom |publisher=Janos Stekovics |location=Leipzig |year=2004 |isbn=3-89923-067-1}}</ref> Viole van bepaalde streke toon soms kleiner, individuele eienaardighede in bouwyse en versiering. Onder watter omstandighede die Tiroolse vioolbouer Jacob Stainer die ambag in Italië geleer het, is omstrede. Wat seker is, is dat die meester van Absam in die tweede helfte van die 17de eeu, onder deels ongunstige omstandighede, die beste viole noord van die Alpe gebou het. Hulle is gou teen hoër pryse verhandel as viole wat uit Italië gekom het. Stainer se model, wat self baie aan Nicola Amati te danke het, is sowel deur sy tydgenote as deur die volgende geslagte Europese vioolbouers nagevolg (onder andere in Duitsland, Engeland en Italië) en het eers met die algemene smaakverandering omstreeks 1800 sy invloed verloor.<ref>{{cite book |last=Hopfner |first=Rudolf |title=Jacob Stainer "… kayserlicher diener und geigenmacher zu Absom" |publisher=Skira |location=Milaan |year=2003 |isbn=3-85497-060-9}}</ref> === Verbouings en vernuwings === [[Lêer:Violin Vuillaume.jpg|duimnael|regs|Viool van Jean-Baptiste Vuillaume (kopie van 'n Giuseppe Guarneri del Gesù)]] Viole uit die 17de en 18de eeu word barokviole genoem. Sedert die 1950's word hulle toenemend vir die uitvoering van ou musiek ingespan. Die gebruik van die oorspronklike instrumente of van kopieë van die oorspronklike barokviole maak 'n historiese uitvoeringspraktyk moontlik wat die klankideale van die [[Barok]] nader bring. In die 18de en 19de eeu het die viool beduidende boukundige veranderinge ondergaan wat die klank beïnvloed het: veral 'n langer hals, wat skuiner na agter geplaas is as by vroeëre instrumente, swaarder snare en 'n sterker basbalk, wat 'n hoër snaarspanning as by viole met die ou mensuur moontlik gemaak het. Die meerderheid ou instrumente, insluitend baie beroemde viole van Stradivari, Guarneri, Amati en Stainer, het hierdie wysigings ondergaan en is dus in 'n beduidend ander toestand as toe hulle die hande van hul bouers verlaat het, ongetwyfeld met verskille in klank en reaksie.<ref>{{Cite web |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |first=Richard |last=Perras |access-date=2006-10-29 |archive-date=2006-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061126061721/http://rperras.tripod.com/id42.htm |url-status=dead }}</ref> Danksy die langer snare, die hoër snaarspanning en die gestrekte, konkawe strykstok het die volume toegeneem en sodoende aan die steeds groter wordende konsertsale en orkeste voldoen. Kritici voer egter aan dat die gewysigde bouvorm die klank harder en minder lieflik gemaak het. In Frankryk het veral Jean-Baptiste Vuillaume beslissende stukrag gegee deur hom met die Stradivari- en Guarneri-viole besig te hou. Dit is egter in hul huidige (gewysigde) toestand dat hierdie instrumente die standaard vir volmaaktheid in vioolbou en -klank gestel het, en vioolbouers oor die hele wêreld probeer so na as moontlik aan hierdie ideaal kom. Tot vandag toe is instrumente uit die sogenaamde Goue Era van die vioolbou, veral dié van Stradivari, Guarneri del Gesù en Montagnana, die instrumente wat deur sowel versamelaars as uitvoerende kunstenaars die meeste gesog word. Die huidige rekordbedrag wat vir 'n Stradivari-viool betaal is, is £9,8 miljoen (destyds US$15,9 miljoen), toe die instrument bekend as die ''Lady Blunt'' op 20 Junie 2011 deur Tarisio Auctions op 'n aanlyn veiling verkoop is.<ref>{{cite news | title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872 | work=BBC News | date=2011-06-21 | access-date=2011-06-21}}</ref> Goedkoop fabrieksviole was reeds aan die begin van die 19de eeu uit die Duitse en Franse vioolbousentrums beskikbaar. Die industriële vioolbou het sy oorsprong in 1887 in [[Nagoja]] (Japan) gehad met die stigting van ''Suzuki Violin Co. Ltd.'' deur Masakichi Suzuki (1859–1944), die vader van die vioolpedagoog Shinichi Suzuki. Sy onderneming het reeds na 'n kort aanloop meer as 1&nbsp;000 werknemers gehad en binne 'n maand tot 400 viole en 4&nbsp;000 strykstokke vervaardig. Hoewel die instrument sedert sy ontstaan nie wesenlik verander het nie, was daar dikwels pogings tot vormgewende en tegniese hervormings. So is destyds ryk versierde viole met ander ornamente gebou (byvoorbeeld met 'n mense- of leeukop in plaas van die krul), of instrumente van blik vir armer mense. Bekendheid het die Chanot-viool van 1819, die trapesiumvormige viole van Félix Savart en Johann Reiter (1908) en talle pogings van baie ander vooraanstaande vioolbouers verwerf. Die Belgiese vioolboukunstenaar Gauthier Louppe bou tans strykinstrumente in vorme wat aan Jugendstil herinner en deur besondere asimmetrieë 'n breër klankspektrum moontlik sou maak.<ref>{{cite web |url=http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |title=Bildbericht über Louppe-Geigen |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112080159/http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |archive-date=2008-11-12 |url-status=dead}}</ref> == Bou en werking == [[Lêer:Violinconsruction3.JPG|duimnael|regs|upright=1.8|Die bou van 'n viool]] [[Lêer:Violin Details.jpg|duimnael|regs|Drie kante van die klankkas: boblad, bodem en sy. Detailbeelde links: skroefkas en krul.]] [[Lêer:Violinschnitt.png|duimnael|regs|Deursnee van die klankkas van 'n viool (die kam behoort nie tot die klankkas nie)]] 'n Viool bestaan gewoonlik uit 'n boblad (die klankblad) van [[spar]]hout (veral Noorse spar), sye en 'n bodem van esdoringhout, twee eindblokke, 'n hals, 'n kam, 'n stemstok, vier snare en verskeie toebehore, opsioneel met inbegrip van 'n kenstuk, wat direk oor of links van die stertstuk vasgeklem kan word. 'n Kenmerkende eienskap van 'n vioolklankkas is sy uurglasagtige vorm en die welwing van die boblad en die bodem. Die uurglasvorm bestaan uit twee boonste rondings, twee onderste rondings en twee konkawe C-vormige middelrondings by die "middellyf", wat ruimte vir die strykstok laat. Die "stem" of klank van 'n viool hang af van sy vorm, die hout waarvan dit gemaak is, die diktegradering van sowel die boblad as die bodem, die lak wat die buitekant bedek, en die vaardigheid van die vioolbouer by al hierdie stappe. Die lak en veral die hout word met ouderdom steeds beter, wat die beperkte voorraad ou, goed geboude viole van beroemde vioolbouers baie gesog maak. === Klankkas === Die klankkas van die viool bestaan uit die boblad, die bodem en die sykrans. Saam vorm hulle 'n hol liggaam van ongeveer 35 tot 36&nbsp;cm lank wat as resonansiekas dien. ==== Boblad ==== Die boblad is die gewelfde boonste deel van sparhout waarin die twee f-gate gesny is. Dit word meestal uit twee gespieëlde dele gemaak wat in die middel aanmekaar gelym word. Daarna word die beoogde vorm met beitels en skawe uitgewerk, eers die buitenste en dan die binneste welwing.<ref>{{cite book |last=Schwabe |first=Conrad |title=Vogtland – Geige – Mensch: Aufschachteln – Schritt für Schritt = Vogtland Violins = Vogtlandské housle |location=Markneukirchen |year=2015 |isbn=978-3-00-048816-0}}</ref> Ideaal gesproke word "fynjarige" hout gebruik (waarvan die jaarringe dig en eweredig lê), wat op voedingsarme grond in hooggebergtestreke stadig gegroei het. Dit word in die eerste helfte van die winter gekap, wanneer daar so min sap as moontlik in die stam is, en daarna verskeie jare lank vir droging opgeberg, eers as stam en dan nog etlike jare in gesnyde toestand. Die voltooide boblad is onder die kam meestal 2,4 tot 3,5&nbsp;mm dik. Om die gepaste buigsaamheid te bereik, word styf hout dunner uitgewerk as sagte hout.<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, pp. 21 e.v.</ref> ==== Bodem ==== [[Lêer:Violinboden Woelben.jpg|duimnael|regs|Die "welwing" van die bodem van 'n viool]] Die bodem word meestal van esdoringhout gemaak (baie selde van [[populier]] of wilg) en word ook gewelf uitgesteek. Dit kan uit een stuk of uit twee aanmekaar gelymde dele bestaan, wat aan die spieëlsimmetriese houtnerf herkenbaar is. Die bodem en die sye word tipies van esdoringhout met 'n bypassende gestreepte tekening gemaak, wat as "vlam" of "tierstreep" bekend staan. ==== Sye ==== Die sye is die sydele van die klankkas en word met die bodem en die boblad verlym, in seldsame gevalle ook in die bodem ingelaat. Hulle bestaan meestal uit dieselfde hout as die bodem. Randinlegsels of "are" versier die rand van die boblad en die bodem. Dit is drie smal houtstroke wat naas mekaar lê en waarvan die buitenste twee dikwels swart gekleur is. Hulle word in 'n groef gelê en vasgelym. Buiten die versiering dien hulle om die rande van die boblad en die bodem, wat oor die sykrans uitsteek, te verstewig en bied hulle 'n mate van beskerming teen krake wat by die rand ontstaan. Dit laat die boblad ook meer onafhanklik van die sykrans buig. 'n Randinlegsel wat bloot op die boblad geverf is, is gewoonlik 'n teken van 'n minderwaardige instrument. ==== Binnekant ==== [[Lêer:Soundpost end.jpg|duimnael|regs|upright=0.55|Die stemstok, deur 'n f-gat gesien]] Enkele onderdele bevind hulle binne-in die klankkas. Die basbalk is 'n lys van sparhout wat effens skuins teenoor die nerfrigting loop en onder 'n ligte voorspanning teen die binnekant van die boblad gelym word. Dit verhoog sowel die anisotropie as die styfheid van die boblad. Die basbalk loop asimmetries onder die kamvoet aan die baskant. Die stemstok (ook die "siel" of "stem" genoem) en die presiese plasing daarvan beïnvloed en reguleer die klank van die viool aansienlik. Dit is 'n silindriese staaf van sparhout (ongeveer 6&nbsp;mm in deursnee) wat tussen die boblad en die bodem ingepas, maar nie vasgelym word nie, op 'n sorgvuldig gekose plek ongeveer drie millimeter onder die kamvoet teenoor die basbalk (die diskantvoet), wat dit help ondersteun. Dit beïnvloed ook die trillingsmodusse van die boblad en die bodem van die instrument. Boonste, onderste en hoekblokke asook dun voeringstroke binne-in die klankkas dien om die sye te verstewig. Die blokke is van sparhout, die voeringstroke van spar of wilg. === Hals en toets === Die hals word in 'n trapesiumvormige uitsparing van die klankkas gelym. Dit is ongeveer 13&nbsp;cm lank en word met die toets (ongeveer 27&nbsp;cm lank) verlym, wat ongeveer 14&nbsp;cm oor die klankkas uitsteek. Die hals is gewoonlik van esdoringhout met 'n vlamtekening wat by dié van die sye en die bodem pas. Die toets word meestal van fynporige [[ebbehout]] gemaak, wat besonder hard en slytvas is en ook weens sy skoonheid verkies word. Seldener, veral by eenvoudiger instrumente, word ander houtsoorte gebruik, byvoorbeeld [[peer]]boomhout, wat swart gekleur of geverf word om die voorkoms van die edeler ebbehout na te boots. Voordat ebbehout in Europa as grondstof beskikbaar was, is alle instrumente met toetse van vrugtebome se hout toegerus. Dié het deur herstelwerk en verbouings feitlik volledig van die instrumente verdwyn. Toetse word tot 'n bepaalde dwarskromming afgewerk en het 'n klein lengtegewyse holte, wat by die laer snare iets meer uitgesproke is, veral wanneer die instrument vir derm- of sintetiese snare bedoel is. Sommige ou viole (en sommige wat oud gemaak is om te lyk) het 'n ingeënte krul, wat aan 'n lymnaat tussen die skroefkas en die hals te herken is. By baie egte ou instrumente is die hals teen 'n effens groter hoek herplaas en met ongeveer een sentimeter verleng. Die halsenting maak dit moontlik om die oorspronklike krul van 'n barokviool te behou wanneer die hals aan moderne standaarde aangepas word. === Skroefkas en krul === [[Lêer:Violin peg strings.jpg|duimnael|links|upright=0.45|Krul en skroefkas, korrek besnaar]] Aan die boonste, smal ent van die toets is 'n saal, die bosaal van die viool. Daaroor loop die snare die skroefkas in. Hier bevind hulle die vier koniese stemskroewe waarmee die snare van die instrument gestem word. Weens die meganiese belasting tydens die stem bestaan die stemskroewe altyd uit hardehout, meestal ebbehout of palissander, seldener buksboom. Die stemskroewe is tapsgewys en pas in gate in die skroefkas, waar hulle deur die wrywing van hout op hout in plek gehou word; deur tydens die draai gepaste druk langs die as van die skroef uit te oefen, kan die speler die wrywing vergroot of verklein. Die skroefkas eindig in 'n krul (selde in 'n vroue- of leeukop). Dit is fyn gesnede hout wat gewoonlik die vorm van 'n slakkehuis het, waarvandaan die naam. Die krul is saam met ander boukundige besonderhede 'n belangrike herkenningsteken by die herkomsondersoek van ou instrumente. === Kam === [[Lêer:Violin bridge 2 views.jpg|duimnael|regs|Voor- en agteraansig van 'n vioolkam]] Die kam (of brug) van fynjarige esdoringhout word tussen die boblad en die snare ingesit. Dit is 'n presies gesnyde stuk hout wat sonder bevestiging op die boblad staan en deur die spanning van die snare wat daaroor loop, in die korrekte posisie gehou word. Dit vorm die onderste ankerpunt van die trillende lengte van die snare en dra hul trillings op die klankkas oor.<ref>{{cite web |url=http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |title=Helge Marsel, Geigen- und Gambenbau in Klagenfurt, Austria |date=2019-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205094013/http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |archive-date=2019-02-05 |url-status=dead |access-date=2019-02-05}}</ref> Die boonste kromming van die kam hou die snare in 'n boog op die regte hoogte bo die toets, sodat elkeen afsonderlik met die strykstok bespeel kan word. === Stertstuk === [[Lêer:Tailpieceandbridge.JPG|upright=0.7|duimnael|links|Nabyskoot van 'n stertstuk met 'n [[fleur-de-lis]]]] Die snare loop van die skroefkas oor die kam tot by die stertstuk. Dit behoort, net soos die stemskroewe, tot die speeltegnies noodsaaklike toerusting van die instrument, en daarom word om estetiese redes vir die stemskroewe en die stertstuk meestal dieselfde hout gekies. Die stertstuk anker die snare aan die onderste ronding van die viool deur middel van 'n staartdraad wat oor die ondersaal loop en om 'n eindknop van ebbehout lus (soms verwarrend die "eindpen" genoem, soos die tjello se pen), wat in 'n taps gat in die onderste blok pas. Die E-snaar het dikwels 'n fynstemmer, 'n hefboompie wat deur 'n klein skroef met die vingers gedraai word. Fynstemmers kan ook op die ander snare aangebring word, veral op studente-instrumente, en is soms in die stertstuk ingebou. Hulle stel die speler in staat om klein veranderinge aan die toonhoogte van 'n snaar te maak. === Snare === Snare is aanvanklik van skaapderm gemaak (algemeen bekend as "katderm", wat ondanks die naam nie van katte gekom het nie), of eenvoudig "derm", wat gerek, gedroog en gedraai is. In die vroeë jare van die 20ste eeu is snare van óf derm óf staal gemaak. Moderne snare kan van derm bestaan, wat met silwer- of aluminiumdraad omspin kan wees, van soliede [[staal]], gevlegte staal of verskeie sintetiese materiale soos Perlon, met verskillende metale omspin en soms met [[silwer]] geplateer. Die hoogste snaar (die ''chanterelle''), die E-snaar, is meestal onomspinde, gewone of geplateerde staaldraad. Dermsnare reageer sterker op veranderinge in temperatuur en humiditeit en is nie meer so algemeen soos vroeër nie, maar baie spelers gebruik hulle om 'n spesifieke klank te verkry, veral in die historiese uitvoeringspraktyk van [[Barokmusiek]]. Snare het gewoonlik 'n gekleurde [[sy]]omwikkeling aan albei ente, om die snaar (G-, D-, A- of E-snaar) te identifiseer en om wrywing teen die stemskroewe te bied. Snare het 'n beperkte lewensduur. Wanneer olie, vuil, korrosie en hars mettertyd ophoop, kan die massa van die snaar oor sy lengte ongelyk word. Afgesien van ooglopende dinge, soos 'n omwikkeling wat deur slytasie loskom, vervang spelers gewoonlik 'n snaar wanneer dit nie meer "suiwer" speel nie (met goeie intonasie op die flageolettone) en die gewenste toon, helderheid en intonasie verloor. Die lewensduur hang van die kwaliteit van die snaar en die speelintensiteit af. Die snare word in [[kwint]]e op die tone g – d¹ – a¹ – e² gestem. Die tabel toon die frekwensies van die snare by verskillende kamertone (sien ook [[#Stem|Stem]]). {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Snaar ! rowspan="2"| Toon/noot ! colspan="3"| Frekwensie by 'n kamertoon (a¹) van |- ! 443 Hz ! 442 Hz ! 440 Hz |- |style="text-align:left"| '''1''' (hoogste snaar) | '''e²''' | 664,50&nbsp;Hz | 663,00&nbsp;Hz | 660,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''2''' | '''a¹''' | 443,00&nbsp;Hz | 442,00&nbsp;Hz | 440,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''3''' | '''d¹''' | 295,33&nbsp;Hz | 294,67&nbsp;Hz | 293,33&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''4''' (laagste snaar) | '''g''' | 196,89&nbsp;Hz | 196,44&nbsp;Hz | 195,56&nbsp;Hz |} === Lym en lak === Die dele van die klankkas word aanmekaar gelym, daarna die hals aan die klankkas en dan die toets aan die hals. Hiervoor word beenlym (warm lym) of huidlym gebruik in plaas van gewone wit lym, om verskeie redes. Dit is wateroplosbaar en word by 'n temperatuur van ongeveer 50 tot 60&nbsp;°C sag, sodat 'n ervare vioolbouer die instrument sonder probleme uitmekaar kan haal sonder om die hout of die lak te beskadig. Huidlym kan 'n dunner las as die meeste ander lymsoorte maak en is omkeerbaar (bros genoeg om met sorgvuldig toegepaste krag te kraak en met warm water verwyderbaar) wanneer die instrument uitmekaar gehaal moet word. Omdat vars huidlym aan ou huidlym kleef, kan by die herstel van 'n las meer van die oorspronklike hout behoue bly; moderner lymsoorte moet heeltemal skoongemaak word voordat 'n nuwe las hou, wat gewoonlik meebring dat saam met die ou lym ook 'n bietjie hout afgeskraap word. Swakker, verdunde lym word gewoonlik gebruik om die boblad aan die sye en die bosaal aan die toets te bevestig, omdat algemene herstelwerk die verwydering van hierdie dele vereis. Die lak beskerm die hout van die instrument en bewaar sy trillingseienskappe. Dit kan die klank aansienlik beïnvloed, maar nie duidelik verbeter nie. 'n Onvakkundig aangebragte lak kan die klank van 'n instrument "doodmaak", dit wil sê die trillingsvermoë van die boblad sterk beperk. === Asimmetrie === Die viool lyk op die eerste gesig simmetries, maar dit is nie so nie. 'n Regs-links-asimmetrie is die duidelikste sigbaar aan die posisie van die kenstuk en die skouersteun, maar ook aan ander kenmerke: die posisie van die basbalk en die stemstok binne-in die klankkas, die verspringende plasing van die stemskroewe in die skroefkas, die besnaring met snare van verskillende dikte en die verskillende houtnerf aan die twee kante. Die rangskikking van die snare (die dikwels gebruikte E-snaar vir hoë tone bevind hom, vanuit die violis gesien, regs) is daarop afgestem dat die regterhand van die violis die strykstok hanteer. Die taak van die linkerhand tydens die spel is om die snare te gryp. Die viool word met die onderkaak (of die ken, na gewoonte) en die sleutelbeen- of skouerstreek vasgehou. Linkshandiges speel die viool gewoonlik op dieselfde manier as regshandiges. Daar word wel ook viole vir linkshandiges gebou, waarby die snare omgekeerd gerangskik is, maar tot dusver baie min.<ref>Andrea Hayek-Schwarz: [http://www.linkehand.at/wissenh.php ''Musizieren mit links – Musizierende Linkshänder_innen''] linkehand.at, 2012.</ref> Linkshandige viole is in orkeste gewoonlik nie welkom nie. Die rede is enersyds dat violiste wat langs mekaar sit, met hul instrumente of elmboë te na aan mekaar kan kom wanneer hulle spieëlbeeldig speel. Andersyds is eenvormige bewegings binne die stemgroepe van die orkes vir die toeskouer 'n esteties oortuigende gesig, wat 'n enkele violis wat anders stryk, sou versteur.<ref>[https://www.mittelbayerische.de/region/regensburg-land-nachrichten/orchester-moegen-keine-linkshaender-21364-art820736.html ''Orchester mögen keine Linkshänder''] mittelbayerische.de, 17 Augustus 2012; sien die laaste twee paragrawe van die artikel.</ref> In 2007 het die linkshandige violis Martial Gauthier, wat met die linkerhand stryk, in Cremona 'n lesing oor linkshandige vioolspel gehou.<ref>[https://www.nmz.de/artikel/war-paganini-linkshaender ''War Paganini Linkshänder? – Gedanken über ein Tabu-Thema der Streicherpädagogik''.] In: ''neue musikzeitung.'' 7/2007; besoek op 20 Julie 2016.</ref> === Toonomvang === [[Lêer:Range violin.svg|duimnael|regs|Toonomvang van die viool]] [[Lêer:Spectrumgstring.jpg|upright=1.15|duimnael|regs|Driedimensionele spektrumdiagram van die botone van 'n viool se G-snaar (voorgrond). Die toonhoogte wat ons hoor, is die piek by ongeveer 200&nbsp;Hz.]] Die stemming g – d¹ – a¹ – e² stem ooreen met G₃, D₄, A₄ en E₅ in wetenskaplike toonhoogtenotasie. Die laagste noot van 'n normaal gestemde viool is dus G₃, die G onder die middel-C (C₄). (By seldsame geleenthede kan die laagste snaar tot 'n kwart laer, na D₃, gestem word.) Die hoogste speelbare noot is minder duidelik omskryf: E₇, die E twee oktawe bo die los snaar (wat op E₅ gestem is), kan as 'n praktiese grens vir orkesvioolpartye beskou word,<ref>Piston, Walter (1955). ''Orchestration'', p. 45.</ref> maar dit is dikwels moontlik om hoër te speel, afhangende van die lengte van die toets en die vaardigheid van die violis. Nog hoër note (tot C₈) kan voortgebring word deur die snaar tot by die einde van die toets te gryp en/of deur kunsmatige flageolettone te gebruik. === Akoestiek === [[Lêer:Bowed violin string in slow motion.gif|duimnael|regs|Die Helmholtz-hoek wat heen en weer langs die snaar beweeg<ref>{{cite web |url=https://plus.maths.org/content/why-violin-so-hard-play |title=Why is the violin so hard to play? |author=Jim Woodhouse en Paul Galluzzo |date=2004-09-01 |access-date=2025-06-22}}</ref>]] Die gewelfde vorm, die dikte van die hout en sy fisiese eienskappe bepaal die klank van 'n viool. Patrone van die [[nodus (fisika)|nodusse]] wat deur sand of glinsters op die blaaie gevorm word wanneer dié by bepaalde frekwensies in trilling gebring word, sogenaamde Chladni-patrone, word soms deur vioolbouers gebruik om hul werk te kontroleer voordat hulle die instrument saamstel.<ref>{{Cite web|url=http://www.catgutacoustical.org/people/cmh/laird3.htm|title=Carleen Maley Hutchins' Work With Saunders|publisher=Violin Society of America|last=Laird|first=Paul R.|access-date=2008-09-26}}</ref> Vanweë die oppervlakstruktuur van die perdehaar, versterk deur die aanbring van hars (kolofonium), het die strykstokbehaarsel 'n hoë kleefkrag uit statiese [[wrywing]]. Wanneer die snaar met die aangelegde strykstok gestryk word, word dit daarom aanvanklik in die strykrigting meegeneem, totdat die terugstelkrag van die snaar groter word as die statiese wrywing tussen die stokhare en die snaar: die snaar skiet teen die strykrigting terug. By die korrekte keuse van strykplek, stryksnelheid en stokdruk word die snaar aan die einde van hierdie beweging weer deur die strykstok gegryp en opnuut meegeneem (die glip-kleef-effek), sodat die snaar voortdurend aangedryf tril. Hoeveel keer per sekonde hierdie proses hom herhaal, hang af van die frekwensie van die gespeelde toon, dit wil sê van die effektiewe snaarlengte. Die uitwyking van die aangedrewe punt van die snaar beskryf met verloop van tyd 'n elliptiese baan, met die langer as ongeveer in die strykrigting georiënteer. Die snaar self het 'n baie klein werkoppervlak en versit dus slegs 'n geringe hoeveelheid lug, te min om 'n toon voort te bring wat vir die menslike oor duidelik hoorbaar is. Die klankkas werk as 'n impedansie-omsetter. Deur die oordrag van die trillings van die snaar op die klankkas word die [[amplitude]] van die trillings wel aansienlik kleiner, maar die uitstralingsoppervlak word soveel vergroot dat 'n goeie koppeling met die lug en 'n vir die oor waarneembare toon ontstaan. Hierdie omsetting volg uiters komplekse patrone. Die kam, waarop die snaar rus, word aangedryf om die snaartrilling in die strykvlak te volg. Die boblad, waarop die kam rus, kan egter net loodreg op die strykvlak tril. Dit dwing die kam tot 'n skommelbeweging waarby die twee kamvoete die twee helftes van die boblad afwisselend belas en ontlas. By so 'n wipbeweging, waar die draai-as presies in die middel van die kam lê, sou die twee helftes van die boblad egter teen mekaar werk, wat met volumeverlies en klankveranderinge gepaard sou gaan. Dit word teengewerk deur onder die regter kamvoet 'n stafie – die stemstok – vas te klem. Dié belemmer eers die regter kamvoet, waardeur die draai-as van hierdie skommelbeweging na regs verskuif en byna al die werk (dié van die lae frekwensies) deur die linker kamvoet verrig word. Om 'n beter verspreiding van die trillings wat daar afgegee word oor die boblad te bereik, word boonop aan die onderkant van die boblad onder die linker kamvoet die basbalk onder spanning vasgelym, wat die linker kamvoet veral by hoë frekwensies belemmer, dit wil sê die draai-as verskuif vir dié frekwensies na links. Afhangende van die frekwensie van die gespeelde toon is die linker (lae frekwensies) of die regter (hoë frekwensies) kamvoet aktiewer, waardeur die trillings in die een geval meer deur die boblad (ondersteun deur die basbalk), in die ander deur die boblad en (oorgedra deur die stemstok) die bodem afgegee word. By lae frekwensies tril bodem en boblad dus teen mekaar, en die ingeslote lugvolume vorm 'n breëband-holteresonator wat klankuitstraling deur die f-gate bewerkstellig. === Groottes === [[Lêer:LembeyeLembeyon.jpg|duimnael|links|'n {{Frac|1|16}}-viool en 'n volgrootte ({{Frac|4|4}}) viool]] Buiten die standaard "volgrootte" ({{Frac|4|4}}) word viole ook in sogenaamde breukgroottes van {{Frac|7|8}}, {{Frac|3|4}}, {{Frac|1|2}}, {{Frac|1|4}}, {{Frac|1|8}}, {{Frac|1|10}}, {{Frac|1|16}}, {{Frac|1|32}} en selfs {{Frac|1|64}} gebou. Hierdie kleiner instrumente word algemeen deur jong spelers gebruik wie se vingers nie lank genoeg is om die korrekte posisies op volgrootte-instrumente te bereik nie. Die regte grootte van die instrument word gewoonlik volgens die armlengte bepaal.<ref>{{cite web |url=https://www.vionoble.de/violine-viola-cello-groesse-ermitteln/ |title=Die richtige Größe ermitteln für Geige: Bratsche: Cello |website=Violinoble.de |access-date=2022-06-13}}</ref> Hoewel die breukgroottes in 'n sekere sin met die afmetings van die instrumente verband hou, is hulle nie as letterlike beskrywings van die relatiewe verhoudings bedoel nie. 'n {{Frac|3|4}}-instrument is byvoorbeeld nie driekwart van die lengte van 'n volgrootte-instrument nie. Die lengte van die klankkas (sonder die hals) van 'n volgrootte- of {{Frac|4|4}}-viool is 356&nbsp;mm, en kleiner by sommige 17de-eeuse modelle. Die klankkas van 'n {{Frac|3|4}}-viool is 335&nbsp;mm lank en dié van 'n {{Frac|1|2}}-viool 310&nbsp;mm; 'n {{Frac|3|4}}-viool is dus net omtrent 6&nbsp;% kleiner as 'n "hele" en 'n {{Frac|1|2}}-viool net omtrent 12&nbsp;%. By die viool se naaste familielid, die altviool, word die grootte as klankkaslengte in sentimeter aangegee eerder as in breukgroottes. 'n Volgrootte-altviool is gemiddeld 40&nbsp;cm, maar elke volwassene bepaal self watter grootte altviool hy of sy gebruik. Soms gebruik 'n volwassene met 'n klein liggaamsbou 'n sogenaamde {{Frac|7|8}}-viool in plaas van 'n volgrootte-instrument. Hierdie instrumente, wat soms 'n "damesviool" genoem word, is effens korter as 'n volgrootte-viool, maar is geneig om hoëkwaliteit-instrumente te wees wat 'n klank kan voortbring wat met dié van goeie volgrootte-viole vergelykbaar is. Die groottes van vyfsnarige viole kan van dié van die normale viersnarige verskil. Die instrument wat in die vioolokted met die viool ooreenstem, is die mezzoviool, wat dieselfde as 'n viool gestem word, maar 'n effens langer klankkas het. Die snare van die mezzoviool is net so lank soos dié van die standaardviool. Hierdie instrument is nie in algemene gebruik nie.<ref>{{Cite web|url=https://nvfa.org/8tet.html|title=The New Violin Family|author=The New Violin Family Association, Inc|date=2020-04-04|website=The New Violin Family}}</ref> == Toebehore == === Kenstuk en skouersteun === Die kenstuk vergemaklik dit om die instrument tussen die ken en die skouer vas te hou en verhoed boonop dat vog van die vel die lak aantas, oplos en uiteindelik die hout op daardie plek toenemend verswak. Dit bestaan meestal uit ebbehout, word met spanskroewe aan die instrument vasgeklem en bevind hom tydens die spel tussen die instrument en die ken. Die skouersteun dien om die individuele anatomie van die speler tussen die liggaam en die instrument te vereffen. Veral die lengte van die nek asook die breedte en natuurlike stand van die skouers bepaal hoe die skouersteun gevorm moet wees. Dit word telkens onmiddellik voor die spel opnuut gemonteer. Jonger spelers wat met skouersteune sukkel, gebruik soms 'n spons met 'n rek in plaas daarvan. === Strykstok === [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|regs|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] 'n Viool word gewoonlik met 'n strykstok bespeel, wat bestaan uit 'n stok met 'n lint van perdehaar wat tussen die punt (kop) en die slof aan die teenoorgestelde ente gespan is. 'n Tipiese vioolstrykstok is in die geheel ongeveer 75&nbsp;cm lank en weeg 55 tot 65&nbsp;g. Altvioolstrykstokke is ongeveer 5&nbsp;mm korter en 10&nbsp;g swaarder. Belangrik is die gewigsverdeling: die swaartepunt moet 24 tot 25&nbsp;cm van die begin van die stok af lê (sonder die skroef gemeet).<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, p. 58.</ref> Die stok word meestal van [[Pernambuco|pernambukhout]] (ook bekend as Brasiliaanse hout) gemaak. Goeie pernambukhout het reguit gegroei met parallel lopende vesels; die stok kan besonder dun uitgewerk word en het ondanks die nodige stabiliteit die gewenste elastisiteit. Pernambukhout is dus besonder geskik vir hoëkwaliteit-strykstokke. Omdat die voorkoms van hierdie houtsoort beperk is, word dit moeiliker om goeie kwaliteite te bekom. Ander tradisionele materiale vir duurder stokke sluit slanghout in. Daarom word deesdae ook strykstokke van koolstofveselversterkte plastiek ("koolstofvesel") gebruik, op alle vlakke van vakmanskap, onder andere om by grensoorgange probleme met die [[Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora|CITES]]-verdrag te vermy; baie professionele musikante beskou hul klank- en speeltegniese eienskappe egter as nie gelykwaardig nie. Goedkoop strykstokke vir studente word van minder duur houtsoorte of van veselglas gemaak; sommige veselglas-studentestokke gebruik 'n plastiekhuls as greep en omwikkeling tegelyk. Aan die onderste ent van die stok is die slof van ebbehout, [[ivoor]] of skilpaddop, meestal versier met 'n ronde perlemoerinlegsel, die sogenaamde "oog". Suiwer metaalinlegwerk as versiering kom ook voor. By die slof is 'n skroef wat die hare stywer of losser maak. Net voor die slof beskerm 'n duimkussing van [[leer (stof)|leer]] (die greep) en 'n omwikkeling die stok en bied hulle 'n stewige houvas vir die speler se hand. Tradisionele omwikkelinge is van draad (dikwels silwer of versilwer), sy of [[balein]] ("walvisbeen", nou vervang deur afwisselende stroke bruin en swart plastiek). Tussen die slof en die punt van die stok word die stokhare gespan; dit word die behaarsel genoem. Afhangende van die dikte word ongeveer 150 tot 220 hare uit die stert van hingste van bepaalde perderasse gebruik, tradisioneel van 'n skimmelperd (wat oorwegend wit hare het). Sommige goedkoper strykstokke gebruik sintetiese vesel. Deur die skroef te draai word die hare gespan, en na elke speelsessie moet die hare weer ontspan word. Die hare bring die snare deur daaroor te stryk in trilling. Daarvoor moet die hare gereeld met vaste hars (kolofonium, 'n natuurlike boomhars) behandel word om dit effens klewerig te maak, wat bereik word deur die stok herhaaldelik oor 'n harsblok te stryk. Afhangende van die gebruik en die kwaliteit van die hare moet die behaarsel na twee maande tot uiterlik na 'n jaar vernuwe word. == Stem == [[Lêer:Violin - open strings notes.PNG|regs|duimnael|Die toonhoogtes van die los snare van 'n viool. Die nootname staan onder die notebalk en hul Franse solfège-ekwivalente daarbo: G = sol; D = re; A = la; E = mi. {{audio|Violin open strings.mid|Speel}}]] Viole word gestem deur die stemskroewe in die skroefkas onder die krul te draai of deur die fynstemmerskroewe by die stertstuk te verstel. Alle viole het stemskroewe; fynstemmers is opsioneel. Die meeste fynstemmers bestaan uit 'n metaalskroef wat 'n hefboom beweeg wat aan die ent van die snaar vas is. Hulle maak baie klein toonhoogteverstellings veel makliker as die stemskroewe. Deur 'n fynstemmer kloksgewys te draai, word die toon hoër (omdat die snaar onder groter spanning is), en antikloksgewys word dit laer (omdat die snaar onder minder spanning is). Fynstemmers op al vier snare is baie nuttig by snare met 'n staalkern, en sommige spelers gebruik dit ook met sintetiese snare. Omdat moderne E-snare van staal is, word vir dié snaar byna altyd 'n fynstemmer aangebring. Fynstemmers word nie met dermsnare gebruik nie, wat meer [[Young se modulus|elasties]] is as snare met 'n staal- of sintetiese kern en nie voldoende op die baie klein bewegings van fynstemmers reageer nie. Om 'n viool te stem, word die A-snaar eers op 'n standaardtoonhoogte gestem (gewoonlik A = 440&nbsp;[[hertz|Hz]]; orkeste in Duitsland en Oostenryk stem met 'n kamertoon van 443&nbsp;Hz, in Switserland oorwegend op 442&nbsp;Hz). Wanneer die viool saam met 'n instrument met vaste toonhoogte soos 'n [[klavier]] of [[trekklavier]] speel, word dit na die ooreenstemmende noot op daardie instrument gestem en nie na enige ander stemverwysing nie. Die hobo is gewoonlik die instrument waarna orkeste met viole stem, aangesien sy klank deurdringend is en bo die ander houtblasers uit gehoor kan word. Die ander snare word dan in intervalle van reine kwinte teen mekaar gestem deur hulle paarsgewys te stryk. Vir solospel word soms 'n effens hoër stemming gebruik om die instrument 'n helderder klank te gee; omgekeerd word Barokmusiek soms met laer stemminge gespeel om die klank van die viool sagter te maak. Na die stem kan die kam van die instrument nagegaan word om te verseker dat dit reguit staan en tussen die binneste kepe van die f-gate gesentreer is; 'n skewe kam kan die klank van 'n andersins goed geboude viool aansienlik beïnvloed. Na lang gebruik kan die stemskroewe en hul gate verslyt raak, sodat die skroewe onder spanning makliker glip. 'n Glippende stemskroef laat die toonhoogte van die snaar effens daal, of, as die skroef heeltemal los raak, laat die snaar sy spanning heeltemal verloor. 'n Viool waarvan die stemskroewe glip, moet deur 'n vioolbouer of vioolhersteller herstel word. Stemskroefsmeer, gereeld gebruik, kan die intrede van sulke slytasie vertraag terwyl dit die skroewe glad laat draai. Die stemming G–D–A–E word vir die meeste vioolmusiek gebruik, insluitend klassieke musiek, jazz en volksmusiek. Ander stemminge word soms gebruik; die G-snaar kan byvoorbeeld tot A opgestem word. Die gebruik van nie-standaardstemminge in klassieke musiek staan as ''[[scordatura]]'' bekend; in sommige volksmusiekstyle word dit kruisstemming genoem. Een beroemde voorbeeld van scordatura in die klassieke musiek is [[Camille Saint-Saëns]] se ''Danse macabre'', waar die E-snaar van die soloviool na E♭ verlaag word om 'n spookagtige dissonansie aan die komposisie te verleen. Ander voorbeelde is die derde deel van ''Contrasts'' van [[Béla Bartók]], waar die E-snaar na E♭ en die G-snaar na G♯ gestem word, [[Niccolò Paganini]] se Eerste Vioolkonsert, waar al vier snare 'n halftoon hoër gestem moet word, en die Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber, waarin elke deel 'n ander scordatura-stemming het. In die Indiese klassieke en ligte musiek word die viool in die Suid-Indiese styl waarskynlik op D♯–A♯–D♯–A♯ gestem. Aangesien daar in die Indiese klassieke musiek geen begrip van absolute toonhoogte is nie, kan musikante enige gerieflike stemming gebruik om hierdie relatiewe intervalle tussen die snare te behou. Nog 'n algemene stemming met hierdie intervalle is B♭–F–B♭–F, wat met Sa–Pa–Sa–Pa in die Indiese karnatiese klassieke styl ooreenstem. In die Noord-Indiese Hindoestaanse styl is die stemming gewoonlik Pa–Sa–Pa–Sa in plaas van Sa–Pa–Sa–Pa, wat byvoorbeeld met F–B♭–F–B♭ kan ooreenstem. In die Iranse klassieke musiek en ligte musiek het die viool in elke ''dastgah'' 'n ander stemming;<ref>Edith Gerson-Kiwi: ''The Persian Doctrine of Dastga-Composition. A phenomenological study in the musical modes.'' Israel Music Institute, Tel Aviv 1963, p. 15.</ref> dit word waarskynlik op E–A–E–A in Dastgāh-e Esfahan gestem, in Dastgāh-e Šur op E–A–D–E en E–A–E–E, en in Dastgāh-e Māhur op E–A–D–A. In die Arabiese klassieke musiek word die A- en E-snaar 'n heeltoon verlaag, dit wil sê G–D–G–D, om die spel van Arabiese ''maqams'' te vergemaklik, veral dié met kwarttone. Hoewel die meeste viole vier snare het, is daar viole met bykomende snare, sommige met soveel as sewe. Sewe word algemeen as die maksimum aantal snare beskou wat op 'n strykinstrument prakties is; met meer as sewe snare sou dit onmoontlik wees om enige bepaalde binnesnaar afsonderlik met die strykstok te bespeel. Viole met sewe snare is baie skaars. Die ekstra snare op sulke viole is gewoonlik laer as die G-snaar en word gewoonlik (van die hoogste bygevoegde snaar na die laagste) op C, F en B♭ gestem. As die speellengte van die instrument, dit wil sê die snaarlengte van die bosaal tot die kam, gelyk is aan dié van 'n gewone volgrootte-viool (effens minder as 33&nbsp;cm), kan dit met reg 'n viool genoem word. Sommige van hierdie instrumente is ietwat langer en moet as altviole beskou word. Viole met vyf of meer snare word tipies in jazz of volksmusiek gebruik. Sommige spesiaal gemaakte instrumente het ekstra snare wat nie gestryk word nie, maar deur die trillings van die gestrykte snare meeklink. == Speeltegniek == === Houding === [[Lêer:Man Playing Violin on Bench at Park.jpg|duimnael|upright=0.75|'n Man speel viool op 'n parkbank]] Die viool word sittend of staande bespeel. Soliste (of hulle alleen, met 'n klavier of met 'n orkes speel) speel meestal staande, tensy 'n fisieke gestremdheid dit verhoed, soos in die geval van [[Itzhak Perlman]]. In die orkes en in kamermusiek word daar daarenteen gewoonlik sittend gespeel. In die 2000's en 2010's het sommige orkeste wat Barokmusiek uitvoer (soos die Freiburger Barockorchester) al hul violiste en altvioliste, solo en ensemble, staande laat speel. Die viool rus aan die linkerkant op die skouer en bors van die violis en word, afhangende van die houding of draai van die kop, deur die linkerkant van die onderkaak, soms deur die ken, op die kenstuk vasgehou en deur die linkerskouer ondersteun, dikwels met behulp van 'n skouersteun. Die kaak en die skouer moet die viool stewig genoeg vashou sodat dit stabiel bly wanneer die linkerhand van 'n hoë posisie ('n hoë noot ver op die toets) na 'n lae (nader aan die skroefkas) beweeg. In die Indiese houding word die stabiliteit van die viool verseker deur die krul wat op die sy van die voet rus. Van die linkerhand word die duim gebruik om die hals te omvat of as hulp vir bepaalde greeptegnieke. Al die ander vingers speel uitsluitlik op die snare om die gewenste tone vas te lê. Afhangende van die skool neem die linkerhand ook 'n ondersteunende of vashoufunksie van die instrument oor. Die regterhand hanteer die strykstok, waarmee die snare meestal tussen die einde van die toets en die kam gestryk word, in moderne komposisies deels ook agter die kam. Dit word die kontakpunt genoem. Vir die wisselende volume, die klankkleure, die presisie van die artikulasie, die legatospel en meer is dit beslissend met watter kombinasie van gewig, snelheid, kontakpunt (na aan die kam, na aan die toets of tussenin) en kanteling van die stokhare die snare aangeraak word. Hoewel onderwysers die wesenlike belang van 'n goeie houding beklemtoon, sowel ter wille van die kwaliteit van die spel as om die kans op oorbelastingsbeserings te verminder, verskil advies oor wat 'n goeie houding is en hoe dit bereik word in die besonderhede. Almal dring egter aan op die belang van 'n natuurlike, ontspanne posisie sonder spanning of styfheid. Wat byna universeel aanbeveel word, is om die linkerpols reguit (of baie naby daaraan) te hou sodat die vingers van die linkerhand vry kan beweeg en die kans op besering verminder word, en om albei skouers in 'n natuurlike, ontspanne posisie te hou en te vermy om enige van hulle oordrewe op te trek. Dit sou, soos enige ander onnodige spanning, die bewegingsvryheid beperk en die risiko van besering verhoog. 'n Krom houding kan goeie spel belemmer omdat dit die liggaam uit balans bring en die skouers laat optrek. Nog 'n teken van ongesonde spanning is pyn in die linkerhand, wat op te veel druk by die vashou van die viool dui. === Linkerhand en toonhoogte === [[Lêer:Violin first position fingering chart.svg|regs|upright=1.35|duimnael|Vingersettings in die eerste posisie. Hierdie diagram toon net die note van die eerste posisie; daar is hoër note buite dié wat aangedui word.]] [[Lêer:Geigengrifftabelle.svg|duimnael|regs|Greeptabel vir alle toonsoorte]] Die linkerhand bepaal die klinkende lengte van die snaar, en dus die toonhoogte, deur dit met die vingerpunte teen die toets te "gryp" (vas te druk), wat verskillende toonhoogtes voortbring. Aangesien die viool geen frette het om die snare af te stop nie, soos gebruiklik by die [[kitaar]], moet die speler presies weet waar om die vingers op die snare te plaas om met goeie intonasie (suiwer) te speel. Beginners speel los snare en die laagste posisie, naaste aan die bosaal. Studente begin dikwels met relatief maklike toonsoorte, soos A-majeur en G-majeur, en leer toonlere en eenvoudige melodieë. Deur toonlere en arpeggio's te oefen en die gehoor op te lei, "vind" die linkerhand van die violis die note uiteindelik intuïtief deur spiergeheue. Beginners maak soms gebruik van [[kleefband|kleefbandjies]] op die toets vir die korrekte plasing van die linkerhandvingers, maar laat die bandjies gewoonlik gou staan wanneer hulle vorder. Nog 'n algemene merktegniek gebruik kolletjies [[korrigeervloeistof]] op die toets, wat binne 'n paar weke se gereelde oefening afslyt. Hierdie praktyk word ongelukkig soms in plaas van voldoende gehooropleiding gebruik, sodat die plasing van die vingers deur die oog en nie deur die oor gelei word nie. Veral in die vroeë stadiums van die leerproses is die sogenaamde "klinkende tone" nuttig. Daar is nege sulke note in die eerste posisie, waar 'n gegrypte noot 'n unisoon of oktaaf met 'n ander (los) snaar klink en dié laat meeresoneer. Studente gebruik hierdie klinkende tone dikwels om die intonasie van die gegrypte noot te kontroleer deur te luister of dit met die los snaar harmonieer. Wanneer die gegrypte toonhoogte "A" op die G-snaar gespeel word, kan die violis byvoorbeeld terselfdertyd die los D-snaar speel om die intonasie van die gegrypte "A" te toets. As die "A" suiwer is, behoort die "A" en die los D-snaar 'n harmonieuse reine kwart voort te bring. Viole word in reine kwinte gestem, soos al die orkesstrykers (viool, altviool, tjello) behalwe die kontrabas, wat in reine kwarte gestem word. Elke daaropvolgende noot word gegryp op die toonhoogte wat die speler as die harmonieuste ervaar; wanneer 'n violis onbegeleid speel, "speel hy nie konsekwent in óf die getempereerde óf die natuurlike [reine] toonleer nie, maar neig in die geheel om by die Pythagorese toonleer aan te sluit."<ref>Seashore, Carl (1938). ''Psychology of Music'', p. 224. Aangehaal in Kolinski, Mieczyslaw (somer–herfs 1959). "A New Equidistant 12-Tone Temperament", p. 210, ''Journal of the American Musicological Society'', vol. 12, nr. 2/3, pp. 210–214.</ref> Wanneer violiste in 'n [[strykkwartet]] of 'n strykorkes speel, "versoet" die strykers gewoonlik hul stemming om by die toonsoort te pas waarin hulle speel. Wanneer daar saam met 'n instrument met gelykswewende stemming gespeel word, soos 'n klavier, pas vaardige violiste hul stemming by die gelykswewende stemming van die klavier aan om dissonante note te vermy. Die vingers word in die [[musieknotasie]], soos in bladmusiek en etudeboeke, konvensioneel van 1 (wysvinger) tot 4 (pinkie) genommer. Veral in leeruitgawes van vioolmusiek kan syfers bo die note aandui watter vinger gebruik moet word, met ''0'' of ''O'' vir 'n los snaar. Die diagram regs toon die rangskikking van die note wat in die eerste posisie bereik kan word. Wat nie op hierdie diagram gewys word nie, is hoe die afstande tussen die nootposisies kleiner word hoe hoër (in toonhoogte) die vingers van die bosaal af beweeg. Die balke aan die kante van die diagram stel die gebruiklike moontlikhede vir beginners se kleefbandjies voor, by die 1ste, hoë 2de, 3de en 4de vinger. ==== Posisies ==== Die plasing van die linkerhand op die toets word deur "posisies" gekenmerk. Die eerste posisie, waar die meeste beginners begin (hoewel sommige metodes in die derde posisie begin), is die posisie wat die meeste in strykmusiek gebruik word. Musiek wat vir beginnende jeugorkeste gekomponeer is, is dikwels meestal in die eerste posisie. Die laagste noot wat in hierdie posisie in standaardstemming beskikbaar is, is 'n los G₃; die hoogste noot in die eerste posisie word met die vierde vinger op die E-snaar gespeel en klink as B₅. Deur die hand op die hals op te skuif, neem die eerste vinger die plek van die tweede vinger in, wat die speler in die ''tweede posisie'' bring. Deur die eerste vinger die eerste-posisie-plek van die derde vinger te laat inneem, kom die speler in die ''derde posisie'', en so voorts. 'n Verandering van posisie, met die gepaardgaande beweging van die hand, word 'n ''posisiewisseling'' genoem, en doeltreffende posisiewisselings met behoud van suiwer intonasie en 'n gladde legato (verbonde) klank is 'n sleutelelement van die tegniek op alle vlakke. Dikwels word 'n "gidsvinger" gebruik: die laaste vinger wat 'n noot in die ou posisie gespeel het, raak tydens die wisseling voortdurend liggies aan die snaar om op sy korrekte plek in die nuwe posisie uit te kom. In elementêre wisselingsoefeninge word die "gidsvinger" dikwels hoorbaar gemaak terwyl dit op of af langs die snaar gly, sodat die speler die korrekte plasing op die gehoor kan vaslê. Buite hierdie oefeninge behoort dit selde hoorbaar te wees (tensy die speler bewustelik 'n portamento-effek om uitdrukkingsredes toepas). Tydens 'n wisseling in lae posisies beweeg die duim van die linkerhand op of af langs die hals van die instrument om in dieselfde posisie relatief tot die vingers te bly (hoewel die beweging van die duim effens voor of effens na die beweging van die vingers kan plaasvind). In sulke posisies word die duim dikwels as 'n "anker" beskou waarvan die plek bepaal in watter posisie die speler is. In baie hoë posisies kan die duim nie met die vingers meebeweeg nie, omdat die klankkas van die instrument in die pad kom. In plaas daarvan beweeg die duim om die hals van die instrument om by die punt te sit waar die hals die regterronding van die klankkas ontmoet, en bly daar terwyl die vingers tussen die hoë posisies beweeg. 'n Noot wat buite die normale omvang van 'n posisie gespeel word, sonder wisseling, word 'n ''strekking'' genoem. In die derde posisie op die A-snaar sit die hand byvoorbeeld natuurlik met die eerste vinger op D en die vierde op G of G♯. Om die eerste vinger terug na 'n C♯ te strek, of die vierde vinger op na 'n A, vorm 'n strekking. Strekkings word algemeen gebruik waar een of twee note effens buite 'n andersins stewige posisie lê, en het die voordeel dat hulle minder opvallend is as 'n wisseling of 'n snaaroorgang. Die laagste posisie op die viool word die "halwe posisie" genoem. In hierdie posisie is die eerste vinger op 'n "lae eerste-posisie"-noot, byvoorbeeld B♭ op die A-snaar, en die vierde vinger in 'n afwaartse strekking vanaf sy gewone posisie, byvoorbeeld D op die A-snaar, met die ander twee vingers na behoefte tussenin geplaas. Aangesien die posisie van die duim in die "halwe posisie" tipies dieselfde is as in die eerste posisie, kan dit beter as 'n agterwaartse strekking van die hele hand as as 'n egte posisie beskou word. Die bogrens van die viool se omvang word grootliks deur die vaardigheid van die speler bepaal, wat maklik meer as twee oktawe op 'n enkele snaar en vier oktawe op die instrument as geheel kan speel. Posisiename word meestal vir die laer posisies en in metodeboeke en etudes gebruik; om dié rede hoor 'n mens selde verwysings na iets hoër as die sewende posisie. Die hoogste posisie is prakties gesproke die 13de. Baie hoë posisies is om twee redes 'n besondere tegniese uitdaging. Eerstens word die verskil in ligging van die verskillende note in hoë posisies veel kleiner, wat die note moeiliker maak om te vind en in sommige gevalle op die gehoor te onderskei. Tweedens is die veel korter klinkende lengte van die snaar in baie hoë posisies 'n uitdaging vir die regterarm en die strykstok om die instrument doeltreffend te laat klink. Hoe fyner (en duurder) 'n instrument, hoe beter kan dit 'n goeie toon tot bo aan die toets, by die hoogste toonhoogtes op die E-snaar, volhou. Alle note (behalwe dié onder die los D) kan op meer as een snaar gespeel word. Dit is 'n standaardontwerpkenmerk van snaarinstrumente, wat egter van die klavier verskil, wat vir elk van sy 88 note net een plek het. Die noot van die los A op die viool kan byvoorbeeld as die los A gespeel word, of op die D-snaar (in die eerste tot vierde posisie) of selfs op die G-snaar (baie hoog op, in die sesde tot negende posisie). Elke snaar het 'n ander [[toonkleur]], vanweë die verskillende gewigte (diktes) van die snare en die resonansies van ander los snare. Die G-snaar word byvoorbeeld dikwels beskou as 'n baie volle, klankryke klank te hê wat besonder gepas is vir laat-Romantiese musiek. Dit word dikwels in die musiek aangedui met die merk ''sul G'' of ''IV'' ('n Romeinse syfer wat aandui dat op die vierde snaar gespeel moet word; volgens konvensie word die snare van die dunste, hoogste (I) tot die laagste (IV) genommer). Selfs sonder uitdruklike aanwysings in die partituur sal 'n gevorderde violis na eie oordeel en artistieke aanvoeling kies op watter snaar bepaalde note of passasies gespeel word. Wanneer 'n passasie op 'n lae snaar en in 'n hoër posisie gespeel word, hoewel dit op 'n hoër snaar gemakliker gespeel sou kon word, dien dit ook om 'n besondere klankkleur voort te bring. ==== Los snare ==== As 'n snaar gestryk of getokkel word sonder dat 'n vinger dit gryp, word dit 'n ''los snaar'' genoem. Dit gee 'n ander klank as 'n gegrypte snaar, aangesien die snaar by die bosaal vryer tril as onder 'n vinger. Verder is dit onmoontlik om vibrato ten volle op 'n los snaar te gebruik (hoewel 'n gedeeltelike effek verkry kan word deur 'n noot 'n oktaaf hoër op 'n aangrensende snaar te gryp en dié te laat vibreer, wat 'n element van vibrato in die botone inbring). In die klassieke tradisie gebruik violiste dikwels 'n snaaroorgang of posisiewisseling om die verandering van toonkleur wat 'n los snaar meebring, te vermy, tensy die komponis dit aandui. Dit geld veral vir die los E, wat dikwels as hard van klank beskou word. Daar is egter ook situasies waar 'n los snaar spesifiek vir artistieke effek gekies kan word. Dit kom voor in klassieke musiek wat die bourdon van 'n [[orrel]] naboots (soos J.S. Bach in sy Partita in E vir soloviool bereik het), in ''fiddle''-musiek (byvoorbeeld ''Hoedown'') of waar stappe om die los snaar te vermy musikaal onvanpas is (byvoorbeeld in Barokmusiek, waar posisiewisselings minder gebruiklik was). In vinnige passasies van toonlere of arpeggio's kan 'n los E-snaar eenvoudig gerieflikheidshalwe gebruik word as die noot nie tyd het om uit te klink en 'n harde toonkleur te ontwikkel nie. In volksmusiek, ''fiddle''-musiek en ander tradisionele musiekgenres word los snare algemeen om hul resonante toonkleur gebruik. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n gegrypte noot op 'n aangrensende snaar te speel, lewer 'n [[doedelsak]]agtige bourdon, wat komponiste dikwels ter nabootsing van volksmusiek gebruik. Soms is die twee note identies (byvoorbeeld 'n gegrypte A op die D-snaar teen die los A-snaar), wat 'n klinkende soort ''fiddle''-klank gee. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n identiese gegrypte noot te speel, kan ook vereis word wanneer meer volume nodig is, veral in orkesspel. Sommige klassieke vioolpartye het note waarvoor die komponis die violis vra om 'n los snaar te speel, weens die spesifieke klankkarakter wat 'n los snaar skep. ==== Dubbelgrepe, akkoorde en bourdons ==== 'n Dubbelgreep is wanneer twee afsonderlike snare deur die vingers gegryp en gelyktydig gestryk word, wat twee deurlopende tone voortbring (tipiese intervalle sluit tertse, kwarte, kwinte, sekstes en oktawe in). Dubbelgrepe kan in enige posisie aangedui word, hoewel die wydste interval wat natuurlik in een posisie as dubbelgreep gespeel kan word, 'n oktaaf is (met die wysvinger op die laer snaar en die pinkie op die hoër snaar). Nietemin word in gevorderde repertoire soms dubbelgrepe van desiemes of selfs meer vereis, wat 'n gestrekte linkerhandposisie met uitgestrekte vingers tot gevolg het. Die term "dubbelgreep" word dikwels ook gebruik vir die laat klink van 'n los snaar saam met 'n gegrypte noot, hoewel net een vinger 'n snaar gryp. Met die tegniek van die dubbelgreep kan dus tweestemmig gespeel word. Waar drie of vier gelyktydige note aangedui word, "verdeel" die violis gewoonlik die akkoord: drie- of vierstemmige akkoorde word normaalweg gearpeggieer, deur die onderste een of twee note eerste te speel en onmiddellik na die boonste een of twee note voort te gaan, waarby die natuurlike resonansie van die instrument 'n effek voortbring soortgelyk aan asof al vier note gelyktydig geklink het. In sommige omstandighede is 'n "drievoudige greep" moontlik, waar drie note oor drie snare gelyktydig klink. Die strykstok raak nie van nature drie snare tegelyk nie, maar met voldoende stoksnelheid en druk, wanneer die violis 'n drienoot-akkoord "breek", kan die stokhare tydelik oor drie snare gebuig word sodat elkeen gelyktydig klink. Dit word met 'n swaar streek bereik, tipies naby die slof en met die stok op 'n sekere afstand van die kam, en bring 'n harde, aggressiewe toon voort. Dit is so moontlik om drienoot-akkoorde van kort duur, ook verskeie ná mekaar, sonder arpeggio te speel, sodat daar werklik drie stemme gelyktydig klink. Vierstemmige spel sonder arpeggio kan net met 'n spesiaal gekonstrueerde ronde strykstok verwesenlik word. Dubbelgrepe in die orkes word soms ''divisi'' gemerk en tussen die spelers verdeel, sodat een deel van die musikante die laer noot en 'n ander deel die hoër noot speel. Dubbelgrepe (en ''divisi'') kom algemeen in orkesrepertoire voor wanneer die viole begeleiding speel en 'n ander instrument of groep die melodie speel. In sommige genres van die historiese uitvoeringspraktyk (gewoonlik van Barokmusiek en vroeër) word nóg verdeelde akkoorde nóg drievoudige grepe as gepas beskou; sommige violiste arpeggieer alle akkoorde (insluitend gewone dubbelgrepe) deur al die note of die meeste daarvan afsonderlik te speel asof hulle as 'n gebonde figuur geskryf is. Met die ontwikkeling van moderne viole het drievoudige grepe egter natuurliker geword, omdat die kam minder gekrom is. In sommige musiekstyle kan 'n aangehoue bourdon op 'n los snaar gespeel word tydens 'n passasie wat hoofsaaklik op 'n aangrensende snaar geskryf is, om 'n basiese begeleiding te bied. Dit kom meer in volkstradisies as in die klassieke musiek voor. ==== Vibrato ==== [[Lêer:MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv|duimnael|Kyoko Yonemoto speel [[Niccolò Paganini|Paganini]] se Caprice nr. 24 op 'n viool]] [[Lêer:Peter Bissing.png|duimnael|regs|Petrowitsch Bissing was 'n onderwyser in vibratometodiek op die viool<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9-EqAAAAYAAJ&q=PETROWITCH+BISSING&pg=RA2-PA52|publisher=Jacobs' Band Monthly, Volume 4|page=52|year=1919|access-date=16 November 2012|title=The Violin|first=Louis|last=Eaton}}</ref> en het 'n boek met die titel ''Cultivation of the Violin Vibrato Tone'' gepubliseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IwhLMgEACAAJ|title=Cultivation of the Violin Vibrato Tone|first=Petrowitsch|last=Bissing|publisher=Central States Music Publishing Company|access-date=16 November 2012}}</ref>]] Vibrato is 'n tegniek van die linkerhand en -arm waarby die toonhoogte van 'n noot subtiel in 'n polsende ritme wissel. Hoewel verskillende dele van die hand of arm by die beweging betrokke kan wees, is die resultaat 'n beweging van die vingerpunt wat 'n geringe verandering in die trillende snaarlengte meebring, wat 'n golwing in die toonhoogte veroorsaak. Die meeste violiste ossilleer onder die noot, dit wil sê laer in toonhoogte as die eintlike noot, wanneer hulle vibrato gebruik, omdat geglo word dat die waarneming die hoogste toonhoogte in 'n wisselende klank bevoordeel.<ref>{{Cite book|title=String Builder, Book 3: Teacher's Manual |last=Applebaum |first=Samuel |year=1957 |publisher=Alfred Publishing |location=New York |isbn=978-0-7579-3056-0 |page=4 }}. "Now we will discipline the shaking of the left hand in the following manner: Shake the wrist slowly and evenly in 8th notes. Start from the original position and for the second 8th note the wrist is to move backward (toward the scroll). Do this in triplets, dotted 8ths and 16ths, and 16th notes. A week or two later, the vibrato may be started on the Violin. ... The procedure will be as follows: 1. Roll the finger tip from this upright position on the note, to slightly below the pitch of this note."</ref> Vibrato doen min of niks om 'n onsuiwer noot te verbloem; met ander woorde, verkeerd toegepaste vibrato is 'n slegte plaasvervanger vir goeie intonasie. Toonlere en ander oefeninge wat op intonasie gerig is, word tipies sonder vibrato gespeel om die werk makliker en doeltreffender te maak. Musiekstudente word dikwels geleer dat vibrato veronderstel word tensy dit anders in die musiek aangedui is. Dit kan 'n struikelblok wees vir 'n klassiek opgeleide violis wat in 'n styl wil speel wat min of geen vibrato gebruik, soos Barokmusiek in historiese styl en baie tradisionele ''fiddle''-style. Vibrato kan deur 'n gepaste kombinasie van vinger-, pols- en armbewegings voortgebring word. Deur die vingerpunt van die grypende vinger liggies heen en weer te rol, ontstaan vingervibrato. Een metode, ''handvibrato'' (of ''polsvibrato''), behels dat die hand by die pols heen en weer gekantel word om die ossillasie te bewerkstellig. 'n Ander metode, ''armvibrato'', moduleer die toonhoogte deur beweging van die hele onderarm by die elmboog met 'n vaste pols. 'n Kombinasie van hierdie tegnieke stel 'n speler in staat om 'n groot verskeidenheid klankeffekte voort te bring. Die "wanneer", "waarvoor" en "hoeveel" van vibrato is artistieke kwessies van styl en smaak, waarby verskillende onderwysers, musiekskole en musiekstyle verskillende vibratostyle verkies. Oordrewe vibrato kan byvoorbeeld hinderlik word. Akoesties gesproke het die interessantheid wat vibrato aan die klank toevoeg te doen met die manier waarop die mengsel van botone<ref>{{Cite web|url=http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207150243/http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |url-status=dead |archive-date=7 Februarie 2010 |title=The psychoacoustic secret of vibrato |first=Martin |last=Schleske |access-date=11 Februarie 2010 |quote=Accordingly, the sound level of each harmonic will have a periodically fluctuating value due to the vibrato.}}</ref> (of toonkleur) en die rigtingpatroon van die klankuitstraling met veranderinge in toonhoogte verander. Deur die klank ritmies na verskillende dele van die vertrek te "rig",<ref>{{Cite web | last=Curtin | first=Joseph | title=Weinreich and Directional Tone Colour | url=http://www.josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | date=April 2000 | work=Strad Magazine | access-date=23 Mei 2009 | quote=In the case of string instruments, however, not only are they strongly directional, but the pattern of their directionality changes very rapidly with frequency. If you think of that pattern at a given frequency as beacons of sound, like the quills of a porcupine, then even the slight changes in pitch created by vibrato can cause those quills to be continually undulating. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090529062722/http://josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | archive-date=29 Mei 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://knutsacoustics.com/files/weinreich,-g.-directional-tone-color-jasa-1997.pdf |title=Directional tone color |last=Weinreich |first=Gabriel |date=16 Desember 1996 |publisher=Acoustical Society of America |quote=The effect can be visualized in terms of a number of highly directional sound beacons, all of which the vibrato causes to undulate back and forth in a coherent and highly organized fashion. It is obvious that such a phenomenon will help immensely in fusing sounds of the differently directed partials into a single auditory stream; one may even speculate that it is a reason why vibrato is used so universally by violinists—as compared to wind players, from the sound of whose instruments directional tone color is generally absent.}}</ref> voeg vibrato 'n "glans" of "lewendigheid" by die klank van 'n goed geboude viool. Vibrato word grootliks aan die oordeel van die violis oorgelaat. Verskillende soorte vibrato bring verskillende stemminge in 'n stuk, en die wisselende grade en style van vibrato is dikwels kenmerke wat by bekende violiste uitstaan. ==== Vibratotriller ==== 'n Vibrato-agtige beweging kan soms gebruik word om 'n vinnige [[triller]]effek te skep. Om hierdie effek uit te voer, word die vinger bo die vinger wat die noot gryp, net effens van die snaar af geplaas (stewig teen die grypende vinger gedruk) en 'n vibratobeweging uitgevoer. Die tweede vinger raak met elke ossillasie liggies aan die snaar bo die laer vinger, sodat die toonhoogte ossilleer op 'n manier wat soos 'n mengsel van wye vibrato en 'n baie vinnige triller klink. Dit gee 'n minder duidelike oorgang tussen die hoër en die laer noot en word gewoonlik as interpretatiewe keuse toegepas. Hierdie trillertegniek werk net goed vir halftoontrillers of trillers in hoë posisies (waar die afstand tussen die note kleiner is), aangesien dit vereis dat die trillende vinger en die vinger daaronder aan mekaar raak, wat die afstand wat getrill kan word, beperk. In baie hoë posisies, waar die trilafstand kleiner as die breedte van die vinger is, kan 'n vibratotriller die enigste opsie vir trillereffekte wees. ==== Flageolettone ==== [[Lêer:Violin sounds and techniques.ogg|duimnael|regs|Vioolklanke en -tegnieke: los snare (arco en pizzicato); A-majeur-toonleer (arco en pizzicato); begin van 'n A-majeur-toonleer met vibrato; A-majeur-toonleer col legno gespeel; natuurlike flageolettone van 'n A, E en 'n A; kunsmatige flageolet van A₇; flageolet-glissando op die A-snaar]] Deur die snaar liggies met 'n vingerpunt by 'n [[nodus (fisika)|nodus]] aan te raak, sonder om die snaar heeltemal vas te druk, en die snaar dan te tokkel of te stryk, ontstaan flageolettone (harmonieke of botone). In plaas van die normale toon klink 'n hoër noot. Daardeur word die grondfrekwensie gedemp en tril net die ooreenstemmende botone (byvoorbeeld die dubbele of drievoudige frekwensie wanneer die vinger by die helfte of by 'n derde van die snaarlengte geplaas word). Daar ontstaan fluitagtige tone. Elke nodus lê by 'n heeltallige deling van die snaar, byvoorbeeld halfpad of 'n derde langs die lengte van die snaar. 'n Instrument wat goed reageer, laat talle moontlike flageoletnodusse langs die lengte van die snaar klink. Flageolettone word in die musiek óf met 'n sirkeltjie bo die noot wat die toonhoogte van die flageolet bepaal, óf met ruitvormige nootkoppe aangedui. Daar is twee soorte: ''natuurlike flageolettone'' en ''kunsmatige flageolettone'' (ook ''valse flageolettone'' genoem). Natuurlike flageolettone word op 'n los snaar gespeel. Die toonhoogte van die los snaar wanneer dit getokkel of gestryk word, word die grondfrekwensie genoem. Flageolettone word ook ''botone'' of ''deeltone'' genoem. Hulle kom voor by heeltallige veelvoude van die grondtoon, wat die eerste harmoniek genoem word. Die tweede harmoniek is die eerste botoon (die oktaaf bo die los snaar), die derde harmoniek is die tweede botoon, en so voorts. Die tweede harmoniek lê in die middel van die snaar en klink 'n oktaaf hoër as die toonhoogte van die snaar. Die derde harmoniek verdeel die snaar in derdes en klink 'n oktaaf en 'n kwint bo die grondtoon, en die vierde harmoniek verdeel die snaar in kwarte en klink twee oktawe bo die eerste. Die klank van die tweede harmoniek is die helderste van almal, omdat dit 'n gemeenskaplike nodus met al die daaropvolgende ewe harmonieke (4de, 6de, ens.) het. Die derde en die daaropvolgende onewe harmonieke is moeiliker om te speel, omdat hulle die snaar in 'n onewe aantal trillende dele verdeel en nie so baie nodusse met ander harmonieke deel nie. Kunsmatige flageolettone is moeiliker om voort te bring as natuurlike, aangesien hulle behels dat die snaar gegryp én 'n flageolet op die gegrypte noot gespeel word. Met die ''oktaafraam'' (die normale afstand tussen die eerste en die vierde vinger in enige gegewe posisie) en die vierde vinger wat die snaar 'n kwart bo die gegrypte noot net aanraak, ontstaan die vierde harmoniek, twee oktawe bo die gegrypte noot. Vingerplasing en -druk, asook stoksnelheid, -druk en kontakpunt, is almal wesenlik om die gewenste flageolet te laat klink. Boonop moet in passasies met verskillende note as valse flageolettone die afstand tussen die grypende vinger en die flageoletvinger voortdurend verander, aangesien die afstand tussen die note oor die lengte van die snaar verander. Die ''flageoletvinger'' kan die snaar ook 'n groot terts bo die vasgedrukte noot aanraak (die vyfde harmoniek), of 'n kwint hoër ('n derde harmoniek). Hierdie flageolettone word minder algemeen gebruik; in die geval van die groot terts moet sowel die gegrypte noot as die aangeraakte noot effens hoog gespeel word, anders spreek die flageolet nie so geredelik aan nie. In die geval van die kwint is die strekking groter as wat vir baie violiste gemaklik is. In die algemene repertoire word breuke kleiner as 'n sesde nie gebruik nie. Verdelings tot 'n agtste word egter soms gebruik, en met 'n goeie instrument en 'n vaardige speler is verdelings so klein as 'n twaalfde moontlik. Daar is 'n paar boeke wat uitsluitlik aan die studie van vioolflageolettone gewy is. Twee omvattende werke is Henryk Heller se sewedelige ''Theory of Harmonics'', in 1928 deur Simrock gepubliseer, en Michelangelo Abbado se vyfdelige ''Tecnica dei suoni armonici'', in 1934 deur Ricordi gepubliseer. Uitgebreide passasies in kunsmatige flageolettone kom in die virtuose vioolliteratuur voor, veral van die 19de en vroeë 20ste eeu. Twee opvallende voorbeelde hiervan is 'n hele gedeelte van Vittorio Monti se ''Csárdás'' en 'n passasie omtrent in die middel van die derde deel van [[Pjotr Tsjaikofski]] se Vioolkonsert. 'n Gedeelte van die derde deel van Paganini se Vioolkonsert nr. 1 bestaan uit dubbelgreeptertse in flageolettone. Wanneer snare verslyt, vuil en oud is, is die flageolettone moontlik nie meer suiwer in toonhoogte nie. Om dié rede vervang violiste hul snare gereeld. === Regterhand en klankkleur === Die snare kan laat klink word deur die hare van die strykstok, wat in die regterhand gehou word, daaroor te trek (''arco'') of deur hulle te tokkel (''pizzicato''), meestal met die regterhand. In sommige gevalle tokkel die violis snare met die linkerhand. Dit word gedoen om oorgange van pizzicato na arco te vergemaklik, en dit word ook in sommige virtuose vertoonstukke gebruik. Linkerhand-pizzicato word gewoonlik op los snare gedoen. Pizzicato word op al die instrumente van die vioolfamilie gebruik; die sistematiese studie van gevorderde pizzicatotegnieke is egter die verste ontwikkel in die jazzkontrabas, 'n styl waarin die instrument byna uitsluitlik getokkel word. Die regterarm, -hand en strykstok en die stoksnelheid is verantwoordelik vir toonkwaliteit, [[ritme]], [[dinamika (musiek)|dinamika]], artikulasie en die meeste (maar nie alle) veranderinge in [[toonkleur]]. Die speler trek die strykstok oor die snaar, wat die snaar laat tril en 'n aangehoue toon voortbring. Die natuurlike tekstuur van die perdehaar en die klewerigheid van die hars help die stok om die snaar te "gryp", en wanneer die stok oor die snaar getrek word, laat dit die snaar 'n toon klink. Stryk kan gebruik word om lang aangehoue note of melodieë voort te bring. In 'n strykersgroep kan 'n noot eindeloos volgehou lyk as die spelers in die groep op verskillende tye van strykrigting verander. Die strykstok kan ook gebruik word om kort, skerp nootjies te speel, soos herhaalde note, toonlere en arpeggio's, wat in baie musiekstyle 'n stuwende ritme verskaf. ==== Stryktegnieke ==== Die wesenlikste deel van die stryktegniek is die greep van die strykstok. Gewoonlik is die duim gebuig in die klein ruimte tussen die slof en die omwikkeling van die stok. Die ander vingers is ietwat eweredig oor die bokant van die stok verspreid. Die pinkie is gekrul, met die vingerpunt op die hout naas die skroef. Die viool bring harder note voort met groter stoksnelheid of meer gewig op die snaar. Die twee metodes is nie gelykwaardig nie, omdat hulle verskillende toonkleure voortbring; om op die snaar af te druk, is geneig om 'n harder, intenser klank te gee. 'n Harder klank kan ook verkry word deur die stok nader aan die kam te plaas. Die kontakpunt waar die stok die snaar kruis, beïnvloed ook die toonkleur. Om naby die kam te speel (''sul ponticello'') gee 'n intenser klank as gewoonlik en beklemtoon die hoër harmonieke, terwyl om met die stok oor die einde van die toets te speel (''sul tasto'') 'n delikate, eteriese klank gee wat die [[grondtoon]] beklemtoon. Shinichi Suzuki het die kontakpunt die "[[Fritz Kreisler|Kreisler]]-snelweg" genoem; 'n mens kan die verskillende kontakpunte as "bane" op die snelweg beskou. Die klankkleur kan dus deur die manier van stokvoering verreikend beïnvloed word: deur die mees uiteenlopende stryksnelhede by 'n baie veranderlike stokdruk, maar ook deur die plek van die stryk (nader aan die kam of nader aan die toets). Verskillende maniere van aanslag met die strykstok bring verskillende artikulasies voort. Daar is baie stryktegnieke wat elke speelstyl moontlik maak. Baie onderwysers, spelers en orkeste bestee baie tyd aan die ontwikkeling van tegnieke en die skep van 'n eenvormige tegniek binne die groep. Hierdie tegnieke sluit in legato-stryk ('n gladde, verbonde, aangehoue klank wat vir melodieë geskik is), ''collé'' en 'n verskeidenheid strykwyses wat korter note voortbring, waaronder ricochet, ''sautillé'', ''martelé'', ''spiccato'' en staccato. ==== Pizzicato ==== 'n Noot wat in die geskrewe musiek ''pizz.'' (afkorting vir ''pizzicato'') gemerk is, moet gespeel word deur die snaar met 'n vinger van die regterhand te tokkel in plaas van te stryk. (Die wysvinger word hier die meeste gebruik.) Soms word in orkespartye of virtuose solomusiek waar die stokhand besig is (of vir vertoon-effek) ''linkerhand-pizzicato'' aangedui met 'n + (plusteken) onder of bo die noot. By linkerhand-pizzicato word twee vingers op die snaar geplaas; die een (gewoonlik die wys- of middelvinger) word op die korrekte noot geplaas, en die ander (gewoonlik die ring- of pinkvinger) bo die noot. Die hoër vinger tokkel dan die snaar terwyl die laer een bly lê, wat die korrekte toonhoogte voortbring. Deur die krag van die tokkel te vergroot, kan die volume van die noot verhoog word. Pizzicato word in orkeswerke en in solo-vertoonstukke gebruik. In orkespartye moet violiste dikwels baie vinnig van arco na pizzicato oorskakel, en omgekeerd. ==== Col legno ==== 'n Aanduiding ''col legno'' ([[Italiaans]] vir "met die hout") in die geskrewe musiek vereis dat die snaar of snare met die stok van die strykstok geslaan word in plaas van dat die hare van die stok oor die snare getrek word. Hierdie stryktegniek word betreklik selde gebruik en lewer 'n gedempte, perkussiewe klank. Die spookagtige kwaliteit van 'n vioolgroep wat ''col legno'' speel, word in sommige simfoniese stukke benut, veral in die "Heksedans" van die laaste deel van [[Hector Berlioz]] se ''Symphonie fantastique''. Saint-Saëns se simfoniese gedig ''Danse macabre'' laat die strykersgroep die ''col legno''-tegniek gebruik om die klank van dansende geraamtes na te boots. "Mars" uit Gustav Holst se ''The Planets'' gebruik ''col legno'' om 'n herhaalde ritme in 5/4-tydmaat te speel. [[Benjamin Britten]] se ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' vereis dit in die "[[slaginstrument|Perkussie]]"-variasie. [[Dmitri Sjostakowitsj]] gebruik dit in sy Veertiende Simfonie in die deel "In die Santé-gevangenis". Sommige violiste maak egter beswaar teen hierdie speelwyse, omdat dit die afwerking kan beskadig en die waarde van 'n goeie strykstok kan verminder, maar die meeste van hulle maak 'n kompromie deur minstens vir die duur van die betrokke passasie 'n goedkoop strykstok te gebruik. ==== Détaché, martelé en tremolo ==== ''Détaché'' is 'n gladde en egalige streek waarby die stoksnelheid en -gewig van die begin van die streek tot die einde dieselfde bly.<ref>{{Cite journal|last=Fischer|first=Simon|date=1999|title=Detache|journal=Strad|volume=110|pages=638|via=Music Index}}</ref> ''Martelé'', letterlik "gehamer", is 'n sterk geaksentueerde effek wat voortgebring word deur elke streek kragtig en plotseling los te laat. Martelé kan in enige deel van die stok gespeel word en word in die geskrewe musiek soms met 'n pylpunt aangedui. Tremolo is die baie vinnige herhaling (tipies van 'n enkele noot, maar soms van meer note), gewoonlik by die punt van die stok gespeel. Tremolo word met drie kort, skuins strepies deur die steel van die noot aangedui en word dikwels as klankeffek in orkesmusiek gebruik, veral in die Romantiese tydperk (1800–1910) en in operamusiek. ==== Demper ==== [[Lêer:Two mutes.jpg|duimnael|links|'n Geïmproviseerde wasgoedpen-demper en 'n rubber-oefendemper]] Deur 'n klein toestelletjie van metaal, rubber, leer of hout, 'n ''demper'' of ''sordino'', op die kam van die viool te plaas of daarteen aan te skuif (na gelang van die konstruksie), verkry 'n mens 'n sagter, ronder toon met minder hoorbare botone; die klank van 'n hele orkesstrykersgroep wat met dempers speel, het 'n gedempte karakter. Die demper verminder die trillingsamplitude van die kam en beperk sy eiefrekwensie; die gebruikte materiaal en die massa van die demper bepaal in watter mate die verskeidenheid klankkleure en die volume van die viool verminder word. Die resultaat is 'n gewild verminderde toon wat as "nasaal" of "gesluier" beskryf word. Die demper verander dus sowel die volume as die toonkleur van 'n viool. Die konvensionele Italiaanse aanduidings vir die gebruik van die demper is ''con sord.'' of ''con sordino'' ("met demper"), ''senza sord.'' ("sonder demper") en ''via sord.'' ("demper af"). Groter dempers van metaal, rubber of hout is algemeen beskikbaar en staan as ''oefendempers'' of ''hoteldempers'' bekend. Sulke dempers word gewoonlik nie by uitvoerings gebruik nie, maar om die klank van die viool in oefenruimtes soos hotelkamers te smoor. (Vir oefendoeleindes is daar ook die stomme viool, 'n viool sonder klankkas.) Sommige komponiste het oefendempers vir 'n spesiale effek gebruik, byvoorbeeld [[Luciano Berio]] aan die einde van sy ''Sequenza VIII'' vir soloviool. === Dinamika === By die linkeroor van die violis bereik die viool in ''ff'' ([[dinamika (musiek)|fortissimo]]) piekwaardes van meer as 110&nbsp;dB.<ref>''Safe and Sound''. Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin. Dortmund 2010, p. 24.</ref> Die dinamiese omvang van die instrument is redelik gebalanseerd. Op 6,5&nbsp;meter afstand is die klankpeil in ''pp'' ongeveer 43–45&nbsp;dB, terwyl in ''ff'' op dieselfde afstand ongeveer 73–80&nbsp;dB bereik word. === Toonsoorte === Nie alle toonsoorte is op die viool ewe goed uitvoerbaar nie. Toonsoorte waarin dikwels los snare gestryk word, is betreklik maklik om te speel. Die toonsoort beïnvloed ook die klank. In die Duitse uitgawe van die instrumentasieleer van [[Hector Berlioz]], deur [[Richard Strauss]] bewerk, staan daaroor: "Die viole skitter en speel gemakliker in die toonsoorte wat hulle die gebruik van die los snare toelaat."<ref name="Berlioz/Strauss"/> Berlioz het die toekenning van moeilikheidsgrade en klankkwaliteite aan toonsoorte wat op die viool gespeel word, tot die uiterste gevoer deur vir elke afsonderlike toonsoort aanduidings te probeer gee. In sy tabelle van 19 majeur- en 19 mineurtoonsoorte staan byvoorbeeld dat As-majeur "nie baie moeilik" is om te speel nie en "sag, gesluier, baie edel" klink; e-mineur is "maklik" om te speel en klink "skreeuend, gewoon". Sommige toonsoorte het Berlioz "byna onuitvoerbaar" genoem, enkeles selfs "onuitvoerbaar".<ref name="Berlioz/Strauss">[[Hector Berlioz]]: ''Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes.'' Schonenberger, Parys 1844, hier p. 33, [https://archive.org/details/grandtraitdins1843berl archive.org].<br />Duitse uitgawe: ''Instrumentationslehre von Hector Berlioz. Ergänzt und revidiert von Richard Strauss.'' Twee bande. Edition Peters, Leipzig 1905; hier band 1, pp. 61 e.v., [https://archive.org/details/instrumentations01berl archive.org].</ref> == Pedagogiek == Vioolspel kan reeds op 'n baie vroeë kinderleeftyd aangeleer word. Pedagoë is van mening dat 'n so vroeg moontlike begin, ongeveer op die ouderdom van drie tot ses jaar, in beginsel voordelig en vir 'n suksesvolle loopbaan sterk aan te beveel is. Daarom bestaan daar talle "kindervriendelike" vioolmetodes. 'n So vroeg moontlike begin met vioolspel is 'n vaste bestanddeel van die Suzuki-metode, genoem na sy ontwikkelaar Shinichi Suzuki. Vir die vroeë begin met klein hande en kort arms bestaan daar aangepaste instrumente in breukgroottes (sien [[#Groottes|Groottes]]). As 'n belangrike pedagogiese werk geld [[Leopold Mozart]] se ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' van 1756. Mozart se vioolmetode is een van die belangrike bronne vir die studie van die historiese uitvoeringspraktyk. Nog vroeëre leerwerke stam uit die Baroktyd; so het Daniel Merck, Michel Corrette en Francesco Geminiani hulle vir die vioolpedagogiek verdienstelik gemaak. Giuseppe Tartini het in sy ''L'arte dell'arco'', wat 50 etudes bevat, die eerste leerwerk oor die stokvoering geskryf. Georg Philipp Telemann het vir sy leerlinge die "Metodiese sonates" geskep, waarin die stadige dele boonop met barokke versiering uitgeskryf is. Moderner en sistematiese leerwerke het in die vroeë 19de eeu in Frankryk ontstaan, na die stigting van die Paryse Konservatorium. Enkele vooraanstaande outeurs van sulke werke is Pierre Rode, Pierre Baillot, Rodolphe Kreutzer, Charles-Auguste de Bériot, Jacques Féréol Mazas en in Duitsland Louis Spohr. In die 20ste eeu speel veral die publikasies van Carl Flesch en Ivan Galamian 'n uitstaande rol. == Gebruik in musiek == [[Lêer:PalacioReal Stradivarius1.jpg|duimnael|regs|Stradivari-viool in die Koninklike Paleis van Madrid]] Die viool is nou met die ontwikkeling van die Europese musiek van die nuwe tyd verbonde en is dienooreenkomstig ryk met literatuur bedeel. Hier kan net 'n kort oorsig van sy veelsydige take gegee word. === Klassieke musiek === [[Lêer:Telemann - 2violin Sonata 1-1.ogg|duimnael|regs|'n [[Sonate]] vir twee viole van die Barokkomponis Telemann. As 'n betreklik tipiese Barokvioolkomposisie sou dit oorspronklik waarskynlik met minder vibrato uitgevoer gewees het.]] [[Lêer:Meditation from Thais - Bomsori Kim.opus|duimnael|regs|Die ''Méditation'' uit Massenet se opera ''Thaïs''. Die baie legato-speelstyl, met oorvloedige gebruik van portamento, rubato en vibrato en van die hoër registers van die instrument, is tipies van die vioolspel in die laat-Romantiese tydperk.]] Sedert die [[Barok]] is die viool om verskeie redes een van die belangrikste van alle instrumente in die klassieke musiek. Die toon van die viool staan bo ander instrumente uit, wat dit geskik maak om 'n melodielyn te speel. In die hande van 'n goeie speler is die viool uiters behendig en kan dit vinnige en moeilike reekse note uitvoer. Bekende violiste sluit in [[Hilary Hahn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en, meer onlangs, TwoSet Violin en Chloe Chua. ==== Solo- en konsertwerke ==== Belangrike werke vir soloviool (sonder begeleiding) was daar in die Baroktyd by die vleet; genoem kan word die 16 Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber vir viool in [[scordatura]] en die ses Sonates en Partitas vir soloviool van [[Johann Sebastian Bach]]. Hier is veral met dubbelgrepe die moontlikheid ten volle benut om op een viool verskeie stemme te laat klink. In die Klassisisme en die Romantiek was hierdie genre (net soos solowerke vir ander instrumente, afgesien van [[klavier]] of [[orrel]]) minder verbreid, hoewel dit in die 24 Caprices van [[Niccolò Paganini]] 'n verdere hoogtepunt bereik het. In die 20ste eeu het dit met die Solosonate van [[Béla Bartók|Bartók]], werke van [[Igor Strawinski|Strawinski]] en veral [[Eugène Ysaÿe]] 'n nuwe verbreiding beleef. Die eerste [[concerto|instrumentale konserte]] het aanvanklik ontwikkel uit die tydelike na vore tree van die konsertmeester uit die Barokse strykorkes (sien ook concerto grosso). Gou het die eerste as sodanig verklaarde vioolkonserte ontstaan, soos dié van Giuseppe Torelli, [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] of Bach. Al drie groot Weense Klassici het vioolkonserte geskryf, so ook die belangrike Romantiese meesters (Paganini, Louis Spohr, [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Antonín Dvořák|Dvořák]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]], [[Henryk Wieniawski|Wieniawski]], [[Henri Vieuxtemps|Vieuxtemps]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Max Bruch|Bruch]], [[Aleksander K. Glazoenof|Glazoenof]]) en baie latere komponiste soos [[Jean Sibelius|Sibelius]], [[Edward Elgar|Elgar]], Korngold, Bartók, [[Benjamin Britten|Britten]], [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], [[Alban Berg|Berg]], Strawinski, [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] en [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]]. Vanaf die einde van die 19de eeu is enkele werke vir soloviool met orkesbegeleiding gekomponeer wat formeel vryer was en hulle van die suiwer ''konsert''-genre wou onderskei, soos die ''Symphonie espagnole'' van Édouard Lalo, [[Maurice Ravel|Ravel]] se "sigeuner"-rapsodie ''Tzigane'', die ''Poème'' van [[Ernest Chausson|Chausson]] of ''The Lark Ascending'' van [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]]. ==== Kamermusiek ==== Byna geen werk van die stryker- of gemengde kamermusiek kom sonder viool of viole klaar nie. Die belangrikste genres is die vioolsonate, die triosonate, die stryktrio, die klaviertrio, die [[strykkwartet]], die klavierkwartet, die strykkwintet en die stryksekstet. In baie van hierdie besettings het die viool die belangrikste melodiestem. Sy dikwels konsertante take laat dit daarby die spreekwoordelike "eerste viool" speel. 'n Strykkwartet het, soos die orkes, partye vir eerste en tweede viool, asook 'n altvioolparty en 'n basinstrument, soos die tjello of, selde, die kontrabas. ==== Orkes ==== [[Lêer:Maximilian Pilzer (IMSO pp09).jpg|duimnael|regs|Konsertmeester van die New Yorkse Filharmoniese Orkes (1917)]] Viole maak 'n groot deel van 'n [[simfonie-orkes|orkes]] uit en word gewoonlik in twee groepe verdeel, bekend as die eerste en die tweede viole. Sedert die Baroktyd is daar in die orkes (soos in die strykkwartet) twee verskillende vioolpartye, wat meestal ''koraal'' beset is, dit wil sê deur verskeie spelers. Komponiste ken die melodie dikwels aan die eerste viole toe, tipies 'n moeiliker party wat hoër posisies gebruik. Die tweede viole speel daarenteen harmonie, begeleidingspatrone of die melodie 'n oktaaf laer as die eerste viole. In 'n groot besette Romantiese [[simfonie]] speel in die algemeen 16 eerste en 14 tweede viole, soms meer. Albei groepe word gewoonlik deur een of meer stemleiers aan die voorste lessenaar gelei. Heel voor in die eerste vioolgroep sit die eerste konsertmeester, wat soms solo's moet speel en 'n besondere verantwoordelikheid vir die hele orkes draag. Die uitdrukking "die eerste viool speel", in die sin van "bepaal wat gedoen moet word", verwys na die konsertmeester van die klassieke orkesordening, wat as stemleier die toon vir die ander violiste aangegee het (net so "die tweede viool speel" in die sin van "jou na ander moet skik, 'n ondergeskikte rol speel"). === Dansmusiek === In samehang met die solistiese loopbaan van die viool in die hofmusiek van die 17de eeu het dit die toonaangewende instrument by die begeleiding van danse geword. Balletmeesters het viool gespeel en die dansmeesterviool (pochette) gebruik om geselskapsdanse in te studeer. Deur die opkoms van die burgerlike dans in die 18de eeu het baie dansorkeste ontstaan wat in die kern uit twee viole (met bas) bestaan het. Die eerste het die melodie gespeel, die tweede het ritmes en akkoorde bygevoeg. Nog op die hoogtepunt van die Weense dansmusiek in die tyd van die [[Biedermeier]], met Joseph Lanner of [[Johann Strauss I|Johann Strauss (vader)]], het hulle die kern van die dansorkeste gevorm, en baie danselemente het in die konsertmusiek weerklink. [[Johann Strauss II|Johann Strauss (seun)]] is nog as kapelmeester met sy viool afgebeeld, hoewel hy hom toenemend op dirigeer en komponeer toegespits het. === Volksmusiek === [[Lêer:Anders Zorn - Hins Anders (1904).jpg|duimnael|Die Sweedse volksvioolspeler Hins Anders Ersson, deur Anders Zorn geskilder, 1904]] [[Lêer:Fiddler from Hungary.jpg|duimnael|Vioolspeler uit Hongarye]] Soos baie ander instrumente wat in die klassieke musiek gebruik word, stam die viool van verre voorouers af wat vir volksmusiek gebruik is. Na 'n fase van intensiewe ontwikkeling in die laat [[Renaissance]], grootliks in Italië, het die viool (in volume, toon en behendigheid) soveel verbeter dat dit nie net 'n baie belangrike instrument in die kunsmusiek geword het nie, maar ook baie aantreklik vir volksmusikante was, en uiteindelik baie wyd verspreid geraak het, waar dit soms vroeëre strykinstrumente verdring het. Etnomusikoloë het sy wydverspreide gebruik in Europa, Asië en die Amerikas waargeneem. Wanneer die viool as volksinstrument gespeel word, word dit in Engels gewoonlik 'n ''fiddle'' genoem (hoewel die term ''fiddle'' informeel gebruik kan word ongeag die musiekgenre), en dit word onderskei van die historiese vedel, wat 'n voorloper van die viool is. Wêreldwyd is daar verskeie snaarinstrumente, soos die draailier en die Apache-viool, wat ook ''fiddles'' genoem word. Volksvioolmusiek verskil van die klassieke daarin dat die wysies algemeen as dansmusiek beskou word<ref name="OKHistory">{{cite web |url=http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=FI001|title=Fiddling|last=Harris |first=Rodger |publisher=The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|date=2009|website=okhistory.org|access-date=9 Februarie 2018}}</ref> en dat verskeie tegnieke gebruik word, soos bourdons, "shuffles" en versierings wat eie aan bepaalde style is. In baie volksmusiektradisies word die wysies nie neergeskryf nie, maar deur opeenvolgende geslagte musikante gememoriseer en oorgedra<ref name="OKHistory" /> in wat as die mondelinge tradisie bekend staan. Baie ''old-time''-stukke vereis kruisstemming, dit wil sê ander stemminge as die standaard GDAE. Sommige spelers van Amerikaanse volksvioolstyle (soos bluegrass of ''old-time'') laat die bokant van hul kam tot 'n effens platter kromming sny, wat tegnieke soos die "double shuffle" minder veeleisend vir die stokarm maak, aangesien dit die bewegingsomvang verminder wat nodig is om tussen dubbelgrepe op verskillende snaarpare af te wissel. Volksvioolspelers wat snare met 'n soliede staalkern gebruik, verkies moontlik 'n stertstuk met fynstemmers op al vier snare in plaas van die enkele fynstemmer op die E-snaar wat baie klassieke spelers gebruik. Die viool is in talle variante 'n tipiese instrument van die tradisionele musiek in onder andere [[Ierland]], [[Wallis]] (''ffidil''), [[Skotland]], [[Frankryk]], die Alpelande, [[Noorweë]] ([[Hardangerviool]]), [[Swede]], [[Pole]] (''skrzypce podwiązane'' in plaas van die ''mazanki'' wat in die 19de eeu gebruik is), [[Hongarye]], [[Roemenië]] (''vioară''), [[Slowakye]] (''husle''), [[Litaue]] (''smuikas''), [[Estland]] (''viiul'') en [[Griekeland]] (''violi''). === Jazz === Die vroegste verwysings na jazzuitvoerings met die viool as solo-instrument is uit die eerste dekades van die 20ste eeu gedokumenteer. Joe Venuti, een van die eerste jazzvioliste, is bekend vir sy werk met die kitaarspeler Eddie Lang in die 1920's. Sedertdien was daar baie improviserende violiste, waaronder Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Eddie South, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake, Adam Taubitz, Leroy Jenkins, Didier Lockwood en Jean-Luc Ponty. Hoewel hulle nie primêr jazzvioliste is nie, het Darol Anger en Mark O'Connor 'n groot deel van hul loopbane aan jazz gewy. Die Switsers-Kubaanse violis Yilian Cañizares meng jazz met Kubaanse musiek.<ref name="NZZ">{{Cite news |url= http://www.nzz.ch/zuerich/zuercher_kultur/die-gunst-der-goetter-1.18150997 |title = Die Sängerin und Geigerin Yilian Cañizares in Moods |newspaper=Neue Zürcher Zeitung | date = 16 September 2013 | access-date = 12 Junie 2015}}</ref> Viole kom ook voor in ensembles wat orkesagtergrond vir baie jazzopnames verskaf. In die tango-orkes en in "sigeuner"-orkeste speel die viool eweneens 'n belangrike rol. In 'n [[big band]] ([[Engels]] vir "groot musiekgroep") word 'n viool selde gespeel. Deur die gebruik van 'n elektriese viool kan die viool egter goed in die big band geïntegreer word, waar dit selfs as solo-instrument bo die blaasklanke kan uitspeel. Met 'n vervormer kan die klank van die viool sterk gevarieer word, van 'n "klassieke klank" tot volledige vervorming soos by 'n elektriese kitaar. === Populêre musiek, rock en metal === [[Lêer:Lindsey Stirling.jpg|duimnael|regs|Lindsey Stirling tree by TEDx Berkeley op, 2012]] Tot minstens die 1970's het die meeste soorte populêre musiek strykersgroepe gebruik. Hulle is dwarsdeur die 1920's en vroeë 1930's uitgebreid in die populêre musiek gebruik. Met die opkoms van die swingmusiek, van 1935 tot 1945, is die strykersklank egter dikwels gebruik om die volheid van die big band-musiek aan te vul. Na die swing-era, van die laat 1940's tot die middel 1950's, het strykers in die tradisionele popmusiek begin herleef. Hierdie neiging het in die laat 1960's versnel, met 'n beduidende herlewing van die gebruik van strykers, veral in die soulmusiek. Populêre Motown-opnames van die laat 1960's en 1970's het sterk op strykers as deel van hul kenmerkende tekstuur gesteun. Met die opkoms van [[elektroniese musiek|elektronies geskepte musiek]] in die 1980's het die gebruik van viole afgeneem, aangesien gesintetiseerde strykersklanke wat deur 'n klawerbordspeler op 'n [[sintetiese klavier|sintetiseerder]] gespeel word, hul plek ingeneem het. In die oorblywende ligte musiek word die viool eerder selde as solo-instrument ingespan; elektronies voortgebragte strykerspassasies word daarenteen graag gebruik om 'n romantiese stemming te skep. Hoewel die viool baie min in die hoofstroom-[[rockmusiek]] gebruik is, het dit 'n geskiedenis in die progressiewe rock (byvoorbeeld Electric Light Orchestra, King Crimson, [[Kansas (rock-groep)|Kansas]], Gentle Giant). Aan die einde van die sestigerjare is deur die groep East of Eden vir die eerste keer 'n viool as solo-instrument in die rockmusiek ingespan (komponis: David Jack, vioolsolis: Dave Arbus). Die populariteit van crossover-musiek vanaf die laaste jare van die 20ste eeu het die viool na die arena van die populêre musiek teruggebring, met sowel elektriese as akoestiese viole wat deur populêre groepe gebruik word. Die Dave Matthews Band het die violis Boyd Tinsley. Die komplekse musiek van die Amerikaanse groep The Flock het rock, jazz, blues en ander style vermeng; hul violis Jerry Goodman, wat 'n elektries versterkte viool gespeel het, het later by die jazzrock-fusiegroep The Mahavishnu Orchestra aangesluit. Saul Davies van James, wat ook 'n kitaarspeler is, is deur die groep as violis aangewerf. Baie moderne violiste onderneem uitstappies in crossover-projekte (Nigel Kennedy, [[Anne-Sophie Mutter]]). [[Vanessa-Mae]] is bekend vir haar samesmelting van klassieke en populêre genres, wat sy "violin techno-acoustic fusion" noem; met haar sukses is sy in 2006 as die rykste vermaaklikheidskunstenaar onder 30 in die Verenigde Koninkryk aangewys.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4927490.stm |title=Vanessa-Mae tops young rich list |work=BBC News Online |date=21 April 2006 |access-date=30 Oktober 2025}}</ref> Die viool is ook te vinde in groepe wat stilisties in die rigtings Middeleeuse rock, folk metal en [[folk rock]] beweeg, soos Flogging Molly, Fiddler's Green, Letzte Instanz, Volkstrott, Subway to Sally, Schandmaul en Skyclad; die gebruik van die viool spruit hier uit die agtergrond van sy gebruik in die tradisionele musiek. Die folk metal-groep Ithilien gebruik die viool uitgebreid in hul diskografie. Die progressiewe metal-groep Ne Obliviscaris het 'n violis, Tim Charles, in hul besetting.<ref>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/NeObliviscarisBand/ | title=Ne Obliviscaris| website=[[Facebook]]}}</ref> Verder word die viool sporadies in die rock- en metalmusiek gebruik; voorbeelde daarvan is die groepe Yellowcard en Kansas uit die rock, asook Turisas, Dornenreich, Corvus Corax, Subway to Sally en My Dying Bride uit die metal. Deur die gebruik van 'n viool kry die musiek 'n eie karakter en word dit melodieser. Stylrigtings waarin die viool betreklik dikwels voorkom, as solo- sowel as ensemble-instrument, is buiten die reeds genoemde folk-crossover-style veral simfoniese rock en metal asook gothic en dark metal; by lewende optredes word soloviool en strykers om kosteredes dikwels deur sintetiseerders vervang. By Emilie Autumn domineer die viool op groot skaal; sy noem haar musiek self ''Violindustrial''. Onafhanklike kunstenaars soos Owen Pallett, The Shondes en Andrew Bird het ook tot groter belangstelling in die instrument bygedra.<ref name="ChicagoMag">{{cite web |first=Brian |last=Golden |work= Chicago Magazine | date=5 Desember 2017 |title=Andrew Bird Brings His Sweeping Symphony of Sounds to Chicago | url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2017/Andrew-Bird-Echolocations-River}}</ref> [[Indie (musiekgenre)|Indie]]-groepe het dikwels nuwe en ongewone verwerkings omhels, wat hulle meer vryheid gee om die viool te laat uitstaan as baie hoofstroomkunstenaars. Lindsey Stirling speel viool saam met elektroniese, dubstep- en trance-riffs en -ritmes, en het daarmee haar eie musiekgenre geskep.<ref name="hercampus">{{cite journal |last= Self |first= Brooke |date= 9 April 2011 |title= Lindsey Stirling—hip hop violinist |url= http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling%E2%80%94hip-hop-violinist |journal= Her Campus |archive-url= https://web.archive.org/web/20141205163809/http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling-hip-hop-violinist |archive-date= 2014-12-05 |url-status= live }}</ref> Eric Stanley improviseer op die viool met [[hip-hop-musiek|hip-hop]]-, pop- en klassieke elemente en instrumentale ritmes.<ref name="vh1">{{cite web |last= Tietjen |first= Alexa |url= http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20150410191820/http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |url-status= dead |archive-date= 10 April 2015 |title= Get Your Life From This Violin Freestyle Of Fetty Wap's "Trap Queen" |publisher= [[VH1]] |website= vh1.com |access-date= 13 Mei 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Martinez |first=Marc |title=Eric Stanley: Hip Hop Violinist (onderhoud) |url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-url=https://web.archive.org/web/20150515072003/https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-date=15 Mei 2015 |publisher=KTSP-TV, Phoenix |date=3 Oktober 2010 |work=Fox 10 News |access-date=11 Desember 2014 |url-status=bot: unknown }}</ref> Die suksesvolle [[indierock]]- en barokpop-groep [[Arcade Fire]] gebruik viole uitgebreid in hul verwerkings.<ref>{{cite news|title=Arcade Fire – 10 of the best|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2019-12-12|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/17/arcade-fire-10-of-the-best}}</ref> === Arabiese en Persiese musiek === Die viool is vir sangbegeleiding, as solo-instrument en in ensembles in die Arabiese en Persiese musiek opgeneem, waar dit naas die Arabiese ''rababah'' gebruik word. In [[Noord-Afrika]] is die viool as ''kamān'' en in [[Turkye]] as ''kemen'' bekend (vergelyk Turks ''kemençe''). In [[Iran]] kan die viool sedert die begin van die 20ste eeu die klassieke repertoire van die spieslier ''kamānče'' oorneem. === Indiese klassieke musiek === [[Lêer:Akella Mallikarjuna Sarma playing the Violin in the Indian Carnatic Style.jpg|duimnael|regs|Akella Mallikarjuna Sarma speel viool in die Indiese karnatiese styl]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|regs|Die Suid-Indiese violiste Ganesh en Kumaresh]] Die Indiese viool, hoewel wesenlik dieselfde instrument as dié wat in die Westerse musiek gebruik word, verskil in sekere opsigte daarvan.<ref name="FirstPost">{{cite web |first=Suryasarathi |last=Bhattacharya |work= First Post | date=10 Desember 2017 |title=Violin virtuoso Dr L Subramaniam on how Indian classical music took on the world stage | url=https://www.firstpost.com/living/violin-virtuoso-dr-l-subramaniam-on-how-indian-classical-music-took-on-the-world-stage-4251501.html}}</ref> Die instrument word so gestem dat die IV- en III-snaar (G en D op 'n Westers gestemde viool) en die II- en I-snaar (A en E) sa–pa-pare (do–sol) is en dieselfde klink, maar 'n oktaaf uit mekaar, wat aan algemene scordatura- of kruisstemminge soos G₃–D₄–G₄–D₅ of A₃–E₄–A₄–E₅ herinner. Die tonika sa (do) is nie vas nie, maar word veranderlik gestem om by die sanger of leidende speler aan te pas. Die manier waarop die musikant die instrument hou, verskil ook tussen die Westerse en die Indiese musiek. In die Indiese musiek sit die musikant kruisbeen op die vloer met die regtervoet vorentoe uitgesteek. Die krul van die instrument rus op die voet, sodat die viool teen die bors gestut en skuins afwaarts gehou word. Hierdie posisie is wesenlik om goed te speel vanweë die aard van die Indiese musiek: die hand kan oor die hele toets beweeg en daar is geen vaste posisie vir die linkerhand nie, sodat dit belangrik is dat die viool in 'n stabiele, onbeweeglike posisie is. Die viool is in die klassieke musiek van Suid-Indië (die karnatiese musiek) die eerste keer deur Baluswami Dikshitar (1786–1859), 'n broer van die groot komponis Muthuswami Dikshitar, gespeel.<ref>V. V. Ramesh: [https://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html ''The Great Violin Maestros Of The Past.''] Pallavi's Lalgudi G. Jayaraman Sydney Concert Souvenir, November 1995.</ref> In die Suid-Indiese klassieke musiek is die viool naas die vina die belangrikste snaarinstrument. Die eerste afbeeldings van viole in Indië word in die paleis van [[Tipu Sultan]] (1750–1799) gevind, wat met Frankryk verbonde en andersins in Europese tegniek geïnteresseerd was. Bekende Suid-Indiese violiste is Kunnakudi Vaidyanathan (1935–2008), Mysore Manjunath, Ganesh en Kumaresh, en L. Subramaniam. In Noord-Indië het die [[Bengale|Bengaalse]] komponis Nidhu Babu (1741–1839) moontlik as eerste die viool vir die begeleiding van sy Akhrai-liedere in [[Kolkata]] ingespan. Die beroemdste Noord-Indiese violis was Vishnu Govind Jog (1922–2004). === Suidoos-Asië === In [[Mianmar]] het die Europese viool, wat daar ''tayaw'' genoem word, die plek ingeneem van 'n driesnarige vioolagtige instrument wat in die 19de eeu bespeel is. Die viool het in die 17de eeu saam met die Portugese die [[Maleise Argipel|Maleise Eilande]] bereik. In [[Maleisië]] word die Europese viool (''biola'') in verskeie musiekstyle gebruik, onder andere saam met die tokkelluit ''gambus'' in die begeleidingsensemble van die ''zapin''-dansvertonings. In [[Indonesië]] kom die viool (''biola'') in enkele streeksvolksmusiekstyle voor, maar dit het die spieslier ''rebab'' wat in die Javaanse [[gamelan]] gespeel word, nie vervang nie. Op die [[Filippyne]] speel die ''biyolin'', wat in die 17de eeu deur die Spanjaarde meegebring is, in sommige streke Europese melodieë in die volksmusiek. == Elektriese viole == [[Lêer:Transformation.JPG|duimnael|upright=1.2|Akoestiese en elektriese viole]] '''Elektriese viole''' het 'n [[magnetisme|magnetiese]] of [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemer wat die snaartrilling in 'n elektriese sein omskakel. 'n Kabel of draadlose sender stuur die sein na 'n versterker of 'n klankstelsel. Elektriese viole word gewoonlik as sodanig gebou, maar 'n opnemer kan ook aan 'n konvensionele akoestiese viool aangebring word. 'n Elektriese viool met 'n resonerende klankkas wat onafhanklik van die elektriese elemente 'n hoorbare klank voortbring, kan 'n ''elektro-akoestiese viool'' genoem word. Om as akoestiese viool doeltreffend te wees, behou elektro-akoestiese viole 'n groot deel van die resonerende klankkas van die viool en lyk hulle dikwels soos 'n akoestiese viool. Die klankkas kan in helder kleure afgewerk en van alternatiewe materiale in plaas van hout gemaak wees. Hierdie viole moet moontlik by 'n instrumentversterker of klankstelsel aangesluit word. Sommige tipes het 'n stil opsie wat die speler toelaat om oorfone te gebruik wat aan die viool gekoppel is. Daar is vandag ook viole sonder 'n klankkas wat slegs opnemers het en 'n oudiosein lewer wat per kabel of radio oorgedra word; die voordele is dat die musikant nie voor 'n mikrofoon hoef te staan nie en dat daar geen gevaar van terugkoppeling is wanneer die versterkte klank na die instrument terugkom nie. Die eerste spesiaalgeboude elektriese viole dateer uit 1928 en is deur Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff en Fredray Kislingbury gemaak. Hierdie viole kan, net soos 'n elektriese kitaar, by effekeenhede ingeprop word, insluitend vervorming, wah-wah-pedaal en [[weergalming]]. Aangesien elektriese viole nie op snaarspanning en resonansie aangewese is om hul klank te versterk nie, kan hulle meer snare hê. Vyfsnarige elektriese viole is byvoorbeeld by verskeie vervaardigers beskikbaar, en 'n sewesnarige elektriese viool (met drie laer snare wat die omvang van die tjello dek) is ook beskikbaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |publisher=Jordan Music |title=7String Violin Harlequin finish |access-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227173942/http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |archive-date=2009-02-27 |url-status=dead}}</ref> Die meerderheid van die eerste elektriese violiste was musikante wat jazzfusie (byvoorbeeld Jean-Luc Ponty) en populêre musiek gespeel het. == Verwante instrumente == 'n Groter en laer klinkende bouvorm van die vioolinstrumente is die [[altviool]], ook viola genoem. Tot dieselfde familie behoort die [[tjello]], wat met die hals na bo en met die voorkant van die speler af weg gespeel word, terwyl die speler op 'n stoel sit. Die [[kontrabas]] het sowel boukundige eienskappe van die gambas, waartoe dit (as ''contrabasso da gamba'') eens gereken is, as van die vioolfamilie (''Contra-Bass-Geig''). Dit word meestal staande gespeel. Kleiner en handiger vorme van die viool word kleinviole genoem. Daartoe behoort die dansmeesterviool (pochette), die violino piccolo, die korthalsviool en die rebec. 'n Streeksvariant van 'n kleinviool is die ''złóbcoki'' wat in die Suid-Poolse Karpate gespeel word. Tot die eenvoudiger vioolvorme wat in streeksvolksmusiek gespeel word, behoort die Sorbiese viool en enkele variante van die Slowaakse ''husle''. Net in naam verwant is die Mongoolse perdekopviool. Die Strohviool is 'n vorm van die viool wat in 1899 in Londen deur Johannes Matthias Augustus Stroh ontwikkel is en sonder resonansiekas klaarkom. Die klank word in plaas daarvan met 'n hefboom onder die kam afgeneem en oor 'n membraan van geelkoper na 'n tregter van dieselfde metaal gelei. Hierdie instrument word ook fonoviool genoem, aangesien dit oorspronklik vir die gerigte klankuitstraling by [[fonograaf]]- en [[grammofoon]]opnames ontwikkel is, omdat gewone viole vir die destydse opnametegniek (nog sonder elektroniese versterkers) te sag was. In 1925 het die ingenieur Willy Tiebel van Markneukirchen die Strohviool verder ontwikkel deur 'n tweede tregter aan te bring wat na die oor van die musikant wys om die kontrole van sy spel te vergemaklik. Albei instrumente is deur die massiwiteit van die gebruikte onderdele so swaar dat hulle net met 'n ondersteunende steun onder die skroefkas gespeel kan word. 'n Historiese oefeninstrument was die plankviool wat deur Mozart genoem word. == Egtheidsbepaling == Egtheidsbepaling van 'n viool is die proses waarby die bouer en die vervaardigingsdatum van 'n viool vasgestel word. Dit kan 'n belangrike proses wees, aangesien beduidende waarde geheg kan word aan viole wat deur bepaalde bouers of op bepaalde tye en plekke gebou is. Ontleding van die ontwerp, die model, die eienskappe van die hout en die tekstuur van die lak kan gebruik word om 'n viool se egtheid te bepaal.<ref>{{Cite web |author=Smithsonian Institution |title=General Information on Violin Authentication and Appraisals |url=https://www.si.edu/spotlight/violins/appraisals |access-date=2023-05-27 |website=Smithsonian Institution |language=en}}</ref> Vervalsing en ander vorme van [[bedrog|bedrieglike]] voorstelling kan gebruik word om die waarde van 'n instrument op te blaas. == Viole in sprokies == In [[sprokie]]s kom viole betreklik dikwels voor, dikwels met die magiese uitwerking dat elkeen wat dit hoor, moet dans, of hy wil of nie: byvoorbeeld in die Grimm-sprokies ''Der wunderliche Spielmann'', ''Fundevogel'', ''Der Liebste Roland'', ''Der Jude im Dorn'' en ''Vom klugen Schneiderlein''. Die [[Roma]]-sprokie ''Die Erschaffung der Geige'' vertel hoe die viool in die wêreld gekom het. == Sien ook == {{Div col}} * [[Lys van musiekinstrumente]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Hardangerviool]] * [[Scordatura]] * [[Stradivarius]] * [[Snaarinstrument]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Literatuur == {{Refbegin|30em}} * Paul O. Apian-Bennewitz: ''Die Geige. Der Geigenbau und die Bogenverfertigung''. Simon & Wahl, Egweil 1998, {{ISBN|3-923330-34-0}} (herdruk van die uitgawe Weimar 1892). * Alberto Bachmann: ''An Encyclopedia of the Violin''. Da Capo Press, 1965/1990, {{ISBN|0-306-80004-7}}. * Sam Bardfeld: ''Latin Violin''. {{ISBN|0-9628467-7-5}}. * James Beament: ''The Violin Explained – Components, Mechanism and Sound''. Clarendon Press, 1992/1997, {{ISBN|0-19-816623-0}}. * Jennifer A. Charlton: ''Viols, Violins and Virginals''. Ashmolean Museum, 1985, {{ISBN|0-907849-44-X}}. * Chris Coetzee: ''Violin – An Easy Guide''. New Holland Publishers, 2003, {{ISBN|1-84330-332-9}}. * Lothar Cremer: ''Physik der Geige.'' Hirzel, Stuttgart 1981, {{ISBN|3-7776-0372-4}}. * Flavio Dassenno: ''Per gli occhi e 'l core. Strumenti musicali nell'arte''. 2004 ('n volledige oorsig van die Brescia-skool volgens die jongste navorsing en dokumente). * Flavio Dassenno: ''Gasparo da Salò architetto del suono''. Comune di Salò, Cremonabooks, 2009 ('n katalogus van 'n uitstalling oor die lewe en werk van die meester). * Elmar Doflein, Erich Doflein: ''Der Anfang des Geigenspiels.'' Schott, Mainz 1990. * Stefan Drees (red.): ''Lexikon der Violine.'' Laaber-Verlag, Laaber 2004, {{ISBN|3-89007-544-4}}. * George Dubourg: ''The Violin''. Robert Cocks & Co., 1854. * Franz Farga: ''Violins & Violinists''. Rockliff Publishing Corporation Ltd., 1950. * Neville H. Fletcher, Thomas Rossing: ''The Physics of Musical Instruments.'' Springer-Verlag, New York 1991, {{ISBN|0-387-96947-0}}. * Ivan Galamian: ''Principles of Violin Playing and Teaching''. Shar Products Co., 1999, {{ISBN|0-9621416-3-1}}. * Dominic Gill (red.): ''The Book of the Violin''. Phaidon, 1984, {{ISBN|0-7148-2286-8}}. * Laurent Grillet: ''Les ancêtres du violon et du violoncelle''. Parys 1901. * Wernfried Güth: ''Einführung in die Akustik der Streichinstrumente.'' Hirzel, Stuttgart/Leipzig 1995, {{ISBN|3-7776-0644-8}}. * Edward Heron-Allen: ''Violin-Making as it was, and is''. Ward Lock Limited, 1885/1994, {{ISBN|0-7063-1045-4}}. * William Henry Hill, Arthur F. Hill, Alfred Ebsworth Hill: ''Antonio Stradivari, his life and work, 1644–1737''. Dover Publications, 1902/1963, {{ISBN|0-486-20425-1}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Musical Acoustics, Part I: Violin Family Components'' (Benchmark Papers in Acoustics 5). Dowden, Hutchinson & Ross, 1975, {{ISBN|0-471-42540-0}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Research Papers in Violin Acoustics 1975–1993''. Twee bande. Acoustical Society of America, 1997, {{ISBN|1-56396-609-3}}. * Erik Jansson: ''Acoustics for Violin and Guitar Makers.'' [https://www.speech.kth.se/music/acviguit4/index.html speech.kth.se]. * Mark Katz: ''The Violin: A Research and Information Guide''. Routledge, 2006, {{ISBN|0-8153-3637-3}}. * Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine. Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition.'' 6de uitgawe. Atlantis Musikbuchverlag, Zürich 2002, {{ISBN|3-254-00147-8}}. * Muthuswamy Lalitha: ''Violin techniques in Western and South Indian classical music: a comparative study''. Sundeep Prakashan, 2004, {{ISBN|9788175741515}}. * Eduard Melkus: ''Die Violine. Eine Einführung in die Geschichte der Violine und des Violinspiels.'' 3de uitgawe. Schott, Mainz 2000, {{ISBN|3-7957-2359-0}}. * [[Yehudi Menuhin]]: ''The Violin''. Flammarion, 1996, {{ISBN|2-08-013623-2}}. * Yehudi Menuhin, William Primrose: ''Violine und Viola'' (= ''Yehudi Menuhins Musikführer''). Edition Bergh im Ullstein, Frankfurt am Main 1993, {{ISBN|3-7163-0175-2}}. * Otto Möckel: ''Geigenbaukunst.'' 8ste uitgawe. Nikol, Hamburg 2005, {{ISBN|3-937872-09-4}}. * [[Leopold Mozart]]: ''Versuch einer gründlichen Violinschule.'' Faksimilee. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1238-8}}. * Jo Nardolillo: ''The Canon of Violin Literature''. Scarecrow Press, 2012, {{ISBN|0-8108-7793-7}}. * Hugo Pinksterboer: ''Pocket-Info Violine und Viola. Praktisch, klar und aktuell.'' Schott, Mainz 2003, {{ISBN|3-7957-5535-2}}. * Stefano Pio: ''Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630''. Venice Research, Venesië 2012, {{ISBN|978-88-907252-0-3}}. * Stefano Pio: ''Violin and Lute Makers of Venice 1640–1760''. Venice Research, Venesië 2004, {{ISBN|978-88-907252-2-7}}. * Stefano Pio: ''Liuteri & Sonadori, Venice 1750–1870''. Venice Research, Venesië 2002, {{ISBN|978-88-907252-1-0}}. * Stewart Pollens: ''The Violin Forms of Antonio Stradivari''. Peter Biddulph, Londen 1992, {{ISBN|0-9520109-0-9}}. * Heike Prange: ''Die Violine – Bestandteile, Bau, Geschichte, Pflege, Spiel.'' 2de uitgawe. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1900-5}}. * Roberto Regazzi: ''The Complete Luthier's Library. A Useful International Critical Bibliography for the Maker and the Connoisseur of Stringed and Plucked Instruments''. Florenus, Bologna 1990, {{ISBN|88-85250-01-7}}. * Theodore Rowland-Entwistle: ''The Violin''. Dover Publications, 1967/1974, {{ISBN|0-340-05992-3}}. * Karl Roy: ''The Violin: Its History and Making''. 2006, {{ISBN|978-1-4243-0838-5}}. * William Sandys, Simon Andrew Forster: ''History of the Violin''. Dover Publications, 2006, {{ISBN|0-486-45269-7}}. * David Schoenbaum: ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument''. W.W. Norton & Company, New York 2012, {{ISBN|9780393084405}}. Duitse vertaling: ''Die Violine. Eine Kulturgeschichte des vielseitigsten Instruments der Welt''. Bärenreiter/Metzler, Stuttgart 2015, {{ISBN|978-3-476-02558-6}}. * Robin Stowell: ''Violin Technique and Performance Practice in the Late 18th and Early 19th Centuries''. Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-23279-1}}. * Robin Stowell: ''The Early Violin and Viola''. Cambridge University Press, 2001, {{ISBN|0-521-62555-6}}. * Patricia Strange, Allen Strange: ''The Contemporary Violin: Extended Performance Techniques''. University of California Press, 2001, {{ISBN|0-520-22409-4}}. * David Templeton: [https://web.archive.org/web/20081024062309/http://www.stringsmagazine.com/issues/Strings105/coverstory.html ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'']. Strings magazine, Oktober 2002, nr. 105. * Marion Thede: ''The Fiddle Book''. Oak Publications, 1970, {{ISBN|0-8256-0145-2}}. * Diana Young: [http://www.media.mit.edu/~young/publications/Young_Dissertation_2007.pdf ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique'']. PhD-proefskrif, M.I.T., 2007. {{Refeindig}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Violins}} * [https://www.br-klassik.de/video/br-klassik-die-seele-der-geige-100.html ''Die Seele der Geige.''] TV-dokumentêr van Benedikt Schulte; BR en EuroArts Music in samewerking met ARTE, 2017 (Duits). * [http://www.schleske.de/unsere-forschung/einfuehrung-geigenakustik.html Inleiding tot die vioolboukuns en die akoestiese vioolnavorsing – multimediale handboek ''Akustik der Geige''] (Duits) * [http://www.museum-markneukirchen.de/streich.htm Musikinstrumentenmuseum Markneukirchen] (Duits) * [https://www.phys.unsw.edu.au/music/violin/ Inleiding tot die vioolakoestiek en talle artikels] (Engels) * [https://www.earlyviolin.com/deutsch/home/ Rekonstruksies van vroeë viole] (Duits) * [https://www.estastrings.org.uk/ European String Teachers Association] (Engels) {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] 3iaxlt9bak56g03zb339ictn2251xmo 2966537 2966525 2026-09-11T19:35:50Z Pynappel 70858 2966537 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Instrument | name = Viool | names = [[Fiddle]] | image = Violin VL100.png | image_capt = 'n Standaard moderne viool, van bo en van die kant gesien. | background = string | hornbostel_sachs = 321.322-71 | hornbostel_sachs_desc = Saamgestelde [[snaarinstrument]] deur 'n [[strykstok]] geklink | developed = Vroeë 16de eeu | range = [[File:Range violin.svg|class=skin-invert|130px|center]] | related = *'''[[Vioolfamilie]]''' ([[altviool]], [[tjello]], [[kontrabas]]) * [[Viol]]familie (sommige historici argumenteer dat die [[kontrabas]] uit die basviol ontwikkel het) | musicians = *[[Lys van violiste]] | builders = *[[Lys van luitmakers]] | sound sample = <div style="text-align:center">[[File:Violin sounds and techniques.ogg]]<br />Opname van 'n violis wat verskillende klanke van die viool demonstreer.</div> }} [[Lêer:Violin case.jpg|duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie]] Die '''viool''' is 'n [[snaarinstrument]] met vier snare wat hoofsaaklik met 'n [[strykstok]] bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die [[vioolfamilie]] gebruik word, wat ook die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf){{Voetnota|Viole met ses, sewe of meer snare bestaan, maar is skaars en moet elektronies versterk word.}} word gewoonlik in reine [[kwint]]e op die note g, d¹, a¹ en e² gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring ({{lang-it|coll'arco}}) of deur dit met die vingers te tokkel ({{lang-it|pizzicato}}); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok ({{lang-it|col legno}}) of met die strykstokhare geslaan ({{lang-it|battuto}}). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die [[ebbehout]]toets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste [[toonhoogte]] weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker. Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse [[klassieke musiek]], sowel in ensembles (van kamermusiek tot [[simfonie-orkes|orkeste]]) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte volksmusiek, insluitend countrymusiek en bluegrass, en in [[jazz]]. Elektriese viole met soliede lywe en [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemers word in sommige vorme van [[rockmusiek]] en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In [[Engels]] word die instrument dikwels ''[[fiddle]]'' genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.{{Voetnota|Die verskil tussen 'n ''fiddle'' en 'n ''violin'' lê eenvoudig in die musiekstyl waarvoor dit gebruik word. Violiste speel gewoonlik klassieke musiek, soos in orkeste en strykkwartette, terwyl ''fiddlers'' gewoonlik volksmusiek, countrymusiek en ander tradisionele musiek speel. Violiste hou die strykstok aan sy uiterste punt vas om die volle lengte te kan gebruik, terwyl sommige ''fiddlers'' dit hoër op vashou om vinnige bewegings en "spronge" te vergemaklik.}} Die viool het in die 16de eeu in [[Italië]] ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool.<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jhujhar|title=Interview: Kala Ramnath|url=https://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603030520/http://www.youtube.com/watch?v=l1SoZSosu6Y|archive-date=2014-06-03|website=News X|publisher=YouTube|access-date=5 September 2015}}</ref><ref name="heron">{{cite book |last1=Allen |first1=Edward Heron |title=Violin-making, as it was and is: Being a Historical, Theoretical, and Practical Treatise on the Science and Art of Violin-making, for the Use of Violin Makers and Players, Amateur and Professional. Preceded by An Essay on the Violin and Its Position as a Musical Instrument |date=1914 |publisher=E. Howe}} Besoek op 5 September 2015.</ref><ref>{{cite book |last1=Choudhary |first1=S.Dhar |url=https://books.google.com/books?id=dUQWMwEACAAJ&q=history+violin+India |title=The Origin and Evolution of Violin as a Musical Instrument and Its Contribution to the Progressive Flow of Indian Classical Music: In search of the historical roots of violin |date=2010 |publisher=Ramakrisna Vedanta Math |isbn=978-9380568065 |access-date=5 September 2015}}</ref> Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families [[Antonio Stradivari|Stradivari]], [[Guarneri]], Guadagnini en Amati in [[Brescia]] en [[Cremona]] (Italië) en deur [[Jacob Stainer]] in [[Oostenryk]] gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word.<ref name="NYT-201430407">{{cite news |last=Belluck |first=Pam |date=7 April 2014 |title=A Strad? Violinists Can't Tell |url=https://www.nytimes.com/2014/04/08/science/a-strad-violinists-cant-tell.html |access-date=9 April 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Joyce |first=Christopher |year=2012 |title=Double-Blind Violin Test: Can You Pick The Strad? |url=https://www.npr.org/blogs/deceptivecadence/2012/01/02/144482863/double-blind-violin-test-can-you-pick-the-strad?sc=fb&cc=fp |access-date=2012-01-02 |publisher=[[NPR]]}}</ref> Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos [[Sakse]], [[Boheme]] en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop. Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte [[hout]] gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van [[staal]] besnaar word. == Etimologie == Die woord ''viool'' gaan terug op die Italiaanse {{lang|it|violino}}, 'n [[verkleinwoord]] van ''[[altviool|viola]]''.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=violin |title=Violin |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die manlike verkleinvorm ''violino'' is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm ''Violine'' gevestig geraak het.<ref name="dwds-violine">''Violine.'' In: ''Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache'' (DWDS), [https://www.dwds.de/wb/Violine dwds.de]. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: ''Etymologisches Wörterbuch des Deutschen.'' 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.</ref><ref>''Violine.'' In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: ''Deutsches Wörterbuch.'' Band 26, kol. 367–368.</ref> Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde viola da gambas (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos ''lira'', ''violetta'' of ''viola'' aangedui.<ref>{{cite book |last=Ravasio |first=Ugo |title=Gasparo da Salo e la liuteria bresciana |publisher=Editrice Turris Cremona |location=Brescia |year=1990}}</ref> In Engels is die woord ''violin'' in die 1570's die eerste keer gebruik.<ref name="auto"/> Die term ''viola'' kom uit Italiaans en Oud-Provensaals ''viola'', wat weer van die [[Latyn|Middeleeus-Latynse]] {{lang|la|vitula}} ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord {{lang|la|vitulari}}, 'van vreugde uitroep'.<ref name="auto1">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=viola&allowed_in_frame=0 |title=Viola |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref> Die verwante term ''viola da gamba'' ('basviool', 1724) beteken letterlik ''''n viola vir die been'' (om tussen die bene te hou),<ref name="auto1"/> terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse viola da braccio" ('armviool') is.<ref name="auto"/> Die woord ''vedel'' is verwant aan [[Oudnoors]] {{lang|non|fiðla}}, [[Middelnederlands]] {{lang|dum|vedele}}, [[Nederlands]] {{lang|nl|vedel}}, Oudhoogduits {{lang|goh|fidula}} en [[Duits]] {{lang|de|Fiedel}}; maar die herkoms bly onduidelik. Te oordeel aan die klank en betekenis, blyk die Middeleeus-Latynse ''vitula'' die waarskynlikste oorsprong te wees.<ref name="ety">{{cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=fiddle |title=Fiddle |website=Online Etymology Dictionary |access-date=20 Mei 2017 }}</ref><ref>[https://etymologiebank.nl/trefwoord/vedel Etymologiebank.nl s.v. vedel]</ref> == Geskiedenis == === Voorlopers en vroeë getuienisse === [[Lêer:Palazzo costabili, sala del tesoro, affreschi del garofalo, 10.JPG|duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in [[Ferrara]] (omstreeks 1508)]] [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] [[Lêer:Rekonstruktion Ferrari Violine.jpg|duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari]] Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse [[lier]]). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van [[Sentraal-Asië]] ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse [[Mongolië|Mongoolse]] morin khuur en die [[Kasakstan|Kazakse]] kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die [[Midde-Ooste]]<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |title=The NPR Classical Music Companion: Terms and Concepts from A to Z |last=Hoffman |first=Miles |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=1997 |isbn=978-0618619450}}</ref> en die [[Bisantynse Ryk]] versprei.<ref name="Grillet29">{{Cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |page=29}}</ref><ref>Margaret J. Kartomi: ''On Concepts and Classifications of Musical Instruments.'' Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.</ref> Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-the-cello/8C1492C022422732B6859906BFDF2A5C ''The Cambridge Companion to the Cello''.]</ref> hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ|title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies|first=Kathleen|last=Schlesinger|year=1914|page=221|publisher=W. Reeves}}</ref><ref name="auto2">{{Cite book|url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand|title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations|first1=William|last1=Sandys|first2=Simon Andrew|last2=Forster|year=1864|publisher=William Reeves|location=Londen|page=28}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ|title=Catechism of musical history|first=Hugo|last=Riemann|year=1892|publisher=Augener & Company|page=27}}</ref> Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die ''fidel'' of ''viuola'') en die ''lira da braccio''.<ref name="Grillet29"/><ref>{{Cite web |last=Arkenberg|first=Rebecca |title=Renaissance Violins |date=Oktober 2002 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22}}</ref> Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, [[Padua]], die omgewing van [[Milaan]] en in [[Friuli-Venezia Giulia|Friuli]] gevind.<ref name="Meucci">{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7}}</ref> Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit.<ref>{{cite book |last=Boccardi |first=Sandro |chapter=Un Concerto nel Cielo di Saronno |title=Il Concerto degli Angeli |publisher=Amilcare Pizzi Editore |location=Saronno |year=1994}}</ref> Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente. Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in [[Turyn]] 'n honorarium ontvang het.<ref>Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition'', p. 266.</ref> Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"),<ref>{{cite book |last=Holman |first=Peter |title=Four and Twenty Fiddlers: The Violin at the English Court 1540–1690 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=0-19-816592-7 |page=87}}</ref> vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München.<ref>{{cite book |last=Meucci |first=Renato |chapter=The origins of Italian violin making |title=Un corpo alla ricerca dell'anima… |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2005 |isbn=88-89839-00-7 |page=81}}</ref> Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde ''violino'' en ''vyollon'' in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die ''Epitome musical'' van Jambe de Fer, wat in 1556 in [[Lyon]] gepubliseer is.<ref>{{Cite web |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |title=Historical Background of the Violin |publisher=ViolinOnline.com |first=Robin Kay|last=Deverich|year=2006|access-date=2006-09-22}}</ref> Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning Karel IX het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel.<ref>{{Cite web |url=http://www.bartruff.com/history.php |title=The History of the Violin |first=William|last=Bartruff|access-date=2006-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php |archive-date=2007-02-08}}</ref> Een van hierdie "adellike" instrumente, die ''Charles IX'', is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in [[Oxford]].<ref>{{cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford |access-date=29 Augustus 2025}}</ref> Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.<ref>Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in [[Bergen]], Noorweë.</ref> Die ''Messiah'' of ''Le Messie'' (ook bekend as die ''Salabue''), wat [[Antonio Stradivari]] in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.<ref>{{Cite web |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |publisher=Cozio.com |access-date=2008-09-26 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead}}</ref> === Italiaanse vioolbou === Andrea Amati (ca. 1505-1577) in [[Cremona]] word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is.<ref>{{cite book |last=Cacciatori |first=Fausto |title=Andrea Amati Opera omnia |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2007 |isbn=978-88-89839-13-3}}</ref> Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.<ref>{{cite book |last1=Bizzarini |first1=Marco |last2=Orlandi |first2=Ugo |chapter=Ancient violinmaking and musical context in Brescia |title=Liutai in Brescia 1520–1724 |publisher=Eric Blot Edizioni |location=Cremona |year=2008 |isbn=978-88-88360-07-2}}</ref> Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het.<ref>{{cite book |last1=Cacciatori |first1=Fausto |last2=Chiesa |first2=Carlo |last3=Carlson |first3=Bruce |title=Il DNA degli Amati |publisher=Ente Triennale Internazionale degli Strumenti ad Arco |location=Cremona |year=2006 |isbn=88-89839-11-2}}</ref> Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en [[Giuseppe Guarneri|Giuseppe "del Gesù"]], het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.<ref>{{cite book |last1=Hill |first1=William H. |last2=Hill |first2=Arthur F. |last3=Hill |first3=Alfred E. |title=The Violin-Makers of the Guarneri Family |publisher=W. E. Hill and Sons |location=Buckinghamshire |year=1931}}</ref> Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: * Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was ** Die familie Dalla Corna, aktief 1510-1560 in Brescia en [[Venesië]] ** Die familie Micheli, aktief 1530-1615 in Brescia ** Die familie Inverardi, aktief 1550-1580 in Brescia ** Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530-1615 in Brescia en Salò ** Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600-1630 in Brescia ** Die familie Rogeri, aktief 1661-1721 in Brescia * Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het ** Die familie Amati, aktief 1550-1740 in Cremona ** Die familie [[Guarneri]], aktief 1626-1744 in Cremona en Venesië ** Die familie [[Antonio Stradivari|Stradivari]], aktief 1644-1737 in Cremona<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Music|last=Kennedy|first=Michael|publisher=Oxford University Press|year=2017}}</ref> ** Die familie Rugeri, aktief 1650-1740 in Cremona ** [[Carlo Bergonzi]] (1683-1747) in Cremona * Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is<ref>{{cite book|last=Pio|first=Stefano|title=Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630|year=2012|publisher=Venice Research|location=Venesië|isbn=9788890725203|pages=441|url=http://www.veniceresearch.com}}</ref> ** Die familie Linarolo, aktief 1505-1640 in Venesië ** Matteo Goffriller, bekend vir sy tjello's, aktief 1685-1742 in Venesië ** Pietro Guarneri, seun van Giuseppe Giovanni Battista Guarneri en afkomstig van Cremona, aktief 1717-1762 in Venesië ** Domenico Montagnana, aktief ongeveer 1700-1750 in Venesië ** Santo Serafin, aktief van voor 1741 tot 1776 in Venesië Sedert Andrea Amati het die vorm van die viool wesenlik nie meer verander nie. Veral [[Antonio Stradivari]] het later die groot voorbeeld vir die voorkoms en konstruksiebeginsels van feitlik alle viole geword, wat tot 'n verreikende standaardisering gelei het. Baie viole van Stradivari en ander beroemde vioolbouers van sy tyd word deur 'n uitmuntende klankkwaliteit gekenmerk en is vandag buitengewoon duur. === Vioolbou in ander lande === [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|links|Moderne nabouings van Renaissance-viole van voor 1594 in die Dom van Freiberg]] [[Lêer:Stainer.jpg|duimnael|regs|'n Barokviool van Jacob Stainer uit 1658]] Instrumente van die vioolfamilie is gou ook in lande noord van die [[Alpe]] gebou. Musiekinstrumente wat vir versieringsdoeleindes gebou is, het in die keurvorstelike grafkapel in die Dom van Freiberg (voltooi in 1594) behoue gebly en lewer getuienis daarvan.<ref>{{cite book |last=Kunde |first=Claudia |chapter=Die Begräbniskapelle der albertinischen Wettiner im Freiberger Dom |title=Wenn Engel musizieren: Musikinstrumente von 1594 im Freiberger Dom |publisher=Janos Stekovics |location=Leipzig |year=2004 |isbn=3-89923-067-1}}</ref> Viole van bepaalde streke toon soms kleiner, individuele eienaardighede in bouwyse en versiering. Onder watter omstandighede die Tiroolse vioolbouer Jacob Stainer die ambag in Italië geleer het, is omstrede. Wat seker is, is dat die meester van Absam in die tweede helfte van die 17de eeu, onder deels ongunstige omstandighede, die beste viole noord van die Alpe gebou het. Hulle is gou teen hoër pryse verhandel as viole wat uit Italië gekom het. Stainer se model, wat self baie aan Nicola Amati te danke het, is sowel deur sy tydgenote as deur die volgende geslagte Europese vioolbouers nagevolg (onder andere in Duitsland, Engeland en Italië) en het eers met die algemene smaakverandering omstreeks 1800 sy invloed verloor.<ref>{{cite book |last=Hopfner |first=Rudolf |title=Jacob Stainer "… kayserlicher diener und geigenmacher zu Absom" |publisher=Skira |location=Milaan |year=2003 |isbn=3-85497-060-9}}</ref> === Verbouings en vernuwings === [[Lêer:Violin Vuillaume.jpg|duimnael|regs|Viool van Jean-Baptiste Vuillaume (kopie van 'n Giuseppe Guarneri del Gesù)]] Viole uit die 17de en 18de eeu word barokviole genoem. Sedert die 1950's word hulle toenemend vir die uitvoering van ou musiek ingespan. Die gebruik van die oorspronklike instrumente of van kopieë van die oorspronklike barokviole maak 'n historiese uitvoeringspraktyk moontlik wat die klankideale van die [[Barok]] nader bring. In die 18de en 19de eeu het die viool beduidende boukundige veranderinge ondergaan wat die klank beïnvloed het: veral 'n langer hals, wat skuiner na agter geplaas is as by vroeëre instrumente, swaarder snare en 'n sterker basbalk, wat 'n hoër snaarspanning as by viole met die ou mensuur moontlik gemaak het. Die meerderheid ou instrumente, insluitend baie beroemde viole van Stradivari, Guarneri, Amati en Stainer, het hierdie wysigings ondergaan en is dus in 'n beduidend ander toestand as toe hulle die hande van hul bouers verlaat het, ongetwyfeld met verskille in klank en reaksie.<ref>{{Cite web |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |first=Richard |last=Perras |access-date=2006-10-29 |archive-date=2006-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061126061721/http://rperras.tripod.com/id42.htm |url-status=dead }}</ref> Danksy die langer snare, die hoër snaarspanning en die gestrekte, konkawe strykstok het die volume toegeneem en sodoende aan die steeds groter wordende konsertsale en orkeste voldoen. Kritici voer egter aan dat die gewysigde bouvorm die klank harder en minder lieflik gemaak het. In Frankryk het veral Jean-Baptiste Vuillaume beslissende stukrag gegee deur hom met die Stradivari- en Guarneri-viole besig te hou. Dit is egter in hul huidige (gewysigde) toestand dat hierdie instrumente die standaard vir volmaaktheid in vioolbou en -klank gestel het, en vioolbouers oor die hele wêreld probeer so na as moontlik aan hierdie ideaal kom. Tot vandag toe is instrumente uit die sogenaamde Goue Era van die vioolbou, veral dié van Stradivari, Guarneri del Gesù en Montagnana, die instrumente wat deur sowel versamelaars as uitvoerende kunstenaars die meeste gesog word. Die huidige rekordbedrag wat vir 'n Stradivari-viool betaal is, is £9,8 miljoen (destyds US$15,9 miljoen), toe die instrument bekend as die ''Lady Blunt'' op 20 Junie 2011 deur Tarisio Auctions op 'n aanlyn veiling verkoop is.<ref>{{cite news | title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872 | work=BBC News | date=2011-06-21 | access-date=2011-06-21}}</ref> Goedkoop fabrieksviole was reeds aan die begin van die 19de eeu uit die Duitse en Franse vioolbousentrums beskikbaar. Die industriële vioolbou het sy oorsprong in 1887 in [[Nagoja]] (Japan) gehad met die stigting van ''Suzuki Violin Co. Ltd.'' deur Masakichi Suzuki (1859–1944), die vader van die vioolpedagoog Shinichi Suzuki. Sy onderneming het reeds na 'n kort aanloop meer as 1&nbsp;000 werknemers gehad en binne 'n maand tot 400 viole en 4&nbsp;000 strykstokke vervaardig. Hoewel die instrument sedert sy ontstaan nie wesenlik verander het nie, was daar dikwels pogings tot vormgewende en tegniese hervormings. So is destyds ryk versierde viole met ander ornamente gebou (byvoorbeeld met 'n mense- of leeukop in plaas van die krul), of instrumente van blik vir armer mense. Bekendheid het die Chanot-viool van 1819, die trapesiumvormige viole van Félix Savart en Johann Reiter (1908) en talle pogings van baie ander vooraanstaande vioolbouers verwerf. Die Belgiese vioolboukunstenaar Gauthier Louppe bou tans strykinstrumente in vorme wat aan Jugendstil herinner en deur besondere asimmetrieë 'n breër klankspektrum moontlik sou maak.<ref>{{cite web |url=http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |title=Bildbericht über Louppe-Geigen |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112080159/http://home.pi.be/~tor-4879/gauthier.htm |archive-date=2008-11-12 |url-status=dead}}</ref> == Bou en werking == [[Lêer:Violinconsruction3.JPG|duimnael|regs|upright=1.8|Die bou van 'n viool]] [[Lêer:Violin Details.jpg|duimnael|regs|Drie kante van die klankkas: boblad, bodem en sy. Detailbeelde links: skroefkas en krul.]] [[Lêer:Violinschnitt.png|duimnael|regs|Deursnee van die klankkas van 'n viool (die kam behoort nie tot die klankkas nie)]] 'n Viool bestaan gewoonlik uit 'n boblad (die klankblad) van [[spar]]hout (veral Noorse spar), sye en 'n bodem van esdoringhout, twee eindblokke, 'n hals, 'n kam, 'n stemstok, vier snare en verskeie toebehore, opsioneel met inbegrip van 'n kenstuk, wat direk oor of links van die stertstuk vasgeklem kan word. 'n Kenmerkende eienskap van 'n vioolklankkas is sy uurglasagtige vorm en die welwing van die boblad en die bodem. Die uurglasvorm bestaan uit twee boonste rondings, twee onderste rondings en twee konkawe C-vormige middelrondings by die "middellyf", wat ruimte vir die strykstok laat. Die "stem" of klank van 'n viool hang af van sy vorm, die hout waarvan dit gemaak is, die diktegradering van sowel die boblad as die bodem, die lak wat die buitekant bedek, en die vaardigheid van die vioolbouer by al hierdie stappe. Die lak en veral die hout word met ouderdom steeds beter, wat die beperkte voorraad ou, goed geboude viole van beroemde vioolbouers baie gesog maak. === Klankkas === Die klankkas van die viool bestaan uit die boblad, die bodem en die sykrans. Saam vorm hulle 'n hol liggaam van ongeveer 35 tot 36&nbsp;cm lank wat as resonansiekas dien. ==== Boblad ==== Die boblad is die gewelfde boonste deel van sparhout waarin die twee f-gate gesny is. Dit word meestal uit twee gespieëlde dele gemaak wat in die middel aanmekaar gelym word. Daarna word die beoogde vorm met beitels en skawe uitgewerk, eers die buitenste en dan die binneste welwing.<ref>{{cite book |last=Schwabe |first=Conrad |title=Vogtland – Geige – Mensch: Aufschachteln – Schritt für Schritt = Vogtland Violins = Vogtlandské housle |location=Markneukirchen |year=2015 |isbn=978-3-00-048816-0}}</ref> Ideaal gesproke word "fynjarige" hout gebruik (waarvan die jaarringe dig en eweredig lê), wat op voedingsarme grond in hooggebergtestreke stadig gegroei het. Dit word in die eerste helfte van die winter gekap, wanneer daar so min sap as moontlik in die stam is, en daarna verskeie jare lank vir droging opgeberg, eers as stam en dan nog etlike jare in gesnyde toestand. Die voltooide boblad is onder die kam meestal 2,4 tot 3,5&nbsp;mm dik. Om die gepaste buigsaamheid te bereik, word styf hout dunner uitgewerk as sagte hout.<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, pp. 21 e.v.</ref> ==== Bodem ==== [[Lêer:Violinboden Woelben.jpg|duimnael|regs|Die "welwing" van die bodem van 'n viool]] Die bodem word meestal van esdoringhout gemaak (baie selde van [[populier]] of wilg) en word ook gewelf uitgesteek. Dit kan uit een stuk of uit twee aanmekaar gelymde dele bestaan, wat aan die spieëlsimmetriese houtnerf herkenbaar is. Die bodem en die sye word tipies van esdoringhout met 'n bypassende gestreepte tekening gemaak, wat as "vlam" of "tierstreep" bekend staan. ==== Sye ==== Die sye is die sydele van die klankkas en word met die bodem en die boblad verlym, in seldsame gevalle ook in die bodem ingelaat. Hulle bestaan meestal uit dieselfde hout as die bodem. Randinlegsels of "are" versier die rand van die boblad en die bodem. Dit is drie smal houtstroke wat naas mekaar lê en waarvan die buitenste twee dikwels swart gekleur is. Hulle word in 'n groef gelê en vasgelym. Buiten die versiering dien hulle om die rande van die boblad en die bodem, wat oor die sykrans uitsteek, te verstewig en bied hulle 'n mate van beskerming teen krake wat by die rand ontstaan. Dit laat die boblad ook meer onafhanklik van die sykrans buig. 'n Randinlegsel wat bloot op die boblad geverf is, is gewoonlik 'n teken van 'n minderwaardige instrument. ==== Binnekant ==== [[Lêer:Soundpost end.jpg|duimnael|regs|upright=0.55|Die stemstok, deur 'n f-gat gesien]] Enkele onderdele bevind hulle binne-in die klankkas. Die basbalk is 'n lys van sparhout wat effens skuins teenoor die nerfrigting loop en onder 'n ligte voorspanning teen die binnekant van die boblad gelym word. Dit verhoog sowel die anisotropie as die styfheid van die boblad. Die basbalk loop asimmetries onder die kamvoet aan die baskant. Die stemstok (ook die "siel" of "stem" genoem) en die presiese plasing daarvan beïnvloed en reguleer die klank van die viool aansienlik. Dit is 'n silindriese staaf van sparhout (ongeveer 6&nbsp;mm in deursnee) wat tussen die boblad en die bodem ingepas, maar nie vasgelym word nie, op 'n sorgvuldig gekose plek ongeveer drie millimeter onder die kamvoet teenoor die basbalk (die diskantvoet), wat dit help ondersteun. Dit beïnvloed ook die trillingsmodusse van die boblad en die bodem van die instrument. Boonste, onderste en hoekblokke asook dun voeringstroke binne-in die klankkas dien om die sye te verstewig. Die blokke is van sparhout, die voeringstroke van spar of wilg. === Hals en toets === Die hals word in 'n trapesiumvormige uitsparing van die klankkas gelym. Dit is ongeveer 13&nbsp;cm lank en word met die toets (ongeveer 27&nbsp;cm lank) verlym, wat ongeveer 14&nbsp;cm oor die klankkas uitsteek. Die hals is gewoonlik van esdoringhout met 'n vlamtekening wat by dié van die sye en die bodem pas. Die toets word meestal van fynporige [[ebbehout]] gemaak, wat besonder hard en slytvas is en ook weens sy skoonheid verkies word. Seldener, veral by eenvoudiger instrumente, word ander houtsoorte gebruik, byvoorbeeld [[peer]]boomhout, wat swart gekleur of geverf word om die voorkoms van die edeler ebbehout na te boots. Voordat ebbehout in Europa as grondstof beskikbaar was, is alle instrumente met toetse van vrugtebome se hout toegerus. Dié het deur herstelwerk en verbouings feitlik volledig van die instrumente verdwyn. Toetse word tot 'n bepaalde dwarskromming afgewerk en het 'n klein lengtegewyse holte, wat by die laer snare iets meer uitgesproke is, veral wanneer die instrument vir derm- of sintetiese snare bedoel is. Sommige ou viole (en sommige wat oud gemaak is om te lyk) het 'n ingeënte krul, wat aan 'n lymnaat tussen die skroefkas en die hals te herken is. By baie egte ou instrumente is die hals teen 'n effens groter hoek herplaas en met ongeveer een sentimeter verleng. Die halsenting maak dit moontlik om die oorspronklike krul van 'n barokviool te behou wanneer die hals aan moderne standaarde aangepas word. === Skroefkas en krul === [[Lêer:Violin peg strings.jpg|duimnael|links|upright=0.45|Krul en skroefkas, korrek besnaar]] Aan die boonste, smal ent van die toets is 'n saal, die bosaal van die viool. Daaroor loop die snare die skroefkas in. Hier bevind hulle die vier koniese stemskroewe waarmee die snare van die instrument gestem word. Weens die meganiese belasting tydens die stem bestaan die stemskroewe altyd uit hardehout, meestal ebbehout of palissander, seldener buksboom. Die stemskroewe is tapsgewys en pas in gate in die skroefkas, waar hulle deur die wrywing van hout op hout in plek gehou word; deur tydens die draai gepaste druk langs die as van die skroef uit te oefen, kan die speler die wrywing vergroot of verklein. Die skroefkas eindig in 'n krul (selde in 'n vroue- of leeukop). Dit is fyn gesnede hout wat gewoonlik die vorm van 'n slakkehuis het, waarvandaan die naam. Die krul is saam met ander boukundige besonderhede 'n belangrike herkenningsteken by die herkomsondersoek van ou instrumente. === Kam === [[Lêer:Violin bridge 2 views.jpg|duimnael|regs|Voor- en agteraansig van 'n vioolkam]] Die kam (of brug) van fynjarige esdoringhout word tussen die boblad en die snare ingesit. Dit is 'n presies gesnyde stuk hout wat sonder bevestiging op die boblad staan en deur die spanning van die snare wat daaroor loop, in die korrekte posisie gehou word. Dit vorm die onderste ankerpunt van die trillende lengte van die snare en dra hul trillings op die klankkas oor.<ref>{{cite web |url=http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |title=Helge Marsel, Geigen- und Gambenbau in Klagenfurt, Austria |date=2019-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205094013/http://violadagamba.info/content/50/74/geigenbau/klangoptimierung |archive-date=2019-02-05 |url-status=dead |access-date=2019-02-05}}</ref> Die boonste kromming van die kam hou die snare in 'n boog op die regte hoogte bo die toets, sodat elkeen afsonderlik met die strykstok bespeel kan word. === Stertstuk === [[Lêer:Tailpieceandbridge.JPG|upright=0.7|duimnael|links|Nabyskoot van 'n stertstuk met 'n [[fleur-de-lis]]]] Die snare loop van die skroefkas oor die kam tot by die stertstuk. Dit behoort, net soos die stemskroewe, tot die speeltegnies noodsaaklike toerusting van die instrument, en daarom word om estetiese redes vir die stemskroewe en die stertstuk meestal dieselfde hout gekies. Die stertstuk anker die snare aan die onderste ronding van die viool deur middel van 'n staartdraad wat oor die ondersaal loop en om 'n eindknop van ebbehout lus (soms verwarrend die "eindpen" genoem, soos die tjello se pen), wat in 'n taps gat in die onderste blok pas. Die E-snaar het dikwels 'n fynstemmer, 'n hefboompie wat deur 'n klein skroef met die vingers gedraai word. Fynstemmers kan ook op die ander snare aangebring word, veral op studente-instrumente, en is soms in die stertstuk ingebou. Hulle stel die speler in staat om klein veranderinge aan die toonhoogte van 'n snaar te maak. === Snare === Snare is aanvanklik van skaapderm gemaak (algemeen bekend as "katderm", wat ondanks die naam nie van katte gekom het nie), of eenvoudig "derm", wat gerek, gedroog en gedraai is. In die vroeë jare van die 20ste eeu is snare van óf derm óf staal gemaak. Moderne snare kan van derm bestaan, wat met silwer- of aluminiumdraad omspin kan wees, van soliede [[staal]], gevlegte staal of verskeie sintetiese materiale soos Perlon, met verskillende metale omspin en soms met [[silwer]] geplateer. Die hoogste snaar (die ''chanterelle''), die E-snaar, is meestal onomspinde, gewone of geplateerde staaldraad. Dermsnare reageer sterker op veranderinge in temperatuur en humiditeit en is nie meer so algemeen soos vroeër nie, maar baie spelers gebruik hulle om 'n spesifieke klank te verkry, veral in die historiese uitvoeringspraktyk van [[Barokmusiek]]. Snare het gewoonlik 'n gekleurde [[sy]]omwikkeling aan albei ente, om die snaar (G-, D-, A- of E-snaar) te identifiseer en om wrywing teen die stemskroewe te bied. Snare het 'n beperkte lewensduur. Wanneer olie, vuil, korrosie en hars mettertyd ophoop, kan die massa van die snaar oor sy lengte ongelyk word. Afgesien van ooglopende dinge, soos 'n omwikkeling wat deur slytasie loskom, vervang spelers gewoonlik 'n snaar wanneer dit nie meer "suiwer" speel nie (met goeie intonasie op die flageolettone) en die gewenste toon, helderheid en intonasie verloor. Die lewensduur hang van die kwaliteit van die snaar en die speelintensiteit af. Die snare word in [[kwint]]e op die tone g – d¹ – a¹ – e² gestem. Die tabel toon die frekwensies van die snare by verskillende kamertone (sien ook [[#Stem|Stem]]). {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Snaar ! rowspan="2"| Toon/noot ! colspan="3"| Frekwensie by 'n kamertoon (a¹) van |- ! 443 Hz ! 442 Hz ! 440 Hz |- |style="text-align:left"| '''1''' (hoogste snaar) | '''e²''' | 664,50&nbsp;Hz | 663,00&nbsp;Hz | 660,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''2''' | '''a¹''' | 443,00&nbsp;Hz | 442,00&nbsp;Hz | 440,00&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''3''' | '''d¹''' | 295,33&nbsp;Hz | 294,67&nbsp;Hz | 293,33&nbsp;Hz |- |style="text-align:left"| '''4''' (laagste snaar) | '''g''' | 196,89&nbsp;Hz | 196,44&nbsp;Hz | 195,56&nbsp;Hz |} === Lym en lak === Die dele van die klankkas word aanmekaar gelym, daarna die hals aan die klankkas en dan die toets aan die hals. Hiervoor word beenlym (warm lym) of huidlym gebruik in plaas van gewone wit lym, om verskeie redes. Dit is wateroplosbaar en word by 'n temperatuur van ongeveer 50 tot 60&nbsp;°C sag, sodat 'n ervare vioolbouer die instrument sonder probleme uitmekaar kan haal sonder om die hout of die lak te beskadig. Huidlym kan 'n dunner las as die meeste ander lymsoorte maak en is omkeerbaar (bros genoeg om met sorgvuldig toegepaste krag te kraak en met warm water verwyderbaar) wanneer die instrument uitmekaar gehaal moet word. Omdat vars huidlym aan ou huidlym kleef, kan by die herstel van 'n las meer van die oorspronklike hout behoue bly; moderner lymsoorte moet heeltemal skoongemaak word voordat 'n nuwe las hou, wat gewoonlik meebring dat saam met die ou lym ook 'n bietjie hout afgeskraap word. Swakker, verdunde lym word gewoonlik gebruik om die boblad aan die sye en die bosaal aan die toets te bevestig, omdat algemene herstelwerk die verwydering van hierdie dele vereis. Die lak beskerm die hout van die instrument en bewaar sy trillingseienskappe. Dit kan die klank aansienlik beïnvloed, maar nie duidelik verbeter nie. 'n Onvakkundig aangebragte lak kan die klank van 'n instrument "doodmaak", dit wil sê die trillingsvermoë van die boblad sterk beperk. === Asimmetrie === Die viool lyk op die eerste gesig simmetries, maar dit is nie so nie. 'n Regs-links-asimmetrie is die duidelikste sigbaar aan die posisie van die kenstuk en die skouersteun, maar ook aan ander kenmerke: die posisie van die basbalk en die stemstok binne-in die klankkas, die verspringende plasing van die stemskroewe in die skroefkas, die besnaring met snare van verskillende dikte en die verskillende houtnerf aan die twee kante. Die rangskikking van die snare (die dikwels gebruikte E-snaar vir hoë tone bevind hom, vanuit die violis gesien, regs) is daarop afgestem dat die regterhand van die violis die strykstok hanteer. Die taak van die linkerhand tydens die spel is om die snare te gryp. Die viool word met die onderkaak (of die ken, na gewoonte) en die sleutelbeen- of skouerstreek vasgehou. Linkshandiges speel die viool gewoonlik op dieselfde manier as regshandiges. Daar word wel ook viole vir linkshandiges gebou, waarby die snare omgekeerd gerangskik is, maar tot dusver baie min.<ref>Andrea Hayek-Schwarz: [http://www.linkehand.at/wissenh.php ''Musizieren mit links – Musizierende Linkshänder_innen''] linkehand.at, 2012.</ref> Linkshandige viole is in orkeste gewoonlik nie welkom nie. Die rede is enersyds dat violiste wat langs mekaar sit, met hul instrumente of elmboë te na aan mekaar kan kom wanneer hulle spieëlbeeldig speel. Andersyds is eenvormige bewegings binne die stemgroepe van die orkes vir die toeskouer 'n esteties oortuigende gesig, wat 'n enkele violis wat anders stryk, sou versteur.<ref>[https://www.mittelbayerische.de/region/regensburg-land-nachrichten/orchester-moegen-keine-linkshaender-21364-art820736.html ''Orchester mögen keine Linkshänder''] mittelbayerische.de, 17 Augustus 2012; sien die laaste twee paragrawe van die artikel.</ref> In 2007 het die linkshandige violis Martial Gauthier, wat met die linkerhand stryk, in Cremona 'n lesing oor linkshandige vioolspel gehou.<ref>[https://www.nmz.de/artikel/war-paganini-linkshaender ''War Paganini Linkshänder? – Gedanken über ein Tabu-Thema der Streicherpädagogik''.] In: ''neue musikzeitung.'' 7/2007; besoek op 20 Julie 2016.</ref> === Toonomvang === [[Lêer:Range violin.svg|duimnael|regs|Toonomvang van die viool]] [[Lêer:Spectrumgstring.jpg|upright=1.15|duimnael|regs|Driedimensionele spektrumdiagram van die botone van 'n viool se G-snaar (voorgrond). Die toonhoogte wat ons hoor, is die piek by ongeveer 200&nbsp;Hz.]] Die stemming g – d¹ – a¹ – e² stem ooreen met G₃, D₄, A₄ en E₅ in wetenskaplike toonhoogtenotasie. Die laagste noot van 'n normaal gestemde viool is dus G₃, die G onder die middel-C (C₄). (By seldsame geleenthede kan die laagste snaar tot 'n kwart laer, na D₃, gestem word.) Die hoogste speelbare noot is minder duidelik omskryf: E₇, die E twee oktawe bo die los snaar (wat op E₅ gestem is), kan as 'n praktiese grens vir orkesvioolpartye beskou word,<ref>Piston, Walter (1955). ''Orchestration'', p. 45.</ref> maar dit is dikwels moontlik om hoër te speel, afhangende van die lengte van die toets en die vaardigheid van die violis. Nog hoër note (tot C₈) kan voortgebring word deur die snaar tot by die einde van die toets te gryp en/of deur kunsmatige flageolettone te gebruik. === Akoestiek === [[Lêer:Bowed violin string in slow motion.gif|duimnael|regs|Die Helmholtz-hoek wat heen en weer langs die snaar beweeg<ref>{{cite web |url=https://plus.maths.org/content/why-violin-so-hard-play |title=Why is the violin so hard to play? |author=Jim Woodhouse en Paul Galluzzo |date=2004-09-01 |access-date=2025-06-22}}</ref>]] Die gewelfde vorm, die dikte van die hout en sy fisiese eienskappe bepaal die klank van 'n viool. Patrone van die [[nodus (fisika)|nodusse]] wat deur sand of glinsters op die blaaie gevorm word wanneer dié by bepaalde frekwensies in trilling gebring word, sogenaamde Chladni-patrone, word soms deur vioolbouers gebruik om hul werk te kontroleer voordat hulle die instrument saamstel.<ref>{{Cite web|url=http://www.catgutacoustical.org/people/cmh/laird3.htm|title=Carleen Maley Hutchins' Work With Saunders|publisher=Violin Society of America|last=Laird|first=Paul R.|access-date=2008-09-26}}</ref> Vanweë die oppervlakstruktuur van die perdehaar, versterk deur die aanbring van hars (kolofonium), het die strykstokbehaarsel 'n hoë kleefkrag uit statiese [[wrywing]]. Wanneer die snaar met die aangelegde strykstok gestryk word, word dit daarom aanvanklik in die strykrigting meegeneem, totdat die terugstelkrag van die snaar groter word as die statiese wrywing tussen die stokhare en die snaar: die snaar skiet teen die strykrigting terug. By die korrekte keuse van strykplek, stryksnelheid en stokdruk word die snaar aan die einde van hierdie beweging weer deur die strykstok gegryp en opnuut meegeneem (die glip-kleef-effek), sodat die snaar voortdurend aangedryf tril. Hoeveel keer per sekonde hierdie proses hom herhaal, hang af van die frekwensie van die gespeelde toon, dit wil sê van die effektiewe snaarlengte. Die uitwyking van die aangedrewe punt van die snaar beskryf met verloop van tyd 'n elliptiese baan, met die langer as ongeveer in die strykrigting georiënteer. Die snaar self het 'n baie klein werkoppervlak en versit dus slegs 'n geringe hoeveelheid lug, te min om 'n toon voort te bring wat vir die menslike oor duidelik hoorbaar is. Die klankkas werk as 'n impedansie-omsetter. Deur die oordrag van die trillings van die snaar op die klankkas word die [[amplitude]] van die trillings wel aansienlik kleiner, maar die uitstralingsoppervlak word soveel vergroot dat 'n goeie koppeling met die lug en 'n vir die oor waarneembare toon ontstaan. Hierdie omsetting volg uiters komplekse patrone. Die kam, waarop die snaar rus, word aangedryf om die snaartrilling in die strykvlak te volg. Die boblad, waarop die kam rus, kan egter net loodreg op die strykvlak tril. Dit dwing die kam tot 'n skommelbeweging waarby die twee kamvoete die twee helftes van die boblad afwisselend belas en ontlas. By so 'n wipbeweging, waar die draai-as presies in die middel van die kam lê, sou die twee helftes van die boblad egter teen mekaar werk, wat met volumeverlies en klankveranderinge gepaard sou gaan. Dit word teengewerk deur onder die regter kamvoet 'n stafie – die stemstok – vas te klem. Dié belemmer eers die regter kamvoet, waardeur die draai-as van hierdie skommelbeweging na regs verskuif en byna al die werk (dié van die lae frekwensies) deur die linker kamvoet verrig word. Om 'n beter verspreiding van die trillings wat daar afgegee word oor die boblad te bereik, word boonop aan die onderkant van die boblad onder die linker kamvoet die basbalk onder spanning vasgelym, wat die linker kamvoet veral by hoë frekwensies belemmer, dit wil sê die draai-as verskuif vir dié frekwensies na links. Afhangende van die frekwensie van die gespeelde toon is die linker (lae frekwensies) of die regter (hoë frekwensies) kamvoet aktiewer, waardeur die trillings in die een geval meer deur die boblad (ondersteun deur die basbalk), in die ander deur die boblad en (oorgedra deur die stemstok) die bodem afgegee word. By lae frekwensies tril bodem en boblad dus teen mekaar, en die ingeslote lugvolume vorm 'n breëband-holteresonator wat klankuitstraling deur die f-gate bewerkstellig. === Groottes === [[Lêer:LembeyeLembeyon.jpg|duimnael|links|'n {{Frac|1|16}}-viool en 'n volgrootte ({{Frac|4|4}}) viool]] Buiten die standaard "volgrootte" ({{Frac|4|4}}) word viole ook in sogenaamde breukgroottes van {{Frac|7|8}}, {{Frac|3|4}}, {{Frac|1|2}}, {{Frac|1|4}}, {{Frac|1|8}}, {{Frac|1|10}}, {{Frac|1|16}}, {{Frac|1|32}} en selfs {{Frac|1|64}} gebou. Hierdie kleiner instrumente word algemeen deur jong spelers gebruik wie se vingers nie lank genoeg is om die korrekte posisies op volgrootte-instrumente te bereik nie. Die regte grootte van die instrument word gewoonlik volgens die armlengte bepaal.<ref>{{cite web |url=https://www.vionoble.de/violine-viola-cello-groesse-ermitteln/ |title=Die richtige Größe ermitteln für Geige: Bratsche: Cello |website=Violinoble.de |access-date=2022-06-13}}</ref> Hoewel die breukgroottes in 'n sekere sin met die afmetings van die instrumente verband hou, is hulle nie as letterlike beskrywings van die relatiewe verhoudings bedoel nie. 'n {{Frac|3|4}}-instrument is byvoorbeeld nie driekwart van die lengte van 'n volgrootte-instrument nie. Die lengte van die klankkas (sonder die hals) van 'n volgrootte- of {{Frac|4|4}}-viool is 356&nbsp;mm, en kleiner by sommige 17de-eeuse modelle. Die klankkas van 'n {{Frac|3|4}}-viool is 335&nbsp;mm lank en dié van 'n {{Frac|1|2}}-viool 310&nbsp;mm; 'n {{Frac|3|4}}-viool is dus net omtrent 6&nbsp;% kleiner as 'n "hele" en 'n {{Frac|1|2}}-viool net omtrent 12&nbsp;%. By die viool se naaste familielid, die altviool, word die grootte as klankkaslengte in sentimeter aangegee eerder as in breukgroottes. 'n Volgrootte-altviool is gemiddeld 40&nbsp;cm, maar elke volwassene bepaal self watter grootte altviool hy of sy gebruik. Soms gebruik 'n volwassene met 'n klein liggaamsbou 'n sogenaamde {{Frac|7|8}}-viool in plaas van 'n volgrootte-instrument. Hierdie instrumente, wat soms 'n "damesviool" genoem word, is effens korter as 'n volgrootte-viool, maar is geneig om hoëkwaliteit-instrumente te wees wat 'n klank kan voortbring wat met dié van goeie volgrootte-viole vergelykbaar is. Die groottes van vyfsnarige viole kan van dié van die normale viersnarige verskil. Die instrument wat in die vioolokted met die viool ooreenstem, is die mezzoviool, wat dieselfde as 'n viool gestem word, maar 'n effens langer klankkas het. Die snare van die mezzoviool is net so lank soos dié van die standaardviool. Hierdie instrument is nie in algemene gebruik nie.<ref>{{Cite web|url=https://nvfa.org/8tet.html|title=The New Violin Family|author=The New Violin Family Association, Inc|date=2020-04-04|website=The New Violin Family}}</ref> == Toebehore == === Kenstuk en skouersteun === Die kenstuk vergemaklik dit om die instrument tussen die ken en die skouer vas te hou en verhoed boonop dat vog van die vel die lak aantas, oplos en uiteindelik die hout op daardie plek toenemend verswak. Dit bestaan meestal uit ebbehout, word met spanskroewe aan die instrument vasgeklem en bevind hom tydens die spel tussen die instrument en die ken. Die skouersteun dien om die individuele anatomie van die speler tussen die liggaam en die instrument te vereffen. Veral die lengte van die nek asook die breedte en natuurlike stand van die skouers bepaal hoe die skouersteun gevorm moet wees. Dit word telkens onmiddellik voor die spel opnuut gemonteer. Jonger spelers wat met skouersteune sukkel, gebruik soms 'n spons met 'n rek in plaas daarvan. === Strykstok === [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|regs|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] 'n Viool word gewoonlik met 'n strykstok bespeel, wat bestaan uit 'n stok met 'n lint van perdehaar wat tussen die punt (kop) en die slof aan die teenoorgestelde ente gespan is. 'n Tipiese vioolstrykstok is in die geheel ongeveer 75&nbsp;cm lank en weeg 55 tot 65&nbsp;g. Altvioolstrykstokke is ongeveer 5&nbsp;mm korter en 10&nbsp;g swaarder. Belangrik is die gewigsverdeling: die swaartepunt moet 24 tot 25&nbsp;cm van die begin van die stok af lê (sonder die skroef gemeet).<ref>Barbara Gschaider: ''Ratgeber Geige.'' Edition Bochinski, Bergkirchen 2008, ISBN 978-3-937841-68-7, p. 58.</ref> Die stok word meestal van [[Pernambuco|pernambukhout]] (ook bekend as Brasiliaanse hout) gemaak. Goeie pernambukhout het reguit gegroei met parallel lopende vesels; die stok kan besonder dun uitgewerk word en het ondanks die nodige stabiliteit die gewenste elastisiteit. Pernambukhout is dus besonder geskik vir hoëkwaliteit-strykstokke. Omdat die voorkoms van hierdie houtsoort beperk is, word dit moeiliker om goeie kwaliteite te bekom. Ander tradisionele materiale vir duurder stokke sluit slanghout in. Daarom word deesdae ook strykstokke van koolstofveselversterkte plastiek ("koolstofvesel") gebruik, op alle vlakke van vakmanskap, onder andere om by grensoorgange probleme met die [[Konvensie op Internasionale Handel in Bedreigde Spesies van Wilde Fauna en Flora|CITES]]-verdrag te vermy; baie professionele musikante beskou hul klank- en speeltegniese eienskappe egter as nie gelykwaardig nie. Goedkoop strykstokke vir studente word van minder duur houtsoorte of van veselglas gemaak; sommige veselglas-studentestokke gebruik 'n plastiekhuls as greep en omwikkeling tegelyk. Aan die onderste ent van die stok is die slof van ebbehout, [[ivoor]] of skilpaddop, meestal versier met 'n ronde perlemoerinlegsel, die sogenaamde "oog". Suiwer metaalinlegwerk as versiering kom ook voor. By die slof is 'n skroef wat die hare stywer of losser maak. Net voor die slof beskerm 'n duimkussing van [[leer (stof)|leer]] (die greep) en 'n omwikkeling die stok en bied hulle 'n stewige houvas vir die speler se hand. Tradisionele omwikkelinge is van draad (dikwels silwer of versilwer), sy of [[balein]] ("walvisbeen", nou vervang deur afwisselende stroke bruin en swart plastiek). Tussen die slof en die punt van die stok word die stokhare gespan; dit word die behaarsel genoem. Afhangende van die dikte word ongeveer 150 tot 220 hare uit die stert van hingste van bepaalde perderasse gebruik, tradisioneel van 'n skimmelperd (wat oorwegend wit hare het). Sommige goedkoper strykstokke gebruik sintetiese vesel. Deur die skroef te draai word die hare gespan, en na elke speelsessie moet die hare weer ontspan word. Die hare bring die snare deur daaroor te stryk in trilling. Daarvoor moet die hare gereeld met vaste hars (kolofonium, 'n natuurlike boomhars) behandel word om dit effens klewerig te maak, wat bereik word deur die stok herhaaldelik oor 'n harsblok te stryk. Afhangende van die gebruik en die kwaliteit van die hare moet die behaarsel na twee maande tot uiterlik na 'n jaar vernuwe word. == Stem == [[Lêer:Violin - open strings notes.PNG|regs|duimnael|Die toonhoogtes van die los snare van 'n viool. Die nootname staan onder die notebalk en hul Franse solfège-ekwivalente daarbo: G = sol; D = re; A = la; E = mi. {{audio|Violin open strings.mid|Speel}}]] Viole word gestem deur die stemskroewe in die skroefkas onder die krul te draai of deur die fynstemmerskroewe by die stertstuk te verstel. Alle viole het stemskroewe; fynstemmers is opsioneel. Die meeste fynstemmers bestaan uit 'n metaalskroef wat 'n hefboom beweeg wat aan die ent van die snaar vas is. Hulle maak baie klein toonhoogteverstellings veel makliker as die stemskroewe. Deur 'n fynstemmer kloksgewys te draai, word die toon hoër (omdat die snaar onder groter spanning is), en antikloksgewys word dit laer (omdat die snaar onder minder spanning is). Fynstemmers op al vier snare is baie nuttig by snare met 'n staalkern, en sommige spelers gebruik dit ook met sintetiese snare. Omdat moderne E-snare van staal is, word vir dié snaar byna altyd 'n fynstemmer aangebring. Fynstemmers word nie met dermsnare gebruik nie, wat meer [[Young se modulus|elasties]] is as snare met 'n staal- of sintetiese kern en nie voldoende op die baie klein bewegings van fynstemmers reageer nie. Om 'n viool te stem, word die A-snaar eers op 'n standaardtoonhoogte gestem (gewoonlik A = 440&nbsp;[[hertz|Hz]]; orkeste in Duitsland en Oostenryk stem met 'n kamertoon van 443&nbsp;Hz, in Switserland oorwegend op 442&nbsp;Hz). Wanneer die viool saam met 'n instrument met vaste toonhoogte soos 'n [[klavier]] of [[trekklavier]] speel, word dit na die ooreenstemmende noot op daardie instrument gestem en nie na enige ander stemverwysing nie. Die hobo is gewoonlik die instrument waarna orkeste met viole stem, aangesien sy klank deurdringend is en bo die ander houtblasers uit gehoor kan word. Die ander snare word dan in intervalle van reine kwinte teen mekaar gestem deur hulle paarsgewys te stryk. Vir solospel word soms 'n effens hoër stemming gebruik om die instrument 'n helderder klank te gee; omgekeerd word Barokmusiek soms met laer stemminge gespeel om die klank van die viool sagter te maak. Na die stem kan die kam van die instrument nagegaan word om te verseker dat dit reguit staan en tussen die binneste kepe van die f-gate gesentreer is; 'n skewe kam kan die klank van 'n andersins goed geboude viool aansienlik beïnvloed. Na lang gebruik kan die stemskroewe en hul gate verslyt raak, sodat die skroewe onder spanning makliker glip. 'n Glippende stemskroef laat die toonhoogte van die snaar effens daal, of, as die skroef heeltemal los raak, laat die snaar sy spanning heeltemal verloor. 'n Viool waarvan die stemskroewe glip, moet deur 'n vioolbouer of vioolhersteller herstel word. Stemskroefsmeer, gereeld gebruik, kan die intrede van sulke slytasie vertraag terwyl dit die skroewe glad laat draai. Die stemming G–D–A–E word vir die meeste vioolmusiek gebruik, insluitend klassieke musiek, jazz en volksmusiek. Ander stemminge word soms gebruik; die G-snaar kan byvoorbeeld tot A opgestem word. Die gebruik van nie-standaardstemminge in klassieke musiek staan as ''[[scordatura]]'' bekend; in sommige volksmusiekstyle word dit kruisstemming genoem. Een beroemde voorbeeld van scordatura in die klassieke musiek is [[Camille Saint-Saëns]] se ''Danse macabre'', waar die E-snaar van die soloviool na E♭ verlaag word om 'n spookagtige dissonansie aan die komposisie te verleen. Ander voorbeelde is die derde deel van ''Contrasts'' van [[Béla Bartók]], waar die E-snaar na E♭ en die G-snaar na G♯ gestem word, [[Niccolò Paganini]] se Eerste Vioolkonsert, waar al vier snare 'n halftoon hoër gestem moet word, en die Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber, waarin elke deel 'n ander scordatura-stemming het. In die Indiese klassieke en ligte musiek word die viool in die Suid-Indiese styl waarskynlik op D♯–A♯–D♯–A♯ gestem. Aangesien daar in die Indiese klassieke musiek geen begrip van absolute toonhoogte is nie, kan musikante enige gerieflike stemming gebruik om hierdie relatiewe intervalle tussen die snare te behou. Nog 'n algemene stemming met hierdie intervalle is B♭–F–B♭–F, wat met Sa–Pa–Sa–Pa in die Indiese karnatiese klassieke styl ooreenstem. In die Noord-Indiese Hindoestaanse styl is die stemming gewoonlik Pa–Sa–Pa–Sa in plaas van Sa–Pa–Sa–Pa, wat byvoorbeeld met F–B♭–F–B♭ kan ooreenstem. In die Iranse klassieke musiek en ligte musiek het die viool in elke ''dastgah'' 'n ander stemming;<ref>Edith Gerson-Kiwi: ''The Persian Doctrine of Dastga-Composition. A phenomenological study in the musical modes.'' Israel Music Institute, Tel Aviv 1963, p. 15.</ref> dit word waarskynlik op E–A–E–A in Dastgāh-e Esfahan gestem, in Dastgāh-e Šur op E–A–D–E en E–A–E–E, en in Dastgāh-e Māhur op E–A–D–A. In die Arabiese klassieke musiek word die A- en E-snaar 'n heeltoon verlaag, dit wil sê G–D–G–D, om die spel van Arabiese ''maqams'' te vergemaklik, veral dié met kwarttone. Hoewel die meeste viole vier snare het, is daar viole met bykomende snare, sommige met soveel as sewe. Sewe word algemeen as die maksimum aantal snare beskou wat op 'n strykinstrument prakties is; met meer as sewe snare sou dit onmoontlik wees om enige bepaalde binnesnaar afsonderlik met die strykstok te bespeel. Viole met sewe snare is baie skaars. Die ekstra snare op sulke viole is gewoonlik laer as die G-snaar en word gewoonlik (van die hoogste bygevoegde snaar na die laagste) op C, F en B♭ gestem. As die speellengte van die instrument, dit wil sê die snaarlengte van die bosaal tot die kam, gelyk is aan dié van 'n gewone volgrootte-viool (effens minder as 33&nbsp;cm), kan dit met reg 'n viool genoem word. Sommige van hierdie instrumente is ietwat langer en moet as altviole beskou word. Viole met vyf of meer snare word tipies in jazz of volksmusiek gebruik. Sommige spesiaal gemaakte instrumente het ekstra snare wat nie gestryk word nie, maar deur die trillings van die gestrykte snare meeklink. == Speeltegniek == === Houding === [[Lêer:Man Playing Violin on Bench at Park.jpg|duimnael|upright=0.75|'n Man speel viool op 'n parkbank]] Die viool word sittend of staande bespeel. Soliste (of hulle alleen, met 'n klavier of met 'n orkes speel) speel meestal staande, tensy 'n fisieke gestremdheid dit verhoed, soos in die geval van [[Itzhak Perlman]]. In die orkes en in kamermusiek word daar daarenteen gewoonlik sittend gespeel. In die 2000's en 2010's het sommige orkeste wat Barokmusiek uitvoer (soos die Freiburger Barockorchester) al hul violiste en altvioliste, solo en ensemble, staande laat speel. Die viool rus aan die linkerkant op die skouer en bors van die violis en word, afhangende van die houding of draai van die kop, deur die linkerkant van die onderkaak, soms deur die ken, op die kenstuk vasgehou en deur die linkerskouer ondersteun, dikwels met behulp van 'n skouersteun. Die kaak en die skouer moet die viool stewig genoeg vashou sodat dit stabiel bly wanneer die linkerhand van 'n hoë posisie ('n hoë noot ver op die toets) na 'n lae (nader aan die skroefkas) beweeg. In die Indiese houding word die stabiliteit van die viool verseker deur die krul wat op die sy van die voet rus. Van die linkerhand word die duim gebruik om die hals te omvat of as hulp vir bepaalde greeptegnieke. Al die ander vingers speel uitsluitlik op die snare om die gewenste tone vas te lê. Afhangende van die skool neem die linkerhand ook 'n ondersteunende of vashoufunksie van die instrument oor. Die regterhand hanteer die strykstok, waarmee die snare meestal tussen die einde van die toets en die kam gestryk word, in moderne komposisies deels ook agter die kam. Dit word die kontakpunt genoem. Vir die wisselende volume, die klankkleure, die presisie van die artikulasie, die legatospel en meer is dit beslissend met watter kombinasie van gewig, snelheid, kontakpunt (na aan die kam, na aan die toets of tussenin) en kanteling van die stokhare die snare aangeraak word. Hoewel onderwysers die wesenlike belang van 'n goeie houding beklemtoon, sowel ter wille van die kwaliteit van die spel as om die kans op oorbelastingsbeserings te verminder, verskil advies oor wat 'n goeie houding is en hoe dit bereik word in die besonderhede. Almal dring egter aan op die belang van 'n natuurlike, ontspanne posisie sonder spanning of styfheid. Wat byna universeel aanbeveel word, is om die linkerpols reguit (of baie naby daaraan) te hou sodat die vingers van die linkerhand vry kan beweeg en die kans op besering verminder word, en om albei skouers in 'n natuurlike, ontspanne posisie te hou en te vermy om enige van hulle oordrewe op te trek. Dit sou, soos enige ander onnodige spanning, die bewegingsvryheid beperk en die risiko van besering verhoog. 'n Krom houding kan goeie spel belemmer omdat dit die liggaam uit balans bring en die skouers laat optrek. Nog 'n teken van ongesonde spanning is pyn in die linkerhand, wat op te veel druk by die vashou van die viool dui. === Linkerhand en toonhoogte === [[Lêer:Violin first position fingering chart.svg|regs|upright=1.35|duimnael|Vingersettings in die eerste posisie. Hierdie diagram toon net die note van die eerste posisie; daar is hoër note buite dié wat aangedui word.]] [[Lêer:Geigengrifftabelle.svg|duimnael|regs|Greeptabel vir alle toonsoorte]] Die linkerhand bepaal die klinkende lengte van die snaar, en dus die toonhoogte, deur dit met die vingerpunte teen die toets te "gryp" (vas te druk), wat verskillende toonhoogtes voortbring. Aangesien die viool geen frette het om die snare af te stop nie, soos gebruiklik by die [[kitaar]], moet die speler presies weet waar om die vingers op die snare te plaas om met goeie intonasie (suiwer) te speel. Beginners speel los snare en die laagste posisie, naaste aan die bosaal. Studente begin dikwels met relatief maklike toonsoorte, soos A-majeur en G-majeur, en leer toonlere en eenvoudige melodieë. Deur toonlere en arpeggio's te oefen en die gehoor op te lei, "vind" die linkerhand van die violis die note uiteindelik intuïtief deur spiergeheue. Beginners maak soms gebruik van [[kleefband|kleefbandjies]] op die toets vir die korrekte plasing van die linkerhandvingers, maar laat die bandjies gewoonlik gou staan wanneer hulle vorder. Nog 'n algemene merktegniek gebruik kolletjies [[korrigeervloeistof]] op die toets, wat binne 'n paar weke se gereelde oefening afslyt. Hierdie praktyk word ongelukkig soms in plaas van voldoende gehooropleiding gebruik, sodat die plasing van die vingers deur die oog en nie deur die oor gelei word nie. Veral in die vroeë stadiums van die leerproses is die sogenaamde "klinkende tone" nuttig. Daar is nege sulke note in die eerste posisie, waar 'n gegrypte noot 'n unisoon of oktaaf met 'n ander (los) snaar klink en dié laat meeresoneer. Studente gebruik hierdie klinkende tone dikwels om die intonasie van die gegrypte noot te kontroleer deur te luister of dit met die los snaar harmonieer. Wanneer die gegrypte toonhoogte "A" op die G-snaar gespeel word, kan die violis byvoorbeeld terselfdertyd die los D-snaar speel om die intonasie van die gegrypte "A" te toets. As die "A" suiwer is, behoort die "A" en die los D-snaar 'n harmonieuse reine kwart voort te bring. Viole word in reine kwinte gestem, soos al die orkesstrykers (viool, altviool, tjello) behalwe die kontrabas, wat in reine kwarte gestem word. Elke daaropvolgende noot word gegryp op die toonhoogte wat die speler as die harmonieuste ervaar; wanneer 'n violis onbegeleid speel, "speel hy nie konsekwent in óf die getempereerde óf die natuurlike [reine] toonleer nie, maar neig in die geheel om by die Pythagorese toonleer aan te sluit."<ref>Seashore, Carl (1938). ''Psychology of Music'', p. 224. Aangehaal in Kolinski, Mieczyslaw (somer–herfs 1959). "A New Equidistant 12-Tone Temperament", p. 210, ''Journal of the American Musicological Society'', vol. 12, nr. 2/3, pp. 210–214.</ref> Wanneer violiste in 'n [[strykkwartet]] of 'n strykorkes speel, "versoet" die strykers gewoonlik hul stemming om by die toonsoort te pas waarin hulle speel. Wanneer daar saam met 'n instrument met gelykswewende stemming gespeel word, soos 'n klavier, pas vaardige violiste hul stemming by die gelykswewende stemming van die klavier aan om dissonante note te vermy. Die vingers word in die [[musieknotasie]], soos in bladmusiek en etudeboeke, konvensioneel van 1 (wysvinger) tot 4 (pinkie) genommer. Veral in leeruitgawes van vioolmusiek kan syfers bo die note aandui watter vinger gebruik moet word, met ''0'' of ''O'' vir 'n los snaar. Die diagram regs toon die rangskikking van die note wat in die eerste posisie bereik kan word. Wat nie op hierdie diagram gewys word nie, is hoe die afstande tussen die nootposisies kleiner word hoe hoër (in toonhoogte) die vingers van die bosaal af beweeg. Die balke aan die kante van die diagram stel die gebruiklike moontlikhede vir beginners se kleefbandjies voor, by die 1ste, hoë 2de, 3de en 4de vinger. ==== Posisies ==== Die plasing van die linkerhand op die toets word deur "posisies" gekenmerk. Die eerste posisie, waar die meeste beginners begin (hoewel sommige metodes in die derde posisie begin), is die posisie wat die meeste in strykmusiek gebruik word. Musiek wat vir beginnende jeugorkeste gekomponeer is, is dikwels meestal in die eerste posisie. Die laagste noot wat in hierdie posisie in standaardstemming beskikbaar is, is 'n los G₃; die hoogste noot in die eerste posisie word met die vierde vinger op die E-snaar gespeel en klink as B₅. Deur die hand op die hals op te skuif, neem die eerste vinger die plek van die tweede vinger in, wat die speler in die ''tweede posisie'' bring. Deur die eerste vinger die eerste-posisie-plek van die derde vinger te laat inneem, kom die speler in die ''derde posisie'', en so voorts. 'n Verandering van posisie, met die gepaardgaande beweging van die hand, word 'n ''posisiewisseling'' genoem, en doeltreffende posisiewisselings met behoud van suiwer intonasie en 'n gladde legato (verbonde) klank is 'n sleutelelement van die tegniek op alle vlakke. Dikwels word 'n "gidsvinger" gebruik: die laaste vinger wat 'n noot in die ou posisie gespeel het, raak tydens die wisseling voortdurend liggies aan die snaar om op sy korrekte plek in die nuwe posisie uit te kom. In elementêre wisselingsoefeninge word die "gidsvinger" dikwels hoorbaar gemaak terwyl dit op of af langs die snaar gly, sodat die speler die korrekte plasing op die gehoor kan vaslê. Buite hierdie oefeninge behoort dit selde hoorbaar te wees (tensy die speler bewustelik 'n portamento-effek om uitdrukkingsredes toepas). Tydens 'n wisseling in lae posisies beweeg die duim van die linkerhand op of af langs die hals van die instrument om in dieselfde posisie relatief tot die vingers te bly (hoewel die beweging van die duim effens voor of effens na die beweging van die vingers kan plaasvind). In sulke posisies word die duim dikwels as 'n "anker" beskou waarvan die plek bepaal in watter posisie die speler is. In baie hoë posisies kan die duim nie met die vingers meebeweeg nie, omdat die klankkas van die instrument in die pad kom. In plaas daarvan beweeg die duim om die hals van die instrument om by die punt te sit waar die hals die regterronding van die klankkas ontmoet, en bly daar terwyl die vingers tussen die hoë posisies beweeg. 'n Noot wat buite die normale omvang van 'n posisie gespeel word, sonder wisseling, word 'n ''strekking'' genoem. In die derde posisie op die A-snaar sit die hand byvoorbeeld natuurlik met die eerste vinger op D en die vierde op G of G♯. Om die eerste vinger terug na 'n C♯ te strek, of die vierde vinger op na 'n A, vorm 'n strekking. Strekkings word algemeen gebruik waar een of twee note effens buite 'n andersins stewige posisie lê, en het die voordeel dat hulle minder opvallend is as 'n wisseling of 'n snaaroorgang. Die laagste posisie op die viool word die "halwe posisie" genoem. In hierdie posisie is die eerste vinger op 'n "lae eerste-posisie"-noot, byvoorbeeld B♭ op die A-snaar, en die vierde vinger in 'n afwaartse strekking vanaf sy gewone posisie, byvoorbeeld D op die A-snaar, met die ander twee vingers na behoefte tussenin geplaas. Aangesien die posisie van die duim in die "halwe posisie" tipies dieselfde is as in die eerste posisie, kan dit beter as 'n agterwaartse strekking van die hele hand as as 'n egte posisie beskou word. Die bogrens van die viool se omvang word grootliks deur die vaardigheid van die speler bepaal, wat maklik meer as twee oktawe op 'n enkele snaar en vier oktawe op die instrument as geheel kan speel. Posisiename word meestal vir die laer posisies en in metodeboeke en etudes gebruik; om dié rede hoor 'n mens selde verwysings na iets hoër as die sewende posisie. Die hoogste posisie is prakties gesproke die 13de. Baie hoë posisies is om twee redes 'n besondere tegniese uitdaging. Eerstens word die verskil in ligging van die verskillende note in hoë posisies veel kleiner, wat die note moeiliker maak om te vind en in sommige gevalle op die gehoor te onderskei. Tweedens is die veel korter klinkende lengte van die snaar in baie hoë posisies 'n uitdaging vir die regterarm en die strykstok om die instrument doeltreffend te laat klink. Hoe fyner (en duurder) 'n instrument, hoe beter kan dit 'n goeie toon tot bo aan die toets, by die hoogste toonhoogtes op die E-snaar, volhou. Alle note (behalwe dié onder die los D) kan op meer as een snaar gespeel word. Dit is 'n standaardontwerpkenmerk van snaarinstrumente, wat egter van die klavier verskil, wat vir elk van sy 88 note net een plek het. Die noot van die los A op die viool kan byvoorbeeld as die los A gespeel word, of op die D-snaar (in die eerste tot vierde posisie) of selfs op die G-snaar (baie hoog op, in die sesde tot negende posisie). Elke snaar het 'n ander [[toonkleur]], vanweë die verskillende gewigte (diktes) van die snare en die resonansies van ander los snare. Die G-snaar word byvoorbeeld dikwels beskou as 'n baie volle, klankryke klank te hê wat besonder gepas is vir laat-Romantiese musiek. Dit word dikwels in die musiek aangedui met die merk ''sul G'' of ''IV'' ('n Romeinse syfer wat aandui dat op die vierde snaar gespeel moet word; volgens konvensie word die snare van die dunste, hoogste (I) tot die laagste (IV) genommer). Selfs sonder uitdruklike aanwysings in die partituur sal 'n gevorderde violis na eie oordeel en artistieke aanvoeling kies op watter snaar bepaalde note of passasies gespeel word. Wanneer 'n passasie op 'n lae snaar en in 'n hoër posisie gespeel word, hoewel dit op 'n hoër snaar gemakliker gespeel sou kon word, dien dit ook om 'n besondere klankkleur voort te bring. ==== Los snare ==== As 'n snaar gestryk of getokkel word sonder dat 'n vinger dit gryp, word dit 'n ''los snaar'' genoem. Dit gee 'n ander klank as 'n gegrypte snaar, aangesien die snaar by die bosaal vryer tril as onder 'n vinger. Verder is dit onmoontlik om vibrato ten volle op 'n los snaar te gebruik (hoewel 'n gedeeltelike effek verkry kan word deur 'n noot 'n oktaaf hoër op 'n aangrensende snaar te gryp en dié te laat vibreer, wat 'n element van vibrato in die botone inbring). In die klassieke tradisie gebruik violiste dikwels 'n snaaroorgang of posisiewisseling om die verandering van toonkleur wat 'n los snaar meebring, te vermy, tensy die komponis dit aandui. Dit geld veral vir die los E, wat dikwels as hard van klank beskou word. Daar is egter ook situasies waar 'n los snaar spesifiek vir artistieke effek gekies kan word. Dit kom voor in klassieke musiek wat die bourdon van 'n [[orrel]] naboots (soos J.S. Bach in sy Partita in E vir soloviool bereik het), in ''fiddle''-musiek (byvoorbeeld ''Hoedown'') of waar stappe om die los snaar te vermy musikaal onvanpas is (byvoorbeeld in Barokmusiek, waar posisiewisselings minder gebruiklik was). In vinnige passasies van toonlere of arpeggio's kan 'n los E-snaar eenvoudig gerieflikheidshalwe gebruik word as die noot nie tyd het om uit te klink en 'n harde toonkleur te ontwikkel nie. In volksmusiek, ''fiddle''-musiek en ander tradisionele musiekgenres word los snare algemeen om hul resonante toonkleur gebruik. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n gegrypte noot op 'n aangrensende snaar te speel, lewer 'n [[doedelsak]]agtige bourdon, wat komponiste dikwels ter nabootsing van volksmusiek gebruik. Soms is die twee note identies (byvoorbeeld 'n gegrypte A op die D-snaar teen die los A-snaar), wat 'n klinkende soort ''fiddle''-klank gee. Om 'n los snaar gelyktydig met 'n identiese gegrypte noot te speel, kan ook vereis word wanneer meer volume nodig is, veral in orkesspel. Sommige klassieke vioolpartye het note waarvoor die komponis die violis vra om 'n los snaar te speel, weens die spesifieke klankkarakter wat 'n los snaar skep. ==== Dubbelgrepe, akkoorde en bourdons ==== 'n Dubbelgreep is wanneer twee afsonderlike snare deur die vingers gegryp en gelyktydig gestryk word, wat twee deurlopende tone voortbring (tipiese intervalle sluit tertse, kwarte, kwinte, sekstes en oktawe in). Dubbelgrepe kan in enige posisie aangedui word, hoewel die wydste interval wat natuurlik in een posisie as dubbelgreep gespeel kan word, 'n oktaaf is (met die wysvinger op die laer snaar en die pinkie op die hoër snaar). Nietemin word in gevorderde repertoire soms dubbelgrepe van desiemes of selfs meer vereis, wat 'n gestrekte linkerhandposisie met uitgestrekte vingers tot gevolg het. Die term "dubbelgreep" word dikwels ook gebruik vir die laat klink van 'n los snaar saam met 'n gegrypte noot, hoewel net een vinger 'n snaar gryp. Met die tegniek van die dubbelgreep kan dus tweestemmig gespeel word. Waar drie of vier gelyktydige note aangedui word, "verdeel" die violis gewoonlik die akkoord: drie- of vierstemmige akkoorde word normaalweg gearpeggieer, deur die onderste een of twee note eerste te speel en onmiddellik na die boonste een of twee note voort te gaan, waarby die natuurlike resonansie van die instrument 'n effek voortbring soortgelyk aan asof al vier note gelyktydig geklink het. In sommige omstandighede is 'n "drievoudige greep" moontlik, waar drie note oor drie snare gelyktydig klink. Die strykstok raak nie van nature drie snare tegelyk nie, maar met voldoende stoksnelheid en druk, wanneer die violis 'n drienoot-akkoord "breek", kan die stokhare tydelik oor drie snare gebuig word sodat elkeen gelyktydig klink. Dit word met 'n swaar streek bereik, tipies naby die slof en met die stok op 'n sekere afstand van die kam, en bring 'n harde, aggressiewe toon voort. Dit is so moontlik om drienoot-akkoorde van kort duur, ook verskeie ná mekaar, sonder arpeggio te speel, sodat daar werklik drie stemme gelyktydig klink. Vierstemmige spel sonder arpeggio kan net met 'n spesiaal gekonstrueerde ronde strykstok verwesenlik word. Dubbelgrepe in die orkes word soms ''divisi'' gemerk en tussen die spelers verdeel, sodat een deel van die musikante die laer noot en 'n ander deel die hoër noot speel. Dubbelgrepe (en ''divisi'') kom algemeen in orkesrepertoire voor wanneer die viole begeleiding speel en 'n ander instrument of groep die melodie speel. In sommige genres van die historiese uitvoeringspraktyk (gewoonlik van Barokmusiek en vroeër) word nóg verdeelde akkoorde nóg drievoudige grepe as gepas beskou; sommige violiste arpeggieer alle akkoorde (insluitend gewone dubbelgrepe) deur al die note of die meeste daarvan afsonderlik te speel asof hulle as 'n gebonde figuur geskryf is. Met die ontwikkeling van moderne viole het drievoudige grepe egter natuurliker geword, omdat die kam minder gekrom is. In sommige musiekstyle kan 'n aangehoue bourdon op 'n los snaar gespeel word tydens 'n passasie wat hoofsaaklik op 'n aangrensende snaar geskryf is, om 'n basiese begeleiding te bied. Dit kom meer in volkstradisies as in die klassieke musiek voor. ==== Vibrato ==== [[Lêer:MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv|duimnael|Kyoko Yonemoto speel [[Niccolò Paganini|Paganini]] se Caprice nr. 24 op 'n viool]] [[Lêer:Peter Bissing.png|duimnael|regs|Petrowitsch Bissing was 'n onderwyser in vibratometodiek op die viool<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9-EqAAAAYAAJ&q=PETROWITCH+BISSING&pg=RA2-PA52|publisher=Jacobs' Band Monthly, Volume 4|page=52|year=1919|access-date=16 November 2012|title=The Violin|first=Louis|last=Eaton}}</ref> en het 'n boek met die titel ''Cultivation of the Violin Vibrato Tone'' gepubliseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IwhLMgEACAAJ|title=Cultivation of the Violin Vibrato Tone|first=Petrowitsch|last=Bissing|publisher=Central States Music Publishing Company|access-date=16 November 2012}}</ref>]] Vibrato is 'n tegniek van die linkerhand en -arm waarby die toonhoogte van 'n noot subtiel in 'n polsende ritme wissel. Hoewel verskillende dele van die hand of arm by die beweging betrokke kan wees, is die resultaat 'n beweging van die vingerpunt wat 'n geringe verandering in die trillende snaarlengte meebring, wat 'n golwing in die toonhoogte veroorsaak. Die meeste violiste ossilleer onder die noot, dit wil sê laer in toonhoogte as die eintlike noot, wanneer hulle vibrato gebruik, omdat geglo word dat die waarneming die hoogste toonhoogte in 'n wisselende klank bevoordeel.<ref>{{Cite book|title=String Builder, Book 3: Teacher's Manual |last=Applebaum |first=Samuel |year=1957 |publisher=Alfred Publishing |location=New York |isbn=978-0-7579-3056-0 |page=4 }}. "Now we will discipline the shaking of the left hand in the following manner: Shake the wrist slowly and evenly in 8th notes. Start from the original position and for the second 8th note the wrist is to move backward (toward the scroll). Do this in triplets, dotted 8ths and 16ths, and 16th notes. A week or two later, the vibrato may be started on the Violin. ... The procedure will be as follows: 1. Roll the finger tip from this upright position on the note, to slightly below the pitch of this note."</ref> Vibrato doen min of niks om 'n onsuiwer noot te verbloem; met ander woorde, verkeerd toegepaste vibrato is 'n slegte plaasvervanger vir goeie intonasie. Toonlere en ander oefeninge wat op intonasie gerig is, word tipies sonder vibrato gespeel om die werk makliker en doeltreffender te maak. Musiekstudente word dikwels geleer dat vibrato veronderstel word tensy dit anders in die musiek aangedui is. Dit kan 'n struikelblok wees vir 'n klassiek opgeleide violis wat in 'n styl wil speel wat min of geen vibrato gebruik, soos Barokmusiek in historiese styl en baie tradisionele ''fiddle''-style. Vibrato kan deur 'n gepaste kombinasie van vinger-, pols- en armbewegings voortgebring word. Deur die vingerpunt van die grypende vinger liggies heen en weer te rol, ontstaan vingervibrato. Een metode, ''handvibrato'' (of ''polsvibrato''), behels dat die hand by die pols heen en weer gekantel word om die ossillasie te bewerkstellig. 'n Ander metode, ''armvibrato'', moduleer die toonhoogte deur beweging van die hele onderarm by die elmboog met 'n vaste pols. 'n Kombinasie van hierdie tegnieke stel 'n speler in staat om 'n groot verskeidenheid klankeffekte voort te bring. Die "wanneer", "waarvoor" en "hoeveel" van vibrato is artistieke kwessies van styl en smaak, waarby verskillende onderwysers, musiekskole en musiekstyle verskillende vibratostyle verkies. Oordrewe vibrato kan byvoorbeeld hinderlik word. Akoesties gesproke het die interessantheid wat vibrato aan die klank toevoeg te doen met die manier waarop die mengsel van botone<ref>{{Cite web|url=http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207150243/http://www.schleske.de/en/our-research/handbook-violinacoustics/vibrato-of-the-musician.html |url-status=dead |archive-date=7 Februarie 2010 |title=The psychoacoustic secret of vibrato |first=Martin |last=Schleske |access-date=11 Februarie 2010 |quote=Accordingly, the sound level of each harmonic will have a periodically fluctuating value due to the vibrato.}}</ref> (of toonkleur) en die rigtingpatroon van die klankuitstraling met veranderinge in toonhoogte verander. Deur die klank ritmies na verskillende dele van die vertrek te "rig",<ref>{{Cite web | last=Curtin | first=Joseph | title=Weinreich and Directional Tone Colour | url=http://www.josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | date=April 2000 | work=Strad Magazine | access-date=23 Mei 2009 | quote=In the case of string instruments, however, not only are they strongly directional, but the pattern of their directionality changes very rapidly with frequency. If you think of that pattern at a given frequency as beacons of sound, like the quills of a porcupine, then even the slight changes in pitch created by vibrato can cause those quills to be continually undulating. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090529062722/http://josephcurtinstudios.com/news/strad/apr00/Gabi_strad.htm | archive-date=29 Mei 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://knutsacoustics.com/files/weinreich,-g.-directional-tone-color-jasa-1997.pdf |title=Directional tone color |last=Weinreich |first=Gabriel |date=16 Desember 1996 |publisher=Acoustical Society of America |quote=The effect can be visualized in terms of a number of highly directional sound beacons, all of which the vibrato causes to undulate back and forth in a coherent and highly organized fashion. It is obvious that such a phenomenon will help immensely in fusing sounds of the differently directed partials into a single auditory stream; one may even speculate that it is a reason why vibrato is used so universally by violinists—as compared to wind players, from the sound of whose instruments directional tone color is generally absent.}}</ref> voeg vibrato 'n "glans" of "lewendigheid" by die klank van 'n goed geboude viool. Vibrato word grootliks aan die oordeel van die violis oorgelaat. Verskillende soorte vibrato bring verskillende stemminge in 'n stuk, en die wisselende grade en style van vibrato is dikwels kenmerke wat by bekende violiste uitstaan. ==== Vibratotriller ==== 'n Vibrato-agtige beweging kan soms gebruik word om 'n vinnige [[triller]]effek te skep. Om hierdie effek uit te voer, word die vinger bo die vinger wat die noot gryp, net effens van die snaar af geplaas (stewig teen die grypende vinger gedruk) en 'n vibratobeweging uitgevoer. Die tweede vinger raak met elke ossillasie liggies aan die snaar bo die laer vinger, sodat die toonhoogte ossilleer op 'n manier wat soos 'n mengsel van wye vibrato en 'n baie vinnige triller klink. Dit gee 'n minder duidelike oorgang tussen die hoër en die laer noot en word gewoonlik as interpretatiewe keuse toegepas. Hierdie trillertegniek werk net goed vir halftoontrillers of trillers in hoë posisies (waar die afstand tussen die note kleiner is), aangesien dit vereis dat die trillende vinger en die vinger daaronder aan mekaar raak, wat die afstand wat getrill kan word, beperk. In baie hoë posisies, waar die trilafstand kleiner as die breedte van die vinger is, kan 'n vibratotriller die enigste opsie vir trillereffekte wees. ==== Flageolettone ==== [[Lêer:Violin sounds and techniques.ogg|duimnael|regs|Vioolklanke en -tegnieke: los snare (arco en pizzicato); A-majeur-toonleer (arco en pizzicato); begin van 'n A-majeur-toonleer met vibrato; A-majeur-toonleer col legno gespeel; natuurlike flageolettone van 'n A, E en 'n A; kunsmatige flageolet van A₇; flageolet-glissando op die A-snaar]] Deur die snaar liggies met 'n vingerpunt by 'n [[nodus (fisika)|nodus]] aan te raak, sonder om die snaar heeltemal vas te druk, en die snaar dan te tokkel of te stryk, ontstaan flageolettone (harmonieke of botone). In plaas van die normale toon klink 'n hoër noot. Daardeur word die grondfrekwensie gedemp en tril net die ooreenstemmende botone (byvoorbeeld die dubbele of drievoudige frekwensie wanneer die vinger by die helfte of by 'n derde van die snaarlengte geplaas word). Daar ontstaan fluitagtige tone. Elke nodus lê by 'n heeltallige deling van die snaar, byvoorbeeld halfpad of 'n derde langs die lengte van die snaar. 'n Instrument wat goed reageer, laat talle moontlike flageoletnodusse langs die lengte van die snaar klink. Flageolettone word in die musiek óf met 'n sirkeltjie bo die noot wat die toonhoogte van die flageolet bepaal, óf met ruitvormige nootkoppe aangedui. Daar is twee soorte: ''natuurlike flageolettone'' en ''kunsmatige flageolettone'' (ook ''valse flageolettone'' genoem). Natuurlike flageolettone word op 'n los snaar gespeel. Die toonhoogte van die los snaar wanneer dit getokkel of gestryk word, word die grondfrekwensie genoem. Flageolettone word ook ''botone'' of ''deeltone'' genoem. Hulle kom voor by heeltallige veelvoude van die grondtoon, wat die eerste harmoniek genoem word. Die tweede harmoniek is die eerste botoon (die oktaaf bo die los snaar), die derde harmoniek is die tweede botoon, en so voorts. Die tweede harmoniek lê in die middel van die snaar en klink 'n oktaaf hoër as die toonhoogte van die snaar. Die derde harmoniek verdeel die snaar in derdes en klink 'n oktaaf en 'n kwint bo die grondtoon, en die vierde harmoniek verdeel die snaar in kwarte en klink twee oktawe bo die eerste. Die klank van die tweede harmoniek is die helderste van almal, omdat dit 'n gemeenskaplike nodus met al die daaropvolgende ewe harmonieke (4de, 6de, ens.) het. Die derde en die daaropvolgende onewe harmonieke is moeiliker om te speel, omdat hulle die snaar in 'n onewe aantal trillende dele verdeel en nie so baie nodusse met ander harmonieke deel nie. Kunsmatige flageolettone is moeiliker om voort te bring as natuurlike, aangesien hulle behels dat die snaar gegryp én 'n flageolet op die gegrypte noot gespeel word. Met die ''oktaafraam'' (die normale afstand tussen die eerste en die vierde vinger in enige gegewe posisie) en die vierde vinger wat die snaar 'n kwart bo die gegrypte noot net aanraak, ontstaan die vierde harmoniek, twee oktawe bo die gegrypte noot. Vingerplasing en -druk, asook stoksnelheid, -druk en kontakpunt, is almal wesenlik om die gewenste flageolet te laat klink. Boonop moet in passasies met verskillende note as valse flageolettone die afstand tussen die grypende vinger en die flageoletvinger voortdurend verander, aangesien die afstand tussen die note oor die lengte van die snaar verander. Die ''flageoletvinger'' kan die snaar ook 'n groot terts bo die vasgedrukte noot aanraak (die vyfde harmoniek), of 'n kwint hoër ('n derde harmoniek). Hierdie flageolettone word minder algemeen gebruik; in die geval van die groot terts moet sowel die gegrypte noot as die aangeraakte noot effens hoog gespeel word, anders spreek die flageolet nie so geredelik aan nie. In die geval van die kwint is die strekking groter as wat vir baie violiste gemaklik is. In die algemene repertoire word breuke kleiner as 'n sesde nie gebruik nie. Verdelings tot 'n agtste word egter soms gebruik, en met 'n goeie instrument en 'n vaardige speler is verdelings so klein as 'n twaalfde moontlik. Daar is 'n paar boeke wat uitsluitlik aan die studie van vioolflageolettone gewy is. Twee omvattende werke is Henryk Heller se sewedelige ''Theory of Harmonics'', in 1928 deur Simrock gepubliseer, en Michelangelo Abbado se vyfdelige ''Tecnica dei suoni armonici'', in 1934 deur Ricordi gepubliseer. Uitgebreide passasies in kunsmatige flageolettone kom in die virtuose vioolliteratuur voor, veral van die 19de en vroeë 20ste eeu. Twee opvallende voorbeelde hiervan is 'n hele gedeelte van Vittorio Monti se ''Csárdás'' en 'n passasie omtrent in die middel van die derde deel van [[Pjotr Tsjaikofski]] se Vioolkonsert. 'n Gedeelte van die derde deel van Paganini se Vioolkonsert nr. 1 bestaan uit dubbelgreeptertse in flageolettone. Wanneer snare verslyt, vuil en oud is, is die flageolettone moontlik nie meer suiwer in toonhoogte nie. Om dié rede vervang violiste hul snare gereeld. === Regterhand en klankkleur === Die snare kan laat klink word deur die hare van die strykstok, wat in die regterhand gehou word, daaroor te trek (''arco'') of deur hulle te tokkel (''pizzicato''), meestal met die regterhand. In sommige gevalle tokkel die violis snare met die linkerhand. Dit word gedoen om oorgange van pizzicato na arco te vergemaklik, en dit word ook in sommige virtuose vertoonstukke gebruik. Linkerhand-pizzicato word gewoonlik op los snare gedoen. Pizzicato word op al die instrumente van die vioolfamilie gebruik; die sistematiese studie van gevorderde pizzicatotegnieke is egter die verste ontwikkel in die jazzkontrabas, 'n styl waarin die instrument byna uitsluitlik getokkel word. Die regterarm, -hand en strykstok en die stoksnelheid is verantwoordelik vir toonkwaliteit, [[ritme]], [[dinamika (musiek)|dinamika]], artikulasie en die meeste (maar nie alle) veranderinge in [[toonkleur]]. Die speler trek die strykstok oor die snaar, wat die snaar laat tril en 'n aangehoue toon voortbring. Die natuurlike tekstuur van die perdehaar en die klewerigheid van die hars help die stok om die snaar te "gryp", en wanneer die stok oor die snaar getrek word, laat dit die snaar 'n toon klink. Stryk kan gebruik word om lang aangehoue note of melodieë voort te bring. In 'n strykersgroep kan 'n noot eindeloos volgehou lyk as die spelers in die groep op verskillende tye van strykrigting verander. Die strykstok kan ook gebruik word om kort, skerp nootjies te speel, soos herhaalde note, toonlere en arpeggio's, wat in baie musiekstyle 'n stuwende ritme verskaf. ==== Stryktegnieke ==== Die wesenlikste deel van die stryktegniek is die greep van die strykstok. Gewoonlik is die duim gebuig in die klein ruimte tussen die slof en die omwikkeling van die stok. Die ander vingers is ietwat eweredig oor die bokant van die stok verspreid. Die pinkie is gekrul, met die vingerpunt op die hout naas die skroef. Die viool bring harder note voort met groter stoksnelheid of meer gewig op die snaar. Die twee metodes is nie gelykwaardig nie, omdat hulle verskillende toonkleure voortbring; om op die snaar af te druk, is geneig om 'n harder, intenser klank te gee. 'n Harder klank kan ook verkry word deur die stok nader aan die kam te plaas. Die kontakpunt waar die stok die snaar kruis, beïnvloed ook die toonkleur. Om naby die kam te speel (''sul ponticello'') gee 'n intenser klank as gewoonlik en beklemtoon die hoër harmonieke, terwyl om met die stok oor die einde van die toets te speel (''sul tasto'') 'n delikate, eteriese klank gee wat die [[grondtoon]] beklemtoon. Shinichi Suzuki het die kontakpunt die "[[Fritz Kreisler|Kreisler]]-snelweg" genoem; 'n mens kan die verskillende kontakpunte as "bane" op die snelweg beskou. Die klankkleur kan dus deur die manier van stokvoering verreikend beïnvloed word: deur die mees uiteenlopende stryksnelhede by 'n baie veranderlike stokdruk, maar ook deur die plek van die stryk (nader aan die kam of nader aan die toets). Verskillende maniere van aanslag met die strykstok bring verskillende artikulasies voort. Daar is baie stryktegnieke wat elke speelstyl moontlik maak. Baie onderwysers, spelers en orkeste bestee baie tyd aan die ontwikkeling van tegnieke en die skep van 'n eenvormige tegniek binne die groep. Hierdie tegnieke sluit in legato-stryk ('n gladde, verbonde, aangehoue klank wat vir melodieë geskik is), ''collé'' en 'n verskeidenheid strykwyses wat korter note voortbring, waaronder ricochet, ''sautillé'', ''martelé'', ''spiccato'' en staccato. ==== Pizzicato ==== 'n Noot wat in die geskrewe musiek ''pizz.'' (afkorting vir ''pizzicato'') gemerk is, moet gespeel word deur die snaar met 'n vinger van die regterhand te tokkel in plaas van te stryk. (Die wysvinger word hier die meeste gebruik.) Soms word in orkespartye of virtuose solomusiek waar die stokhand besig is (of vir vertoon-effek) ''linkerhand-pizzicato'' aangedui met 'n + (plusteken) onder of bo die noot. By linkerhand-pizzicato word twee vingers op die snaar geplaas; die een (gewoonlik die wys- of middelvinger) word op die korrekte noot geplaas, en die ander (gewoonlik die ring- of pinkvinger) bo die noot. Die hoër vinger tokkel dan die snaar terwyl die laer een bly lê, wat die korrekte toonhoogte voortbring. Deur die krag van die tokkel te vergroot, kan die volume van die noot verhoog word. Pizzicato word in orkeswerke en in solo-vertoonstukke gebruik. In orkespartye moet violiste dikwels baie vinnig van arco na pizzicato oorskakel, en omgekeerd. ==== Col legno ==== 'n Aanduiding ''col legno'' ([[Italiaans]] vir "met die hout") in die geskrewe musiek vereis dat die snaar of snare met die stok van die strykstok geslaan word in plaas van dat die hare van die stok oor die snare getrek word. Hierdie stryktegniek word betreklik selde gebruik en lewer 'n gedempte, perkussiewe klank. Die spookagtige kwaliteit van 'n vioolgroep wat ''col legno'' speel, word in sommige simfoniese stukke benut, veral in die "Heksedans" van die laaste deel van [[Hector Berlioz]] se ''Symphonie fantastique''. Saint-Saëns se simfoniese gedig ''Danse macabre'' laat die strykersgroep die ''col legno''-tegniek gebruik om die klank van dansende geraamtes na te boots. "Mars" uit Gustav Holst se ''The Planets'' gebruik ''col legno'' om 'n herhaalde ritme in 5/4-tydmaat te speel. [[Benjamin Britten]] se ''The Young Person's Guide to the Orchestra'' vereis dit in die "[[slaginstrument|Perkussie]]"-variasie. [[Dmitri Sjostakowitsj]] gebruik dit in sy Veertiende Simfonie in die deel "In die Santé-gevangenis". Sommige violiste maak egter beswaar teen hierdie speelwyse, omdat dit die afwerking kan beskadig en die waarde van 'n goeie strykstok kan verminder, maar die meeste van hulle maak 'n kompromie deur minstens vir die duur van die betrokke passasie 'n goedkoop strykstok te gebruik. ==== Détaché, martelé en tremolo ==== ''Détaché'' is 'n gladde en egalige streek waarby die stoksnelheid en -gewig van die begin van die streek tot die einde dieselfde bly.<ref>{{Cite journal|last=Fischer|first=Simon|date=1999|title=Detache|journal=Strad|volume=110|pages=638|via=Music Index}}</ref> ''Martelé'', letterlik "gehamer", is 'n sterk geaksentueerde effek wat voortgebring word deur elke streek kragtig en plotseling los te laat. Martelé kan in enige deel van die stok gespeel word en word in die geskrewe musiek soms met 'n pylpunt aangedui. Tremolo is die baie vinnige herhaling (tipies van 'n enkele noot, maar soms van meer note), gewoonlik by die punt van die stok gespeel. Tremolo word met drie kort, skuins strepies deur die steel van die noot aangedui en word dikwels as klankeffek in orkesmusiek gebruik, veral in die Romantiese tydperk (1800–1910) en in operamusiek. ==== Demper ==== [[Lêer:Two mutes.jpg|duimnael|links|'n Geïmproviseerde wasgoedpen-demper en 'n rubber-oefendemper]] Deur 'n klein toestelletjie van metaal, rubber, leer of hout, 'n ''demper'' of ''sordino'', op die kam van die viool te plaas of daarteen aan te skuif (na gelang van die konstruksie), verkry 'n mens 'n sagter, ronder toon met minder hoorbare botone; die klank van 'n hele orkesstrykersgroep wat met dempers speel, het 'n gedempte karakter. Die demper verminder die trillingsamplitude van die kam en beperk sy eiefrekwensie; die gebruikte materiaal en die massa van die demper bepaal in watter mate die verskeidenheid klankkleure en die volume van die viool verminder word. Die resultaat is 'n gewild verminderde toon wat as "nasaal" of "gesluier" beskryf word. Die demper verander dus sowel die volume as die toonkleur van 'n viool. Die konvensionele Italiaanse aanduidings vir die gebruik van die demper is ''con sord.'' of ''con sordino'' ("met demper"), ''senza sord.'' ("sonder demper") en ''via sord.'' ("demper af"). Groter dempers van metaal, rubber of hout is algemeen beskikbaar en staan as ''oefendempers'' of ''hoteldempers'' bekend. Sulke dempers word gewoonlik nie by uitvoerings gebruik nie, maar om die klank van die viool in oefenruimtes soos hotelkamers te smoor. (Vir oefendoeleindes is daar ook die stomme viool, 'n viool sonder klankkas.) Sommige komponiste het oefendempers vir 'n spesiale effek gebruik, byvoorbeeld [[Luciano Berio]] aan die einde van sy ''Sequenza VIII'' vir soloviool. === Dinamika === By die linkeroor van die violis bereik die viool in ''ff'' ([[dinamika (musiek)|fortissimo]]) piekwaardes van meer as 110&nbsp;dB.<ref>''Safe and Sound''. Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin. Dortmund 2010, p. 24.</ref> Die dinamiese omvang van die instrument is redelik gebalanseerd. Op 6,5&nbsp;meter afstand is die klankpeil in ''pp'' ongeveer 43–45&nbsp;dB, terwyl in ''ff'' op dieselfde afstand ongeveer 73–80&nbsp;dB bereik word. === Toonsoorte === Nie alle toonsoorte is op die viool ewe goed uitvoerbaar nie. Toonsoorte waarin dikwels los snare gestryk word, is betreklik maklik om te speel. Die toonsoort beïnvloed ook die klank. In die Duitse uitgawe van die instrumentasieleer van [[Hector Berlioz]], deur [[Richard Strauss]] bewerk, staan daaroor: "Die viole skitter en speel gemakliker in die toonsoorte wat hulle die gebruik van die los snare toelaat."<ref name="Berlioz/Strauss"/> Berlioz het die toekenning van moeilikheidsgrade en klankkwaliteite aan toonsoorte wat op die viool gespeel word, tot die uiterste gevoer deur vir elke afsonderlike toonsoort aanduidings te probeer gee. In sy tabelle van 19 majeur- en 19 mineurtoonsoorte staan byvoorbeeld dat As-majeur "nie baie moeilik" is om te speel nie en "sag, gesluier, baie edel" klink; e-mineur is "maklik" om te speel en klink "skreeuend, gewoon". Sommige toonsoorte het Berlioz "byna onuitvoerbaar" genoem, enkeles selfs "onuitvoerbaar".<ref name="Berlioz/Strauss">[[Hector Berlioz]]: ''Grand traité d'instrumentation et d'orchestration modernes.'' Schonenberger, Parys 1844, hier p. 33, [https://archive.org/details/grandtraitdins1843berl archive.org].<br />Duitse uitgawe: ''Instrumentationslehre von Hector Berlioz. Ergänzt und revidiert von Richard Strauss.'' Twee bande. Edition Peters, Leipzig 1905; hier band 1, pp. 61 e.v., [https://archive.org/details/instrumentations01berl archive.org].</ref> == Pedagogiek == Vioolspel kan reeds op 'n baie vroeë kinderleeftyd aangeleer word. Pedagoë is van mening dat 'n so vroeg moontlike begin, ongeveer op die ouderdom van drie tot ses jaar, in beginsel voordelig en vir 'n suksesvolle loopbaan sterk aan te beveel is. Daarom bestaan daar talle "kindervriendelike" vioolmetodes. 'n So vroeg moontlike begin met vioolspel is 'n vaste bestanddeel van die Suzuki-metode, genoem na sy ontwikkelaar Shinichi Suzuki. Vir die vroeë begin met klein hande en kort arms bestaan daar aangepaste instrumente in breukgroottes (sien [[#Groottes|Groottes]]). As 'n belangrike pedagogiese werk geld [[Leopold Mozart]] se ''Versuch einer gründlichen Violinschule'' van 1756. Mozart se vioolmetode is een van die belangrike bronne vir die studie van die historiese uitvoeringspraktyk. Nog vroeëre leerwerke stam uit die Baroktyd; so het Daniel Merck, Michel Corrette en Francesco Geminiani hulle vir die vioolpedagogiek verdienstelik gemaak. Giuseppe Tartini het in sy ''L'arte dell'arco'', wat 50 etudes bevat, die eerste leerwerk oor die stokvoering geskryf. Georg Philipp Telemann het vir sy leerlinge die "Metodiese sonates" geskep, waarin die stadige dele boonop met barokke versiering uitgeskryf is. Moderner en sistematiese leerwerke het in die vroeë 19de eeu in Frankryk ontstaan, na die stigting van die Paryse Konservatorium. Enkele vooraanstaande outeurs van sulke werke is Pierre Rode, Pierre Baillot, Rodolphe Kreutzer, Charles-Auguste de Bériot, Jacques Féréol Mazas en in Duitsland Louis Spohr. In die 20ste eeu speel veral die publikasies van Carl Flesch en Ivan Galamian 'n uitstaande rol. == Gebruik in musiek == [[Lêer:PalacioReal Stradivarius1.jpg|duimnael|regs|Stradivari-viool in die Koninklike Paleis van Madrid]] Die viool is nou met die ontwikkeling van die Europese musiek van die nuwe tyd verbonde en is dienooreenkomstig ryk met literatuur bedeel. Hier kan net 'n kort oorsig van sy veelsydige take gegee word. === Klassieke musiek === [[Lêer:Telemann - 2violin Sonata 1-1.ogg|duimnael|regs|'n [[Sonate]] vir twee viole van die Barokkomponis Telemann. As 'n betreklik tipiese Barokvioolkomposisie sou dit oorspronklik waarskynlik met minder vibrato uitgevoer gewees het.]] [[Lêer:Meditation from Thais - Bomsori Kim.opus|duimnael|regs|Die ''Méditation'' uit Massenet se opera ''Thaïs''. Die baie legato-speelstyl, met oorvloedige gebruik van portamento, rubato en vibrato en van die hoër registers van die instrument, is tipies van die vioolspel in die laat-Romantiese tydperk.]] Sedert die [[Barok]] is die viool om verskeie redes een van die belangrikste van alle instrumente in die klassieke musiek. Die toon van die viool staan bo ander instrumente uit, wat dit geskik maak om 'n melodielyn te speel. In die hande van 'n goeie speler is die viool uiters behendig en kan dit vinnige en moeilike reekse note uitvoer. Bekende violiste sluit in [[Hilary Hahn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] en, meer onlangs, TwoSet Violin en Chloe Chua. ==== Solo- en konsertwerke ==== Belangrike werke vir soloviool (sonder begeleiding) was daar in die Baroktyd by die vleet; genoem kan word die 16 Rosekranssonates van Heinrich Ignaz Franz Biber vir viool in [[scordatura]] en die ses Sonates en Partitas vir soloviool van [[Johann Sebastian Bach]]. Hier is veral met dubbelgrepe die moontlikheid ten volle benut om op een viool verskeie stemme te laat klink. In die Klassisisme en die Romantiek was hierdie genre (net soos solowerke vir ander instrumente, afgesien van [[klavier]] of [[orrel]]) minder verbreid, hoewel dit in die 24 Caprices van [[Niccolò Paganini]] 'n verdere hoogtepunt bereik het. In die 20ste eeu het dit met die Solosonate van [[Béla Bartók|Bartók]], werke van [[Igor Strawinski|Strawinski]] en veral [[Eugène Ysaÿe]] 'n nuwe verbreiding beleef. Die eerste [[concerto|instrumentale konserte]] het aanvanklik ontwikkel uit die tydelike na vore tree van die konsertmeester uit die Barokse strykorkes (sien ook concerto grosso). Gou het die eerste as sodanig verklaarde vioolkonserte ontstaan, soos dié van Giuseppe Torelli, [[Antonio Vivaldi|Vivaldi]] of Bach. Al drie groot Weense Klassici het vioolkonserte geskryf, so ook die belangrike Romantiese meesters (Paganini, Louis Spohr, [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann|Schumann]], [[Antonín Dvořák|Dvořák]], [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski]], [[Henryk Wieniawski|Wieniawski]], [[Henri Vieuxtemps|Vieuxtemps]], [[Johannes Brahms|Brahms]], [[Max Bruch|Bruch]], [[Aleksander K. Glazoenof|Glazoenof]]) en baie latere komponiste soos [[Jean Sibelius|Sibelius]], [[Edward Elgar|Elgar]], Korngold, Bartók, [[Benjamin Britten|Britten]], [[Arnold Schoenberg|Schoenberg]], [[Alban Berg|Berg]], Strawinski, [[Dmitri Sjostakowitsj|Sjostakowitsj]] en [[Sergei Prokofiëf|Prokofiëf]]. Vanaf die einde van die 19de eeu is enkele werke vir soloviool met orkesbegeleiding gekomponeer wat formeel vryer was en hulle van die suiwer ''konsert''-genre wou onderskei, soos die ''Symphonie espagnole'' van Édouard Lalo, [[Maurice Ravel|Ravel]] se "sigeuner"-rapsodie ''Tzigane'', die ''Poème'' van [[Ernest Chausson|Chausson]] of ''The Lark Ascending'' van [[Ralph Vaughan Williams|Vaughan Williams]]. ==== Kamermusiek ==== Byna geen werk van die stryker- of gemengde kamermusiek kom sonder viool of viole klaar nie. Die belangrikste genres is die vioolsonate, die triosonate, die stryktrio, die klaviertrio, die [[strykkwartet]], die klavierkwartet, die strykkwintet en die stryksekstet. In baie van hierdie besettings het die viool die belangrikste melodiestem. Sy dikwels konsertante take laat dit daarby die spreekwoordelike "eerste viool" speel. 'n Strykkwartet het, soos die orkes, partye vir eerste en tweede viool, asook 'n altvioolparty en 'n basinstrument, soos die tjello of, selde, die kontrabas. ==== Orkes ==== [[Lêer:Maximilian Pilzer (IMSO pp09).jpg|duimnael|regs|Konsertmeester van die New Yorkse Filharmoniese Orkes (1917)]] Viole maak 'n groot deel van 'n [[simfonie-orkes|orkes]] uit en word gewoonlik in twee groepe verdeel, bekend as die eerste en die tweede viole. Sedert die Baroktyd is daar in die orkes (soos in die strykkwartet) twee verskillende vioolpartye, wat meestal ''koraal'' beset is, dit wil sê deur verskeie spelers. Komponiste ken die melodie dikwels aan die eerste viole toe, tipies 'n moeiliker party wat hoër posisies gebruik. Die tweede viole speel daarenteen harmonie, begeleidingspatrone of die melodie 'n oktaaf laer as die eerste viole. In 'n groot besette Romantiese [[simfonie]] speel in die algemeen 16 eerste en 14 tweede viole, soms meer. Albei groepe word gewoonlik deur een of meer stemleiers aan die voorste lessenaar gelei. Heel voor in die eerste vioolgroep sit die eerste konsertmeester, wat soms solo's moet speel en 'n besondere verantwoordelikheid vir die hele orkes draag. Die uitdrukking "die eerste viool speel", in die sin van "bepaal wat gedoen moet word", verwys na die konsertmeester van die klassieke orkesordening, wat as stemleier die toon vir die ander violiste aangegee het (net so "die tweede viool speel" in die sin van "jou na ander moet skik, 'n ondergeskikte rol speel"). === Dansmusiek === In samehang met die solistiese loopbaan van die viool in die hofmusiek van die 17de eeu het dit die toonaangewende instrument by die begeleiding van danse geword. Balletmeesters het viool gespeel en die dansmeesterviool (pochette) gebruik om geselskapsdanse in te studeer. Deur die opkoms van die burgerlike dans in die 18de eeu het baie dansorkeste ontstaan wat in die kern uit twee viole (met bas) bestaan het. Die eerste het die melodie gespeel, die tweede het ritmes en akkoorde bygevoeg. Nog op die hoogtepunt van die Weense dansmusiek in die tyd van die [[Biedermeier]], met Joseph Lanner of [[Johann Strauss I|Johann Strauss (vader)]], het hulle die kern van die dansorkeste gevorm, en baie danselemente het in die konsertmusiek weerklink. [[Johann Strauss II|Johann Strauss (seun)]] is nog as kapelmeester met sy viool afgebeeld, hoewel hy hom toenemend op dirigeer en komponeer toegespits het. === Volksmusiek === [[Lêer:Anders Zorn - Hins Anders (1904).jpg|duimnael|Die Sweedse volksvioolspeler Hins Anders Ersson, deur Anders Zorn geskilder, 1904]] [[Lêer:Fiddler from Hungary.jpg|duimnael|Vioolspeler uit Hongarye]] Soos baie ander instrumente wat in die klassieke musiek gebruik word, stam die viool van verre voorouers af wat vir volksmusiek gebruik is. Na 'n fase van intensiewe ontwikkeling in die laat [[Renaissance]], grootliks in Italië, het die viool (in volume, toon en behendigheid) soveel verbeter dat dit nie net 'n baie belangrike instrument in die kunsmusiek geword het nie, maar ook baie aantreklik vir volksmusikante was, en uiteindelik baie wyd verspreid geraak het, waar dit soms vroeëre strykinstrumente verdring het. Etnomusikoloë het sy wydverspreide gebruik in Europa, Asië en die Amerikas waargeneem. Wanneer die viool as volksinstrument gespeel word, word dit in Engels gewoonlik 'n ''fiddle'' genoem (hoewel die term ''fiddle'' informeel gebruik kan word ongeag die musiekgenre), en dit word onderskei van die historiese vedel, wat 'n voorloper van die viool is. Wêreldwyd is daar verskeie snaarinstrumente, soos die draailier en die Apache-viool, wat ook ''fiddles'' genoem word. Volksvioolmusiek verskil van die klassieke daarin dat die wysies algemeen as dansmusiek beskou word<ref name="OKHistory">{{cite web |url=http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=FI001|title=Fiddling|last=Harris |first=Rodger |publisher=The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|date=2009|website=okhistory.org|access-date=9 Februarie 2018}}</ref> en dat verskeie tegnieke gebruik word, soos bourdons, "shuffles" en versierings wat eie aan bepaalde style is. In baie volksmusiektradisies word die wysies nie neergeskryf nie, maar deur opeenvolgende geslagte musikante gememoriseer en oorgedra<ref name="OKHistory" /> in wat as die mondelinge tradisie bekend staan. Baie ''old-time''-stukke vereis kruisstemming, dit wil sê ander stemminge as die standaard GDAE. Sommige spelers van Amerikaanse volksvioolstyle (soos bluegrass of ''old-time'') laat die bokant van hul kam tot 'n effens platter kromming sny, wat tegnieke soos die "double shuffle" minder veeleisend vir die stokarm maak, aangesien dit die bewegingsomvang verminder wat nodig is om tussen dubbelgrepe op verskillende snaarpare af te wissel. Volksvioolspelers wat snare met 'n soliede staalkern gebruik, verkies moontlik 'n stertstuk met fynstemmers op al vier snare in plaas van die enkele fynstemmer op die E-snaar wat baie klassieke spelers gebruik. Die viool is in talle variante 'n tipiese instrument van die tradisionele musiek in onder andere [[Ierland]], [[Wallis]] (''ffidil''), [[Skotland]], [[Frankryk]], die Alpelande, [[Noorweë]] ([[Hardangerviool]]), [[Swede]], [[Pole]] (''skrzypce podwiązane'' in plaas van die ''mazanki'' wat in die 19de eeu gebruik is), [[Hongarye]], [[Roemenië]] (''vioară''), [[Slowakye]] (''husle''), [[Litaue]] (''smuikas''), [[Estland]] (''viiul'') en [[Griekeland]] (''violi''). === Jazz === Die vroegste verwysings na jazzuitvoerings met die viool as solo-instrument is uit die eerste dekades van die 20ste eeu gedokumenteer. Joe Venuti, een van die eerste jazzvioliste, is bekend vir sy werk met die kitaarspeler Eddie Lang in die 1920's. Sedertdien was daar baie improviserende violiste, waaronder Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Eddie South, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake, Adam Taubitz, Leroy Jenkins, Didier Lockwood en Jean-Luc Ponty. Hoewel hulle nie primêr jazzvioliste is nie, het Darol Anger en Mark O'Connor 'n groot deel van hul loopbane aan jazz gewy. Die Switsers-Kubaanse violis Yilian Cañizares meng jazz met Kubaanse musiek.<ref name="NZZ">{{Cite news |url= http://www.nzz.ch/zuerich/zuercher_kultur/die-gunst-der-goetter-1.18150997 |title = Die Sängerin und Geigerin Yilian Cañizares in Moods |newspaper=Neue Zürcher Zeitung | date = 16 September 2013 | access-date = 12 Junie 2015}}</ref> Viole kom ook voor in ensembles wat orkesagtergrond vir baie jazzopnames verskaf. In die tango-orkes en in "sigeuner"-orkeste speel die viool eweneens 'n belangrike rol. In 'n [[big band]] ([[Engels]] vir "groot musiekgroep") word 'n viool selde gespeel. Deur die gebruik van 'n elektriese viool kan die viool egter goed in die big band geïntegreer word, waar dit selfs as solo-instrument bo die blaasklanke kan uitspeel. Met 'n vervormer kan die klank van die viool sterk gevarieer word, van 'n "klassieke klank" tot volledige vervorming soos by 'n elektriese kitaar. === Populêre musiek, rock en metal === [[Lêer:Lindsey Stirling.jpg|duimnael|regs|Lindsey Stirling tree by TEDx Berkeley op, 2012]] Tot minstens die 1970's het die meeste soorte populêre musiek strykersgroepe gebruik. Hulle is dwarsdeur die 1920's en vroeë 1930's uitgebreid in die populêre musiek gebruik. Met die opkoms van die swingmusiek, van 1935 tot 1945, is die strykersklank egter dikwels gebruik om die volheid van die big band-musiek aan te vul. Na die swing-era, van die laat 1940's tot die middel 1950's, het strykers in die tradisionele popmusiek begin herleef. Hierdie neiging het in die laat 1960's versnel, met 'n beduidende herlewing van die gebruik van strykers, veral in die soulmusiek. Populêre Motown-opnames van die laat 1960's en 1970's het sterk op strykers as deel van hul kenmerkende tekstuur gesteun. Met die opkoms van [[elektroniese musiek|elektronies geskepte musiek]] in die 1980's het die gebruik van viole afgeneem, aangesien gesintetiseerde strykersklanke wat deur 'n klawerbordspeler op 'n [[sintetiese klavier|sintetiseerder]] gespeel word, hul plek ingeneem het. In die oorblywende ligte musiek word die viool eerder selde as solo-instrument ingespan; elektronies voortgebragte strykerspassasies word daarenteen graag gebruik om 'n romantiese stemming te skep. Hoewel die viool baie min in die hoofstroom-[[rockmusiek]] gebruik is, het dit 'n geskiedenis in die progressiewe rock (byvoorbeeld Electric Light Orchestra, King Crimson, [[Kansas (rock-groep)|Kansas]], Gentle Giant). Aan die einde van die sestigerjare is deur die groep East of Eden vir die eerste keer 'n viool as solo-instrument in die rockmusiek ingespan (komponis: David Jack, vioolsolis: Dave Arbus). Die populariteit van crossover-musiek vanaf die laaste jare van die 20ste eeu het die viool na die arena van die populêre musiek teruggebring, met sowel elektriese as akoestiese viole wat deur populêre groepe gebruik word. Die Dave Matthews Band het die violis Boyd Tinsley. Die komplekse musiek van die Amerikaanse groep The Flock het rock, jazz, blues en ander style vermeng; hul violis Jerry Goodman, wat 'n elektries versterkte viool gespeel het, het later by die jazzrock-fusiegroep The Mahavishnu Orchestra aangesluit. Saul Davies van James, wat ook 'n kitaarspeler is, is deur die groep as violis aangewerf. Baie moderne violiste onderneem uitstappies in crossover-projekte (Nigel Kennedy, [[Anne-Sophie Mutter]]). [[Vanessa-Mae]] is bekend vir haar samesmelting van klassieke en populêre genres, wat sy "violin techno-acoustic fusion" noem; met haar sukses is sy in 2006 as die rykste vermaaklikheidskunstenaar onder 30 in die Verenigde Koninkryk aangewys.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4927490.stm |title=Vanessa-Mae tops young rich list |work=BBC News Online |date=21 April 2006 |access-date=30 Oktober 2025}}</ref> Die viool is ook te vinde in groepe wat stilisties in die rigtings Middeleeuse rock, folk metal en [[folk rock]] beweeg, soos Flogging Molly, Fiddler's Green, Letzte Instanz, Volkstrott, Subway to Sally, Schandmaul en Skyclad; die gebruik van die viool spruit hier uit die agtergrond van sy gebruik in die tradisionele musiek. Die folk metal-groep Ithilien gebruik die viool uitgebreid in hul diskografie. Die progressiewe metal-groep Ne Obliviscaris het 'n violis, Tim Charles, in hul besetting.<ref>{{Cite web | url=https://www.facebook.com/NeObliviscarisBand/ | title=Ne Obliviscaris| website=[[Facebook]]}}</ref> Verder word die viool sporadies in die rock- en metalmusiek gebruik; voorbeelde daarvan is die groepe Yellowcard en Kansas uit die rock, asook Turisas, Dornenreich, Corvus Corax, Subway to Sally en My Dying Bride uit die metal. Deur die gebruik van 'n viool kry die musiek 'n eie karakter en word dit melodieser. Stylrigtings waarin die viool betreklik dikwels voorkom, as solo- sowel as ensemble-instrument, is buiten die reeds genoemde folk-crossover-style veral simfoniese rock en metal asook gothic en dark metal; by lewende optredes word soloviool en strykers om kosteredes dikwels deur sintetiseerders vervang. By Emilie Autumn domineer die viool op groot skaal; sy noem haar musiek self ''Violindustrial''. Onafhanklike kunstenaars soos Owen Pallett, The Shondes en Andrew Bird het ook tot groter belangstelling in die instrument bygedra.<ref name="ChicagoMag">{{cite web |first=Brian |last=Golden |work= Chicago Magazine | date=5 Desember 2017 |title=Andrew Bird Brings His Sweeping Symphony of Sounds to Chicago | url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/December-2017/Andrew-Bird-Echolocations-River}}</ref> [[Indie (musiekgenre)|Indie]]-groepe het dikwels nuwe en ongewone verwerkings omhels, wat hulle meer vryheid gee om die viool te laat uitstaan as baie hoofstroomkunstenaars. Lindsey Stirling speel viool saam met elektroniese, dubstep- en trance-riffs en -ritmes, en het daarmee haar eie musiekgenre geskep.<ref name="hercampus">{{cite journal |last= Self |first= Brooke |date= 9 April 2011 |title= Lindsey Stirling—hip hop violinist |url= http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling%E2%80%94hip-hop-violinist |journal= Her Campus |archive-url= https://web.archive.org/web/20141205163809/http://www.hercampus.com/school/byu/lindsey-stirling-hip-hop-violinist |archive-date= 2014-12-05 |url-status= live }}</ref> Eric Stanley improviseer op die viool met [[hip-hop-musiek|hip-hop]]-, pop- en klassieke elemente en instrumentale ritmes.<ref name="vh1">{{cite web |last= Tietjen |first= Alexa |url= http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |archive-url= https://web.archive.org/web/20150410191820/http://www.vh1.com/music/tuner/2015-04-08/fetty-wap-trap-queen-violin-freestyle/ |url-status= dead |archive-date= 10 April 2015 |title= Get Your Life From This Violin Freestyle Of Fetty Wap's "Trap Queen" |publisher= [[VH1]] |website= vh1.com |access-date= 13 Mei 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Martinez |first=Marc |title=Eric Stanley: Hip Hop Violinist (onderhoud) |url=https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-url=https://web.archive.org/web/20150515072003/https://www.youtube.com/watch?v=H_Vew6mIV5U |archive-date=15 Mei 2015 |publisher=KTSP-TV, Phoenix |date=3 Oktober 2010 |work=Fox 10 News |access-date=11 Desember 2014 |url-status=bot: unknown }}</ref> Die suksesvolle [[indierock]]- en barokpop-groep [[Arcade Fire]] gebruik viole uitgebreid in hul verwerkings.<ref>{{cite news|title=Arcade Fire – 10 of the best|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2019-12-12|url=https://www.theguardian.com/music/2017/may/17/arcade-fire-10-of-the-best}}</ref> === Arabiese en Persiese musiek === Die viool is vir sangbegeleiding, as solo-instrument en in ensembles in die Arabiese en Persiese musiek opgeneem, waar dit naas die Arabiese ''rababah'' gebruik word. In [[Noord-Afrika]] is die viool as ''kamān'' en in [[Turkye]] as ''kemen'' bekend (vergelyk Turks ''kemençe''). In [[Iran]] kan die viool sedert die begin van die 20ste eeu die klassieke repertoire van die spieslier ''kamānče'' oorneem. === Indiese klassieke musiek === [[Lêer:Akella Mallikarjuna Sarma playing the Violin in the Indian Carnatic Style.jpg|duimnael|regs|Akella Mallikarjuna Sarma speel viool in die Indiese karnatiese styl]] [[Lêer:Ganesh and Kumaresh.jpeg|duimnael|regs|Die Suid-Indiese violiste Ganesh en Kumaresh]] Die Indiese viool, hoewel wesenlik dieselfde instrument as dié wat in die Westerse musiek gebruik word, verskil in sekere opsigte daarvan.<ref name="FirstPost">{{cite web |first=Suryasarathi |last=Bhattacharya |work= First Post | date=10 Desember 2017 |title=Violin virtuoso Dr L Subramaniam on how Indian classical music took on the world stage | url=https://www.firstpost.com/living/violin-virtuoso-dr-l-subramaniam-on-how-indian-classical-music-took-on-the-world-stage-4251501.html}}</ref> Die instrument word so gestem dat die IV- en III-snaar (G en D op 'n Westers gestemde viool) en die II- en I-snaar (A en E) sa–pa-pare (do–sol) is en dieselfde klink, maar 'n oktaaf uit mekaar, wat aan algemene scordatura- of kruisstemminge soos G₃–D₄–G₄–D₅ of A₃–E₄–A₄–E₅ herinner. Die tonika sa (do) is nie vas nie, maar word veranderlik gestem om by die sanger of leidende speler aan te pas. Die manier waarop die musikant die instrument hou, verskil ook tussen die Westerse en die Indiese musiek. In die Indiese musiek sit die musikant kruisbeen op die vloer met die regtervoet vorentoe uitgesteek. Die krul van die instrument rus op die voet, sodat die viool teen die bors gestut en skuins afwaarts gehou word. Hierdie posisie is wesenlik om goed te speel vanweë die aard van die Indiese musiek: die hand kan oor die hele toets beweeg en daar is geen vaste posisie vir die linkerhand nie, sodat dit belangrik is dat die viool in 'n stabiele, onbeweeglike posisie is. Die viool is in die klassieke musiek van Suid-Indië (die karnatiese musiek) die eerste keer deur Baluswami Dikshitar (1786–1859), 'n broer van die groot komponis Muthuswami Dikshitar, gespeel.<ref>V. V. Ramesh: [https://www.carnaticcorner.com/articles/violinists.html ''The Great Violin Maestros Of The Past.''] Pallavi's Lalgudi G. Jayaraman Sydney Concert Souvenir, November 1995.</ref> In die Suid-Indiese klassieke musiek is die viool naas die vina die belangrikste snaarinstrument. Die eerste afbeeldings van viole in Indië word in die paleis van [[Tipu Sultan]] (1750–1799) gevind, wat met Frankryk verbonde en andersins in Europese tegniek geïnteresseerd was. Bekende Suid-Indiese violiste is Kunnakudi Vaidyanathan (1935–2008), Mysore Manjunath, Ganesh en Kumaresh, en L. Subramaniam. In Noord-Indië het die [[Bengale|Bengaalse]] komponis Nidhu Babu (1741–1839) moontlik as eerste die viool vir die begeleiding van sy Akhrai-liedere in [[Kolkata]] ingespan. Die beroemdste Noord-Indiese violis was Vishnu Govind Jog (1922–2004). === Suidoos-Asië === In [[Mianmar]] het die Europese viool, wat daar ''tayaw'' genoem word, die plek ingeneem van 'n driesnarige vioolagtige instrument wat in die 19de eeu bespeel is. Die viool het in die 17de eeu saam met die Portugese die [[Maleise Argipel|Maleise Eilande]] bereik. In [[Maleisië]] word die Europese viool (''biola'') in verskeie musiekstyle gebruik, onder andere saam met die tokkelluit ''gambus'' in die begeleidingsensemble van die ''zapin''-dansvertonings. In [[Indonesië]] kom die viool (''biola'') in enkele streeksvolksmusiekstyle voor, maar dit het die spieslier ''rebab'' wat in die Javaanse [[gamelan]] gespeel word, nie vervang nie. Op die [[Filippyne]] speel die ''biyolin'', wat in die 17de eeu deur die Spanjaarde meegebring is, in sommige streke Europese melodieë in die volksmusiek. == Elektriese viole == [[Lêer:Transformation.JPG|duimnael|upright=1.2|Akoestiese en elektriese viole]] '''Elektriese viole''' het 'n [[magnetisme|magnetiese]] of [[piëso-elektrisiteit|piëso-elektriese]] opnemer wat die snaartrilling in 'n elektriese sein omskakel. 'n Kabel of draadlose sender stuur die sein na 'n versterker of 'n klankstelsel. Elektriese viole word gewoonlik as sodanig gebou, maar 'n opnemer kan ook aan 'n konvensionele akoestiese viool aangebring word. 'n Elektriese viool met 'n resonerende klankkas wat onafhanklik van die elektriese elemente 'n hoorbare klank voortbring, kan 'n ''elektro-akoestiese viool'' genoem word. Om as akoestiese viool doeltreffend te wees, behou elektro-akoestiese viole 'n groot deel van die resonerende klankkas van die viool en lyk hulle dikwels soos 'n akoestiese viool. Die klankkas kan in helder kleure afgewerk en van alternatiewe materiale in plaas van hout gemaak wees. Hierdie viole moet moontlik by 'n instrumentversterker of klankstelsel aangesluit word. Sommige tipes het 'n stil opsie wat die speler toelaat om oorfone te gebruik wat aan die viool gekoppel is. Daar is vandag ook viole sonder 'n klankkas wat slegs opnemers het en 'n oudiosein lewer wat per kabel of radio oorgedra word; die voordele is dat die musikant nie voor 'n mikrofoon hoef te staan nie en dat daar geen gevaar van terugkoppeling is wanneer die versterkte klank na die instrument terugkom nie. Die eerste spesiaalgeboude elektriese viole dateer uit 1928 en is deur Victor Pfeil, Oskar Vierling, George Eisenberg, Benjamin Miessner, George Beauchamp, Hugo Benioff en Fredray Kislingbury gemaak. Hierdie viole kan, net soos 'n elektriese kitaar, by effekeenhede ingeprop word, insluitend vervorming, wah-wah-pedaal en [[weergalming]]. Aangesien elektriese viole nie op snaarspanning en resonansie aangewese is om hul klank te versterk nie, kan hulle meer snare hê. Vyfsnarige elektriese viole is byvoorbeeld by verskeie vervaardigers beskikbaar, en 'n sewesnarige elektriese viool (met drie laer snare wat die omvang van die tjello dek) is ook beskikbaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |publisher=Jordan Music |title=7String Violin Harlequin finish |access-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227173942/http://www.jordanmusic.com/V7harcom.htm |archive-date=2009-02-27 |url-status=dead}}</ref> Die meerderheid van die eerste elektriese violiste was musikante wat jazzfusie (byvoorbeeld Jean-Luc Ponty) en populêre musiek gespeel het. == Verwante instrumente == 'n Groter en laer klinkende bouvorm van die vioolinstrumente is die [[altviool]], ook viola genoem. Tot dieselfde familie behoort die [[tjello]], wat met die hals na bo en met die voorkant van die speler af weg gespeel word, terwyl die speler op 'n stoel sit. Die [[kontrabas]] het sowel boukundige eienskappe van die gambas, waartoe dit (as ''contrabasso da gamba'') eens gereken is, as van die vioolfamilie (''Contra-Bass-Geig''). Dit word meestal staande gespeel. Kleiner en handiger vorme van die viool word kleinviole genoem. Daartoe behoort die dansmeesterviool (pochette), die violino piccolo, die korthalsviool en die rebec. 'n Streeksvariant van 'n kleinviool is die ''złóbcoki'' wat in die Suid-Poolse Karpate gespeel word. Tot die eenvoudiger vioolvorme wat in streeksvolksmusiek gespeel word, behoort die Sorbiese viool en enkele variante van die Slowaakse ''husle''. Net in naam verwant is die Mongoolse perdekopviool. Die Strohviool is 'n vorm van die viool wat in 1899 in Londen deur Johannes Matthias Augustus Stroh ontwikkel is en sonder resonansiekas klaarkom. Die klank word in plaas daarvan met 'n hefboom onder die kam afgeneem en oor 'n membraan van geelkoper na 'n tregter van dieselfde metaal gelei. Hierdie instrument word ook fonoviool genoem, aangesien dit oorspronklik vir die gerigte klankuitstraling by [[fonograaf]]- en [[grammofoon]]opnames ontwikkel is, omdat gewone viole vir die destydse opnametegniek (nog sonder elektroniese versterkers) te sag was. In 1925 het die ingenieur Willy Tiebel van Markneukirchen die Strohviool verder ontwikkel deur 'n tweede tregter aan te bring wat na die oor van die musikant wys om die kontrole van sy spel te vergemaklik. Albei instrumente is deur die massiwiteit van die gebruikte onderdele so swaar dat hulle net met 'n ondersteunende steun onder die skroefkas gespeel kan word. 'n Historiese oefeninstrument was die plankviool wat deur Mozart genoem word. == Egtheidsbepaling == Egtheidsbepaling van 'n viool is die proses waarby die bouer en die vervaardigingsdatum van 'n viool vasgestel word. Dit kan 'n belangrike proses wees, aangesien beduidende waarde geheg kan word aan viole wat deur bepaalde bouers of op bepaalde tye en plekke gebou is. Ontleding van die ontwerp, die model, die eienskappe van die hout en die tekstuur van die lak kan gebruik word om 'n viool se egtheid te bepaal.<ref>{{Cite web |author=Smithsonian Institution |title=General Information on Violin Authentication and Appraisals |url=https://www.si.edu/spotlight/violins/appraisals |access-date=2023-05-27 |website=Smithsonian Institution |language=en}}</ref> Vervalsing en ander vorme van [[bedrog|bedrieglike]] voorstelling kan gebruik word om die waarde van 'n instrument op te blaas. == Viole in sprokies == In [[sprokie]]s kom viole betreklik dikwels voor, dikwels met die magiese uitwerking dat elkeen wat dit hoor, moet dans, of hy wil of nie: byvoorbeeld in die Grimm-sprokies ''Der wunderliche Spielmann'', ''Fundevogel'', ''Der Liebste Roland'', ''Der Jude im Dorn'' en ''Vom klugen Schneiderlein''. Die [[Roma]]-sprokie ''Die Erschaffung der Geige'' vertel hoe die viool in die wêreld gekom het. == Sien ook == {{Div col}} * [[Lys van musiekinstrumente]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Hardangerviool]] * [[Scordatura]] * [[Stradivarius]] * [[Snaarinstrument]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Literatuur == {{Refbegin|30em}} * Paul O. Apian-Bennewitz: ''Die Geige. Der Geigenbau und die Bogenverfertigung''. Simon & Wahl, Egweil 1998, {{ISBN|3-923330-34-0}} (herdruk van die uitgawe Weimar 1892). * Alberto Bachmann: ''An Encyclopedia of the Violin''. Da Capo Press, 1965/1990, {{ISBN|0-306-80004-7}}. * Sam Bardfeld: ''Latin Violin''. {{ISBN|0-9628467-7-5}}. * James Beament: ''The Violin Explained – Components, Mechanism and Sound''. Clarendon Press, 1992/1997, {{ISBN|0-19-816623-0}}. * Jennifer A. Charlton: ''Viols, Violins and Virginals''. Ashmolean Museum, 1985, {{ISBN|0-907849-44-X}}. * Chris Coetzee: ''Violin – An Easy Guide''. New Holland Publishers, 2003, {{ISBN|1-84330-332-9}}. * Lothar Cremer: ''Physik der Geige.'' Hirzel, Stuttgart 1981, {{ISBN|3-7776-0372-4}}. * Flavio Dassenno: ''Per gli occhi e 'l core. Strumenti musicali nell'arte''. 2004 ('n volledige oorsig van die Brescia-skool volgens die jongste navorsing en dokumente). * Flavio Dassenno: ''Gasparo da Salò architetto del suono''. Comune di Salò, Cremonabooks, 2009 ('n katalogus van 'n uitstalling oor die lewe en werk van die meester). * Elmar Doflein, Erich Doflein: ''Der Anfang des Geigenspiels.'' Schott, Mainz 1990. * Stefan Drees (red.): ''Lexikon der Violine.'' Laaber-Verlag, Laaber 2004, {{ISBN|3-89007-544-4}}. * George Dubourg: ''The Violin''. Robert Cocks & Co., 1854. * Franz Farga: ''Violins & Violinists''. Rockliff Publishing Corporation Ltd., 1950. * Neville H. Fletcher, Thomas Rossing: ''The Physics of Musical Instruments.'' Springer-Verlag, New York 1991, {{ISBN|0-387-96947-0}}. * Ivan Galamian: ''Principles of Violin Playing and Teaching''. Shar Products Co., 1999, {{ISBN|0-9621416-3-1}}. * Dominic Gill (red.): ''The Book of the Violin''. Phaidon, 1984, {{ISBN|0-7148-2286-8}}. * Laurent Grillet: ''Les ancêtres du violon et du violoncelle''. Parys 1901. * Wernfried Güth: ''Einführung in die Akustik der Streichinstrumente.'' Hirzel, Stuttgart/Leipzig 1995, {{ISBN|3-7776-0644-8}}. * Edward Heron-Allen: ''Violin-Making as it was, and is''. Ward Lock Limited, 1885/1994, {{ISBN|0-7063-1045-4}}. * William Henry Hill, Arthur F. Hill, Alfred Ebsworth Hill: ''Antonio Stradivari, his life and work, 1644–1737''. Dover Publications, 1902/1963, {{ISBN|0-486-20425-1}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Musical Acoustics, Part I: Violin Family Components'' (Benchmark Papers in Acoustics 5). Dowden, Hutchinson & Ross, 1975, {{ISBN|0-471-42540-0}}. * Carleen M. Hutchins (red.): ''Research Papers in Violin Acoustics 1975–1993''. Twee bande. Acoustical Society of America, 1997, {{ISBN|1-56396-609-3}}. * Erik Jansson: ''Acoustics for Violin and Guitar Makers.'' [https://www.speech.kth.se/music/acviguit4/index.html speech.kth.se]. * Mark Katz: ''The Violin: A Research and Information Guide''. Routledge, 2006, {{ISBN|0-8153-3637-3}}. * Walter Kolneder: ''Das Buch der Violine. Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition.'' 6de uitgawe. Atlantis Musikbuchverlag, Zürich 2002, {{ISBN|3-254-00147-8}}. * Muthuswamy Lalitha: ''Violin techniques in Western and South Indian classical music: a comparative study''. Sundeep Prakashan, 2004, {{ISBN|9788175741515}}. * Eduard Melkus: ''Die Violine. Eine Einführung in die Geschichte der Violine und des Violinspiels.'' 3de uitgawe. Schott, Mainz 2000, {{ISBN|3-7957-2359-0}}. * [[Yehudi Menuhin]]: ''The Violin''. Flammarion, 1996, {{ISBN|2-08-013623-2}}. * Yehudi Menuhin, William Primrose: ''Violine und Viola'' (= ''Yehudi Menuhins Musikführer''). Edition Bergh im Ullstein, Frankfurt am Main 1993, {{ISBN|3-7163-0175-2}}. * Otto Möckel: ''Geigenbaukunst.'' 8ste uitgawe. Nikol, Hamburg 2005, {{ISBN|3-937872-09-4}}. * [[Leopold Mozart]]: ''Versuch einer gründlichen Violinschule.'' Faksimilee. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1238-8}}. * Jo Nardolillo: ''The Canon of Violin Literature''. Scarecrow Press, 2012, {{ISBN|0-8108-7793-7}}. * Hugo Pinksterboer: ''Pocket-Info Violine und Viola. Praktisch, klar und aktuell.'' Schott, Mainz 2003, {{ISBN|3-7957-5535-2}}. * Stefano Pio: ''Viol and Lute Makers of Venice 1490–1630''. Venice Research, Venesië 2012, {{ISBN|978-88-907252-0-3}}. * Stefano Pio: ''Violin and Lute Makers of Venice 1640–1760''. Venice Research, Venesië 2004, {{ISBN|978-88-907252-2-7}}. * Stefano Pio: ''Liuteri & Sonadori, Venice 1750–1870''. Venice Research, Venesië 2002, {{ISBN|978-88-907252-1-0}}. * Stewart Pollens: ''The Violin Forms of Antonio Stradivari''. Peter Biddulph, Londen 1992, {{ISBN|0-9520109-0-9}}. * Heike Prange: ''Die Violine – Bestandteile, Bau, Geschichte, Pflege, Spiel.'' 2de uitgawe. Bärenreiter, Kassel 2005, {{ISBN|3-7618-1900-5}}. * Roberto Regazzi: ''The Complete Luthier's Library. A Useful International Critical Bibliography for the Maker and the Connoisseur of Stringed and Plucked Instruments''. Florenus, Bologna 1990, {{ISBN|88-85250-01-7}}. * Theodore Rowland-Entwistle: ''The Violin''. Dover Publications, 1967/1974, {{ISBN|0-340-05992-3}}. * Karl Roy: ''The Violin: Its History and Making''. 2006, {{ISBN|978-1-4243-0838-5}}. * William Sandys, Simon Andrew Forster: ''History of the Violin''. Dover Publications, 2006, {{ISBN|0-486-45269-7}}. * David Schoenbaum: ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument''. W.W. Norton & Company, New York 2012, {{ISBN|9780393084405}}. Duitse vertaling: ''Die Violine. Eine Kulturgeschichte des vielseitigsten Instruments der Welt''. Bärenreiter/Metzler, Stuttgart 2015, {{ISBN|978-3-476-02558-6}}. * Robin Stowell: ''Violin Technique and Performance Practice in the Late 18th and Early 19th Centuries''. Cambridge University Press, 1985, {{ISBN|0-521-23279-1}}. * Robin Stowell: ''The Early Violin and Viola''. Cambridge University Press, 2001, {{ISBN|0-521-62555-6}}. * Patricia Strange, Allen Strange: ''The Contemporary Violin: Extended Performance Techniques''. University of California Press, 2001, {{ISBN|0-520-22409-4}}. * David Templeton: [https://web.archive.org/web/20081024062309/http://www.stringsmagazine.com/issues/Strings105/coverstory.html ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'']. Strings magazine, Oktober 2002, nr. 105. * Marion Thede: ''The Fiddle Book''. Oak Publications, 1970, {{ISBN|0-8256-0145-2}}. * Diana Young: [http://www.media.mit.edu/~young/publications/Young_Dissertation_2007.pdf ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique'']. PhD-proefskrif, M.I.T., 2007. {{Refeindig}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Violins}} * [https://www.br-klassik.de/video/br-klassik-die-seele-der-geige-100.html ''Die Seele der Geige.''] TV-dokumentêr van Benedikt Schulte; BR en EuroArts Music in samewerking met ARTE, 2017 (Duits). * [http://www.schleske.de/unsere-forschung/einfuehrung-geigenakustik.html Inleiding tot die vioolboukuns en die akoestiese vioolnavorsing – multimediale handboek ''Akustik der Geige''] (Duits) * [http://www.museum-markneukirchen.de/streich.htm Musikinstrumentenmuseum Markneukirchen] (Duits) * [https://www.phys.unsw.edu.au/music/violin/ Inleiding tot die vioolakoestiek en talle artikels] (Engels) * [https://www.earlyviolin.com/deutsch/home/ Rekonstruksies van vroeë viole] (Duits) * [https://www.estastrings.org.uk/ European String Teachers Association] (Engels) {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] f5guax6im4a9qbq8nikgtkljd7imugz 0 40707 2966684 2963840 2026-09-12T07:18:37Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966684 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Namibië | beeld = Logo Namibia Rugby.svg | unie = [[Namibiese Rugbyunie]] (NRU) | bynaam = ''Welwitschias'' | embleem = die [[visarend]] | stadion = [[Hage Geingob Rugbystadion]], [[Windhoek]] | kapasiteit = 10&nbsp;000 | kaptein = [[Prince ǃGaoseb]] | afrigter = {{vlagikoon|Namibië}} [[Jacques Burger]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/namibia-names-jacques-burger-new-rugby-coach-2024-11-06 |title=Namibia names Jacques Burger as new rugby coach |publisher=[[Reuters]] |date=6 November 2024 |accessdate=19 November 2025}}</ref> <small>(sedert 2024)</small> | patroon_la1 = _namibia19h | patroon_b1 = _namibia19h | patroon_ra1 = _namibia19h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 0000CD | liggaam1 = 0000CD | regterarm1 = 0000CD | broek1 = ffffff | kouse1 = 0000CD | patroon_la2 = _namibia19a | patroon_b2 = _namibia19a | patroon_ra2 = _namibia19a | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = ffffff | liggaam2 = ffffff | regterarm2 = ffffff | broek2 = 0000CD | kouse2 = ffffff | statistiek = Statistiek | toetse = [[Eugene Jantjies]] (70)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=82;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Theuns Kotzé (rugbyspeler)|Theuns Kotzé]] (430)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=82;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> | meestedrieë = [[JC Greyling]] (29)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=82;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> | eerste = {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''Suidwes-Afrika''' 0–9 [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] [[Lêer:British and Irish Lions flag.svg|20px]]<br />([[Windhoek]], [[Suidwes-Afrika]]; 5 Julie 1955)<br />{{NAMru}} 33–18 {{ZIMru-r}}<br />(Windhoek, Namibië; 21 Maart 1990) | grootwen = {{NAMru}} 118–0 {{TUNru-r}}<br />(Windhoek, [[Namibië]]; 23 Junie 2018) | grootverloor = {{AUSru}} 142–0 {{NAMru-r}}<br />([[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]], [[Australië]]; 25 Oktober 2003) | Wêreldbekerverskynings = 7/11 | jaar = 1999 | beste = Vierde in groep in [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] | url = | unieurl = www.nru.com.na }} Die '''Namibiese nasionale rugbyspan''' is die nasionale [[rugby]]span wat [[Namibië]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Namibië geadministreer deur die [[Namibiese Rugbyunie]] (NRU) wat in 1990 gestig is. Hulle dra die bynaam ''Welwitschias'', genoem na die [[Welwitschia]]. Namibië word deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak twee-span erken. Die Namibiese rugbyspan is tans (November 2025) 27ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die span word as die naasbeste [[Afrika]]rugbyspan ná die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] beskou. Rugby in Namibië dateer uit die Suid-Afrikaanse besetting van die destydse [[Suidwes-Afrika]] en word sedertdien sterk deur dié suidelike buurland beïnvloed. Van 1954 af het die Suidwes-Afrikaanse keurspan deelgeneem aan die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]] en sedert 1955 het hulle in die hoofstad [[Windhoek]] ook nasionale spanne verwelkom, wat Suid-Afrika besoek het. In 1990 het hulle kort ná die Republiek van Namibië se onafhanklikwording in 1990 in hul eerste toetswedstryd gespeel. Namibië het tot dusver vir sewe van die elf [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer, maar hulle is elke keer in die eerste rondte uitgeskakel. Hulle het tydens die Afrikabeker nege titels ingepalm, drie keer as naaswenner en een keer in die derde plek geëindig. Die Namibiese span speel tradisioneel in donkerblou truie met wit broeke en helderblou sokkies. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Namibiese Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Namibië is die Namibiese Rugbyunie (NRU). Die Namibiese Rugbyunie is in 1990 as opvolger van die plaaslike beheerliggaam Suidwes-Afrikaanse Rugbyvoetbalunie gestig en het in dieselfde jaar ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/namibia |title=Namibia |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=19 November 2025}}</ref> Daarbenewens het die Namibiese Rugbyunie ook in 1990 by die vier jaar vroeër gestigte Konfederasie van Afrikarugby (Engels: ''Confederation of African Rugby''; Frans: ''Confédération africaine de rugby''; nou [[Rugby Afrika]], RA) aangesluit.<ref name="Rugby Afrika">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/unions/ |title=Rugby Africa Unions |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=2020 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Sedert Augustus 2018 word rugby as een van Namibië se nasionale sportsoorte erken.<ref>{{en}} ''Cabinet approves categorisation of sports codes.'' Namibia Press Agency, 2 Augustus 2018.</ref> Die hoogste rugbyliga in Namibië is die Rugbypremierliga (RPL) met agt spanne.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fnbrugby.my.na/index.html |title=FNB Rugby |publisher=[[Rugbypremierliga]] |accessdate=19 November 2025}} {{dooie skakel}}</ref> Die meeste spelers van die Namibiese nasionale span speel in dié liga. Van die ander spelers is veral in Suid-Afrika of [[Frankryk]] op professionele vlak aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die Namibiese Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik Namibië oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=19 November 2025}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby.my.na/leagueHonoursAndTimeline/504182378/-1.html |title=Honours and Timeline |publisher=[[Namibiese Rugbyunie]] |accessdate=9 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009180009/https://rugby.my.na/leagueHonoursAndTimeline/504182378/-1.html |archive-date=9 Oktober 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === In die kolonie [[Duits-Suidwes-Afrika]] was rugby heeltemal onbekend. Ná die Duitse beskermingsmag se oorgawe in Julie 1915 het die [[Unie van Suid-Afrika]] beheer oorgeneem, van 1919 af as ’n [[Volkebond]]mandaat. Nog tydens die [[Suidwes-Afrika-veldtog]] het in 1916 in die hoofstad [[Windhoek]] nege Suid-Afrikaners byeengekom om ’n plaaslike beheerliggaam te stig, die “Damaraland Rugbyvoetbalunie”. In dieselfde jaar is die eerste klub gestig en die eerste bekende wedstryd gereël, wat vanweë die tekort aan rugbyballe met ’n [[sokker]]bal gespeel moes word. Die eerste bekende rugbyveld was geleë tussen die treinstasie en die ''Kaiserstraße'' (nou die ''Independence Avenue'').<ref name="hist">{{en}} {{cite web |url=https://namrugby.weebly.com/history.html |title=History |publisher=Namibia Rugby – 1916 to present |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die plaaslike beheerliggaam was ondergeskik aan die [[Suid-Afrikaanse Rugbyraad]], die huidige [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] se voorloper.<ref name="Bath71">{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |url=https://archive.org/details/rugby0000rich |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=[https://archive.org/details/rugby0000rich/page/71 71]}}</ref> In 1925, 1929 en 1951 het ’n deur die Damaraland Rugbyvoetbalunie saamgestelde span deur die eintlike Suid-Afrika getoer. In 1938 het die [[Universiteit van Kaapstad]] se ''Ikeys'' die eerste Suid-Afrikaanse span geword wat na Windhoek gereis het. In 1952 is die plaaslike beheerliggaam in Suidwes-Afrikaanse Rugbyvoetbalunie (SWARVU) hernoem en het in dieselfde jaar nog ’n toer na Suid-Afrika gereël. Destyds was daar in die hele Suidwes-Afrika geen egte rugbyveld met ’n grasperk nie. Dit het in 1954 verander, toe Windhoek se stadsraad ’n ooreenstemmende area beskikbaar gestel het. Ook in 1954 het SWARVU se keurspan aan die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]]toernooi begin deelneem. Hierdie integrasie in die nasionale speelprogram het daartoe gelei dat Suidwes-Afrika nou ook vir buitelandse spanne as ’n teenstander interessant geword het. Die eerste “toetswedstryd” is op 5 Julie 1955 gespeel, toe die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] tydens hul 1955-toer na Suid-Afrika vir 24 wedstryde ook Windhoek besoek het.<ref name="hist" /> Die vier Britse Tuislande se keurspan het voor ’n gehoor van sowat 5&nbsp;000 met 9–0 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://namrugby.weebly.com/uploads/3/8/9/1/38913143/829871_orig.png |title=South West Africa 0 – British Isles 9 |publisher=Namibia Rugby – 1916 to present |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Daarna het gereelde toere nie net deur die Leeus plaasgevind nie, maar ook deur [[Wallabies|Australië]], [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[All Blacks|Nieu-Seeland]] en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Rhodesië]]. Die noemenswaardigste uitslae was twee gelykopwedstryde: ’n 14–14 teen die Australiërs op 27 Julie 1961 en ’n 13–13 teen die Franse op 7 Junie 1975.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://namrugby.weebly.com/uploads/3/8/9/1/38913143/9312353_orig.png |title=South West Africa 14 – Australia 14 |publisher=Namibia Rugby – 1916 to present |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://namrugby.weebly.com/1975.html |title=South West Africa 13 – France 13 |publisher=Namibia Rugby – 1916 to present |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> === Apartheidstydperk === Ná Suid-Afrika se Republiekwording in 1961 het dit die destydse Suidwes-Afrika as ’n integrale deel van sy staatsgebied begin beskou. Vervolgens het die [[Verenigde Nasies]] Suid-Afrika van sy mandaat ontneem, wat die regering egter geïgnoreer het. Met die ''[[de facto]]''-anneksasie is die [[Rassisme|rassistiese]] [[apartheid]]swette, waarvolgens die Suid-Afrikaanse bevolkingsgroepe in “blanke” en “nieblanke” (onder die wetgewing gedefinieer as “[[Swart mense|swart]]”, “[[Bruin mense|bruin]]” of “[[Indiese Suid-Afrikaners|Indiërs]]”) geskei is, ook in Suidwes-Afrika geïmplementeer. Daardeur is “nieblankes” van amper al die sport uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite journal |title=International Boycott of Apartheid Sport |author=[[Abdul Minty]] |journal=United Nations Unit on Apartheid |date=April 1971}}</ref> ’n Jaar vroeër het die Volksbevrydingsleër van Namibië, ’n gewapende tak van die [[SWAPO]], die [[Namibiese Onafhanklikheidsoorlog]] begin. Suidwes-Afrikaanse rebelle het die boikot van die apartheidsregime verwelkom en protesbewegings in ander lande ondersteun. Die ondertekening van die Gleneagles-ooreenkoms deur 33 lidlande van die [[Britse Statebond]] op 15 Junie 1977 het Suid-Afrika se sportiewe isolasie verder verskerp. As gevolg van die ooreenkoms is die land ten einde van stappe teen die apartheidspolitiek stelselmatig van die Britse Statebond se sportwêreld geïsoleer. In die ooreenkoms is ook voorsiening gemaak vir sanksies teen lidlande wat die ooreenkoms sou oortree, en instellings wat bewysbaar die Suid-Afrikaanse rasseskeiding ondersteun het, is uit al die internasionale sport uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/gleneagles-agreement |title=From Montreal to Gleneagles |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |date=11 April 2014 |accessdate=19 November 2025}}</ref><ref>{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1977''. Johannesburg 1978, bl. 563–564.</ref> Aangesien Namibië destyds as ’t ware as vyfde Suid-Afrikaanse provinsie bestuur is, is die plaaslike rugby ook geraak. Van 1977 af het Suidwes-Afrika geen internasionale span meer gehuisves nie. Die SWARVU kon slegs twee keurspanne na [[Suid-Amerika]]anse lande stuur. Die eerste het in 1983 na [[Chili]] en [[Uruguay]] gegaan (’n nederlaag en oorwinning elk), die tweede in 1988 na Chili en [[Paraguay]] (twee oorwinnings).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://namrugby.weebly.com/1983.html |title=1983 |publisher=Namibia Rugby – 1916 to present |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://namrugby.weebly.com/1988.html |title=1988 |publisher=Namibia Rugby – 1916 to present |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Destyds het Suidwes-Afrika in die Curriebeker oorwegend aan die tweede of derde afdeling deelgeneem. In 1987 het hulle met ’n 24–12-oorwinning oor [[Luiperds|Wes-Transvaal]] in die eindstryd die eerste afdeling gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/102?Stagione=1987 |title=1987 Currie Cup Division B |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Aan die einde van die daaropvolgende 1988-seisoen het Suidwes-Afrika na [[Blou Bulle|Noord-Transvaal]] en die [[Westelike Provinsie]] in die derde plek geëindig, hul beste prestasie in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/101?Stagione=1988 |title=1988 Currie Cup Division A |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Ná die einde van die 1989-seisoen, wat Suidwes-Afrika in die sesde plek afgesluit het, het die SWARVU sy span uit die toernooi onttrek. Hulle het die onsekerheid omtrent die komende Namibiese onafhanklikheid aangevoer.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/12/08/32/1.html |title=SWA uit Raadskompetisies |publisher=[[Die Burger]] |date=8 Desember 1989 |accessdate=15 Oktober 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015171202/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/12/08/32/1.html |archive-date=15 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Ná onafhanklikheidwording === Met die inwerkingtreding van die grondwet het die Republiek van Namibië op 21 Maart 1990 ’n onafhanklike land geword. Op dieselfde dag het die nuwe nasionale beheerliggaam Namibiese Rugbyunie (NRU) die SWARVU opgevolg en dadelik by beide die vastelandse beheerliggaam Konfederasie van Afrikarugby (Engels: ''Confederation of African Rugby''; Frans: ''Confédération africaine de rugby''; nou [[Rugby Afrika]], RA) en die wêreldbeheerliggaam Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) aangesluit.<ref name="Rugby Afrika" /><ref name="Wêreldrugby" /><ref name="Bath71" /> Ook op die onafhanklikheidsdag is in Windhoek die eerste toetswedstryd aangebied, wat die Namibiërs teen Zimbabwe met 33–18 gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/match/22226.html |title=Namibia (24) 33 – 18 (6) Zimbabwe (FT) |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> Dit was egter te laat om aan die kwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 1991]] deel te neem. Die beheerliggaam het egter daarin geslaag om ’n aantal noemenswaardige teenstanders na Namibië te nooi, aangesien die span, wat in die seisoen tevore aan die Suid-Afrikaanse kampioenskap deelgeneem het, nog grootliks bestaan het. In Junie 1990 het [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] Namibië besoek en twee naelskraapse oorwinnings aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/508 |title=1990 Wales tour to Namibia |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Namibiërs se eerste wegwedstryd in Mei 1991 teen [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] het in ’n 34–12-oorwinning geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/530 |title=1991 Namibia tour to Portugal |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> In Junie 1991 het [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] in voorbereiding op die Rugbywêreldbeker 1991 ook Namibië besoek, waarby die gasheer albei toetswedstryde kon wen. Aangesien die Italianers as baie sterker geag is, was dit ’n verrassende uitslag.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1990–91 |url=https://archive.org/details/rothmansrugbyuni0000step |publisher=Queen Anne Press |location=Royal Tunbridge Wells |year=1991 |isbn=0-356-19162-1}}</ref> Die Namibiërs het ’n maand later ’n groter verrassing behaal, toe hulle [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] in twee toetswedstryde verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/rugby/my-namibia-nightmare-28062638.html |title=My Namibia nightmare |publisher=Belfast Telegraph |author=Gavin Mairs |date=4 Julie 2008 |accessdate=19 November 2025}}</ref> In Junie 1993 het Namibië weer Wallis verwelkom, maar ná die uittrede van ’n aantal sleutelspelers uit die Curriebekertydperk of hul oproep deur finansieel sterk Engelse [[Rugby League]]-spanne was die Namibiese nasionale span vir Europese spanne nie meer interessant genoeg nie of moes teen minder belangrike teenstanders speel. Van Julie 1993 af het die Namibiërs vir die eerste keer aan die rugbywêreldbekerkwalifisering deelgeneem. Met maklike oorwinnings oor Arabië, [[Keniaanse nasionale rugbyspan|Kenia]] en Zimbabwe het hulle die eerste rondte in [[Nairobi]] in die eerste plek afgesluit. Tydens die tweede rondte, wat in Julie 1994 in [[Casablanca]] aangebied is, het hulle Zimbabwe weer verslaan, maar hulle het teen die [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan|Ivoorkus]] naelskraap met 12–13 verloor en teen die gasheer Marokko met 16–16 gelykop gespeel. Hulle het in die tweede plek geëindig en sodoende die [[Rugbywêreldbeker 1995]] misgeloop.<ref name="Bath72">{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |url=https://archive.org/details/rugby0000rich |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=[https://archive.org/details/rugby0000rich/page/72 72]}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |url=https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=[https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich/page/279 279]}}</ref> In 1996 het hulle nie in ’n enkele toetswedstryd gespeel nie, in 1997 slegs in twee (waaronder ’n tuiswedstryd teen die deur Afrika toerende [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tongaanse span]]).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/642 |title=1997 Tonga tour to southern Africa |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> In April 1998 het Namibië in die derde rondte van die rugbywêreldbekerkwalifisering begin. Op ’n 17–20-wegnederlaag teen Tunisië het ’n 32–26-tuisoorwinning oor Zimbabwe gevolg. Al die drie betrokke spanne het aan die einde ’n nederlaag en ’n oorwinning elk aangeteken, met Zimbabwe in die eerste plek en Namibië in die tweede plek wat weens hul beter punteverskil die vierde rondte gehaal het, terwyl Tunisië uitgeskakel is. In September 1998 het Namibië met oorwinnings oor Ivoorkus, Marokko en Zimbabwe in die Marokkaanse hoofstad [[Rabat]] vir die [[Rugbywêreldbeker 1999]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/171?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – African qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Dit het egter aanvanklik gelyk of hul deelname aan die rugbywêreldbekertoernooi in gedrang was, aangesien die Namibiese regering se sportkommissie die nasionale span se deelname aan die opwarmingstoernooi in Suid-Afrika verbied en gedreig het om sy geskiktheid vir die rugbywêreldbekertoernooi te herroep. Dit het gevolg op kritiek deur “nieblanke” rugbyklubs, waarvolgens die NRU rassistiese neigings getoon het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-england-bucks-the-global-growth-trend-1090385.html |title=Rugby Union: England bucks the global growth trend |publisher=[[The Independent]] |author=Chris Hewett |date=29 April 1999 |accessdate=16 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116220007/https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-england-bucks-the-global-growth-trend-1090385.html |archive-date=16 November 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná ’n versekering deur die beheerliggaam kon die nasionale span eindelik deelneem aan die Rugbywêreldbeker 1999, wat deur die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] aangebied is. Hulle het egter teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] (met 18–67), Frankryk (met 13–47) en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] (met 11–72) swak verloor. Die enigste troosprys tydens die toernooi was ’n vroeë [[Drie (sport)|drie]] teen Frankryk, waardeur die wedstryd tot in die 27ste minuut gelykop was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> === In die nuwe millennium === In 2000 het die Namibiërs aan die eerste Afrikabekertoernooi deelgeneem. Hulle het Zimbabwe twee keer verslaan, maar ook twee keer teen die Suid-Afrikaanse amateurs swak verloor. Die eerste rondte se suidelike groep het hulle in die tweede plek afgesluit en sodoende die eindstryd misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2000 |title=2000 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2001 het op ’n soortgelyke manier verloop: Namibië het albei wedstryde teen die Suid-Afrikaanse amateurs swak verloor, terwyl hulle teen Zimbabwe ’n oorwinning aangeteken en ’n nederlaag gely het. Hulle het in die suidelike groep weer in die tweede plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2001 |title=2001 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2002 het gelyktydig as rugbywêreldbekerkwalifisering gedien. Die Namibiërs het in die suidelike groep ’n tuisoorwinning oor Madagaskar en ’n wegoorwinning oor Zimbabwe aangeteken, waardeur hulle met hul eerste plek die eindstryd teen Tunisië gehaal het. Hulle het die tuiswedstryd in Windhoek met 26–19 gewen, terwyl die wegwedstryd in [[Tunis]] in ’n 17–24-nederlaag geëinig het. Die algehele telling was ’n 33–33-gelykop; aangesien hulle meer drieë gedruk het, het die Namibiërs hul eerste Afrikatitel ingepalm en ook vir die [[Rugbywêreldbeker 2003]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2002 |title=2002 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> ’n Deel van die Afrikabeker 2003 het as voorbereiding op die rugbywêreldbekertoernooi gedien. Die Namibiërs het in die eerste rondte Botswana en Kenia verslaan, waardeur hulle met hul eerste plek die halfeindrondte gehaal het. In die halfeindstryd het hulle Uganda met 82–13 verneder.<ref name="ac2003">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2003 |title=2003 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker is onderbreek deur die rugbywêreldbekertoernooi in Australië. Soos verwag was Namibië in die eerste rondte sonder enige kans en het sy wedstryde teen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] (met 14–67), Ierland (met 7–64), Australië (met 0–142) en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] (met 7–37) swak verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Namibië het in voorbereiding op die wedstryd teen Roemenië in die wedstryd teen die gasheer ’n aantal sleutelspelers laat rus, wat tot ’n nederlaag van historiese dimensies gelei het. Terwyl Namibië die hoogste nederlaag van ’n span in die rugbywêreldbekergeskiedenis gely het, het die Australiërs nuwe rekords rakende punteverskil en gedrukte drieë behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-10-25/wallabies-142-namibia-0/1499838 |title=Wallabies 142, Namibia 0 |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]] |author=Stuart Watt |date=25 Oktober 2003 |accessdate=19 November 2025}}</ref> [[Rudie van Vuuren]], wat met die [[Namibiese nasionale krieketspan]] aan die [[Krieketwêreldbeker 2003]] in Suid-Afrika deelgeneem het, het die eerste sportlui geword wat in dieselfde jaar in twee verskillende sportkodes aan wêreldbekertoernooie deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/observer/osm/story/0,,1383621,00.html |title=The ten greatest sporting all-rounders |publisher=[[The Guardian]] |author=Alex Gibbons |date=9 Januarie 2005 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Vier maande later het Namibië in Februarie 2004 in die eindstryd van die Afrikabeker gespeel, maar in Casablanca teen Marokko met 7–27 verloor.<ref name="ac2003" /> Hulle kon nog in dieselfde jaar tydens die Afrikabeker 2004 wraak neem. Ná oorwinnings oor Zambië en Kenia in die eerste rondte het die Namibiërs in die halfeindstryd Zimbabwe verslaan. In die eindstryd in Windhoek het hulle weer teen Marokko te staan gekom, met 39–22 geseëvier en hul tweede Afrikatitel ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2004 |title=2004 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2005 het egter teleurstellend verloop. Ná twee oorwinnings oor Ivoorkus en Madagaskar in die eerste rondte het die Namibiërs die halfeindstryd teen Marokko met 0–49 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2005 |title=2005 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2006 het gelyktydig as rugbywêreldbekerkwalifisering gedien. In die eerste rondte het Namibië albei tuiswedstryde teen Tunisië en Kenia gewen, maar in albei wegwedstryde teen dié twee spanne nederlae gely. Al die drie spanne was aan die einde van die toernooi gelyk op punte, maar Namibië het weens sy beter punteverskil die eerste plek bespreek en die halfeindrondte gehaal. Ná ’n 27–9-wegoorwinning oor Marokko het hulle vir die derde agtereenvolgende keer vir ’n rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/171?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – African qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> In die eindstryd het hulle teen die Suid-Afrikaanse amateurs te staan gekom en met 27–29 naelskraap verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2006 |title=2006 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> === Krisisse en sporadiese suksesse === Die Afrikabeker 2007 het teleurstellend verloop: Die Namibiërs het Zambië verneder, maar hulle het teen Uganda met 19–20 verloor en hulle is sodoende met hul tweede plek reeds in die eerste rondte uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2007 |title=2007 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tussen die twee wedstryde het hulle vir die eerste keer aan die Nasiesbeker deelgeneem. Tydens dié toernooi, wat in [[Boekarest]] aangebied is, het die Namibiërs al die drie wedstryde teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]], die Argentynse reserwespan en die gasheer Roemenië verloor, waarvolgens hulle in die laaste plek geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2007 |title=2007 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Voor die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk was Namibië onder al die deelnemende spanne die laagste geplaas op Wêreldrugby se ranglys en die span sou glo sonder enige kans in die eerste wedstryd teen Ierland gewees het. Hulle het egter daarin geslaag om twee drieë te druk en met 17–32 hul nouste nederlaag in dié tyd tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi gely. Daarna het hulle swak verloor teen Frankryk (met 10–87) en Argentinië (met 3–63). In die wedstryd teen Georgië, waar hulle volgens hul eie verwagtinge die beste kans op ’n oorwinning gehad het, is Namibië met 0–30 verslaan en sodoende weer sonder enige oorwinning uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> [[Lêer:Samoa vs Namibia 2011 RWC (2).jpg|duimnael|Namibië teen Samoa tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] Ná altesaam nege agtereenvolgende nederlae (tot op hede ’n negatiewe rekord) was Namibië tydens die Afrikabeker 2008/09 weer suksesvol. In die eerste rondte het hulle sowel Senegal as Zimbabwe verslaan. Die daaropvolgende uitklopfase was tweeledig. In die halfeindrondtewegwedstryd teen Ivoorkus het hulle met 13–13 gelykop gespeel, terwyl Namibië tuis met 54–14 geseëvier het. In die eindstryd het hulle teen Tunisië te staan gekom, wat hulle weg met 18–13 geklop het. Die terugwedstryd in Windhoek het die Namibiërs met 22–10 gewen en sodoende hul derde Afrikatitel ingepalm en vir die daaropvolgende rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2008%2F09 |title=2008–09 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Ná drie jaar se afwesigheid is die nasionale span vir die Nasiesbeker 2010 in Boekarest genooi. Die Namibiërs het in dié toernooi se verrassing ontpop, nadat hulle die gasheer Roemenië met 21–17 en die titelverdediger, die Skotse reserwes, met 23–20 geklop het. Die toernooi het in die derde wedstryd teen Georgië neergekom, wat die Namibiërs met 21–16 gewen het. Gemeet aan die betrokke spanne se sterkte is hierdie prestasie die belangrikste tot nou toe.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2010 |title=2010 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/15297024/namibia-clinch-nations-cup-crown |title=Namibia clinch Nations Cup crown |publisher=ESPNscrum |date=20 Junie 2010 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Hul titelverdediging tydens die Nasiesbeker 2011 het misluk. Namibië het Portugal verslaan, maar hulle het teen Roemenië verloor en ook teen Georgië ’n nederlaag gely, waarvolgens hulle in die vierde plek geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2011 |title=2011 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Soos verwag kon die Namibiërs tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland nie presteer nie. Hulle kon teen Fidji vir ’n tyd lank goed treed hou, maar hulle het eindelik met 25–49 verloor. Die wedstryd teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] het op ’n soortgelyke manier verloop en hulle is met 49–12 verslaan. In die wedstryde teen die buurland [[Springbokke|Suid-Afrika]] (met 0–87) en Wallis (met 7–81) was hulle sonder enige kans. Met hierdie uitslae was Namibië die laaste onder die 20 deelnemende spanne. Troosprys was dat [[Theuns Kotzé (rugbyspeler)|Theuns Kotzé]] (wat slegs drie maande vroeër debuteer het) Namibië se beste puntemaker tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Buitendien is die spankaptein [[Jacques Burger]] deur die IRR se ''Rugby News Service'' as een van dié toernooi se vyf beste spelers aangewys: Hy was “heeltyd ’n helder skynende lig in sy span”, aangesien hy ook met steeds groeiende punte vir die teenstander voortgegaan het met duikslae en die bal in skrums verower het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyworldcup.com/home/news/newsid%3D2060306.html |title=Top five players of RWC 2011 |publisher=rugbyworldcup.com |date=24 Oktober 2011 |accessdate=12 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141112163158/http://www.rugbyworldcup.com/home/news/newsid=2060306.html |archive-date=12 November 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aangesien die Namibiërs in 2010 en 2011 nie aan die Afrikabeker deelgeneem het nie, is hulle na die tweede afdeling gerelegeer. Tydens die 2012-toernooi het hulle in die Malgassiese hoofstad [[Antananarivo]] op die regstreekse promosie gemik, maar die eindstryd voor ’n gehoor van meer as 35&nbsp;000 teen die gasheer Madagaskar het nie na wense verloop nie. Ná afloop van die gewone spel was die telling ’n 43–43-gelykop, kort voor die [[ekstra tyd]] het Namibië met 54–50 voorgeloop. Maar in die laaste minuut het die Malgasse ná ’n verdoelde drie met 57–54 geseëvier en die Namibiërs in die puntrykste wedstryd in hul geskiedenis van hul promosie ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/97267/archive-read/Madagascar-beat-Namibia-57-54 |title=Madagascar beat Namibia 57–54 |publisher=[[The Namibian]] |date=9 Julie 2012 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2013 het Namibië ’n nuwe aanloop onderneem en in die eindstryd Tunisië met 45–13 verslaan en sodoende ná vier jaar weer die hoogste afdeling gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/68?Stagione=2013 |title=2013 Rugby Africa Cup – Division 1B |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> === Wenreeks by Afrikabekertoernooie === [[Lêer:Namibia NT 2015 RWC New Zealand.jpg|duimnael|Namibië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] [[Lêer:Hage-geingob-stadium inside2018.jpg|duimnael|Namibië teen Kenia tydens die Afrikabeker 2018 op die Hage Geingob Rugbystadion in [[Windhoek]]]] [[Lêer:2019RWC Italy v Namibia 3.jpg|duimnael|Die Namibiese span teen Italië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]]]] [[Lêer:2023 Rugby World Cup – New Zealand vs Namibia – 2.jpg|duimnael|Wedstryd teen Nieu-Seeland tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]]]] Die Afrikabeker 2014 se eerste afdeling is in Antananarivo aangebied. Die Namibiërs is in die eerste wedstryd deur Kenia verslaan, maar hulle kon Zimbabwe en Madagaskar klop. Drie spanne was aan die einde van die toernooi gelyk op punte, maar Namibië het die beter punteverskil gehad en sodoende vir die vierde keer die vastelandse toernooi beklink. Met dié prestasie het hulle vir hul vyfde rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2014 |title=2014 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die [[2014 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Namibiërs [[Europa]] vir vier wedstryde besoek, maar hulle kon slegs teen [[Duitse nasionale rugbyspan|Duitsland]] ’n oorwinning aanteken. Met drie nederlae teen Roemenië, [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] en die Argentynse reserwes het hulle die Nasiesbeker 2015 in Boekarest in die laaste plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2015 |title=2015 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2015 het hulle Tunisië, Kenia en Zimbabwe oorheers, waarvolgens hulle met die vyfde vastelandse titel weggestap het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2015 |title=2015 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tot dusver was talle afrigtingsveranderings ’n bepalende kenmerk van die nasionale span, waarvolgens die span se langtermynontwikkeling gekniehalter is. In November 2014 het die NRU die voormalige Walliese nasionale speler [[Phil Davies]] aangestel. Hy was eers as tegniese adviseer betrokke en het kort voor die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland as hoofafrigter oorgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/78758 |title=Phil Davies: A man with a long-term plan for Namibian rugby |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=3 Julie 2015 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens dié toernooi het die Namibiërs teen die latere wêreldkampioen Nieu-Seeland (met 14–58), Tonga (met 21–35), Georgië (met 16–17) en Argentinië (met 19–64) verloor. Die nederlaag teen die Georgiërs was hul nouste ontkoming in dié tyd tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi. Hoewel hulle weer in die laaste plek geëindig het, het die Namibiërs ’n defensiewe bonuspunt behaal (vir ’n nederlaag met minder as sewe punte).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Nasiesbeker 2016 in Boekarest het hulle ’n 8–20-nederlaag teen Roemenië gely, maar hulle kon Spanje met 34–32 verslaan (hul eerste oorwinning oor dié span ooit). In die wedstryd om die derde plek het die Namibiërs die Italiaanse reserwes met 38–26 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2016 |title=2016 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2016 kon die Namibiërs hul titel suksesvol verdedig. Hulle het daarin geslaag met ’n naelskraapse wegoorwinning oor Uganda en twee maklike tuisoorwinnings oor Kenia en Zimbabwe.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2016 |title=2016 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Nasiesbeker 2017, wat vir die eerste keer in [[Montevideo]] aangebied is, het die Namibiërs onderpresteer. Hulle het teen Spanje naelskraap verloor (met 13–15) en die Italiaanse reserwes verslaan, waarna hulle deur [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] geklop is (met 31–10).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2017 |title=2017 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2017 het Namibië aan sy gunstelingstatus voldoen, toe hulle die ander deelnemende spanne Tunisië, Senegal, Zimbabwe en Kenia deels verneder en die toernooi vir die sewende keer beklink het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2017 |title=2017 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2018, wat gelyktydig as rugbywêreldbekerkwalifisering gedien het, het vir die Namibiërs op ’n soortgelyke manier verloop. Hulle het dié toernooi met vyf oorwinnings oor Uganda, Tunisië, Marokko, Zimbabwe en Kenia, hul altesaam agtste vastelandse titel en hul sesde kwalifisering vir ’n rugbywêreldbekertoernooi afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2018 |title=2018 Rugby Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Nasiesbeker 2019 het vir die Namibiërs teleurstellend verloop. Hulle het die gasheer [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] naelskraap verslaan, maar teen Rusland en die Argentynse reserwes verloor, waarvolgens hulle in die laaste plek geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2019 |title=2019 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] het [[Eugene Jantjies]] die eerste Namibiese speler ooit geword wat vir die vierde keer aan ’n rugbywêreldbekertoernooi deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/ng-interactive/2019/sep/12/rugby-world-cup-2019-namibia-team-guide |title=Namibia Team Guide |publisher=[[The Guardian]] |author=David van der Sandt |date=12 September 2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> In die groepfase het sy span teen Italië (met 22–47), die latere wêreldkampioen Suid-Afrika (met 3–57) en Nieu-Seeland (met 9–71) verloor. Hulle het teen Italië daarin geslaag om drie drieë te druk. Die vierde wedstryd teen Kanada is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/pools |title=RWC 2019 pools |publisher=Rugby World Cup |date=10 Oktober 2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] kon in 2020 geen wedstryd aangebied word nie. Nadat Davies bedank het, is hy in Maart 2020 deur Johan Diergaardt as nuwe hoofafrigter opgevolg. Hy sou dié pos oorspronklik tot in 2023 beklee,<ref>{{en}} ''NRU reappoints Diergaardt as head coach.'' Namibia Press Agency, 5 Maart 2020.</ref> maar hy het op 9 Desember sy onmiddellike bedanking aangekondig. Hy het aangevoer, dat die beheerliggaam nie aan sy verpligtinge uit die verdrag voldoen het nie en nie die spelers se welstand in ag geneem het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/97422/read/Diergaardt-quits-Welwitschias |title=Diergaardt quits Welwitschias |publisher=[[The Namibian]] |date=16 Desember 2020 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Sedert Junie 2021 dien die voormalige Suid-Afrikaanse hoofafrigter, [[Allister Coetzee]], as nuwe Namibiese hoofafrigter. Onder hom het die Namibiërs, nadat hulle in 2019 nie aan die toernooi deelgeneem het nie en dit daarna twee keer vanweë die wêreldwye pandemie nie plaasgevind het nie, wel deelgeneem aan die Afrikabeker 2021/22, wat by uitsteek oor twee jaar gestrek het. Die eerste rondte, wat in Julie 2021 in [[Abidjan]] aangebied is, het met ’n verrassende nederlaag teen die gasheer Ivoorkus afgeskop. Danksy ’n maklike oorwinning oor Madagaskar het die Namibiërs nogtans in die eerste plek geëindig en die uitklopfase gehaal. Om epidemiologiese redes is die uitklopfase in Julie 2022 in die Franse stede [[Marseille]] en [[Aix-en-Provence]] beslis. In die kwarteindstryd het Namibië Burkina Faso maklik verslaan, in die halfeindstryd Zimbabwe en in die eindstryd Kenia. Met hul negende vastelandse titel het die span vir die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk gekwalifiseer, hul sewende rugbywêreldbekerdeelname.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/731445/qualifier-africa-one-rugby-world-cup-france-2023 |title=Namibia win Rugby Africa Cup to secure place at Rugby World Cup 2023 |publisher=rugbyworldcup.com |date=10 Julie 2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die groepfase in Frankryk het die Namibiërs deels swak nederlae teen Italië (met 8–52), Nieu-Seeland (met 3–71), Frankryk (met 0–96) en Uruguay (met 26–36) gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/873985/namibia |title=Namibia: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=6 Oktober 2023 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2024 het die Namibiërs in die halfeindstryd ’n verrassende swak nederlaag gely teen die latere Afrikakampioen Zimbabwe (met 10–32), waarmee hul wenreeks by dié toernooi beëindig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/27971/ |title=Zimbabwe Storm into Final After beating Old Rivals Namibia for the First Time in 23 Years at the 2024 Rugby Africa Cup |publisher=[[Rugby Afrika]] |author=Herbert Mensah |date=24 Julie 2024 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2025 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering en die Namibiërs het wél die eindstryd gehaal, maar hulle het naelskraap teen die Zimbabwiërs (met 28–30) vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/07/19/zimbabwe-qualify-for-rugby-world-cup-2027-and-end-34-year-wait/ |title=Zimbabwe Qualify for Rugby World Cup 2027 and end 34 year wait |publisher=Americas Rugby News |date=19 Julie 2025 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Daarna het hulle die uitspeelwedstryd teen die Asiatiese naaswenner die Verenigde Arabiese Emirate maklik gewen en die internasionale uitspeelrondte gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/07/26/namibia-book-spot-in-rugby-world-cup-2027-repechage |title=Namibia Book Spot in Rugby World Cup 2027 Repechage |publisher=Americas Rugby News |date=26 Julie 2025 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Hier is die span egter deur beide Samoa en [[Belgiese nasionale rugbyspan|België]] geklop, waarop ’n oorwinning oor [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]] gevolg het. Vervolgens het Namibië vir die eerste keer sedert 1999 ’n rugbywêreldbekertoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/11/13/rugby-world-cup-2027-to-be-the-first-in-over-30-years-without-namibia |title=Rugby World Cup 2027 to be the first in over 30 years without Namibia |publisher=Americas Rugby News |author=Paul Tait |date=13 November 2025 |accessdate=19 November 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Welwitschia.jpg|duimnael|’n Welwitschia, naamgewer van die nasionale span]] Namibië speel tradisioneel in ’n donkerblou trui met wit en rooi kleuraksente, wit broeke en blou sokkies. Hul alternatiewe trui is wit met blou kleuraksente, blou broeke en wit sokkies. Die Namibiese nasionale span se huidige truiverskaffer is die Nieu-Seelandse sporttoerustingvervaardiger [[Canterbury of New Zealand]] en die truiborg is die Namibiese brouery [[Namibia Breweries]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/6220923/archive-read/Namibia-Breweries-renews-rugby-sponsorship |title=Namibia Breweries renews rugby sponsorship |publisher=[[The Namibian]] |date=1 Junie 2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die beheerliggaam [[Namibiese Rugbyunie]] se kenteken, wat ook op die trui verskyn, toon ’n [[visarend]], [[Wapen van Namibië|Namibië se wapendier]]. Die nasionale span se bynaam is ''Welwitschias'', ontleen aan die [[Welwitschia|gelyknamige nasionale plant]] van Namibië. == Tuisstadion == [[Lêer:Hage-geingob-stadium outside2018.jpg|duimnael|Die [[Hage Geingob Rugbystadion]] in [[Windhoek]], die nasionale span se tuisstadion]] Die Namibiese nasionale span se tuisstadion is die [[Hage Geingob Rugbystadion]] (tot in 2018 Suidwesstadion genoem).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://namibiadailynews.info/hage-geingob-stadium-gets-facelift/ |title=Hage Geingob stadium gets facelift |publisher=Namibia Daily News |author=Musa Zimunya |date=27 April 2018 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Dit is in die hoofstad [[Windhoek]] geleë, na staatspresident [[Hage Geingob]] genoem en beskik oor ’n kapasiteit van 10&nbsp;000. Hier is amper al die tuiswedstryde aangebied. == Toetswedstryde == [[Lêer:Namibia IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Namibië se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys van 10 Oktober 2003 tot op hede]] Namibië het 103 van sy 181 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 56,91%. Namibië se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen November 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=82;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Namibia |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ALGru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | [[Lêer:GCC Flag.svg|20px]] Arabië || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ARGru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{AUSru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{BELru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{BRAru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BOTru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BFAru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CHIru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{GERru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{FIJru}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{FRAru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{GEOru}} || 5 || 1 || 4 || 0 || 20,00 |- | {{HKGru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | {{ITAru}} || 6 || 2 || 4 || 0 || 33,33 |- | {{CIVru}} || 6 || 3 || 2 || 1 || 50,00 |- | {{CANru}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 33,33 |- | {{KENru}} || 14 || 12 || 2 || 0 || 85,71 |- | {{MADru}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 80,00 |- | {{MARru}} || 8 || 5 || 2 || 1 || 62,50 |- | {{NZLru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{PORru}} || 9 || 6 || 3 || 0 || 66,67 |- | {{ROMru}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 16,67 |- | {{RUSru}} || 7 || 2 || 5 || 0 || 28,57 |- | {{SAMru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{SENru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ESPru}} || 7 || 1 || 6 || 0 || 14,00 |- | {{RSAru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{TGAru}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{TUNru}} || 11 || 8 || 3 || 0 || 72,72 |- | {{UGAru}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 80,00 |- | {{URUru}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 16,67 |- | {{UAEru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 4 || 0 || 4 || 0 || 0,00 |- | {{ZAMru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ZIMru}} || 34 || 30 || 4 || 0 || 88,24 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''181''' || '''103''' || '''76''' || '''2''' || '''56,91''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:New Zealand vs Namibia 2015 RWC (1).jpg|duimnael|Wêreldbekerdeelname 2015 (teen Nieu-Seeland)]] Die Namibiese nasionale span het tot dusver aan sewe van die elf [[rugbywêreldbeker]]toernooie deelgeneem. Hulle was by elke rugbywêreldbekertoernooi die span in die laagste plek op Wêreldrugby se ranglys, het nie ’n wedstryd gewen nie en by elke toernooi in die laaste plek geëindig. Hulle het hul beste prestasie in 2015 behaal, toe Namibië vir die eerste keer teen halftyd voorgeloop (met 6–0 teen Georgië) en amper ’n oorwinning aangeteken het (met die finale telling teen Georgië met 16–17). Buitendien het die span vir die eerste keer ’n bonuspunt behaal en in die derde laagste plek geëindig (voor Uruguay en die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]]). Tydens die 2023-toernooi het Namibië teen Uruguay teen halftyd met 20–12 voorgeloop, maar met 26–36 verloor. Namibië is tydens die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering uitgeskakel en het daarmee vir die eerste keer sedert 1999 versuim om vir ’n hooftoernooi te kwalifiseer. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Geen deelname |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Geen deelname |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Geen deelname |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Afrikabeker === Namibië neem sedert 2000 aan die tweejaarlikse Afrikabeker deel en is met nege titeloorwinnings rekordwenner. * Titeloorwinnings (9): 2002, 2004, 2008/09, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2021/22 === Nasiesbeker === Sedert 2007 het Namibië aan sewe Nasiesbekertoernooie deelgeneem. Tydens dié toernooi ontmoet nasionale spanne van die tweede vlak en reserwespanne van die eerste vlak. Tot dusver het Namibië een toernooi gewen. * Titeloorwinnings (1): 2010 === Ander toetswedstryde === Vanweë sy laat onafhanklikheidwording het Namibië gedurende die amateurtydperk min toere volgens die ou tradisie onderneem, aangesien dit teen die jaar 2000 tot ’n einde gekom het. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Europese spanne na Namibië en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] reis die Namibiërs na Europa. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Namibië nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Namibiese span gevorm tydens die Afrikabeker 2025:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://economist.com.na/98735/sport/squad-for-crucial-rugby-africa-cup-named |title=Squad for crucial Rugby Africa Cup named |publisher=[[Namibia Economist]] |date=2 Julie 2025 |accessdate=19 November 2025 |archive-date= 3 Julie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703114513/https://economist.com.na/98735/sport/squad-for-crucial-rugby-africa-cup-named/ |url-status=dead }}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[AJ Kearns]] || [[Skrumskakel]] || [[Universiteit van Namibië]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Jacques Theron]] || Skrumskakel || [[Wanderers, Namibië|Wanderers]] || style="text-align:center" | 10 |- | [[Tiaan Swanepoel]] || [[Losskakel]] || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[André van den Berg]] || Losskakel || [[Wanderers, Namibië|Wanderers]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Danco Burger]] || [[Senter]] || [[Wanderers, Namibië|Wanderers]] || style="text-align:center" | 16 |- | [[Le Roux Malan]] || Senter || [[New England Free Jacks]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Alcino Izaacs]] || [[Vleuel]] || [[Universiteit van Namibië]] || style="text-align:center" | 10 |- | [[Jurgen Meyer]] || Vleuel || [[Wanderers, Namibië|Wanderers]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Danie van der Merwe]] || Vleuel || [[Wanderers, Namibië|Wanderers]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Jay-Cee Nel]] || [[Heelagter]] || [[Pumas]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Cliven Loubser]] || Heelagter || [[Anthem Rugby Carolina|Anthem RC]] || style="text-align:center" | 29 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Armand Combrinck]] || [[Haker]] || [[Universiteit Stellenbosch|Maties]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Torsten van Jaarsveld]] || Haker || [[Aviron Bayonnais|Bayonne]] || style="text-align:center" | 24 |- | [[Louis van der Westhuizen]] || Haker || [[Cheetahs (Verenigde Rugbykampioenskap)|Cheetahs]] || style="text-align:center" | 37 |- | [[Otja Auala]] || [[Stut]] || [[Universiteit van Namibië]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Jason Benade]] || Stut || [[Universiteit van Namibië]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Aranos Coetzee]] || Stut || [[Cheetahs (Verenigde Rugbykampioenskap)|Cheetahs]] || style="text-align:center" | 38 |- | [[Sidney Halupé]] || Stut || [[Universiteit van die Witwatersrand|Wits]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Haitembu Shikufa]] || Stut || [[Noordwes-Universiteit|Pukke]] || style="text-align:center" | 10 |- | [[Adriaan Ludick]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[USA Limoges|Limoges]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Oliver Kurz]] || Slot || [[Risshō-universiteit]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tiaan de Klerk]] || Slot || [[Pumas]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Johan Retief]] || Slot || [[Krasny Jar Krasnojarsk|Krasnojarsk]] || style="text-align:center" | 31 |- | [[Adriaan Booysen]] || [[Losvoorspeler]] || [[Wanderers, Namibië|Wanderers]] || style="text-align:center" | 24 |- | [[Wian Conradie]] || Losvoorspeler || [[New England Free Jacks]] || style="text-align:center" | 34 |- | [[Prince ǃGaoseb]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[CSA Steaua Bukarest]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Richard Hardwick]] || Losvoorspeler || [[FC Grenoble|Grenoble]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Max Katjijeko]] || Losvoorspeler || [[CSA Steaua Bukarest]] || style="text-align:center" | 31 |} |} === Bekende spelers === Tot dusver is nog geen Namibiese speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie. Van die internasionaal bekendste en suksesvolste spelers is die langjarige kaptein [[Jacques Burger]], asook [[Eugene Jantjies]] en [[Theuns Kotzé (rugbyspeler)|Theuns Kotzé]]. Daarbenewens is dit ’n algemene verskynsel dat in Namibië gebore spelers vir [[Springbokke|Suid-Afrika]] uitdraf. Die bekendste voorbeeld is [[Percy Montgomery]], wat in 2007 wêreldkampioen geword het. Daar is egter ook Suid-Afrikaners wat vir Namibië speel. === Spelerstatistieke === [[Lêer:Jacques Burger 2010.jpg|duimnael|upright|Jacques Burger (2010)]] [[Lêer:Chrysander Botha 2015 RWC.jpg|duimnael|upright|Chrysander Botha (2015)]] [[Lêer:JC Greyling 2015 RWC.jpg|duimnael|upright|JC Greyling (2015)]] [[Lêer:Eugene Jantjies 2015 RWC.jpg|duimnael|upright|Eugene Jantjies (2015)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Namibië se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen November 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=82;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Eugene Jantjies]] || 2006–2019 || 70 |- | {{0}}2 || [[P. J. van Lill]] || 2006–2023 || 63 |- | {{0}}3 || [[Chrysander Botha]] || 2008–2018 || 55 |- | {{0}}4 || [[Tinus du Plessis]] || 2006–2016 || 52 |- | {{0}}5 || [[Darryl de la Harpe]] || 2010–2019 || 50 |- | {{0}}6 || [[Johnny Redelinghuys]] || 2006–2015 || 49 |- | {{0}}7 || [[JC Greyling]] || 2014–2023 || 46 |- | {{0}}8 || [[Johann Tromp]] || 2012–2021 || 46 |- | {{0}}9 || [[Rohan Kitshoff]] || 2010–2019 || 45 |- | 10 || [[Casper Viviers]] || 2010–2023 || 42 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=82;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Gerhard Mans]] || 1990–1994 || 26 |- | {{0}}2 || [[Johan Deysel]] || 2018–2023 || 19 |- | {{0}}3 || [[Jacques Burger]] || 2007–2015 || 17 |- | {{0}}4 || [[P. J. van Lill]] || 2012–2021 || 14 |- | {{0}}5 || [[Corne Powell]] || 2002–2007 || 13 |- | {{0}}6 || [[Rohan Kitshoff]] || 2014–2017 || 12 |- | {{0}}7 || [[Kees Lensing]] || 2006–2009 || 12 |- | {{0}}8 || [[Quinn Hough]] || 1997–1999 || 11 |- | {{0}}9 || [[Jacques Nieuwenhuis]] || 2008–2011 || {{0}}6 |- | 10 || [[Sean Furter]] || 2003–2004 || {{0}}4 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=82;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Theuns Kotzé (rugbyspeler)|Theuns Kotzé]] || 2011–2017 || 430 |- | {{0}}2 || [[Jaco Coetzee]] || 1990–1995 || 335 |- | {{0}}3 || [[Cliven Loubser]] * || 2017–2025 || 218 |- | {{0}}4 || [[Chrysander Botha]] || 2008–2018 || 209 |- | {{0}}5 || [[Mot Schreuder]] || 2002–2007 || 158 |- | {{0}}6 || [[JC Greyling]] || 2014–2023 || 145 |- | {{0}}7 || [[Rudie van Vuuren]] || 1997–2003 || 120 |- | {{0}}8 || [[Gerhard Mans]] || 1990–1994 || 114 |- | {{0}}9 || [[Rohan Kitshoff]] || 2010–2019 || 110 |- | 10 || [[Eden Meyer]] || 1991–1996 || 102 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=82;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[JC Greyling]] || 2014–2023 || 29 |- | {{0}}2 || [[Chrysander Botha]] || 2008–2018 || 28 |- | {{0}}3 || [[Gerhard Mans]] || 1990–1994 || 26 |- | {{0}}4 || [[Rohan Kitshoff]] || 2010–2019 || 22 |- | {{0}}5 || [[Eden Meyer]] || 1991–1996 || 22 |- | {{0}}6 || [[Johann Tromp]] || 2012–2021 || 21 |- | {{0}}7 || [[Wian Conradie]] * || 2015–2025 || 14 |- | {{0}}8 || [[Melrick Afrika]] || 2003–2007 || 12 |- | {{0}}9 || [[Johan Deysel]] || 2013–2023 || 12 |- | 10 || [[Louis van der Westhuizen]] * || 2013–2025 || 12 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Allister Coetzee.png|duimnael|upright|Allister Coetzee (2018)]] Die volgende persone het al as hoofafrigters van die Namibiese nasionale rugbyspan gedien: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Rudy Joubert]] || 1999 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Sarel Losper]] || 2000 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Henry Pretorius]] || 2000–2001 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[David Waterston]] || 2002–2003 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Danie Vermeulen]] || 2004–2005 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Christo Alexander]] || 2005 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Johan Venter]] || 2006–2007 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Hakkies Husselman]] || 2007 |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[John Williams]] || 2008–2009 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Johan Diergaardt]] || 2009–2011 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Danie Vermeulen]] || 2012–2015 |- | {{vlagikoon|Wallis}} [[Phil Davies]] || 2015–2019 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Johan Diergaardt]] || 2020 |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Allister Coetzee]] || 2021–2024 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Chrysander Botha]] (tussentyds) || 2024 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Jacques Burger]] || 2024–2025<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.observer24.com.na/botha-quits-as-welwitschias-head-coach/ |title=Botha quits as Welwitschias head coach |publisher=[[Windhoek Observer]] |author=Erasmus Shalihaxwe |date=14 Junie 2025 |accessdate=19 November 2025}}</ref> |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Jacques Burger]] || sedert 2024 (direkteur)<br />sedert 2025 (afrigter) |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Pieter Rossouw]] || sedert 2025 (tegniese direkteur)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://neweralive.na/rossouw-joins-nru |title=Rossouw joins NRU |publisher=[[New Era]] |author=Limba Mupetami |date=9 Oktober 2025 |accessdate=19 November 2025}}</ref> |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Namibiese nasionale krieketspan]] * [[Namibiese nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |url=https://archive.org/details/gameforhooligans0000rich |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |url=https://archive.org/details/rugby0000rich |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Namibia national rugby union team|Namibiese nasionale rugbyspan}} * {{en}} [https://nru.com.na/ Amptelike webwerf van die Namibiese Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/namibia Namibië by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.namibianrugby.com/ ''The Namibian Rugby''] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Afrika]] [[Kategorie:Rugby in Namibië]] 7akdtl22l05dn3mmtaplb1jrwahyx34 0 62177 2966679 2660371 2026-09-12T07:00:59Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966679 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NG Voortrekkerkerk Pietermaritzburg.JPG|regs|320px|duimnael|Die laaste Voortrekkerkerk.]] [[Lêer:Jansens en Smuts.jpg|duimnael|links|300px|Die egpaar Jansen (dr. [[E.G. Jansen]] was voorsitter van die Voortrekkermonument-inwydingskomitee) luister na genl. [[Jan Smuts]] se toespraak tydens die inwyding van die [[Voortrekkermonument]] op [[16 Desember]] [[1949]]. Reeds in 1908 het die egpaar hulle beywer vir die behoud van die Voortrekkerkerkie.]] [[Lêer:Daniel Lindley.jpg|duimnael|regs|200px|Eerw. [[Daniel Lindley]], eerste leraar van die NG gemeente Pietermaritzburg en eerste konsulent van die [[NG gemeente Potchefstroom]].]] [[Lêer:Geloftekerkie Foto.jpg|duimnael|links|250px|Die Geloftekerkie lyk vandag nog amper soos op dié foto van 1949, buiten dat hy intussen 'n dak van rooi teëls gekry het.]] [[Lêer:Geloftekerkie.jpg|duimnael|regs|300px|[[J.H. Pierneef]] het die skildery van die Geloftekerkie omstreeks 1938 geskilder toe dit in die ''[[Huisgenoot]]'' verskyn het. Die skildery toon die kerkie soos hy gelyk het nadat die ornate gewels in die 20ste eeu aangebring is en is dus nie heeltemal akkuraat nie.]] [[Lêer:Preekstoel Geloftekerkie.jpg|duimnael|links|210px|Ook die preekstoel in die Geloftekerkie, hier afgeneem in 1949, is 'n nasionale gedenkwaardigheid.]] [[Lêer:Voortrekkerkerk Pietermaritzburg.jpg|duimnael|regs|260px|Die tweede Voortrekkerkerk is in 1861 ingewy. Dit is in 1955 gesloop om plek te maak vir die derde kerk, wat sedert 2008 deel van die Voortrekker-museumkompleks is.]] [[Lêer:Ds HE Faure.jpg|duimnael|links|160px|Ds. Hendrik Emmanuel Faure, leraar van 1853 tot 1859. Ná 'n vyfjarige dienstyd in die [[NG gemeente St. Stephen's]] vertrek hy in 1864 na [[Holland]], waar hy sterf op [[6 April]] [[1898]].]] [[Lêer:Ds Pierre Huet.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. [[D.P.M. Huet|Pierre Huet]] was leraar hier van 1860 tot 1867, toe hy na Holland vetrek waar hy oorlede is in April 1895.]] [[Lêer:Ds A van Velden.jpg|duimnael|links|160px|Ds. Abraham van Velden is in 1868 hier bevestig. Hy is beskryf as 'n man wat "kon preken as Apollos en aanbidden als 'n engel", maar in 1879 moes hy die bediening neerlê "door ' 'n swakheid', die hem meester werd", aldus ''Ons Kerk Album'' van 1917.]] [[Lêer:Ds en mev DF Bosman.jpg|duimnael|regs|240px|Ds. en mev. D.F. Bosman was twee maal tussen 1880 en 1896 leraarspaar van Pietermaritzburg.]] [[Lêer:Ds GM Pellissier jonk.jpg|duimnael|links|160px|Ds. [[George Murray Pellissier]], leraar van Pietermaritzburg en later grondlegger van die Teologiese Fakulteit aan die [[Universiteit van Pretoria]]. Onder sy aanvoering en met die hulp van sy suster, [[Martha Mabel Jansen]] en swaer, adv. [[E.G. Jansen]], is die Geloftekerkie vroeg in die 20ste eeu gered.]] [[Lêer:Ds Hilgard Muller.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. [[Helgard Müller (predikant)|Helgard Müller]] se eerste gemeente in 1884 was Pietermaritzburg. Hy is oorlede op [[3 Februarie]] [[1898]], toe hy reeds in sy vierde gemeente gestaan het, naamlik [[NG gemeente Burgersdorp|Burgersdorp]].]] [[Lêer:Geloftekerkie 1910.jpg|duimnael|links|295px|Die Geloftekerkie soos dit in 1910 gelyk het.]] [[Lêer:Ds AP Morgenthal.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. [[Andreas Petrus Morgenthal|A.P. Morgenthal]], leraar van 1948 tot 1959.]] [[Lêer:Ds FP Myburgh.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. Frederik Petrus Myburgh, leraar van 1959–1965.]] [[Lêer:Ds SP Senekal.jpg|duimnael|160px|regs|Ds. S.P. Senekal was leraar van Pietermaritzburg van [[11 September]] [[1965]] tot hy vroeg in 1969 na Lynnwood vertrek het.]] [[Lêer:JT Jordaan.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. J.T. Jordaan, leraar van [[5 Oktober]] [[1974]] tot 1983. Hy het op [[29 April]] [[1990]] afgetree in sy laaste gemeente, Lynnwood.]] Die '''NG gemeente Pietermaritzburg''' was 'n gemeente van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] in die [[Pietermaritzburg|hoofstad]] van [[KwaZulu-Natal]], maar ná die verkoop van die gemeente se gebou in die middestad, is die sentrum van die gemeente nou op [[Howick]]. Dit was die eerste gemeente wat die Voortrekkers buite die destydse [[Kaapland|Kaapkolonie]] gestig het en is die 25ste oudste gemeente van die NG Kerk. Die gemeente se belydende lidmate het van 2000 tot 2015 amper drievoudig afgeneem van 752 tot 256. == Agtergrond == Die Voortrekkers se pogings om 'n predikant uit die Kaapkolonie te kry, het vrugteloos geblyk en omdat eerw. [[Erasmus Smit]] vroeër as sendeling aan die [[Londense Sendinggenootskap]] verbonde was en nie 'n geordende predikant was nie, wou 'n groot deel van die Trekkers hom nie erken nie. Nietemin het eerw. Smit na die beste van sy vermoë as herder en leraar opgetree. In Maart 1837 begin hy die eerste doopregister vir die Trekkers op Modderrivier naby Blesberg en gee dit die opskrif: "Doop Register van de Gereformeerde Kerk Reizende door Z.O. Afrika". Ná 'n mislukte pogings op [[23 April]] [[1837]] is [[Erasmus Smit]] op [[21 Mei]] aan die versamelde Trekkergemeenskap aan die noordelike oewer van die Vetrivier deur "goewerneur" [[Piet Retief]] as die "eerste leraar voor de reizende gemeente der Gereformeerde Kerk naar Port Natal" voorgestel. Daarna kon hy met meer gesag optree, kinders doop, lidmate aanneem en huwelike bevestig. Gedurende November is die grootste deel van die trek oor die [[Drakensberg]], gevolglik het die volgende gebeurtenisse wat eerw. Smit in sy dagboek aangeteken het, op Natalse grondgebied plaasgevind. Op [[3 Desember]] [[1837]] het hy vier kerkraadslede voorgestel. Op [[10 Desember]] het hy die eerste kind wat in Dingaan se land gebore is, gedoop en die eerste kerkraadsvergadering gehou, wat ook deur die goewerneur as die kommissaris-politiek bygewoon is. Op hierdie vergadering is 'n behoorlike program opgestel en daarna word herhaaldelik melding gemaak van die hulp en bystand wat die broers van die kerkraad verleen het asook van die aanneming van nuwe lidmate. In die laaste kwartaal van die "roujaar", naamlik op [[28 Oktober]] [[1838]], is die eerste nagmaalsviering tydens die trek gehou. Die moorde en die dreigende houding van die Zoeloes het die Voortrekkers genoodsaak om in groot versterkte laers saam te woon en dit het eerw. Smit se werk vergemaklik sodat groot getalle lidmate sy dienste kon bywoon. Op [[9 Desember]] is die Gelofte deur die oprukkende Gideonsbende van [[Andries Pretorius]] afgelê en op [[16 Desember]] die oorwinning oor [[Dingaan]] behaal. Daarna kon die trek weer na die bepaalde eindbestemming voortgesit word. Op [[23 Oktober]] [[1838]] het die Trekkersraad reeds besluit om "de eerste dorpsplaats te stichten" en op Kolonieplaas wat laer-kommandant [[Piet Greyling]] aangelê het, en dit na die twee leiers [[Piet Retief]] en [[Gerrit Maritz]] Pietermaritzburg te noem. Gevolglik was daar reeds 'n redelike groot gemeenskap op Pietermaritzburg toe die groep onder wie eerw. Smit was, op [[31 Januarie]] [[1839]] daar aankom. Die Zoeloemag was nog nie gebreek nie en dit was nodig om in die laers te staan, maar eerw. Smit het spoedig vir 'n plek vir gereelde eredienste voorsiening laat maak. Die eerste geboutjie, wat binne-in die beskermende laer opgerig is, moes primitief gewees het, want [[Susanna Smit]] maak in haar dagboek melding van die "Rietkerk" en 'n preekstoel waarvoor 'n paar goedgesindes betaal het. Op [[13 Mei]] [[1839]] het die Sekretaris van die Volksraad aan die predikante van die gemeentes [[NG gemeente Kaapstad|Kaapstad]], [[NG gemeente Stellenbosch|Stellenbosch]], die [[NG gemeente Paarl|Paarl]] en [[NG gemeente Wynberg|Wynberg]] geskryf dat die gemeenskap 'n kerk wil bou en 'n predikant nodig het. Op [[15 Junie]] daardie jaar skryf adv. C.J. Brand aan Pretorius dat hy 'n intekenlys geopen het "tot bijdragen van de opbouwen des tempels, welke gij den Heere hebt belooft" (tydens die Gelofte). Op [[28 April]] [[1840]] is begin met die oprigting van die geboutjie wat vandag nog as die Geloftekerk of Voortrekkerkerk bekendstaan en vanwaar die gemeente ook sy ander naam, die Voortrekkergemeente, kry. == Eerste predikant == Die Amerikaanse sendeling [[Daniel Lindley]] het eindelik op [[1 April]] [[1841]] die aanstelling as predikant van die Voortrekkers aanvaar. Sy gemeente het van Port Natal (nou [[Durban]]) tot oor die Drakensberg, tot aan [[Winburg]] en [[Potchefstroom]] gestrek en verskeie kere het hy die hele gebied deurreis, kinders gedoop, lidmate aangeneem en huwelike bevestig. Eerw. Lindley het voortdurend daarop aangedring dat 'n leraar uit Holland beroep moet word sodat hy tot die sendingveld kan terugkeer. Toe hy in 1846 verneem dat ds. A.C. Stucki op weg was na Natal, het hy die tuig neergelê. Ongelukkig is ds. Stucki ter see tussen [[Kaapstad]] en [[Durban]] oorlede en van Maart 1847 tot 1849 het eerw. [[J.L. Döhne]] van die [[Berlynse Sendinggenootskap]] die pligte van herder en leraar behartig. == Eerste Afrikaanse predikant == Teen die einde van 1852 het die gemeente sy eerste Afrikaanse predikant, dr. H.E. Faure, ontvang en binne twee jaar ná sy aankoms het die kerkraad besluit om 'n nuwe kerk te bou. Pogings om 'n gedeelte van die markplein vir die doel te bekom, het misluk en is toe is besluit om die kerk, wat op [[7 April]] [[1861]] ingewy is, langsaan op die perseel van die Geloftekerkie te bou. == Eerste kerkgebou in Natal == Die eerste kerkgebou in die Voortrekkergebied is op Pietermaritzburg opgerig as uitvloeisel van die plegtige gelofte van [[Sarel Cilliers]] op Danskraal op [[9 Desember]] [[1838]] wat ná Dingaan se Zoeloemag op [[16 Desember]] [[1838]] verslaan is, na vervulling geroep het. Dit was, volgens die kerkraad van die moedergemeente Pietermaritzburg in 1949 en ds. C.W.I. Pistorius, die leraar van 1946 tot 1948, nie die eintlike Geloftekerk nie omdat hulle dit as 'n tydelike geboutjie bedoel het wat later, sodra die nodige geld voorhande sou wees om die werklike Geloftekerk op te rig, in 'n [[pastorie]] omskep moes word.<ref>{{af}} [[Hendrik Bernardus Thom|Thom, dr. H.B.]]. 1949. ''Die Geloftekerk en Ander Studies oor die Groot Trek''. Kaapstad: Nasionale Pers, Beperk.</ref> Weens die Engelse anneksasie en die gevolglike vertrek van die meerderheid van die Voortrekkers uit Natal, het hierdie plan egter nooit werklikheid geword nie. Die kerkraad wou 'n sekere stuk grond in Pietermaritzburg, naamlik Langmarkstraat 33, wat die Volksraad oorspronklik vir die ware Geloftekerk opsy gesit het, ten einde dié gebou toe daarop te bou. Voor die gemeente met die bou van 'n kerk kon begin, moes hulle eers heelwat voorbereidingswerk doen en veral die geld en materiaal ingesamel word. Vir 'n plek van aanbidding moes hulle dus eers tydelike reëlings tref. Pietermaritzburg het toe nog uit 'n klompie hartbeeshuisies bestaan en die Voortrekkers moes voorlopig in een van hulle bymekaarkom. Vroeg in 1839 was die lidmate reeds hard besig met hul insameling. Op [[13 Mei]] het Jacobus Burger, Johannes Stephanus Maritz en Andries Pretorius in 'n gesamentlike brief aan vier predikante in die [[Kaapkolonie]] (di. [[Abraham Faure]], [[Tobias Johannes Herold|T.J. Herold]], [[Gottlieb Wilhelm Anthonie van der Lingen|G.W.A. van der Lingen]] en [[Philip Eduard Faure|P.E. Faure]]) geskryf dat hulle geen oomblik laat verbygaan het nie, maar dadelik besig was "om lysten te vormeeren tot inteekening voor den God aller Goden voor wiens wonderlike bescherming een yder moet verstommen". Sommige van die Voortrekkers het taamlik goeie bydraes gelewer, maar ander, wat weens beproewings en veral die rowery van Zoeloes verarm is, kon maar baie min bydra. Enkele Engelssprekende inwoners van Pietermaritzburg het 'n pond elk bygedra, maar die insameling was nie beperk tot die Voortrekkerhoofdorp nie, want Burger, Maritz en Pretorius het in dieselfde brief van 13 Mei gevra of die geld wat die Comitee voor de Emigranten (die komitee wat in die Kaapkolonie gestig is om hulp aan die geteisterde Voortrekkers te verleen, geskenk kon word vir die oprigting van die kerkgebou. In [[Kaapstad]] is ook geld ingesamel. Hierin het C.J. Brand, redakteur van ''[[De Zuid-Afrikaan]]'', die voortou geneem. En op [[29 Oktober]] [[1839]] het die "opsienders van den gemynte van P.M. Burg" 'n beroep gedoen op mense wat ver verwyderd van die daarvandaan woon om 'n aalmoes aan die kerk te skenk. Die bouery het aan die gebou op erf no. 34 Langmarkstraat het einde April 1840 begin en in die loop van die jaar met rukke en stote gevorder. Die mense was arm en het swaargekry en sekere benodigdhede was skaars en moeilik bekombaar. Die geld was skaars en op [[29 September]] [[1840]] het die boukommissie die Volksraad gevra om 'n lening uit die kerkfonds. Die Volksraad het dié versoek toegestaan en enkele maande later is die gebou voltooi. In 1841 is dit ingewy. In die begin moes kerkgangers hulle eie banke en stoele aandra tot die gemeente kon bekostig om banke en stoele vir die kerk te koop. Die Geloftekerkie, wat veronderstel was om net tydelik as kerkgebou te dien, was in gebruik tot die tweede Voortrekkerkerk in April 1861 ingewy is. == Geloftekerkie gered == Nadat die nuwe kerk ingewy is, het die Geloftekerkie eers 'n skool geword en in 1874 het die gemeente dit verkoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.pmbhistory.co.za/ |title=Die geskiedenis van Pietermaritzburg |access-date=19 November 2016 |archive-date= 4 Augustus 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804070622/http://www.pmbhistory.co.za/ |url-status=dead }}</ref> Adv. [[E.G. Jansen]], die latere [[Goewerneur-Generaal van Suid-Afrika|goewerneur-generaal]] van die [[Unie van Suid-Afrika]], het dit gesien as 'n aptekerswinkel en as deel van 'n smidswinkel toe hy vroeg in die 20ste eeu in die stad as advokaat gepraktriseer het en elke Sondag op pad kerk toe het dit hom onaangenaam getref hoe hierdie geskiedkundige gebou aan verwaarlosing prysgegee is. Die plaaslike NG leraar, ds. [[George Murray Pellissier]] (mev. [[Martha Mabel Jansen]], vrou van die advokaat, se broer), en adv. Jansen het hulle vir die terugkoop en herstel daarvan beywer, bygestaan deur 'n komitee waarvan Jansen die sekretaris was en wat op Pellissier se aandrang in 1908 gestig is. Die komitee moes kyk hoe die kerk van algehele verval gered kon word en teruggekoop word vir die volk van Suid-Afrika en as blywende gedenkwaardigheid ingerig kon word. Op [[16 Desember]] [[1912]] is die kerkie toe op indrukwekkende wyse as Voortrekkermuseum in gebruik geneem. Die museum is later aan die staat oorgedra. Tot aan sy dood was adv. (later dr.) Jansen ere-voorsitter van die raad. Die raad het sy Julievergaderings altyd so gereël dat dit saamval met die winterverblyf van die goewerneur-generaal in Natal sodat hy die byeenkoms self kon lei. Die daarstelling van 'n museum in die ou Voortrekkerkerkie was die eerste deel van 'n tweeledige doelwit. In ''De Bode'' van [[1 Julie]] [[1914]] verskyn 'n brief van Jansen aan die minister van binnelandse sake waarin hy onder meer skryf: "Ik heb de eer u in kennis te stellen dat er nu stappen genomen worden om het tweede gedeelte van het oorspronklik plan uit te voeren n.l. het oprichten van een monument ter ere van [[Piet Retief]], [[Gerrit Maritz]], [[Piet Uys]] en andere Voortrekker voormannen." Hoewel die regering geen geldelike steun hiervoor wou toesê nie, is vir die doel van 'n Retief-standbeeld spesifiek geld van die publiek ingesamel. Die dryfkrag hieragter was mev. Jansen, en toe sy op [[6 April]] [[1962]] die beeld te Pietermaritzburg onthul het, gemaak deur [[Coert Steynberg]], kon sy die bedrag met rente belopende R10&nbsp;000 ter bestryding van die koste oorhandig. == Latere ontwikkelinge == Die tweede Voortrekkerkerk (van 1861) is later gesloop om plek te maak vir die Gedenkkerk. Die hoeksteen van dié kerk is op [[6 April]] [[1961]] gelê ná 'n lang stryd om erf 33, naasaan die erf waarop die Geloftekerkie staan, te bekom. Die hoeksteen is ingemessel in die granietpodium aan die voorkant van die gebou. Die kerk is deur P.R. le Roux ontwerp as 'n simboliese interpretasie van die gebeure wat op [[16 Desember]] [[1838]] plaasgevind het. Die gebou moes nie net 'n kerk wees nie, maar ook 'n monument aan die Voortrekkers. In die binnehof is die gelofte op die muur aangebring, wat met knopkierries en assegaaie omring is in die vorm van die Zulu-vegtaktiek of horingformasie. Die lig wat deur die dak op die muur skyn en die toring wat skerp na bo punt, simboliseer die bron van die Voortrekkers se krag. Die lamppale langs die gebou simboliseer die lanterns van die waens by Bloedrivier op [[16 Desember]] [[1838]]. Die mure aan weerskante van die gebou simboliseer beskermende arms. Op [[6 April]] [[1962]] is die Gedenkkerk ingewy. J.F.T. Naudé het die gebou geopen en dr. A.J. van der Merwe het die diens waargeneem. Op dieselfde dag is die Retief-standbeeld onthul. Dit is deur Coert Steynberg ontwerp en weeg 363,3&nbsp;kg. Retief kyk in die rigting van die "beloofde land". Die stene aan die onderkant van die beeld kom van die plek waar Retief in 1837 Natal die eerste keer oor die Drakensberg binnegetrek het. Ds. F.P. Myburgh het die geleentheid geopen met skriflesing en gebed waarna P.W.J. Groenewald 'n praatjie gelewer het. Na die koorsang het [[Mabel Jansen]] die beeld onthul en 'n toespraak gelewer. Die gemeente het die Gedenkkerk in 2008 aan die Museumraad verkoop en toe het die bedieningspunt van die gemeente geskuif na Merrivale, [[Howick]], se kerkgebou, nadat die gemeente in 1999 by Pietermaritzburg ingelyf is.<ref>{{Cite web |url=http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=21 |title=NG Kerk in KwaZulu-Natal se webtuiste |access-date=14 Februarie 2012 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402231010/http://www.ngkerk.org.za/kzn/kzngemeentes_body.asp?gemeente_id=21 |url-status=dead }}</ref> Dis sowat 20&nbsp;km vanaf die oorspronklike kerk in die middestad van Pietermaritzburg geleë. Pietermaritzburg se Afrikaanse gemeenskap het sedert omstreeks 1990 kwaai gekrimp, sodanig dat die twee Afrikaanse hoërskole (Hoërskool Voortrekker en Hoërskool Gerrit Maritz) in Januarie 1992 saamgesmelt het (waarna Gerrit Maritz se perseel deur die Durbanse Universiteit van Tegnologie oorgeneem is) en Voortrekker met ingang 2009 geleidelik jaar na jaar Engels as bykomende onderrigmedium begin invoer het. Teen 2013 is die skool dus volledige tweetalig. Die beheerliggaam het ’n perk van 70 leerders per graad in twee Engelse klasse gestel, wat moes bestaan uit 40 blanke leerders en 10 elk bruin, Indiër en swart.<ref>{{Cite web |url=http://www.voortrekkerpmb.co.za/Geskiedenis.html |title=Geskiedenis van Hoërskool Voortrekker |access-date=15 Maart 2012 |archive-date=19 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219065301/http://www.voortrekkerpmb.co.za/Geskiedenis.html |url-status=dead }}</ref> [[Lêer:Pmb kerke.jpg|duimnael|regs|320px|Die rapportryers kom in 1949 aan by die perseel van die Geloftekerkie en die tweede Voortrekkerkerk (sedertdien gesloop) in die middestad van Pietermaritzburg tydens die optog na [[Pretoria]] vir die inwyding van die [[Voortrekkermonument]].]] Die NG gemeentes en hul lidmaattal het dienooreenkomstig afgeneem. Buiten Merrivale is [[NG gemeente Napierville|Napierville]] ingelyf by [[NG gemeente Pietermaritzburg-Wes|Pietermaritzburg-Wes]], wat op sy beurt ingelyf is by [[NG gemeente Pietermaritzburg-Noord|Pietermaritzburg-Noord]]. Pietermaritzburg-Suid en Hayfields het op [[1 Maart]] [[2012]] saamgesmelt. Dit bring die eertydse sewe gemeentes op net drie te staan. Die gesamentlike getal belydende lidmate van die vier gemeentes wat nog in [[2011]] bestaan het, was 2&nbsp;251. Presies hoe onafrikaans die Tuinprovinsie se hoofstad is, word geïllustreer aan die hand van die sensus van 2001 wat getoon het net 4,2% van die stad se 223&nbsp;519 inwoners was Afrikaanssprekend, hoewel 27,3% van die totaal wit of bruin was. Pietermaritzburg se 1&nbsp;858 belydende lidmate in 2015 (2&nbsp;251 in 2012) was 24 minder as [[Vredendal]] se 1&nbsp;882 (1&nbsp;909 in 2012) en 93 minder as [[Robertson]] se 1&nbsp;951 (1&nbsp;952 in 2012), maar 'n volle 531 minder as [[Vredenburg]] se 2&nbsp;389 (2&nbsp;408 in 2012), 210 minder as [[Hartenbos]] se 2&nbsp;068 (2&nbsp;308 in 2012) en 1&nbsp;755 minder as [[Oos-Londen]] se 3&nbsp;613 (4&nbsp;900 in 2012). == Enkele leraars == * Andries Conradus Stucki, op [[26 Januarie]] [[1847]] oorlede as aangestelde predikant, maar nie bevestig en georden nie * [[Dirk van Velden]], 1850 (tydelik) * Hendrik Emmanuel Faure, 1853–1859 * [[D.P.M. Huet|Dammes Pierre Marie Huet]], 1860–1867 (na Holland; oorlede [[9 April]] [[1895]]) * Abraham van Velden, 1868–1879 (bediening neergelê weens 'n "swakheid" wat sy meester geword het; oorlede in Natal in 1893) * Daniël Ferdinand Bosman, 1880–1884 en 1896–1897 * Pieter Taillefer Retief, 1892–1895 * Willem Petrus Rousseau, 1897 – [[8 Julie]] [[1903]] (oorlede in die amp) * [[Helgard Müller (predikant)|Helgard Müller]], 1884 tot 1887 * [[George Murray Pellissier]], 1907–1918 * Daniël Francois Erasmus, 1918–1920, waarna leraar in die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] * Jacobus Ebenhaezer van Heerden, 1921–1945 * [[Hendrik Adrian de Wet]], 1922 (waarna leraar van [[NG gemeente Pietermaritzburg-Wes|dogtergemeente Pietermaritzburg-Wes]]) * Carl Wilhelm Irene Pistorius, 1945–1948 * Andreas Petrus Morgenthal, 1948–1959 * Frederik Petrus Myburgh, 1959–1965 * Stephanus Petrus Senekal, [[11 Februarie]] [[1965]]–1969 * Alexander Leon Wehncke, 1971–1976<ref>[http://www.kerkweb.org/node/2029 Sinode Hoëveld se lys predikante]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Johannes Theodoris Jordaan, [[5 Oktober]] [[1974]]–1983 * Hendrik Pieter Basson, 1983–1986 * Carina Swart, [[7 September]] [[2013]] – hede == Pietermaritzburg se NG gemeentes == Die hele [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] se belydende lidmate het van 1985 tot 2015 van sowat 953&nbsp;000 tot 766&nbsp;000 afgeneem, 'n verlies van amper 12%, maar in dieselfde tyd het Pietermaritzburg en omgewing se belydende lidmate van 4&nbsp;491 tot 1&nbsp;858 gekrimp, 'n verlies van amper 59%. 'n Jaar later was Pietermaritzburg se syfer 1&nbsp;660. {| class="wikitable" |- ! Gemeente !! Gestig !! Bel. lidm. 1985 !! Bel. lidm. 2000 !! Bel. lidm. 2015 !! Bel. lidm. 2016 |- | Pietermaritzburg || 1839 || 794 || 752 || 256 || 144 |- | [[NG gemeente Pietermaritzburg-Wes|Pietermaritzburg-Wes]] || 1922 || 442 || 500 || Ingelyf by Noord || – |- | [[NG gemeente Pietermaritzburg-Noord|Pietermaritzburg-Noord]] || 1949 || 430 || 490 || 690 || 612 |- | Pietermaritzburg-Suid || 1949 || 1026 || 979 || Ingelyf by Hayfields || – |- | [[NG gemeente Napierville|Napierville]] || 1957 || 425 || Ingelyf by Wes || – || – |- | Merrivale || 1974 || 361 || 234 || Ingelyf by moedergemeente || – |- | Hayfields || 1975 || 621 || 593 || 912 || 904 |- | Duisend Heuwels || 1980 || 354 || Ingelyf by Suid || – || – |- | Pietermaritzburg Reformed || 1982 || 38 || Ingelyf by Durban Reformed || – || – |- | '''Totaal''' || || '''4&nbsp;491''' || '''3&nbsp;548''' || '''1&nbsp;858''' || '''1&nbsp;660''' |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * {{af}} [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]], ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952. * {{en}} Potgieter, D.J. (ed.) 1974. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou). * {{af}} Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. ''Afrikaanse kultuuralmanak''. Aucklandpark: Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. == Sien ook == * [[Lys van eerste honderd NG gemeentes in Suid-Afrika]] * [[Lys van ingelyfde NG gemeentes]] * [[NG gemeente Napierville]] * [[NG gemeente Pietermaritzburg-Wes]] * [[NG gemeente Pietermaritzburg-Noord]] * [[NG gemeente Utrecht]] * [[NG gemeente Ladysmith]] * [[NG gemeente Greytown]] == Eksterne skakels == * [http://maps.google.com/maps?q=church+street,+Pietermaritzburg,+KwaZulu-Natal,+South+Africa&hl=en&ll=-29.599093,30.382583&spn=0.001626,0.00327&sll=-29.617985,30.355686&sspn=0.006501,0.013078&hnear=Church+St,+Pietermaritzburg,+Indlovu+DC,+KwaZulu-Natal,+South+Africa&t=h&z=19&layer=c&cbll=-29.599224,30.381764&panoid=EetWhVZtxKiRogLCWPKN4Q&cbp=12,93.3,,0,-4.05 Albei kerkgeboue te sien op Google Maps.] * [https://www.google.com/maps/@-29.51588,30.243169,3a,75y,60.92h,84.11t/data=!3m6!1e1!3m4!1ser8uCj5X_PhL7UTI1NYNLw!2e0!7i13312!8i6656?hl=af Die Merrivale-kerkgebou by Holidayweg 39, Howick, waar die gemeente nou bymekaarkom]. URL besoek op 24 Julie 2015. [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika|Pietermaritzburg]] [[Kategorie:Pietermaritzburg]] qblukickl5bbderz2c4ajs6na0622k3 0 72777 2966724 2845972 2026-09-12T09:40:22Z Pynappel 70858 2966724 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = Aanvalle op 11 September 2001 | image = September 11 Photo Montage.jpg | image_size = 300px | caption = Die aanvalle op 11 September 2001 | location = [[Manhattan]], [[New York]]<br />[[Arlington]], [[Virginië]]<br />Stonycreek, [[Pennsilvanië]] | date = Dinsdag 11 September 2001 | time-begin = 08:46 | time-end = 10:03 | timezone = UTC−4 | type = Islamistiese [[terrorisme]], vliegtuigkaping, selfmoordaanval, [[massamoord]] | weapons = Vier gekaapte passasiersvliegtuie | fatalities = 2&nbsp;996 (2&nbsp;977 slagoffers en 19 kapers) | injuries = Meer as 6&nbsp;000 | perpetrators = [[Al-Kaïda]] onder leiding van [[Osama bin Laden]] | numparts = 19 | motive = Verset teen die Amerikaanse buitelandse beleid in die Midde-Ooste | convicted = [[Zacarias Moussaoui]], Mounir el-Motassadeq, Imad Eddin Barakat Yarkas }} Die '''aanvalle op 11 September 2001''', afgekort as '''nege-elf''' of '''9/11''', was 'n reeks van vier terreuraanvalle wat die oggend van [[11 September]] [[2001]] in die [[VSA]] gepleeg is. Vier groepe ekstremistiese terroriste, elk met 'n opgeleide vlieënier, het [[passasiersvliegtuig|passasiersvliegtuie]] gekaap en dit direk in bekende bakens vasgevlieg. Hierdie teikens was die [[Pentagon]] en die [[Wêreldhandelsentrum]] se tweelingtorings in [[New York|New York Stad]]. Die vierde vliegtuig het neergestort voordat dit sy beoogde teiken in [[Washington, D.C.]] kon bereik. Byna 3&nbsp;000 mense sterf tydens die gebeure. Die meeste slagoffers was burgers van die Verenigde State, maar meer as 300 mense van ander lande, soos die [[Verenigde Koninkryk]], [[Indië]] en [[Kanada]] het ook hiertydens omgekom. Na afloop van die gebeurtenis het die regering van die VSA gesê dat die aanvallers bande met die [[Al-Kaïda]]-terroristegroep het. Die aanvalle is beplan deur die islamistiese terreurnetwerk Al-Kaïda onder leiding van [[Osama bin Laden]] en deur negentien van sy lede uitgevoer, waarvan vyftien burgers van [[Saoedi-Arabië]] was.<ref name="deLead">{{Cite book |last=Lansford |first=Tom |title=9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq: A Chronology and Reference Guide |publisher=Bloomsbury |year=2011 |isbn=978-1-59884-419-1 |location=New York |pages=38–40}}</ref> Die aanvoerder, [[Mohammed Atta]], het [[American Airlines]]-vlug 11 om 08:46 in die Noordtoring van die Wêreldhandelsentrum gevlieg; om 09:03 het Marwan al-Shehhi [[United Airlines]]-vlug 175 in die Suidtoring gevlieg. Albei torings het binne 'n uur en twee-en-veertig minute ineengestort en die oorblywende geboue van die kompleks vernietig. Hani Hanjour het American Airlines-vlug 77 om 09:37 in die Pentagon gevlieg, wat 'n gedeeltelike ineenstorting veroorsaak het. United Airlines-vlug 93, gekaap deur [[Ziad Jarrah]], was waarskynlik op pad na die [[Capitol]] of die [[Withuis]], maar die passasiers het in opstand gekom nadat hulle van die vorige aanvalle gehoor het, en die vliegtuig het om 10:03 naby Shanksville in [[Pennsilvanië]] neergestort.<ref name="911ReportCh1">{{Cite report |url=https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Ch1.htm |title=The 9/11 Commission Report, Hoofstuk 1: "We Have Some Planes" |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |year=2004 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041205190225/https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Ch1.htm |archive-date=2004-12-05 |url-status=live}}</ref> Dieselfde aand het die [[Central Intelligence Agency]] (CIA) aan president [[George W. Bush]] gerapporteer dat sy teenterreursentrum die aanvalle aan Al-Kaïda toegeskryf het.<ref name="Commission10">{{Cite report |url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch10.htm |title=The 9/11 Commission Report, Hoofstuk 10: "Wartime" |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |year=2004 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812081229/http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch10.htm |archive-date=2011-08-12 |url-status=live}}</ref> Die Verenigde State het gereageer deur [[Afghanistan]] binne te val en 'n wêreldwye oorlog teen terreur te begin, met die verklaarde doel om organisasies wat dit as terreurgroepe beskou het, en die regerings wat hulle sou ondersteun, uit te skakel. Die [[NAVO]] het Artikel 5 van die Noord-Atlantiese Verdrag ingeroep – tot op hede die enigste keer dat dit gebeur het – en sy bondgenote opgeroep om ook teen Al-Kaïda op te tree.<ref name="NatoArt5">{{Cite press release |title=Statement by the North Atlantic Council |date=2001-09-12 |publisher=NAVO |url=http://www.nato.int/docu/pr/2001/p01-124e.htm |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172232/https://www.nato.int/docu/pr/2001/p01-124e.htm |archive-date=2018-12-25}}</ref> Bin Laden het aanvanklik enige betrokkenheid ontken, maar in 2004 aanspreeklikheid vir die aanvalle aanvaar. Die byna dekadelange klopjag op hom het in Mei 2011 geëindig toe hy tydens 'n Amerikaanse militêre aanval in Abbottabad, [[Pakistan]], doodgemaak is.<ref name="cbc2004">{{Cite news |date=2004-10-29 |title=Bin Laden claims responsibility for 9/11 |url=https://www.cbc.ca/news/world/bin-laden-claims-responsibility-for-9-11-1.513654 |work=CBC News |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218142044/http://www.cbc.ca/world/story/2004/10/29/binladen_message041029.html |archive-date=2010-02-18 |url-status=live}}</ref> Met altesaam 2&nbsp;996 dooies uit 92 lande en meer as 6&nbsp;000 beseerdes was dit die dodelikste terreuraanval in die geskiedenis.<ref name="HJS802">{{Cite book |last=Schneider |first=Hans Joachim |title=Internationales Handbuch der Kriminologie: Grundlagen der Kriminologie, Band 1 |publisher=De Gruyter |year=2007 |isbn=3-89949-130-0 |location=Berlyn |page=802 |language=de}}</ref><ref name="Springer1952">{{Cite book |last=Springer |first=Paul J. |title=9/11 and the War on Terror: A Documentary and Reference Guide |publisher=Bloomsbury |year=2016 |location=New York |page=1952}}</ref> Dit was ook die dodelikste enkele voorval in die geskiedenis van sowel die Amerikaanse brandweer as die Amerikaanse wetstoepassing. Die vernietiging van die Wêreldhandelsentrum en die omliggende geboue het die Amerikaanse ekonomie ernstig geskaad en wêreldwye markskokke veroorsaak, en talle lande het hul teenterreurwetgewing verskerp en die bevoegdhede van hul polisie- en intelligensiedienste uitgebrei.<ref name="Makinen17">{{Cite report |last=Makinen |first=Gail |date=2002-09-27 |title=The Economic Effects of 9/11: A Retrospective Assessment |url=https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |publisher=Congressional Research Service, Library of Congress |page=17 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812212403/https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |url-status=dead}}</ref> Die Costs of War-projek van die [[Brown Universiteit]] het in 2023 beraam dat die aanvalle en die oorloë wat direk daaruit voortgespruit het, saam meer as 4,5 miljoen sterftes tot gevolg gehad het.<ref name="CostsOfWar">{{Cite news |last=Berger |first=Miriam |date=2023-05-15 |title=Post-9/11 wars have contributed to some 4.5 million deaths, report suggests |url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/05/15/war-on-terror-911-deaths-afghanistan-iraq/ |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529144019/https://www.washingtonpost.com/world/2023/05/15/war-on-terror-911-deaths-afghanistan-iraq/ |archive-date=2023-05-29 |url-status=live}}</ref> Die opruiming van die terrein van die Wêreldhandelsentrum, in die volksmond ''Ground Zero'' genoem, is in Mei 2002 voltooi, en die Pentagon is binne 'n jaar herstel. Ses nuwe geboue is uiteindelik op die terrein opgerig, saam met 'n museum en 'n gedenkteken. Die hoogste daarvan, One World Trade Center, is in 2006 begin en in 2014 geopen. Gedenktekens vir die aanvalle sluit die National September 11 Memorial and Museum in New York, die Pentagon-gedenkteken in Virginië en die Flight 93 National Memorial in Pennsilvanië in. == Agtergrond == === Osama bin Laden en Al-Kaïda === {{Hoofartikel|Osama bin Laden}} [[Lêer:Osama bin Laden portrait.jpg|links|duimnael|Osama bin Laden]] In 1996 het Osama bin Laden, wat die jihadistiese organisasie [[Al-Kaïda]] gelei het, sy eerste [[fatwa]] uitgevaardig. Daarin het hy 'n heilige oorlog teen die Verenigde State verklaar en geëis dat alle Amerikaanse troepe uit Arabië onttrek word.<ref name="fatwa1996">{{Cite news |title=Bin Laden's fatwā (1996) |url=https://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html |work=NewsHour |publisher=PBS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20011031024057/http://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html |archive-date=2001-10-31 |access-date=2026-09-12}}</ref> Bin Laden het die teenwoordigheid van Amerikaanse soldate as 'n provokasie teenoor alle Moslems beskou.<ref name="Yusufzai">{{Cite news |last=Yusufzai |first=Rahimullah |date=2001-09-26 |title=Face to face with Osama |url=https://www.theguardian.com/world/2001/sep/26/afghanistan.terrorism3 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011111063245/http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,3604,558075,00.html |archive-date=2001-11-11 |url-status=live}}</ref> Oor sy heilige oorlog het hy gesê: "Ons onderskei nie tussen dié wat militêre uniforms dra en burgerlikes nie; hulle is almal teikens van hierdie fatwa."<ref name="fatwa1996" /> Bin Laden het voor 1996 in [[Soedan]] gewoon. Nadat die Soedannese regering hom onder Saoedi- en Amerikaanse druk verban het, het hy na Afghanistan teruggekeer, waar die [[Taliban]] aan bewind was en Al-Kaïda toegelaat het om die land as operasionele basis te gebruik.<ref name="911Ch5">{{Cite report |url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch5.htm |title=The 9/11 Commission Report, Hoofstuk 5: "Al Qaeda Aims at the American Homeland" |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |year=2004 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221093839/https://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch5.htm |archive-date=2019-12-21 |url-status=live}}</ref><ref name="BBCPledge">{{Cite news |date=2021-09-07 |title=Afghanistan: The pledge binding al-Qaeda to the Taliban |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58473574 |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |archive-date=2024-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205102205/https://www.bbc.com/news/world-asia-58473574 |url-status=live}}</ref> Daarvandaan het hy die aanvalle van 11 September beplan en self aan die deelnemers opdrag gegee om die Wêreldhandelsentrum en die Pentagon met gekaapte vliegtuie te tref.<ref name="ABCPlanners">{{Cite news |date=2011-05-02 |title=Bin Laden Dead – Where Are Other 9/11 Planners? |url=https://abcnews.go.com/Blotter/osama-bin-laden-dead-911-perpetrators-now/story?id=13511484 |work=ABC News |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504215745/https://abcnews.go.com/Blotter/osama-bin-laden-dead-911-perpetrators-now/story?id=13511484 |archive-date=2011-05-04 |url-status=live}}</ref> Volgens latere ondersoekbevindings het Bin Laden die aanvalsplan sedert 1993 saam met Khalid Sheikh Mohammed en Mohammed Atef ontwikkel en mede-gefinansier, die kapers aan die einde van 1999 gekies en hulle beveel om na die Verenigde State te reis en daar as vlieëniers opgelei te word.<ref name="Summers286">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=286}}</ref> Hy het die torings van die Wêreldhandelsentrum as teikens gekies omdat hulle die finansiële mag van die Verenigde State gesimboliseer het; hy het verwag dat hul vernietiging die finansiële markte sou verwoes en 'n [[resessie]] sou veroorsaak. Die Pentagon is gekies om die Amerikaanse weermag te verneder, om 'n Amerikaanse aanval op Al-Kaïda-fasiliteite in Afghanistan in 1998 te wreek, en om 'n onmiddellike teenaanval te bemoeilik. Die vierde teiken moes die politieke leierskap van die land tref.<ref name="Lansford21">{{Cite book |last=Lansford |first=Tom |title=9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq: A Chronology and Reference Guide |publisher=Bloomsbury |year=2011 |isbn=978-1-59884-419-1 |location=New York |pages=21–22}}</ref> ==== Motiewe ==== Bin Laden se fatwa van 1996 en soortgelyke verklarings waarin hy tot die dood van Amerikaners opgeroep het, word deur ondersoekers as bewys van sy motief beskou.<ref name="PBSFatwa1998">{{Cite news |title=Al Qaeda's Second Fatwa |url=https://www.pbs.org/newshour/updates/military-jan-june98-fatwa_1998/ |work=NewsHour |publisher=PBS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131128194258/http://www.pbs.org/newshour/updates/military/jan-june98/fatwa_1998.html |archive-date=2013-11-28 |access-date=2026-09-12}}</ref> In 'n tweede fatwa in 1998 het hy verdere besware teen die Amerikaanse buitelandse beleid uiteengesit, soos die Amerikaanse steun aan [[Israel]] en die sanksies teen [[Irak]], wat hy 'n "langdurige blokkade" genoem het.<ref name="Fatwa1998">{{Cite web |date=1998-02-23 |title=1998 Al Qaeda fatwā |url=https://fas.org/irp/world/para/docs/980223-fatwa.htm |publisher=Federation of American Scientists |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421110549/http://www.fas.org/irp/world/para/docs/980223-fatwa.htm |archive-date=2010-04-21}}</ref> Hy het beweer dat die Verenigde State deur 'n internasionale Joodse sameswering aangedryf word om soveel Moslems as moontlik dood te maak, en dat alle Moslems 'n verdedigende oorlog teen die land moet voer totdat die aggressie ophou.<ref name="Miller">{{Cite news |last=Miller |first=John |title="Greetings, America. My name is Osama Bin Laden..." |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/who/miller.html |work=Frontline |publisher=PBS |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20010211145335/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/who/miller.html |archive-date=2001-02-11}}</ref><ref name="Logevall">{{Cite book |last=Logevall |first=Fredrik |title=Terrorism and 9/11: A Reader |publisher=Houghton Mifflin |year=2002 |isbn=978-0-618-25535-1 |location=New York}}</ref> Bin Laden het ook gesê dat 'n aanval 'n boodskap aan die Amerikaanse publiek sou stuur en die regering sou dwing om sy beleid te heroorweeg.<ref name="Messages70">{{Cite book |last=Bin Laden |first=Osama |title=Messages to the World: The Statements of Osama bin Laden |publisher=Verso |year=2005 |isbn=1-84467-045-7 |editor-last=Lawrence |editor-first=Bruce |location=Londen |pages=70, 119 |chapter=Declaration of Jihad}}</ref> Ná 11 September het Bin Laden volgehou dat vroue en kinders nie die teiken was nie, maar wel simbole van die Verenigde State se "ekonomiese en militêre mag".<ref name="Messages139">{{Cite book |last=Bin Laden |first=Osama |title=Messages to the World: The Statements of Osama bin Laden |publisher=Verso |year=2005 |isbn=978-1-84467-045-1 |editor-last=Lawrence |editor-first=Bruce |location=Londen |pages=139–141 |chapter=Declaration of Jihad}}</ref> In 'n video wat in Desember 2001 versprei is, het hy nie verantwoordelikheid erken nie, maar gesê dat "die Weste in die algemeen en Amerika in die besonder 'n onuitspreeklike haat vir die Islam het" en dat dit belangrik is "om die ekonomie [van die VSA] te tref, wat die basis van sy militêre mag is".<ref name="BBCTranscript2001">{{Cite news |date=2001-12-27 |title=Transcript: Bin Laden video excerpts |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1729882.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727043659/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1729882.stm |archive-date=2019-07-27}}</ref> In 'n manifes van 2002 het hy verskeie faktore gelys wat die aanvalle sou gemotiveer het, onder meer Amerikaanse steun aan Israel, aan die Filippyne en aan [[Rusland]] teen Moslem-militante, en aan [[Indië]] in Kasjmir.<ref name="LetterToAmerica">{{Cite news |last=bin Laden |first=Osama |date=2002-11-24 |title=Full text: bin Laden's 'letter to America' |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/24/theobserver |work=The Observer |location=Londen |access-date=2026-09-12 |archive-date=2013-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728133223/http://www.guardian.co.uk/world/2002/nov/24/theobserver |url-status=live}}</ref> In die video van 2004 het hy gesê dat hy geïnspireer is om die tweelingtorings te vernietig nadat hy gesien het hoe torings in [[Libanon]] gedurende die oorlog van 1982 deur Israel vernietig is: "God weet dit het nie by ons opgekom om die torings aan te val nie, maar nadat ek die vernietigde torings in Libanon gesien het, het dit by my opgekom om die onregverdiges op dieselfde manier te straf."<ref name="Guardian2004">{{Cite news |date=2004-10-30 |title=God knows it did not cross our minds to attack the towers |url=https://www.theguardian.com/world/2004/oct/30/alqaida.september11 |work=The Guardian |issn=1756-3224 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828091507/http://www.theguardian.com/world/2004/oct/30/alqaida.september11 |archive-date=2013-08-28}}</ref> Benewens die motiewe wat Bin Laden self genoem het, is ander verklarings voorgestel. Sommige skrywers wys op die "vernedering" wat gevolg het uit die feit dat die Islamitiese wêreld agtergeraak het by die Weste, 'n verskil wat deur globalisering besonder sigbaar geword het.<ref name="Lewis2004">{{Cite book |last=Lewis |first=Bernard |title=The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror |publisher=Random House |year=2004 |location=New York}}</ref> Ander voer aan dat die aanvalle 'n strategiese poging was om die Verenigde State tot 'n breë oorlog teen die Islamitiese wêreld te verlei, in die hoop dat dit 'n pan-Islamitiese opstand sou ontketen.<ref name="Doran">{{Cite magazine |last=Doran |first=Michael Scott |date=2002 |title=Somebody Else's Civil War |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2002-01-01/somebody-elses-civil-war |magazine=Foreign Affairs |access-date=2026-09-12 |archive-date=2015-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150423172939/http://www.foreignaffairs.com/articles/57618/michael-scott-doran/somebody-elses-civil-war |url-status=live}}</ref> === Khalid Sheikh Mohammed en ander Al-Kaïda-lede === [[Lêer:Khalid Shaikh Mohammed after capture.jpg|duimnael|Khalid Sheikh Mohammed ná sy inhegtenisneming in 2003 in Rawalpindi, Pakistan]] In April 2002 het Yosri Fouda van ''[[Al Jazeera]]'' die Al-Kaïda-lede Khalid Sheikh Mohammed en Ramzi bin al-Shibh in hul skuilplek ontmoet; albei het teenoor hom hul betrokkenheid by die aanvalle erken.<ref name="Guardian2003KSM">{{Cite news |date=2003-03-04 |title=We left out nuclear targets, for now |url=https://www.theguardian.com/international/story/0,3604,906911,00.html |work=The Guardian |location=Londen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080123195032/http://www.guardian.co.uk/international/story/0%2C3604%2C906911%2C00.html |archive-date=2008-01-23 |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="AlJazeera2007">{{Cite news |date=2007-03-15 |title=September 11 suspect 'confesses' |url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2007/03/200852512026300115.html |work=Al Jazeera |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927221043/https://www.aljazeera.com/news/americas/2007/03/200852512026300115.html |archive-date=2019-09-27}}</ref> Mohammed was voor 2001 een van die organiseerders en finansiers van die bomaanval op die Wêreldhandelsentrum in 1993 en was die oom van Ramzi Yousef, die hoofbomplanter in daardie aanval.<ref name="Bloomberg2011">{{Cite news |last1=Van Voris |first1=Bob |last2=Hurtado |first2=Patricia |date=2011-04-04 |title=Khalid Sheikh Mohammed Terror Indictment Unsealed, Dismissed |url=http://www.businessweek.com/news/2011-04-04/khalid-sheikh-mohammed-terror-indictment-unsealed-dismissed.html |work=Bloomberg BusinessWeek |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110417023034/http://www.businessweek.com/news/2011-04-04/khalid-sheikh-mohammed-terror-indictment-unsealed-dismissed.html |archive-date=2011-04-17}}</ref> Saam met Yousef het hy daarna die sogenaamde Bojinka-plan beraam, 'n aanslag wat vir Januarie 1995 beplan is. Hoewel dié plan misluk het, sou dit die latere aanvalle van 2001 beïnvloed.<ref name="Wright235">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=235–236}}</ref> Die verslag van die 9/11-kommissie het in 2004 bevind dat Mohammed se vyandigheid teenoor die Verenigde State uit sy "gewelddadige meningsverskil met die Amerikaanse buitelandse beleid ten gunste van Israel" gespruit het.<ref name="911Report147">{{Cite report |url=https://9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |page=147 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> === Beplanning === Onder die dokumente wat tydens die operasie van 2011 waarin Bin Laden gedood is beslag gelê is, was aantekeninge wat hy in September 2002 met die hand geskryf het onder die opskrif "Die geboorte van die idee van 11 September". Daarin verwys hy na die neerstorting van EgyptAir-vlug 990 in Oktober 1999, wat opsetlik deur die medevlieënier veroorsaak is: "So is die idee van 9/11 in my kop gebore en ontwikkel, en op daardie stadium het ons met die beplanning begin." Slegs Mohammed Atef en Abu al-Khair sou daarvan geweet het.<ref name="Lahoud">{{Cite book |last=Lahoud |first=Nelly |title=The Bin Laden Papers: How the Abbottabad Raid Revealed the Truth about al-Qaeda, Its Leader and His Family |publisher=Yale University Press |year=2022 |isbn=978-0-300-26063-2 |location=New Haven |pages=16–19, 307}}</ref> Tydens die verhoor van die beweerde mede-samesweerder [[Zacarias Moussaoui]] het die Amerikaanse regering vyf mense geïdentifiseer wat volledig van die operasie se besonderhede bewus was: Osama bin Laden, Khalid Sheikh Mohammed, Mohammed Atef, Abu Turab al-Urduni en Ramzi bin al-Shibh.<ref name="KSMSubstitution">{{Cite web |year=2006 |title=Substitution for Testimony of Khalid Sheikh Mohammed |url=http://www.vaed.uscourts.gov/notablecases/moussaoui/exhibits/defense/941.pdf |publisher=United States District Court for the Eastern District of Virginia |page=24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026151908/http://www.vaed.uscourts.gov/notablecases/moussaoui/exhibits/defense/941.pdf |archive-date=2019-10-26 |access-date=2026-09-12}}</ref> Die plan is deur Mohammed uitgedink en in 1996 die eerste keer aan Bin Laden voorgelê.<ref name="BBC2003Planning">{{Cite news |date=2003-09-22 |title=Suspect 'reveals 9/11 planning' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3128802.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172402/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3128802.stm%20 |archive-date=2018-12-25}}</ref> Baie teikens is oorweeg, onder meer die Library Tower in [[Los Angeles]], maar Bin Laden het die oorspronklike plan as te omslagtig verwerp.<ref name="Lichtblau">{{Cite news |last=Lichtblau |first=Eric |date=2003-03-20 |title=Bin Laden Chose 9/11 Targets, Al Qaeda Leader Says |url=https://www.nytimes.com/2003/03/20/us/threats-and-responses-the-plot-bin-laden-chose-9-11-targets-al-qaeda-leader-says.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830215929/https://www.nytimes.com/2003/03/20/us/threats-and-responses-the-plot-bin-laden-chose-9-11-targets-al-qaeda-leader-says.html |archive-date=2019-08-30}}</ref> Aan die einde van 1998 of vroeg in 1999 het Bin Laden goedkeuring gegee dat Mohammed met 'n hersiene weergawe van die plan voortgaan.<ref name="911Ch5" /> Bin Laden het leiding en geldelike steun verskaf en was by die keuse van deelnemers betrokke.<ref name="Bergen283">{{Cite book |last=Bergen |first=Peter |title=The Osama bin Laden I Know |publisher=Free Press |year=2006 |isbn=978-0-7432-7891-1 |location=New York |page=283}}</ref> Atef het operasionele steun verskaf, teikens help kies en die kapers se reise help reël. Hy het aanvanklik Nawaf al-Hazmi en Khalid al-Mihdhar gekies, albei ervare jihadiste wat in die oorlog in Bosnië geveg het. Die twee het in Januarie 2000 in die Verenigde State aangekom en vlieglesse in San Diego geneem, maar hulle het min Engels gepraat en swak gevorder, sodat hulle uiteindelik as sekondêre kapers gebruik is.<ref name="Wright309">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=309–315}}</ref> Die Hamburgse sel in [[Duitsland]] het die sleuteloperateurs vir die aanvalle gelewer.<ref name="BBCHamburg">{{Cite news |date=2005-08-19 |title=The Hamburg connection |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2349195.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530031910/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2349195.stm |archive-date=2013-05-30}}</ref> Aan die einde van 1999 het die sellede bin al-Shibh, [[Mohammed Atta]], Marwan al-Shehhi en [[Ziad Jarrah]] na Afghanistan gereis om Al-Kaïda te ontmoet. Bin Laden het hulle gekies omdat hulle opgevoed was, Engels kon praat en ervaring van die lewe in die Weste gehad het.<ref name="Wright304">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=304–307}}</ref> Nuwe rekrute is roetineweg vir besondere vaardighede nagegaan, en so het Al-Kaïda se leiers ontdek dat Hani Hanjour reeds 'n kommersiële vlieënierslisensie gehad het.<ref name="Wright302">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |page=302}}</ref> Al-Shehhi het aan die einde van Mei 2000 in die Verenigde State aangekom, Atta op 3 Junie 2000 en Jarrah op 27 Junie 2000. Bin al-Shibh het verskeie kere om 'n visum aansoek gedoen, maar as Jemeniet is hy telkens geweier; hy het in Hamburg gebly en die skakeling tussen Atta en Mohammed behartig. Die drie Hamburgse sellede het vlieglesse in Suid-Florida geneem.<ref name="StaffStatement16">{{Cite report |date=2004-06-16 |title=9/11 Commission Staff Statement No. 16: Outline of the 9/11 Plot |url=http://www.9-11commission.gov/staff_statements/staff_statement_16.pdf |publisher=9/11 Commission |pages=4, 6–7, 14, 16 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320032738/https://9-11commission.gov/staff_statements/staff_statement_16.pdf |archive-date=2020-03-20}}</ref> In Julie 2001 het Atta bin al-Shibh in [[Spanje]] ontmoet, waar hulle die besonderhede van die plan, insluitend die finale keuse van teikens, gekoördineer het; bin al-Shibh het Bin Laden se wens oorgedra dat die aanvalle so gou moontlik uitgevoer word.<ref name="Irujo">{{Cite news |last=Irujo |first=Jose María |date=2004-03-21 |title=Atta recibió en Tarragona joyas para que los miembros del 'comando' del 11-S se hiciesen pasar por ricos saudíes |url=http://elpais.com/diario/2004/03/21/espana/1079823611_850215.html |work=El País |language=es |access-date=2026-09-12}}</ref> === Intelligensie voor die aanvalle === Aan die einde van 1999 het die Al-Kaïda-medewerker Walid bin Attash vir al-Mihdhar gevra om hom in [[Kuala Lumpur]], [[Maleisië]], te ontmoet; al-Hazmi sou ook daar wees. Die [[National Security Agency]] (NSA) het 'n telefoonoproep onderskep waarin die vergadering en die name genoem is, maar het niks verder gedoen nie.<ref name="NewYorker">{{Cite magazine |last=Wright |first=Lawrence |title=The Al Qaeda Switchboard |url=https://www.newyorker.com/magazine/2014/01/13/the-al-qaeda-switchboard |magazine=The New Yorker |date=2014-01-13 |access-date=2026-09-12}}</ref> Die CIA is reeds deur die Saoedi-Arabiese intelligensiediens gewaarsku dat al-Mihdhar en al-Hazmi lede van Al-Kaïda is, en 'n CIA-span het in al-Mihdhar se hotelkamer in Dubai ontdek dat hy 'n Amerikaanse visum het. Dié inligting is nie met die [[Federal Bureau of Investigation]] (FBI) gedeel nie. Die Maleisiese veiligheidspolisie het die vergadering van 5 Januarie 2000 dopgehou en die CIA laat weet dat die drie na Bangkok vlieg, maar die CIA het ander agentskappe nie ingelig nie en ook nie gevra dat al-Mihdhar op 'n waglys geplaas word nie.<ref name="Wright310">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=310–312}}</ref> Teen die einde van Junie 2001 was die senior teenterreurbeampte Richard Clarke en CIA-direkteur George Tenet "oortuig dat 'n groot reeks aanvalle op hande was", hoewel die CIA gemeen het dat dit waarskynlik in Saoedi-Arabië of Israel sou plaasvind.<ref name="Clarke235">{{Cite book |last=Clarke |first=Richard A. |title=Against All Enemies: Inside America's War on Terror |publisher=Free Press |year=2004 |isbn=978-0-7432-6045-9 |location=New York |pages=235–237}}</ref> Vroeg in Julie het Clarke die binnelandse agentskappe in volle gereedheid geplaas met die woorde: "Iets spektakulêrs gaan hier gebeur, en dit gaan gou gebeur."<ref name="Wright344">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |page=344}}</ref> Later het hy geskryf: "Iewers in die CIA was daar inligting dat twee bekende Al-Kaïda-terroriste die Verenigde State binnegekom het. Iewers in die FBI was daar inligting dat vreemde dinge by vliegskole in die Verenigde State aan die gang was. [...] Niks van daardie inligting het my of die Withuis bereik nie."<ref name="Clarke242">{{Cite book |last=Clarke |first=Richard A. |title=Against All Enemies: Inside America's War on Terror |publisher=Free Press |year=2004 |isbn=978-0-7432-6045-9 |location=New York |pages=242–243}}</ref> Ook in Julie het 'n FBI-agent in Phoenix, Arizona, sy hoofkantoor gewaarsku oor "die moontlikheid van 'n gekoördineerde poging deur Osama bin Laden om studente na burgerlike lugvaartkolleges in die Verenigde State te stuur".<ref name="Wright350">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=350–351}}</ref> Op 6 Augustus 2001 het die CIA se daaglikse presidensiële verslag die opskrif ''Bin Ladin Determined To Strike in US'' gedra en gemeld dat FBI-inligting "patrone van verdagte bedrywighede in hierdie land aandui wat ooreenstem met voorbereidings vir kapings of ander soorte aanvalle".<ref name="NSArchivePDB">{{Cite web |title=The Osama bin Laden File: National Security Archive Electronic Briefing Book No. 343 |url=http://nsarchive.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB343/ |publisher=The National Security Archive |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713182539/http://nsarchive.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB343/ |archive-date=2017-07-13}}</ref> In die middel van Augustus het 'n vliegskool in Minnesota die FBI oor Zacarias Moussaoui gewaarsku, wat "verdagte vrae" gevra het. Hy is weens 'n verlope visum in hegtenis geneem, maar die FBI se hoofkantoor het geweier om die deursoeking van sy skootrekenaar goed te keur.<ref name="Wright350" /> Die gebrek aan inligtingsdeling is toegeskryf aan beleidsreëls van die Amerikaanse Departement van Justisie uit 1995 wat sodanige deling beperk het, gekombineer met die CIA en NSA se onwilligheid om "sensitiewe bronne en metodes" bekend te maak.<ref name="Wright342">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=342–343}}</ref> Prokureur-generaal John Ashcroft het in 2004 voor die 9/11-kommissie getuig dat "die enkele grootste strukturele oorsaak van die probleem van 11 September die muur was wat kriminele ondersoekers en intelligensie-agente van mekaar geskei het".<ref name="Ashcroft">{{Cite journal |last1=Javorsek |first1=Daniel |last2=Rose |first2=Sean |year=2015 |title=Intelligence Reform and the Snowden Paradox |journal=Strategic Studies Quarterly |page=742}}</ref> == Verloop van die aanval == Vroeg die oggend van 11 September 2001 het negentien kapers beheer oor vier kommersiële passasiersvliegtuie geneem – twee [[Boeing 767]]'e en twee Boeing 757's. Groot vliegtuie op lang vlugte is gekies omdat hulle meer brandstof aan boord sou hê; elkeen het met ongeveer 38&nbsp;000 liter [[keroseen|vliegtuigbrandstof]] opgestyg.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="NIST20">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=20, 38 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07 |url-status=live}}</ref> Al vier vlugte het met vertragings van tien tot een-en-veertig minute opgestyg.<ref name="WaPoTimeline">{{Cite news |date=2001-09-12 |title=Timeline in Terrorist Attacks of Sept. 11, 2001 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/articles/timeline.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Niemand aan boord van enige van die vliegtuie het oorleef nie. {| class="wikitable" |+ Kerngegewens van die vier vlugte ! Lugredery !! Vlug !! Vliegtuigtipe !! Opstygtyd* !! Tyd van botsing* !! Vertrek van !! Op pad na !! Plek van botsing !! Bemanning !! Passasiers† !! Op die grond‡ !! Kapers !! Totaal |- | [[American Airlines]] || 11 || Boeing 767-200ER || 07:59 || 08:46 || [[Logan Internasionale Lughawe]], [[Boston]] || [[Los Angeles]] || Noordtoring van die Wêreldhandelsentrum, verdiepings 93 tot 99 || 11 || 76 || rowspan="2" | 2&nbsp;606 || 5 || rowspan="2" | 2&nbsp;763 |- | [[United Airlines]] || 175 || Boeing 767-200 || 08:14 || 09:03 || Logan Internasionale Lughawe, Boston || Los Angeles || Suidtoring van die Wêreldhandelsentrum, verdiepings 77 tot 85 || 9 || 51 || 5 |- | American Airlines || 77 || Boeing 757-200 || 08:20 || 09:37 || Washington Dulles Internasionale Lughawe || Los Angeles || Westelike muur van die [[Pentagon]] || 6 || 53 || 125 || 5 || 189 |- | United Airlines || 93 || Boeing 757-200 || 08:42 || 10:03 || Newark Internasionale Lughawe || [[San Francisco]] || Veld by Stonycreek, naby Shanksville || 7 || 33 || 0 || 4 || 44 |- ! colspan="8" style="text-align:right" | Totaal !! 33 !! 213 !! 2&nbsp;731 !! 19 !! 2&nbsp;996 |} <small>* Oostelike somertyd (UTC−4). † Kapers uitgesluit. ‡ Nooddienswerkers ingesluit.</small><ref name="911ReportCh1" /><ref name="ReutersFactbox">{{Cite news |date=2007-09-11 |title=FACTBOX: Attacks of Sept. 11, 2001 |url=https://www.reuters.com/article/2007/09/11/us-sept11-factbox-idUSN1036268720070911 |work=Reuters |access-date=2026-09-12}}</ref> === Die kapings === American Airlines-vlug 11 het om 07:59 met veertien minute se vertraging van die Logan Internasionale Lughawe in Boston opgestyg. Omtrent vyftien minute later het vyf kapers, gewapen met boksnyers, die vliegtuig oorgeneem, minstens drie mense beseer en moontlik een doodgemaak voordat hulle hul toegang tot die stuurkajuit geforseer het. Hulle het ook 'n voorwerp vertoon wat na 'n plofstof gelyk het en traangas in die kajuit gespuit om weerstand te ontmoedig.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="SeattleTimes">{{Cite news |date=2004-07-23 |title=Excerpt: A travel day like any other until some passengers left their seats |url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2001986488_planes23.html |work=The Seattle Times |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111119033249/http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2001986488_planes23.html |archive-date=2011-11-19}}</ref> Die lugwaardin Betty Ong het American Airlines van die kaping in kennis gestel en drie van die kapers se sitplekke aan die lugredery deurgegee.<ref name="Summers156">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=156}}</ref> United Airlines-vlug 175 het om 08:14 ook van Boston opgestyg en is omstreeks 08:42 deur vyf kapers oorgeneem, wat albei vlieëniers doodgemaak en verskeie bemanningslede gesteek het. Op hierdie vlug is ook bomdreigemente gebruik en 'n prikkelmiddel in die kajuit gespuit om die passasiers en bemanning na agter te dryf.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="ABCTimeline">{{Cite news |date=2011-09-05 |title=September 11: From take-off to tragic loss |url=https://www.abc.net.au/news/specials/september-11-remembered/2011-09-06/september-11-timeline/2862086 |work=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129075152/https://www.abc.net.au/news/specials/september-11-remembered/2011-09-06/september-11-timeline/2862086 |archive-date=2022-11-29}}</ref> American Airlines-vlug 77 het om 08:20 van die Washington Dulles Internasionale Lughawe in [[Virginië]] opgestyg en is omstreeks 08:51 deur vyf kapers oorgeneem. Hoewel hulle met messe gewapen was, is daar geen berigte dat iemand aan boord gesteek is nie, en die twee mense wat telefoonoproepe gemaak het, het nie melding gemaak van traangas of 'n bomdreigement nie.<ref name="NTSBaa77">{{Cite report |last=Gregor |first=Joseph A. |date=2001-12-21 |title=Air Traffic Control Recording: American Airlines Flight 77 |url=https://www.ntsb.gov/doclib/foia/9_11/ATC_Report_AA77.pdf |publisher=National Transportation Safety Board |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029094317/https://www.ntsb.gov/doclib/foia/9_11/ATC_Report_AA77.pdf |archive-date=2012-10-29}}</ref> United Airlines-vlug 93 het om 08:42 van die Newark Internasionale Lughawe in [[New Jersey]] opgestyg, een-en-veertig minute later as geskeduleer weens die digte oggendverkeer. Die vier kapers aan boord het eers ná 46 minute toegeslaan en die stuurkajuit om 09:28 oorgeneem, waarna hulle die vliegtuig ooswaarts na Washington gedraai het.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="NYTLongman">{{Cite news |last=Longman |first=Jere |date=2006-04-26 |title='United 93' and the politics of heroism |url=https://www.nytimes.com/2006/04/26/arts/united-93-and-the-politics-of-heroism.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306235027/https://www.nytimes.com/2006/04/26/arts/united-93-and-the-politics-of-heroism.html |archive-date=2023-03-06}}</ref> === Die botsings === [[Lêer:World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|links|duimnael|Die Wêreldhandelsentrum voor die aanvalle met die Noordtoring aan die linkerkant en die Suidtoring aan die regterkant.]] Om 08:46 plaaslike tyd, die oggend van 11 September het die gekaapte passasiersvliegtuig American Airlines-vlug 11 op 'n redelike hoë hoogte in die Noordtoring van die Wêreldhandelsentrum vasgevlieg. Die impak het 'n groot ontploffing veroorsaak, waarna 'n brand in die toring ontstaan het. Die vliegtuig se tenks was nog vol [[keroseen]]; dit het kort tevore opgestyg vanaf [[Logan Internasionale Lughawe]] in [[Boston]], op pad na die weskus van die VSA. Die vliegtuig het die noordelike gevel byna loodreg tussen die 93ste en 99ste verdieping getref teen 'n geraamde spoed van 713 km/h en 35 van die 236 buitekolomme afgesny; volgens die NIST-verslag is ses van die 47 kernkolomme afgesny en drie ander swaar beskadig. Al drie trappe in die kern is vernietig, sodat niemand bo die impaksone kon ontsnap nie.<ref name="NIST22">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=22–26 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07}}</ref> Baie waarnemers het aanvanklik aanvaar dat dit 'n ongeluk was.<ref name="CDCEvac">{{Cite web |title=Preliminary Results from the World Trade Center Evacuation Study – New York City, 2003 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5335a3.htm |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204032648/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5335a3.htm |archive-date=2018-12-04}}</ref> [[Lêer:UA Flight 175 hits WTC south tower 9-11 edit.jpeg|duimnael|United Airlines-vlug 175 tref die Suidtoring.]] Sewentien minute later, om 09:03, het [[United Airlines]]-vlug 175 'n bietjie laer in die Suidtoring van die Wêreldhandelsentrum vas gevlieg en ook 'n brand veroorsaak. Omdat televisiekameras reeds op die Noordtoring gerig was, is hierdie botsing regstreeks wêreldwyd uitgesaai, en dit was toe duidelik dat dit om gerigte, gekoördineerde terreuraanvalle gaan.<ref name="MercuryNews">{{Cite news |date=2021-09-10 |title=9:03 a.m.: The 9/11 moment when many grasped a new reality |url=https://www.mercurynews.com/2021/09/10/903-a-m-the-9-11-moment-when-many-grasped-a-new-reality/ |work=The Mercury News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130094708/https://www.mercurynews.com/2021/09/10/903-a-m-the-9-11-moment-when-many-grasped-a-new-reality/ |archive-date=2022-11-30}}</ref> Die vliegtuig het die suidelike gevel skuins getref teen ongeveer 872 km/h – sowat 50 persent meer energie as die eerste botsing – en 32 van die 60 buitekolomme op daardie gevel oor vyf verdiepings afgesny. Omdat die vliegtuig skuins ingeslaan het, kon dele van 'n enjin en die onderstel by die oostelike hoek van die gebou uitkom en tot 400 meter ver geval word. Ten minste een trap in die kern het begaanbaar gebly.<ref name="NIST108">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=38, 42, 108 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07}}</ref> Aanvanklik het albei torings bly staan, wat diegene in die vloere onder die impakgebiede 'n geleentheid gegee het om te vlug. [[Lêer:Aerial view of the Pentagon during rescue operations post-September 11 attack.JPEG|links|duimnael|Skade aan die Pentagon ná die impak van American Airlines-vlug 77.]] 'n Bietjie meer as 'n halfuur nadat Vlug 175 in die Suidtoring vasgevlieg het, om 09:37, het 'n derde vliegtuig, American Airlines-vlug 77, in die gebou van die Verenigde State se Departement van Verdediging, die [[Pentagon]], in [[Washington, D.C.]] vasgevlieg. Die vliegtuig het die middelste deel van die westelike vleuel teen ongeveer 850 km/h op grondvloervlak getref, juis in 'n gedeelte waarvan die opknapping pas voltooi is en waarvan die buitegevel versterk is om 'n terreuraanval te weerstaan. Die brandstof het vinnig deur die struktuur versprei en aan die brand geslaan; die impak en die brand het al 64 mense aan boord sowel as 125 mense in die gebou gedood. Ongeveer 'n halfuur later het die getrefde gedeelte van die E-ring ineengestort.<ref name="PentagonReport">{{Cite report |title=The Pentagon Building Performance Report |publisher=American Society of Civil Engineers |year=2003 |isbn=978-0-7844-0638-0 |pages=4–8 |url=http://www.fire.nist.gov/bfrlpubs/build03/PDF/b03017.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040203155704/http://www.fire.nist.gov/bfrlpubs/build03/PDF/b03017.pdf |archive-date=2004-02-03}}</ref> ’n Vierde United Airlines-vlug, vlugnommer 93, ook gekaap, het daardie oggend in ’n veld buite [[Pittsburgh]] neergestort. Volgens [[FBI]]-transkripsies van kajuitmateriaal het die passasiers probeer om die vliegtuig terug te neem, danksy hul [[Selfoon|selfone]] het hulle reeds geweet wat in New York gebeur het, so hulle het geweet dat hulle niks het om te verloor nie. Toe die opstand die deur van die stuurkajuit bereik, het die kaper-vlieënier die vliegtuig heftig laat rol en duik om die aanval te ontwrig, en 'n ander kaper het hom aangespoor om die vliegtuig te laat neerstort. Om 10:03 het die vliegtuig teen 933 km/h en teen 'n hoek van 44 grade in 'n veld in Stonycreek naby Shanksville neergestort en 'n krater van sowat drie meter diep en twaalf meter wyd gelaat. Dit was op daardie stadium sowat 200 kilometer – ongeveer twintig vlugminute – van Washington af.<ref name="NTSBua93">{{Cite report |title=Flight Path Study – United Airlines Flight 93 |publisher=National Transportation Safety Board |date=2002-02-19 |url=http://ntsb.gov/info/Flight%20_Path_%20Study_UA93.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007024840/http://ntsb.gov/info/Flight%20_Path_%20Study_UA93.pdf |archive-date=2006-10-07}}</ref><ref name="WP93">{{Cite news |last=Snyder |first=David |date=2002-04-19 |title=Families Hear Flight 93's Final Moments |url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/2002/04/19/families-hear-flight-93s-final-moments/ |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Dit word geglo dat dit verhoed het dat die beoogde teiken, miskien die [[Capitol]] of die [[Withuis]], bereik word. In 'n onderhoud in April 2002 het Khalid Sheikh Mohammed en Ramzi bin al-Shibh gesê dat Vlug 93 se teiken die Capitol was en nie die Withuis nie.<ref name="Fouda158">{{Cite book |last1=Fouda |first1=Yosri |last2=Fielding |first2=Nick |title=Masterminds of Terror: The Truth Behind the Most Devastating Terrorist Attack the World Has Ever Seen |publisher=Arcade |year=2004 |isbn=978-1-55970-726-8 |location=New York |pages=158–159}}</ref> Tydens die beplanning het Mohammed Atta gemeen dat die Withuis dalk 'n te moeilike teiken sou wees en het hy Hani Hanjour se oordeel daaroor gevra.<ref name="Summers323">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=323}}</ref> Volgens Mohammed het Al-Kaïda aanvanklik beplan om kerninstallasies eerder as die Wêreldhandelsentrum en die Pentagon te tref, maar het dit daarteen besluit uit vrees dat dinge "handuit kon ruk".<ref name="BBCNuclear">{{Cite news |date=2002-09-08 |title=Al-Qaeda 'plotted nuclear attacks' |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2244146.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103031125/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2244146.stm |archive-date=2019-01-03}}</ref> === Reaksie van die lugverkeersleiding en die lugverdediging === Omdat die kapers die [[transponder]]s van hul vliegtuie afgeskakel het, kon lugverkeersleiers die vliegtuie nie meer outomaties opspoor nie. Vanaf 08:19 het twee lugwaardinne van Vlug 11 die [[Federal Aviation Administration]] (FAA) oor die kaping ingelig. Om 08:37 het die FAA die North American Aerospace Defense Command (NORAD) in kennis gestel en gevra dat vegvliegtuie opgestuur word. Vir die NORAD-beheerders was dit aanvanklik onduidelik of die melding deel was van die gelyktydige teenterreuroefening ''Vigilant Guardian'', wat ook gesimuleerde vliegtuigkapings ingesluit het.<ref name="911Report20">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=20, 29, 31, 45 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Die eerste vegvliegtuie, twee F-15's van die Otis Air National Guard Base naby Boston, het om 08:52 opgestyg, sowat agt-en-dertig minute ná die kaping van Vlug 11. Hulle het nie teikeninligting ontvang nie en het bo die see naby Long Island heen en weer gevlieg terwyl hulle gewag het om te hoor waar die gekaapte vliegtuie is.<ref name="911Report20" /><ref name="BostonGlobePilots">{{Cite news |date=2005-09-11 |title=Two pilots revisit their 9/11 |url=http://archive.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2005/09/11/two_pilots_revisit_their_911/ |work=The Boston Globe |access-date=2026-09-12}}</ref> Om 09:30 het NORAD drie F-16's van die Langley-lugmagbasis in Virginië laat opstyg, maar toe Vlug 77 om 09:37 die Pentagon tref, was hulle nog 169 kilometer daarvandaan.<ref name="911Report20" /> Twee ongewapende F-16's van die District of Columbia se lugnasionale garde het eers om 10:38 van die Andrews-lugmagbasis opgestyg; hul vlieëniers het opdrag gehad om desnoods 'n gekaapte vliegtuig in die lug te ram.<ref name="Hendrix">{{Cite news |last=Hendrix |first=Steve |date=2011-09-08 |title=F-16 pilot was ready to give her life on Sept. 11 |url=https://www.washingtonpost.com/local/f-16-pilot-was-ready-to-give-her-life-on-sept-11/2011/09/06/gIQAMpcODK_story.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905053526/http://www.washingtonpost.com/local/f-16-pilot-was-ready-to-give-her-life-on-sept-11/2011/09/06/gIQAMpcODK_story.html |archive-date=2015-09-05}}</ref> Om 09:42 het die FAA alle burgerlike lugverkeer in die vasteland van die Verenigde State aan die grond gehou en vliegtuie wat reeds in die lug was, beveel om onmiddellik te land.<ref name="911ReportCh1" /> Ben Sliney, wat op sy eerste dag as die FAA se nasionale operasionele bestuurder was, het beveel dat die Amerikaanse lugruim vir alle internasionale vlugte gesluit word; ongeveer 500 vlugte is teruggedraai of na ander lande omgelei. Kanada het 226 van die omgeleide vlugte ontvang en Operasie Geelstrikkie geloods om die groot getal gestrande passasiers te hanteer.<ref name="CanadaFlights">{{Cite press release |title=Actions taken following September 11 terrorist attacks |date=2001-12-11 |publisher=Transport Canada |url=http://www.tc.gc.ca/mediaroom/releases/nat/2001/01_h152e.htm |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020415131425/http://www.tc.gc.ca/mediaroom/releases/nat/2001/01_h152e.htm |archive-date=2002-04-15}}</ref> Teen 12:15 was daar geen kommersiële of private vliegtuig meer bo die Verenigde State in die lug nie, en burgerlike lugvaart het tot 14 September gegrond gebly.<ref name="USATodayClear">{{Cite news |last1=Levin |first1=Alan |last2=Adams |first2=Marilyn |last3=Morrison |first3=Blake |date=2021-09-06 |title='Clear the skies': Behind the unprecedented call to stop air travel on 9/11 |url=https://eu.usatoday.com/in-depth/news/nation/2021/09/06/9-11-hijacking-behind-unprecedented-decision-ground-planes/5451142001/ |work=USA Today |access-date=2026-09-12}}</ref> Om 10:20 het visepresident [[Dick Cheney]] opdrag gegee dat enige kommersiële vliegtuig wat positief as gekaap geïdentifiseer kon word, afgeskiet word, maar dié bevel het die vegvlieëniers nie betyds bereik om enigiets te doen nie.<ref name="911Report20" /><ref name="LATCheney">{{Cite news |last=Schrader |first=Esther |date=2004-06-18 |title=Cheney Gave Order to Shoot Down Jets |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-jun-18-na-cheney18-story.html |work=Los Angeles Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811141540/http://articles.latimes.com/2004/jun/18/nation/na-cheney18 |archive-date=2011-08-11}}</ref> Die noodplan ''Security Control of Air Traffic and Air Navigation Aids'' (SCATANA) is vir die eerste keer in die Amerikaanse geskiedenis in werking gestel, wat tienduisende passasiers wêreldwyd gestrand gelaat het.<ref name="Commission10" /> NORAD het later erken dat die mislukking van die lugverdediging aan die vertraagde of uitgebleve deurgee van vlugvoorvalle te wyte was: die weermag is skaars 'n paar minute voor die botsings van Vlugte 11 en 77 gewaarsku, en eers ná die botsings in die geval van die ander twee vlugte.<ref name="911Report20" /> === Die ineenstorting van die geboue === [[Lêer:September 11 2001 just collapsed.jpg|duimnael|Die Wêreldhandelsentrum, kort ná die ineenstorting van die tweede toring.]] Die Suidtoring was die eerste wat om 09:59 heeltemal ineengestort het ná 56 minute se brande, gevolg deur die Noordtoring om 10:28 nadat dit 102 minute lank gebrand het. Byna almal wat op daardie stadium nog in die torings was, het gesterf. Sommige mense is ook later aan [[longsiektes]] dood as gevolg van die enorme hoeveelheid stof wat vrygestel is. Omstreeks 17:20 het 'n derde gebou van die Wêreldhandelsentrum ook heeltemal ineengestort. Dit is toegeskryf aan brande in die gebou en die skade wat hierdie gebou gely het deur die ineenstorting van die Twee Torings. Verder is die Wêreldhandelsentrum-geboue 3 tot 6 ook erg beskadig, waarvan die meeste gesloop moes word. Hoewel die Suidtoring sewentien minute ná die Noordtoring getref is, het dit eerste ineengestort omdat die impaksone veel laer was, die vliegtuig teen 'n hoër spoed en in 'n hoek ingeslaan het, en die bykomende strukturele las ongelyk versprei is.<ref name="NIST80">{{Cite journal |year=2005 |title=Final Reports from the NIST World Trade Center Disaster Investigation |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1-5av1.pdf |journal=NIST |pages=80, 84 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911011051/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1-5av1.pdf |archive-date=2021-09-11}}</ref> Die brande het die vakwerke wat die vloere gedra het verswak, waarop die vloere begin sak het; die sakkende vloere het aan die buitenste staalkolomme getrek sodat dié na binne gebuig het. Saam met die skade aan die kernkolomme kon die buigende buitekolomme die geboue nie meer dra nie.<ref name="NISTCollapse">{{Cite book |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers |date=2005 |publisher=National Institute of Standards and Technology |chapter=Executive Summary |chapter-url=https://www.nist.gov/customcf/get_pdf.cfm?pub_id=909017 |access-date=2026-09-12}}</ref> Toe die Noordtoring ineenstort, het puin op die nabygeleë gebou 7 World Trade Center geval, wat skade veroorsaak en brande aan die gang gesit het. Dié brande het byna sewe uur lank gewoed en die gebou se strukturele integriteit aangetas, waarop dit laat die middag ineengestort het.<ref name="NISTWTC7">{{Cite press release |title=NIST WTC 7 Investigation Finds Building Fires Caused Collapse |date=2008-08-21 |publisher=National Institute of Standards and Technology |url=https://www.nist.gov/news-events/news/2008/08/nist-wtc-7-investigation-finds-building-fires-caused-collapse |access-date=2026-09-12}}</ref> Ontwerpers van die tweelingtorings het in die 1960's bereken dat die geboue die botsing van 'n volgelaaide [[Boeing 707]] teen kruisspoed sou kon weerstaan, en Leslie E. Robertson, een van die strukturele ontwerpers, het gesê so 'n botsing sou "slegs plaaslike skade veroorsaak wat nie tot 'n ineenstorting of noemenswaardige skade aan die gebou kon lei nie". Daardie studies het egter die uitwerking van die brande wat sou volg, onderskat.<ref name="Dwyer102">{{Cite book |last1=Dwyer |first1=Jim |last2=Flynn |first2=Kevin |title=102 Minutes: The Untold Story of the Fight to Survive Inside the Twin Towers |publisher=Times Books |year=2005 |location=New York |pages=183–187}}</ref> Binne 'n radius van ongeveer 130 meter is talle vensters van omliggende geboue deur die skokgolf van die ineenstortings vernietig.<ref name="FEMA403">{{Cite report |date=2002 |title=World Trade Center Building Performance Study: Data Collection, Preliminary Observations, and Recommendations |url=https://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch1.pdf |publisher=Federal Emergency Management Agency |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101016101226/http://www.fema.gov/rebuild/mat/wtcstudy.shtm |archive-date=2010-10-16}}</ref> === Reddingspogings === [[Lêer:WTC-Fireman requests 10 more colleagues (cropped).jpg|links|duimnael|'n Brandweerman by die Wêreldhandelsentrum vra tien bykomende reddingswerkers.]] Die owerhede in New York het die eerste botsing vir 'n ongeluk aangesien en die mense in die naasliggende Suidtoring aangeraai om kalm te bly en by hul werkplekke te bly. Ná die tweede botsing het die New York City Fire Department (FDNY) en honderde ander nooddienswerkers probeer om die mense bo die impaksones te red en met die ontruiming van al die geboue begin.<ref name="911Report281">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=279–284, 292, 295, 300, 305, 311, 317 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Die kantoor van die New York City Emergency Management, wat vir die koördinering van reddingsoperasies verantwoordelik was, was in gebou 7 gehuisves en moes self ontruim word. Gevolglik moes die FDNY, die New York City Police Department (NYPD) en die Port Authority Police Department (PAPD) hul optrede sonder koördinasie en met onversoenbare kommunikasiestelsels uitvoer.<ref name="911Report281" /> In minder as drie uur is meer as 200 brandweereenhede – omtrent die helfte van die stad se brandweer – na die toneel ontplooi; dit was die grootste operasie in die geskiedenis van die New Yorkse brandweer.<ref name="NIST167">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=167, 176, 188–191 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07}}</ref><ref name="McKinsey">{{Cite report |title=McKinsey Report: Increasing FDNY's Preparedness |publisher=McKinsey & Company |year=2002 |url=https://www.nyc.gov/assets/fdny/downloads/pdf/about/mckinsey_report.pdf |access-date=2026-09-12}}</ref> Omdat al die hysbakke uitgeval het, sou dit te lank geneem het om swaar blustoerusting met die trappe na die brandende verdiepings te dra. Kantoordeure na die trappe kon met die hand oopgemaak word, maar nie die deure na die dakke nie, en daar was geen helikopterlandingsplekke nie – iets waarvan die werknemers tydens noodoefeninge nooit ingelig is nie. Baie mense wat via die dakke wou ontsnap, het dus voor geslote deure gestaan.<ref name="911Report281" /> Die NYPD se lugeenheid het met drie helikopters die toestand in die torings dopgehou en bevind dat reddings vanaf die dakke onmoontlik was.<ref name="911Report281" /> Weens die baie digte rook was dit onmoontlik om mense met behulp van reddingshelikopters van die torings se dakke te probeer red. Minstens 200 mense het van die torings afgespring om te ontsnap om nie doodgebrand te word nie. Verskeie foto- en video-opnames is van hierdie vallende mense gemaak, waarvan een bekend geword het as ''The Falling Man''. Namate die toestand versleg het, het die NYPD-bevelvoerders hul lede beveel om die torings te verlaat, en die meeste polisiebeamptes kon betyds uitkom. Omdat die agentskappe afsonderlike bevelposte gehad het en hul radio's nie versoenbaar was nie, is die waarskuwings nooit aan die brandweerbevelvoerders oorgedra nie.<ref name="McKinsey" /> Ná die eerste ineenstorting het die brandweer wel ontruimingsbevele uitgereik, maar weens haperende radioherhalers het baie brandweermanne dit nooit gehoor nie.<ref name="McKinsey" /> Altesaam kon meer as 15&nbsp;000 van die ongeveer 17&nbsp;400 mense (87 persent) die torings betyds verlaat.<ref name="NIST167" /> Ná die ineenstortings het meer as tienduisend reddingswerkers, noodhelpers en vrywilligers na oorlewendes op die terrein gesoek. Omstreeks 20:00 is die PAPD-beampte Will Jimeno lewend uit die puin gehaal, en die volgende oggend is sy kollega, sersant John McLoughlin, gered. Omstreeks 12:30 op 12 September is Genelle Guzman-McMillan – 26 uur ná die ineenstorting van die Noordtoring – as die laaste oorlewende uit die puin gehaal.<ref name="USATodayMiracles">{{Cite news |date=2002-09-05 |title=Miracles emerge from debris |url=https://www.usatoday.com/news/sept11/2002-09-05-miracles-usat_x.htm |work=USA Today |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021002175836/https://www.usatoday.com/news/sept11/2002-09-05-miracles-usat_x.htm |archive-date=2002-10-02}}</ref> Slegs sowat twintig mense wat hulle tydens die ineenstortings in die torings bevind het, het dit oorleef, waaronder sestien mense wat in trap B van die Noordtoring op die twintigste verdieping was.<ref name="NYMagSurvivors">{{Cite news |date=2003-09-05 |title=The Miracle Survivors |url=https://nymag.com/nymetro/news/sept11/2003/n_9189/ |work=New York Magazine |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Amerikaanse vloot het die hospitaalskip USNS ''Comfort'' ontplooi om die duisende reddingswerkers op die terrein van voedsel en versorging te voorsien; die skip het sowat 600 beseerdes ontvang.<ref name="Comfort">{{Cite web |title=Hospital Ship Receives Humanitarian Medal for Sept. 11 Mission |date=2003-08-22 |url=http://www.navy.mil/search/display.asp?story_id=9108 |publisher=Navy News Stand |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041106111825/http://www.navy.mil/search/display.asp?story_id=9108 |archive-date=2004-11-06}}</ref> Tussen Oktober 2001 en Januarie 2002 is die weergawes van 503 brandweermanne en reddingswerkers opgeteken. Dié opnames is drie jaar lank geheim gehou ondanks versoeke van slagofferfamilies; ná 'n hofsaak deur ''The New York Times'' is burgemeester Michael Bloomberg uiteindelik gedwing om hulle in Augustus 2005 vry te stel.<ref name="NYTRecords">{{Cite news |date=2005-08-13 |title=Vast Archive Yields New View of 9/11 |url=https://www.nytimes.com/2005/08/13/nyregion/nyregionspecial3/13records.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> == Dood, beskadiging en impak == === Slagoffers === Nie een van die insittendes van die vier betrokke vliegtuie, insluitend die kapers, het die aanvalle oorleef nie. Die terreuraanval van daardie dag het altesaam 2&nbsp;996 mense uit 92 lande die lewe gekos; 372 van die slagoffers was nie Amerikaanse burgers nie.<ref name="HJS802" /><ref name="Beirman">{{Cite book |last=Beirman |first=David |title=Tourism Crises and Destination Recovery |publisher=Sage |year=2021 |isbn=978-1-5264-0300-1 |location=Sydney |page=2014}}</ref> Onder die buitelandse slagoffers was 67 Britte, 41 Indiërs, 28 Suid-Koreane, 24 Kanadese, 24 Japannese, elf Duitsers, vier Franse, twee Switsers en een Belg. Die jongste slagoffer was twee jaar oud en die oudste 85.<ref name="GuardianMemorial">{{Cite news |date=2007-09-11 |title=Memorial services honour 9/11 victims |url=https://www.theguardian.com/world/2007/sep/11/september11.usa |work=The Guardian |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006193045/http://www.guardian.co.uk/world/2007/sep/11/september11.usa |archive-date=2008-10-06}}</ref><ref name="HJS802" /> Meer as 6&nbsp;000 mense is akuut beseer.<ref name="Hoffmann38">{{Cite book |last1=Hoffman |first1=August John |last2=Alamilla |first2=Saul |last3=Liang |first3=Belle |title=The Role of Community Development in Reducing Extremism and Ethnic Conflict |publisher=Springer VS |year=2018 |isbn=978-3-319-75699-8 |location=Wiesbaden |page=38}}</ref> In New York het meer as 90 persent van die mense wat in die torings omgekom het, hulle op of bo die impakvlakke bevind. In die Noordtoring was tussen 1&nbsp;344 en 1&nbsp;402 mense op, bo of een verdieping onder die impakpunt, en almal van hulle het gesterf; honderde is onmiddellik met die botsing gedood. Van die ongeveer 800 mense wat die botsing oorleef het, is baie vasgekeer en het in die brande of van rookinaseming gesterf, geval of gespring om die rook en vlamme te ontvlug, of is met die ineenstorting gedood.<ref name="NYT102Mins">{{Cite news |last1=Dwyer |first1=Jim |last2=Lipton |first2=Eric |date=2002-05-26 |title=102 Minutes: Last Words at the Trade Center; Fighting to Live as the Towers Die |url=https://www.nytimes.com/2002/05/26/nyregion/102-minutes-last-words-at-the-trade-center-fighting-to-live-as-the-towers-die.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114063928/http://www.nytimes.com/2002/05/26/nyregion/102-minutes-last-words-at-the-trade-center-fighting-to-live-as-the-towers-die.html |archive-date=2013-11-14}}</ref> In die Suidtoring was ongeveer 600 mense op of bo die 77ste verdieping toe Vlug 175 ingeslaan het, en min van hulle het oorleef. Anders as in die Noordtoring was die ongeveer 300 oorlewendes van die botsing nie werklik vasgekeer nie, maar die meeste was nie bewus daarvan dat daar nog 'n uitweg was nie. Een trap, Trap A, het nie vernietig geraak nie en het agtien mense van die impakverdiepings en hoër in staat gestel om te ontsnap. Altesaam het 630 mense in die Suidtoring gesterf, minder as die helfte van die getal in die Noordtoring.<ref name="Sunder48">{{Cite report |last=Sunder |first=S. Shyam |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |page=48}}</ref> Die verliese in die Suidtoring is aansienlik verminder deurdat sommige huurders onmiddellik ná die eerste botsing besluit het om die gebou te ontruim. Die versekeringsmaatskappy AON het byvoorbeeld sy verdiepings laat ontruim, sodat meer as 900 van die 1&nbsp;100 AON-werknemers wat bo die 77ste verdieping was, betyds kon uitkom. Dat die Suidtoring nie ná die eerste botsing volledig ontruim is nie, is deur ''USA Today'' as "een van die dag se groot tragedies" beskryf.<ref name="Purpura">{{Cite book |last=Purpura |first=Philip |title=Security and Loss Prevention: An Introduction |publisher=Elsevier |year=2007 |isbn=978-0-08-055400-6 |edition=5de |page=300}}</ref> By die Wêreldhandelsentrum het 414 nooddienswerkers gesterf terwyl hulle mense probeer red en brande probeer blus het. Daaronder was 343 brandweermanne van die FDNY, insluitend 'n kapelaan en twee paramedici, 23 lede van die NYPD, 37 lede van die PAPD en agt paramedici van private nooddiensmaatskappye.<ref name="FDNY911">{{Cite web |title=The Unofficial Home Page of FDNY: 9/11 |url=https://nyfd.com/9_11_wtc.html |publisher=New York City Fire Department |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408020920/https://nyfd.com/9_11_wtc.html |archive-date=2023-04-08}}</ref><ref name="ODMP">{{Cite web |title=Honoring Law Enforcement Officers Killed as a Result of 9/11 |url=http://www.odmp.org/911.php |publisher=Officer Down Memorial Page |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070811122207/http://www.odmp.org/911.php |archive-date=2007-08-11}}</ref> Altesaam het 72 wetstoepassingsbeamptes op daardie dag gesterf, die grootste enkeldagverlies aan wetstoepassers in die Amerikaanse geskiedenis.<ref name="CongRecord">{{Cite web |date=2002-06-11 |title=Congressional Record, Vol. 148, No. 76 |url=https://www.congress.gov/107/crec/2002/06/11/CREC-2002-06-11.pdf |publisher=Government Printing Office |page=H3312 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324004649/https://www.congress.gov/107/crec/2002/06/11/CREC-2002-06-11.pdf |archive-date=2022-03-24}}</ref> Daar is beraam dat net minder as 1&nbsp;400 mense in die noordelike toring was toe dit ineengestort het. Die effektemakelaar Cantor Fitzgerald, wat kantore op die 101ste tot 105de verdiepings van die Noordtoring gehad het, het 658 werknemers verloor – meer as enige ander werkgewer. Marsh & McLennan, wat die verdiepings net daaronder beset het, het 358 werknemers verloor en die Aon-korporasie 176.<ref name="BBCCantor">{{Cite news |date=2006-09-04 |title=Cantor rebuilds after 9/11 losses |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/5282060.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406160843/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/5282060.stm |archive-date=2008-04-06}}</ref><ref name="MarshMemorial">{{Cite web |title=Marsh & McLennan Companies 9/11 Memorial |url=http://memorial.mmc.com/ |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110818143251/http://memorial.mmc.com/ |archive-date=2011-08-18}}</ref> By die Pentagon het 125 mense gesterf toe Vlug 77 die westelike kant van die gebou getref het. Sewentig van hulle was burgerlikes en 55 was militêre lede, van wie baie vir die Amerikaanse leër of vloot gewerk het. Luitenant-generaal Timothy Maude, adjunk-stafhoof van die leër, was die hoogste militêre offisier wat in die aanvalle gesterf het.<ref name="Goldberg208">{{Cite book |last=Goldberg |first=Alfred |title=Pentagon 9/11 |publisher=Historical Office, Office of the Secretary of Defense |year=2007 |isbn=978-0-16-078328-9 |location=Washington |pages=17, 208–212}}</ref> Meer as 3&nbsp;000 kinders het 'n ouer in die aanvalle verloor; volgens sommige ramings was die getal wat minstens een ouer verloor het, meer as 10&nbsp;000.<ref name="Coates">{{Cite journal |last1=Coates |first1=Susan |last2=Schechter |first2=Daniel |year=2004 |title=Preschoolers' traumatic stress post-9/11: Relational and developmental perspectives |journal=Psychiatric Clinics of North America |volume=27 |issue=3 |pages=473–489 |doi=10.1016/j.psc.2004.03.006 |pmid=15325488}}</ref><ref name="Beebe">{{Cite book |last1=Beebe |first1=Beatrice |last2=Sossin |first2=K. Mark |last3=Cohen |first3=Phyllis |last4=Markese |first4=Sara |title=Mothers, Infants and Young Children of September 11, 2001: A Primary Prevention Project |publisher=Taylor & Francis |year=2013 |isbn=978-1-135-69872-0 |location=Londen |page=20}}</ref> === Identifikasie van die oorskot === Van die 2&nbsp;977 persone wat as gevolg van die aanvalle gesterf het, kon slegs 1&nbsp;585 aanvanklik geïdentifiseer word op grond van die menslike oorskot wat gevind is. Uit 'n totaal van 19&nbsp;916 menslike oorskotdele kon 10&nbsp;190 geïdentifiseer word. Weens die toepassing van nuwe tegnologieë word nuwe identifikasies steeds sporadies uitgevoer. Byvoorbeeld, in September 2014 is Patrice Braut (1970), die enigste Belgiese slagoffer, as die 1&nbsp;639ste slagoffer geïdentifiseer.<ref>{{nl}}[https://www.vrt.be/vrtnws/nl.permalink.1525334626608/ Enige Belgische slachtoffer van 9/11 is geïdentificeerd] ''De Redactie'', 24 September 2017</ref> In Augustus 2017, byna 16 jaar ná die aanvalle, is nog 'n slagoffer geïdentifiseer.<ref>{{nl}}[http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/buitenland/1.3041967 Nog een slachtoffer van aanslagen 9/11 geïdentificeerd], De Redactie, 8 Augustus 2017. [https://web.archive.org/web/20171012104444/http://deredactie.be:80/cm/vrtnieuws/buitenland/1.3041967 Gearchiveerd] op 12 oktober 2017.</ref> Die voorlopige laaste identifikasie het in September 2021 plaasgevind. Twintig jaar ná die aanvalle is 1&nbsp;647 slagoffers positief geïdentifiseer.<ref>{{nl}}[https://www.nu.nl/herdenking-911/6156154/zo-worden-er-nog-altijd-mensen-herkend-in-het-puin-van-911.html Zo worden er nog altijd mensen herkend in het puin van 9/11], NU.nl, 10 September 2021. [https://web.archive.org/web/20210913073225/https://www.nu.nl/herdenking-911/6156154/zo-worden-er-nog-altijd-mensen-herkend-in-het-puin-van-911.html Geargiveer] op 13 September 2021.</ref> Al die puin en oorblyfsels van die ineengestorte geboue, asook voorwerpe soos vernietigde motors, is na die voormalige stortingsterrein Fresh Kills op [[Staten Island]] geneem, waar spesialiste van die ''World Trade Center Recovery Operation'' na genetiese materiaal van die slagoffers gesoek het. Teen die einde van 2006 het hulle 1&nbsp;603 slagoffers geïdentifiseer, 86 persent van hulle deur [[DNS]]-ontleding; van 2003 af is jaarliks slegs enkeles bykomend geïdentifiseer.<ref name="Aronson">{{Cite book |last=Aronson |first=Jay D. |title=Who Owns the Dead? The Science and Politics of Death at Ground Zero |publisher=Harvard University Press |year=2016 |isbn=978-0-674-97265-0 |location=Cambridge |pages=106–107}}</ref> Ook dertien van die negentien kapers is teen 2008 geïdentifiseer.<ref name="Kastoryano">{{Cite book |last1=Kastoryano |first1=Riva |last2=Schoch |first2=Cynthia |title=Burying Jihadis: Bodies Between State, Territory, and Identity |publisher=Oxford University Press |year=2018 |isbn=0-19-093486-7 |location=Oxford |page=96}}</ref> In 2010 het 'n span antropoloë en argeoloë 'n nuwe soektog by Fresh Kills onderneem en 72 verdere menslike oorskotdele gevind.<ref name="AFPRemains">{{Cite news |last=Andrade |first=Mariano |date=2011-08-25 |title=Scientists still struggle to identify 9/11 remains |url=http://news.discovery.com/human/psychology/world-trade-center-remains-110826.htm |work=Discovery News |agency=Agence France-Presse |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403064003/http://news.discovery.com/human/psychology/world-trade-center-remains-110826.htm |archive-date=2015-04-03}}</ref> In 2014 is drie houers met 7&nbsp;930 ongeïdentifiseerde oorskotdele na 'n bewaarplek van die geregtelike patoloog by die 9/11-gedenkteken oorgeplaas, 'n besluit wat onder sommige slagofferfamilies omstrede was.<ref name="NYTTransfer">{{Cite news |last=Farrell |first=Stephen |date=2014-05-10 |title=In 'Ceremonial Transfer,' Remains of 9/11 Victims Are Moved to Memorial |url=https://www.nytimes.com/2014/05/11/nyregion/remains-of-9-11-victims-are-transferred-to-trade-center-site.html |work=The New York Times |issn=0362-4331 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2024-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521011608/https://www.nytimes.com/2014/05/11/nyregion/remains-of-9-11-victims-are-transferred-to-trade-center-site.html |url-status=live}}</ref> Teen Augustus 2025 was altesaam 1&nbsp;653 van die New Yorkse slagoffers geïdentifiseer; sowat 1&nbsp;100 – ongeveer 40 persent van dié wat by die Wêreldhandelsentrum gesterf het – bly steeds ongeïdentifiseer.<ref name="ABC2025">{{Cite news |date=2025-08-07 |title=3 additional victims of 9/11 terror attacks identified almost 24 years later |url=https://abc7ny.com/post/nyc-officials-announce-3-more-world-trade-center-victims-identified-24-years-911-terror-attacks/17462075/ |work=WABC-TV |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="CBS60Min">{{Cite news |last=Pelley |first=Scott |date=2024-11-17 |title=NYC medical examiner still identifying 9/11 victims' remains |url=https://www.cbsnews.com/news/nyc-medical-examiner-still-identifying-september-11-victims-remains-60-minutes-transcript/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12 |archive-date=2025-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250106135437/https://www.cbsnews.com/news/nyc-medical-examiner-still-identifying-september-11-victims-remains-60-minutes-transcript/ |url-status=live}}</ref> === Skade aan geboue === Die Twee Torings en die ander geboue by Wêreldhandelsentrum-kompleks is heeltemal vernietig. Volgens die ondersoek van die Amerikaanse Nasionale Instituut vir Standaarde en Tegnologie (NIST) het die geboue ineengestort weens die strukturele skade van die botsings saam met die aanhoudende brande wat daarop gevolg het. Sommige ander geboue is later weens die aansienlike skade gesloop. ’n Klein deel van die Pentagon is ook erg beskadig. Altesaam het agt geboue geheel of gedeeltelik ineengestort: die Noordtoring, die Suidtoring, die Marriott World Trade Center (gebou 3), geboue 4, 5, 6 en 7 van die Wêreldhandelsentrum, en die Grieks-Ortodokse Sint Nikolaas-kerk uit 1916, wat onderkant die Suidtoring gestaan het. Die Structural Engineers Association of New York het altesaam 48 beskadigde geboue naby die terrein aangeteken, waarvan elf swaar skade gely het.<ref name="FEMA403Ch7">{{Cite report |date=2002 |title=World Trade Center Building Performance Study, Hoofstuk 7 |publisher=Federal Emergency Management Agency |url=https://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch7.pdf |access-date=2026-09-12}}</ref> Twee metrostasies, verskeie radio- en televisiemaste en talle strate rondom die terrein is ook vernietig of onbruikbaar gelaat.<ref name="Gustin69">{{Cite book |last=Gustin |first=Joseph F. |title=Disaster and Recovery Planning: A Guide for Facility Managers |publisher=River Publishers |year=2020 |edition=6de |isbn=978-1-4822-1567-0 |location=Gistrup |page=69}}</ref> Die Deutsche Bank-gebou is so swaar beskadig en met giftige stof besmet dat dit onbewoonbaar verklaar en van 2007 af stuk vir stuk afgebreek is. Fiterman Hall van die Borough of Manhattan Community College moes eweneens ontruim word en is eers in 2012 heropen.<ref name="Summers75">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=75}}</ref><ref name="Fiterman">{{Cite news |last=Shapiro |first=Julie |date=2012-08-27 |title=Students Return to Rebuilt Fiterman Hall 11 Years After 9/11 |url=https://www.dnainfo.com/new-york/20120827/financial-district/students-return-rebuilt-fiterman-hall-11-years-after-911 |work=DNAinfo New York |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027125835/https://www.dnainfo.com/new-york/20120827/financial-district/students-return-rebuilt-fiterman-hall-11-years-after-911 |archive-date=2017-10-27}}</ref> Die kommunikasietoerusting bo-op die Noordtoring is vernietig; slegs WCBS-TV het 'n rugsteunsender op die Empire State-gebou gehad, maar die ander stasies kon hul seine gou herlei.<ref name="Bloomfield">{{Cite web |last=Bloomfield |first=Larry |date=2001-10-01 |title=New York broadcasters rebuild |url=http://sysdesignshowcase.broadcastengineering.com/ar/broadcasting_new_york_broadcasters |publisher=Broadcast Engineering |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604040210/http://sysdesignshowcase.broadcastengineering.com/ar/broadcasting_new_york_broadcasters |archive-date=2008-06-04}}</ref> Die PATH-spoorwegstasie onder die kompleks is vernietig en die tonnels na Jersey City het oorstroom; die stasie is later as die World Trade Center-vervoerknooppunt herbou en in 2016 heropen.<ref name="Oculus">{{Cite news |date=2016-03-03 |title=World Trade Center transportation hub, dubbed Oculus, opens to public |url=http://abc7ny.com/1229181/ |work=WABC-TV |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708162414/http://abc7ny.com/1229181/ |archive-date=2018-07-08}}</ref> Die laaste brande op die terrein is eers op 20 Desember 2001 geblus, ná sowat honderd dae.<ref name="GuardianFires">{{Cite news |date=2001-12-20 |title=Ground Zero stops burning, after 100 days |url=https://www.theguardian.com/world/2001/dec/20/september11.usa |work=The Guardian |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713032752/https://www.theguardian.com/world/2001/dec/20/september11.usa |archive-date=2018-07-13}}</ref> === Uitwerking op die publiek === In die Verenigde State het ’n gevoel van nasionale rou ná die aanvalle lank geheers. Die aanvalle het 'n buitengewone indruk oor die hele wêreld gemaak. Die [[Media (kommunikasie)|media]] het ’n groot rol hiermee gespeel. Die aanval van die vliegtuig wat in die Suidtoring ingevlieg het, is selfs direk op televisie gesien. Dit het later geblyk dat twee kameras ook die eerste ongeluk vasgevang het. Verder het 'n webkamera die nadering van die eerste vliegtuig en die noordelike toring net na die ongeluk aangeteken.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20111028225922/http://www.documentarywire.com:80/911-the-naudet-brothers Documentarywire]: ''Saam met die videoband van Pavel Hlava, is die Naudets se film die enigste bekende beeldmateriaal van Vlug 11 wat die World Trade Center tref. ’n Reeks webkamerabeelde van Wolfgang Staehle wys die benadering van Vlug 11 en die na-impak.''</ref> Min gebeurtenisse in die geskiedenis het soveel mediadekking ontvang. Die plek – een van die bekendste stede ter wêreld en die setel van talle nuusagentskappe – en die teenwoordigheid van kameras en joernaliste van die eerste botsing af, het meegebring dat die tweede botsing en die ineenstorting van die torings regstreeks deur die meeste televisiestasies ter wêreld uitgesaai is.<ref name="Monahan">{{Cite book |last=Monahan |first=Brian A. |title=The Shock of the News: Media Coverage and the Making of 9/11 |publisher=New York University Press |year=2010 |isbn=0-8147-9554-4 |location=New York}}</ref> Die aanvalle het 'n enorme skok veroorsaak vir Amerikaners wat gewoond was daaraan om hulself as buite bereik van internasionale terreur te beskou.<ref name="Stein">{{Cite journal |last=Stein |first=Howard F. |year=2003 |title=Days of Awe: September 11, 2001 and its Cultural Psychodynamics |journal=Journal for the Psychoanalysis of Culture and Society |volume=8 |issue=2 |pages=187–199 |doi=10.1353/psy.2003.0047 |issn=1088-0763}}</ref> Polisie- en reddingswerkers van reg oor die land het na New York gereis om te help met die berging van liggame, en bloedskenkings het in die weke ná die aanvalle skerp toegeneem.<ref name="Glynn">{{Cite journal |last1=Glynn |first1=Simone A. |last2=Busch |first2=Michael P. |display-authors=etal |year=2003 |title=Effect of a National Disaster on Blood Supply and Safety: The September 11 Experience |journal=Journal of the American Medical Association |volume=289 |issue=17 |pages=2246–2253 |doi=10.1001/jama.289.17.2246 |pmid=12734136 |doi-access=free}}</ref> == Verantwoordelikheid == [[Osama bin Laden]], een van die leiers van [[Al-Kaïda]] saam met [[Ayman al-Zawahiri]], is deur die VSA en ander Westerse regerings verantwoordelik gehou vir die aanvalle. Sy hoofmede-organiseerder was Khalid Sheikh Mohammed, wat reeds by die bomaanval op die Wêreldhandelsentrum in 1993 betrokke was. Leidrade in verskeie ondersoeke het vinnig in die rigting van Al-Kaïda gewys. Die identiteit van die kapers is binne dae ontdek, hulle het geen poging aangewend om dit weg te steek nie. Hulle het byvoorbeeld kaartjies met hul eie kredietkaarte gekoop en met hul eie paspoorte ingeboek. Daar is gevind dat verskeie kapers bande met Al-Kaïda het. Byvoorbeeld, die vermeende hoofkaper Mohammed Atta was vir twee jaar 'n kamermaat van Ramzi Binalshibh, 'n senior Al-Kaïda-operateur, in [[Hamburg]].<ref>{{en}}[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2257456.stm], Ramzi Binalshibh: al-Qaeda suspect, 14-09-2002. [https://web.archive.org/web/20211102171110/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2257456.stm] Geargiveer op 2 November 2021.</ref> Verder is onder meer 'n videokasset van bin Laden saam met twee van die kapers gevind, waarin hy 'n beroep doen op ondersteuning vir die kapers.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20071013184630/http://cbc.ca:80/world/story/2006/09/07/al-qaeda-tape.html], Bin Laden 9/11 planning video aired, September 2006</ref> In ’n ander video, wat ná die aanvalle opgeneem is, het hy gespog dat die aanvalle “beter verloop het" as wat hy gehoop het. Al-Kaïda het die aanvalle die eerste keer openlik opgeëis in 'n video wat op 17 April 2002 deur die Arabiese televisiestasie MBC uitgesaai is. Daarin het die woordvoerder Sulaiman Abu Ghaith verklaar: "Ons kon die kop van die ongeloof op sy eie bodem tref."<ref name="Parisien2002">{{Cite news |date=2002-04-18 |title=Al-Qaïda revendique les attentats du 11 septembre |url=https://www.leparisien.fr/faits-divers/al-qaida-revendique-les-attentats-du-11-septembre-18-04-2002-2002996108.php |work=Le Parisien |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Toe Abu Ghaith, wat ook Bin Laden se skoonseun was, in Maart 2014 in New York tereggestaan het, het hy getuig dat Bin Laden hom op die aand van 11 September vertel het dat hy die aanvalle georganiseer het.<ref name="Parisien2014">{{Cite news |date=2014-03-20 |title=New York : le gendre de Ben Laden curieusement bavard lors de son procès |url=http://www.leparisien.fr/international/new-york-le-gendre-de-ben-laden-curieusement-bavard-lors-de-son-proces-20-03-2014-3687983.php |work=Le Parisien |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Vanaf 12 September 2001 het Bin Laden die aanvalle in die openbaar as die wil van [[Allah]] verwelkom en die aanvallers bedank, maar aanvanklik beweer dat hy nie van hul plan geweet het nie. Kort daarna het hy hulle as helde verheerlik wat die stryd na die hart van Amerika gedra het.<ref name="Summers164">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=164–167}}</ref> In November 2001 het die Amerikaanse weermag in Jalalabad 'n videoband gevind van 'n gesprek in Arabies wat Bin Laden 'n paar weke ná die aanvalle met 'n Al-Kaïda-lid gevoer het. Daarin het hy van die kapers by die naam genoem, hulle geprys en gesê dat hy hulle die teikens eers in die Verenigde State laat weet het en nie op die volledige ineenstorting van die geboue gereken het nie.<ref name="SpiegelVideo">{{Cite news |date=2001-12-20 |title=Bin Ladens "Geständnis-Video" soll fehlerhaft übersetzt sein |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/zweifel-bin-ladens-gestaendnis-video-soll-fehlerhaft-uebersetzt-sein-a-174025.html |work=Der Spiegel |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 22 April 2005 het die Marokkaanse Fransman Zacarias Moussaoui in die hof gesê hy is deur Osama bin Laden gekies om die Withuis binne te vlieg. Moussaoui is op 3 Mei 2006 lewenslange tronkstraf opgelê vir sy betrokkenheid by die aanvalle. Op 23 Mei 2006 het Osama bin Laden egter Zacarias Moussaoui se betrokkenheid by 'n oudioboodskap ontken. Die Duitse geheime diens het tot die gevolgtrekking gekom dat die Hamburg-sel, bestaande uit 5 van die kapers, deur Al-Kaïda gefinansier en opgelei is. Osama bin Laden het self aanvanklik betrokkenheid by die aanvalle ontken, maar in 'n videoboodskap wat op 29 Oktober 2004 deur ''[[Al Jazeera]]'' uitgesaai is, het hy verantwoordelikheid aanvaar.<ref name="cbc2004" /> In daardie boodskap, kort voor die Amerikaanse presidentsverkiesing van 2004, het hy verduidelik wanneer en waarom die idee by hom opgekom het en gedreig met verdere aanvalle indien die Verenigde State nie sy Midde-Oostebeleid verander nie.<ref name="BergenRiseFall">{{Cite book |last=Bergen |first=Peter |title=The Rise and Fall of Osama bin Laden |publisher=Simon & Schuster |year=2021 |isbn=978-1-982170-52-3 |location=New York |page=185}}</ref> Die VSA het [[Afghanistan]] (waar hy sedert 1996 gewoon het) vir sy uitlewering versoek. In 1999 het die [[Verenigde Nasies]] reeds 'n resolusie aanvaar waarin hy sy uitlewering versoek het na aanvalle op Amerikaanse ambassades met 200 sterftes, en na 9/11 is dieselfde resolusie weer deur die VN aanvaar. Na 'n ultimatum van die VSA het honderde [[Taliban]]-skrifgeleerdes bymekaargekom om te beraadslaag. Bin Laden is gevra om Afghanistan te verlaat en met die VSA te onderhandel. Die VSA het nie gereageer nie. Osama bin Laden het gesê hy wil net in 'n Islamitiese land verhoor word. Hy het later 'n jihad van alle Moslems teen "Sionisme en die Kruistogte" en ook teen die Verenigde State opgeneem. Hy het in koverte terme erken dat hy verantwoordelik was vir die aanvalle. Daar was baie ondersoeke na verantwoordelikheid vir hierdie terreurdaad, veral deur Amerikaanse en ander intelligensie-agentskappe. Boonop is talle verslae oor omliggende sake gepubliseer, soos veiligheid by [[lughawe]]ns en die brandweerstand van [[wolkekrabber]]s. Die belangrikste verslag was die ''9/11 Commission Report'' <ref name="911CommissionSite">{{en}}[https://www.9-11commission.gov/report/], 9/11 Commission Report, 2004. [https://web.archive.org/web/20211026170818/https://9-11commission.gov/report/] Geargiveer op 26 Oktober 2021.</ref> van die Amerikaanse Kongres. Daar was ook 'n dokument van die Britse regering met die titel ''Responsibility for the terrorist atrocities in the United States, 11 September 2001''. Hierdie dokument is hoofsaaklik gebaseer op inligting van die intelligensiedienste en is dus nie bedoel vir moontlike regsvervolging nie. Die Duitse geheimediens het die bogenoemde "Hamburg-sel" ondersoek en bande met Al-Kaïda bevestig. Op grond van hierdie ondersoeke het die Amerikaanse regering tot die gevolgtrekking gekom dat Osama bin Laden en sy terreurnetwerk vir die aanvalle verantwoordelik was. In Februarie 2002 het die adjunkdirekteur van die FBI, Dale Watson, voor die Amerikaanse Kongres die kapers se kontakte met Al-Kaïda uiteengesit en Bin Laden se verantwoordelikheid "duidelik en onweerlegbaar" genoem.<ref name="Watson">{{Cite web |date=2002-02-06 |title=Testimony of Dale L. Watson, Executive Assistant Director, Counterterrorism/Counterintelligence Division, FBI, Before the Senate Select Committee on Intelligence |url=https://www.fbi.gov/congress/congress02/watson020602.htm |publisher=Federal Bureau of Investigation |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410013616/http://www.fbi.gov/congress/congress02/watson020602.htm |archive-date=2010-04-10}}</ref> Die FBI se woordvoerder Rex Tomb het daarenteen in 2006 gesê dat die FBI nie "genoeg harde bewyse" gehad het om Bin Laden formeel in die Verenigde State aan te kla nie.<ref name="Phillips">{{Cite book |editor-last=Phillips |editor-first=Peter |title=Censored 2008: The Top 25 Censored Stories |publisher=Seven Stories Press |year=2007 |location=New York |pages=93–94}}</ref> === Kapers === Tydens die vlugte het 'n paar dosyn passasiers en lugwaardinne kontak gemaak met mense op die grond via selfone en die boordtelefoon.<ref name="911ReportP12">{{en}}[https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf], 9/11 Commission Report, pagina 12, m.b.t. vlucht UA93: "Kort daarna het die passasiers en vlugpersoneel 'n reeks oproepe van GTE-lugfone en selfone begin."[https://web.archive.org/web/20211026170818/https://9-11commission.gov/report/] Geargiveer op 26 Oktober 2021.</ref><ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20140201185541/http://www.vaed.uscourts.gov/notablecases/moussaoui/exhibits/prosecution/flights/P200054.html], United States v. Zacarias Moussaoui.</ref><ref>{{en}}[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1360088/The-extraordinary-last-calls-of-Flight-UA93.html], The Telegraph, The extraordinary last calls of Flight UA93, 2001. [https://web.archive.org/web/20210912071231/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1360088/The-extraordinary-last-calls-of-Flight-UA93.html] Geargiveer op 12 September 2021.</ref> Die stuurkajuitstemopnemer van vlug UA93 is ook teruggevind. Met behulp van hierdie inligting het meer bekend geword oor wat aan boord gebeur het.<ref>{{en}}[http://edition.cnn.com/2006/LAW/04/12/moussaoui.trial/], CNN, On tape, passengers heard trying to retake cockpit, 2006. [https://web.archive.org/web/20211107130643/http://edition.cnn.com/2006/LAW/04/12/moussaoui.trial/] Geargiveer op 7 November 2021.</ref> In elk van die vier gekaapte vliegtuie was vier of vyf kapers, net met messe gewapen; in totaal was daar negentien kapers. ’n Onbekende aantal bemanningslede is gesteek of vasgebind. Die kapers het boksnyers gebruik, wat toe nog nie aan boord in die VSA verbied was nie. Dit het hulle toegelaat om deur die sekuriteitskontroles te kom. Daar word geglo dat die kaper Mohammed Atta, die leier van die operasie was. Op 14 September 2001 het die FBI 'n lys van individue vrygestel wat as die kapers geïdentifiseer is. Volgens die verslag van die 9/11-kommissie het die kapers kort tevore veeldoelige handgereedskap en Leatherman-tipe messe met sluitlemme gekoop, wat destyds nie vir passasiers verbode was nie, maar dié voorwerpe is nie onder hul agtergelate besittings gevind nie.<ref name="CommissionKnives">{{Cite news |last=Ahlers |first=Mike M. |date=2004-01-27 |title=9/11 panel: Hijackers may have had utility knives |url=http://www.cnn.com/2004/US/01/27/911.commis.knife/ |work=CNN |access-date=2026-09-12 |archive-date=2010-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100604231807/http://www.cnn.com/2004/US/01/27/911.commis.knife/ |url-status=live}}</ref> Op drie van die vliegtuie het die kapers beweer dat hulle bomme aan boord het; die FBI het geen spore van plofstof by die neerstortterreine gevind nie, en die kommissie het bevind dat die bomme waarskynlik vals was.<ref name="911ReportCh1" /> Op ten minste twee van die vlugte het die kapers oor die luidsprekerstelsel verklaar dat hulle gyselaars neem en na die lughawe terugkeer om 'n losprys te eis, klaarblyklik om weerstand te ontmoedig; in albei gevalle is die boodskap per abuis na die lugverkeersleiding uitgesaai, wat die beheerders laat besef het dat die vliegtuie gekaap is.<ref name="NTSBaa11">{{Cite report |title=Flight Path Study – American Airlines Flight 11 |publisher=National Transportation Safety Board |date=2002-02-19 |url=http://www.ntsb.gov/about/Documents/Flight_Path_Study_AA11.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105103018/http://www.ntsb.gov/about/Documents/Flight_Path_Study_AA11.pdf |archive-date=2015-11-05}}</ref> Die name van die negentien kapers is soos volg:<ref name="911Report238">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=238–239 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" ! Vlug !! Vlieënier !! Ander kapers |- | AA 11 || Mohammed Atta (33) || Abdulaziz al-Omari, Satam al-Suqami, Wail al-Shehri, Waleed al-Shehri |- | UA 175 || Marwan al-Shehhi (23) || Fayez Banihammad, Mohand al-Shehri, Ahmed al-Ghamdi, Hamza al-Ghamdi |- | AA 77 || Hani Hanjour (29) || Khalid al-Mihdhar, Majed Moqed, Nawaf al-Hazmi, Salem al-Hazmi |- | UA 93 || Ziad Jarrah (26) || Saeed al-Ghamdi, Ahmed al-Nami, Ahmed al-Haznawi |} Vyftien van hulle was burgers van [[Saoedi-Arabië]]; Banihammad en al-Shehhi was van die [[Verenigde Arabiese Emirate]], Atta van [[Egipte]] en Jarrah van [[Libanon]].<ref name="McDermott">{{Cite book |last=McDermott |first=Terry |title=Perfect Soldiers – The Hijackers: Who They Were, Why They Did It |publisher=HarperCollins |year=2005 |isbn=978-0-06-058470-2 |location=New York |pages=viii–ix}}</ref> Teen 28 September 2001 het die FBI op drie plekke 'n geestelike handleiding gevind en dit aan drie van die vier kaper-vlieëniers toegeskryf. Atta se eksemplaar was in sy reistas op die lughawe in Boston en was met 'n soort handleiding vir selfmoordaanvallers gekombineer.<ref name="Summers161">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=161–164}}</ref> Daarin het onder meer gestaan: "Maak jou hart oop, verwelkom die dood in die naam van God [...] want jy is net 'n kort oomblik verwyder van die goeie, ewige lewe in die geselskap van [[martelaar|martelare]]."<ref name="Greiner33">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=9/11: Der Tag, die Angst, die Folgen |publisher=C. H. Beck |year=2011 |isbn=978-3-406-61244-2 |location=München |pages=32–37 |language=de}}</ref> In 2002 het die FBI verdere biografiese besonderhede oor die negentien bekend gemaak. Almal het uit welgestelde, aansienlike en eerder sekulêre gesinne gekom en was gekwalifiseer om in die buiteland te studeer. Eers daar het hulle met radikaal-islamitiese predikers in aanraking gekom wat die jihad teen die Weste verkondig het. Tot hul ideologie het die geloof in 'n Joodse wêreldsameswering behoort, die beeld van 'n imperialistiese Weste wat die Islamitiese wêreld koloniseer en verneder, en 'n haat teen die wêreldwye sosiale ongelykheid wat deur globalisering veroorsaak word.<ref name="Greiner33" /> Atta, Binalshibh, Jarrah en al-Shehhi het voorheen jare lank as tegnologiestudente in [[Hamburg]] gewoon en het daar vanaf 1998 saam met ander gelykgesindes die Hamburgse terreursel gevorm. Hulle het gereeld die al-Quds-moskee besoek en noue kontak gehad met die islamistiese prediker Mohammed Fazazi.<ref name="Baehr">{{Cite book |last=Baehr |first=Dirk |title=Salafismus in Deutschland: Ursprünge und Gefahren einer islamisch-fundamentalistischen Bewegung |publisher=transcript |year=2014 |isbn=978-3-8376-2711-4 |location=Bielefeld |pages=231–250 |language=de}}</ref> In November 1999 het Binalshibh, Jarrah en al-Shehhi die Al-Kaïda-werwer Mohamedou Ould Slahi ontmoet, wat hulle aangeraai het om jihad-opleiding in Afghanistan te ondergaan. In Desember 1999 het drie van die vier in die provinsie Paktia aan 'n eerste voorbereidingskursus deelgeneem, waar Bin Laden hulle weens hul tegniese kennis as toekomstige vlieëniers gekies en Atta as leier van die hele operasie aangewys het.<ref name="911Report134">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=134, 165–166, 243 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Teen die begin van 2001 het Atta en al-Shehhi hul vlieënierslisensies by 'n vliegskool in Florida verwerf en Jarrah ook in Mülheim an der Ruhr in Duitsland. Omdat die Amerikaanse owerhede Binalshibh nie toegelaat het om in te reis nie, het Bin Laden Hani Hanjour, wat reeds daar gestudeer het, as plaasvervangende vlieënier aangewys.<ref name="McDermott193">{{Cite book |last=McDermott |first=Terry |title=Perfect Soldiers – The Hijackers: Who They Were, Why They Did It |publisher=HarperCollins |year=2005 |isbn=978-0-06-058470-2 |location=New York |pages=193, 201–202}}</ref> === Beweerde Saoedi-Arabiese ondersteuning === Omdat vyftien van die negentien kapers Saoedi-Arabiese burgers was, het ondersoekers vermoed dat die voorbereiding van die aanvalle uit Saoedi-Arabië ondersteun is. Die verslag van die gesamentlike kongresondersoek van November 2002 het bevind dat Khalid al-Mihdhar en Nawaf al-Hazmi ná hul aankoms in Kalifornië in Februarie 2000 kontak gehad het met Omar al-Bayoumi en Osama Bassnan, wat as vermeende Saoedi-agente beskou is, en met die diplomaat Fahad al-Thumairy van die Saoedi-konsulaat in Los Angeles. Dié drie het hulle gehelp om huisvesting te vind en het hulle finansieel bygestaan. Die verslag van die 9/11-kommissie het in 2004 egter enige betrokkenheid van die Saoedi-Arabiese regering of van individuele regeringslede by die beplanning uitgesluit, hoewel dit bewyse van private skenkings deur Saoedi-burgers aan Al-Kaïda gevind het.<ref name="Riedel53">{{Cite book |last=Riedel |first=Bruce |title=Kings and Presidents: Saudi Arabia and the United States Since FDR |publisher=Rowman & Littlefield |year=2019 |isbn=978-0-8157-3716-2 |location=Lanham |pages=53–54}}</ref> Die vermoede het nietemin bly voortbestaan omdat die Amerikaanse regering die hoofstuk van 28 bladsye oor hierdie onderwerp geheim gehou het. Senator Bob Graham, wat die bladsye kon lees, het in April 2016 bevestig dat dit bewyse bevat van "wesenlike hulp" deur Saoedi-Arabiese regeringsverteenwoordigers, liefdadigheidsorganisasies en individue aan die twee kapers in Kalifornië.<ref name="Thevessen">{{Cite book |last=Theveßen |first=Elmar |title=Terror in Deutschland: Die tödliche Strategie der Islamisten |publisher=Piper |year=2016 |isbn=978-3-492-95271-2 |location=München |pages=33–34 |language=de}}</ref> In Julie 2016 het die Kongres die 28 bladsye vrygestel. Daaruit het geblyk dat Saoedi-Arabiese regeringsverteenwoordigers in die Verenigde State moontlik ook onafhanklik van die kapers bande met Al-Kaïda gehad het, en dat Amerikaanse intelligensiedienste verdagte Saoedi's weens die destydse goeie betrekkinge met die koninkryk skaars dopgehou het.<ref name="CNN28Pages">{{Cite news |last1=Sciutto |first1=Jim |last2=Browne |first2=Ryan |last3=Walsh |first3=Deirdre |date=2016-07-16 |title=Congress releases secret '28 pages' on alleged Saudi 9/11 ties |url=https://edition.cnn.com/2016/07/15/politics/congress-releases-28-pages-saudis-9-11/index.html |work=CNN |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="NYT28Pages">{{Cite news |last=Mazzetti |first=Mark |date=2016-07-15 |title=In 9/11 Document, View of a Saudi Effort to Thwart U.S. Action on Al Qaeda |url=https://www.nytimes.com/2016/07/16/us/28-pages-saudi-arabia-september-11.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Obama-administrasie het 'n dokument bekend gemaak wat as "Lêer 17" bekend staan en 'n lys van omtrent drie dosyn mense bevat, insluitend vermeende Saoedi-intelligensiebeamptes wat aan die ambassade in Washington verbonde was.<ref name="APFile17">{{Cite news |last=Riechmann |first=Deb |date=2016-07-02 |title=File 17 Is Glimpse Into Still-Secret 28 Pages About 9/11 |url=https://apnews.com/fe56c5d224a8463aa7cfc6ccf4689122 |work=AP News |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2022 het slagofferfamilies twee video's en 'n notaboek bekom wat by Omar al-Bayoumi beslag gelê is. Die eerste video wys hom terwyl hy 'n onthaal in San Diego vir al-Hazmi en al-Mihdhar aanbied; die notaboek bevat 'n handgetekende vliegtuig en wiskundige vergelykings wat volgens 'n vlieënier se hofverklaring gebruik kon gewees het om 'n daalhoek na 'n teiken te bereken. Volgens 'n FBI-memorandum van 2017 was al-Bayoumi van die laat 1990's tot met die aanvalle 'n betaalde medewerker van die Saoedi-Arabiese intelligensiediens. Saoedi-Arabië ontken enige betrokkenheid by die aanvalle.<ref name="CBSBayoumi">{{Cite news |last=Herridge |first=Catherine |date=2022-04-27 |title=Newly released video shows 9/11 hijackers with alleged Saudi intelligence operative |url=https://www.cbsnews.com/news/911-hijackers-video-saudi-intelligence-official-omar-al-bayoumi/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> == Ondersoeke == === Die FBI === Onmiddellik ná die aanvalle het die FBI onder die dekkode PENTTBOM met die grootste kriminele ondersoek in die Amerikaanse geskiedenis begin. Op sy hoogtepunt het meer as die helfte van die FBI se agente daaraan gewerk en is 'n halfmiljoen leidrade nagegaan.<ref name="PENTTBOM">{{Cite web |title=9/11 Investigation (PENTTBOM) |url=https://www.fbi.gov/history/famous-cases/911-investigation/ |publisher=Federal Bureau of Investigation |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101010030053/http://www.fbi.gov/about-us/history/famous-cases/9-11-investigation/9-11-investigation |archive-date=2010-10-10}}</ref> Die FBI het die kapers vinnig geïdentifiseer nadat Mohammed Atta se bagasie op die lughawe in Boston gevind is. Atta moes twee van sy drie tasse inboek weens die beperkte ruimte op die klein pendelvlug waarmee hy na Boston gereis het, en weens 'n nuwe beleid om vertragings te vermy, het die bagasie nooit op Vlug 11 beland nie. Dit het die kapers se name, opdragte en Al-Kaïda-verbindings bevat. "Dit het al hierdie Arabiese dokumente bevat wat op die Rosettasteen van die ondersoek neergekom het," het 'n FBI-agent gesê.<ref name="Newsday">{{Cite news |date=2009-02-06 |title=Unraveling 9–11 Was in the Bags |url=http://www.securityinfowatch.com/news/10555883/unraveling-9-11-was-in-the-bags |work=Newsday |access-date=2026-09-12}}</ref> Abu Jandal, wat jare lank Bin Laden se lyfwag was en sedert 2000 in [[Jemen]] aangehou is, het op 17 September sewe van die kapers op foto's as Al-Kaïda-lede uitgeken.<ref name="Soufan317">{{Cite book |last1=Soufan |first1=Ali |last2=Freedman |first2=Daniel |title=The Black Banners (Declassified): How Torture Derailed the War on Terror after 9/11 |publisher=W. W. Norton |year=2020 |isbn=978-0-393-54072-7 |location=New York |pages=317–318}}</ref> Op 27 September 2001 het die FBI die foto's en name van al negentien vermoedelike kapers gepubliseer.<ref name="FBI19Photos">{{Cite press release |title=The FBI Releases 19 Photographs of Individuals Believed to be the Hijackers of the Four Airliners that Crashed on September 11, 2001 |publisher=Federal Bureau of Investigation |date=2001-09-27 |url=https://www.fbi.gov/news/pressrel/press-releases/the-fbi-releases-19-photographs-of-individuals-believed-to-be-the-hijackers |access-date=2026-09-12}}</ref> Teen die middag van 11 September het die NSA en Duitse intelligensiedienste reeds kommunikasie onderskep wat na Bin Laden gewys het; om 09:15 plaaslike tyd het die NSA 'n telefoongesprek onderskep waarin 'n Afghaanse Al-Kaïda-verteenwoordiger "goeie nuus" oorgedra het: "Ons het die teikens getref."<ref name="Summers155">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=155}}</ref> Ná ses maande se werk het FBI-direkteur Robert Mueller gesê: "Die kapers het geen dokumente agtergelaat nie. Ons soektogte het nie 'n enkele dokument opgelewer, hetsy hier in die Verenigde State of tussen die skat van data wat in Afghanistan of elders ontdek is, wat op enige manier na die sameswering van 11 September verwys nie." Die kapers het die stelsel se kwesbaarhede uitgebuit: openbare telefone, selfone, vooruitbetaalde kaarte en klein betalings deur informele netwerke. Mueller het bygevoeg dat die ondersoek "duidelike en beslissende bewyse" opgelewer het dat Al-Kaïda agter die aanvalle was.<ref name="Mueller2002">{{Cite web |date=2002-04-19 |title=Speech by Robert S. Mueller III, Director, FBI, Commonwealth Club of California |url=http://www.fbi.gov/pressrel/speeches/speech041902.htm |publisher=Federal Bureau of Investigation |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226224440/http://www.fbi.gov/pressrel/speeches/speech041902.htm |archive-date=2009-02-26}}</ref> === Die CIA === In 2004 het John L. Helgerson, die inspekteur-generaal van die CIA, 'n interne ondersoek na die agentskap se optrede voor 11 September gedoen en senior amptenare skerp gekritiseer omdat hulle nie alles moontlik gedoen het om terreur te bekamp nie.<ref name="Spiegel2009">{{Cite news |date=2009-08-31 |title=Ex-CIA Inspector General on Interrogation Report: 'The Agency Went over Bounds and Outside the Rules' |url=https://www.spiegel.de/international/world/ex-cia-inspector-general-on-interrogation-report-the-agency-went-over-bounds-and-outside-the-rules-a-646010.html |work=Der Spiegel |access-date=2026-09-12}}</ref> 'n Opsomming van die verslag is in Augustus 2007 gepubliseer. Daarvolgens het geen CIA-beampte die wet oortree nie, maar die gebrek aan samewerking tussen die CIA en die FBI word beklemtoon: ongeveer vyftig CIA-beamptes was bewus daarvan dat al-Hazmi en al-Mihdhar met geldige paspoorte in die Verenigde State was, maar nie een van hulle het die FBI oor die moontlike gevaar ingelig nie. Die verslag verwyt ook die voormalige CIA-direkteur George Tenet dat hy nie sy uiterste gedoen het om Al-Kaïda in die jare voor die aanvalle te ontwrig nie.<ref name="NYTCIA">{{Cite news |date=2007-08-22 |title=C.I.A. Lays Out Errors It Made Before Sept. 11 |url=https://www.nytimes.com/2007/08/22/washington/22cia.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Kongresondersoek === In Februarie 2002 het die intelligensiekomitees van die [[Senaat van die Verenigde State|Senaat]] en die Huis van Verteenwoordigers 'n gesamentlike ondersoek na die optrede van die Amerikaanse intelligensiegemeenskap begin. Hul verslag van 832 bladsye, wat in Desember 2002 verskyn het, het die tekortkominge van die FBI en die CIA uiteengesit om beskikbare inligting – onder meer oor terroriste wat die CIA geweet het in die land was – te gebruik om die aanslag te verhinder.<ref name="Theoharis">{{Cite book |editor-last=Theoharis |editor-first=Athan G. |title=The Central Intelligence Agency: Security Under Scrutiny |publisher=Greenwood |year=2006 |isbn=978-0-313-33282-1 |pages=222–224}}</ref> Die Bush-administrasie het geëis dat 28 verbandhoudende bladsye geklassifiseer bly. Die voorsitter van die ondersoek, Bob Graham, het in Desember 2002 gesê daar is "bewyse dat buitelandse regerings betrokke was by die fasilitering van die aktiwiteite van minstens sommige van die terroriste in die Verenigde State".<ref name="PBSGraham">{{Cite web |date=2002-12-11 |title=Improving Intelligence |url=https://www.pbs.org/newshour/show/improving-intelligence |publisher=PBS |access-date=2026-09-12}}</ref> Slagofferfamilies, gefrustreer deur die onbeantwoorde vrae en die geredigeerde materiaal, het op 'n onafhanklike kommissie aangedring.<ref name="Theoharis" /> === Die 9/11-kommissie === Op aandrang van slagoffersorganisasies en teen die wense van die regering het die Huis van Verteenwoordigers in die herfs van 2002 die Nasionale Kommissie oor Terreuraanvalle op die Verenigde State – algemeen bekend as die 9/11-kommissie – ingestel. Vyf Demokrate, vyf Republikeine en 78 personeellede het van Januarie 2003 tot Augustus 2004 die beplanning van die aanvalle, hul verloop en die reaksie van die Amerikaanse owerhede ondersoek. Hulle het sowat 1&nbsp;200 getuies ondervra, waaronder 120 regeringsamptenare, insluitend president Bush, visepresident Cheney en veiligheidsadviseur Condoleezza Rice.<ref name="911Report254">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=254–262 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Omdat die uitvoerende direkteur Philip Zelikow as regeringsadviseur bande met Rice en Bush se hoofadviseur Karl Rove gehad het, het slagoffersorganisasies en sommige kommissielede hom van 'n botsing van belange beskuldig.<ref name="Mycoff">{{Cite book |last1=Mycoff |first1=Jason D. |last2=Pika |first2=Joseph A. |title=Confrontation and Compromise: Presidential and Congressional Leadership, 2001–2006 |publisher=Rowman & Littlefield |year=2008 |isbn=978-0-7425-4059-0 |location=Lanham |page=83}}</ref> Die kommissieleiers Thomas Kean en Lee H. Hamilton het aan die begin van 2004 verneem dat die CIA video-opnames van ondervragings van Al-Kaïda-lede vernietig het wat hulle aangevra het.<ref name="Mayer280">{{Cite book |last=Mayer |first=Jane |title=The Dark Side: The Inside Story of How the War on Terror Turned into a War on American Ideals |publisher=Anchor Books |year=2009 |isbn=978-0-307-45629-8 |location=New York |page=280}}</ref> Die eindverslag van Julie 2004, 'n dokument van 585 bladsye, het ernstige sistemiese foute by al die betrokke Amerikaanse owerhede uitgewys: die CIA en die FBI het hul kennis nie uitgeruil nie, Al-Kaïda-lede wat die land binnegekom het, is nie dopgehou nie, verdagte binnelandse passasiers is nie by lughawens gekontroleer nie, en die bevelslyne van NORAD was te stadig. Bush het tussen Januarie 2001 en September 2001 meer as 40 daaglikse kortverslae oor Bin Laden en Al-Kaïda ontvang, en dié van 6 Augustus 2001 het teen 'n veelvuldige aanslag in die Verenigde State met gekaapte vliegtuie gewaarsku.<ref name="911Report254" /> Die verslag stel: "Ons glo die aanvalle van 11 September het vier soorte mislukkings blootgelê: in verbeelding, beleid, vermoëns en bestuur."<ref name="Foresight">{{Cite web |title=Foresight—and Hindsight |url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch11.htm |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |access-date=2026-09-12}}</ref> Die verslag het egter geen individue vir die mislukkings verantwoordelik gehou of persoonlike gevolge geëis nie, en dit het self berus op ondervragingsverklarings wat deur [[marteling]] verkry is.<ref name="Mayer280" /> In 2011 het die kommissie sy ontsteltenis uitgespreek dat verskeie van sy aanbevelings nog nie geïmplementeer is nie.<ref name="LATGaps">{{Cite news |last=Bennett |first=Brian |date=2011-08-30 |title=Post-9/11 assessment sees major security gaps |url=https://www.latimes.com/nation/la-xpm-2011-aug-30-la-na-911-report-card-20110831-story.html |work=Los Angeles Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Ondersoeke na die ineenstortings === Die verslag van die konsultasiefirma McKinsey & Company oor die brandweer se optrede het in 2002 aanbeveel dat die kommunikasiestelsels, bevelstrukture en operasionele riglyne verbeter word om in toekomstige rampe meer lewens te red.<ref name="McKinsey" /> Die Federal Emergency Management Agency (FEMA) het tot Mei 2002 'n voorlopige ondersoek na die boutegniese oorsake van die ineenstortings gedoen, waarna die NIST op 1 Oktober 2002 'n wetlike navorsingsopdrag daarvoor ontvang het.<ref name="FEMA403" /><ref name="NISTMandate">{{Cite web |date=2012 |title=NIST's Responsibilities under the National Construction Safety Team Act |url=https://www.nist.gov/system/files/documents/2017/04/28/NationalConstructionSafetyTeamActFactsheet111212.pdf |publisher=National Institute of Standards and Technology |access-date=2026-09-12}}</ref> Die omvattende studie oor die tweelingtorings, saamgestel deur meer as 300 kundiges, het in September 2005 verskyn, en die herhaaldelik uitgestelde eindverslag oor gebou 7 in November 2008.<ref name="NISTFinalReports">{{Cite web |title=Final Reports from the NIST World Trade Center Disaster Investigation |url=https://www.nist.gov/el/final-reports-nist-world-trade-center-disaster-investigation |publisher=National Institute of Standards and Technology |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="NISTWTC7" /> Die NIST het bevind dat die brandvertragende bekleding op die staalstrukture van die tweelingtorings deur die botsings afgeslaan is, en dat die torings waarskynlik sou bly staan het as dit nie gebeur het nie.<ref name="NISTCollapse" /> 'n Studie van die [[Purdue-universiteit]] in 2007 het met 'n nuwe hoëpresisie-simulasiemodel bevestig dat die ineenstorting onvermydelik geword het sodra die isolasie verwyder is: die hitte van 'n gewone kantoorbrand sou genoeg gewees het om die blootgestelde balke en kolomme te verswak, ongeag hoeveel kolomme deur die botsing beskadig is.<ref name="Purdue">{{Cite journal |last1=Irfanoglu |first1=Ayhan |last2=Hoffmann |first2=Christoph M. |year=2008 |title=Engineering Perspective of the Collapse of WTC-I |journal=Journal of Performance of Constructed Facilities |volume=22 |page=62 |doi=10.1061/(ASCE)0887-3828(2008)22:1(62)}}</ref> Die direkteur van die oorspronklike ondersoek het gesê: "Die torings het verstommend goed gevaar. Dit was nie die terroriste se vliegtuie wat die geboue laat val het nie; dit was die brand wat daarop gevolg het."<ref name="TerrorProof">{{Cite web |last=Sigmund |first=Pete |date=2002-09-25 |title=Building a Terror-Proof Skyscraper: Experts Debate Feasibility, Options |url=http://www.constructionequipmentguide.com/Building-a-Terror-Proof-Skyscraper-Experts-Debate-Feasibility-Options/2598/ |publisher=Construction Equipment Guide |access-date=2026-09-12}}</ref> Die verslag het ook bevind dat die trappe in die torings nie voldoende versterk was om bo die impaksones 'n ontsnaproete te bied nie.<ref name="NISTCodes">{{Cite web |date=2007-10-25 |title=Translating WTC Recommendations into Model Building Codes |url=http://wtc.nist.gov/NIBS_MMC/CodeChangeProposals.htm |publisher=National Institute of Standards and Technology |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310004023/http://wtc.nist.gov/NIBS_MMC/CodeChangeProposals.htm |archive-date=2011-03-10}}</ref> Wat gebou 7 betref, het die NIST bevind dat onbeheerde brande vloerbalke laat verhit het, wat "'n kritieke draagkolom laat faal het en 'n brandgeïnduseerde progressiewe ineenstorting begin het".<ref name="NISTWTC7" /> === Komplotteorieë === Sedert 2001 is talle sameswerings- of komplotteorieë oor die aanvalle versprei, veral op die internet. Die aanhangers daarvan beweer gewoonlik dat die Amerikaanse regering of sy intelligensiedienste die aanvalle bewustelik toegelaat of self uitgevoer het. Hulle betwis die vasgestelde oorsake van die skade en beweer ander oorsake, soos 'n beheerde sloping van die geboue. Aanhangers van die sogenaamde ''9/11 Truth Movement'' het sedert 2005 'n nuwe ondersoek geëis. Hul stellings word nie net deur die kundiges van FEMA en die NIST weerspreek nie, maar ook deur wetenskaplikes sonder enige regeringsopdrag.<ref name="CBSConspiracy">{{Cite news |last=Norman |first=Joshua |date=2011-09-11 |title=9/11 conspiracy theories won't stop |url=https://www.cbsnews.com/news/9-11-conspiracy-theories-wont-stop/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> Reeds aan die begin van 2002 het die boek ''L'Effroyable Imposture'' van die Fransman Thierry Meyssan, wat die amptelike verklaring van die aanvalle bevraagteken het, internasionale verspreiding geniet. Sedertdien het skrywers soos Webster G. Tarpley en David Ray Griffin soortgelyke boeke gepubliseer, en die dokumentêr ''Loose Change'' het wye aandag getrek.<ref name="FrConspiracy">{{Cite news |last=Lasserre |first=Isabelle |date=2010-01-25 |title=L'Amérique, cible de choix du révisionnisme |url=https://www.lefigaro.fr/international/2010/01/25/01003-20100125ARTFIG00710-l-amerique-cible-de-choix-du-revisionnisme-.php |work=Le Figaro |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> In Frankryk het Guillaume Dasquié en Jean Guisnel in 2002 die weerleggende boek ''L'effroyable mensonge'' gepubliseer, en die Association française pour l'information scientifique het in Junie 2011 'n spesiale uitgawe van sy tydskrif ''Science et pseudo-sciences'' gewy aan die onwetenskaplike aard van dié teorieë.<ref name="AFIS">{{Cite web |date=2011 |title=Science et pseudo-sciences nr. 296, Hors-série 11 septembre |url=https://www.pseudo-sciences.org/spip.php?article1626 |publisher=Association française pour l'information scientifique |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Die ondersoekende joernalis Fabrizio Calvi het in ''11 septembre, la contre-enquête'' (2011) tot die gevolgtrekking gekom dat daar geen presiese voorkennis of doelbewuste toelating deur die Amerikaanse owerhede was nie, maar wel 'n duidelike mislukking van die intelligensiedienste as gevolg van stadige prosedures en die versplintering van inligting en verantwoordelikheid: "As daar in die Verenigde State 'n sameswering was, was dit dié van onbekwames en dwase."<ref name="Calvi">{{Cite book |last=Calvi |first=Fabrizio |title=11 septembre, la contre-enquête |publisher=Fayard |year=2011 |location=Parys |language=fr}}</ref> == Reaksies == === Reaksie van die Amerikaanse regering === [[Lêer:President George W. Bush Receives Information Regarding Terrorist Attacks.jpg|duimnael|President George W. Bush word in Sarasota, Florida, ingelig terwyl hy 'n laerskool besoek.]] President [[George W. Bush]] het omstreeks 09:00 plaaslike tyd tydens 'n leesles by die Emma E. Booker-laerskool in Sarasota, Florida, van die eerste botsing gehoor, en kort daarna het sy stafhoof Andrew Card aan hom gefluister: "'n Tweede vliegtuig het die tweede toring getref. Amerika word aangeval."<ref name="NBCCard">{{Cite news |date=2009-10-09 |title=He told Bush that America is under attack |url=http://www.nbcnews.com/id/32782623/ns/us_news-9_11_eight_years_later/t/he-told-bush-america-under-attack/ |work=NBC News |access-date=2026-09-12}}</ref> Hy het die les eers voltooi, daarna met adviseurs en visepresident Cheney getelefoneer en met die ''Air Force One'' na verskeie lugmagbasisse gevlieg. Teen ongeveer 19:00 het hy die Withuis bereik en die CIA en die FBI vrye hand gegee om die daders op te spoor.<ref name="AtkinsBush">{{Cite book |last=Atkins |first=Stephen E. |title=9/11: The Essential Reference Guide |publisher=ABC-Clio |year=2021 |isbn=978-1-4408-7302-7 |location=Santa Barbara |pages=77–78}}</ref> In sy toespraak tot die nasie om 20:30 het hy van "bose dade van terreur" gepraat en militêre vergelding aangekondig: "Terreuraanvalle kan die fondamente van ons hoogste geboue skud, maar hulle kan nie die fondamente van Amerika skud nie."<ref name="BushAddress">{{Cite web |last=Bush |first=George W. |date=2001-09-11 |title=Address to the Nation on the Terrorist Attacks |url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/address-the-nation-the-terrorist-attacks |publisher=The American Presidency Project |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 20 September 2001 het Bush in 'n buitengewone toespraak voor die gesamentlike sitting van die Kongres die oorlog teen terreur verklaar. Elke nasie moes nou kies: "Óf julle is met ons, óf julle is met die terroriste." Voortaan sou die Verenigde State enige land wat terroriste bly ondersteun en huisves, as 'n vyand beskou.<ref name="BushCongress">{{Cite news |last=Bush |first=George W. |date=2001-09-20 |title=Text: President Bush Addresses the Nation |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/specials/attacked/transcripts/bushaddress_092001.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813093643/https://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/specials/attacked/transcripts/bushaddress_092001.html |archive-date=2021-08-13}}</ref> Die toespraak is oor partygrense heen verwelkom, en Bush se goedkeuringsyfer het tot 90 persent gestyg.<ref name="Gallup">{{Cite news |title=Presidential Approval Ratings – George W. Bush |url=http://www.gallup.com/poll/116500/Presidential-Approval-Ratings-George-Bush.aspx |publisher=Gallup |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402045152/http://www.gallup.com/poll/116500/presidential-approval-ratings-george-bush.aspx |archive-date=2009-04-02}}</ref> Die burgemeester van New York, [[Rudy Giuliani]], se sigbare rol het hom nasionale lof besorg.<ref name="TimePooley">{{Cite magazine |last=Pooley |first=Eric |date=2001-12-31 |title=Mayor of the World |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2020227_2020306_2022358,00.html |magazine=Time |access-date=2026-09-12}}</ref> Noodplanne vir die kontinuïteit van die regering en die ontruiming van leiers is kort ná die aanvalle in werking gestel; die Kongres is eers in Februarie 2002 daarvan in kennis gestel.<ref name="Commission10" /><ref name="CBSShadow">{{Cite news |date=2002-03-02 |title='Shadow Government' News To Congress |url=https://www.cbsnews.com/news/shadow-government-news-to-congress/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 14 September het Bush 'n nasionale noodtoestand afgekondig, wat hy elke jaar van sy ampstermyn verleng het; ook die daaropvolgende regerings het dit jaarliks hernu, sodat die uitsondering die reël geword het.<ref name="Thimm">{{Cite web |last=Thimm |first=Johannes |date=2018 |title=Vom Ausnahmezustand zum Normalzustand: Die USA im Kampf gegen den Terrorismus |url=https://www.swp-berlin.org/fileadmin/contents/products/studien/2018S16_tmm.pdf |publisher=Stiftung Wissenschaft und Politik |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 18 September het die Kongres die ''Authorization for Use of Military Force'' aanvaar, wat die president vooraf en sonder tydsbeperking magtig om "alle nodige en gepaste geweld" te gebruik teen dié wat die aanvalle beplan, gemagtig, gepleeg of gehelp het, of wat sulke persone gehuisves het. Die magtiging is steeds van krag.<ref name="AUMF">{{Cite web |date=2001-09-18 |title=Public Law 107–40: Joint Resolution to authorize the use of United States Armed Forces against those responsible for the recent attacks launched against the United States |url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/PLAW-107publ40/pdf/PLAW-107publ40.pdf |publisher=107de Kongres |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207022906/https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/PLAW-107publ40/pdf/PLAW-107publ40.pdf |archive-date=2018-12-07}}</ref> === Haatmisdade en diskriminasie === Die aanvalle het baie Amerikaners met vrees, woede en 'n gevoel van kwesbaarheid vervul. Talle mense wat weens hul voorkoms of kleredrag vir Moslems of Arabiere aangesien is, is verbaal en liggaamlik aangeval, en baie Moslems het weke lank nie in die openbaar verskyn nie.<ref name="Shanty">{{Cite book |last=Shanty |first=Frank |title=9/11: The Essential Reference Guide |publisher=ABC-Clio |year=2021 |location=Santa Barbara |pages=xvii–xix |chapter=The Impact of 9/11 on American Muslims}}</ref> Ook [[Sikhisme|Sikhs]] met tulbande is beledig, aangeval en bedreig; een van hulle, Balbir Singh Sodhi, is op 15 September 2001 in Mesa, Arizona, doodgeskiet nadat hy vir 'n Moslem aangesien is.<ref name="CNNHate">{{Cite news |date=2001-09-17 |title=Hate crime reports up in wake of terrorist attacks |url=http://archives.cnn.com/2001/US/09/16/gen.hate.crimes |work=CNN |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051127025019/http://archives.cnn.com/2001/US/09/16/gen.hate.crimes/ |archive-date=2005-11-27}}</ref> 'n Verslag van die Suid-Asiatiese Amerikaanse organisasie South Asian Americans Leading Together het tussen 11 en 17 September 2001 mediaberigte oor 645 vooroordeelvoorvalle teen Amerikaners van Suid-Asiatiese of Midde-Oosterse afkoms gedokumenteer, insluitend vandalisme, brandstigting, aanranding, skietvoorvalle en dreigemente.<ref name="SAALT">{{Cite web |year=2003 |title=American Backlash: Terrorists Bring War Home in More Ways Than One |url=http://www.saalt.org/attachments/1/American%20Backlash%20report.pdf |publisher=SAALT |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203140832/http://static.911digitalarchive.org/REPOSITORY/OTHER_OBJECTS/6object.pdf |archive-date=2010-12-03}}</ref> Ses dae ná die aanvalle het Bush die grootste Islamitiese sentrum in Washington besoek, waar hy die "ongelooflik waardevolle bydrae" van Amerikaanse Moslems erken het en gevra het dat hulle "met respek behandel word".<ref name="NYTFreedman">{{Cite news |last=Freedman |first=Samuel G. |date=2012-09-07 |title=Six Days After 9/11, Another Anniversary Worth Honoring |url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/us/on-religion-six-days-after-9-11-another-anniversary-worth-honoring.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106125316/https://www.nytimes.com/2012/09/08/us/on-religion-six-days-after-9-11-another-anniversary-worth-honoring.html |archive-date=2019-11-06}}</ref> 'n Peiling onder Arabiese Amerikaners in Mei 2002 het bevind dat 20 persent persoonlik diskriminasie ervaar het; in 'n peiling onder Amerikaanse Moslems in Julie 2002 het 48 persent gesê hul lewens het verswak en 57 persent dat hulle 'n daad van vooroordeel of diskriminasie beleef het.<ref name="HRWNotEnemy">{{Cite web |date=2002 |title=We Are Not the Enemy: Hate Crimes Against Arabs, Muslims, and Those Perceived to be Arab or Muslim after September 11 |url=https://www.hrw.org/reports/2002/usahate/usa1102-04.htm |publisher=Human Rights Watch |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522192143/https://www.hrw.org/reports/2002/usahate/usa1102-04.htm |archive-date=2022-05-22}}</ref> Teen Mei 2002 het die Amerikaanse Gelyke Werksgeleenthede-kommissie 488 klagtes van werksdiskriminasie ontvang, waarvan 301 van mense was wat afgedank is.<ref name="HRWNotEnemy" /> Minister van justisie John Ashcroft het tot 2004 sowat 5&nbsp;000 migrante – meestal jong Arabiese of Moslem-mans – sonder konkrete verdenkings laat aanhou. Baie van hulle is weens geringe oortredings van die immigrasie- of visumreg aangekla of maande lank as sogenaamde onmisbare getuies aangehou en ondervra. Uiteindelik kon met geen enkele gearresteerde 'n verband met Al-Kaïda bewys word nie.<ref name="Busching82">{{Cite book |last=Büsching |first=Stephan |title=Die Welt nach 9/11: Auswirkungen des Terrorismus auf Staatenwelt und Gesellschaft |publisher=Springer VS |year=2011 |isbn=978-3-531-94173-8 |location=Wiesbaden |pages=82–90 |language=de}}</ref> Amerikaanse Moslem-organisasies – onder meer die Islamic Society of North America, die American Muslim Council, die Council on American-Islamic Relations en die Islamic Circle of North America – het die aanvalle onmiddellik veroordeel en Amerikaanse Moslems opgeroep "om na vore te kom met hul vaardighede en hulpbronne om die lyding van die getroffenes en hul families te verlig". Benewens geldelike skenkings het baie Islamitiese organisasies bloedskenkingsveldtogte gereël en mediese hulp, voedsel en skuiling voorsien.<ref name="ISNA">{{Cite web |title=Muslim Americans Condemn Attack |url=http://www.islamicity.com/articles/Articles.asp?ref=AM0109-335 |publisher=ISNA |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172342/https://www.islamicity.org/ |archive-date=2018-12-25}}</ref> Belangstelling in die Islam het ná die aanvalle toegeneem; in die eerste tien jaar het interreligieuse gemeenskapsdiens van 8 tot 20 persent gestyg en het die persentasie Amerikaanse gemeentes wat aan interreligieuse aanbidding deelneem, van 7 tot 14 persent verdubbel.<ref name="CSMonitor">{{Cite news |date=2011-09-08 |title=From fear of Islam to outreach: how 9/11 prompted interfaith efforts |url=https://www.csmonitor.com/USA/Society/2011/0908/From-fear-of-Islam-to-outreach-how-9-11-prompted-interfaith-efforts |work=The Christian Science Monitor |issn=0882-7729 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827153610/https://www.csmonitor.com/USA/Society/2011/0908/From-fear-of-Islam-to-outreach-how-9-11-prompted-interfaith-efforts |archive-date=2021-08-27}}</ref> Die historikus Jill Lepore beskou die vermeende nuwe nasionale eenheid ná die aanvalle as 'n geskiedkundige mite en verwys na die heftige aanvalle op kritici soos die essayis [[Susan Sontag]], wat die Amerikaanse buitelandse beleid as mede-oorsaak genoem het. Die regskonserwatiewe skrywer Ann Coulter het geëis dat die Verenigde State selfs sonder verdere ondersoek die aanvallers se "lande binneval, hulle leiers doodmaak en hulle tot die Christendom bekeer", en die evangeliese televisieprediker Jerry Falwell het homoseksuele en voorstanders van aborsie mede-aanspreeklik vir die aanvalle gehou. Sulke uitsprake is op hul beurt skerp gekritiseer.<ref name="Lepore">{{Cite book |last=Lepore |first=Jill |title=Diese Wahrheiten: Eine Geschichte der Vereinigten Staaten von Amerika |publisher=C. H. Beck |year=2019 |isbn=978-3-406-73989-7 |location=München |pages=880–881 |language=de}}</ref> === Internasionale reaksies === Die aanvalle is deur die media en regerings wêreldwyd veroordeel, en talle lande het steun en solidariteit met die Verenigde State betuig.<ref name="Hertzberg">{{Cite magazine |last=Hertzberg |first=Hendrik |date=2006-09-11 |title=Lost love |url=http://www.newyorker.com/archive/2006/09/11/060911ta_talk_hertzberg |magazine=The New Yorker |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606070654/http://www.newyorker.com/archive/2006/09/11/060911ta_talk_hertzberg |archive-date=2011-06-06}}</ref> Die sekretaris-generaal van die [[Verenigde Nasies]], [[Kofi Annan]], het verklaar: "Daar bestaan geen twyfel dat hierdie aanvalle doelbewuste dade van terreur is nie, sorgvuldig beplan en gekoördineer – en as sodanig veroordeel ek hulle volkome."<ref name="AnnanUN">{{Cite web |date=2001-09-11 |title=United Nations Secretary-General condemns terrorist attacks on United States of America |url=https://www.i-p-o.org/terror-usa-un.htm |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Franse president [[Jacques Chirac]] het dieselfde aand op televisie gesê: "Die Franse volk in sy geheel staan aan die kant van die Amerikaanse volk."<ref name="LeMondeChirac">{{Cite news |date=2001-09-11 |title=Déclaration des autorités françaises |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/2001/09/11/consternation-dans-le-monde-entier_221480_1819218.html |work=Le Monde |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Britse premier [[Tony Blair]] het gesê Brittanje staan "skouer aan skouer" met die Verenigde State,<ref name="BlairStatement">{{Cite news |date=2001-09-11 |title=Blair's statement in full |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/1538551.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307034034/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/1538551.stm |archive-date=2022-03-07}}</ref> en hy het daarna twee maande lank 54 vergaderings met wêreldleiers gehou om internasionale steun vir militêre optrede te werf.<ref name="StandardBlair">{{Cite news |date=2007-10-27 |title=Tony Blair's allegiance to George Bush laid bare |url=https://www.standard.co.uk/news/tony-blairs-corrosive-allegiance-to-george-bush-laid-bare-for-the-first-time-6668892.html |work=Evening Standard |location=Londen |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113071246/https://www.standard.co.uk/news/tony-blairs-corrosive-allegiance-to-george-bush-laid-bare-for-the-first-time-6668892.html |archive-date=2021-01-13}}</ref> Die Duitse bondskanselier [[Gerhard Schröder]] het "onbeperkte solidariteit" met die Verenigde State toegesê en gesê: "Dit is nie 'n stryd tussen beskawings nie, dit is 'n stryd vír die beskawing."<ref name="Revel">{{Cite book |last=Revel |first=Jean-François |title=L'obsession anti-américaine |publisher=Plon |year=2002 |isbn=978-2-259-19449-5 |location=Parys |page=224 |language=fr}}</ref> Die Duitse staatspresident Johannes Rau het op 14 September voor sowat 200&nbsp;000 mense in Berlyn gesê: "Haat mag ons nie tot haat verlei nie. Haat verblind. [...] Die beste beskerming teen terreur, geweld en oorlog is 'n regverdige internasionale orde."<ref name="Rau">{{Cite news |date=2001-09-15 |title=Rau: "Wir müssen den Terrorismus bekämpfen" |url=https://www.welt.de/print-welt/article476104/Rau-Wir-muessen-den-Terrorismus-bekaempfen.html |work=Die Welt |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 12 September 2001 het die VN-Veiligheidsraad met Resolusie 1368 die aanvalle eenparig veroordeel en die reg van die Verenigde State op militêre selfverdediging erken.<ref name="UNSC1368">{{Cite press release |title=Security Council Condemns, 'In Strongest Terms', Terrorist Attacks on the United States |date=2001-09-12 |publisher=Verenigde Nasies |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060909162055/http://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm |archive-date=2006-09-09}}</ref> Dieselfde dag het die NAVO-raad verklaar dat 'n bondgenootskapsgeval sou bestaan sodra bewys is dat die aanval van buite die Verenigde State gekom het; op 4 Oktober 2001 het die negentien NAVO-lande die bondgenootskapsgeval eenparig aanvaar en hulle daarmee tot militêre steun verbind.<ref name="bpbNATO">{{Cite web |date=2021-10-14 |title=Vor 20 Jahren: NATO beschließt Bündnisfall |url=https://www.bpb.de/kurz-knapp/hintergrund-aktuell/342066/vor-20-jahren-nato-beschliesst-buendnisfall/ |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Australiese premier John Howard, wat hom tydens die aanvalle in Washington bevind het, het Artikel IV van die ANZUS-verdrag ingeroep.<ref name="ABCHoward">{{Cite news |date=2011 |title=ABC Conversations with Richard Fidler: John Howard Interview Transcript |url=http://www.abc.net.au/reslib/201109/r826557_7555516.pdf |work=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510233640/http://www.abc.net.au/reslib/201109/r826557_7555516.pdf |archive-date=2013-05-10}}</ref> Die Russiese president Vladimir Poetin het die aanvalle "'n onbeskaamde uitdaging aan die hele mensdom" genoem en die moontlikheid van Russiese deelname nie uitgesluit nie, terwyl Iran sy grens met Afghanistan gesluit en steun aan die Noordelike Alliansie teen die Taliban aangekondig het.<ref name="Berger116">{{Cite book |last1=Berger |first1=Silvia |last2=Kläy |first2=Dieter |last3=Stahel |first3=Albert A. |title=Afghanistan – ein Land am Scheideweg im Spiegel der aktuellen Ereignisse |publisher=vdf Hochschulverlag |year=2002 |isbn=3-7281-2788-4 |location=Zürich |pages=116, 121–122 |language=de}}</ref> Leiers in die meeste Midde-Oosterse lande, sowel as Libië en Afghanistan, het die aanvalle veroordeel. Irak was 'n opvallende uitsondering: die staatstelevisie het verklaar dat "die Amerikaanse cowboys die vrugte pluk van hul misdade teen die mensdom".<ref name="CNNMideast">{{Cite news |date=2001-09-12 |title=Attacks draw mixed response in Mideast |url=http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/09/12/mideast.reaction/index.html |work=CNN |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813060324/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/09/12/mideast.reaction/index.html |archive-date=2007-08-13}}</ref> Die regering van Saoedi-Arabië het die aanvalle amptelik veroordeel, hoewel baie Saoedi's Bin Laden se saak privaat ondersteun het.<ref name="Summers403">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=403}}</ref> Die president van die Palestynse Owerheid, Yasser Arafat, het die aanvalle veroordeel en sy medelye betuig, maar daar was berigte van vieringe van omstrede omvang op die Wesoewer, in Gasa en in Oos-Jerusalem. Arafat het sy veiligheidsdienste opdrag gegee om die vieringe te beëindig.<ref name="NPREstrin">{{Cite news |last=Estrin |first=Daniel |date=2021-09-10 |title=How The Events Of 9/11 Still Affect The Israeli-Palestinian Conflict |url=https://www.npr.org/2021/09/09/1035418760/how-the-events-of-9-11-still-affect-the-israeli-palestinian-conflict |work=NPR |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 25 September 2001 het die Iranse president Mohammad Khatami gesê: "Iran verstaan die Amerikaners se gevoelens oor die terreuraanvalle in New York en Washington ten volle", en bygevoeg dat "nasies nie in die plek van terroriste gestraf moet word nie".<ref name="Khatami">{{Cite web |date=2001-09-25 |title=P.I.R.I News Headlines |url=https://web.archive.org/web/20020503200608/http://www.president.ir/cronicnews/1380/8007/800703/800703.htm |publisher=Kantoor van die President van Iran |access-date=2026-09-12}}</ref> Iranse burgers het voor die Switserse ambassade in Teheran, wat Amerikaanse belange in Iran verteenwoordig, saamgedrom en kerse as teken van rou aangesteek.<ref name="BBCCorera">{{Cite news |last=Corera |first=Gordon |date=2006-09-25 |title=Iran's gulf of misunderstanding with US |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5377914.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215064710/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5377914.stm |archive-date=2009-02-15}}</ref> Op 17 Oktober 2001 het Mary Robinson van die VN se Hoë Kommissariaat vir Menseregte die aanvalle as misdade teen die mensdom bestempel.<ref name="Robinson">{{Cite web |date=2001-10-17 |title=Mary Robinson : les attentats du 11 septembre sont des crimes contre l'humanité |url=http://www.aidh.org/attacks/d07.htm |language=fr |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030914133039/http://www.aidh.org/attacks/d07.htm |archive-date=2003-09-14}}</ref> === Reaksies in die Islamitiese wêreld === 'n Paar dae ná die aanvalle het Moslem-geleerdes en -organisasies die aanvalle openlik veroordeel. Op 13 September 2001 het die regsgeleerde Yusuf al-Qaradawi verklaar dat sy hart bloei oor die aanvalle, ondanks sy sterk teenkanting teen die Amerikaanse beleid teenoor Israel: die Islam as "godsdiens van verdraagsaamheid" beskou 'n aanval op onskuldige mense as 'n swaar sonde. Hy het na vers 5:32 van die [[Koran]] verwys: "Wie ook al 'n mens doodmaak wat nie 'n ander doodgemaak het of onheil op aarde gestig het nie, dit is asof hy die hele mensdom doodgemaak het."<ref name="Condemning">{{Cite web |year=2012 |title=Condemning Terrorism: Statements from Muslim Leaders |url=https://rissc.jo/wp-content/uploads/2018/11/Condemning_Terrorism-EN.pdf |publisher=Royal Islamic Strategic Studies Centre |pages=17, 25, 27, 31 |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 14 September het 46 verteenwoordigers van die Moslembroederskap, Jamaat-e-Islami en ander Islamitiese organisasies in die koerant ''al-Quds al-Arabi'' "met alle vasberadenheid en skerpte hierdie gebeure wat met alle menslike en Islamitiese waardes in stryd is" veroordeel.<ref name="Condemning" /> Muhammad Sayyid Tantawi, die sjeik van die al-Azhar-universiteit in Kaïro, het die aanvalle "nie dapper nie" genoem en gesê dat die daders op die Oordeelsdag veroordeel sal word; namens al-Azhar het hy verklaar dat die instelling teen terrorisme van enige aard gekant is.<ref name="Condemning" /> Sommige Moslems het die aanvalle egter verwelkom: die Saoedi-geleerde Safar al-Hawali het in 'n ope brief aan Bush geskryf dat die skok onder Moslems met 'n "geweldige golf van vreugde" gepaard gegaan het.<ref name="Hawali">{{Cite web |last=al-Hawali |first=Safar |date=2001-10-15 |title=An Open Letter to President Bush |url=https://sunnahonline.com/ilm/contemporary/0025.htm |publisher=sunnahonline.com |access-date=2026-09-12}}</ref> == Militêre en politieke nasleep == === Oorlog in Afghanistan === [[Lêer:US Army Afghanistan 2006.jpg|duimnael|Amerikaanse soldate in Afghanistan, Mei 2006]] Op die middag van 11 September het minister van verdediging [[Donald Rumsfeld]] sy adjunkte reeds opdrag gegee om na bewyse van Iraakse betrokkenheid te soek. Volgens aantekeninge van die senior beleidsamptenaar Stephen Cambone het Rumsfeld gevra: "Beste inligting, vinnig. Beoordeel of hulle goed genoeg is om S.H. [Saddam Hussein] terselfdertyd te tref. Nie net OBL [Osama bin Laden] nie."<ref name="FrontlineBush">{{Cite episode |title=Bush's War |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/bushswar/ |series=Frontline |network=PBS |date=2008-03-24 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2018-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211110930/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/bushswar/ |url-status=live}}</ref> Minister van buitelandse sake [[Colin Powell]] het egter deurgevoer dat 'n ultimatum eerste aan die Taliban-regime gestel word om Bin Laden uit te lewer. Die Taliban het aangebied om hom self te verhoor of aan 'n buurland uit te lewer, maar die Amerikaanse regering het die aanbod geïgnoreer en onderhandelinge uitgesluit.<ref name="Summers175">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=175–176}}</ref> Op 7 Oktober 2001 het die Verenigde State en Brittanje Operasie Enduring Freedom begin met lugbombardemente op Taliban- en Al-Kaïda-posisies, gevolg deur grondtroepe van die spesiale magte.<ref name="CFRTimeline">{{Cite web |title=The U.S. War in Afghanistan |url=https://www.cfr.org/timeline/us-war-afghanistan |publisher=Council on Foreign Relations |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227122228/https://www.cfr.org/timeline/us-war-afghanistan |archive-date=2019-02-27}}</ref> Op 13 November 2001 het die verbonde Noordelike Alliansie Kaboel sonder teenstand ingeneem, en teen die einde van die jaar was die Taliban-regime omvergewerp.<ref name="Greiner89">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=9/11: Der Tag, die Angst, die Folgen |publisher=C. H. Beck |year=2011 |isbn=978-3-406-61244-2 |location=München |pages=89–90 |language=de}}</ref> Bin Laden het in Desember 2001 tydens die Slag van Tora Bora oor die Pakistanse grens ontsnap en byna tien jaar lank ongesiens gebly.<ref name="BBCTora">{{Cite news |last=Corera |first=Gordon |date=2011-07-21 |title=Bin Laden's Tora Bora escape, just months after 9/11 |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-14190032 |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129165659/https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-14190032 |archive-date=2022-11-29}}</ref> Op 2 Mei 2011 het 'n Amerikaanse spesiale eenheid hom in Abbottabad in Pakistan opgespoor en in Operasie Neptune Spear doodgemaak.<ref name="Summers433">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=433–434}}</ref> Die meeste Afghane het ten tyde van die aanvalle reeds honger gely. Ná die aanvalle het tienduisende mense probeer vlug uit vrees vir Amerikaanse vergelding, en Pakistan – reeds die tuiste van baie Afghaanse vlugtelinge – het sy grens op 17 September 2001 gesluit. Duisende Afghane het ook na die grens met Tadjikistan gevlug, maar is toegang geweier.<ref name="CNNRefugees">{{Cite news |date=2001-09-20 |title=Afghan refugee crisis spreads |url=https://edition.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/central/09/20/ret.afghan.refugees/ |work=CNN |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Taliban-leiers het teen militêre optrede gepleit: "Ons doen 'n beroep op die Verenigde State om Afghanistan nie in nog meer ellende te dompel nie, want ons mense het reeds soveel gely."<ref name="NYTTaliban">{{Cite news |last=Bearak |first=Barry |date=2001-09-13 |title=After The Attacks: The Afghans; Taliban Plead for Mercy to the Miserable in a Land of Nothing |url=https://www.nytimes.com/2001/09/13/us/after-attacks-afghans-taliban-plead-for-mercy-miserable-land-nothing.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Alle VN-werkers het die land verlaat, en die Wêreldvoedselprogram het op 12 September opgehou om koring na Afghanistan in te voer weens veiligheidsrisiko's.<ref name="BBCAid">{{Cite news |date=2001-09-22 |title=Aid shortage adds to Afghan woes |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1556117.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2011 het die Verenigde State en die NAVO onder president [[Barack Obama]] met 'n troepeonttrekking begin wat in 2016 afgehandel is. Onder presidente Donald Trump en Joe Biden is die laaste gereelde Amerikaanse troepe op 30 Augustus 2021 onttrek, wat die einde van die twintigjarige oorlog beteken het. Biden het gesê dat dit ná byna twintig jaar duidelik was dat die Amerikaanse weermag Afghanistan nie in 'n moderne demokrasie kon omskep nie.<ref name="NYTZucchino">{{Cite news |last=Zucchino |first=David |date=2021-10-07 |title=The U.S. War in Afghanistan: How It Started, and How It Ended |url=https://www.nytimes.com/article/afghanistan-war-us.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Oorlog in Irak === Op 15 September 2001 het die Bush-administrasie tydens 'n vergadering by Camp David die gedagte verwerp om Irak as vergelding vir die aanvalle aan te val.<ref name="AvalonReport">{{Cite web |title=The 9/11 Commission Report |url=http://avalon.law.yale.edu/sept11/911Report.pdf |website=Avalon Project |pages=334–336 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123013421/http://avalon.law.yale.edu/sept11/911Report.pdf |archive-date=2015-11-23}}</ref> Nietemin het die Verenigde State in Maart 2003 saam met bondgenote [[Irak]] binnegeval en "Saddam Hussein se steun aan terrorisme" as rede aangevoer. Destyds het tot sewe uit tien Amerikaners geglo dat die Iraakse president 'n rol in die aanvalle gespeel het; drie jaar later het Bush erken dat hy nie het nie.<ref name="GuardianSaddam">{{Cite news |date=2006-09-12 |title=Bush: Saddam was not responsible for 9/11 |url=https://www.theguardian.com/world/2006/sep/12/september11.usa2 |work=The Guardian |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321085103/https://www.theguardian.com/world/2006/sep/12/september11.usa2 |archive-date=2017-03-21}}</ref> In September 2002 het Bush uit die oorlog teen terreur 'n Amerikaanse reg op voorkomende aanvalle afgelei, bekend as die Bush-leerstelling. [[Duitsland]], [[Frankryk]], [[Rusland]] en [[China]] het sowel die leerstelling as deelname aan die oorlog verwerp; nadat die VN-Veiligheidsraad in Februarie 2003 geen mandaat gegee het nie, het die Amerikaanse regering 'n "koalisie van gewilliges" gevorm en die oorlog sonder VN-mandaat begin. Saddam Hussein is vinnig omvergewerp, maar 'n jarelange, bloedige burgeroorlog het gevolg waarin Al-Kaïda nuwe takke gevorm het.<ref name="Davies143">{{Cite book |last=Davies |first=Todd A. |title=The Global War on Terror: 9/11, Iraq, and America's Crisis in the Middle East |publisher=Xlibris |year=2008 |isbn=978-1-4363-1506-7 |page=143}}</ref> Volgens 'n studie van die Brown Universiteit het sowat 940&nbsp;000 mense – waaronder 432&nbsp;000 burgerlikes – van 2001 tot die einde van 2023 aan direkte geweld in die oorlog teen terreur in Afghanistan, Irak, Jemen, Pakistan en Sirië gesterf. Aan indirekte oorlogsgevolge het na raming nog 3,6 tot 3,8 miljoen mense gesterf, wat 'n totaal van tot 4,7 miljoen sterftes gee.<ref name="CostsHuman">{{Cite web |title=Human Costs of War |url=https://costsofwar.watson.brown.edu/costs/human |publisher=Watson Institute for International and Public Affairs, Brown University |year=2023 |access-date=2026-09-12}}</ref> Dieselfde projek het beraam dat die oorloë ná 11 September die verplasing van ten minste 38 miljoen mense veroorsaak en agt biljoen Amerikaanse dollar gekos het.<ref name="CostsFigures">{{Cite web |title=Latest Figures |url=https://watson.brown.edu/costsofwar/figures |website=Costs of War |access-date=2026-09-12}}</ref> === Onwettige vorme van terreurbestryding === [[Lêer:Camp x-ray detainees.jpg|duimnael|Gevangenes in Kamp X-Ray, Januarie 2002]] Tydens die oorlog het die Amerikaanse weermag en sy bondgenote meer as 1&nbsp;200 mense as terreurverdagtes aangehou, meestal Moslems, Arabiere of Asiate.<ref name="Sherer">{{Cite journal |last=Sherer |first=Paul M. |year=2004 |title=Targets of Suspicion: The Impact of Post-9/11 Policies on Muslims, Arabs and South Asians in the United States |journal=Immigration Policy in Focus |volume=3 |issue=2 |page=3}}</ref> Die Amerikaanse regering het dié gevangenes regtens as "onwettige kombattante" gedefinieer en hulle so aan die geldende [[volkereg|internasionale reg]], soos Artikel 4 van die Derde [[Geneefse konvensies|Geneefse Konvensie]], en aan die folterverbod in die Amerikaanse strafreg probeer onttrek.<ref name="Finkelstein">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Claire |title=Targeted Killings: Law and Morality in an Asymmetrical World |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-964647-0 |location=Oxford |pages=156–159}}</ref> Hulle is in geheime gevangenisse buite die Verenigde State en in die gevangeniskamp by Guantanamo Bay aangehou, waar hulle jare lank sonder bekendmaking van hul identiteit, sonder aanklag en sonder regsbystand geïsoleer is.<ref name="Stockdale">{{Cite book |last=Stockdale |first=Nancy |title=Behind Barbed Wire: An Encyclopedia of Concentration and Prisoner-of-War Camps |publisher=ABC-Clio |year=2018 |isbn=978-1-4408-5762-1 |location=Santa Barbara |pages=128, 130}}</ref> Minstens 136 van hulle is deur die CIA in die buiteland ontvoer of onwettig aangehou; 54 state het daarmee gehelp, en Pole en Roemenië het geheime gevangenisse daarvoor ingerig.<ref name="Spiegel54">{{Cite news |date=2013-02-05 |title=Anti-Terror-Kampf: Mehr als 50 Staaten halfen CIA bei Verschleppungen |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/bericht-54-staaten-halfen-cia-bei-entfuehrung-von-terror-verdaechtigen-a-881562.html |work=Der Spiegel |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Van Januarie 2002 af het CIA-spesialiste 158 van hierdie gevangenes in die nuutgeboude Kamp X-Ray in Guantanamo ondervra. Daarby is metodes soos slaapontneming en waterboarding gebruik, wat internasionaal as [[marteling]] verbode is.<ref name="DiEdoardo">{{Cite book |last=DiEdoardo |first=Christina Ann-Marie |title=Torture and Enhanced Interrogation: A Reference Handbook |publisher=ABC-Clio |year=2020 |isbn=978-1-4408-6227-4 |location=Santa Barbara |pages=40–45}}</ref> Die stelsel van geheime militêre gevangenisse en die metodes het in die lente van 2004 deur die Abu Ghraib-skandaal bekend geword en tot sterk internasionale proteste gelei.<ref name="Tumber">{{Cite book |last1=Tumber |first1=Howard |last2=Waisbord |first2=Silvio |title=The Routledge Companion to Media and Human Rights |publisher=Taylor & Francis |year=2017 |isbn=978-1-317-21513-4 |location=Londen |page=182}}</ref> In 2005 het ''The Washington Post'' en Human Rights Watch onthullings oor die CIA-vlugte en die geheime aanhoudingsentrums gepubliseer.<ref name="WaPoBlackSites">{{Cite news |last=Whitlock |first=Craig |date=2005-11-17 |title=Europeans Probe Secret CIA Flights |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/11/16/AR2005111602198.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Obama het in 2009 die CIA se folterprogram laat staak en die geheime aanhoudingsentrums laat sluit, maar dié wat vir die marteling verantwoordelik was, is nie vervolg nie. Terselfdertyd het hy Bush se toesigprogramme uitgebrei, klokkeluiers laat vervolg en die aantal geteikende doodmakings met drone sterk vermeerder. Sy voorneme om Guantanamo te sluit, het op weerstand in die Kongres gestuit.<ref name="Olmsted">{{Cite book |last=Olmsted |first=Kathryn |title=The Presidency of Barack Obama: A First Historical Assessment |publisher=Princeton University Press |year=2018 |isbn=978-0-691-16028-3 |location=Princeton |pages=212–214}}</ref><ref name="Busching82" /> Van die aanvanklike sowat 780 gevangenes was daar in Oktober 2025 nog vyftien in Guantanamo.<ref name="GitmoDocket">{{Cite news |date=2025-10-16 |title=The Guantánamo Docket |url=https://www.nytimes.com/interactive/2021/us/guantanamo-bay-detainees.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Regeringsbeleid teenoor terrorisme === Die aanvalle het buitelandse terrorisme as 'n groot veiligheidskwessie in die Verenigde State gevestig en getoon dat klein state en terreurorganisasies toenemend selfs teen groot moondhede kon optree.<ref name="Rogers">{{Cite web |last=Rogers |first=Paul |date=2021-09-10 |title=9/11 did not change the world – it was already on the path to decades of conflict |url=http://theconversation.com/9-11-did-not-change-the-world-it-was-already-on-the-path-to-decades-of-conflict-167388 |website=The Conversation |access-date=2026-09-12}}</ref> Talle regerings het daarna teenterreurwetgewing aanvaar wat dikwels [[burgerregte]] beperk het.<ref name="bpb10Jahre">{{Cite web |date=2011-09-11 |title=10 Jahre 9/11 |url=https://www.bpb.de/politik/hintergrund-aktuell/68722/10-jahre-9-11-weitere-angebote |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> In Duitsland, waar verskeie van die daders gewoon het, is twee groot "teenterreurpakkette" aangeneem: die eerste het regsleemtes gesluit wat terroriste toegelaat het om in die land te woon en geld in te samel, en die tweede het die doeltreffendheid en kommunikasie van die intelligensie- en polisiedienste aangespreek.<ref name="Miko">{{Cite web |last1=Miko |first1=Francis |last2=Froehlich |first2=Christian |date=2004-12-27 |title=Germany's Role in Fighting Terrorism: Implications for U.S. Policy |url=https://fas.org/irp/crs/RL32710.pdf |publisher=Congressional Research Service |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801023810/https://fas.org/irp/crs/RL32710.pdf |url-status=dead}}</ref> Verskeie Duitse wetsontwerpe – oor voorkomende aanhouding, telekommunikasietoesig, die afskiet van gekaapte vliegtuie, geheime deursoeking van private rekenaars en die stoor van kommunikasiedata – is deur die Duitse grondwethof ongrondwetlik verklaar.<ref name="Greiner233">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=9/11: Der Tag, die Angst, die Folgen |publisher=C. H. Beck |year=2011 |isbn=978-3-406-61244-2 |location=München |pages=163–164, 228–235 |language=de}}</ref> Kanada het sy eerste teenterreurwet aanvaar, die Verenigde Koninkryk die ''Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001'' en die ''Prevention of Terrorism Act 2005'', en Nieu-Seeland die ''Terrorism Suppression Act 2002''.<ref name="CBCAntiTerror">{{Cite news |date=2007-02-27 |title=Anti-terrorism Act |url=http://www.cbc.ca/news2/background/cdnsecurity/ |work=CBC News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="BBCQandA">{{Cite news |date=2003-10-17 |title=Q and A: Anti-terrorism legislation |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3197394.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Europese Raad het op 21 September 2001 besluit om terrorisme in die Europese Unie by voorrang te bestry, en met die Gemeenskaplike Standpunt 931 van 27 Desember 2001 en Verordening (EG) 2580/2001 het die EU 'n eenvormige lys ingestel van persone en organisasies wie se bates bevries kan word.<ref name="EUCommon">{{Cite web |date=2001-12-27 |title=Gemeenschappelijk Standpunt 2001/931/GBVB van de Raad |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32001E0931 |publisher=Europese Unie |language=nl |access-date=2026-09-12}}</ref> In die Verenigde State self het die Kongres in Oktober 2001 die ''USA PATRIOT Act'' aanvaar, wat die federale regering verreikende bevoegdhede gegee het: die aanhouding van buitelandse terreurverdagtes vir 'n week sonder aanklag, die monitering van verdagtes se telefoonoproepe, e-pos en internetgebruik sonder 'n hofbevel, en die vervolging van vermeende terroriste sonder tydsbeperking.<ref name="Greiner233" /><ref name="PatriotAct">{{Cite web |title=The USA PATRIOT Act: Preserving Life and Liberty |url=http://www.lifeandliberty.gov/highlights.htm |publisher=United States Department of Justice |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102035036/http://www.justice.gov/archive/ll/highlights.htm |archive-date=2010-01-02}}</ref> Burgerregte-organisasies het die wet gekritiseer omdat dit die privaatheid van burgers aantas en die regterlike toesig oor wetstoepassing en binnelandse intelligensie uitskakel.<ref name="ACLU">{{Cite press release |title=Uncle Sam Asks: "What The Hell Is Going On Here?" in New ACLU Print and Radio Advertisements |date=2003-09-03 |publisher=American Civil Liberties Union |url=https://www.aclu.org/national-security/uncle-sam-asks-what-hell-going-herein-new-aclu-print-and-radio-advertisements |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123234/http://www.aclu.org/national-security/uncle-sam-asks-what-hell-going-herein-new-aclu-print-and-radio-advertisements |archive-date=2012-06-03}}</ref> Die NSA het sonder lasbriewe met die monitering van telekommunikasie begin, wat gekritiseer is omdat dit die agentskap toegelaat het "om telefoon- en e-poskommunikasie tussen die Verenigde State en mense oorsee sonder 'n lasbrief af te luister".<ref name="WaPoNSA">{{Cite news |last1=VandeHei |first1=Jim |last2=Eggen |first2=Dan |date=2006-01-05 |title=Cheney Cites Justifications For Domestic Eavesdropping |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/04/AR2006010400973.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Met die ''Homeland Security Act'' van November 2002 is die Departement van Binnelandse Veiligheid geskep om die binnelandse teenterreurwerk te koördineer; teen 2011 het dit met 200&nbsp;000 werknemers en 'n begroting van 56 miljard dollar die tweede grootste federale departement ná die Pentagon geword.<ref name="Busching83">{{Cite book |last=Büsching |first=Stephan |title=Die Welt nach 9/11 |publisher=Springer VS |year=2011 |isbn=978-3-531-94173-8 |location=Wiesbaden |pages=83–84 |language=de}}</ref> Altesaam is 263 nuwe veiligheidsagentskappe in die Verenigde State gestig of geherorganiseer, en sowat 1&nbsp;200 staatsinstansies en 1&nbsp;931 private maatskappye is sedertdien by gevarebestryding betrokke.<ref name="Greiner233" /> Die ''Aviation and Transportation Security Act'' het die federale regering eerder as die lughawens vir lughawesekuriteit verantwoordelik gemaak en die Transportation Security Administration geskep om passasiers en bagasie te deursoek.<ref name="Beck657">{{Cite book |last=Beck |first=Roger |title=Modern World History |publisher=Holt McDougal |year=2004 |isbn=978-0-618-69012-1 |pages=657–658}}</ref> Die FAA het beveel dat stuurkajuitdeure versterk word en het lugmarskalke op vlugte geplaas; op versoek van die lugvaartowerhede is onbreekbare stuurkajuitdeure met uiteenlopende sluitstelsels op alle kommersiële vliegtuie geïnstalleer, juis sodat 'n standaardstelsel nie deur aanvallers uitgebuit kon word nie.<ref name="FRBarriers">{{Cite web |date=2023-06-26 |title=Installation and Operation of Flightdeck Installed Physical Secondary Barriers on Transport Category Airplanes in Part 121 Service |url=https://www.federalregister.gov/documents/2023/06/26/2023-13071/installation-and-operation-of-flightdeck-installed-physical-secondary-barriers-on-transport-category |website=Federal Register |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="HuffPostDoors">{{Cite news |date=2015-03-26 |title=Crash de l'avion de Germanwings : la porte du cockpit, ultra sécurisée depuis les attentats du 11 septembre |url=https://www.huffingtonpost.fr/2015/03/26/videos-crash-avion-germanwings-porte-cockpit-ultra-securisee-verrouillee-11-septembre_n_6945922.html |work=HuffPost |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Ná die brande in die tweelingtorings is die wetgewing oor sprinkelstelsels in 2019 uitgebrei na bestaande geboue hoër as ongeveer 30 meter.<ref name="NYCCode">{{Cite web |last=Bower |first=John |title=New York City 2014 Building Code Fire Protection Revisions |url=http://www.aspenyc.org/uploads/3/9/1/4/39146325/building_code--aspe__11-5-14__%5Bcompatibility_mode%5D.pdf |publisher=American Society of Plumbing Engineers |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160528053304/http://www.aspenyc.org/uploads/3/9/1/4/39146325/building_code--aspe__11-5-14__%5Bcompatibility_mode%5D.pdf |archive-date=2016-05-28}}</ref> Die kritiek op die oorlog teen terreur het op die moraliteit, doeltreffendheid en koste daarvan gekonsentreer. Die Amerikaanse grondwet en reg verbied marteling, maar sulke menseregteskendings het onder die eufemisme "verskerpte ondervraging" tog plaasgevind.<ref name="HRWLegacy">{{Cite news |date=2021-09-09 |title=Twenty Years On: The Legacy of 9/11 |url=https://www.hrw.org/news/2021/09/09/twenty-years-legacy-9/11 |publisher=Human Rights Watch |access-date=2026-09-12}}</ref> === Strafregtelike verrigtinge === Aangesien al negentien kapers in die aanvalle gesterf het, is hulle nooit vervolg nie. Osama bin Laden is nooit formeel aangekla nie en is op 2 Mei 2011 in Pakistan deur Amerikaanse spesiale magte doodgemaak.<ref name="NYTBinLaden">{{Cite news |last1=Baker |first1=Peter |last2=Cooper |first2=Helene |date=2011-05-01 |title=Bin Laden Is Dead, President Obama Says |url=https://www.nytimes.com/2011/05/02/world/asia/osama-bin-laden-is-killed.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Khalid Sheikh Mohammed is op 1 Maart 2003 in Rawalpindi in Pakistan deur Pakistanse veiligheidsbeamptes saam met die CIA gearresteer en daarna in verskeie geheime CIA-gevangenisse en in Guantanamo aangehou, waar hy onder meer met waterboarding gemartel is.<ref name="TimeKSM">{{Cite magazine |last1=Shannon |first1=Elaine |last2=Weisskopf |first2=Michael |date=2003-03-24 |title=Khalid Sheikh Mohammed Names Names |url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,436061,00.html |magazine=Time |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927221045/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,436061,00.html |archive-date=2019-09-27}}</ref> Tydens verhore in Guantanamo in Maart 2007 het hy weer verantwoordelikheid erken en gesê hy "was van A tot Z verantwoordelik vir die operasie van 11 September".<ref name="AlJazeera2007" /> Op 11 Februarie 2008 het Amerikaanse militêre aanklaers ses Al-Kaïda-lede in Guantanamo weens hul rol as massamoordenaars aangekla en die doodstraf gevra. In November 2009 het Obama se prokureur-generaal Eric Holder aangekondig dat die saak na 'n gewone siviele hof in New York verskuif sou word, maar ná sterk teenkanting is dié plan in Januarie 2010 laat vaar.<ref name="Tucker391">{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer C. |title=The 9/11 Encyclopedia |publisher=ABC-Clio |year=2011 |isbn=978-1-59884-922-6 |location=Santa Barbara |page=391 |chapter=September 11 Terrorist Trial Controversy}}</ref> In 2023 is Ramzi Binalshibh om gesondheidsredes, wat sy advokaat aan marteling toegeskryf het, onbevoeg verklaar om tereg te staan, en 'n regter het Ammar al-Baluchi se bekentenis verwerp omdat dit onder marteling verkry is.<ref name="RosenbergNYT">{{Cite news |last=Rosenberg |first=Carol |date=2025-09-11 |title=What to Know About the 9/11 Case at Guantánamo Bay |url=https://www.nytimes.com/2025/09/11/us/politics/september11-what-to-know.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> In Julie 2024 het Mohammed, Walid bin Attash en Mustafa al-Hawsawi ooreengekom om skuldig te pleit in ruil vir lewenslange vonnisse in plaas van die doodstraf, maar minister van verdediging Lloyd Austin het die ooreenkoms dae later herroep.<ref name="France24Plea">{{Cite news |date=2024-08-03 |title=Plea deal for accused 9/11 plotters revoked by US defence secretary |url=https://www.france24.com/en/americas/20240803-us-scraps-plea-deal-with-9-11-mastermind-and-two-other-defendants |work=France 24 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803103006/https://www.france24.com/en/americas/20240803-us-scraps-plea-deal-with-9-11-mastermind-and-two-other-defendants |archive-date=2024-08-03}}</ref> Slegs randfigure is tot dusver in verband met die aanvalle skuldig bevind. Zacarias Moussaoui, wat reeds voor die aanvalle in Amerikaanse aanhouding was, is in Desember 2001 as die vermeende twintigste kaper aangekla en in Mei 2006 tot lewenslange gevangenisstraf sonder die moontlikheid van parool gevonnis.<ref name="AtkinsMoussaoui">{{Cite book |last=Atkins |first=Stephen E. |title=The 9/11 Encyclopedia |publisher=ABC-Clio |year=2011 |isbn=978-1-59884-922-6 |location=Santa Barbara |page=312}}</ref> Die Marokkaan Mounir el-Motassadeq is in Duitsland in 2003 die eerste keer skuldig bevind; die Hanseatiese Hooggeregshof in Hamburg het hom op 8 Januarie 2007 finaal weens medepligtigheid aan moord in 246 gevalle en lidmaatskap van 'n terreurorganisasie tot vyftien jaar gevangenisstraf gevonnis, en hy is ná sy vonnis in Oktober 2018 na [[Marokko]] gedeporteer.<ref name="OLGHamburg">{{Cite web |date=2007-01-08 |title=OLG Hamburg, Urteil vom 8. Januar 2007, Az. 7-1/06 |url=https://openjur.de/u/31993.html |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="DWMotassadeq">{{Cite news |last=Werkhäuser |first=Nina |date=2018-10-15 |title=Germany deports convicted 9/11 accomplice |url=https://www.dw.com/en/germany-deports-convicted-9-11-accomplice-motassadeq-to-morocco/a-45838887 |work=Deutsche Welle |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Siriër Imad Eddin Barakat Yarkas, hoof van die plaaslike Al-Kaïda-sel, is in November 2001 in [[Spanje]] gearresteer en op 26 September 2005 tot 27 jaar gevangenisstraf gevonnis; hy is in Mei 2013 vrygelaat.<ref name="ANSAMed">{{Cite news |date=2013-05-23 |title=Alleged Al Qaeda in Spain chief Abu Dahdah released |url=http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/nations/spain/2013/05/23/Alleged-Qaeda-Spain-chief-Abu-Dahdah-released_8754650.html |work=ANSAMed |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524161926/https://www.ansa.it/ansamed/en/news/nations/spain/2013/05/23/Alleged-Qaeda-Spain-chief-Abu-Dahdah-released_8754650.html |archive-date=2013-05-24}}</ref> === Vergoeding en siviele gedinge === Kort ná die aanvalle het talle selfhelpgroepe van oorlewendes en slagofferfamilies in New York ontstaan, wat die politiek tot vinnige hulp aangespoor het. Reeds op 21 September 2001 het die Kongres die ''September 11th Victim Compensation Fund'' ingestel, wat onder leiding van Kenneth Feinberg gestaan het en altesaam 7,375 miljard dollar aan federale fondse ontvang het. Om vergoeding te ontvang, moes aansoekers afstand doen van regsgedinge teen American Airlines en United Airlines.<ref name="Hoffman9">{{Cite book |last1=Hoffman |first1=Bruce |last2=Kasupski |first2=Anna-Britt |title=The Victims of Terrorism: An Assessment of Their Influence and Growing Role in Policy, Legislation, and the Private Sector |publisher=RAND |year=2007 |isbn=978-0-8330-4143-2 |pages=9–14}}</ref><ref name="VCFRegister">{{Cite journal |date=2018-10-03 |title=September 11th Victim Compensation Fund: Compensation of Claims |url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2018-10-03/pdf/2018-21490.pdf |journal=Federal Register |volume=83 |issue=192 |pages=49946–49947 |access-date=2026-09-12}}</ref> Die ''Air Transportation Safety and System Stabilization Act'' van November 2001 het die fonds ingesluit, maar terselfdertyd die lugrederye teen slagoffereise beskerm en hulle lenings van altesaam 15 miljard dollar gewaarborg.<ref name="Frias925">{{Cite book |editor1-last=Salinas de Frías |editor1-first=Ana |editor2-last=Samuel |editor2-first=Katja |editor3-last=White |editor3-first=Nigel D. |title=Counter-Terrorism: International Law and Practice |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-960892-8 |location=Oxford |page=925}}</ref> Teen die sperdatum van 11 September 2003 is 2&nbsp;833 aansoeke van families van gesneuweldes ontvang; die fonds het uiteindelik meer as sewe miljard dollar aan die families van 2&nbsp;880 slagoffers en aan 2&nbsp;680 beseerdes uitbetaal.<ref name="CBSFund">{{Cite news |last=Barrett |first=Devlin |date=2003-12-23 |title=9/11 Fund Deadline Passes |url=https://www.cbsnews.com/news/9-11-fund-deadline-passes/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="SpecialMaster">{{Cite report |title=Final Report of The Special Master for the September 11th Victim Compensation Fund of 2001 |publisher=United States Department of Justice |url=http://www.justice.gov/final_report.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041118234719/http://www.justice.gov/final_report.pdf |archive-date=2004-11-18}}</ref> In 2019 is die sperdatum vir aansoeke van 2020 na 2090 verskuif.<ref name="PoliticoFund">{{Cite news |date=2019-07-23 |title=Senate votes to permanently extend 9/11 victims fund |url=https://www.politico.com/story/2019/07/23/jon-stewart-9-11-victims-fund-vote-1427399 |work=Politico |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125133852/https://www.politico.com/story/2019/07/23/jon-stewart-9-11-victims-fund-vote-1427399 |archive-date=2023-11-25}}</ref> Baie slagoffers het van hul aansprake uit die fonds afstand gedoen om eerder siviele gedinge teen lugrederye, veiligheidsowerhede en buitelandse persone, maatskappye en regerings in te stel. Byna al hierdie sake – teen 2011 meer as 10&nbsp;000 van beseerde reddingswerkers en byna 100 van slagofferfamilies – is deur die distriksregter Alvin Hellerstein deur buitegeregtelike skikkings afgehandel.<ref name="Bond2001">{{Cite book |last=Bond |first=Lucy |title=Frames of Memory After 9/11: Culture, Criticism, Politics, and Law |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=978-1-137-44010-5 |location=New York |page=2001}}</ref> Ná verskeie onsuksesvolle gedinge teen Saoedi-Arabiese banke, regeringslede en ander moontlike helpers van Al-Kaïda het die Amerikaanse Senaat in Julie 2016 die ''Justice Against Sponsors of Terrorism Act'' (JASTA) aanvaar, wat staatsimmuniteit ophef vir persone wie se optrede tot terreurdade in die Verenigde State gelei het. Saoedi-Arabië het gedreig om Amerikaanse staatseffekte ter waarde van 750 miljard dollar te verkoop om die wet te verhinder, maar in September 2016 het die Kongres Obama se veto daarteen verwerp.<ref name="Essawy">{{Cite book |last=Essawy |first=Rana M. |title=Sovereign Immunity Under Pressure: Norms, Values and Interests |publisher=Springer Nature |year=2022 |isbn=978-3-030-87705-7 |location=Cham |pages=335–374}}</ref><ref name="NPRVeto">{{Cite news |last1=Horsley |first1=Scott |last2=Chang |first2=Alisa |date=2016-09-28 |title=Senate Votes To Override Obama's Veto On Sept. 11 Lawsuit Bill |url=https://www.npr.org/2016/09/28/495709481/sept-11-lawsuits-vote-today-could-be-first-reversal-of-an-obama-veto |work=NPR |access-date=2026-09-12}}</ref> In Maart 2017 het 1&nbsp;500 beseerde oorlewendes en 850 slagofferfamilies 'n eis teen Saoedi-Arabië ingestel; 'n federale hof het die koninkryk se immuniteit in Maart 2018 opgehef en die saak toegelaat om voort te gaan.<ref name="ReutersStempel">{{Cite news |last=Stempel |first=Jonathan |date=2018-03-28 |title=Saudi Arabia must face U.S. lawsuits over Sept. 11 attacks |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-saudi-sept11/saudi-arabia-must-face-u-s-lawsuits-over-sept-11-attacks-idUSKBN1H43A1 |work=Reuters |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2011 het die New Yorkse distriksregter George B. Daniels beslis dat [[Iran]] en die Hisbollah aanspreeklik is vir skade aan slagofferfamilies omdat hulle Al-Kaïda ondersteun het; in Mei 2018 het hy by verstek beslis dat Iran meer as ses miljard dollar aan die families moet betaal. Die 9/11-kommissie het egter geen direkte Iranse steun aan Al-Kaïda vasgestel nie.<ref name="Mansell">{{Cite book |last1=Mansell |first1=Wade |last2=Openshaw |first2=Karen |title=International Law: A Critical Introduction |publisher=Bloomsbury |year=2019 |isbn=978-1-5099-2671-8 |location=Londen |page=58}}</ref> Die huurder van die Wêreldhandelsentrum, Larry Silverstein, het die torings in Julie 2001 vir 99 jaar gehuur en vir ongeveer 3,5 miljard dollar per skadegeval verseker, maar die besonderhede was op 11 September nog nie afgehandel nie. Dit het gelei tot 'n jarelange regstryd oor die vraag of die twee ineenstortings een of twee skadegevalle was. In 2006 het 'n appèlhof hom uiteindelik 4,6 miljard dollar toegeken.<ref name="Anderson">{{Cite book |editor1-last=Anderson |editor1-first=Eugene R. |editor2-last=Stanzler |editor2-first=Jordan S. |editor3-last=Masters |editor3-first=Lorelie S. |title=Insurance Coverage Litigation |publisher=Wolters Kluwer |year=2023 |edition=2de |isbn=978-0-7355-1173-6 |location=New York |pages=9-11–9-17}}</ref> In Mei 2007 het sewe versekeraars 'n buitegeregtelike skikking van altesaam 2,1 miljard dollar met hom bereik, in plaas van die sewe miljard wat aanvanklik geëis is.<ref name="Bloomberg2007">{{Cite news |date=2007-05-23 |title=Silverstein, Insurers Reach $2 Billion WTC Settlement |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aPunKOKxWwN0 |work=Bloomberg |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414224357/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aPunKOKxWwN0 |archive-date=2012-04-14}}</ref> In 2012 het Silverstein American Airlines en United Airlines gedagvaar weens gebrekkige veiligheidskontroles en in November 2017 'n skikking van sowat 95 miljoen dollar bereik.<ref name="Tacker">{{Cite book |last=Tacker |first=Thomas |title=Rethinking Consumer Protection: Escaping Death by Regulation |publisher=Lexington Books |year=2019 |isbn=978-1-978756-82-3 |page=138}}</ref> Al die mense wat in die aanvalle gesterf het, het postuum die Kongres-goue medalje ontvang.<ref name="GoldMedal">{{Cite web |title=Congressional Gold Medal |url=https://www.nps.gov/flni/learn/historyculture/congressional-gold-medal.htm |publisher=National Park Service |access-date=2026-09-12}}</ref> == Gesondheids- en omgewingsgevolge == [[Lêer:Dust covered 911 victims.jpg|duimnael|Oorlewendes met stof bedek ná die ineenstorting van die torings]] Toe die torings ineenstort, is honderdduisende ton giftige puin met meer as 2&nbsp;500 besoedelstowwe en bekende karsinogene oor Laer-Manhattan versprei.<ref name="NYTDust">{{Cite news |last=Gates |first=Anita |date=2006-09-11 |title=Buildings Rise from Rubble while Health Crumbles |url=https://www.nytimes.com/2006/09/11/arts/television/11dust.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911132238/https://www.nytimes.com/2006/09/11/arts/television/11dust.html |url-status=live}}</ref> Die stofwolk en die rook van die brande, wat 99 dae geduur het, het onder meer [[dioksien]], [[lood]] (uit die tienduisende rekenaars in die torings), [[asbes]], kwik (uit die fluoresserende buise), americium-241 uit rookverklikkers en groot hoeveelhede [[glasvesel]] bevat.<ref name="NRDC">{{Cite report |title=The Environmental Impacts of the World Trade Center Attacks |publisher=Natural Resources Defense Council |year=2002 |url=http://www.nrdc.org/air/pollution/wtc/wtc.pdf |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Environmental Protection Agency (EPA) het abnormaal hoë konsentrasies van vlugtige organiese verbindings soos etielbenseen, propileen, stireen en tolueen aangeteken, sowel as bisfenol A; die gemiddelde [[benseen]]konsentrasie in Oktober en November 2001 was 18&nbsp;000 dele per miljard, met 'n piek van 180&nbsp;000 dele per miljard.<ref name="EPAMonitoring">{{Cite web |title=Monitoring Toxic Organic Gases And Particles Near the World Trade Center After September 11, 2001 |url=http://cfpub.epa.gov/si/si_public_record_Report.cfm?dirEntryID=62021 |publisher=Environmental Protection Agency |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Bush-administrasie het die EPA beveel om ter wille van die nasionale veiligheid geruststellende verklarings oor die lugkwaliteit uit te reik; die agentskap het eers in Junie 2002 bevind dat die lugkwaliteit tot die vlakke van voor 11 September teruggekeer het.<ref name="SeattlePI">{{Cite news |last=Heilprin |first=John |date=2003-06-23 |title=White House edited EPA's 9/11 reports |url=http://www.seattlepi.com/national/136350_epa23.html |work=Seattle Post-Intelligencer |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205055600/http://www.seattlepi.com/national/136350_epa23.html |archive-date=2010-12-05}}</ref> 'n Verslag van die EPA se inspekteur-generaal het in Augustus 2003 die wysigings blootgelê wat die administrasie aan die waarskuwings oor die gevaar van die stof aangebring het. Die EPA-administrateur Christine Todd Whitman is deur 'n Amerikaanse distriksregter skerp gekritiseer omdat sy verkeerdelik gesê het dat die gebied omgewingsveilig was, en burgemeester Giuliani is gekritiseer omdat hy finansiëlesektorwerkers aangespoor het om vinnig na die Wall Street-gebied terug te keer.<ref name="Neumeister">{{Cite news |last=Neumeister |first=Larry |date=2006-02-02 |title=Judge Slams Ex-EPA Chief Over Sept. 11 |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/n/a/2006/02/02/national/a142556S81.DTL |work=San Francisco Chronicle |agency=Associated Press |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080524084609/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fn%2Fa%2F2006%2F02%2F02%2Fnational%2Fa142556S81.DTL |archive-date=2008-05-24}}</ref> Van die ongeveer 65&nbsp;000 opruimingswerkers en nooddienspersoneel het 37&nbsp;305 in die daaropvolgende jare posttraumatiese stresversteurings, asemhalingsiektes of [[kanker]] ontwikkel wat aan die giftige stowwe toegeskryf word.<ref name="Aerztezeitung">{{Cite news |last=Pieper |first=Claudia |date=2016-09-09 |title=9/11 – Das Leid der Helfer 15 Jahre nach dem Terror |url=https://www.aerztezeitung.de/Politik/Das-Leid-der-Helfer-15-Jahre-nach-dem-Terror-293762.html |work=Ärztezeitung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2006 is 'n eerste sterfgeval weens longfibrose amptelik ná 'n lykskouing aan ''Ground Zero'' toegeskryf; daarna is gevalle van mesotelioom en asbestose gereeld aan wat plaaslik die "Wêreldhandelsentrum-sindroom" genoem word, gekoppel.<ref name="FoxSyndrome">{{Cite news |title=World Trade Center Syndrome |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,42730,00.html |work=Fox News |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020215053801/http://www.foxnews.com/story/0,2933,42730,00.html |archive-date=2002-02-15}}</ref> 'n Studie van reddingswerkers wat in April 2010 vrygestel is, het bevind dat almal wat ondersoek is, verswakte longfunksie gehad het.<ref name="NYTLung">{{Cite news |last=Grady |first=Denise |date=2010-04-07 |title=Lung Function of 9/11 Rescuers Fell, Study Finds |url=https://www.nytimes.com/2010/04/08/nyregion/08lung.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Outo-immuunsiektes het ook merkbaar toegeneem onder mense wat lank op die terrein gewerk het, met veral rumatoïede artritis, spondiloartritis en lupus; volgens 'n verslag in ''Arthritis & Rheumatology'' van 2015 het die risiko met ongeveer 13 persent gestyg vir elke maand wat op die terrein gewerk is.<ref name="Webber2015">{{Cite journal |last1=Webber |first1=Mayris P. |display-authors=etal |date=2015-03-16 |title=Nested Case–Control Study of Selected Systemic Autoimmune Diseases in World Trade Center Rescue/Recovery Workers |journal=Arthritis & Rheumatology |volume=67 |issue=5 |pages=1369–1376 |doi=10.1002/art.39059}}</ref> 'n Studie van 2017 het by mense wat as kinders of tieners aan die stofwolk blootgestel is, vyftien jaar later 'n verhoogde risiko van hartsiektes gevind, moontlik weens per- en polifluooralkielstowwe wat hulle ingeasem het.<ref name="Koshy2017">{{Cite journal |last1=Koshy |first1=Tony T. |display-authors=etal |date=2017-09-08 |title=Serum perfluoroalkyl substances and cardiometabolic consequences in adolescents exposed to the World Trade Center disaster and a matched comparison group |journal=Environment International |volume=109 |pages=128–135 |doi=10.1016/j.envint.2017.08.003 |pmid=28890218}}</ref> Navorsers van die New York-universiteit het in 2015 in 'n terugskouing bevind dat die belangrikste simptome nie dié was wat met fyn stofdeeltjies geassosieer word nie, en dat die belang van die baie hoë konsentrasies groter en sterk alkaliese deeltjies destyds onderskat is, wat tot 'n "ontoereikende" risikobestuur gelei het.<ref name="Lippmann2015">{{Cite journal |last1=Lippmann |first1=Morton |last2=Cohen |first2=Mitchell D. |last3=Chen |first3=Lung-Chi |date=2015 |title=Health effects of World Trade Center (WTC) Dust: An unprecedented disaster with inadequate risk management |journal=Critical Reviews in Toxicology |volume=45 |issue=6 |pages=492–530 |doi=10.3109/10408444.2015.1044601}}</ref> Teen 2019 het ongeveer 10&nbsp;000 mense wat aan die reddings- en opruimingswerk deelgeneem het, kanker ontwikkel; teen die einde van Junie 2019 was meer as 21&nbsp;000 van hulle by die federale ''World Trade Center Health Program'' ingeskryf, waarvan sowat 4&nbsp;000 met kanker gediagnoseer is. Volgens David Prezant, hoofgeneesheer van die New Yorkse brandweer, het die kankersyfer onder blootgestelde mense tussen 2001 en 2019 met 10 tot 30 persent gestyg, en sal dit verder styg omdat longkanker en mesotelioom twintig tot dertig jaar neem om op te tref.<ref name="AFP2019">{{Cite news |date=2019-09-09 |title=18 ans après, l'ombre du cancer plane sur le 11-Septembre |url=https://www.sciencesetavenir.fr/sante/attentat-des-annees-apres-l-ombre-du-cancer-plane-sur-le-11-septembre_137077 |work=Sciences et Avenir |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> In Maart 2010 het die stad New York 'n fonds van 657,5 miljoen dollar beplan om tienduisend brandweermanne, polisiebeamptes en werkers te vergoed; die ooreenkoms is deur die regter verwerp, maar op 23 Junie 2010 is 'n nuwe skikking van 712,5 miljoen dollar goedgekeur, wat byna al die eisers in November 2010 aanvaar het.<ref name="NYTSettlement">{{Cite news |date=2010-06-23 |title=U.S. District Court Approves Ground Zero Health Settlement |url=https://www.nytimes.com/2010/06/24/nyregion/24zero.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Die ''James Zadroga 9/11 Health and Compensation Act'', deur die Senaat aanvaar op 22 Desember 2010 en deur Obama onderteken op 2 Januarie 2011, het 4,2 miljard dollar toegeken vir die ''World Trade Center Health Program'', wat toetsing en behandeling verskaf aan mense met langtermyngesondheidsprobleme wat met die aanvalle verband hou.<ref name="NYTZadroga">{{Cite news |date=2010-12-22 |title=Senate Passes 9/11 Health Bill as Republicans Back Down |url=https://www.nytimes.com/2010/12/23/nyregion/23health.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="WTCHP">{{Cite web |title=World Trade Center Health Program FAQ |url=https://www.cdc.gov/wtc/faq.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=2026-09-12}}</ref> Van Januarie 2011 tot 2016 is sowat 37&nbsp;000 geskaadde nooddienswerkers, oorlewendes en ander betrokkenes daardeur mediese versorging en vergoeding gegee.<ref name="Aerztezeitung" /> In 2020 het die NYPD bevestig dat 247 van sy beamptes aan siektes wat met 11 September verband hou, gesterf het, en in September 2022 het die brandweer bevestig dat 299 brandweermanne so gesterf het. Op 25 September 2023 het die brandweer gerapporteer dat dit nou net soveel lede aan 9/11-verwante siektes verloor het as op die dag van die aanvalle self, naamlik 343.<ref name="NYPDTribute">{{Cite web |title=9/11 Tribute |url=https://www1.nyc.gov/site/nypd/about/memorials/9-11-tribute.page |publisher=New York City Police Department |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="FDNY343">{{Cite news |last=Gainer |first=Alice |date=2023-09-25 |title=FDNY loses 343rd member to 9/11 related illness – as many as died on day of attacks |url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/fdny-loses-343rd-member-to-911-related-illness-as-many-as-died-on-day-of-attacks/ |work=CBS New York |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251227120901/https://www.cbsnews.com/newyork/news/fdny-loses-343rd-member-to-911-related-illness-as-many-as-died-on-day-of-attacks/ |archive-date=2025-12-27}}</ref> Teen September 2025 het nog sowat 400 nooddienswerkers aan die gevolge van sulke siektes gesterf.<ref name="ABC2025FDNY">{{Cite news |date=2025-09-09 |title=FDNY honors 39 members who have died in last year of 9/11-related illness |url=https://abc7ny.com/post/fdny-honor-39-members-have-died-last-year-911-related-illness/17779768/ |work=WABC-TV |access-date=2026-09-12}}</ref> == Ekonomiese gevolge == Die ekonomiese gevolge van die aanvalle was op kort termyn dramaties, veral in die getrefde gebiede en vir sekere bedrywe, maar op medium- en langtermyn beperk. Die aanvalle het die verwagte ekonomiese groei vir die vierde kwartaal van 2001 gedemp, maar geen [[resessie]] veroorsaak nie. Die Federale Reserweraad het onmiddellik 'n verhoging van die likiditeit aangekondig, en die Europese Sentrale Bank en ander sentrale banke het gehelp deur dollars te koop en rentekoerse te verlaag, wat waarskynlik 'n finansiële krisis voorkom het.<ref name="Makinen3">{{Cite book |last=Makinen |first=Gail |title=Economic Effects of 9/11: A Retrospective Assessment |publisher=Diane Publishing |year=2011 |isbn=978-1-4379-3837-1 |location=Collingdale |pages=3–7}}</ref> Die effektebeurse het op 11 September nie geopen nie en het tot 17 September gesluit gebly. Met die heropening het die [[Dow Jones]]-indeks 684 punte of 7,1 persent gedaal tot 8&nbsp;921 – destyds die grootste eendagpuntverlies ooit – en die NASDAQ 6,5 persent.<ref name="ChicagoTribune">{{Cite news |last=Barnhart |first=Bill |date=2001-09-17 |title=Markets reopen, plunge |url=http://www.chicagotribune.com/business/chi-010917markets,0,5287650.story |work=Chicago Tribune |access-date=2026-09-12}}</ref> Teen die einde van daardie week het die Dow Jones 1&nbsp;369,7 punte (14,3 persent) verloor, destyds die grootste weeklikse puntdaling in sy geskiedenis, en die S&P 500 11,6 persent en die NASDAQ 16,1 persent. In dollars van 2001 het Amerikaanse aandele daardie week 1,4 biljoen dollar aan waarde verloor.<ref name="CNNMoney">{{Cite news |date=2001-09-23 |title=Finding hope in a selloff |url=http://money.cnn.com/2001/09/23/markets/sun_lookahead/ |work=CNN Money |access-date=2026-09-12}}</ref> Amerikaanse lugrederye het ná die aanvalle na raming 330 miljoen dollar per dag verloor en teen die einde van die jaar altesaam 17,7 miljard dollar. Teen 16 September 2001 het vliegbesprekings in die Verenigde State met 74 persent gedaal en hotelbesprekings met 19 persent, en die toerismebedryf het wêreldwyd enorme verliese gely – hoewel die aanvalle dikwels net dieper strukturele oorsake van dié insinkings versnel het.<ref name="Rhoades">{{Cite book |last=Rhoades |first=Dawna L. |title=The Impact of 9/11 on Business and Economics: The Business of Terror |publisher=Palgrave Macmillan |year=2009 |isbn=978-0-230-10006-0 |location=Londen |page=65}}</ref> Die Noord-Amerikaanse lugruim was etlike dae ná die aanvalle gesluit, en lugreise het ná die heropening afgeneem, wat tot 'n vermindering van byna 20 persent in lugvaartkapasiteit gelei en die finansiële probleme van die reeds sukkelende Amerikaanse lugvaartbedryf vererger het.<ref name="BTS">{{Cite web |last1=Bhadra |first1=Dipasis |last2=Texter |first2=Pamela |year=2004 |title=Airline Networks: An Econometric Framework to Analyze Domestic U.S. Air Travel |url=http://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/ |publisher=United States Department of Transportation |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050330035744/http://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/ |archive-date=2005-03-30}}</ref> Meer as 18&nbsp;000 klein sake-ondernemings in Laer-Manhattan is vernietig of verplaas, en sowat 2,96 miljoen vierkante meter kantoorruimte is beskadig of vernietig.<ref name="Hensell">{{Cite web |last=Hensell |first=Lesley |date=2001-12-14 |title=Tough Times Loom For Manhattan Commercial Market |url=http://realtytimes.com/rtpages/20011214_downtown.htm |website=Realty Times |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814003420/http://realtytimes.com/rtpages/20011214_downtown.htm |archive-date=2011-08-14}}</ref> In die eerste drie maande ná die aanvalle het New York sowat 430&nbsp;000 werksmaande en 2,8 miljard dollar aan lone verloor, en die stad se bruto binnelandse produk het na raming met 27,3 miljard dollar gedaal vir die laaste drie maande van 2001 en die hele 2002. Die Amerikaanse regering het in September 2001 11,2 miljard dollar aan onmiddellike hulp aan die stad verskaf en vroeg in 2002 nog 10,5 miljard vir ekonomiese ontwikkeling en infrastruktuur.<ref name="Dolfman">{{Cite journal |last1=Dolfman |first1=Michael L. |last2=Wasser |first2=Solidelle F. |year=2004 |title=9/11 and the New York City Economy |journal=Monthly Labor Review |volume=127}}</ref><ref name="Makinen5">{{Cite report |last=Makinen |first=Gail |date=2002-09-27 |title=The Economic Effects of 9/11: A Retrospective Assessment |url=https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |publisher=Congressional Research Service |page=5 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812212403/https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |url-status=dead}}</ref> Ongeveer 130&nbsp;000 werknemers wat weens die direkte gevolge afgedank is, het verlengde werkloosheidsvoordele ontvang.<ref name="Makinen3" /> Ramings van die totale skade wat deur die aanvalle veroorsaak is, wissel van 50 tot 500 miljard dollar; as die bykomende veiligheidsuitgawes tot 2011 ingesluit word, meer as een biljoen dollar.<ref name="English67">{{Cite book |last=English |first=Richard |title=Does Terrorism Work? A History |publisher=Oxford University Press |year=2019 |isbn=978-0-19-106795-2 |location=Oxford |page=67}}</ref> Die totale versekerde skade aan lewens en eiendom word op 40 tot meer as 50 miljard dollar geraam, die hoogste versekeringseis in die geskiedenis.<ref name="Makinen5" /> Studies oor die ekonomiese gevolge toon dat die kantoormark en werkverskaffing in Manhattan minder aangetas is as wat aanvanklik gevrees is, omdat die finansiëledienstebedryf persoonlike kontak benodig.<ref name="Fuerst">{{Cite web |last=Fuerst |first=Franz |date=2005-09-07 |title=Exogenous Shocks and Real Estate Rental Markets: An Event Study of the 9/11 Attacks and their Impact on the New York Office Market |publisher=Social Science Research Network |url=https://ssrn.com/abstract=800006 |access-date=2026-09-12}}</ref> == Herbou en gedenktekens == === Herbou van die terrein === [[Lêer:Lower Manhattan from Jersey City September 2020 HDR panorama (cropped).jpg|duimnael|Die herboude Wêreldhandelsentrum, September 2020]] Meer as 1,8 miljoen ton puin is van die terrein verwyder.<ref name="FreshKills">{{Cite report |title=Recovery: The World Trade Center recovery operation at Fresh Kills |publisher=New York State Museum |url=http://www.nysm.nysed.gov/exhibits/longterm/documents/recovery.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929220703/http://www.nysm.nysed.gov/exhibits/longterm/documents/recovery.pdf |archive-date=2006-09-29}}</ref> Ná maande van dag-en-nag-werk is die terrein aan die einde van Mei 2002 skoongemaak, en die beskadigde deel van die Pentagon is binne 'n jaar herbou en weer in gebruik geneem.<ref name="CNNCleanup">{{Cite news |date=2002-05-30 |title=Ceremony closes 'Ground Zero' cleanup |url=http://archives.cnn.com/2002/US/05/30/rec.wtc.cleanup/ |work=CNN |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201081749/http://archives.cnn.com/2002/US/05/30/rec.wtc.cleanup/ |archive-date=2008-12-01}}</ref> Die tydelike PATH-stasie is aan die einde van 2003 geopen en die nuwe gebou 7 in 2006 voltooi. Die werk aan die hoofterrein is eers laat in 2006 hervat toe Larry Silverstein en die Hawe-owerheid oor die finansiering ooreengekom het.<ref name="NYTBagli">{{Cite news |last=Bagli |first=Charles V. |date=2006-09-22 |title=An Agreement Is Formalized on Rebuilding at Ground Zero |url=https://www.nytimes.com/2006/09/22/nyregion/nyregionspecial3/22rebuild.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Die bou van One World Trade Center het in April 2006 begin; die spits is in Mei 2013 opgerig, wat die gebou se hoogte op 541 meter gebring het en dit die hoogste gebou in die Westelike Halfrond gemaak het. Dit is op 3 November 2014 geopen.<ref name="OneWTC">{{Cite magazine |last=Iyengar |first=Rishi |date=2014-11-03 |title=One World Trade Center Opens Its Doors |url=https://time.com/3553897/one-world-trade-center-freedom-tower-opens-doors-new-york-city-911/ |magazine=Time |access-date=2026-09-12 |archive-date=2025-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614032209/https://time.com/3553897/one-world-trade-center-freedom-tower-opens-doors-new-york-city-911/ |url-status=dead}}</ref> Gebou 4 het in November 2013 geopen en gebou 3 in Junie 2018.<ref name="USAToday3WTC">{{Cite news |date=2018-06-10 |title=New World Trade Center to open after years of delays |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2018/06/10/3-world-trade-center-open-after-years-delays-twin-towers-site/689035002/ |work=USA Today |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Grieks-Ortodokse Sint Nikolaas-kerk is volgens 'n ontwerp van [[Santiago Calatrava]] herbou en op 4 Julie 2022 as nasionale heiligdom ingewy; dit het in Desember 2022 weer vir gereelde dienste geopen.<ref name="CBSStNicholas">{{Cite news |date=2022-12-06 |title=Saint Nicholas Greek Orthodox Church officially reopens to public after being destroyed on 9/11 |url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/saint-nicholas-greek-orthodox-church-officially-reopens-to-public-after-being-destroyed-on-911/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Ronald O. Perelman Performing Arts Center het in September 2023 geopen, terwyl gebou 2 teen 2026 steeds onvoltooid was.<ref name="NYTPerelman">{{Cite news |last=Pareles |first=Jon |date=2023-09-18 |title=Perelman Arts Center Opens in New York and Welcomes the World |url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/arts/music/perelman-arts-center-opens.html |work=The New York Times |issn=0362-4331 |access-date=2026-09-12}}</ref> === Gedenktekens === [[Lêer:Lower Manhattan from Jersey City September 2020 HDR.jpg|duimnael|''Tribute in Light'', met twee ligkolomme wat die tweelingtorings voorstel, September 2020]] In die dae ná die aanvalle is talle gedenkdienste en waghoudings wêreldwyd gehou, en foto's van die dooies en vermistes is regoor die terrein aangeplak.<ref name="Sigmund">{{Cite web |last=Sigmund |first=Pete |title=Crews Assist Rescuers in Massive WTC Search |url=http://www.constructionequipmentguide.com/Crews-Assist-Rescuers-in-Massive-WTC-Search/1531/ |publisher=Construction Equipment Guide |access-date=2026-09-12}}</ref> Van 11 September tot die begin van die oorlog in Oktober 2001 het 'n groot verskeidenheid spontane vorme van rou ontstaan – soekplakkate vir vermistes en aandenkings van allerlei aard by ''Ground Zero'', by Union Square, teen brûe, heinings en mure – en ''The New York Times'' het met sy reeks ''Portraits of Grief'' oor die slagoffers begin.<ref name="Bond1989">{{Cite book |last=Bond |first=Lucy |title=Frames of Memory After 9/11: Culture, Criticism, Politics, and Law |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=978-1-137-44010-5 |location=New York |pages=1989–1990}}</ref> Een van die eerste gedenktekens was ''Tribute in Light'', 'n installasie van 88 soekligte wat op 11 Maart 2002 vir die eerste keer aangeskakel is en sedertdien jaarliks in die nag van 11 September herhaal word. Twee hoë-intensiteit blouwit ligkolomme styg loodreg op uit die voetspore van die ou torings en is van ver af sigbaar.<ref name="BBCTribute">{{Cite news |date=2002-03-06 |title=Tribute in light to New York victims |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1857699.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Sagalyn">{{Cite book |last=Sagalyn |first=Lynne B. |title=Power at Ground Zero: Politics, Money, and the Remaking of Lower Manhattan |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-060704-3 |location=Oxford |page=222}}</ref> Vir die terrein self is die ''World Trade Center Site Memorial Competition'' gehou. Die wenontwerp, ''Reflecting Absence'', is in Augustus 2006 gekies en bestaan uit twee verdiepte poele in die voetspore van die torings, omring deur die name van die slagoffers in 'n ondergrondse gedenkruimte. Die gedenkteken is op die tiende herdenking in 2011 voltooi en die museum het in Mei 2014 geopen. In die wande van die bassins is die name van al 2&nbsp;791 slagoffers van die aanvalle sowel as dié van die bomaanval van 1993 gegraveer.<ref name="CBSMemorial">{{Cite news |date=2006-03-06 |title=WTC Memorial Construction Begins |url=https://www.cbsnews.com/news/wtc-memorial-construction-begins/ |work=CBS News |agency=Associated Press |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Arad">{{Cite journal |last=Arad |first=Michael |year=2009 |title=Reflecting Absence |url=https://placesjournal.org/assets/legacy/pdfs/reflecting-absence.pdf |journal=Places Journal |volume=21 |issue=1}}</ref> By die jaarlikse herdenkings in New York lees familielede die name gewoonlik in alfabetiese volgorde voor.<ref name="Arad" /> ''The Sphere'' van die Duitse beeldhouer Fritz Koenig, die grootste bronsbeeld van die moderne tyd, het van 1971 tot 2001 tussen die tweelingtorings op die Austin J. Tobin-plein gestaan. Die beeld van meer as twintig ton was die enigste kunswerk wat grootliks ongeskonde uit die puin gehaal is en het 'n simboliese gedenkteken geword; in Augustus 2017 is dit in Liberty Park naby die 9/11-gedenkteken opgestel.<ref name="NYTSphere">{{Cite news |last=Otterman |first=Sharon |date=2017-11-29 |title=Battered and Scarred, 'Sphere' Returns to 9/11 Site |url=https://www.nytimes.com/2017/11/29/nyregion/911-memorial-sphere-sculpture.html |work=The New York Times |issn=1553-8095 |access-date=2026-09-12}}</ref> In Arlington is die Pentagon-gedenkteken op die sewende herdenking in 2008 vir die publiek geopen. Dit bestaan uit 'n park met 184 banke wat na die Pentagon kyk. Toe die Pentagon in 2001 en 2002 herstel is, is 'n private kapel en 'n binnenshuise gedenkteken ingerig op die plek waar Vlug 77 die gebou getref het.<ref name="WaPoPentagonMem">{{Cite news |last=Miroff |first=Nick |date=2008-09-11 |title=Creating a Place Like No Other |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/09/10/AR2008091000018.html |work=The Washington Post |issn=2641-9599 |access-date=2026-09-12}}</ref> By Shanksville is 'n besoekersentrum van beton en glas in 2015 geopen, geleë op 'n heuwel wat oor die neerstortterrein en die wit marmer-''Wall of Names'' uitkyk; sowel die uitkykplatform as die muur is onder die vlugpad van Vlug 93 in lyn gebring.<ref name="NPSFlight93">{{Cite web |title=Flight 93 National Memorial – Frequently Asked Questions |url=https://www.nps.gov/flni/historyculture/upload/FAQs_longform_formatted_5-2013.pdf |publisher=National Park Service |pages=22–23 |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130715132520/http://www.nps.gov/flni/historyculture/upload/FAQs_longform_formatted_5-2013.pdf |archive-date=2013-07-15}}</ref> Op 14 November 2001 het die Kongres 'n resolusie aanvaar wat elke 11 September as Patriot Day aanwys; jaarliks doen die president 'n beroep op die Amerikaanse volk om 'n oomblik stilte te hou. Ná Bush se ampstermyn is die dag van 2009 af ook as die ''National Day of Service and Remembrance'' bekend.<ref name="PatriotDay">{{Cite web |title=Amending title 36, United States Code, to designate September 11 as Patriot Day |url=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c107:S.J.RES.29: |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918011620/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c107:S.J.RES.29: |archive-date=2008-09-18}}</ref><ref name="Bond1989" /> In September 2003 is 7,5 ton staal van die terrein gebruik in die bou van die USS ''New York'', 'n oorlogskip wat ter nagedagtenis aan die slagoffers so genoem is.<ref name="TimesWarship">{{Cite news |date=2006-05-22 |title=Warship built out of Twin Towers wreckage |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article723328.ece |work=The Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 11 September 2006 het [[Bill Clinton]] die monument ''To the Struggle Against World Terrorism'' van die beeldhouer Zoerab Tsereteli in Bayonne, New Jersey, ingewy; dit stel 'n traan in 'n gebreekte toring voor.<ref name="Cesari">{{Cite thesis |last=Césari |first=Pierre |date=2013-04-25 |title=La vision russe du 11 Septembre |publisher=Université Paris I Panthéon-Sorbonne |url=https://dumas.ccsd.cnrs.fr/dumas-00817673/ |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> By die brandweerstasie ''Ten House'' in Liberty Street, wat eerste by die Wêreldhandelsentrum aangekom het en ses manne verloor het, is in 2006 die ''Ten House Bravest Memorial'' geopen, later gevolg deur die ''FDNY Memorial Wall'' vir al 343 brandweermanne wat daardie dag gesterf het.<ref name="Fodors">{{Cite book |title=Fodor's New York City 2025 |publisher=Fodor's Travel |year=2024 |isbn=978-1-64097-763-1 |location=New York |page=143}}</ref> == Kulturele invloed == Onmiddellike reaksies op die aanvalle het 'n groter klem op die gesinslewe, hoër kerkbywoning en meer uitings van [[patriotisme]], soos die vertoon van die Amerikaanse vlag, ingesluit.<ref name="Carducci">{{Cite book |last=Carducci |first=Bernardo J. |title=The Psychology of Personality: Viewpoints, Research, and Applications |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-3635-8 |page=200}}</ref> Die aanvalle is sedertdien as agtergrond, verhaal of tema in rolprente, musiek, letterkunde en selfs humor gebruik, en televisieprogramme het die kulturele bekommernisse van die tydperk weerspieël.<ref name="QuayDamico">{{Cite book |last1=Quay |first1=Sara |last2=Damico |first2=Amy |title=September 11 in Popular Culture: A Guide |publisher=Greenwood |year=2010 |isbn=978-0-313-35505-9}}</ref> Die Amerikaanse kultuur ná die aanvalle word gekenmerk deur verhoogde sekuriteit en 'n groter vraag daarna, sowel as [[angs]] oor toekomstige terreuraanvalle; sielkundiges het 'n toename in angs oor kommersiële lugreise bevestig.<ref name="PsychToday">{{Cite web |last1=Schmidt |first1=Brad |last2=Winters |first2=Jeffrey |date=2002-01-01 |title=Anxiety After 9/11 |url=http://www.psychologytoday.com/articles/200201/anxiety-after-911 |website=Psychology Today |access-date=2026-09-12}}</ref> Haatmisdade teen Moslems het in 2001 byna vertienvoudig en het daarna "ongeveer vyf keer hoër as die koers voor 11 September" gebly.<ref name="Ingraham">{{Cite news |last=Ingraham |first=Christopher |date=2015-02-11 |title=Anti-Muslim hate crimes are still five times more common today than before 9/11 |url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/02/11/anti-muslim-hate-crimes-are-still-five-times-more-common-today-than-before-911/ |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Die aanvalle het ook 'n groot uitwerking op die geloofslewe van baie mense gehad: vir sommige het dit hul geloof versterk as bron van troos, terwyl ander hul geloof bevraagteken of verloor het.<ref name="PBSFaith">{{Cite news |title=Faith and Doubt at Ground Zero |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/faith/questions/god.html |work=PBS Frontline |access-date=2026-09-12}}</ref> === Letterkunde en teater === Vroeë Duitstalige tekste oor 11 September het die gebeure as 'n biografiese en estetiese keerpunt verstaan, dikwels in die vorm van 'n persoonlike krisisdagboek, soos Kathrin Röggla se reportage ''really ground zero'' (2001). Durs Grünbein se ''September-Elegien'' (2001) vergelyk die televisiebeelde met historiese oorlogsbeelde en Bybelse mites en bevraagteken of taal die gebeure hoegenaamd kan weergee.<ref name="Koenig">{{Cite book |last=König |first=Michael |title=Die Welt nach 9/11 |publisher=Springer VS |year=2011 |isbn=978-3-531-94173-8 |location=Wiesbaden |pages=821–828 |chapter="Alles wird anders": Der 11. September in deutscher Literatur |language=de}}</ref> Frédéric Beigbeder se roman ''Windows on the World'' (2003) vertel in fyn besonderhede van 'n vader en sy twee seuns wat hulle tydens die aanvalle in die restaurant boaan die Noordtoring bevind. [[Jonathan Safran Foer]] se ''Extremely Loud and Incredibly Close'' (2005) handel oor 'n getraumatiseerde negejarige seun wie se pa in die aanvalle gesterf het, en die hoofkarakter van Don DeLillo se ''Falling Man'' (2007) is 'n oorlewende; 'n leitmotief is 'n performance-kunstenaar wat die bekende foto van Richard Drew naboots.<ref name="Melnick">{{Cite book |last=Melnick |first=Jeffrey |title=9/11 Culture |publisher=Wiley |year=2009 |isbn=978-1-4051-7372-8 |location=Chichester |pages=64, 172–176}}</ref> In die teater handel Neil LaBute se ''The Mercy Seat'' (2002) oor 'n man wat die aanvalle oorleef het omdat hy heimlik by sy minnares was, en Rainald Goetz se ''Reich des Todes'' is op 11 September 2020 in Hamburg opgevoer.<ref name="Stern">{{Cite news |date=2020-09-14 |title=Uraufführung "Reich des Todes" von Rainald Goetz: Vier Stunden Dunkelheit |url=https://www.stern.de/kultur/kunst/urauffuehrung-rainald-goetz--reich-des-todes--im-schauspielhaus--vier-stunden-dunkelheit-9413202.html |work=Stern |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> === Beeldende kunste === Die reeks ''ten breaths'' van Eric Fischl bestaan uit gouaches en beeldhouwerke van vallende en gevalle mense en verwerk die persfoto's van dié wat uit die brandende torings gespring het. Die beeld ''Tumbling Woman'', wat 'n vrou in vrye val uitbeeld, het in die Verenigde State omstredenheid veroorsaak. Gerhard Richter het die skildery ''September'' oor die gebeure geskep.<ref name="KStA">{{Cite news |date=2008-06-04 |title=Zu Gerhard Richters Bild "September" |url=https://www.ksta.de/richter-ueber-sein-bild-das-teuflische-schoene-13275732 |work=Kölner Stadt-Anzeiger |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> === Musiek === Direk ná die aanvalle het baie mense musiek as ongepas beleef en is optredes gekanselleer. Daar was ook pogings tot sensuur: die sogenaamde Clear Channel-memorandum het die maatskappy se 1&nbsp;170 radiostasies aangeraai om 164 liedjies nie te speel nie omdat dit as ongepas vir die nasionale rou beskou is. Daaronder was al die musiek van [[Rage Against the Machine]], al die liedjies van die Moslem [[Cat Stevens]], ''Imagine'' van [[John Lennon]] en ''Knockin' on Heaven's Door'' van [[Bob Dylan]].<ref name="Cloonan">{{Cite book |last=Cloonan |first=Martin |title=9/11 – The World's all out of tune: Populäre Musik nach dem 11. September 2001 |publisher=transcript |year=2015 |isbn=978-3-8394-0256-6 |location=Bielefeld |pages=13–25 |chapter=Musical Responses to September 11th: From conservative patriotism to radicalism}}</ref> Die komponis John Adams is onder druk geplaas om sy opera ''The Death of Klinghoffer'' nie op te voer nie, en akteurs en musikante soos [[Sheryl Crow]], [[Madonna]] en Michael Stipe is as onpatrioties aangeval.<ref name="Cloonan" /> [[Sting]] het 'n privaat konsert op die aand van 11 September met die lied ''Fragile'' geopen en dit aan al die slagoffers opgedra.<ref name="Pena">{{Cite book |last=Peña |first=Charles V. |title=Winning the Un-war: A New Strategy for the War on Terrorism |publisher=Potomac Books |year=2007 |isbn=978-1-61234-323-5 |pages=17–18}}</ref> Die musiekbedryf het met welsynskonserte en uitsendings vir fondsinsameling gereageer, soos ''America: A Tribute to Heroes''. By die ''Concert for New York City'' op 20 Oktober 2001 in Madison Square Garden het talle musikante kosteloos opgetree; [[Paul McCartney]] het daar sy nuwe lied ''Freedom'' uitgevoer, en die konsert het sowat 14 miljoen dollar aan toegangsgeld en na raming 125 miljoen dollar aan skenkings ingesamel. [[Michael Jackson]] het vir sy lied ''What More Can I Give'' 'n groot aantal sterre byeengebring.<ref name="Cloonan" /> Honderde werke in die hoofstroom van pop-, rock-, hiphop- en jazzmusiek het na die aanvalle of die daaropvolgende oorlog verwys.<ref name="Phleps">{{Cite book |last=Phleps |first=Thomas |title=9/11 – The World's all out of tune |publisher=transcript |year=2015 |isbn=978-3-8394-0256-6 |location=Bielefeld |pages=175–208 |chapter=9/11 und die Folgen in der Popmusik IV: Eine Auswahldiskographie |language=de}}</ref> [[Bruce Springsteen]] se album ''The Rising'' bevat agt liedjies met 'n verband met die aanvalle; Alan Jackson se ''Where Were You (When the World Stopped Turning)'' het van Desember 2001 af vyf weke lank die Amerikaanse country-trefferlys aangevoer; [[Enya]] se ''Only Time'' is met die stemme van betrokkenes gemeng en het 'n informele volkslied van die herdenking geword; en [[Neil Young]] se ''Let's Roll'' verheerlik die weerstand van die passasiers op Vlug 93.<ref name="Cloonan" /><ref name="Phleps" /> In baie liedtekste ná die aanvalle het motiewe van wraak en vergelding oorheers; eers met die begin van die oorlog in Irak in Maart 2003 het weer honderde popliedjies met 'n antioorlogstandpunt verskyn.<ref name="HelmsPhleps">{{Cite book |editor1-last=Helms |editor1-first=Dietrich |editor2-last=Phleps |editor2-first=Thomas |title=9/11 – The World's all out of tune |publisher=transcript |year=2015 |isbn=978-3-8394-0256-6 |location=Bielefeld |pages=8–9 |language=de}}</ref> Die komponis Karlheinz Stockhausen het die aanvalle op 16 September 2001 by 'n perskonferensie "die grootste kunswerk wat daar nog ooit was" genoem. Die uitlating het verontwaardiging veroorsaak en tot die kansellasie van konserte gelei; Stockhausen het later beweer dat hy van die grootste vernietigende kunswerk van sy operafiguur Lucifer gepraat het.<ref name="Carlesso">{{Cite book |last=Carlesso |first=Giovanna-Beatrice |title=Theater, Terror, Tod: Das Künstlerdrama von Christoph Schlingensief |publisher=transcript |year=2024 |isbn=978-3-8394-7192-0 |location=Bielefeld |page=59 |language=de}}</ref> === Humor en satire === Swart humor onder die leuse "Waar was King Kong toe ons hom nodig gehad het?" en grappe oor die aanvalle het reeds die volgende dag opgeduik; dié grappe is versamel en in die volkskunde bestudeer.<ref name="Kuipers">{{Cite book |last=Kuipers |first=Giselinde |title=A Decade of Dark Humor: How Comedy, Irony, and Satire Shaped Post-9/11 America |publisher=University Press of Mississippi |year=2011 |isbn=978-1-61703-006-2 |location=Oxford, Mississippi |pages=26–40 |chapter=Where Was King Kong When We Needed Him?}}</ref> Amerikaanse laatnagprogramme het rou en erkenning aan die reddingswerkers vooropgestel en aanvanklik van regeringskritiek afgesien. Toe die satirikus [[Bill Maher]] op 17 September 2001 met 'n gas saamgestem het wat die gebruiklike beskrywing van die aanvallers as lafaards bevraagteken het, het die ABC-netwerk sy program ''Politically Incorrect'' teen Junie 2002 laat verval.<ref name="Gurney">{{Cite book |last=Gurney |first=David |title=A Decade of Dark Humor |publisher=University Press of Mississippi |year=2011 |isbn=978-1-61703-006-2 |location=Oxford, Mississippi |pages=16–21 |chapter=Everything changes forever (temporarily): Late-Night Television Comedy after 9/11}}</ref> == Historiese beoordeling == Tydgenote en die media het 11 September as 'n historiese keerpunt beleef: niks sou weer wees soos vantevore nie.<ref name="Berg463">{{Cite journal |last=Berg |first=Manfred |year=2011 |title=Der 11. September 2001 – eine historische Zäsur? |url=https://zeithistorische-forschungen.de/3-2011/4411 |journal=Zeithistorische Forschungen |volume=8 |issue=3 |pages=463–474 |language=de}}</ref> Van 2002 af het sommige historici en politieke wetenskaplikes egter beklemtoon dat die Verenigde State ná die aanvalle bloot sy strewe na oorheersing teenoor die Islamitiese wêreld voortgesit het, sowel as sy neiging om internasionale konflikte manicheïes as 'n stryd tussen goed en kwaad uit te lê.<ref name="Dudziak">{{Cite book |editor-last=Dudziak |editor-first=Mary L. |title=September 11 in History: A Watershed Moment? |publisher=Duke University Press |year=2003 |location=Durham}}</ref> [[Noam Chomsky]] het 'n kontinuïteit van Amerikaanse imperialisme en die strewe na wêreldwye oorheersing beklemtoon.<ref name="Chomsky">{{Cite book |last=Chomsky |first=Noam |title=Hegemony or Survival: America's Quest for Global Dominance |publisher=Metropolitan Books |year=2003 |location=New York}}</ref> Volgens die Amerikanis Michael Butter het 11 September lopende ontwikkelinge eerder versnel as veroorsaak.<ref name="Butter">{{Cite book |last1=Butter |first1=Michael |last2=Christ |first2=Birte |last3=Keller |first3=Patrick |title=9/11: Kein Tag, der die Welt veränderte |publisher=Schöningh |year=2011 |isbn=978-3-506-77097-4 |location=Paderborn |language=de}}</ref> Manfred Berg het in 2011 geoordeel dat die aanvalle die oorlog teen terreur en die enorme uitbreiding van uitvoerende mag in die Verenigde State onteenseglik veroorsaak het, maar dat hulle die langertermyn- politieke en ekonomiese tendense in die wêreld klaarblyklik nie beslissend verander het nie.<ref name="Berg463" /> Die politieke wetenskaplike Jochen Hippler het die oorloë in Afghanistan en Irak in 2003 ook as die voortsetting van 'n unilaterale Amerikaanse buitelandse beleid beskou: die land sou sy posisie as enigste oorblywende supermag ná die Koue Oorlog gebruik het om 'n neokonserwatiewe program te verwesenlik. Volgens hom het die omverwerping van die Baath-regime in Irak geweld en terreur daar sterk vererger, die kloof tussen Arabiese regerings en hul bevolkings verdiep, die internasionale solidariteit met die Verenigde State beëindig en die gesag van die VN en die volkereg geskaad.<ref name="Hippler">{{Cite web |last=Hippler |first=Jochen |date=2004-01-15 |title=Die Folgen des 11. September 2001 für die internationalen Beziehungen |url=https://www.bpb.de/publikationen/5LFXXA,0,Die_Folgen_des_11_September_2001_f%FCr_die_internationalen_Beziehungen.html |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Die kriminoloog Sebastian Scheerer het in 2002 gebrekkige rasionele navorsing na die oorsake gekritiseer en 'n neiging tot "patologisering" en "mitologisering" uitgewys, byvoorbeeld deur voorwetenskaplike idees van "goed en kwaad" te gebruik. Volgens hom kan die gewone analitiese en waardevrye begrip van [[terrorisme]] die verskynsels van 11 September net so goed verklaar as dié van die linkse terrorisme van die 1970's en 1980's.<ref name="Scheerer">{{Cite book |last=Scheerer |first=Sebastian |title=Die Zukunft des Terrorismus: Drei Szenarien |publisher=Zu Klampen |year=2002 |location=Lüneburg |pages=13–15, 23 |language=de}}</ref> Peter Waldmann het eweneens by sy definisie van terrorisme gebly en aangevoer dat daar wel 'n strategieverandering was – weg van vaste organisasies na oper strukture – maar dat dit nie genoeg is om van 'n keerpunt te praat nie.<ref name="Waldmann">{{Cite book |last=Waldmann |first=Peter |title=Terrorismus: Provokation der Macht |publisher=Murmann |year=2005 |edition=2de |location=Hamburg |pages=12, 29–33 |language=de}}</ref> In 2026, kort voor die vyf-en-twintigste herdenking, het 'n taalriglyn van die Kanadese openbare uitsaaier CBC/Radio-Canada wye kritiek uitgelok. Volgens die riglyn moes die woorde "terroris" en "terrorisme" slegs met toeskrywing gebruik word, 'n langbestaande praktyk om politiek gelaaide terme nie as die uitsaaier se eie taal oor te neem nie. Ná kritiek van onder meer die direkteur van die FBI, die Amerikaanse ambassadeur in Kanada en Kanadese politici het CBC 'n uitsondering aangekondig: sy joernaliste mag die aanvalle van 11 September voortaan sonder toeskrywing as 'n "terreurdaad" beskryf, terwyl die algemene reël vir ander ideologies gemotiveerde geweld behoue bly.<ref name="CBC2026">{{Cite web |last=Boshra |first=Basem |date=2026-08-28 |title=How and why CBC News will adjust its 9/11 language guidance |url=https://www.cbc.ca/news/editorials/cbc-news-9-11-language-guidance-1.7314023 |publisher=CBC News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="LaPresse2026">{{Cite news |last=Karadeglija |first=Anja |date=2026-08-28 |title=Après plusieurs critiques, CBC change sa politique sur les attaques du 11–Septembre |url=https://www.lapresse.ca/actualites/2026-08-28/apres-plusieurs-critiques-cbc-change-sa-politique-sur-les-attaques-du-11-septembre.php |work=La Presse |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> == Sien ook == * [[Terrorisme]] * [[Al-Kaïda]] * [[Wêreldhandelsentrum]] * [[Osama bin Laden]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * Stephen E. Atkins (red.): ''The 9/11 Encyclopedia.'' ABC-Clio, Santa Barbara 2011, {{ISBN|978-1-59884-922-6}}. * Stephen E. Atkins: ''9/11: The Essential Reference Guide.'' ABC-Clio, Santa Barbara 2021, {{ISBN|978-1-4408-7302-7}}. * Stefan Aust, Cordt Schnibben (reds.): ''11. September 2001. Geschichte eines Terrorangriffs.'' dtv, Stuttgart 2003, {{ISBN|3-423-34026-6}}. * Manfred Berg: ''Der 11. September 2001 – eine historische Zäsur?'' In: ''Zeithistorische Forschungen / Studies in Contemporary History'' 8 (2011), bl. 463–474. * Peter Bergen: ''The Longest War: The Enduring Conflict Between America and Al-Qaeda.'' Simon & Schuster, New York 2011, {{ISBN|978-0-85720-883-5}}. * Michael Butter, Birte Christ, Patrick Keller (reds.): ''9/11. Kein Tag, der die Welt veränderte.'' Schöningh, Paderborn 2011, {{ISBN|978-3-506-77097-4}}. * Bernd Greiner: ''9/11. Der Tag, die Angst, die Folgen.'' C. H. Beck, München 2011, {{ISBN|978-3-406-61244-2}}. * Thomas Jäger (red.): ''Die Welt nach 9/11: Auswirkungen des Terrorismus auf Staatenwelt und Gesellschaft.'' Springer VS, Wiesbaden 2011, {{ISBN|978-3-531-94173-8}}. * Till Karmann, Simon Wendt e.a. (reds.): ''Zeitenwende 9/11? Eine transatlantische Bilanz.'' Barbara Budrich, Opladen, Berlyn & Toronto 2016, {{ISBN|978-3-8474-0562-7}}. * Tom Lansford: ''9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq: A Chronology and Reference Guide.'' Bloomsbury, New York 2011, {{ISBN|978-1-59884-419-1}}. * Terry McDermott: ''Perfect Soldiers – The Hijackers: Who They Were, Why They Did It.'' HarperCollins, New York 2005, {{ISBN|978-0-06-058470-2}}. * Anthony Summers, Robbyn Swan: ''The Eleventh Day. The Full Story of 9/11.'' Ballantine Books, New York 2012, {{ISBN|978-0-8129-7809-4}}. * Lawrence Wright: ''The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11.'' Knopf, New York 2006, {{ISBN|978-0-375-41486-2}}. == Eksterne skakels == {{Commonskat|September 11 attacks|Aanvalle op 11 September}} * [https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf ''The 9/11 Commission Report''] (PDF) * [https://911digitalarchive.org/ ''The September 11 Digital Archive''] * [https://www.nist.gov/world-trade-center-investigation NIST se ondersoek na die Wêreldhandelsentrum] {{Normdata}} [[Kategorie:Misdaad in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:New York (stad)]] [[Kategorie:Washington, D.C.]] [[Kategorie:Islamitiese terrorisme]] [[Kategorie:Vliegtuigkapings]] [[Kategorie:2001]] sxp8bgtdmpixmd7judqbozxxotce3tx 2966725 2966724 2026-09-12T09:41:36Z Pynappel 70858 2966725 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = Aanvalle op 11 September 2001 | image = September 11 Photo Montage.jpg | image_size = 300px | caption = Die aanvalle op 11 September 2001 | location = [[Manhattan]], [[New York]]<br />[[Arlington]], [[Virginië]]<br />Stonycreek, [[Pennsilvanië]] | date = Dinsdag 11 September 2001 | time-begin = 08:46 | time-end = 10:03 | timezone = UTC−4 | type = Islamistiese [[terrorisme]], vliegtuigkaping, selfmoordaanval, [[massamoord]] | weapons = Vier gekaapte passasiersvliegtuie | fatalities = 2&nbsp;996 (2&nbsp;977 slagoffers en 19 kapers) | injuries = Meer as 6&nbsp;000 | perpetrators = [[Al-Kaïda]] onder leiding van [[Osama bin Laden]] | numparts = 19 | motive = Verset teen die Amerikaanse buitelandse beleid in die Midde-Ooste | convicted = [[Zacarias Moussaoui]], Mounir el-Motassadeq, Imad Eddin Barakat Yarkas }} Die '''aanvalle op 11 September 2001''', afgekort as '''9/11''', was 'n reeks van vier terreuraanvalle wat die oggend van [[11 September]] [[2001]] in die [[VSA]] gepleeg is. Vier groepe ekstremistiese terroriste, elk met 'n opgeleide vlieënier, het [[passasiersvliegtuig|passasiersvliegtuie]] gekaap en dit direk in bekende bakens vasgevlieg. Hierdie teikens was die [[Pentagon]] en die [[Wêreldhandelsentrum]] se tweelingtorings in [[New York|New York Stad]]. Die vierde vliegtuig het neergestort voordat dit sy beoogde teiken in [[Washington, D.C.]] kon bereik. Byna 3&nbsp;000 mense sterf tydens die gebeure. Die meeste slagoffers was burgers van die Verenigde State, maar meer as 300 mense van ander lande, soos die [[Verenigde Koninkryk]], [[Indië]] en [[Kanada]] het ook hiertydens omgekom. Na afloop van die gebeurtenis het die regering van die VSA gesê dat die aanvallers bande met die [[Al-Kaïda]]-terroristegroep het. Die aanvalle is beplan deur die islamistiese terreurnetwerk Al-Kaïda onder leiding van [[Osama bin Laden]] en deur negentien van sy lede uitgevoer, waarvan vyftien burgers van [[Saoedi-Arabië]] was.<ref name="deLead">{{Cite book |last=Lansford |first=Tom |title=9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq: A Chronology and Reference Guide |publisher=Bloomsbury |year=2011 |isbn=978-1-59884-419-1 |location=New York |pages=38–40}}</ref> Die aanvoerder, [[Mohammed Atta]], het [[American Airlines]]-vlug 11 om 08:46 in die Noordtoring van die Wêreldhandelsentrum gevlieg; om 09:03 het Marwan al-Shehhi [[United Airlines]]-vlug 175 in die Suidtoring gevlieg. Albei torings het binne 'n uur en twee-en-veertig minute ineengestort en die oorblywende geboue van die kompleks vernietig. Hani Hanjour het American Airlines-vlug 77 om 09:37 in die Pentagon gevlieg, wat 'n gedeeltelike ineenstorting veroorsaak het. United Airlines-vlug 93, gekaap deur [[Ziad Jarrah]], was waarskynlik op pad na die [[Capitol]] of die [[Withuis]], maar die passasiers het in opstand gekom nadat hulle van die vorige aanvalle gehoor het, en die vliegtuig het om 10:03 naby Shanksville in [[Pennsilvanië]] neergestort.<ref name="911ReportCh1">{{Cite report |url=https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Ch1.htm |title=The 9/11 Commission Report, Hoofstuk 1: "We Have Some Planes" |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |year=2004 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041205190225/https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Ch1.htm |archive-date=2004-12-05 |url-status=live}}</ref> Dieselfde aand het die [[Central Intelligence Agency]] (CIA) aan president [[George W. Bush]] gerapporteer dat sy teenterreursentrum die aanvalle aan Al-Kaïda toegeskryf het.<ref name="Commission10">{{Cite report |url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch10.htm |title=The 9/11 Commission Report, Hoofstuk 10: "Wartime" |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |year=2004 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812081229/http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch10.htm |archive-date=2011-08-12 |url-status=live}}</ref> Die Verenigde State het gereageer deur [[Afghanistan]] binne te val en 'n wêreldwye oorlog teen terreur te begin, met die verklaarde doel om organisasies wat dit as terreurgroepe beskou het, en die regerings wat hulle sou ondersteun, uit te skakel. Die [[NAVO]] het Artikel 5 van die Noord-Atlantiese Verdrag ingeroep – tot op hede die enigste keer dat dit gebeur het – en sy bondgenote opgeroep om ook teen Al-Kaïda op te tree.<ref name="NatoArt5">{{Cite press release |title=Statement by the North Atlantic Council |date=2001-09-12 |publisher=NAVO |url=http://www.nato.int/docu/pr/2001/p01-124e.htm |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172232/https://www.nato.int/docu/pr/2001/p01-124e.htm |archive-date=2018-12-25}}</ref> Bin Laden het aanvanklik enige betrokkenheid ontken, maar in 2004 aanspreeklikheid vir die aanvalle aanvaar. Die byna dekadelange klopjag op hom het in Mei 2011 geëindig toe hy tydens 'n Amerikaanse militêre aanval in Abbottabad, [[Pakistan]], doodgemaak is.<ref name="cbc2004">{{Cite news |date=2004-10-29 |title=Bin Laden claims responsibility for 9/11 |url=https://www.cbc.ca/news/world/bin-laden-claims-responsibility-for-9-11-1.513654 |work=CBC News |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218142044/http://www.cbc.ca/world/story/2004/10/29/binladen_message041029.html |archive-date=2010-02-18 |url-status=live}}</ref> Met altesaam 2&nbsp;996 dooies uit 92 lande en meer as 6&nbsp;000 beseerdes was dit die dodelikste terreuraanval in die geskiedenis.<ref name="HJS802">{{Cite book |last=Schneider |first=Hans Joachim |title=Internationales Handbuch der Kriminologie: Grundlagen der Kriminologie, Band 1 |publisher=De Gruyter |year=2007 |isbn=3-89949-130-0 |location=Berlyn |page=802 |language=de}}</ref><ref name="Springer1952">{{Cite book |last=Springer |first=Paul J. |title=9/11 and the War on Terror: A Documentary and Reference Guide |publisher=Bloomsbury |year=2016 |location=New York |page=1952}}</ref> Dit was ook die dodelikste enkele voorval in die geskiedenis van sowel die Amerikaanse brandweer as die Amerikaanse wetstoepassing. Die vernietiging van die Wêreldhandelsentrum en die omliggende geboue het die Amerikaanse ekonomie ernstig geskaad en wêreldwye markskokke veroorsaak, en talle lande het hul teenterreurwetgewing verskerp en die bevoegdhede van hul polisie- en intelligensiedienste uitgebrei.<ref name="Makinen17">{{Cite report |last=Makinen |first=Gail |date=2002-09-27 |title=The Economic Effects of 9/11: A Retrospective Assessment |url=https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |publisher=Congressional Research Service, Library of Congress |page=17 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812212403/https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |url-status=dead}}</ref> Die Costs of War-projek van die [[Brown-universiteit]] het in 2023 beraam dat die aanvalle en die oorloë wat direk daaruit voortgespruit het, saam meer as 4,5 miljoen sterftes tot gevolg gehad het.<ref name="CostsOfWar">{{Cite news |last=Berger |first=Miriam |date=2023-05-15 |title=Post-9/11 wars have contributed to some 4.5 million deaths, report suggests |url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/05/15/war-on-terror-911-deaths-afghanistan-iraq/ |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529144019/https://www.washingtonpost.com/world/2023/05/15/war-on-terror-911-deaths-afghanistan-iraq/ |archive-date=2023-05-29 |url-status=live}}</ref> Die opruiming van die terrein van die Wêreldhandelsentrum, in die volksmond ''Ground Zero'' genoem, is in Mei 2002 voltooi, en die Pentagon is binne 'n jaar herstel. Ses nuwe geboue is uiteindelik op die terrein opgerig, saam met 'n museum en 'n gedenkteken. Die hoogste daarvan, One World Trade Center, is in 2006 begin en in 2014 geopen. Gedenktekens vir die aanvalle sluit die National September 11 Memorial and Museum in New York, die Pentagon-gedenkteken in Virginië en die Flight 93 National Memorial in Pennsilvanië in. == Agtergrond == === Osama bin Laden en Al-Kaïda === {{Hoofartikel|Osama bin Laden}} [[Lêer:Osama bin Laden portrait.jpg|links|duimnael|Osama bin Laden]] In 1996 het Osama bin Laden, wat die jihadistiese organisasie [[Al-Kaïda]] gelei het, sy eerste [[fatwa]] uitgevaardig. Daarin het hy 'n heilige oorlog teen die Verenigde State verklaar en geëis dat alle Amerikaanse troepe uit Arabië onttrek word.<ref name="fatwa1996">{{Cite news |title=Bin Laden's fatwā (1996) |url=https://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html |work=NewsHour |publisher=PBS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20011031024057/http://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html |archive-date=2001-10-31 |access-date=2026-09-12}}</ref> Bin Laden het die teenwoordigheid van Amerikaanse soldate as 'n provokasie teenoor alle Moslems beskou.<ref name="Yusufzai">{{Cite news |last=Yusufzai |first=Rahimullah |date=2001-09-26 |title=Face to face with Osama |url=https://www.theguardian.com/world/2001/sep/26/afghanistan.terrorism3 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011111063245/http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,3604,558075,00.html |archive-date=2001-11-11 |url-status=live}}</ref> Oor sy heilige oorlog het hy gesê: "Ons onderskei nie tussen dié wat militêre uniforms dra en burgerlikes nie; hulle is almal teikens van hierdie fatwa."<ref name="fatwa1996" /> Bin Laden het voor 1996 in [[Soedan]] gewoon. Nadat die Soedannese regering hom onder Saoedi- en Amerikaanse druk verban het, het hy na Afghanistan teruggekeer, waar die [[Taliban]] aan bewind was en Al-Kaïda toegelaat het om die land as operasionele basis te gebruik.<ref name="911Ch5">{{Cite report |url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch5.htm |title=The 9/11 Commission Report, Hoofstuk 5: "Al Qaeda Aims at the American Homeland" |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |year=2004 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221093839/https://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch5.htm |archive-date=2019-12-21 |url-status=live}}</ref><ref name="BBCPledge">{{Cite news |date=2021-09-07 |title=Afghanistan: The pledge binding al-Qaeda to the Taliban |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58473574 |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |archive-date=2024-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205102205/https://www.bbc.com/news/world-asia-58473574 |url-status=live}}</ref> Daarvandaan het hy die aanvalle van 11 September beplan en self aan die deelnemers opdrag gegee om die Wêreldhandelsentrum en die Pentagon met gekaapte vliegtuie te tref.<ref name="ABCPlanners">{{Cite news |date=2011-05-02 |title=Bin Laden Dead – Where Are Other 9/11 Planners? |url=https://abcnews.go.com/Blotter/osama-bin-laden-dead-911-perpetrators-now/story?id=13511484 |work=ABC News |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504215745/https://abcnews.go.com/Blotter/osama-bin-laden-dead-911-perpetrators-now/story?id=13511484 |archive-date=2011-05-04 |url-status=live}}</ref> Volgens latere ondersoekbevindings het Bin Laden die aanvalsplan sedert 1993 saam met Khalid Sheikh Mohammed en Mohammed Atef ontwikkel en mede-gefinansier, die kapers aan die einde van 1999 gekies en hulle beveel om na die Verenigde State te reis en daar as vlieëniers opgelei te word.<ref name="Summers286">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=286}}</ref> Hy het die torings van die Wêreldhandelsentrum as teikens gekies omdat hulle die finansiële mag van die Verenigde State gesimboliseer het; hy het verwag dat hul vernietiging die finansiële markte sou verwoes en 'n [[resessie]] sou veroorsaak. Die Pentagon is gekies om die Amerikaanse weermag te verneder, om 'n Amerikaanse aanval op Al-Kaïda-fasiliteite in Afghanistan in 1998 te wreek, en om 'n onmiddellike teenaanval te bemoeilik. Die vierde teiken moes die politieke leierskap van die land tref.<ref name="Lansford21">{{Cite book |last=Lansford |first=Tom |title=9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq: A Chronology and Reference Guide |publisher=Bloomsbury |year=2011 |isbn=978-1-59884-419-1 |location=New York |pages=21–22}}</ref> ==== Motiewe ==== Bin Laden se fatwa van 1996 en soortgelyke verklarings waarin hy tot die dood van Amerikaners opgeroep het, word deur ondersoekers as bewys van sy motief beskou.<ref name="PBSFatwa1998">{{Cite news |title=Al Qaeda's Second Fatwa |url=https://www.pbs.org/newshour/updates/military-jan-june98-fatwa_1998/ |work=NewsHour |publisher=PBS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131128194258/http://www.pbs.org/newshour/updates/military/jan-june98/fatwa_1998.html |archive-date=2013-11-28 |access-date=2026-09-12}}</ref> In 'n tweede fatwa in 1998 het hy verdere besware teen die Amerikaanse buitelandse beleid uiteengesit, soos die Amerikaanse steun aan [[Israel]] en die sanksies teen [[Irak]], wat hy 'n "langdurige blokkade" genoem het.<ref name="Fatwa1998">{{Cite web |date=1998-02-23 |title=1998 Al Qaeda fatwā |url=https://fas.org/irp/world/para/docs/980223-fatwa.htm |publisher=Federation of American Scientists |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421110549/http://www.fas.org/irp/world/para/docs/980223-fatwa.htm |archive-date=2010-04-21}}</ref> Hy het beweer dat die Verenigde State deur 'n internasionale Joodse sameswering aangedryf word om soveel Moslems as moontlik dood te maak, en dat alle Moslems 'n verdedigende oorlog teen die land moet voer totdat die aggressie ophou.<ref name="Miller">{{Cite news |last=Miller |first=John |title="Greetings, America. My name is Osama Bin Laden..." |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/who/miller.html |work=Frontline |publisher=PBS |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20010211145335/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/who/miller.html |archive-date=2001-02-11}}</ref><ref name="Logevall">{{Cite book |last=Logevall |first=Fredrik |title=Terrorism and 9/11: A Reader |publisher=Houghton Mifflin |year=2002 |isbn=978-0-618-25535-1 |location=New York}}</ref> Bin Laden het ook gesê dat 'n aanval 'n boodskap aan die Amerikaanse publiek sou stuur en die regering sou dwing om sy beleid te heroorweeg.<ref name="Messages70">{{Cite book |last=Bin Laden |first=Osama |title=Messages to the World: The Statements of Osama bin Laden |publisher=Verso |year=2005 |isbn=1-84467-045-7 |editor-last=Lawrence |editor-first=Bruce |location=Londen |pages=70, 119 |chapter=Declaration of Jihad}}</ref> Ná 11 September het Bin Laden volgehou dat vroue en kinders nie die teiken was nie, maar wel simbole van die Verenigde State se "ekonomiese en militêre mag".<ref name="Messages139">{{Cite book |last=Bin Laden |first=Osama |title=Messages to the World: The Statements of Osama bin Laden |publisher=Verso |year=2005 |isbn=978-1-84467-045-1 |editor-last=Lawrence |editor-first=Bruce |location=Londen |pages=139–141 |chapter=Declaration of Jihad}}</ref> In 'n video wat in Desember 2001 versprei is, het hy nie verantwoordelikheid erken nie, maar gesê dat "die Weste in die algemeen en Amerika in die besonder 'n onuitspreeklike haat vir die Islam het" en dat dit belangrik is "om die ekonomie [van die VSA] te tref, wat die basis van sy militêre mag is".<ref name="BBCTranscript2001">{{Cite news |date=2001-12-27 |title=Transcript: Bin Laden video excerpts |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1729882.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727043659/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1729882.stm |archive-date=2019-07-27}}</ref> In 'n manifes van 2002 het hy verskeie faktore gelys wat die aanvalle sou gemotiveer het, onder meer Amerikaanse steun aan Israel, aan die Filippyne en aan [[Rusland]] teen Moslem-militante, en aan [[Indië]] in Kasjmir.<ref name="LetterToAmerica">{{Cite news |last=bin Laden |first=Osama |date=2002-11-24 |title=Full text: bin Laden's 'letter to America' |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/24/theobserver |work=The Observer |location=Londen |access-date=2026-09-12 |archive-date=2013-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728133223/http://www.guardian.co.uk/world/2002/nov/24/theobserver |url-status=live}}</ref> In die video van 2004 het hy gesê dat hy geïnspireer is om die tweelingtorings te vernietig nadat hy gesien het hoe torings in [[Libanon]] gedurende die oorlog van 1982 deur Israel vernietig is: "God weet dit het nie by ons opgekom om die torings aan te val nie, maar nadat ek die vernietigde torings in Libanon gesien het, het dit by my opgekom om die onregverdiges op dieselfde manier te straf."<ref name="Guardian2004">{{Cite news |date=2004-10-30 |title=God knows it did not cross our minds to attack the towers |url=https://www.theguardian.com/world/2004/oct/30/alqaida.september11 |work=The Guardian |issn=1756-3224 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828091507/http://www.theguardian.com/world/2004/oct/30/alqaida.september11 |archive-date=2013-08-28}}</ref> Benewens die motiewe wat Bin Laden self genoem het, is ander verklarings voorgestel. Sommige skrywers wys op die "vernedering" wat gevolg het uit die feit dat die Islamitiese wêreld agtergeraak het by die Weste, 'n verskil wat deur globalisering besonder sigbaar geword het.<ref name="Lewis2004">{{Cite book |last=Lewis |first=Bernard |title=The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror |publisher=Random House |year=2004 |location=New York}}</ref> Ander voer aan dat die aanvalle 'n strategiese poging was om die Verenigde State tot 'n breë oorlog teen die Islamitiese wêreld te verlei, in die hoop dat dit 'n pan-Islamitiese opstand sou ontketen.<ref name="Doran">{{Cite magazine |last=Doran |first=Michael Scott |date=2002 |title=Somebody Else's Civil War |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2002-01-01/somebody-elses-civil-war |magazine=Foreign Affairs |access-date=2026-09-12 |archive-date=2015-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150423172939/http://www.foreignaffairs.com/articles/57618/michael-scott-doran/somebody-elses-civil-war |url-status=live}}</ref> === Khalid Sheikh Mohammed en ander Al-Kaïda-lede === [[Lêer:Khalid Shaikh Mohammed after capture.jpg|duimnael|Khalid Sheikh Mohammed ná sy inhegtenisneming in 2003 in Rawalpindi, Pakistan]] In April 2002 het Yosri Fouda van ''[[Al Jazeera]]'' die Al-Kaïda-lede Khalid Sheikh Mohammed en Ramzi bin al-Shibh in hul skuilplek ontmoet; albei het teenoor hom hul betrokkenheid by die aanvalle erken.<ref name="Guardian2003KSM">{{Cite news |date=2003-03-04 |title=We left out nuclear targets, for now |url=https://www.theguardian.com/international/story/0,3604,906911,00.html |work=The Guardian |location=Londen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080123195032/http://www.guardian.co.uk/international/story/0%2C3604%2C906911%2C00.html |archive-date=2008-01-23 |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="AlJazeera2007">{{Cite news |date=2007-03-15 |title=September 11 suspect 'confesses' |url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2007/03/200852512026300115.html |work=Al Jazeera |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927221043/https://www.aljazeera.com/news/americas/2007/03/200852512026300115.html |archive-date=2019-09-27}}</ref> Mohammed was voor 2001 een van die organiseerders en finansiers van die bomaanval op die Wêreldhandelsentrum in 1993 en was die oom van Ramzi Yousef, die hoofbomplanter in daardie aanval.<ref name="Bloomberg2011">{{Cite news |last1=Van Voris |first1=Bob |last2=Hurtado |first2=Patricia |date=2011-04-04 |title=Khalid Sheikh Mohammed Terror Indictment Unsealed, Dismissed |url=http://www.businessweek.com/news/2011-04-04/khalid-sheikh-mohammed-terror-indictment-unsealed-dismissed.html |work=Bloomberg BusinessWeek |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110417023034/http://www.businessweek.com/news/2011-04-04/khalid-sheikh-mohammed-terror-indictment-unsealed-dismissed.html |archive-date=2011-04-17}}</ref> Saam met Yousef het hy daarna die sogenaamde Bojinka-plan beraam, 'n aanslag wat vir Januarie 1995 beplan is. Hoewel dié plan misluk het, sou dit die latere aanvalle van 2001 beïnvloed.<ref name="Wright235">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=235–236}}</ref> Die verslag van die 9/11-kommissie het in 2004 bevind dat Mohammed se vyandigheid teenoor die Verenigde State uit sy "gewelddadige meningsverskil met die Amerikaanse buitelandse beleid ten gunste van Israel" gespruit het.<ref name="911Report147">{{Cite report |url=https://9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |page=147 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> === Beplanning === Onder die dokumente wat tydens die operasie van 2011 waarin Bin Laden gedood is beslag gelê is, was aantekeninge wat hy in September 2002 met die hand geskryf het onder die opskrif "Die geboorte van die idee van 11 September". Daarin verwys hy na die neerstorting van EgyptAir-vlug 990 in Oktober 1999, wat opsetlik deur die medevlieënier veroorsaak is: "So is die idee van 9/11 in my kop gebore en ontwikkel, en op daardie stadium het ons met die beplanning begin." Slegs Mohammed Atef en Abu al-Khair sou daarvan geweet het.<ref name="Lahoud">{{Cite book |last=Lahoud |first=Nelly |title=The Bin Laden Papers: How the Abbottabad Raid Revealed the Truth about al-Qaeda, Its Leader and His Family |publisher=Yale University Press |year=2022 |isbn=978-0-300-26063-2 |location=New Haven |pages=16–19, 307}}</ref> Tydens die verhoor van die beweerde mede-samesweerder [[Zacarias Moussaoui]] het die Amerikaanse regering vyf mense geïdentifiseer wat volledig van die operasie se besonderhede bewus was: Osama bin Laden, Khalid Sheikh Mohammed, Mohammed Atef, Abu Turab al-Urduni en Ramzi bin al-Shibh.<ref name="KSMSubstitution">{{Cite web |year=2006 |title=Substitution for Testimony of Khalid Sheikh Mohammed |url=http://www.vaed.uscourts.gov/notablecases/moussaoui/exhibits/defense/941.pdf |publisher=United States District Court for the Eastern District of Virginia |page=24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026151908/http://www.vaed.uscourts.gov/notablecases/moussaoui/exhibits/defense/941.pdf |archive-date=2019-10-26 |access-date=2026-09-12}}</ref> Die plan is deur Mohammed uitgedink en in 1996 die eerste keer aan Bin Laden voorgelê.<ref name="BBC2003Planning">{{Cite news |date=2003-09-22 |title=Suspect 'reveals 9/11 planning' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3128802.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172402/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3128802.stm%20 |archive-date=2018-12-25}}</ref> Baie teikens is oorweeg, onder meer die Library Tower in [[Los Angeles]], maar Bin Laden het die oorspronklike plan as te omslagtig verwerp.<ref name="Lichtblau">{{Cite news |last=Lichtblau |first=Eric |date=2003-03-20 |title=Bin Laden Chose 9/11 Targets, Al Qaeda Leader Says |url=https://www.nytimes.com/2003/03/20/us/threats-and-responses-the-plot-bin-laden-chose-9-11-targets-al-qaeda-leader-says.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830215929/https://www.nytimes.com/2003/03/20/us/threats-and-responses-the-plot-bin-laden-chose-9-11-targets-al-qaeda-leader-says.html |archive-date=2019-08-30}}</ref> Aan die einde van 1998 of vroeg in 1999 het Bin Laden goedkeuring gegee dat Mohammed met 'n hersiene weergawe van die plan voortgaan.<ref name="911Ch5" /> Bin Laden het leiding en geldelike steun verskaf en was by die keuse van deelnemers betrokke.<ref name="Bergen283">{{Cite book |last=Bergen |first=Peter |title=The Osama bin Laden I Know |publisher=Free Press |year=2006 |isbn=978-0-7432-7891-1 |location=New York |page=283}}</ref> Atef het operasionele steun verskaf, teikens help kies en die kapers se reise help reël. Hy het aanvanklik Nawaf al-Hazmi en Khalid al-Mihdhar gekies, albei ervare jihadiste wat in die oorlog in Bosnië geveg het. Die twee het in Januarie 2000 in die Verenigde State aangekom en vlieglesse in San Diego geneem, maar hulle het min Engels gepraat en swak gevorder, sodat hulle uiteindelik as sekondêre kapers gebruik is.<ref name="Wright309">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=309–315}}</ref> Die Hamburgse sel in [[Duitsland]] het die sleuteloperateurs vir die aanvalle gelewer.<ref name="BBCHamburg">{{Cite news |date=2005-08-19 |title=The Hamburg connection |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2349195.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530031910/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2349195.stm |archive-date=2013-05-30}}</ref> Aan die einde van 1999 het die sellede bin al-Shibh, [[Mohammed Atta]], Marwan al-Shehhi en [[Ziad Jarrah]] na Afghanistan gereis om Al-Kaïda te ontmoet. Bin Laden het hulle gekies omdat hulle opgevoed was, Engels kon praat en ervaring van die lewe in die Weste gehad het.<ref name="Wright304">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=304–307}}</ref> Nuwe rekrute is roetineweg vir besondere vaardighede nagegaan, en so het Al-Kaïda se leiers ontdek dat Hani Hanjour reeds 'n kommersiële vlieënierslisensie gehad het.<ref name="Wright302">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |page=302}}</ref> Al-Shehhi het aan die einde van Mei 2000 in die Verenigde State aangekom, Atta op 3 Junie 2000 en Jarrah op 27 Junie 2000. Bin al-Shibh het verskeie kere om 'n visum aansoek gedoen, maar as Jemeniet is hy telkens geweier; hy het in Hamburg gebly en die skakeling tussen Atta en Mohammed behartig. Die drie Hamburgse sellede het vlieglesse in Suid-Florida geneem.<ref name="StaffStatement16">{{Cite report |date=2004-06-16 |title=9/11 Commission Staff Statement No. 16: Outline of the 9/11 Plot |url=http://www.9-11commission.gov/staff_statements/staff_statement_16.pdf |publisher=9/11 Commission |pages=4, 6–7, 14, 16 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320032738/https://9-11commission.gov/staff_statements/staff_statement_16.pdf |archive-date=2020-03-20}}</ref> In Julie 2001 het Atta bin al-Shibh in [[Spanje]] ontmoet, waar hulle die besonderhede van die plan, insluitend die finale keuse van teikens, gekoördineer het; bin al-Shibh het Bin Laden se wens oorgedra dat die aanvalle so gou moontlik uitgevoer word.<ref name="Irujo">{{Cite news |last=Irujo |first=Jose María |date=2004-03-21 |title=Atta recibió en Tarragona joyas para que los miembros del 'comando' del 11-S se hiciesen pasar por ricos saudíes |url=http://elpais.com/diario/2004/03/21/espana/1079823611_850215.html |work=El País |language=es |access-date=2026-09-12}}</ref> === Intelligensie voor die aanvalle === Aan die einde van 1999 het die Al-Kaïda-medewerker Walid bin Attash vir al-Mihdhar gevra om hom in [[Kuala Lumpur]], [[Maleisië]], te ontmoet; al-Hazmi sou ook daar wees. Die [[National Security Agency]] (NSA) het 'n telefoonoproep onderskep waarin die vergadering en die name genoem is, maar het niks verder gedoen nie.<ref name="NewYorker">{{Cite magazine |last=Wright |first=Lawrence |title=The Al Qaeda Switchboard |url=https://www.newyorker.com/magazine/2014/01/13/the-al-qaeda-switchboard |magazine=The New Yorker |date=2014-01-13 |access-date=2026-09-12}}</ref> Die CIA is reeds deur die Saoedi-Arabiese intelligensiediens gewaarsku dat al-Mihdhar en al-Hazmi lede van Al-Kaïda is, en 'n CIA-span het in al-Mihdhar se hotelkamer in Dubai ontdek dat hy 'n Amerikaanse visum het. Dié inligting is nie met die [[Federal Bureau of Investigation]] (FBI) gedeel nie. Die Maleisiese veiligheidspolisie het die vergadering van 5 Januarie 2000 dopgehou en die CIA laat weet dat die drie na Bangkok vlieg, maar die CIA het ander agentskappe nie ingelig nie en ook nie gevra dat al-Mihdhar op 'n waglys geplaas word nie.<ref name="Wright310">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=310–312}}</ref> Teen die einde van Junie 2001 was die senior teenterreurbeampte Richard Clarke en CIA-direkteur George Tenet "oortuig dat 'n groot reeks aanvalle op hande was", hoewel die CIA gemeen het dat dit waarskynlik in Saoedi-Arabië of Israel sou plaasvind.<ref name="Clarke235">{{Cite book |last=Clarke |first=Richard A. |title=Against All Enemies: Inside America's War on Terror |publisher=Free Press |year=2004 |isbn=978-0-7432-6045-9 |location=New York |pages=235–237}}</ref> Vroeg in Julie het Clarke die binnelandse agentskappe in volle gereedheid geplaas met die woorde: "Iets spektakulêrs gaan hier gebeur, en dit gaan gou gebeur."<ref name="Wright344">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |page=344}}</ref> Later het hy geskryf: "Iewers in die CIA was daar inligting dat twee bekende Al-Kaïda-terroriste die Verenigde State binnegekom het. Iewers in die FBI was daar inligting dat vreemde dinge by vliegskole in die Verenigde State aan die gang was. [...] Niks van daardie inligting het my of die Withuis bereik nie."<ref name="Clarke242">{{Cite book |last=Clarke |first=Richard A. |title=Against All Enemies: Inside America's War on Terror |publisher=Free Press |year=2004 |isbn=978-0-7432-6045-9 |location=New York |pages=242–243}}</ref> Ook in Julie het 'n FBI-agent in Phoenix, Arizona, sy hoofkantoor gewaarsku oor "die moontlikheid van 'n gekoördineerde poging deur Osama bin Laden om studente na burgerlike lugvaartkolleges in die Verenigde State te stuur".<ref name="Wright350">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=350–351}}</ref> Op 6 Augustus 2001 het die CIA se daaglikse presidensiële verslag die opskrif ''Bin Ladin Determined To Strike in US'' gedra en gemeld dat FBI-inligting "patrone van verdagte bedrywighede in hierdie land aandui wat ooreenstem met voorbereidings vir kapings of ander soorte aanvalle".<ref name="NSArchivePDB">{{Cite web |title=The Osama bin Laden File: National Security Archive Electronic Briefing Book No. 343 |url=http://nsarchive.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB343/ |publisher=The National Security Archive |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713182539/http://nsarchive.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB343/ |archive-date=2017-07-13}}</ref> In die middel van Augustus het 'n vliegskool in Minnesota die FBI oor Zacarias Moussaoui gewaarsku, wat "verdagte vrae" gevra het. Hy is weens 'n verlope visum in hegtenis geneem, maar die FBI se hoofkantoor het geweier om die deursoeking van sy skootrekenaar goed te keur.<ref name="Wright350" /> Die gebrek aan inligtingsdeling is toegeskryf aan beleidsreëls van die Amerikaanse Departement van Justisie uit 1995 wat sodanige deling beperk het, gekombineer met die CIA en NSA se onwilligheid om "sensitiewe bronne en metodes" bekend te maak.<ref name="Wright342">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=342–343}}</ref> Prokureur-generaal John Ashcroft het in 2004 voor die 9/11-kommissie getuig dat "die enkele grootste strukturele oorsaak van die probleem van 11 September die muur was wat kriminele ondersoekers en intelligensie-agente van mekaar geskei het".<ref name="Ashcroft">{{Cite journal |last1=Javorsek |first1=Daniel |last2=Rose |first2=Sean |year=2015 |title=Intelligence Reform and the Snowden Paradox |journal=Strategic Studies Quarterly |page=742}}</ref> == Verloop van die aanval == Vroeg die oggend van 11 September 2001 het negentien kapers beheer oor vier kommersiële passasiersvliegtuie geneem – twee [[Boeing 767]]'e en twee Boeing 757's. Groot vliegtuie op lang vlugte is gekies omdat hulle meer brandstof aan boord sou hê; elkeen het met ongeveer 38&nbsp;000 liter [[keroseen|vliegtuigbrandstof]] opgestyg.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="NIST20">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=20, 38 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07 |url-status=live}}</ref> Al vier vlugte het met vertragings van tien tot een-en-veertig minute opgestyg.<ref name="WaPoTimeline">{{Cite news |date=2001-09-12 |title=Timeline in Terrorist Attacks of Sept. 11, 2001 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/articles/timeline.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Niemand aan boord van enige van die vliegtuie het oorleef nie. {| class="wikitable" |+ Kerngegewens van die vier vlugte ! Lugredery !! Vlug !! Vliegtuigtipe !! Opstygtyd* !! Tyd van botsing* !! Vertrek van !! Op pad na !! Plek van botsing !! Bemanning !! Passasiers† !! Op die grond‡ !! Kapers !! Totaal |- | [[American Airlines]] || 11 || Boeing 767-200ER || 07:59 || 08:46 || [[Logan Internasionale Lughawe]], [[Boston]] || [[Los Angeles]] || Noordtoring van die Wêreldhandelsentrum, verdiepings 93 tot 99 || 11 || 76 || rowspan="2" | 2&nbsp;606 || 5 || rowspan="2" | 2&nbsp;763 |- | [[United Airlines]] || 175 || Boeing 767-200 || 08:14 || 09:03 || Logan Internasionale Lughawe, Boston || Los Angeles || Suidtoring van die Wêreldhandelsentrum, verdiepings 77 tot 85 || 9 || 51 || 5 |- | American Airlines || 77 || Boeing 757-200 || 08:20 || 09:37 || Washington Dulles Internasionale Lughawe || Los Angeles || Westelike muur van die [[Pentagon]] || 6 || 53 || 125 || 5 || 189 |- | United Airlines || 93 || Boeing 757-200 || 08:42 || 10:03 || Newark Internasionale Lughawe || [[San Francisco]] || Veld by Stonycreek, naby Shanksville || 7 || 33 || 0 || 4 || 44 |- ! colspan="8" style="text-align:right" | Totaal !! 33 !! 213 !! 2&nbsp;731 !! 19 !! 2&nbsp;996 |} <small>* Oostelike somertyd (UTC−4). † Kapers uitgesluit. ‡ Nooddienswerkers ingesluit.</small><ref name="911ReportCh1" /><ref name="ReutersFactbox">{{Cite news |date=2007-09-11 |title=FACTBOX: Attacks of Sept. 11, 2001 |url=https://www.reuters.com/article/2007/09/11/us-sept11-factbox-idUSN1036268720070911 |work=Reuters |access-date=2026-09-12}}</ref> === Die kapings === American Airlines-vlug 11 het om 07:59 met veertien minute se vertraging van die Logan Internasionale Lughawe in Boston opgestyg. Omtrent vyftien minute later het vyf kapers, gewapen met boksnyers, die vliegtuig oorgeneem, minstens drie mense beseer en moontlik een doodgemaak voordat hulle hul toegang tot die stuurkajuit geforseer het. Hulle het ook 'n voorwerp vertoon wat na 'n plofstof gelyk het en traangas in die kajuit gespuit om weerstand te ontmoedig.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="SeattleTimes">{{Cite news |date=2004-07-23 |title=Excerpt: A travel day like any other until some passengers left their seats |url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2001986488_planes23.html |work=The Seattle Times |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111119033249/http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2001986488_planes23.html |archive-date=2011-11-19}}</ref> Die lugwaardin Betty Ong het American Airlines van die kaping in kennis gestel en drie van die kapers se sitplekke aan die lugredery deurgegee.<ref name="Summers156">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=156}}</ref> United Airlines-vlug 175 het om 08:14 ook van Boston opgestyg en is omstreeks 08:42 deur vyf kapers oorgeneem, wat albei vlieëniers doodgemaak en verskeie bemanningslede gesteek het. Op hierdie vlug is ook bomdreigemente gebruik en 'n prikkelmiddel in die kajuit gespuit om die passasiers en bemanning na agter te dryf.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="ABCTimeline">{{Cite news |date=2011-09-05 |title=September 11: From take-off to tragic loss |url=https://www.abc.net.au/news/specials/september-11-remembered/2011-09-06/september-11-timeline/2862086 |work=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129075152/https://www.abc.net.au/news/specials/september-11-remembered/2011-09-06/september-11-timeline/2862086 |archive-date=2022-11-29}}</ref> American Airlines-vlug 77 het om 08:20 van die Washington Dulles Internasionale Lughawe in [[Virginië]] opgestyg en is omstreeks 08:51 deur vyf kapers oorgeneem. Hoewel hulle met messe gewapen was, is daar geen berigte dat iemand aan boord gesteek is nie, en die twee mense wat telefoonoproepe gemaak het, het nie melding gemaak van traangas of 'n bomdreigement nie.<ref name="NTSBaa77">{{Cite report |last=Gregor |first=Joseph A. |date=2001-12-21 |title=Air Traffic Control Recording: American Airlines Flight 77 |url=https://www.ntsb.gov/doclib/foia/9_11/ATC_Report_AA77.pdf |publisher=National Transportation Safety Board |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029094317/https://www.ntsb.gov/doclib/foia/9_11/ATC_Report_AA77.pdf |archive-date=2012-10-29}}</ref> United Airlines-vlug 93 het om 08:42 van die Newark Internasionale Lughawe in [[New Jersey]] opgestyg, een-en-veertig minute later as geskeduleer weens die digte oggendverkeer. Die vier kapers aan boord het eers ná 46 minute toegeslaan en die stuurkajuit om 09:28 oorgeneem, waarna hulle die vliegtuig ooswaarts na Washington gedraai het.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="NYTLongman">{{Cite news |last=Longman |first=Jere |date=2006-04-26 |title='United 93' and the politics of heroism |url=https://www.nytimes.com/2006/04/26/arts/united-93-and-the-politics-of-heroism.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306235027/https://www.nytimes.com/2006/04/26/arts/united-93-and-the-politics-of-heroism.html |archive-date=2023-03-06}}</ref> === Die botsings === [[Lêer:World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|links|duimnael|Die Wêreldhandelsentrum voor die aanvalle met die Noordtoring aan die linkerkant en die Suidtoring aan die regterkant.]] Om 08:46 plaaslike tyd, die oggend van 11 September het die gekaapte passasiersvliegtuig American Airlines-vlug 11 op 'n redelike hoë hoogte in die Noordtoring van die Wêreldhandelsentrum vasgevlieg. Die impak het 'n groot ontploffing veroorsaak, waarna 'n brand in die toring ontstaan het. Die vliegtuig se tenks was nog vol [[keroseen]]; dit het kort tevore opgestyg vanaf [[Logan Internasionale Lughawe]] in [[Boston]], op pad na die weskus van die VSA. Die vliegtuig het die noordelike gevel byna loodreg tussen die 93ste en 99ste verdieping getref teen 'n geraamde spoed van 713 km/h en 35 van die 236 buitekolomme afgesny; volgens die NIST-verslag is ses van die 47 kernkolomme afgesny en drie ander swaar beskadig. Al drie trappe in die kern is vernietig, sodat niemand bo die impaksone kon ontsnap nie.<ref name="NIST22">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=22–26 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07}}</ref> Baie waarnemers het aanvanklik aanvaar dat dit 'n ongeluk was.<ref name="CDCEvac">{{Cite web |title=Preliminary Results from the World Trade Center Evacuation Study – New York City, 2003 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5335a3.htm |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204032648/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5335a3.htm |archive-date=2018-12-04}}</ref> [[Lêer:UA Flight 175 hits WTC south tower 9-11 edit.jpeg|duimnael|United Airlines-vlug 175 tref die Suidtoring.]] Sewentien minute later, om 09:03, het [[United Airlines]]-vlug 175 'n bietjie laer in die Suidtoring van die Wêreldhandelsentrum vas gevlieg en ook 'n brand veroorsaak. Omdat televisiekameras reeds op die Noordtoring gerig was, is hierdie botsing regstreeks wêreldwyd uitgesaai, en dit was toe duidelik dat dit om gerigte, gekoördineerde terreuraanvalle gaan.<ref name="MercuryNews">{{Cite news |date=2021-09-10 |title=9:03 a.m.: The 9/11 moment when many grasped a new reality |url=https://www.mercurynews.com/2021/09/10/903-a-m-the-9-11-moment-when-many-grasped-a-new-reality/ |work=The Mercury News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130094708/https://www.mercurynews.com/2021/09/10/903-a-m-the-9-11-moment-when-many-grasped-a-new-reality/ |archive-date=2022-11-30}}</ref> Die vliegtuig het die suidelike gevel skuins getref teen ongeveer 872 km/h – sowat 50 persent meer energie as die eerste botsing – en 32 van die 60 buitekolomme op daardie gevel oor vyf verdiepings afgesny. Omdat die vliegtuig skuins ingeslaan het, kon dele van 'n enjin en die onderstel by die oostelike hoek van die gebou uitkom en tot 400 meter ver geval word. Ten minste een trap in die kern het begaanbaar gebly.<ref name="NIST108">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=38, 42, 108 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07}}</ref> Aanvanklik het albei torings bly staan, wat diegene in die vloere onder die impakgebiede 'n geleentheid gegee het om te vlug. [[Lêer:Aerial view of the Pentagon during rescue operations post-September 11 attack.JPEG|links|duimnael|Skade aan die Pentagon ná die impak van American Airlines-vlug 77.]] 'n Bietjie meer as 'n halfuur nadat Vlug 175 in die Suidtoring vasgevlieg het, om 09:37, het 'n derde vliegtuig, American Airlines-vlug 77, in die gebou van die Verenigde State se Departement van Verdediging, die [[Pentagon]], in [[Washington, D.C.]] vasgevlieg. Die vliegtuig het die middelste deel van die westelike vleuel teen ongeveer 850 km/h op grondvloervlak getref, juis in 'n gedeelte waarvan die opknapping pas voltooi is en waarvan die buitegevel versterk is om 'n terreuraanval te weerstaan. Die brandstof het vinnig deur die struktuur versprei en aan die brand geslaan; die impak en die brand het al 64 mense aan boord sowel as 125 mense in die gebou gedood. Ongeveer 'n halfuur later het die getrefde gedeelte van die E-ring ineengestort.<ref name="PentagonReport">{{Cite report |title=The Pentagon Building Performance Report |publisher=American Society of Civil Engineers |year=2003 |isbn=978-0-7844-0638-0 |pages=4–8 |url=http://www.fire.nist.gov/bfrlpubs/build03/PDF/b03017.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040203155704/http://www.fire.nist.gov/bfrlpubs/build03/PDF/b03017.pdf |archive-date=2004-02-03}}</ref> ’n Vierde United Airlines-vlug, vlugnommer 93, ook gekaap, het daardie oggend in ’n veld buite [[Pittsburgh]] neergestort. Volgens [[FBI]]-transkripsies van kajuitmateriaal het die passasiers probeer om die vliegtuig terug te neem, danksy hul [[Selfoon|selfone]] het hulle reeds geweet wat in New York gebeur het, so hulle het geweet dat hulle niks het om te verloor nie. Toe die opstand die deur van die stuurkajuit bereik, het die kaper-vlieënier die vliegtuig heftig laat rol en duik om die aanval te ontwrig, en 'n ander kaper het hom aangespoor om die vliegtuig te laat neerstort. Om 10:03 het die vliegtuig teen 933 km/h en teen 'n hoek van 44 grade in 'n veld in Stonycreek naby Shanksville neergestort en 'n krater van sowat drie meter diep en twaalf meter wyd gelaat. Dit was op daardie stadium sowat 200 kilometer – ongeveer twintig vlugminute – van Washington af.<ref name="NTSBua93">{{Cite report |title=Flight Path Study – United Airlines Flight 93 |publisher=National Transportation Safety Board |date=2002-02-19 |url=http://ntsb.gov/info/Flight%20_Path_%20Study_UA93.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007024840/http://ntsb.gov/info/Flight%20_Path_%20Study_UA93.pdf |archive-date=2006-10-07}}</ref><ref name="WP93">{{Cite news |last=Snyder |first=David |date=2002-04-19 |title=Families Hear Flight 93's Final Moments |url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/2002/04/19/families-hear-flight-93s-final-moments/ |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Dit word geglo dat dit verhoed het dat die beoogde teiken, miskien die [[Capitol]] of die [[Withuis]], bereik word. In 'n onderhoud in April 2002 het Khalid Sheikh Mohammed en Ramzi bin al-Shibh gesê dat Vlug 93 se teiken die Capitol was en nie die Withuis nie.<ref name="Fouda158">{{Cite book |last1=Fouda |first1=Yosri |last2=Fielding |first2=Nick |title=Masterminds of Terror: The Truth Behind the Most Devastating Terrorist Attack the World Has Ever Seen |publisher=Arcade |year=2004 |isbn=978-1-55970-726-8 |location=New York |pages=158–159}}</ref> Tydens die beplanning het Mohammed Atta gemeen dat die Withuis dalk 'n te moeilike teiken sou wees en het hy Hani Hanjour se oordeel daaroor gevra.<ref name="Summers323">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=323}}</ref> Volgens Mohammed het Al-Kaïda aanvanklik beplan om kerninstallasies eerder as die Wêreldhandelsentrum en die Pentagon te tref, maar het dit daarteen besluit uit vrees dat dinge "handuit kon ruk".<ref name="BBCNuclear">{{Cite news |date=2002-09-08 |title=Al-Qaeda 'plotted nuclear attacks' |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2244146.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103031125/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2244146.stm |archive-date=2019-01-03}}</ref> === Reaksie van die lugverkeersleiding en die lugverdediging === Omdat die kapers die [[transponder]]s van hul vliegtuie afgeskakel het, kon lugverkeersleiers die vliegtuie nie meer outomaties opspoor nie. Vanaf 08:19 het twee lugwaardinne van Vlug 11 die [[Federal Aviation Administration]] (FAA) oor die kaping ingelig. Om 08:37 het die FAA die North American Aerospace Defense Command (NORAD) in kennis gestel en gevra dat vegvliegtuie opgestuur word. Vir die NORAD-beheerders was dit aanvanklik onduidelik of die melding deel was van die gelyktydige teenterreuroefening ''Vigilant Guardian'', wat ook gesimuleerde vliegtuigkapings ingesluit het.<ref name="911Report20">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=20, 29, 31, 45 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Die eerste vegvliegtuie, twee F-15's van die Otis Air National Guard Base naby Boston, het om 08:52 opgestyg, sowat agt-en-dertig minute ná die kaping van Vlug 11. Hulle het nie teikeninligting ontvang nie en het bo die see naby Long Island heen en weer gevlieg terwyl hulle gewag het om te hoor waar die gekaapte vliegtuie is.<ref name="911Report20" /><ref name="BostonGlobePilots">{{Cite news |date=2005-09-11 |title=Two pilots revisit their 9/11 |url=http://archive.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2005/09/11/two_pilots_revisit_their_911/ |work=The Boston Globe |access-date=2026-09-12}}</ref> Om 09:30 het NORAD drie F-16's van die Langley-lugmagbasis in Virginië laat opstyg, maar toe Vlug 77 om 09:37 die Pentagon tref, was hulle nog 169 kilometer daarvandaan.<ref name="911Report20" /> Twee ongewapende F-16's van die District of Columbia se lugnasionale garde het eers om 10:38 van die Andrews-lugmagbasis opgestyg; hul vlieëniers het opdrag gehad om desnoods 'n gekaapte vliegtuig in die lug te ram.<ref name="Hendrix">{{Cite news |last=Hendrix |first=Steve |date=2011-09-08 |title=F-16 pilot was ready to give her life on Sept. 11 |url=https://www.washingtonpost.com/local/f-16-pilot-was-ready-to-give-her-life-on-sept-11/2011/09/06/gIQAMpcODK_story.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905053526/http://www.washingtonpost.com/local/f-16-pilot-was-ready-to-give-her-life-on-sept-11/2011/09/06/gIQAMpcODK_story.html |archive-date=2015-09-05}}</ref> Om 09:42 het die FAA alle burgerlike lugverkeer in die vasteland van die Verenigde State aan die grond gehou en vliegtuie wat reeds in die lug was, beveel om onmiddellik te land.<ref name="911ReportCh1" /> Ben Sliney, wat op sy eerste dag as die FAA se nasionale operasionele bestuurder was, het beveel dat die Amerikaanse lugruim vir alle internasionale vlugte gesluit word; ongeveer 500 vlugte is teruggedraai of na ander lande omgelei. Kanada het 226 van die omgeleide vlugte ontvang en Operasie Geelstrikkie geloods om die groot getal gestrande passasiers te hanteer.<ref name="CanadaFlights">{{Cite press release |title=Actions taken following September 11 terrorist attacks |date=2001-12-11 |publisher=Transport Canada |url=http://www.tc.gc.ca/mediaroom/releases/nat/2001/01_h152e.htm |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020415131425/http://www.tc.gc.ca/mediaroom/releases/nat/2001/01_h152e.htm |archive-date=2002-04-15}}</ref> Teen 12:15 was daar geen kommersiële of private vliegtuig meer bo die Verenigde State in die lug nie, en burgerlike lugvaart het tot 14 September gegrond gebly.<ref name="USATodayClear">{{Cite news |last1=Levin |first1=Alan |last2=Adams |first2=Marilyn |last3=Morrison |first3=Blake |date=2021-09-06 |title='Clear the skies': Behind the unprecedented call to stop air travel on 9/11 |url=https://eu.usatoday.com/in-depth/news/nation/2021/09/06/9-11-hijacking-behind-unprecedented-decision-ground-planes/5451142001/ |work=USA Today |access-date=2026-09-12}}</ref> Om 10:20 het visepresident [[Dick Cheney]] opdrag gegee dat enige kommersiële vliegtuig wat positief as gekaap geïdentifiseer kon word, afgeskiet word, maar dié bevel het die vegvlieëniers nie betyds bereik om enigiets te doen nie.<ref name="911Report20" /><ref name="LATCheney">{{Cite news |last=Schrader |first=Esther |date=2004-06-18 |title=Cheney Gave Order to Shoot Down Jets |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-jun-18-na-cheney18-story.html |work=Los Angeles Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811141540/http://articles.latimes.com/2004/jun/18/nation/na-cheney18 |archive-date=2011-08-11}}</ref> Die noodplan ''Security Control of Air Traffic and Air Navigation Aids'' (SCATANA) is vir die eerste keer in die Amerikaanse geskiedenis in werking gestel, wat tienduisende passasiers wêreldwyd gestrand gelaat het.<ref name="Commission10" /> NORAD het later erken dat die mislukking van die lugverdediging aan die vertraagde of uitgebleve deurgee van vlugvoorvalle te wyte was: die weermag is skaars 'n paar minute voor die botsings van Vlugte 11 en 77 gewaarsku, en eers ná die botsings in die geval van die ander twee vlugte.<ref name="911Report20" /> === Die ineenstorting van die geboue === [[Lêer:September 11 2001 just collapsed.jpg|duimnael|Die Wêreldhandelsentrum, kort ná die ineenstorting van die tweede toring.]] Die Suidtoring was die eerste wat om 09:59 heeltemal ineengestort het ná 56 minute se brande, gevolg deur die Noordtoring om 10:28 nadat dit 102 minute lank gebrand het. Byna almal wat op daardie stadium nog in die torings was, het gesterf. Sommige mense is ook later aan [[longsiektes]] dood as gevolg van die enorme hoeveelheid stof wat vrygestel is. Omstreeks 17:20 het 'n derde gebou van die Wêreldhandelsentrum ook heeltemal ineengestort. Dit is toegeskryf aan brande in die gebou en die skade wat hierdie gebou gely het deur die ineenstorting van die Twee Torings. Verder is die Wêreldhandelsentrum-geboue 3 tot 6 ook erg beskadig, waarvan die meeste gesloop moes word. Hoewel die Suidtoring sewentien minute ná die Noordtoring getref is, het dit eerste ineengestort omdat die impaksone veel laer was, die vliegtuig teen 'n hoër spoed en in 'n hoek ingeslaan het, en die bykomende strukturele las ongelyk versprei is.<ref name="NIST80">{{Cite journal |year=2005 |title=Final Reports from the NIST World Trade Center Disaster Investigation |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1-5av1.pdf |journal=NIST |pages=80, 84 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911011051/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1-5av1.pdf |archive-date=2021-09-11}}</ref> Die brande het die vakwerke wat die vloere gedra het verswak, waarop die vloere begin sak het; die sakkende vloere het aan die buitenste staalkolomme getrek sodat dié na binne gebuig het. Saam met die skade aan die kernkolomme kon die buigende buitekolomme die geboue nie meer dra nie.<ref name="NISTCollapse">{{Cite book |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers |date=2005 |publisher=National Institute of Standards and Technology |chapter=Executive Summary |chapter-url=https://www.nist.gov/customcf/get_pdf.cfm?pub_id=909017 |access-date=2026-09-12}}</ref> Toe die Noordtoring ineenstort, het puin op die nabygeleë gebou 7 World Trade Center geval, wat skade veroorsaak en brande aan die gang gesit het. Dié brande het byna sewe uur lank gewoed en die gebou se strukturele integriteit aangetas, waarop dit laat die middag ineengestort het.<ref name="NISTWTC7">{{Cite press release |title=NIST WTC 7 Investigation Finds Building Fires Caused Collapse |date=2008-08-21 |publisher=National Institute of Standards and Technology |url=https://www.nist.gov/news-events/news/2008/08/nist-wtc-7-investigation-finds-building-fires-caused-collapse |access-date=2026-09-12}}</ref> Ontwerpers van die tweelingtorings het in die 1960's bereken dat die geboue die botsing van 'n volgelaaide [[Boeing 707]] teen kruisspoed sou kon weerstaan, en Leslie E. Robertson, een van die strukturele ontwerpers, het gesê so 'n botsing sou "slegs plaaslike skade veroorsaak wat nie tot 'n ineenstorting of noemenswaardige skade aan die gebou kon lei nie". Daardie studies het egter die uitwerking van die brande wat sou volg, onderskat.<ref name="Dwyer102">{{Cite book |last1=Dwyer |first1=Jim |last2=Flynn |first2=Kevin |title=102 Minutes: The Untold Story of the Fight to Survive Inside the Twin Towers |publisher=Times Books |year=2005 |location=New York |pages=183–187}}</ref> Binne 'n radius van ongeveer 130 meter is talle vensters van omliggende geboue deur die skokgolf van die ineenstortings vernietig.<ref name="FEMA403">{{Cite report |date=2002 |title=World Trade Center Building Performance Study: Data Collection, Preliminary Observations, and Recommendations |url=https://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch1.pdf |publisher=Federal Emergency Management Agency |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101016101226/http://www.fema.gov/rebuild/mat/wtcstudy.shtm |archive-date=2010-10-16}}</ref> === Reddingspogings === [[Lêer:WTC-Fireman requests 10 more colleagues (cropped).jpg|links|duimnael|'n Brandweerman by die Wêreldhandelsentrum vra tien bykomende reddingswerkers.]] Die owerhede in New York het die eerste botsing vir 'n ongeluk aangesien en die mense in die naasliggende Suidtoring aangeraai om kalm te bly en by hul werkplekke te bly. Ná die tweede botsing het die New York City Fire Department (FDNY) en honderde ander nooddienswerkers probeer om die mense bo die impaksones te red en met die ontruiming van al die geboue begin.<ref name="911Report281">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=279–284, 292, 295, 300, 305, 311, 317 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Die kantoor van die New York City Emergency Management, wat vir die koördinering van reddingsoperasies verantwoordelik was, was in gebou 7 gehuisves en moes self ontruim word. Gevolglik moes die FDNY, die New York City Police Department (NYPD) en die Port Authority Police Department (PAPD) hul optrede sonder koördinasie en met onversoenbare kommunikasiestelsels uitvoer.<ref name="911Report281" /> In minder as drie uur is meer as 200 brandweereenhede – omtrent die helfte van die stad se brandweer – na die toneel ontplooi; dit was die grootste operasie in die geskiedenis van die New Yorkse brandweer.<ref name="NIST167">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=167, 176, 188–191 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07}}</ref><ref name="McKinsey">{{Cite report |title=McKinsey Report: Increasing FDNY's Preparedness |publisher=McKinsey & Company |year=2002 |url=https://www.nyc.gov/assets/fdny/downloads/pdf/about/mckinsey_report.pdf |access-date=2026-09-12}}</ref> Omdat al die hysbakke uitgeval het, sou dit te lank geneem het om swaar blustoerusting met die trappe na die brandende verdiepings te dra. Kantoordeure na die trappe kon met die hand oopgemaak word, maar nie die deure na die dakke nie, en daar was geen helikopterlandingsplekke nie – iets waarvan die werknemers tydens noodoefeninge nooit ingelig is nie. Baie mense wat via die dakke wou ontsnap, het dus voor geslote deure gestaan.<ref name="911Report281" /> Die NYPD se lugeenheid het met drie helikopters die toestand in die torings dopgehou en bevind dat reddings vanaf die dakke onmoontlik was.<ref name="911Report281" /> Weens die baie digte rook was dit onmoontlik om mense met behulp van reddingshelikopters van die torings se dakke te probeer red. Minstens 200 mense het van die torings afgespring om te ontsnap om nie doodgebrand te word nie. Verskeie foto- en video-opnames is van hierdie vallende mense gemaak, waarvan een bekend geword het as ''The Falling Man''. Namate die toestand versleg het, het die NYPD-bevelvoerders hul lede beveel om die torings te verlaat, en die meeste polisiebeamptes kon betyds uitkom. Omdat die agentskappe afsonderlike bevelposte gehad het en hul radio's nie versoenbaar was nie, is die waarskuwings nooit aan die brandweerbevelvoerders oorgedra nie.<ref name="McKinsey" /> Ná die eerste ineenstorting het die brandweer wel ontruimingsbevele uitgereik, maar weens haperende radioherhalers het baie brandweermanne dit nooit gehoor nie.<ref name="McKinsey" /> Altesaam kon meer as 15&nbsp;000 van die ongeveer 17&nbsp;400 mense (87 persent) die torings betyds verlaat.<ref name="NIST167" /> Ná die ineenstortings het meer as tienduisend reddingswerkers, noodhelpers en vrywilligers na oorlewendes op die terrein gesoek. Omstreeks 20:00 is die PAPD-beampte Will Jimeno lewend uit die puin gehaal, en die volgende oggend is sy kollega, sersant John McLoughlin, gered. Omstreeks 12:30 op 12 September is Genelle Guzman-McMillan – 26 uur ná die ineenstorting van die Noordtoring – as die laaste oorlewende uit die puin gehaal.<ref name="USATodayMiracles">{{Cite news |date=2002-09-05 |title=Miracles emerge from debris |url=https://www.usatoday.com/news/sept11/2002-09-05-miracles-usat_x.htm |work=USA Today |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021002175836/https://www.usatoday.com/news/sept11/2002-09-05-miracles-usat_x.htm |archive-date=2002-10-02}}</ref> Slegs sowat twintig mense wat hulle tydens die ineenstortings in die torings bevind het, het dit oorleef, waaronder sestien mense wat in trap B van die Noordtoring op die twintigste verdieping was.<ref name="NYMagSurvivors">{{Cite news |date=2003-09-05 |title=The Miracle Survivors |url=https://nymag.com/nymetro/news/sept11/2003/n_9189/ |work=New York Magazine |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Amerikaanse vloot het die hospitaalskip USNS ''Comfort'' ontplooi om die duisende reddingswerkers op die terrein van voedsel en versorging te voorsien; die skip het sowat 600 beseerdes ontvang.<ref name="Comfort">{{Cite web |title=Hospital Ship Receives Humanitarian Medal for Sept. 11 Mission |date=2003-08-22 |url=http://www.navy.mil/search/display.asp?story_id=9108 |publisher=Navy News Stand |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041106111825/http://www.navy.mil/search/display.asp?story_id=9108 |archive-date=2004-11-06}}</ref> Tussen Oktober 2001 en Januarie 2002 is die weergawes van 503 brandweermanne en reddingswerkers opgeteken. Dié opnames is drie jaar lank geheim gehou ondanks versoeke van slagofferfamilies; ná 'n hofsaak deur ''The New York Times'' is burgemeester Michael Bloomberg uiteindelik gedwing om hulle in Augustus 2005 vry te stel.<ref name="NYTRecords">{{Cite news |date=2005-08-13 |title=Vast Archive Yields New View of 9/11 |url=https://www.nytimes.com/2005/08/13/nyregion/nyregionspecial3/13records.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> == Dood, beskadiging en impak == === Slagoffers === Nie een van die insittendes van die vier betrokke vliegtuie, insluitend die kapers, het die aanvalle oorleef nie. Die terreuraanval van daardie dag het altesaam 2&nbsp;996 mense uit 92 lande die lewe gekos; 372 van die slagoffers was nie Amerikaanse burgers nie.<ref name="HJS802" /><ref name="Beirman">{{Cite book |last=Beirman |first=David |title=Tourism Crises and Destination Recovery |publisher=Sage |year=2021 |isbn=978-1-5264-0300-1 |location=Sydney |page=2014}}</ref> Onder die buitelandse slagoffers was 67 Britte, 41 Indiërs, 28 Suid-Koreane, 24 Kanadese, 24 Japannese, elf Duitsers, vier Franse, twee Switsers en een Belg. Die jongste slagoffer was twee jaar oud en die oudste 85.<ref name="GuardianMemorial">{{Cite news |date=2007-09-11 |title=Memorial services honour 9/11 victims |url=https://www.theguardian.com/world/2007/sep/11/september11.usa |work=The Guardian |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006193045/http://www.guardian.co.uk/world/2007/sep/11/september11.usa |archive-date=2008-10-06}}</ref><ref name="HJS802" /> Meer as 6&nbsp;000 mense is akuut beseer.<ref name="Hoffmann38">{{Cite book |last1=Hoffman |first1=August John |last2=Alamilla |first2=Saul |last3=Liang |first3=Belle |title=The Role of Community Development in Reducing Extremism and Ethnic Conflict |publisher=Springer VS |year=2018 |isbn=978-3-319-75699-8 |location=Wiesbaden |page=38}}</ref> In New York het meer as 90 persent van die mense wat in die torings omgekom het, hulle op of bo die impakvlakke bevind. In die Noordtoring was tussen 1&nbsp;344 en 1&nbsp;402 mense op, bo of een verdieping onder die impakpunt, en almal van hulle het gesterf; honderde is onmiddellik met die botsing gedood. Van die ongeveer 800 mense wat die botsing oorleef het, is baie vasgekeer en het in die brande of van rookinaseming gesterf, geval of gespring om die rook en vlamme te ontvlug, of is met die ineenstorting gedood.<ref name="NYT102Mins">{{Cite news |last1=Dwyer |first1=Jim |last2=Lipton |first2=Eric |date=2002-05-26 |title=102 Minutes: Last Words at the Trade Center; Fighting to Live as the Towers Die |url=https://www.nytimes.com/2002/05/26/nyregion/102-minutes-last-words-at-the-trade-center-fighting-to-live-as-the-towers-die.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114063928/http://www.nytimes.com/2002/05/26/nyregion/102-minutes-last-words-at-the-trade-center-fighting-to-live-as-the-towers-die.html |archive-date=2013-11-14}}</ref> In die Suidtoring was ongeveer 600 mense op of bo die 77ste verdieping toe Vlug 175 ingeslaan het, en min van hulle het oorleef. Anders as in die Noordtoring was die ongeveer 300 oorlewendes van die botsing nie werklik vasgekeer nie, maar die meeste was nie bewus daarvan dat daar nog 'n uitweg was nie. Een trap, Trap A, het nie vernietig geraak nie en het agtien mense van die impakverdiepings en hoër in staat gestel om te ontsnap. Altesaam het 630 mense in die Suidtoring gesterf, minder as die helfte van die getal in die Noordtoring.<ref name="Sunder48">{{Cite report |last=Sunder |first=S. Shyam |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |page=48}}</ref> Die verliese in die Suidtoring is aansienlik verminder deurdat sommige huurders onmiddellik ná die eerste botsing besluit het om die gebou te ontruim. Die versekeringsmaatskappy AON het byvoorbeeld sy verdiepings laat ontruim, sodat meer as 900 van die 1&nbsp;100 AON-werknemers wat bo die 77ste verdieping was, betyds kon uitkom. Dat die Suidtoring nie ná die eerste botsing volledig ontruim is nie, is deur ''USA Today'' as "een van die dag se groot tragedies" beskryf.<ref name="Purpura">{{Cite book |last=Purpura |first=Philip |title=Security and Loss Prevention: An Introduction |publisher=Elsevier |year=2007 |isbn=978-0-08-055400-6 |edition=5de |page=300}}</ref> By die Wêreldhandelsentrum het 414 nooddienswerkers gesterf terwyl hulle mense probeer red en brande probeer blus het. Daaronder was 343 brandweermanne van die FDNY, insluitend 'n kapelaan en twee paramedici, 23 lede van die NYPD, 37 lede van die PAPD en agt paramedici van private nooddiensmaatskappye.<ref name="FDNY911">{{Cite web |title=The Unofficial Home Page of FDNY: 9/11 |url=https://nyfd.com/9_11_wtc.html |publisher=New York City Fire Department |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408020920/https://nyfd.com/9_11_wtc.html |archive-date=2023-04-08}}</ref><ref name="ODMP">{{Cite web |title=Honoring Law Enforcement Officers Killed as a Result of 9/11 |url=http://www.odmp.org/911.php |publisher=Officer Down Memorial Page |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070811122207/http://www.odmp.org/911.php |archive-date=2007-08-11}}</ref> Altesaam het 72 wetstoepassingsbeamptes op daardie dag gesterf, die grootste enkeldagverlies aan wetstoepassers in die Amerikaanse geskiedenis.<ref name="CongRecord">{{Cite web |date=2002-06-11 |title=Congressional Record, Vol. 148, No. 76 |url=https://www.congress.gov/107/crec/2002/06/11/CREC-2002-06-11.pdf |publisher=Government Printing Office |page=H3312 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324004649/https://www.congress.gov/107/crec/2002/06/11/CREC-2002-06-11.pdf |archive-date=2022-03-24}}</ref> Daar is beraam dat net minder as 1&nbsp;400 mense in die noordelike toring was toe dit ineengestort het. Die effektemakelaar Cantor Fitzgerald, wat kantore op die 101ste tot 105de verdiepings van die Noordtoring gehad het, het 658 werknemers verloor – meer as enige ander werkgewer. Marsh & McLennan, wat die verdiepings net daaronder beset het, het 358 werknemers verloor en die Aon-korporasie 176.<ref name="BBCCantor">{{Cite news |date=2006-09-04 |title=Cantor rebuilds after 9/11 losses |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/5282060.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406160843/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/5282060.stm |archive-date=2008-04-06}}</ref><ref name="MarshMemorial">{{Cite web |title=Marsh & McLennan Companies 9/11 Memorial |url=http://memorial.mmc.com/ |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110818143251/http://memorial.mmc.com/ |archive-date=2011-08-18}}</ref> By die Pentagon het 125 mense gesterf toe Vlug 77 die westelike kant van die gebou getref het. Sewentig van hulle was burgerlikes en 55 was militêre lede, van wie baie vir die Amerikaanse leër of vloot gewerk het. Luitenant-generaal Timothy Maude, adjunk-stafhoof van die leër, was die hoogste militêre offisier wat in die aanvalle gesterf het.<ref name="Goldberg208">{{Cite book |last=Goldberg |first=Alfred |title=Pentagon 9/11 |publisher=Historical Office, Office of the Secretary of Defense |year=2007 |isbn=978-0-16-078328-9 |location=Washington |pages=17, 208–212}}</ref> Meer as 3&nbsp;000 kinders het 'n ouer in die aanvalle verloor; volgens sommige ramings was die getal wat minstens een ouer verloor het, meer as 10&nbsp;000.<ref name="Coates">{{Cite journal |last1=Coates |first1=Susan |last2=Schechter |first2=Daniel |year=2004 |title=Preschoolers' traumatic stress post-9/11: Relational and developmental perspectives |journal=Psychiatric Clinics of North America |volume=27 |issue=3 |pages=473–489 |doi=10.1016/j.psc.2004.03.006 |pmid=15325488}}</ref><ref name="Beebe">{{Cite book |last1=Beebe |first1=Beatrice |last2=Sossin |first2=K. Mark |last3=Cohen |first3=Phyllis |last4=Markese |first4=Sara |title=Mothers, Infants and Young Children of September 11, 2001: A Primary Prevention Project |publisher=Taylor & Francis |year=2013 |isbn=978-1-135-69872-0 |location=Londen |page=20}}</ref> === Identifikasie van die oorskot === Van die 2&nbsp;977 persone wat as gevolg van die aanvalle gesterf het, kon slegs 1&nbsp;585 aanvanklik geïdentifiseer word op grond van die menslike oorskot wat gevind is. Uit 'n totaal van 19&nbsp;916 menslike oorskotdele kon 10&nbsp;190 geïdentifiseer word. Weens die toepassing van nuwe tegnologieë word nuwe identifikasies steeds sporadies uitgevoer. Byvoorbeeld, in September 2014 is Patrice Braut (1970), die enigste Belgiese slagoffer, as die 1&nbsp;639ste slagoffer geïdentifiseer.<ref>{{nl}}[https://www.vrt.be/vrtnws/nl.permalink.1525334626608/ Enige Belgische slachtoffer van 9/11 is geïdentificeerd] ''De Redactie'', 24 September 2017</ref> In Augustus 2017, byna 16 jaar ná die aanvalle, is nog 'n slagoffer geïdentifiseer.<ref>{{nl}}[http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/buitenland/1.3041967 Nog een slachtoffer van aanslagen 9/11 geïdentificeerd], De Redactie, 8 Augustus 2017. [https://web.archive.org/web/20171012104444/http://deredactie.be:80/cm/vrtnieuws/buitenland/1.3041967 Gearchiveerd] op 12 oktober 2017.</ref> Die voorlopige laaste identifikasie het in September 2021 plaasgevind. Twintig jaar ná die aanvalle is 1&nbsp;647 slagoffers positief geïdentifiseer.<ref>{{nl}}[https://www.nu.nl/herdenking-911/6156154/zo-worden-er-nog-altijd-mensen-herkend-in-het-puin-van-911.html Zo worden er nog altijd mensen herkend in het puin van 9/11], NU.nl, 10 September 2021. [https://web.archive.org/web/20210913073225/https://www.nu.nl/herdenking-911/6156154/zo-worden-er-nog-altijd-mensen-herkend-in-het-puin-van-911.html Geargiveer] op 13 September 2021.</ref> Al die puin en oorblyfsels van die ineengestorte geboue, asook voorwerpe soos vernietigde motors, is na die voormalige stortingsterrein Fresh Kills op [[Staten Island]] geneem, waar spesialiste van die ''World Trade Center Recovery Operation'' na genetiese materiaal van die slagoffers gesoek het. Teen die einde van 2006 het hulle 1&nbsp;603 slagoffers geïdentifiseer, 86 persent van hulle deur [[DNS]]-ontleding; van 2003 af is jaarliks slegs enkeles bykomend geïdentifiseer.<ref name="Aronson">{{Cite book |last=Aronson |first=Jay D. |title=Who Owns the Dead? The Science and Politics of Death at Ground Zero |publisher=Harvard University Press |year=2016 |isbn=978-0-674-97265-0 |location=Cambridge |pages=106–107}}</ref> Ook dertien van die negentien kapers is teen 2008 geïdentifiseer.<ref name="Kastoryano">{{Cite book |last1=Kastoryano |first1=Riva |last2=Schoch |first2=Cynthia |title=Burying Jihadis: Bodies Between State, Territory, and Identity |publisher=Oxford University Press |year=2018 |isbn=0-19-093486-7 |location=Oxford |page=96}}</ref> In 2010 het 'n span antropoloë en argeoloë 'n nuwe soektog by Fresh Kills onderneem en 72 verdere menslike oorskotdele gevind.<ref name="AFPRemains">{{Cite news |last=Andrade |first=Mariano |date=2011-08-25 |title=Scientists still struggle to identify 9/11 remains |url=http://news.discovery.com/human/psychology/world-trade-center-remains-110826.htm |work=Discovery News |agency=Agence France-Presse |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403064003/http://news.discovery.com/human/psychology/world-trade-center-remains-110826.htm |archive-date=2015-04-03}}</ref> In 2014 is drie houers met 7&nbsp;930 ongeïdentifiseerde oorskotdele na 'n bewaarplek van die geregtelike patoloog by die 9/11-gedenkteken oorgeplaas, 'n besluit wat onder sommige slagofferfamilies omstrede was.<ref name="NYTTransfer">{{Cite news |last=Farrell |first=Stephen |date=2014-05-10 |title=In 'Ceremonial Transfer,' Remains of 9/11 Victims Are Moved to Memorial |url=https://www.nytimes.com/2014/05/11/nyregion/remains-of-9-11-victims-are-transferred-to-trade-center-site.html |work=The New York Times |issn=0362-4331 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2024-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521011608/https://www.nytimes.com/2014/05/11/nyregion/remains-of-9-11-victims-are-transferred-to-trade-center-site.html |url-status=live}}</ref> Teen Augustus 2025 was altesaam 1&nbsp;653 van die New Yorkse slagoffers geïdentifiseer; sowat 1&nbsp;100 – ongeveer 40 persent van dié wat by die Wêreldhandelsentrum gesterf het – bly steeds ongeïdentifiseer.<ref name="ABC2025">{{Cite news |date=2025-08-07 |title=3 additional victims of 9/11 terror attacks identified almost 24 years later |url=https://abc7ny.com/post/nyc-officials-announce-3-more-world-trade-center-victims-identified-24-years-911-terror-attacks/17462075/ |work=WABC-TV |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="CBS60Min">{{Cite news |last=Pelley |first=Scott |date=2024-11-17 |title=NYC medical examiner still identifying 9/11 victims' remains |url=https://www.cbsnews.com/news/nyc-medical-examiner-still-identifying-september-11-victims-remains-60-minutes-transcript/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12 |archive-date=2025-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250106135437/https://www.cbsnews.com/news/nyc-medical-examiner-still-identifying-september-11-victims-remains-60-minutes-transcript/ |url-status=live}}</ref> === Skade aan geboue === Die Twee Torings en die ander geboue by Wêreldhandelsentrum-kompleks is heeltemal vernietig. Volgens die ondersoek van die Amerikaanse Nasionale Instituut vir Standaarde en Tegnologie (NIST) het die geboue ineengestort weens die strukturele skade van die botsings saam met die aanhoudende brande wat daarop gevolg het. Sommige ander geboue is later weens die aansienlike skade gesloop. ’n Klein deel van die Pentagon is ook erg beskadig. Altesaam het agt geboue geheel of gedeeltelik ineengestort: die Noordtoring, die Suidtoring, die Marriott World Trade Center (gebou 3), geboue 4, 5, 6 en 7 van die Wêreldhandelsentrum, en die Grieks-Ortodokse Sint Nikolaas-kerk uit 1916, wat onderkant die Suidtoring gestaan het. Die Structural Engineers Association of New York het altesaam 48 beskadigde geboue naby die terrein aangeteken, waarvan elf swaar skade gely het.<ref name="FEMA403Ch7">{{Cite report |date=2002 |title=World Trade Center Building Performance Study, Hoofstuk 7 |publisher=Federal Emergency Management Agency |url=https://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch7.pdf |access-date=2026-09-12}}</ref> Twee metrostasies, verskeie radio- en televisiemaste en talle strate rondom die terrein is ook vernietig of onbruikbaar gelaat.<ref name="Gustin69">{{Cite book |last=Gustin |first=Joseph F. |title=Disaster and Recovery Planning: A Guide for Facility Managers |publisher=River Publishers |year=2020 |edition=6de |isbn=978-1-4822-1567-0 |location=Gistrup |page=69}}</ref> Die Deutsche Bank-gebou is so swaar beskadig en met giftige stof besmet dat dit onbewoonbaar verklaar en van 2007 af stuk vir stuk afgebreek is. Fiterman Hall van die Borough of Manhattan Community College moes eweneens ontruim word en is eers in 2012 heropen.<ref name="Summers75">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=75}}</ref><ref name="Fiterman">{{Cite news |last=Shapiro |first=Julie |date=2012-08-27 |title=Students Return to Rebuilt Fiterman Hall 11 Years After 9/11 |url=https://www.dnainfo.com/new-york/20120827/financial-district/students-return-rebuilt-fiterman-hall-11-years-after-911 |work=DNAinfo New York |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027125835/https://www.dnainfo.com/new-york/20120827/financial-district/students-return-rebuilt-fiterman-hall-11-years-after-911 |archive-date=2017-10-27}}</ref> Die kommunikasietoerusting bo-op die Noordtoring is vernietig; slegs WCBS-TV het 'n rugsteunsender op die Empire State-gebou gehad, maar die ander stasies kon hul seine gou herlei.<ref name="Bloomfield">{{Cite web |last=Bloomfield |first=Larry |date=2001-10-01 |title=New York broadcasters rebuild |url=http://sysdesignshowcase.broadcastengineering.com/ar/broadcasting_new_york_broadcasters |publisher=Broadcast Engineering |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604040210/http://sysdesignshowcase.broadcastengineering.com/ar/broadcasting_new_york_broadcasters |archive-date=2008-06-04}}</ref> Die PATH-spoorwegstasie onder die kompleks is vernietig en die tonnels na Jersey City het oorstroom; die stasie is later as die World Trade Center-vervoerknooppunt herbou en in 2016 heropen.<ref name="Oculus">{{Cite news |date=2016-03-03 |title=World Trade Center transportation hub, dubbed Oculus, opens to public |url=http://abc7ny.com/1229181/ |work=WABC-TV |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708162414/http://abc7ny.com/1229181/ |archive-date=2018-07-08}}</ref> Die laaste brande op die terrein is eers op 20 Desember 2001 geblus, ná sowat honderd dae.<ref name="GuardianFires">{{Cite news |date=2001-12-20 |title=Ground Zero stops burning, after 100 days |url=https://www.theguardian.com/world/2001/dec/20/september11.usa |work=The Guardian |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713032752/https://www.theguardian.com/world/2001/dec/20/september11.usa |archive-date=2018-07-13}}</ref> === Uitwerking op die publiek === In die Verenigde State het ’n gevoel van nasionale rou ná die aanvalle lank geheers. Die aanvalle het 'n buitengewone indruk oor die hele wêreld gemaak. Die [[Media (kommunikasie)|media]] het ’n groot rol hiermee gespeel. Die aanval van die vliegtuig wat in die Suidtoring ingevlieg het, is selfs direk op televisie gesien. Dit het later geblyk dat twee kameras ook die eerste ongeluk vasgevang het. Verder het 'n webkamera die nadering van die eerste vliegtuig en die noordelike toring net na die ongeluk aangeteken.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20111028225922/http://www.documentarywire.com:80/911-the-naudet-brothers Documentarywire]: ''Saam met die videoband van Pavel Hlava, is die Naudets se film die enigste bekende beeldmateriaal van Vlug 11 wat die World Trade Center tref. ’n Reeks webkamerabeelde van Wolfgang Staehle wys die benadering van Vlug 11 en die na-impak.''</ref> Min gebeurtenisse in die geskiedenis het soveel mediadekking ontvang. Die plek – een van die bekendste stede ter wêreld en die setel van talle nuusagentskappe – en die teenwoordigheid van kameras en joernaliste van die eerste botsing af, het meegebring dat die tweede botsing en die ineenstorting van die torings regstreeks deur die meeste televisiestasies ter wêreld uitgesaai is.<ref name="Monahan">{{Cite book |last=Monahan |first=Brian A. |title=The Shock of the News: Media Coverage and the Making of 9/11 |publisher=New York University Press |year=2010 |isbn=0-8147-9554-4 |location=New York}}</ref> Die aanvalle het 'n enorme skok veroorsaak vir Amerikaners wat gewoond was daaraan om hulself as buite bereik van internasionale terreur te beskou.<ref name="Stein">{{Cite journal |last=Stein |first=Howard F. |year=2003 |title=Days of Awe: September 11, 2001 and its Cultural Psychodynamics |journal=Journal for the Psychoanalysis of Culture and Society |volume=8 |issue=2 |pages=187–199 |doi=10.1353/psy.2003.0047 |issn=1088-0763}}</ref> Polisie- en reddingswerkers van reg oor die land het na New York gereis om te help met die berging van liggame, en bloedskenkings het in die weke ná die aanvalle skerp toegeneem.<ref name="Glynn">{{Cite journal |last1=Glynn |first1=Simone A. |last2=Busch |first2=Michael P. |display-authors=etal |year=2003 |title=Effect of a National Disaster on Blood Supply and Safety: The September 11 Experience |journal=Journal of the American Medical Association |volume=289 |issue=17 |pages=2246–2253 |doi=10.1001/jama.289.17.2246 |pmid=12734136 |doi-access=free}}</ref> == Verantwoordelikheid == [[Osama bin Laden]], een van die leiers van [[Al-Kaïda]] saam met [[Ayman al-Zawahiri]], is deur die VSA en ander Westerse regerings verantwoordelik gehou vir die aanvalle. Sy hoofmede-organiseerder was Khalid Sheikh Mohammed, wat reeds by die bomaanval op die Wêreldhandelsentrum in 1993 betrokke was. Leidrade in verskeie ondersoeke het vinnig in die rigting van Al-Kaïda gewys. Die identiteit van die kapers is binne dae ontdek, hulle het geen poging aangewend om dit weg te steek nie. Hulle het byvoorbeeld kaartjies met hul eie kredietkaarte gekoop en met hul eie paspoorte ingeboek. Daar is gevind dat verskeie kapers bande met Al-Kaïda het. Byvoorbeeld, die vermeende hoofkaper Mohammed Atta was vir twee jaar 'n kamermaat van Ramzi Binalshibh, 'n senior Al-Kaïda-operateur, in [[Hamburg]].<ref>{{en}}[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2257456.stm], Ramzi Binalshibh: al-Qaeda suspect, 14-09-2002. [https://web.archive.org/web/20211102171110/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2257456.stm] Geargiveer op 2 November 2021.</ref> Verder is onder meer 'n videokasset van bin Laden saam met twee van die kapers gevind, waarin hy 'n beroep doen op ondersteuning vir die kapers.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20071013184630/http://cbc.ca:80/world/story/2006/09/07/al-qaeda-tape.html], Bin Laden 9/11 planning video aired, September 2006</ref> In ’n ander video, wat ná die aanvalle opgeneem is, het hy gespog dat die aanvalle “beter verloop het" as wat hy gehoop het. Al-Kaïda het die aanvalle die eerste keer openlik opgeëis in 'n video wat op 17 April 2002 deur die Arabiese televisiestasie MBC uitgesaai is. Daarin het die woordvoerder Sulaiman Abu Ghaith verklaar: "Ons kon die kop van die ongeloof op sy eie bodem tref."<ref name="Parisien2002">{{Cite news |date=2002-04-18 |title=Al-Qaïda revendique les attentats du 11 septembre |url=https://www.leparisien.fr/faits-divers/al-qaida-revendique-les-attentats-du-11-septembre-18-04-2002-2002996108.php |work=Le Parisien |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Toe Abu Ghaith, wat ook Bin Laden se skoonseun was, in Maart 2014 in New York tereggestaan het, het hy getuig dat Bin Laden hom op die aand van 11 September vertel het dat hy die aanvalle georganiseer het.<ref name="Parisien2014">{{Cite news |date=2014-03-20 |title=New York : le gendre de Ben Laden curieusement bavard lors de son procès |url=http://www.leparisien.fr/international/new-york-le-gendre-de-ben-laden-curieusement-bavard-lors-de-son-proces-20-03-2014-3687983.php |work=Le Parisien |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Vanaf 12 September 2001 het Bin Laden die aanvalle in die openbaar as die wil van [[Allah]] verwelkom en die aanvallers bedank, maar aanvanklik beweer dat hy nie van hul plan geweet het nie. Kort daarna het hy hulle as helde verheerlik wat die stryd na die hart van Amerika gedra het.<ref name="Summers164">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=164–167}}</ref> In November 2001 het die Amerikaanse weermag in Jalalabad 'n videoband gevind van 'n gesprek in Arabies wat Bin Laden 'n paar weke ná die aanvalle met 'n Al-Kaïda-lid gevoer het. Daarin het hy van die kapers by die naam genoem, hulle geprys en gesê dat hy hulle die teikens eers in die Verenigde State laat weet het en nie op die volledige ineenstorting van die geboue gereken het nie.<ref name="SpiegelVideo">{{Cite news |date=2001-12-20 |title=Bin Ladens "Geständnis-Video" soll fehlerhaft übersetzt sein |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/zweifel-bin-ladens-gestaendnis-video-soll-fehlerhaft-uebersetzt-sein-a-174025.html |work=Der Spiegel |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 22 April 2005 het die Marokkaanse Fransman Zacarias Moussaoui in die hof gesê hy is deur Osama bin Laden gekies om die Withuis binne te vlieg. Moussaoui is op 3 Mei 2006 lewenslange tronkstraf opgelê vir sy betrokkenheid by die aanvalle. Op 23 Mei 2006 het Osama bin Laden egter Zacarias Moussaoui se betrokkenheid by 'n oudioboodskap ontken. Die Duitse geheime diens het tot die gevolgtrekking gekom dat die Hamburg-sel, bestaande uit 5 van die kapers, deur Al-Kaïda gefinansier en opgelei is. Osama bin Laden het self aanvanklik betrokkenheid by die aanvalle ontken, maar in 'n videoboodskap wat op 29 Oktober 2004 deur ''[[Al Jazeera]]'' uitgesaai is, het hy verantwoordelikheid aanvaar.<ref name="cbc2004" /> In daardie boodskap, kort voor die Amerikaanse presidentsverkiesing van 2004, het hy verduidelik wanneer en waarom die idee by hom opgekom het en gedreig met verdere aanvalle indien die Verenigde State nie sy Midde-Oostebeleid verander nie.<ref name="BergenRiseFall">{{Cite book |last=Bergen |first=Peter |title=The Rise and Fall of Osama bin Laden |publisher=Simon & Schuster |year=2021 |isbn=978-1-982170-52-3 |location=New York |page=185}}</ref> Die VSA het [[Afghanistan]] (waar hy sedert 1996 gewoon het) vir sy uitlewering versoek. In 1999 het die [[Verenigde Nasies]] reeds 'n resolusie aanvaar waarin hy sy uitlewering versoek het na aanvalle op Amerikaanse ambassades met 200 sterftes, en na 9/11 is dieselfde resolusie weer deur die VN aanvaar. Na 'n ultimatum van die VSA het honderde [[Taliban]]-skrifgeleerdes bymekaargekom om te beraadslaag. Bin Laden is gevra om Afghanistan te verlaat en met die VSA te onderhandel. Die VSA het nie gereageer nie. Osama bin Laden het gesê hy wil net in 'n Islamitiese land verhoor word. Hy het later 'n jihad van alle Moslems teen "Sionisme en die Kruistogte" en ook teen die Verenigde State opgeneem. Hy het in koverte terme erken dat hy verantwoordelik was vir die aanvalle. Daar was baie ondersoeke na verantwoordelikheid vir hierdie terreurdaad, veral deur Amerikaanse en ander intelligensie-agentskappe. Boonop is talle verslae oor omliggende sake gepubliseer, soos veiligheid by [[lughawe]]ns en die brandweerstand van [[wolkekrabber]]s. Die belangrikste verslag was die ''9/11 Commission Report'' <ref name="911CommissionSite">{{en}}[https://www.9-11commission.gov/report/], 9/11 Commission Report, 2004. [https://web.archive.org/web/20211026170818/https://9-11commission.gov/report/] Geargiveer op 26 Oktober 2021.</ref> van die Amerikaanse Kongres. Daar was ook 'n dokument van die Britse regering met die titel ''Responsibility for the terrorist atrocities in the United States, 11 September 2001''. Hierdie dokument is hoofsaaklik gebaseer op inligting van die intelligensiedienste en is dus nie bedoel vir moontlike regsvervolging nie. Die Duitse geheimediens het die bogenoemde "Hamburg-sel" ondersoek en bande met Al-Kaïda bevestig. Op grond van hierdie ondersoeke het die Amerikaanse regering tot die gevolgtrekking gekom dat Osama bin Laden en sy terreurnetwerk vir die aanvalle verantwoordelik was. In Februarie 2002 het die adjunkdirekteur van die FBI, Dale Watson, voor die Amerikaanse Kongres die kapers se kontakte met Al-Kaïda uiteengesit en Bin Laden se verantwoordelikheid "duidelik en onweerlegbaar" genoem.<ref name="Watson">{{Cite web |date=2002-02-06 |title=Testimony of Dale L. Watson, Executive Assistant Director, Counterterrorism/Counterintelligence Division, FBI, Before the Senate Select Committee on Intelligence |url=https://www.fbi.gov/congress/congress02/watson020602.htm |publisher=Federal Bureau of Investigation |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410013616/http://www.fbi.gov/congress/congress02/watson020602.htm |archive-date=2010-04-10}}</ref> Die FBI se woordvoerder Rex Tomb het daarenteen in 2006 gesê dat die FBI nie "genoeg harde bewyse" gehad het om Bin Laden formeel in die Verenigde State aan te kla nie.<ref name="Phillips">{{Cite book |editor-last=Phillips |editor-first=Peter |title=Censored 2008: The Top 25 Censored Stories |publisher=Seven Stories Press |year=2007 |location=New York |pages=93–94}}</ref> === Kapers === Tydens die vlugte het 'n paar dosyn passasiers en lugwaardinne kontak gemaak met mense op die grond via selfone en die boordtelefoon.<ref name="911ReportP12">{{en}}[https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf], 9/11 Commission Report, pagina 12, m.b.t. vlucht UA93: "Kort daarna het die passasiers en vlugpersoneel 'n reeks oproepe van GTE-lugfone en selfone begin."[https://web.archive.org/web/20211026170818/https://9-11commission.gov/report/] Geargiveer op 26 Oktober 2021.</ref><ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20140201185541/http://www.vaed.uscourts.gov/notablecases/moussaoui/exhibits/prosecution/flights/P200054.html], United States v. Zacarias Moussaoui.</ref><ref>{{en}}[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1360088/The-extraordinary-last-calls-of-Flight-UA93.html], The Telegraph, The extraordinary last calls of Flight UA93, 2001. [https://web.archive.org/web/20210912071231/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1360088/The-extraordinary-last-calls-of-Flight-UA93.html] Geargiveer op 12 September 2021.</ref> Die stuurkajuitstemopnemer van vlug UA93 is ook teruggevind. Met behulp van hierdie inligting het meer bekend geword oor wat aan boord gebeur het.<ref>{{en}}[http://edition.cnn.com/2006/LAW/04/12/moussaoui.trial/], CNN, On tape, passengers heard trying to retake cockpit, 2006. [https://web.archive.org/web/20211107130643/http://edition.cnn.com/2006/LAW/04/12/moussaoui.trial/] Geargiveer op 7 November 2021.</ref> In elk van die vier gekaapte vliegtuie was vier of vyf kapers, net met messe gewapen; in totaal was daar negentien kapers. ’n Onbekende aantal bemanningslede is gesteek of vasgebind. Die kapers het boksnyers gebruik, wat toe nog nie aan boord in die VSA verbied was nie. Dit het hulle toegelaat om deur die sekuriteitskontroles te kom. Daar word geglo dat die kaper Mohammed Atta, die leier van die operasie was. Op 14 September 2001 het die FBI 'n lys van individue vrygestel wat as die kapers geïdentifiseer is. Volgens die verslag van die 9/11-kommissie het die kapers kort tevore veeldoelige handgereedskap en Leatherman-tipe messe met sluitlemme gekoop, wat destyds nie vir passasiers verbode was nie, maar dié voorwerpe is nie onder hul agtergelate besittings gevind nie.<ref name="CommissionKnives">{{Cite news |last=Ahlers |first=Mike M. |date=2004-01-27 |title=9/11 panel: Hijackers may have had utility knives |url=http://www.cnn.com/2004/US/01/27/911.commis.knife/ |work=CNN |access-date=2026-09-12 |archive-date=2010-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100604231807/http://www.cnn.com/2004/US/01/27/911.commis.knife/ |url-status=live}}</ref> Op drie van die vliegtuie het die kapers beweer dat hulle bomme aan boord het; die FBI het geen spore van plofstof by die neerstortterreine gevind nie, en die kommissie het bevind dat die bomme waarskynlik vals was.<ref name="911ReportCh1" /> Op ten minste twee van die vlugte het die kapers oor die luidsprekerstelsel verklaar dat hulle gyselaars neem en na die lughawe terugkeer om 'n losprys te eis, klaarblyklik om weerstand te ontmoedig; in albei gevalle is die boodskap per abuis na die lugverkeersleiding uitgesaai, wat die beheerders laat besef het dat die vliegtuie gekaap is.<ref name="NTSBaa11">{{Cite report |title=Flight Path Study – American Airlines Flight 11 |publisher=National Transportation Safety Board |date=2002-02-19 |url=http://www.ntsb.gov/about/Documents/Flight_Path_Study_AA11.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105103018/http://www.ntsb.gov/about/Documents/Flight_Path_Study_AA11.pdf |archive-date=2015-11-05}}</ref> Die name van die negentien kapers is soos volg:<ref name="911Report238">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=238–239 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" ! Vlug !! Vlieënier !! Ander kapers |- | AA 11 || Mohammed Atta (33) || Abdulaziz al-Omari, Satam al-Suqami, Wail al-Shehri, Waleed al-Shehri |- | UA 175 || Marwan al-Shehhi (23) || Fayez Banihammad, Mohand al-Shehri, Ahmed al-Ghamdi, Hamza al-Ghamdi |- | AA 77 || Hani Hanjour (29) || Khalid al-Mihdhar, Majed Moqed, Nawaf al-Hazmi, Salem al-Hazmi |- | UA 93 || Ziad Jarrah (26) || Saeed al-Ghamdi, Ahmed al-Nami, Ahmed al-Haznawi |} Vyftien van hulle was burgers van [[Saoedi-Arabië]]; Banihammad en al-Shehhi was van die [[Verenigde Arabiese Emirate]], Atta van [[Egipte]] en Jarrah van [[Libanon]].<ref name="McDermott">{{Cite book |last=McDermott |first=Terry |title=Perfect Soldiers – The Hijackers: Who They Were, Why They Did It |publisher=HarperCollins |year=2005 |isbn=978-0-06-058470-2 |location=New York |pages=viii–ix}}</ref> Teen 28 September 2001 het die FBI op drie plekke 'n geestelike handleiding gevind en dit aan drie van die vier kaper-vlieëniers toegeskryf. Atta se eksemplaar was in sy reistas op die lughawe in Boston en was met 'n soort handleiding vir selfmoordaanvallers gekombineer.<ref name="Summers161">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=161–164}}</ref> Daarin het onder meer gestaan: "Maak jou hart oop, verwelkom die dood in die naam van God [...] want jy is net 'n kort oomblik verwyder van die goeie, ewige lewe in die geselskap van [[martelaar|martelare]]."<ref name="Greiner33">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=9/11: Der Tag, die Angst, die Folgen |publisher=C. H. Beck |year=2011 |isbn=978-3-406-61244-2 |location=München |pages=32–37 |language=de}}</ref> In 2002 het die FBI verdere biografiese besonderhede oor die negentien bekend gemaak. Almal het uit welgestelde, aansienlike en eerder sekulêre gesinne gekom en was gekwalifiseer om in die buiteland te studeer. Eers daar het hulle met radikaal-islamitiese predikers in aanraking gekom wat die jihad teen die Weste verkondig het. Tot hul ideologie het die geloof in 'n Joodse wêreldsameswering behoort, die beeld van 'n imperialistiese Weste wat die Islamitiese wêreld koloniseer en verneder, en 'n haat teen die wêreldwye sosiale ongelykheid wat deur globalisering veroorsaak word.<ref name="Greiner33" /> Atta, Binalshibh, Jarrah en al-Shehhi het voorheen jare lank as tegnologiestudente in [[Hamburg]] gewoon en het daar vanaf 1998 saam met ander gelykgesindes die Hamburgse terreursel gevorm. Hulle het gereeld die al-Quds-moskee besoek en noue kontak gehad met die islamistiese prediker Mohammed Fazazi.<ref name="Baehr">{{Cite book |last=Baehr |first=Dirk |title=Salafismus in Deutschland: Ursprünge und Gefahren einer islamisch-fundamentalistischen Bewegung |publisher=transcript |year=2014 |isbn=978-3-8376-2711-4 |location=Bielefeld |pages=231–250 |language=de}}</ref> In November 1999 het Binalshibh, Jarrah en al-Shehhi die Al-Kaïda-werwer Mohamedou Ould Slahi ontmoet, wat hulle aangeraai het om jihad-opleiding in Afghanistan te ondergaan. In Desember 1999 het drie van die vier in die provinsie Paktia aan 'n eerste voorbereidingskursus deelgeneem, waar Bin Laden hulle weens hul tegniese kennis as toekomstige vlieëniers gekies en Atta as leier van die hele operasie aangewys het.<ref name="911Report134">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=134, 165–166, 243 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Teen die begin van 2001 het Atta en al-Shehhi hul vlieënierslisensies by 'n vliegskool in Florida verwerf en Jarrah ook in Mülheim an der Ruhr in Duitsland. Omdat die Amerikaanse owerhede Binalshibh nie toegelaat het om in te reis nie, het Bin Laden Hani Hanjour, wat reeds daar gestudeer het, as plaasvervangende vlieënier aangewys.<ref name="McDermott193">{{Cite book |last=McDermott |first=Terry |title=Perfect Soldiers – The Hijackers: Who They Were, Why They Did It |publisher=HarperCollins |year=2005 |isbn=978-0-06-058470-2 |location=New York |pages=193, 201–202}}</ref> === Beweerde Saoedi-Arabiese ondersteuning === Omdat vyftien van die negentien kapers Saoedi-Arabiese burgers was, het ondersoekers vermoed dat die voorbereiding van die aanvalle uit Saoedi-Arabië ondersteun is. Die verslag van die gesamentlike kongresondersoek van November 2002 het bevind dat Khalid al-Mihdhar en Nawaf al-Hazmi ná hul aankoms in Kalifornië in Februarie 2000 kontak gehad het met Omar al-Bayoumi en Osama Bassnan, wat as vermeende Saoedi-agente beskou is, en met die diplomaat Fahad al-Thumairy van die Saoedi-konsulaat in Los Angeles. Dié drie het hulle gehelp om huisvesting te vind en het hulle finansieel bygestaan. Die verslag van die 9/11-kommissie het in 2004 egter enige betrokkenheid van die Saoedi-Arabiese regering of van individuele regeringslede by die beplanning uitgesluit, hoewel dit bewyse van private skenkings deur Saoedi-burgers aan Al-Kaïda gevind het.<ref name="Riedel53">{{Cite book |last=Riedel |first=Bruce |title=Kings and Presidents: Saudi Arabia and the United States Since FDR |publisher=Rowman & Littlefield |year=2019 |isbn=978-0-8157-3716-2 |location=Lanham |pages=53–54}}</ref> Die vermoede het nietemin bly voortbestaan omdat die Amerikaanse regering die hoofstuk van 28 bladsye oor hierdie onderwerp geheim gehou het. Senator Bob Graham, wat die bladsye kon lees, het in April 2016 bevestig dat dit bewyse bevat van "wesenlike hulp" deur Saoedi-Arabiese regeringsverteenwoordigers, liefdadigheidsorganisasies en individue aan die twee kapers in Kalifornië.<ref name="Thevessen">{{Cite book |last=Theveßen |first=Elmar |title=Terror in Deutschland: Die tödliche Strategie der Islamisten |publisher=Piper |year=2016 |isbn=978-3-492-95271-2 |location=München |pages=33–34 |language=de}}</ref> In Julie 2016 het die Kongres die 28 bladsye vrygestel. Daaruit het geblyk dat Saoedi-Arabiese regeringsverteenwoordigers in die Verenigde State moontlik ook onafhanklik van die kapers bande met Al-Kaïda gehad het, en dat Amerikaanse intelligensiedienste verdagte Saoedi's weens die destydse goeie betrekkinge met die koninkryk skaars dopgehou het.<ref name="CNN28Pages">{{Cite news |last1=Sciutto |first1=Jim |last2=Browne |first2=Ryan |last3=Walsh |first3=Deirdre |date=2016-07-16 |title=Congress releases secret '28 pages' on alleged Saudi 9/11 ties |url=https://edition.cnn.com/2016/07/15/politics/congress-releases-28-pages-saudis-9-11/index.html |work=CNN |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="NYT28Pages">{{Cite news |last=Mazzetti |first=Mark |date=2016-07-15 |title=In 9/11 Document, View of a Saudi Effort to Thwart U.S. Action on Al Qaeda |url=https://www.nytimes.com/2016/07/16/us/28-pages-saudi-arabia-september-11.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Obama-administrasie het 'n dokument bekend gemaak wat as "Lêer 17" bekend staan en 'n lys van omtrent drie dosyn mense bevat, insluitend vermeende Saoedi-intelligensiebeamptes wat aan die ambassade in Washington verbonde was.<ref name="APFile17">{{Cite news |last=Riechmann |first=Deb |date=2016-07-02 |title=File 17 Is Glimpse Into Still-Secret 28 Pages About 9/11 |url=https://apnews.com/fe56c5d224a8463aa7cfc6ccf4689122 |work=AP News |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2022 het slagofferfamilies twee video's en 'n notaboek bekom wat by Omar al-Bayoumi beslag gelê is. Die eerste video wys hom terwyl hy 'n onthaal in San Diego vir al-Hazmi en al-Mihdhar aanbied; die notaboek bevat 'n handgetekende vliegtuig en wiskundige vergelykings wat volgens 'n vlieënier se hofverklaring gebruik kon gewees het om 'n daalhoek na 'n teiken te bereken. Volgens 'n FBI-memorandum van 2017 was al-Bayoumi van die laat 1990's tot met die aanvalle 'n betaalde medewerker van die Saoedi-Arabiese intelligensiediens. Saoedi-Arabië ontken enige betrokkenheid by die aanvalle.<ref name="CBSBayoumi">{{Cite news |last=Herridge |first=Catherine |date=2022-04-27 |title=Newly released video shows 9/11 hijackers with alleged Saudi intelligence operative |url=https://www.cbsnews.com/news/911-hijackers-video-saudi-intelligence-official-omar-al-bayoumi/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> == Ondersoeke == === Die FBI === Onmiddellik ná die aanvalle het die FBI onder die dekkode PENTTBOM met die grootste kriminele ondersoek in die Amerikaanse geskiedenis begin. Op sy hoogtepunt het meer as die helfte van die FBI se agente daaraan gewerk en is 'n halfmiljoen leidrade nagegaan.<ref name="PENTTBOM">{{Cite web |title=9/11 Investigation (PENTTBOM) |url=https://www.fbi.gov/history/famous-cases/911-investigation/ |publisher=Federal Bureau of Investigation |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101010030053/http://www.fbi.gov/about-us/history/famous-cases/9-11-investigation/9-11-investigation |archive-date=2010-10-10}}</ref> Die FBI het die kapers vinnig geïdentifiseer nadat Mohammed Atta se bagasie op die lughawe in Boston gevind is. Atta moes twee van sy drie tasse inboek weens die beperkte ruimte op die klein pendelvlug waarmee hy na Boston gereis het, en weens 'n nuwe beleid om vertragings te vermy, het die bagasie nooit op Vlug 11 beland nie. Dit het die kapers se name, opdragte en Al-Kaïda-verbindings bevat. "Dit het al hierdie Arabiese dokumente bevat wat op die Rosettasteen van die ondersoek neergekom het," het 'n FBI-agent gesê.<ref name="Newsday">{{Cite news |date=2009-02-06 |title=Unraveling 9–11 Was in the Bags |url=http://www.securityinfowatch.com/news/10555883/unraveling-9-11-was-in-the-bags |work=Newsday |access-date=2026-09-12}}</ref> Abu Jandal, wat jare lank Bin Laden se lyfwag was en sedert 2000 in [[Jemen]] aangehou is, het op 17 September sewe van die kapers op foto's as Al-Kaïda-lede uitgeken.<ref name="Soufan317">{{Cite book |last1=Soufan |first1=Ali |last2=Freedman |first2=Daniel |title=The Black Banners (Declassified): How Torture Derailed the War on Terror after 9/11 |publisher=W. W. Norton |year=2020 |isbn=978-0-393-54072-7 |location=New York |pages=317–318}}</ref> Op 27 September 2001 het die FBI die foto's en name van al negentien vermoedelike kapers gepubliseer.<ref name="FBI19Photos">{{Cite press release |title=The FBI Releases 19 Photographs of Individuals Believed to be the Hijackers of the Four Airliners that Crashed on September 11, 2001 |publisher=Federal Bureau of Investigation |date=2001-09-27 |url=https://www.fbi.gov/news/pressrel/press-releases/the-fbi-releases-19-photographs-of-individuals-believed-to-be-the-hijackers |access-date=2026-09-12}}</ref> Teen die middag van 11 September het die NSA en Duitse intelligensiedienste reeds kommunikasie onderskep wat na Bin Laden gewys het; om 09:15 plaaslike tyd het die NSA 'n telefoongesprek onderskep waarin 'n Afghaanse Al-Kaïda-verteenwoordiger "goeie nuus" oorgedra het: "Ons het die teikens getref."<ref name="Summers155">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=155}}</ref> Ná ses maande se werk het FBI-direkteur Robert Mueller gesê: "Die kapers het geen dokumente agtergelaat nie. Ons soektogte het nie 'n enkele dokument opgelewer, hetsy hier in die Verenigde State of tussen die skat van data wat in Afghanistan of elders ontdek is, wat op enige manier na die sameswering van 11 September verwys nie." Die kapers het die stelsel se kwesbaarhede uitgebuit: openbare telefone, selfone, vooruitbetaalde kaarte en klein betalings deur informele netwerke. Mueller het bygevoeg dat die ondersoek "duidelike en beslissende bewyse" opgelewer het dat Al-Kaïda agter die aanvalle was.<ref name="Mueller2002">{{Cite web |date=2002-04-19 |title=Speech by Robert S. Mueller III, Director, FBI, Commonwealth Club of California |url=http://www.fbi.gov/pressrel/speeches/speech041902.htm |publisher=Federal Bureau of Investigation |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226224440/http://www.fbi.gov/pressrel/speeches/speech041902.htm |archive-date=2009-02-26}}</ref> === Die CIA === In 2004 het John L. Helgerson, die inspekteur-generaal van die CIA, 'n interne ondersoek na die agentskap se optrede voor 11 September gedoen en senior amptenare skerp gekritiseer omdat hulle nie alles moontlik gedoen het om terreur te bekamp nie.<ref name="Spiegel2009">{{Cite news |date=2009-08-31 |title=Ex-CIA Inspector General on Interrogation Report: 'The Agency Went over Bounds and Outside the Rules' |url=https://www.spiegel.de/international/world/ex-cia-inspector-general-on-interrogation-report-the-agency-went-over-bounds-and-outside-the-rules-a-646010.html |work=Der Spiegel |access-date=2026-09-12}}</ref> 'n Opsomming van die verslag is in Augustus 2007 gepubliseer. Daarvolgens het geen CIA-beampte die wet oortree nie, maar die gebrek aan samewerking tussen die CIA en die FBI word beklemtoon: ongeveer vyftig CIA-beamptes was bewus daarvan dat al-Hazmi en al-Mihdhar met geldige paspoorte in die Verenigde State was, maar nie een van hulle het die FBI oor die moontlike gevaar ingelig nie. Die verslag verwyt ook die voormalige CIA-direkteur George Tenet dat hy nie sy uiterste gedoen het om Al-Kaïda in die jare voor die aanvalle te ontwrig nie.<ref name="NYTCIA">{{Cite news |date=2007-08-22 |title=C.I.A. Lays Out Errors It Made Before Sept. 11 |url=https://www.nytimes.com/2007/08/22/washington/22cia.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Kongresondersoek === In Februarie 2002 het die intelligensiekomitees van die [[Senaat van die Verenigde State|Senaat]] en die Huis van Verteenwoordigers 'n gesamentlike ondersoek na die optrede van die Amerikaanse intelligensiegemeenskap begin. Hul verslag van 832 bladsye, wat in Desember 2002 verskyn het, het die tekortkominge van die FBI en die CIA uiteengesit om beskikbare inligting – onder meer oor terroriste wat die CIA geweet het in die land was – te gebruik om die aanslag te verhinder.<ref name="Theoharis">{{Cite book |editor-last=Theoharis |editor-first=Athan G. |title=The Central Intelligence Agency: Security Under Scrutiny |publisher=Greenwood |year=2006 |isbn=978-0-313-33282-1 |pages=222–224}}</ref> Die Bush-administrasie het geëis dat 28 verbandhoudende bladsye geklassifiseer bly. Die voorsitter van die ondersoek, Bob Graham, het in Desember 2002 gesê daar is "bewyse dat buitelandse regerings betrokke was by die fasilitering van die aktiwiteite van minstens sommige van die terroriste in die Verenigde State".<ref name="PBSGraham">{{Cite web |date=2002-12-11 |title=Improving Intelligence |url=https://www.pbs.org/newshour/show/improving-intelligence |publisher=PBS |access-date=2026-09-12}}</ref> Slagofferfamilies, gefrustreer deur die onbeantwoorde vrae en die geredigeerde materiaal, het op 'n onafhanklike kommissie aangedring.<ref name="Theoharis" /> === Die 9/11-kommissie === Op aandrang van slagoffersorganisasies en teen die wense van die regering het die Huis van Verteenwoordigers in die herfs van 2002 die Nasionale Kommissie oor Terreuraanvalle op die Verenigde State – algemeen bekend as die 9/11-kommissie – ingestel. Vyf Demokrate, vyf Republikeine en 78 personeellede het van Januarie 2003 tot Augustus 2004 die beplanning van die aanvalle, hul verloop en die reaksie van die Amerikaanse owerhede ondersoek. Hulle het sowat 1&nbsp;200 getuies ondervra, waaronder 120 regeringsamptenare, insluitend president Bush, visepresident Cheney en veiligheidsadviseur Condoleezza Rice.<ref name="911Report254">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=254–262 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Omdat die uitvoerende direkteur Philip Zelikow as regeringsadviseur bande met Rice en Bush se hoofadviseur Karl Rove gehad het, het slagoffersorganisasies en sommige kommissielede hom van 'n botsing van belange beskuldig.<ref name="Mycoff">{{Cite book |last1=Mycoff |first1=Jason D. |last2=Pika |first2=Joseph A. |title=Confrontation and Compromise: Presidential and Congressional Leadership, 2001–2006 |publisher=Rowman & Littlefield |year=2008 |isbn=978-0-7425-4059-0 |location=Lanham |page=83}}</ref> Die kommissieleiers Thomas Kean en Lee H. Hamilton het aan die begin van 2004 verneem dat die CIA video-opnames van ondervragings van Al-Kaïda-lede vernietig het wat hulle aangevra het.<ref name="Mayer280">{{Cite book |last=Mayer |first=Jane |title=The Dark Side: The Inside Story of How the War on Terror Turned into a War on American Ideals |publisher=Anchor Books |year=2009 |isbn=978-0-307-45629-8 |location=New York |page=280}}</ref> Die eindverslag van Julie 2004, 'n dokument van 585 bladsye, het ernstige sistemiese foute by al die betrokke Amerikaanse owerhede uitgewys: die CIA en die FBI het hul kennis nie uitgeruil nie, Al-Kaïda-lede wat die land binnegekom het, is nie dopgehou nie, verdagte binnelandse passasiers is nie by lughawens gekontroleer nie, en die bevelslyne van NORAD was te stadig. Bush het tussen Januarie 2001 en September 2001 meer as 40 daaglikse kortverslae oor Bin Laden en Al-Kaïda ontvang, en dié van 6 Augustus 2001 het teen 'n veelvuldige aanslag in die Verenigde State met gekaapte vliegtuie gewaarsku.<ref name="911Report254" /> Die verslag stel: "Ons glo die aanvalle van 11 September het vier soorte mislukkings blootgelê: in verbeelding, beleid, vermoëns en bestuur."<ref name="Foresight">{{Cite web |title=Foresight—and Hindsight |url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch11.htm |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |access-date=2026-09-12}}</ref> Die verslag het egter geen individue vir die mislukkings verantwoordelik gehou of persoonlike gevolge geëis nie, en dit het self berus op ondervragingsverklarings wat deur [[marteling]] verkry is.<ref name="Mayer280" /> In 2011 het die kommissie sy ontsteltenis uitgespreek dat verskeie van sy aanbevelings nog nie geïmplementeer is nie.<ref name="LATGaps">{{Cite news |last=Bennett |first=Brian |date=2011-08-30 |title=Post-9/11 assessment sees major security gaps |url=https://www.latimes.com/nation/la-xpm-2011-aug-30-la-na-911-report-card-20110831-story.html |work=Los Angeles Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Ondersoeke na die ineenstortings === Die verslag van die konsultasiefirma McKinsey & Company oor die brandweer se optrede het in 2002 aanbeveel dat die kommunikasiestelsels, bevelstrukture en operasionele riglyne verbeter word om in toekomstige rampe meer lewens te red.<ref name="McKinsey" /> Die Federal Emergency Management Agency (FEMA) het tot Mei 2002 'n voorlopige ondersoek na die boutegniese oorsake van die ineenstortings gedoen, waarna die NIST op 1 Oktober 2002 'n wetlike navorsingsopdrag daarvoor ontvang het.<ref name="FEMA403" /><ref name="NISTMandate">{{Cite web |date=2012 |title=NIST's Responsibilities under the National Construction Safety Team Act |url=https://www.nist.gov/system/files/documents/2017/04/28/NationalConstructionSafetyTeamActFactsheet111212.pdf |publisher=National Institute of Standards and Technology |access-date=2026-09-12}}</ref> Die omvattende studie oor die tweelingtorings, saamgestel deur meer as 300 kundiges, het in September 2005 verskyn, en die herhaaldelik uitgestelde eindverslag oor gebou 7 in November 2008.<ref name="NISTFinalReports">{{Cite web |title=Final Reports from the NIST World Trade Center Disaster Investigation |url=https://www.nist.gov/el/final-reports-nist-world-trade-center-disaster-investigation |publisher=National Institute of Standards and Technology |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="NISTWTC7" /> Die NIST het bevind dat die brandvertragende bekleding op die staalstrukture van die tweelingtorings deur die botsings afgeslaan is, en dat die torings waarskynlik sou bly staan het as dit nie gebeur het nie.<ref name="NISTCollapse" /> 'n Studie van die [[Purdue-universiteit]] in 2007 het met 'n nuwe hoëpresisie-simulasiemodel bevestig dat die ineenstorting onvermydelik geword het sodra die isolasie verwyder is: die hitte van 'n gewone kantoorbrand sou genoeg gewees het om die blootgestelde balke en kolomme te verswak, ongeag hoeveel kolomme deur die botsing beskadig is.<ref name="Purdue">{{Cite journal |last1=Irfanoglu |first1=Ayhan |last2=Hoffmann |first2=Christoph M. |year=2008 |title=Engineering Perspective of the Collapse of WTC-I |journal=Journal of Performance of Constructed Facilities |volume=22 |page=62 |doi=10.1061/(ASCE)0887-3828(2008)22:1(62)}}</ref> Die direkteur van die oorspronklike ondersoek het gesê: "Die torings het verstommend goed gevaar. Dit was nie die terroriste se vliegtuie wat die geboue laat val het nie; dit was die brand wat daarop gevolg het."<ref name="TerrorProof">{{Cite web |last=Sigmund |first=Pete |date=2002-09-25 |title=Building a Terror-Proof Skyscraper: Experts Debate Feasibility, Options |url=http://www.constructionequipmentguide.com/Building-a-Terror-Proof-Skyscraper-Experts-Debate-Feasibility-Options/2598/ |publisher=Construction Equipment Guide |access-date=2026-09-12}}</ref> Die verslag het ook bevind dat die trappe in die torings nie voldoende versterk was om bo die impaksones 'n ontsnaproete te bied nie.<ref name="NISTCodes">{{Cite web |date=2007-10-25 |title=Translating WTC Recommendations into Model Building Codes |url=http://wtc.nist.gov/NIBS_MMC/CodeChangeProposals.htm |publisher=National Institute of Standards and Technology |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310004023/http://wtc.nist.gov/NIBS_MMC/CodeChangeProposals.htm |archive-date=2011-03-10}}</ref> Wat gebou 7 betref, het die NIST bevind dat onbeheerde brande vloerbalke laat verhit het, wat "'n kritieke draagkolom laat faal het en 'n brandgeïnduseerde progressiewe ineenstorting begin het".<ref name="NISTWTC7" /> === Komplotteorieë === Sedert 2001 is talle sameswerings- of komplotteorieë oor die aanvalle versprei, veral op die internet. Die aanhangers daarvan beweer gewoonlik dat die Amerikaanse regering of sy intelligensiedienste die aanvalle bewustelik toegelaat of self uitgevoer het. Hulle betwis die vasgestelde oorsake van die skade en beweer ander oorsake, soos 'n beheerde sloping van die geboue. Aanhangers van die sogenaamde ''9/11 Truth Movement'' het sedert 2005 'n nuwe ondersoek geëis. Hul stellings word nie net deur die kundiges van FEMA en die NIST weerspreek nie, maar ook deur wetenskaplikes sonder enige regeringsopdrag.<ref name="CBSConspiracy">{{Cite news |last=Norman |first=Joshua |date=2011-09-11 |title=9/11 conspiracy theories won't stop |url=https://www.cbsnews.com/news/9-11-conspiracy-theories-wont-stop/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> Reeds aan die begin van 2002 het die boek ''L'Effroyable Imposture'' van die Fransman Thierry Meyssan, wat die amptelike verklaring van die aanvalle bevraagteken het, internasionale verspreiding geniet. Sedertdien het skrywers soos Webster G. Tarpley en David Ray Griffin soortgelyke boeke gepubliseer, en die dokumentêr ''Loose Change'' het wye aandag getrek.<ref name="FrConspiracy">{{Cite news |last=Lasserre |first=Isabelle |date=2010-01-25 |title=L'Amérique, cible de choix du révisionnisme |url=https://www.lefigaro.fr/international/2010/01/25/01003-20100125ARTFIG00710-l-amerique-cible-de-choix-du-revisionnisme-.php |work=Le Figaro |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> In Frankryk het Guillaume Dasquié en Jean Guisnel in 2002 die weerleggende boek ''L'effroyable mensonge'' gepubliseer, en die Association française pour l'information scientifique het in Junie 2011 'n spesiale uitgawe van sy tydskrif ''Science et pseudo-sciences'' gewy aan die onwetenskaplike aard van dié teorieë.<ref name="AFIS">{{Cite web |date=2011 |title=Science et pseudo-sciences nr. 296, Hors-série 11 septembre |url=https://www.pseudo-sciences.org/spip.php?article1626 |publisher=Association française pour l'information scientifique |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Die ondersoekende joernalis Fabrizio Calvi het in ''11 septembre, la contre-enquête'' (2011) tot die gevolgtrekking gekom dat daar geen presiese voorkennis of doelbewuste toelating deur die Amerikaanse owerhede was nie, maar wel 'n duidelike mislukking van die intelligensiedienste as gevolg van stadige prosedures en die versplintering van inligting en verantwoordelikheid: "As daar in die Verenigde State 'n sameswering was, was dit dié van onbekwames en dwase."<ref name="Calvi">{{Cite book |last=Calvi |first=Fabrizio |title=11 septembre, la contre-enquête |publisher=Fayard |year=2011 |location=Parys |language=fr}}</ref> == Reaksies == === Reaksie van die Amerikaanse regering === [[Lêer:President George W. Bush Receives Information Regarding Terrorist Attacks.jpg|duimnael|President George W. Bush word in Sarasota, Florida, ingelig terwyl hy 'n laerskool besoek.]] President [[George W. Bush]] het omstreeks 09:00 plaaslike tyd tydens 'n leesles by die Emma E. Booker-laerskool in Sarasota, Florida, van die eerste botsing gehoor, en kort daarna het sy stafhoof Andrew Card aan hom gefluister: "'n Tweede vliegtuig het die tweede toring getref. Amerika word aangeval."<ref name="NBCCard">{{Cite news |date=2009-10-09 |title=He told Bush that America is under attack |url=http://www.nbcnews.com/id/32782623/ns/us_news-9_11_eight_years_later/t/he-told-bush-america-under-attack/ |work=NBC News |access-date=2026-09-12}}</ref> Hy het die les eers voltooi, daarna met adviseurs en visepresident Cheney getelefoneer en met die ''Air Force One'' na verskeie lugmagbasisse gevlieg. Teen ongeveer 19:00 het hy die Withuis bereik en die CIA en die FBI vrye hand gegee om die daders op te spoor.<ref name="AtkinsBush">{{Cite book |last=Atkins |first=Stephen E. |title=9/11: The Essential Reference Guide |publisher=ABC-Clio |year=2021 |isbn=978-1-4408-7302-7 |location=Santa Barbara |pages=77–78}}</ref> In sy toespraak tot die nasie om 20:30 het hy van "bose dade van terreur" gepraat en militêre vergelding aangekondig: "Terreuraanvalle kan die fondamente van ons hoogste geboue skud, maar hulle kan nie die fondamente van Amerika skud nie."<ref name="BushAddress">{{Cite web |last=Bush |first=George W. |date=2001-09-11 |title=Address to the Nation on the Terrorist Attacks |url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/address-the-nation-the-terrorist-attacks |publisher=The American Presidency Project |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 20 September 2001 het Bush in 'n buitengewone toespraak voor die gesamentlike sitting van die Kongres die oorlog teen terreur verklaar. Elke nasie moes nou kies: "Óf julle is met ons, óf julle is met die terroriste." Voortaan sou die Verenigde State enige land wat terroriste bly ondersteun en huisves, as 'n vyand beskou.<ref name="BushCongress">{{Cite news |last=Bush |first=George W. |date=2001-09-20 |title=Text: President Bush Addresses the Nation |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/specials/attacked/transcripts/bushaddress_092001.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813093643/https://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/specials/attacked/transcripts/bushaddress_092001.html |archive-date=2021-08-13}}</ref> Die toespraak is oor partygrense heen verwelkom, en Bush se goedkeuringsyfer het tot 90 persent gestyg.<ref name="Gallup">{{Cite news |title=Presidential Approval Ratings – George W. Bush |url=http://www.gallup.com/poll/116500/Presidential-Approval-Ratings-George-Bush.aspx |publisher=Gallup |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402045152/http://www.gallup.com/poll/116500/presidential-approval-ratings-george-bush.aspx |archive-date=2009-04-02}}</ref> Die burgemeester van New York, [[Rudy Giuliani]], se sigbare rol het hom nasionale lof besorg.<ref name="TimePooley">{{Cite magazine |last=Pooley |first=Eric |date=2001-12-31 |title=Mayor of the World |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2020227_2020306_2022358,00.html |magazine=Time |access-date=2026-09-12}}</ref> Noodplanne vir die kontinuïteit van die regering en die ontruiming van leiers is kort ná die aanvalle in werking gestel; die Kongres is eers in Februarie 2002 daarvan in kennis gestel.<ref name="Commission10" /><ref name="CBSShadow">{{Cite news |date=2002-03-02 |title='Shadow Government' News To Congress |url=https://www.cbsnews.com/news/shadow-government-news-to-congress/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 14 September het Bush 'n nasionale noodtoestand afgekondig, wat hy elke jaar van sy ampstermyn verleng het; ook die daaropvolgende regerings het dit jaarliks hernu, sodat die uitsondering die reël geword het.<ref name="Thimm">{{Cite web |last=Thimm |first=Johannes |date=2018 |title=Vom Ausnahmezustand zum Normalzustand: Die USA im Kampf gegen den Terrorismus |url=https://www.swp-berlin.org/fileadmin/contents/products/studien/2018S16_tmm.pdf |publisher=Stiftung Wissenschaft und Politik |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 18 September het die Kongres die ''Authorization for Use of Military Force'' aanvaar, wat die president vooraf en sonder tydsbeperking magtig om "alle nodige en gepaste geweld" te gebruik teen dié wat die aanvalle beplan, gemagtig, gepleeg of gehelp het, of wat sulke persone gehuisves het. Die magtiging is steeds van krag.<ref name="AUMF">{{Cite web |date=2001-09-18 |title=Public Law 107–40: Joint Resolution to authorize the use of United States Armed Forces against those responsible for the recent attacks launched against the United States |url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/PLAW-107publ40/pdf/PLAW-107publ40.pdf |publisher=107de Kongres |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207022906/https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/PLAW-107publ40/pdf/PLAW-107publ40.pdf |archive-date=2018-12-07}}</ref> === Haatmisdade en diskriminasie === Die aanvalle het baie Amerikaners met vrees, woede en 'n gevoel van kwesbaarheid vervul. Talle mense wat weens hul voorkoms of kleredrag vir Moslems of Arabiere aangesien is, is verbaal en liggaamlik aangeval, en baie Moslems het weke lank nie in die openbaar verskyn nie.<ref name="Shanty">{{Cite book |last=Shanty |first=Frank |title=9/11: The Essential Reference Guide |publisher=ABC-Clio |year=2021 |location=Santa Barbara |pages=xvii–xix |chapter=The Impact of 9/11 on American Muslims}}</ref> Ook [[Sikhisme|Sikhs]] met tulbande is beledig, aangeval en bedreig; een van hulle, Balbir Singh Sodhi, is op 15 September 2001 in Mesa, Arizona, doodgeskiet nadat hy vir 'n Moslem aangesien is.<ref name="CNNHate">{{Cite news |date=2001-09-17 |title=Hate crime reports up in wake of terrorist attacks |url=http://archives.cnn.com/2001/US/09/16/gen.hate.crimes |work=CNN |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051127025019/http://archives.cnn.com/2001/US/09/16/gen.hate.crimes/ |archive-date=2005-11-27}}</ref> 'n Verslag van die Suid-Asiatiese Amerikaanse organisasie South Asian Americans Leading Together het tussen 11 en 17 September 2001 mediaberigte oor 645 vooroordeelvoorvalle teen Amerikaners van Suid-Asiatiese of Midde-Oosterse afkoms gedokumenteer, insluitend vandalisme, brandstigting, aanranding, skietvoorvalle en dreigemente.<ref name="SAALT">{{Cite web |year=2003 |title=American Backlash: Terrorists Bring War Home in More Ways Than One |url=http://www.saalt.org/attachments/1/American%20Backlash%20report.pdf |publisher=SAALT |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203140832/http://static.911digitalarchive.org/REPOSITORY/OTHER_OBJECTS/6object.pdf |archive-date=2010-12-03}}</ref> Ses dae ná die aanvalle het Bush die grootste Islamitiese sentrum in Washington besoek, waar hy die "ongelooflik waardevolle bydrae" van Amerikaanse Moslems erken het en gevra het dat hulle "met respek behandel word".<ref name="NYTFreedman">{{Cite news |last=Freedman |first=Samuel G. |date=2012-09-07 |title=Six Days After 9/11, Another Anniversary Worth Honoring |url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/us/on-religion-six-days-after-9-11-another-anniversary-worth-honoring.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106125316/https://www.nytimes.com/2012/09/08/us/on-religion-six-days-after-9-11-another-anniversary-worth-honoring.html |archive-date=2019-11-06}}</ref> 'n Peiling onder Arabiese Amerikaners in Mei 2002 het bevind dat 20 persent persoonlik diskriminasie ervaar het; in 'n peiling onder Amerikaanse Moslems in Julie 2002 het 48 persent gesê hul lewens het verswak en 57 persent dat hulle 'n daad van vooroordeel of diskriminasie beleef het.<ref name="HRWNotEnemy">{{Cite web |date=2002 |title=We Are Not the Enemy: Hate Crimes Against Arabs, Muslims, and Those Perceived to be Arab or Muslim after September 11 |url=https://www.hrw.org/reports/2002/usahate/usa1102-04.htm |publisher=Human Rights Watch |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522192143/https://www.hrw.org/reports/2002/usahate/usa1102-04.htm |archive-date=2022-05-22}}</ref> Teen Mei 2002 het die Amerikaanse Gelyke Werksgeleenthede-kommissie 488 klagtes van werksdiskriminasie ontvang, waarvan 301 van mense was wat afgedank is.<ref name="HRWNotEnemy" /> Minister van justisie John Ashcroft het tot 2004 sowat 5&nbsp;000 migrante – meestal jong Arabiese of Moslem-mans – sonder konkrete verdenkings laat aanhou. Baie van hulle is weens geringe oortredings van die immigrasie- of visumreg aangekla of maande lank as sogenaamde onmisbare getuies aangehou en ondervra. Uiteindelik kon met geen enkele gearresteerde 'n verband met Al-Kaïda bewys word nie.<ref name="Busching82">{{Cite book |last=Büsching |first=Stephan |title=Die Welt nach 9/11: Auswirkungen des Terrorismus auf Staatenwelt und Gesellschaft |publisher=Springer VS |year=2011 |isbn=978-3-531-94173-8 |location=Wiesbaden |pages=82–90 |language=de}}</ref> Amerikaanse Moslem-organisasies – onder meer die Islamic Society of North America, die American Muslim Council, die Council on American-Islamic Relations en die Islamic Circle of North America – het die aanvalle onmiddellik veroordeel en Amerikaanse Moslems opgeroep "om na vore te kom met hul vaardighede en hulpbronne om die lyding van die getroffenes en hul families te verlig". Benewens geldelike skenkings het baie Islamitiese organisasies bloedskenkingsveldtogte gereël en mediese hulp, voedsel en skuiling voorsien.<ref name="ISNA">{{Cite web |title=Muslim Americans Condemn Attack |url=http://www.islamicity.com/articles/Articles.asp?ref=AM0109-335 |publisher=ISNA |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172342/https://www.islamicity.org/ |archive-date=2018-12-25}}</ref> Belangstelling in die Islam het ná die aanvalle toegeneem; in die eerste tien jaar het interreligieuse gemeenskapsdiens van 8 tot 20 persent gestyg en het die persentasie Amerikaanse gemeentes wat aan interreligieuse aanbidding deelneem, van 7 tot 14 persent verdubbel.<ref name="CSMonitor">{{Cite news |date=2011-09-08 |title=From fear of Islam to outreach: how 9/11 prompted interfaith efforts |url=https://www.csmonitor.com/USA/Society/2011/0908/From-fear-of-Islam-to-outreach-how-9-11-prompted-interfaith-efforts |work=The Christian Science Monitor |issn=0882-7729 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827153610/https://www.csmonitor.com/USA/Society/2011/0908/From-fear-of-Islam-to-outreach-how-9-11-prompted-interfaith-efforts |archive-date=2021-08-27}}</ref> Die historikus Jill Lepore beskou die vermeende nuwe nasionale eenheid ná die aanvalle as 'n geskiedkundige mite en verwys na die heftige aanvalle op kritici soos die essayis [[Susan Sontag]], wat die Amerikaanse buitelandse beleid as mede-oorsaak genoem het. Die regskonserwatiewe skrywer Ann Coulter het geëis dat die Verenigde State selfs sonder verdere ondersoek die aanvallers se "lande binneval, hulle leiers doodmaak en hulle tot die Christendom bekeer", en die evangeliese televisieprediker Jerry Falwell het homoseksuele en voorstanders van aborsie mede-aanspreeklik vir die aanvalle gehou. Sulke uitsprake is op hul beurt skerp gekritiseer.<ref name="Lepore">{{Cite book |last=Lepore |first=Jill |title=Diese Wahrheiten: Eine Geschichte der Vereinigten Staaten von Amerika |publisher=C. H. Beck |year=2019 |isbn=978-3-406-73989-7 |location=München |pages=880–881 |language=de}}</ref> === Internasionale reaksies === Die aanvalle is deur die media en regerings wêreldwyd veroordeel, en talle lande het steun en solidariteit met die Verenigde State betuig.<ref name="Hertzberg">{{Cite magazine |last=Hertzberg |first=Hendrik |date=2006-09-11 |title=Lost love |url=http://www.newyorker.com/archive/2006/09/11/060911ta_talk_hertzberg |magazine=The New Yorker |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606070654/http://www.newyorker.com/archive/2006/09/11/060911ta_talk_hertzberg |archive-date=2011-06-06}}</ref> Die sekretaris-generaal van die [[Verenigde Nasies]], [[Kofi Annan]], het verklaar: "Daar bestaan geen twyfel dat hierdie aanvalle doelbewuste dade van terreur is nie, sorgvuldig beplan en gekoördineer – en as sodanig veroordeel ek hulle volkome."<ref name="AnnanUN">{{Cite web |date=2001-09-11 |title=United Nations Secretary-General condemns terrorist attacks on United States of America |url=https://www.i-p-o.org/terror-usa-un.htm |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Franse president [[Jacques Chirac]] het dieselfde aand op televisie gesê: "Die Franse volk in sy geheel staan aan die kant van die Amerikaanse volk."<ref name="LeMondeChirac">{{Cite news |date=2001-09-11 |title=Déclaration des autorités françaises |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/2001/09/11/consternation-dans-le-monde-entier_221480_1819218.html |work=Le Monde |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Britse premier [[Tony Blair]] het gesê Brittanje staan "skouer aan skouer" met die Verenigde State,<ref name="BlairStatement">{{Cite news |date=2001-09-11 |title=Blair's statement in full |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/1538551.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307034034/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/1538551.stm |archive-date=2022-03-07}}</ref> en hy het daarna twee maande lank 54 vergaderings met wêreldleiers gehou om internasionale steun vir militêre optrede te werf.<ref name="StandardBlair">{{Cite news |date=2007-10-27 |title=Tony Blair's allegiance to George Bush laid bare |url=https://www.standard.co.uk/news/tony-blairs-corrosive-allegiance-to-george-bush-laid-bare-for-the-first-time-6668892.html |work=Evening Standard |location=Londen |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113071246/https://www.standard.co.uk/news/tony-blairs-corrosive-allegiance-to-george-bush-laid-bare-for-the-first-time-6668892.html |archive-date=2021-01-13}}</ref> Die Duitse bondskanselier [[Gerhard Schröder]] het "onbeperkte solidariteit" met die Verenigde State toegesê en gesê: "Dit is nie 'n stryd tussen beskawings nie, dit is 'n stryd vír die beskawing."<ref name="Revel">{{Cite book |last=Revel |first=Jean-François |title=L'obsession anti-américaine |publisher=Plon |year=2002 |isbn=978-2-259-19449-5 |location=Parys |page=224 |language=fr}}</ref> Die Duitse staatspresident Johannes Rau het op 14 September voor sowat 200&nbsp;000 mense in Berlyn gesê: "Haat mag ons nie tot haat verlei nie. Haat verblind. [...] Die beste beskerming teen terreur, geweld en oorlog is 'n regverdige internasionale orde."<ref name="Rau">{{Cite news |date=2001-09-15 |title=Rau: "Wir müssen den Terrorismus bekämpfen" |url=https://www.welt.de/print-welt/article476104/Rau-Wir-muessen-den-Terrorismus-bekaempfen.html |work=Die Welt |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 12 September 2001 het die VN-Veiligheidsraad met Resolusie 1368 die aanvalle eenparig veroordeel en die reg van die Verenigde State op militêre selfverdediging erken.<ref name="UNSC1368">{{Cite press release |title=Security Council Condemns, 'In Strongest Terms', Terrorist Attacks on the United States |date=2001-09-12 |publisher=Verenigde Nasies |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060909162055/http://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm |archive-date=2006-09-09}}</ref> Dieselfde dag het die NAVO-raad verklaar dat 'n bondgenootskapsgeval sou bestaan sodra bewys is dat die aanval van buite die Verenigde State gekom het; op 4 Oktober 2001 het die negentien NAVO-lande die bondgenootskapsgeval eenparig aanvaar en hulle daarmee tot militêre steun verbind.<ref name="bpbNATO">{{Cite web |date=2021-10-14 |title=Vor 20 Jahren: NATO beschließt Bündnisfall |url=https://www.bpb.de/kurz-knapp/hintergrund-aktuell/342066/vor-20-jahren-nato-beschliesst-buendnisfall/ |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Australiese premier John Howard, wat hom tydens die aanvalle in Washington bevind het, het Artikel IV van die ANZUS-verdrag ingeroep.<ref name="ABCHoward">{{Cite news |date=2011 |title=ABC Conversations with Richard Fidler: John Howard Interview Transcript |url=http://www.abc.net.au/reslib/201109/r826557_7555516.pdf |work=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510233640/http://www.abc.net.au/reslib/201109/r826557_7555516.pdf |archive-date=2013-05-10}}</ref> Die Russiese president Vladimir Poetin het die aanvalle "'n onbeskaamde uitdaging aan die hele mensdom" genoem en die moontlikheid van Russiese deelname nie uitgesluit nie, terwyl Iran sy grens met Afghanistan gesluit en steun aan die Noordelike Alliansie teen die Taliban aangekondig het.<ref name="Berger116">{{Cite book |last1=Berger |first1=Silvia |last2=Kläy |first2=Dieter |last3=Stahel |first3=Albert A. |title=Afghanistan – ein Land am Scheideweg im Spiegel der aktuellen Ereignisse |publisher=vdf Hochschulverlag |year=2002 |isbn=3-7281-2788-4 |location=Zürich |pages=116, 121–122 |language=de}}</ref> Leiers in die meeste Midde-Oosterse lande, sowel as Libië en Afghanistan, het die aanvalle veroordeel. Irak was 'n opvallende uitsondering: die staatstelevisie het verklaar dat "die Amerikaanse cowboys die vrugte pluk van hul misdade teen die mensdom".<ref name="CNNMideast">{{Cite news |date=2001-09-12 |title=Attacks draw mixed response in Mideast |url=http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/09/12/mideast.reaction/index.html |work=CNN |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813060324/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/09/12/mideast.reaction/index.html |archive-date=2007-08-13}}</ref> Die regering van Saoedi-Arabië het die aanvalle amptelik veroordeel, hoewel baie Saoedi's Bin Laden se saak privaat ondersteun het.<ref name="Summers403">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=403}}</ref> Die president van die Palestynse Owerheid, Yasser Arafat, het die aanvalle veroordeel en sy medelye betuig, maar daar was berigte van vieringe van omstrede omvang op die Wesoewer, in Gasa en in Oos-Jerusalem. Arafat het sy veiligheidsdienste opdrag gegee om die vieringe te beëindig.<ref name="NPREstrin">{{Cite news |last=Estrin |first=Daniel |date=2021-09-10 |title=How The Events Of 9/11 Still Affect The Israeli-Palestinian Conflict |url=https://www.npr.org/2021/09/09/1035418760/how-the-events-of-9-11-still-affect-the-israeli-palestinian-conflict |work=NPR |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 25 September 2001 het die Iranse president Mohammad Khatami gesê: "Iran verstaan die Amerikaners se gevoelens oor die terreuraanvalle in New York en Washington ten volle", en bygevoeg dat "nasies nie in die plek van terroriste gestraf moet word nie".<ref name="Khatami">{{Cite web |date=2001-09-25 |title=P.I.R.I News Headlines |url=https://web.archive.org/web/20020503200608/http://www.president.ir/cronicnews/1380/8007/800703/800703.htm |publisher=Kantoor van die President van Iran |access-date=2026-09-12}}</ref> Iranse burgers het voor die Switserse ambassade in Teheran, wat Amerikaanse belange in Iran verteenwoordig, saamgedrom en kerse as teken van rou aangesteek.<ref name="BBCCorera">{{Cite news |last=Corera |first=Gordon |date=2006-09-25 |title=Iran's gulf of misunderstanding with US |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5377914.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215064710/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5377914.stm |archive-date=2009-02-15}}</ref> Op 17 Oktober 2001 het Mary Robinson van die VN se Hoë Kommissariaat vir Menseregte die aanvalle as misdade teen die mensdom bestempel.<ref name="Robinson">{{Cite web |date=2001-10-17 |title=Mary Robinson : les attentats du 11 septembre sont des crimes contre l'humanité |url=http://www.aidh.org/attacks/d07.htm |language=fr |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030914133039/http://www.aidh.org/attacks/d07.htm |archive-date=2003-09-14}}</ref> === Reaksies in die Islamitiese wêreld === 'n Paar dae ná die aanvalle het Moslem-geleerdes en -organisasies die aanvalle openlik veroordeel. Op 13 September 2001 het die regsgeleerde Yusuf al-Qaradawi verklaar dat sy hart bloei oor die aanvalle, ondanks sy sterk teenkanting teen die Amerikaanse beleid teenoor Israel: die Islam as "godsdiens van verdraagsaamheid" beskou 'n aanval op onskuldige mense as 'n swaar sonde. Hy het na vers 5:32 van die [[Koran]] verwys: "Wie ook al 'n mens doodmaak wat nie 'n ander doodgemaak het of onheil op aarde gestig het nie, dit is asof hy die hele mensdom doodgemaak het."<ref name="Condemning">{{Cite web |year=2012 |title=Condemning Terrorism: Statements from Muslim Leaders |url=https://rissc.jo/wp-content/uploads/2018/11/Condemning_Terrorism-EN.pdf |publisher=Royal Islamic Strategic Studies Centre |pages=17, 25, 27, 31 |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 14 September het 46 verteenwoordigers van die Moslembroederskap, Jamaat-e-Islami en ander Islamitiese organisasies in die koerant ''al-Quds al-Arabi'' "met alle vasberadenheid en skerpte hierdie gebeure wat met alle menslike en Islamitiese waardes in stryd is" veroordeel.<ref name="Condemning" /> Muhammad Sayyid Tantawi, die sjeik van die al-Azhar-universiteit in Kaïro, het die aanvalle "nie dapper nie" genoem en gesê dat die daders op die Oordeelsdag veroordeel sal word; namens al-Azhar het hy verklaar dat die instelling teen terrorisme van enige aard gekant is.<ref name="Condemning" /> Sommige Moslems het die aanvalle egter verwelkom: die Saoedi-geleerde Safar al-Hawali het in 'n ope brief aan Bush geskryf dat die skok onder Moslems met 'n "geweldige golf van vreugde" gepaard gegaan het.<ref name="Hawali">{{Cite web |last=al-Hawali |first=Safar |date=2001-10-15 |title=An Open Letter to President Bush |url=https://sunnahonline.com/ilm/contemporary/0025.htm |publisher=sunnahonline.com |access-date=2026-09-12}}</ref> == Militêre en politieke nasleep == === Oorlog in Afghanistan === [[Lêer:US Army Afghanistan 2006.jpg|duimnael|Amerikaanse soldate in Afghanistan, Mei 2006]] Op die middag van 11 September het minister van verdediging [[Donald Rumsfeld]] sy adjunkte reeds opdrag gegee om na bewyse van Iraakse betrokkenheid te soek. Volgens aantekeninge van die senior beleidsamptenaar Stephen Cambone het Rumsfeld gevra: "Beste inligting, vinnig. Beoordeel of hulle goed genoeg is om S.H. [Saddam Hussein] terselfdertyd te tref. Nie net OBL [Osama bin Laden] nie."<ref name="FrontlineBush">{{Cite episode |title=Bush's War |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/bushswar/ |series=Frontline |network=PBS |date=2008-03-24 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2018-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211110930/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/bushswar/ |url-status=live}}</ref> Minister van buitelandse sake [[Colin Powell]] het egter deurgevoer dat 'n ultimatum eerste aan die Taliban-regime gestel word om Bin Laden uit te lewer. Die Taliban het aangebied om hom self te verhoor of aan 'n buurland uit te lewer, maar die Amerikaanse regering het die aanbod geïgnoreer en onderhandelinge uitgesluit.<ref name="Summers175">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=175–176}}</ref> Op 7 Oktober 2001 het die Verenigde State en Brittanje Operasie Enduring Freedom begin met lugbombardemente op Taliban- en Al-Kaïda-posisies, gevolg deur grondtroepe van die spesiale magte.<ref name="CFRTimeline">{{Cite web |title=The U.S. War in Afghanistan |url=https://www.cfr.org/timeline/us-war-afghanistan |publisher=Council on Foreign Relations |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227122228/https://www.cfr.org/timeline/us-war-afghanistan |archive-date=2019-02-27}}</ref> Op 13 November 2001 het die verbonde Noordelike Alliansie Kaboel sonder teenstand ingeneem, en teen die einde van die jaar was die Taliban-regime omvergewerp.<ref name="Greiner89">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=9/11: Der Tag, die Angst, die Folgen |publisher=C. H. Beck |year=2011 |isbn=978-3-406-61244-2 |location=München |pages=89–90 |language=de}}</ref> Bin Laden het in Desember 2001 tydens die Slag van Tora Bora oor die Pakistanse grens ontsnap en byna tien jaar lank ongesiens gebly.<ref name="BBCTora">{{Cite news |last=Corera |first=Gordon |date=2011-07-21 |title=Bin Laden's Tora Bora escape, just months after 9/11 |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-14190032 |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129165659/https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-14190032 |archive-date=2022-11-29}}</ref> Op 2 Mei 2011 het 'n Amerikaanse spesiale eenheid hom in Abbottabad in Pakistan opgespoor en in Operasie Neptune Spear doodgemaak.<ref name="Summers433">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=433–434}}</ref> Die meeste Afghane het ten tyde van die aanvalle reeds honger gely. Ná die aanvalle het tienduisende mense probeer vlug uit vrees vir Amerikaanse vergelding, en Pakistan – reeds die tuiste van baie Afghaanse vlugtelinge – het sy grens op 17 September 2001 gesluit. Duisende Afghane het ook na die grens met Tadjikistan gevlug, maar is toegang geweier.<ref name="CNNRefugees">{{Cite news |date=2001-09-20 |title=Afghan refugee crisis spreads |url=https://edition.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/central/09/20/ret.afghan.refugees/ |work=CNN |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Taliban-leiers het teen militêre optrede gepleit: "Ons doen 'n beroep op die Verenigde State om Afghanistan nie in nog meer ellende te dompel nie, want ons mense het reeds soveel gely."<ref name="NYTTaliban">{{Cite news |last=Bearak |first=Barry |date=2001-09-13 |title=After The Attacks: The Afghans; Taliban Plead for Mercy to the Miserable in a Land of Nothing |url=https://www.nytimes.com/2001/09/13/us/after-attacks-afghans-taliban-plead-for-mercy-miserable-land-nothing.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Alle VN-werkers het die land verlaat, en die Wêreldvoedselprogram het op 12 September opgehou om koring na Afghanistan in te voer weens veiligheidsrisiko's.<ref name="BBCAid">{{Cite news |date=2001-09-22 |title=Aid shortage adds to Afghan woes |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1556117.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2011 het die Verenigde State en die NAVO onder president [[Barack Obama]] met 'n troepeonttrekking begin wat in 2016 afgehandel is. Onder presidente Donald Trump en Joe Biden is die laaste gereelde Amerikaanse troepe op 30 Augustus 2021 onttrek, wat die einde van die twintigjarige oorlog beteken het. Biden het gesê dat dit ná byna twintig jaar duidelik was dat die Amerikaanse weermag Afghanistan nie in 'n moderne demokrasie kon omskep nie.<ref name="NYTZucchino">{{Cite news |last=Zucchino |first=David |date=2021-10-07 |title=The U.S. War in Afghanistan: How It Started, and How It Ended |url=https://www.nytimes.com/article/afghanistan-war-us.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Oorlog in Irak === Op 15 September 2001 het die Bush-administrasie tydens 'n vergadering by Camp David die gedagte verwerp om Irak as vergelding vir die aanvalle aan te val.<ref name="AvalonReport">{{Cite web |title=The 9/11 Commission Report |url=http://avalon.law.yale.edu/sept11/911Report.pdf |website=Avalon Project |pages=334–336 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123013421/http://avalon.law.yale.edu/sept11/911Report.pdf |archive-date=2015-11-23}}</ref> Nietemin het die Verenigde State in Maart 2003 saam met bondgenote [[Irak]] binnegeval en "Saddam Hussein se steun aan terrorisme" as rede aangevoer. Destyds het tot sewe uit tien Amerikaners geglo dat die Iraakse president 'n rol in die aanvalle gespeel het; drie jaar later het Bush erken dat hy nie het nie.<ref name="GuardianSaddam">{{Cite news |date=2006-09-12 |title=Bush: Saddam was not responsible for 9/11 |url=https://www.theguardian.com/world/2006/sep/12/september11.usa2 |work=The Guardian |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321085103/https://www.theguardian.com/world/2006/sep/12/september11.usa2 |archive-date=2017-03-21}}</ref> In September 2002 het Bush uit die oorlog teen terreur 'n Amerikaanse reg op voorkomende aanvalle afgelei, bekend as die Bush-leerstelling. [[Duitsland]], [[Frankryk]], [[Rusland]] en [[China]] het sowel die leerstelling as deelname aan die oorlog verwerp; nadat die VN-Veiligheidsraad in Februarie 2003 geen mandaat gegee het nie, het die Amerikaanse regering 'n "koalisie van gewilliges" gevorm en die oorlog sonder VN-mandaat begin. Saddam Hussein is vinnig omvergewerp, maar 'n jarelange, bloedige burgeroorlog het gevolg waarin Al-Kaïda nuwe takke gevorm het.<ref name="Davies143">{{Cite book |last=Davies |first=Todd A. |title=The Global War on Terror: 9/11, Iraq, and America's Crisis in the Middle East |publisher=Xlibris |year=2008 |isbn=978-1-4363-1506-7 |page=143}}</ref> Volgens 'n studie van die Brown Universiteit het sowat 940&nbsp;000 mense – waaronder 432&nbsp;000 burgerlikes – van 2001 tot die einde van 2023 aan direkte geweld in die oorlog teen terreur in Afghanistan, Irak, Jemen, Pakistan en Sirië gesterf. Aan indirekte oorlogsgevolge het na raming nog 3,6 tot 3,8 miljoen mense gesterf, wat 'n totaal van tot 4,7 miljoen sterftes gee.<ref name="CostsHuman">{{Cite web |title=Human Costs of War |url=https://costsofwar.watson.brown.edu/costs/human |publisher=Watson Institute for International and Public Affairs, Brown University |year=2023 |access-date=2026-09-12}}</ref> Dieselfde projek het beraam dat die oorloë ná 11 September die verplasing van ten minste 38 miljoen mense veroorsaak en agt biljoen Amerikaanse dollar gekos het.<ref name="CostsFigures">{{Cite web |title=Latest Figures |url=https://watson.brown.edu/costsofwar/figures |website=Costs of War |access-date=2026-09-12}}</ref> === Onwettige vorme van terreurbestryding === [[Lêer:Camp x-ray detainees.jpg|duimnael|Gevangenes in Kamp X-Ray, Januarie 2002]] Tydens die oorlog het die Amerikaanse weermag en sy bondgenote meer as 1&nbsp;200 mense as terreurverdagtes aangehou, meestal Moslems, Arabiere of Asiate.<ref name="Sherer">{{Cite journal |last=Sherer |first=Paul M. |year=2004 |title=Targets of Suspicion: The Impact of Post-9/11 Policies on Muslims, Arabs and South Asians in the United States |journal=Immigration Policy in Focus |volume=3 |issue=2 |page=3}}</ref> Die Amerikaanse regering het dié gevangenes regtens as "onwettige kombattante" gedefinieer en hulle so aan die geldende [[volkereg|internasionale reg]], soos Artikel 4 van die Derde [[Geneefse konvensies|Geneefse Konvensie]], en aan die folterverbod in die Amerikaanse strafreg probeer onttrek.<ref name="Finkelstein">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Claire |title=Targeted Killings: Law and Morality in an Asymmetrical World |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-964647-0 |location=Oxford |pages=156–159}}</ref> Hulle is in geheime gevangenisse buite die Verenigde State en in die gevangeniskamp by Guantanamo Bay aangehou, waar hulle jare lank sonder bekendmaking van hul identiteit, sonder aanklag en sonder regsbystand geïsoleer is.<ref name="Stockdale">{{Cite book |last=Stockdale |first=Nancy |title=Behind Barbed Wire: An Encyclopedia of Concentration and Prisoner-of-War Camps |publisher=ABC-Clio |year=2018 |isbn=978-1-4408-5762-1 |location=Santa Barbara |pages=128, 130}}</ref> Minstens 136 van hulle is deur die CIA in die buiteland ontvoer of onwettig aangehou; 54 state het daarmee gehelp, en Pole en Roemenië het geheime gevangenisse daarvoor ingerig.<ref name="Spiegel54">{{Cite news |date=2013-02-05 |title=Anti-Terror-Kampf: Mehr als 50 Staaten halfen CIA bei Verschleppungen |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/bericht-54-staaten-halfen-cia-bei-entfuehrung-von-terror-verdaechtigen-a-881562.html |work=Der Spiegel |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Van Januarie 2002 af het CIA-spesialiste 158 van hierdie gevangenes in die nuutgeboude Kamp X-Ray in Guantanamo ondervra. Daarby is metodes soos slaapontneming en waterboarding gebruik, wat internasionaal as [[marteling]] verbode is.<ref name="DiEdoardo">{{Cite book |last=DiEdoardo |first=Christina Ann-Marie |title=Torture and Enhanced Interrogation: A Reference Handbook |publisher=ABC-Clio |year=2020 |isbn=978-1-4408-6227-4 |location=Santa Barbara |pages=40–45}}</ref> Die stelsel van geheime militêre gevangenisse en die metodes het in die lente van 2004 deur die Abu Ghraib-skandaal bekend geword en tot sterk internasionale proteste gelei.<ref name="Tumber">{{Cite book |last1=Tumber |first1=Howard |last2=Waisbord |first2=Silvio |title=The Routledge Companion to Media and Human Rights |publisher=Taylor & Francis |year=2017 |isbn=978-1-317-21513-4 |location=Londen |page=182}}</ref> In 2005 het ''The Washington Post'' en Human Rights Watch onthullings oor die CIA-vlugte en die geheime aanhoudingsentrums gepubliseer.<ref name="WaPoBlackSites">{{Cite news |last=Whitlock |first=Craig |date=2005-11-17 |title=Europeans Probe Secret CIA Flights |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/11/16/AR2005111602198.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Obama het in 2009 die CIA se folterprogram laat staak en die geheime aanhoudingsentrums laat sluit, maar dié wat vir die marteling verantwoordelik was, is nie vervolg nie. Terselfdertyd het hy Bush se toesigprogramme uitgebrei, klokkeluiers laat vervolg en die aantal geteikende doodmakings met drone sterk vermeerder. Sy voorneme om Guantanamo te sluit, het op weerstand in die Kongres gestuit.<ref name="Olmsted">{{Cite book |last=Olmsted |first=Kathryn |title=The Presidency of Barack Obama: A First Historical Assessment |publisher=Princeton University Press |year=2018 |isbn=978-0-691-16028-3 |location=Princeton |pages=212–214}}</ref><ref name="Busching82" /> Van die aanvanklike sowat 780 gevangenes was daar in Oktober 2025 nog vyftien in Guantanamo.<ref name="GitmoDocket">{{Cite news |date=2025-10-16 |title=The Guantánamo Docket |url=https://www.nytimes.com/interactive/2021/us/guantanamo-bay-detainees.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Regeringsbeleid teenoor terrorisme === Die aanvalle het buitelandse terrorisme as 'n groot veiligheidskwessie in die Verenigde State gevestig en getoon dat klein state en terreurorganisasies toenemend selfs teen groot moondhede kon optree.<ref name="Rogers">{{Cite web |last=Rogers |first=Paul |date=2021-09-10 |title=9/11 did not change the world – it was already on the path to decades of conflict |url=http://theconversation.com/9-11-did-not-change-the-world-it-was-already-on-the-path-to-decades-of-conflict-167388 |website=The Conversation |access-date=2026-09-12}}</ref> Talle regerings het daarna teenterreurwetgewing aanvaar wat dikwels [[burgerregte]] beperk het.<ref name="bpb10Jahre">{{Cite web |date=2011-09-11 |title=10 Jahre 9/11 |url=https://www.bpb.de/politik/hintergrund-aktuell/68722/10-jahre-9-11-weitere-angebote |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> In Duitsland, waar verskeie van die daders gewoon het, is twee groot "teenterreurpakkette" aangeneem: die eerste het regsleemtes gesluit wat terroriste toegelaat het om in die land te woon en geld in te samel, en die tweede het die doeltreffendheid en kommunikasie van die intelligensie- en polisiedienste aangespreek.<ref name="Miko">{{Cite web |last1=Miko |first1=Francis |last2=Froehlich |first2=Christian |date=2004-12-27 |title=Germany's Role in Fighting Terrorism: Implications for U.S. Policy |url=https://fas.org/irp/crs/RL32710.pdf |publisher=Congressional Research Service |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801023810/https://fas.org/irp/crs/RL32710.pdf |url-status=dead}}</ref> Verskeie Duitse wetsontwerpe – oor voorkomende aanhouding, telekommunikasietoesig, die afskiet van gekaapte vliegtuie, geheime deursoeking van private rekenaars en die stoor van kommunikasiedata – is deur die Duitse grondwethof ongrondwetlik verklaar.<ref name="Greiner233">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=9/11: Der Tag, die Angst, die Folgen |publisher=C. H. Beck |year=2011 |isbn=978-3-406-61244-2 |location=München |pages=163–164, 228–235 |language=de}}</ref> Kanada het sy eerste teenterreurwet aanvaar, die Verenigde Koninkryk die ''Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001'' en die ''Prevention of Terrorism Act 2005'', en Nieu-Seeland die ''Terrorism Suppression Act 2002''.<ref name="CBCAntiTerror">{{Cite news |date=2007-02-27 |title=Anti-terrorism Act |url=http://www.cbc.ca/news2/background/cdnsecurity/ |work=CBC News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="BBCQandA">{{Cite news |date=2003-10-17 |title=Q and A: Anti-terrorism legislation |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3197394.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Europese Raad het op 21 September 2001 besluit om terrorisme in die Europese Unie by voorrang te bestry, en met die Gemeenskaplike Standpunt 931 van 27 Desember 2001 en Verordening (EG) 2580/2001 het die EU 'n eenvormige lys ingestel van persone en organisasies wie se bates bevries kan word.<ref name="EUCommon">{{Cite web |date=2001-12-27 |title=Gemeenschappelijk Standpunt 2001/931/GBVB van de Raad |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32001E0931 |publisher=Europese Unie |language=nl |access-date=2026-09-12}}</ref> In die Verenigde State self het die Kongres in Oktober 2001 die ''USA PATRIOT Act'' aanvaar, wat die federale regering verreikende bevoegdhede gegee het: die aanhouding van buitelandse terreurverdagtes vir 'n week sonder aanklag, die monitering van verdagtes se telefoonoproepe, e-pos en internetgebruik sonder 'n hofbevel, en die vervolging van vermeende terroriste sonder tydsbeperking.<ref name="Greiner233" /><ref name="PatriotAct">{{Cite web |title=The USA PATRIOT Act: Preserving Life and Liberty |url=http://www.lifeandliberty.gov/highlights.htm |publisher=United States Department of Justice |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102035036/http://www.justice.gov/archive/ll/highlights.htm |archive-date=2010-01-02}}</ref> Burgerregte-organisasies het die wet gekritiseer omdat dit die privaatheid van burgers aantas en die regterlike toesig oor wetstoepassing en binnelandse intelligensie uitskakel.<ref name="ACLU">{{Cite press release |title=Uncle Sam Asks: "What The Hell Is Going On Here?" in New ACLU Print and Radio Advertisements |date=2003-09-03 |publisher=American Civil Liberties Union |url=https://www.aclu.org/national-security/uncle-sam-asks-what-hell-going-herein-new-aclu-print-and-radio-advertisements |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123234/http://www.aclu.org/national-security/uncle-sam-asks-what-hell-going-herein-new-aclu-print-and-radio-advertisements |archive-date=2012-06-03}}</ref> Die NSA het sonder lasbriewe met die monitering van telekommunikasie begin, wat gekritiseer is omdat dit die agentskap toegelaat het "om telefoon- en e-poskommunikasie tussen die Verenigde State en mense oorsee sonder 'n lasbrief af te luister".<ref name="WaPoNSA">{{Cite news |last1=VandeHei |first1=Jim |last2=Eggen |first2=Dan |date=2006-01-05 |title=Cheney Cites Justifications For Domestic Eavesdropping |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/04/AR2006010400973.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Met die ''Homeland Security Act'' van November 2002 is die Departement van Binnelandse Veiligheid geskep om die binnelandse teenterreurwerk te koördineer; teen 2011 het dit met 200&nbsp;000 werknemers en 'n begroting van 56 miljard dollar die tweede grootste federale departement ná die Pentagon geword.<ref name="Busching83">{{Cite book |last=Büsching |first=Stephan |title=Die Welt nach 9/11 |publisher=Springer VS |year=2011 |isbn=978-3-531-94173-8 |location=Wiesbaden |pages=83–84 |language=de}}</ref> Altesaam is 263 nuwe veiligheidsagentskappe in die Verenigde State gestig of geherorganiseer, en sowat 1&nbsp;200 staatsinstansies en 1&nbsp;931 private maatskappye is sedertdien by gevarebestryding betrokke.<ref name="Greiner233" /> Die ''Aviation and Transportation Security Act'' het die federale regering eerder as die lughawens vir lughawesekuriteit verantwoordelik gemaak en die Transportation Security Administration geskep om passasiers en bagasie te deursoek.<ref name="Beck657">{{Cite book |last=Beck |first=Roger |title=Modern World History |publisher=Holt McDougal |year=2004 |isbn=978-0-618-69012-1 |pages=657–658}}</ref> Die FAA het beveel dat stuurkajuitdeure versterk word en het lugmarskalke op vlugte geplaas; op versoek van die lugvaartowerhede is onbreekbare stuurkajuitdeure met uiteenlopende sluitstelsels op alle kommersiële vliegtuie geïnstalleer, juis sodat 'n standaardstelsel nie deur aanvallers uitgebuit kon word nie.<ref name="FRBarriers">{{Cite web |date=2023-06-26 |title=Installation and Operation of Flightdeck Installed Physical Secondary Barriers on Transport Category Airplanes in Part 121 Service |url=https://www.federalregister.gov/documents/2023/06/26/2023-13071/installation-and-operation-of-flightdeck-installed-physical-secondary-barriers-on-transport-category |website=Federal Register |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="HuffPostDoors">{{Cite news |date=2015-03-26 |title=Crash de l'avion de Germanwings : la porte du cockpit, ultra sécurisée depuis les attentats du 11 septembre |url=https://www.huffingtonpost.fr/2015/03/26/videos-crash-avion-germanwings-porte-cockpit-ultra-securisee-verrouillee-11-septembre_n_6945922.html |work=HuffPost |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Ná die brande in die tweelingtorings is die wetgewing oor sprinkelstelsels in 2019 uitgebrei na bestaande geboue hoër as ongeveer 30 meter.<ref name="NYCCode">{{Cite web |last=Bower |first=John |title=New York City 2014 Building Code Fire Protection Revisions |url=http://www.aspenyc.org/uploads/3/9/1/4/39146325/building_code--aspe__11-5-14__%5Bcompatibility_mode%5D.pdf |publisher=American Society of Plumbing Engineers |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160528053304/http://www.aspenyc.org/uploads/3/9/1/4/39146325/building_code--aspe__11-5-14__%5Bcompatibility_mode%5D.pdf |archive-date=2016-05-28}}</ref> Die kritiek op die oorlog teen terreur het op die moraliteit, doeltreffendheid en koste daarvan gekonsentreer. Die Amerikaanse grondwet en reg verbied marteling, maar sulke menseregteskendings het onder die eufemisme "verskerpte ondervraging" tog plaasgevind.<ref name="HRWLegacy">{{Cite news |date=2021-09-09 |title=Twenty Years On: The Legacy of 9/11 |url=https://www.hrw.org/news/2021/09/09/twenty-years-legacy-9/11 |publisher=Human Rights Watch |access-date=2026-09-12}}</ref> === Strafregtelike verrigtinge === Aangesien al negentien kapers in die aanvalle gesterf het, is hulle nooit vervolg nie. Osama bin Laden is nooit formeel aangekla nie en is op 2 Mei 2011 in Pakistan deur Amerikaanse spesiale magte doodgemaak.<ref name="NYTBinLaden">{{Cite news |last1=Baker |first1=Peter |last2=Cooper |first2=Helene |date=2011-05-01 |title=Bin Laden Is Dead, President Obama Says |url=https://www.nytimes.com/2011/05/02/world/asia/osama-bin-laden-is-killed.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Khalid Sheikh Mohammed is op 1 Maart 2003 in Rawalpindi in Pakistan deur Pakistanse veiligheidsbeamptes saam met die CIA gearresteer en daarna in verskeie geheime CIA-gevangenisse en in Guantanamo aangehou, waar hy onder meer met waterboarding gemartel is.<ref name="TimeKSM">{{Cite magazine |last1=Shannon |first1=Elaine |last2=Weisskopf |first2=Michael |date=2003-03-24 |title=Khalid Sheikh Mohammed Names Names |url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,436061,00.html |magazine=Time |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927221045/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,436061,00.html |archive-date=2019-09-27}}</ref> Tydens verhore in Guantanamo in Maart 2007 het hy weer verantwoordelikheid erken en gesê hy "was van A tot Z verantwoordelik vir die operasie van 11 September".<ref name="AlJazeera2007" /> Op 11 Februarie 2008 het Amerikaanse militêre aanklaers ses Al-Kaïda-lede in Guantanamo weens hul rol as massamoordenaars aangekla en die doodstraf gevra. In November 2009 het Obama se prokureur-generaal Eric Holder aangekondig dat die saak na 'n gewone siviele hof in New York verskuif sou word, maar ná sterk teenkanting is dié plan in Januarie 2010 laat vaar.<ref name="Tucker391">{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer C. |title=The 9/11 Encyclopedia |publisher=ABC-Clio |year=2011 |isbn=978-1-59884-922-6 |location=Santa Barbara |page=391 |chapter=September 11 Terrorist Trial Controversy}}</ref> In 2023 is Ramzi Binalshibh om gesondheidsredes, wat sy advokaat aan marteling toegeskryf het, onbevoeg verklaar om tereg te staan, en 'n regter het Ammar al-Baluchi se bekentenis verwerp omdat dit onder marteling verkry is.<ref name="RosenbergNYT">{{Cite news |last=Rosenberg |first=Carol |date=2025-09-11 |title=What to Know About the 9/11 Case at Guantánamo Bay |url=https://www.nytimes.com/2025/09/11/us/politics/september11-what-to-know.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> In Julie 2024 het Mohammed, Walid bin Attash en Mustafa al-Hawsawi ooreengekom om skuldig te pleit in ruil vir lewenslange vonnisse in plaas van die doodstraf, maar minister van verdediging Lloyd Austin het die ooreenkoms dae later herroep.<ref name="France24Plea">{{Cite news |date=2024-08-03 |title=Plea deal for accused 9/11 plotters revoked by US defence secretary |url=https://www.france24.com/en/americas/20240803-us-scraps-plea-deal-with-9-11-mastermind-and-two-other-defendants |work=France 24 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803103006/https://www.france24.com/en/americas/20240803-us-scraps-plea-deal-with-9-11-mastermind-and-two-other-defendants |archive-date=2024-08-03}}</ref> Slegs randfigure is tot dusver in verband met die aanvalle skuldig bevind. Zacarias Moussaoui, wat reeds voor die aanvalle in Amerikaanse aanhouding was, is in Desember 2001 as die vermeende twintigste kaper aangekla en in Mei 2006 tot lewenslange gevangenisstraf sonder die moontlikheid van parool gevonnis.<ref name="AtkinsMoussaoui">{{Cite book |last=Atkins |first=Stephen E. |title=The 9/11 Encyclopedia |publisher=ABC-Clio |year=2011 |isbn=978-1-59884-922-6 |location=Santa Barbara |page=312}}</ref> Die Marokkaan Mounir el-Motassadeq is in Duitsland in 2003 die eerste keer skuldig bevind; die Hanseatiese Hooggeregshof in Hamburg het hom op 8 Januarie 2007 finaal weens medepligtigheid aan moord in 246 gevalle en lidmaatskap van 'n terreurorganisasie tot vyftien jaar gevangenisstraf gevonnis, en hy is ná sy vonnis in Oktober 2018 na [[Marokko]] gedeporteer.<ref name="OLGHamburg">{{Cite web |date=2007-01-08 |title=OLG Hamburg, Urteil vom 8. Januar 2007, Az. 7-1/06 |url=https://openjur.de/u/31993.html |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="DWMotassadeq">{{Cite news |last=Werkhäuser |first=Nina |date=2018-10-15 |title=Germany deports convicted 9/11 accomplice |url=https://www.dw.com/en/germany-deports-convicted-9-11-accomplice-motassadeq-to-morocco/a-45838887 |work=Deutsche Welle |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Siriër Imad Eddin Barakat Yarkas, hoof van die plaaslike Al-Kaïda-sel, is in November 2001 in [[Spanje]] gearresteer en op 26 September 2005 tot 27 jaar gevangenisstraf gevonnis; hy is in Mei 2013 vrygelaat.<ref name="ANSAMed">{{Cite news |date=2013-05-23 |title=Alleged Al Qaeda in Spain chief Abu Dahdah released |url=http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/nations/spain/2013/05/23/Alleged-Qaeda-Spain-chief-Abu-Dahdah-released_8754650.html |work=ANSAMed |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524161926/https://www.ansa.it/ansamed/en/news/nations/spain/2013/05/23/Alleged-Qaeda-Spain-chief-Abu-Dahdah-released_8754650.html |archive-date=2013-05-24}}</ref> === Vergoeding en siviele gedinge === Kort ná die aanvalle het talle selfhelpgroepe van oorlewendes en slagofferfamilies in New York ontstaan, wat die politiek tot vinnige hulp aangespoor het. Reeds op 21 September 2001 het die Kongres die ''September 11th Victim Compensation Fund'' ingestel, wat onder leiding van Kenneth Feinberg gestaan het en altesaam 7,375 miljard dollar aan federale fondse ontvang het. Om vergoeding te ontvang, moes aansoekers afstand doen van regsgedinge teen American Airlines en United Airlines.<ref name="Hoffman9">{{Cite book |last1=Hoffman |first1=Bruce |last2=Kasupski |first2=Anna-Britt |title=The Victims of Terrorism: An Assessment of Their Influence and Growing Role in Policy, Legislation, and the Private Sector |publisher=RAND |year=2007 |isbn=978-0-8330-4143-2 |pages=9–14}}</ref><ref name="VCFRegister">{{Cite journal |date=2018-10-03 |title=September 11th Victim Compensation Fund: Compensation of Claims |url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2018-10-03/pdf/2018-21490.pdf |journal=Federal Register |volume=83 |issue=192 |pages=49946–49947 |access-date=2026-09-12}}</ref> Die ''Air Transportation Safety and System Stabilization Act'' van November 2001 het die fonds ingesluit, maar terselfdertyd die lugrederye teen slagoffereise beskerm en hulle lenings van altesaam 15 miljard dollar gewaarborg.<ref name="Frias925">{{Cite book |editor1-last=Salinas de Frías |editor1-first=Ana |editor2-last=Samuel |editor2-first=Katja |editor3-last=White |editor3-first=Nigel D. |title=Counter-Terrorism: International Law and Practice |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-960892-8 |location=Oxford |page=925}}</ref> Teen die sperdatum van 11 September 2003 is 2&nbsp;833 aansoeke van families van gesneuweldes ontvang; die fonds het uiteindelik meer as sewe miljard dollar aan die families van 2&nbsp;880 slagoffers en aan 2&nbsp;680 beseerdes uitbetaal.<ref name="CBSFund">{{Cite news |last=Barrett |first=Devlin |date=2003-12-23 |title=9/11 Fund Deadline Passes |url=https://www.cbsnews.com/news/9-11-fund-deadline-passes/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="SpecialMaster">{{Cite report |title=Final Report of The Special Master for the September 11th Victim Compensation Fund of 2001 |publisher=United States Department of Justice |url=http://www.justice.gov/final_report.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041118234719/http://www.justice.gov/final_report.pdf |archive-date=2004-11-18}}</ref> In 2019 is die sperdatum vir aansoeke van 2020 na 2090 verskuif.<ref name="PoliticoFund">{{Cite news |date=2019-07-23 |title=Senate votes to permanently extend 9/11 victims fund |url=https://www.politico.com/story/2019/07/23/jon-stewart-9-11-victims-fund-vote-1427399 |work=Politico |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125133852/https://www.politico.com/story/2019/07/23/jon-stewart-9-11-victims-fund-vote-1427399 |archive-date=2023-11-25}}</ref> Baie slagoffers het van hul aansprake uit die fonds afstand gedoen om eerder siviele gedinge teen lugrederye, veiligheidsowerhede en buitelandse persone, maatskappye en regerings in te stel. Byna al hierdie sake – teen 2011 meer as 10&nbsp;000 van beseerde reddingswerkers en byna 100 van slagofferfamilies – is deur die distriksregter Alvin Hellerstein deur buitegeregtelike skikkings afgehandel.<ref name="Bond2001">{{Cite book |last=Bond |first=Lucy |title=Frames of Memory After 9/11: Culture, Criticism, Politics, and Law |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=978-1-137-44010-5 |location=New York |page=2001}}</ref> Ná verskeie onsuksesvolle gedinge teen Saoedi-Arabiese banke, regeringslede en ander moontlike helpers van Al-Kaïda het die Amerikaanse Senaat in Julie 2016 die ''Justice Against Sponsors of Terrorism Act'' (JASTA) aanvaar, wat staatsimmuniteit ophef vir persone wie se optrede tot terreurdade in die Verenigde State gelei het. Saoedi-Arabië het gedreig om Amerikaanse staatseffekte ter waarde van 750 miljard dollar te verkoop om die wet te verhinder, maar in September 2016 het die Kongres Obama se veto daarteen verwerp.<ref name="Essawy">{{Cite book |last=Essawy |first=Rana M. |title=Sovereign Immunity Under Pressure: Norms, Values and Interests |publisher=Springer Nature |year=2022 |isbn=978-3-030-87705-7 |location=Cham |pages=335–374}}</ref><ref name="NPRVeto">{{Cite news |last1=Horsley |first1=Scott |last2=Chang |first2=Alisa |date=2016-09-28 |title=Senate Votes To Override Obama's Veto On Sept. 11 Lawsuit Bill |url=https://www.npr.org/2016/09/28/495709481/sept-11-lawsuits-vote-today-could-be-first-reversal-of-an-obama-veto |work=NPR |access-date=2026-09-12}}</ref> In Maart 2017 het 1&nbsp;500 beseerde oorlewendes en 850 slagofferfamilies 'n eis teen Saoedi-Arabië ingestel; 'n federale hof het die koninkryk se immuniteit in Maart 2018 opgehef en die saak toegelaat om voort te gaan.<ref name="ReutersStempel">{{Cite news |last=Stempel |first=Jonathan |date=2018-03-28 |title=Saudi Arabia must face U.S. lawsuits over Sept. 11 attacks |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-saudi-sept11/saudi-arabia-must-face-u-s-lawsuits-over-sept-11-attacks-idUSKBN1H43A1 |work=Reuters |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2011 het die New Yorkse distriksregter George B. Daniels beslis dat [[Iran]] en die Hisbollah aanspreeklik is vir skade aan slagofferfamilies omdat hulle Al-Kaïda ondersteun het; in Mei 2018 het hy by verstek beslis dat Iran meer as ses miljard dollar aan die families moet betaal. Die 9/11-kommissie het egter geen direkte Iranse steun aan Al-Kaïda vasgestel nie.<ref name="Mansell">{{Cite book |last1=Mansell |first1=Wade |last2=Openshaw |first2=Karen |title=International Law: A Critical Introduction |publisher=Bloomsbury |year=2019 |isbn=978-1-5099-2671-8 |location=Londen |page=58}}</ref> Die huurder van die Wêreldhandelsentrum, Larry Silverstein, het die torings in Julie 2001 vir 99 jaar gehuur en vir ongeveer 3,5 miljard dollar per skadegeval verseker, maar die besonderhede was op 11 September nog nie afgehandel nie. Dit het gelei tot 'n jarelange regstryd oor die vraag of die twee ineenstortings een of twee skadegevalle was. In 2006 het 'n appèlhof hom uiteindelik 4,6 miljard dollar toegeken.<ref name="Anderson">{{Cite book |editor1-last=Anderson |editor1-first=Eugene R. |editor2-last=Stanzler |editor2-first=Jordan S. |editor3-last=Masters |editor3-first=Lorelie S. |title=Insurance Coverage Litigation |publisher=Wolters Kluwer |year=2023 |edition=2de |isbn=978-0-7355-1173-6 |location=New York |pages=9-11–9-17}}</ref> In Mei 2007 het sewe versekeraars 'n buitegeregtelike skikking van altesaam 2,1 miljard dollar met hom bereik, in plaas van die sewe miljard wat aanvanklik geëis is.<ref name="Bloomberg2007">{{Cite news |date=2007-05-23 |title=Silverstein, Insurers Reach $2 Billion WTC Settlement |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aPunKOKxWwN0 |work=Bloomberg |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414224357/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aPunKOKxWwN0 |archive-date=2012-04-14}}</ref> In 2012 het Silverstein American Airlines en United Airlines gedagvaar weens gebrekkige veiligheidskontroles en in November 2017 'n skikking van sowat 95 miljoen dollar bereik.<ref name="Tacker">{{Cite book |last=Tacker |first=Thomas |title=Rethinking Consumer Protection: Escaping Death by Regulation |publisher=Lexington Books |year=2019 |isbn=978-1-978756-82-3 |page=138}}</ref> Al die mense wat in die aanvalle gesterf het, het postuum die Kongres-goue medalje ontvang.<ref name="GoldMedal">{{Cite web |title=Congressional Gold Medal |url=https://www.nps.gov/flni/learn/historyculture/congressional-gold-medal.htm |publisher=National Park Service |access-date=2026-09-12}}</ref> == Gesondheids- en omgewingsgevolge == [[Lêer:Dust covered 911 victims.jpg|duimnael|Oorlewendes met stof bedek ná die ineenstorting van die torings]] Toe die torings ineenstort, is honderdduisende ton giftige puin met meer as 2&nbsp;500 besoedelstowwe en bekende karsinogene oor Laer-Manhattan versprei.<ref name="NYTDust">{{Cite news |last=Gates |first=Anita |date=2006-09-11 |title=Buildings Rise from Rubble while Health Crumbles |url=https://www.nytimes.com/2006/09/11/arts/television/11dust.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911132238/https://www.nytimes.com/2006/09/11/arts/television/11dust.html |url-status=live}}</ref> Die stofwolk en die rook van die brande, wat 99 dae geduur het, het onder meer [[dioksien]], [[lood]] (uit die tienduisende rekenaars in die torings), [[asbes]], kwik (uit die fluoresserende buise), americium-241 uit rookverklikkers en groot hoeveelhede [[glasvesel]] bevat.<ref name="NRDC">{{Cite report |title=The Environmental Impacts of the World Trade Center Attacks |publisher=Natural Resources Defense Council |year=2002 |url=http://www.nrdc.org/air/pollution/wtc/wtc.pdf |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Environmental Protection Agency (EPA) het abnormaal hoë konsentrasies van vlugtige organiese verbindings soos etielbenseen, propileen, stireen en tolueen aangeteken, sowel as bisfenol A; die gemiddelde [[benseen]]konsentrasie in Oktober en November 2001 was 18&nbsp;000 dele per miljard, met 'n piek van 180&nbsp;000 dele per miljard.<ref name="EPAMonitoring">{{Cite web |title=Monitoring Toxic Organic Gases And Particles Near the World Trade Center After September 11, 2001 |url=http://cfpub.epa.gov/si/si_public_record_Report.cfm?dirEntryID=62021 |publisher=Environmental Protection Agency |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Bush-administrasie het die EPA beveel om ter wille van die nasionale veiligheid geruststellende verklarings oor die lugkwaliteit uit te reik; die agentskap het eers in Junie 2002 bevind dat die lugkwaliteit tot die vlakke van voor 11 September teruggekeer het.<ref name="SeattlePI">{{Cite news |last=Heilprin |first=John |date=2003-06-23 |title=White House edited EPA's 9/11 reports |url=http://www.seattlepi.com/national/136350_epa23.html |work=Seattle Post-Intelligencer |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205055600/http://www.seattlepi.com/national/136350_epa23.html |archive-date=2010-12-05}}</ref> 'n Verslag van die EPA se inspekteur-generaal het in Augustus 2003 die wysigings blootgelê wat die administrasie aan die waarskuwings oor die gevaar van die stof aangebring het. Die EPA-administrateur Christine Todd Whitman is deur 'n Amerikaanse distriksregter skerp gekritiseer omdat sy verkeerdelik gesê het dat die gebied omgewingsveilig was, en burgemeester Giuliani is gekritiseer omdat hy finansiëlesektorwerkers aangespoor het om vinnig na die Wall Street-gebied terug te keer.<ref name="Neumeister">{{Cite news |last=Neumeister |first=Larry |date=2006-02-02 |title=Judge Slams Ex-EPA Chief Over Sept. 11 |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/n/a/2006/02/02/national/a142556S81.DTL |work=San Francisco Chronicle |agency=Associated Press |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080524084609/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fn%2Fa%2F2006%2F02%2F02%2Fnational%2Fa142556S81.DTL |archive-date=2008-05-24}}</ref> Van die ongeveer 65&nbsp;000 opruimingswerkers en nooddienspersoneel het 37&nbsp;305 in die daaropvolgende jare posttraumatiese stresversteurings, asemhalingsiektes of [[kanker]] ontwikkel wat aan die giftige stowwe toegeskryf word.<ref name="Aerztezeitung">{{Cite news |last=Pieper |first=Claudia |date=2016-09-09 |title=9/11 – Das Leid der Helfer 15 Jahre nach dem Terror |url=https://www.aerztezeitung.de/Politik/Das-Leid-der-Helfer-15-Jahre-nach-dem-Terror-293762.html |work=Ärztezeitung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2006 is 'n eerste sterfgeval weens longfibrose amptelik ná 'n lykskouing aan ''Ground Zero'' toegeskryf; daarna is gevalle van mesotelioom en asbestose gereeld aan wat plaaslik die "Wêreldhandelsentrum-sindroom" genoem word, gekoppel.<ref name="FoxSyndrome">{{Cite news |title=World Trade Center Syndrome |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,42730,00.html |work=Fox News |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020215053801/http://www.foxnews.com/story/0,2933,42730,00.html |archive-date=2002-02-15}}</ref> 'n Studie van reddingswerkers wat in April 2010 vrygestel is, het bevind dat almal wat ondersoek is, verswakte longfunksie gehad het.<ref name="NYTLung">{{Cite news |last=Grady |first=Denise |date=2010-04-07 |title=Lung Function of 9/11 Rescuers Fell, Study Finds |url=https://www.nytimes.com/2010/04/08/nyregion/08lung.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Outo-immuunsiektes het ook merkbaar toegeneem onder mense wat lank op die terrein gewerk het, met veral rumatoïede artritis, spondiloartritis en lupus; volgens 'n verslag in ''Arthritis & Rheumatology'' van 2015 het die risiko met ongeveer 13 persent gestyg vir elke maand wat op die terrein gewerk is.<ref name="Webber2015">{{Cite journal |last1=Webber |first1=Mayris P. |display-authors=etal |date=2015-03-16 |title=Nested Case–Control Study of Selected Systemic Autoimmune Diseases in World Trade Center Rescue/Recovery Workers |journal=Arthritis & Rheumatology |volume=67 |issue=5 |pages=1369–1376 |doi=10.1002/art.39059}}</ref> 'n Studie van 2017 het by mense wat as kinders of tieners aan die stofwolk blootgestel is, vyftien jaar later 'n verhoogde risiko van hartsiektes gevind, moontlik weens per- en polifluooralkielstowwe wat hulle ingeasem het.<ref name="Koshy2017">{{Cite journal |last1=Koshy |first1=Tony T. |display-authors=etal |date=2017-09-08 |title=Serum perfluoroalkyl substances and cardiometabolic consequences in adolescents exposed to the World Trade Center disaster and a matched comparison group |journal=Environment International |volume=109 |pages=128–135 |doi=10.1016/j.envint.2017.08.003 |pmid=28890218}}</ref> Navorsers van die New York-universiteit het in 2015 in 'n terugskouing bevind dat die belangrikste simptome nie dié was wat met fyn stofdeeltjies geassosieer word nie, en dat die belang van die baie hoë konsentrasies groter en sterk alkaliese deeltjies destyds onderskat is, wat tot 'n "ontoereikende" risikobestuur gelei het.<ref name="Lippmann2015">{{Cite journal |last1=Lippmann |first1=Morton |last2=Cohen |first2=Mitchell D. |last3=Chen |first3=Lung-Chi |date=2015 |title=Health effects of World Trade Center (WTC) Dust: An unprecedented disaster with inadequate risk management |journal=Critical Reviews in Toxicology |volume=45 |issue=6 |pages=492–530 |doi=10.3109/10408444.2015.1044601}}</ref> Teen 2019 het ongeveer 10&nbsp;000 mense wat aan die reddings- en opruimingswerk deelgeneem het, kanker ontwikkel; teen die einde van Junie 2019 was meer as 21&nbsp;000 van hulle by die federale ''World Trade Center Health Program'' ingeskryf, waarvan sowat 4&nbsp;000 met kanker gediagnoseer is. Volgens David Prezant, hoofgeneesheer van die New Yorkse brandweer, het die kankersyfer onder blootgestelde mense tussen 2001 en 2019 met 10 tot 30 persent gestyg, en sal dit verder styg omdat longkanker en mesotelioom twintig tot dertig jaar neem om op te tref.<ref name="AFP2019">{{Cite news |date=2019-09-09 |title=18 ans après, l'ombre du cancer plane sur le 11-Septembre |url=https://www.sciencesetavenir.fr/sante/attentat-des-annees-apres-l-ombre-du-cancer-plane-sur-le-11-septembre_137077 |work=Sciences et Avenir |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> In Maart 2010 het die stad New York 'n fonds van 657,5 miljoen dollar beplan om tienduisend brandweermanne, polisiebeamptes en werkers te vergoed; die ooreenkoms is deur die regter verwerp, maar op 23 Junie 2010 is 'n nuwe skikking van 712,5 miljoen dollar goedgekeur, wat byna al die eisers in November 2010 aanvaar het.<ref name="NYTSettlement">{{Cite news |date=2010-06-23 |title=U.S. District Court Approves Ground Zero Health Settlement |url=https://www.nytimes.com/2010/06/24/nyregion/24zero.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Die ''James Zadroga 9/11 Health and Compensation Act'', deur die Senaat aanvaar op 22 Desember 2010 en deur Obama onderteken op 2 Januarie 2011, het 4,2 miljard dollar toegeken vir die ''World Trade Center Health Program'', wat toetsing en behandeling verskaf aan mense met langtermyngesondheidsprobleme wat met die aanvalle verband hou.<ref name="NYTZadroga">{{Cite news |date=2010-12-22 |title=Senate Passes 9/11 Health Bill as Republicans Back Down |url=https://www.nytimes.com/2010/12/23/nyregion/23health.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="WTCHP">{{Cite web |title=World Trade Center Health Program FAQ |url=https://www.cdc.gov/wtc/faq.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=2026-09-12}}</ref> Van Januarie 2011 tot 2016 is sowat 37&nbsp;000 geskaadde nooddienswerkers, oorlewendes en ander betrokkenes daardeur mediese versorging en vergoeding gegee.<ref name="Aerztezeitung" /> In 2020 het die NYPD bevestig dat 247 van sy beamptes aan siektes wat met 11 September verband hou, gesterf het, en in September 2022 het die brandweer bevestig dat 299 brandweermanne so gesterf het. Op 25 September 2023 het die brandweer gerapporteer dat dit nou net soveel lede aan 9/11-verwante siektes verloor het as op die dag van die aanvalle self, naamlik 343.<ref name="NYPDTribute">{{Cite web |title=9/11 Tribute |url=https://www1.nyc.gov/site/nypd/about/memorials/9-11-tribute.page |publisher=New York City Police Department |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="FDNY343">{{Cite news |last=Gainer |first=Alice |date=2023-09-25 |title=FDNY loses 343rd member to 9/11 related illness – as many as died on day of attacks |url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/fdny-loses-343rd-member-to-911-related-illness-as-many-as-died-on-day-of-attacks/ |work=CBS New York |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251227120901/https://www.cbsnews.com/newyork/news/fdny-loses-343rd-member-to-911-related-illness-as-many-as-died-on-day-of-attacks/ |archive-date=2025-12-27}}</ref> Teen September 2025 het nog sowat 400 nooddienswerkers aan die gevolge van sulke siektes gesterf.<ref name="ABC2025FDNY">{{Cite news |date=2025-09-09 |title=FDNY honors 39 members who have died in last year of 9/11-related illness |url=https://abc7ny.com/post/fdny-honor-39-members-have-died-last-year-911-related-illness/17779768/ |work=WABC-TV |access-date=2026-09-12}}</ref> == Ekonomiese gevolge == Die ekonomiese gevolge van die aanvalle was op kort termyn dramaties, veral in die getrefde gebiede en vir sekere bedrywe, maar op medium- en langtermyn beperk. Die aanvalle het die verwagte ekonomiese groei vir die vierde kwartaal van 2001 gedemp, maar geen [[resessie]] veroorsaak nie. Die Federale Reserweraad het onmiddellik 'n verhoging van die likiditeit aangekondig, en die Europese Sentrale Bank en ander sentrale banke het gehelp deur dollars te koop en rentekoerse te verlaag, wat waarskynlik 'n finansiële krisis voorkom het.<ref name="Makinen3">{{Cite book |last=Makinen |first=Gail |title=Economic Effects of 9/11: A Retrospective Assessment |publisher=Diane Publishing |year=2011 |isbn=978-1-4379-3837-1 |location=Collingdale |pages=3–7}}</ref> Die effektebeurse het op 11 September nie geopen nie en het tot 17 September gesluit gebly. Met die heropening het die [[Dow Jones]]-indeks 684 punte of 7,1 persent gedaal tot 8&nbsp;921 – destyds die grootste eendagpuntverlies ooit – en die NASDAQ 6,5 persent.<ref name="ChicagoTribune">{{Cite news |last=Barnhart |first=Bill |date=2001-09-17 |title=Markets reopen, plunge |url=http://www.chicagotribune.com/business/chi-010917markets,0,5287650.story |work=Chicago Tribune |access-date=2026-09-12}}</ref> Teen die einde van daardie week het die Dow Jones 1&nbsp;369,7 punte (14,3 persent) verloor, destyds die grootste weeklikse puntdaling in sy geskiedenis, en die S&P 500 11,6 persent en die NASDAQ 16,1 persent. In dollars van 2001 het Amerikaanse aandele daardie week 1,4 biljoen dollar aan waarde verloor.<ref name="CNNMoney">{{Cite news |date=2001-09-23 |title=Finding hope in a selloff |url=http://money.cnn.com/2001/09/23/markets/sun_lookahead/ |work=CNN Money |access-date=2026-09-12}}</ref> Amerikaanse lugrederye het ná die aanvalle na raming 330 miljoen dollar per dag verloor en teen die einde van die jaar altesaam 17,7 miljard dollar. Teen 16 September 2001 het vliegbesprekings in die Verenigde State met 74 persent gedaal en hotelbesprekings met 19 persent, en die toerismebedryf het wêreldwyd enorme verliese gely – hoewel die aanvalle dikwels net dieper strukturele oorsake van dié insinkings versnel het.<ref name="Rhoades">{{Cite book |last=Rhoades |first=Dawna L. |title=The Impact of 9/11 on Business and Economics: The Business of Terror |publisher=Palgrave Macmillan |year=2009 |isbn=978-0-230-10006-0 |location=Londen |page=65}}</ref> Die Noord-Amerikaanse lugruim was etlike dae ná die aanvalle gesluit, en lugreise het ná die heropening afgeneem, wat tot 'n vermindering van byna 20 persent in lugvaartkapasiteit gelei en die finansiële probleme van die reeds sukkelende Amerikaanse lugvaartbedryf vererger het.<ref name="BTS">{{Cite web |last1=Bhadra |first1=Dipasis |last2=Texter |first2=Pamela |year=2004 |title=Airline Networks: An Econometric Framework to Analyze Domestic U.S. Air Travel |url=http://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/ |publisher=United States Department of Transportation |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050330035744/http://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/ |archive-date=2005-03-30}}</ref> Meer as 18&nbsp;000 klein sake-ondernemings in Laer-Manhattan is vernietig of verplaas, en sowat 2,96 miljoen vierkante meter kantoorruimte is beskadig of vernietig.<ref name="Hensell">{{Cite web |last=Hensell |first=Lesley |date=2001-12-14 |title=Tough Times Loom For Manhattan Commercial Market |url=http://realtytimes.com/rtpages/20011214_downtown.htm |website=Realty Times |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814003420/http://realtytimes.com/rtpages/20011214_downtown.htm |archive-date=2011-08-14}}</ref> In die eerste drie maande ná die aanvalle het New York sowat 430&nbsp;000 werksmaande en 2,8 miljard dollar aan lone verloor, en die stad se bruto binnelandse produk het na raming met 27,3 miljard dollar gedaal vir die laaste drie maande van 2001 en die hele 2002. Die Amerikaanse regering het in September 2001 11,2 miljard dollar aan onmiddellike hulp aan die stad verskaf en vroeg in 2002 nog 10,5 miljard vir ekonomiese ontwikkeling en infrastruktuur.<ref name="Dolfman">{{Cite journal |last1=Dolfman |first1=Michael L. |last2=Wasser |first2=Solidelle F. |year=2004 |title=9/11 and the New York City Economy |journal=Monthly Labor Review |volume=127}}</ref><ref name="Makinen5">{{Cite report |last=Makinen |first=Gail |date=2002-09-27 |title=The Economic Effects of 9/11: A Retrospective Assessment |url=https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |publisher=Congressional Research Service |page=5 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812212403/https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |url-status=dead}}</ref> Ongeveer 130&nbsp;000 werknemers wat weens die direkte gevolge afgedank is, het verlengde werkloosheidsvoordele ontvang.<ref name="Makinen3" /> Ramings van die totale skade wat deur die aanvalle veroorsaak is, wissel van 50 tot 500 miljard dollar; as die bykomende veiligheidsuitgawes tot 2011 ingesluit word, meer as een biljoen dollar.<ref name="English67">{{Cite book |last=English |first=Richard |title=Does Terrorism Work? A History |publisher=Oxford University Press |year=2019 |isbn=978-0-19-106795-2 |location=Oxford |page=67}}</ref> Die totale versekerde skade aan lewens en eiendom word op 40 tot meer as 50 miljard dollar geraam, die hoogste versekeringseis in die geskiedenis.<ref name="Makinen5" /> Studies oor die ekonomiese gevolge toon dat die kantoormark en werkverskaffing in Manhattan minder aangetas is as wat aanvanklik gevrees is, omdat die finansiëledienstebedryf persoonlike kontak benodig.<ref name="Fuerst">{{Cite web |last=Fuerst |first=Franz |date=2005-09-07 |title=Exogenous Shocks and Real Estate Rental Markets: An Event Study of the 9/11 Attacks and their Impact on the New York Office Market |publisher=Social Science Research Network |url=https://ssrn.com/abstract=800006 |access-date=2026-09-12}}</ref> == Herbou en gedenktekens == === Herbou van die terrein === [[Lêer:Lower Manhattan from Jersey City September 2020 HDR panorama (cropped).jpg|duimnael|Die herboude Wêreldhandelsentrum, September 2020]] Meer as 1,8 miljoen ton puin is van die terrein verwyder.<ref name="FreshKills">{{Cite report |title=Recovery: The World Trade Center recovery operation at Fresh Kills |publisher=New York State Museum |url=http://www.nysm.nysed.gov/exhibits/longterm/documents/recovery.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929220703/http://www.nysm.nysed.gov/exhibits/longterm/documents/recovery.pdf |archive-date=2006-09-29}}</ref> Ná maande van dag-en-nag-werk is die terrein aan die einde van Mei 2002 skoongemaak, en die beskadigde deel van die Pentagon is binne 'n jaar herbou en weer in gebruik geneem.<ref name="CNNCleanup">{{Cite news |date=2002-05-30 |title=Ceremony closes 'Ground Zero' cleanup |url=http://archives.cnn.com/2002/US/05/30/rec.wtc.cleanup/ |work=CNN |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201081749/http://archives.cnn.com/2002/US/05/30/rec.wtc.cleanup/ |archive-date=2008-12-01}}</ref> Die tydelike PATH-stasie is aan die einde van 2003 geopen en die nuwe gebou 7 in 2006 voltooi. Die werk aan die hoofterrein is eers laat in 2006 hervat toe Larry Silverstein en die Hawe-owerheid oor die finansiering ooreengekom het.<ref name="NYTBagli">{{Cite news |last=Bagli |first=Charles V. |date=2006-09-22 |title=An Agreement Is Formalized on Rebuilding at Ground Zero |url=https://www.nytimes.com/2006/09/22/nyregion/nyregionspecial3/22rebuild.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Die bou van One World Trade Center het in April 2006 begin; die spits is in Mei 2013 opgerig, wat die gebou se hoogte op 541 meter gebring het en dit die hoogste gebou in die Westelike Halfrond gemaak het. Dit is op 3 November 2014 geopen.<ref name="OneWTC">{{Cite magazine |last=Iyengar |first=Rishi |date=2014-11-03 |title=One World Trade Center Opens Its Doors |url=https://time.com/3553897/one-world-trade-center-freedom-tower-opens-doors-new-york-city-911/ |magazine=Time |access-date=2026-09-12 |archive-date=2025-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614032209/https://time.com/3553897/one-world-trade-center-freedom-tower-opens-doors-new-york-city-911/ |url-status=dead}}</ref> Gebou 4 het in November 2013 geopen en gebou 3 in Junie 2018.<ref name="USAToday3WTC">{{Cite news |date=2018-06-10 |title=New World Trade Center to open after years of delays |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2018/06/10/3-world-trade-center-open-after-years-delays-twin-towers-site/689035002/ |work=USA Today |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Grieks-Ortodokse Sint Nikolaas-kerk is volgens 'n ontwerp van [[Santiago Calatrava]] herbou en op 4 Julie 2022 as nasionale heiligdom ingewy; dit het in Desember 2022 weer vir gereelde dienste geopen.<ref name="CBSStNicholas">{{Cite news |date=2022-12-06 |title=Saint Nicholas Greek Orthodox Church officially reopens to public after being destroyed on 9/11 |url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/saint-nicholas-greek-orthodox-church-officially-reopens-to-public-after-being-destroyed-on-911/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Ronald O. Perelman Performing Arts Center het in September 2023 geopen, terwyl gebou 2 teen 2026 steeds onvoltooid was.<ref name="NYTPerelman">{{Cite news |last=Pareles |first=Jon |date=2023-09-18 |title=Perelman Arts Center Opens in New York and Welcomes the World |url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/arts/music/perelman-arts-center-opens.html |work=The New York Times |issn=0362-4331 |access-date=2026-09-12}}</ref> === Gedenktekens === [[Lêer:Lower Manhattan from Jersey City September 2020 HDR.jpg|duimnael|''Tribute in Light'', met twee ligkolomme wat die tweelingtorings voorstel, September 2020]] In die dae ná die aanvalle is talle gedenkdienste en waghoudings wêreldwyd gehou, en foto's van die dooies en vermistes is regoor die terrein aangeplak.<ref name="Sigmund">{{Cite web |last=Sigmund |first=Pete |title=Crews Assist Rescuers in Massive WTC Search |url=http://www.constructionequipmentguide.com/Crews-Assist-Rescuers-in-Massive-WTC-Search/1531/ |publisher=Construction Equipment Guide |access-date=2026-09-12}}</ref> Van 11 September tot die begin van die oorlog in Oktober 2001 het 'n groot verskeidenheid spontane vorme van rou ontstaan – soekplakkate vir vermistes en aandenkings van allerlei aard by ''Ground Zero'', by Union Square, teen brûe, heinings en mure – en ''The New York Times'' het met sy reeks ''Portraits of Grief'' oor die slagoffers begin.<ref name="Bond1989">{{Cite book |last=Bond |first=Lucy |title=Frames of Memory After 9/11: Culture, Criticism, Politics, and Law |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=978-1-137-44010-5 |location=New York |pages=1989–1990}}</ref> Een van die eerste gedenktekens was ''Tribute in Light'', 'n installasie van 88 soekligte wat op 11 Maart 2002 vir die eerste keer aangeskakel is en sedertdien jaarliks in die nag van 11 September herhaal word. Twee hoë-intensiteit blouwit ligkolomme styg loodreg op uit die voetspore van die ou torings en is van ver af sigbaar.<ref name="BBCTribute">{{Cite news |date=2002-03-06 |title=Tribute in light to New York victims |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1857699.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Sagalyn">{{Cite book |last=Sagalyn |first=Lynne B. |title=Power at Ground Zero: Politics, Money, and the Remaking of Lower Manhattan |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-060704-3 |location=Oxford |page=222}}</ref> Vir die terrein self is die ''World Trade Center Site Memorial Competition'' gehou. Die wenontwerp, ''Reflecting Absence'', is in Augustus 2006 gekies en bestaan uit twee verdiepte poele in die voetspore van die torings, omring deur die name van die slagoffers in 'n ondergrondse gedenkruimte. Die gedenkteken is op die tiende herdenking in 2011 voltooi en die museum het in Mei 2014 geopen. In die wande van die bassins is die name van al 2&nbsp;791 slagoffers van die aanvalle sowel as dié van die bomaanval van 1993 gegraveer.<ref name="CBSMemorial">{{Cite news |date=2006-03-06 |title=WTC Memorial Construction Begins |url=https://www.cbsnews.com/news/wtc-memorial-construction-begins/ |work=CBS News |agency=Associated Press |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Arad">{{Cite journal |last=Arad |first=Michael |year=2009 |title=Reflecting Absence |url=https://placesjournal.org/assets/legacy/pdfs/reflecting-absence.pdf |journal=Places Journal |volume=21 |issue=1}}</ref> By die jaarlikse herdenkings in New York lees familielede die name gewoonlik in alfabetiese volgorde voor.<ref name="Arad" /> ''The Sphere'' van die Duitse beeldhouer Fritz Koenig, die grootste bronsbeeld van die moderne tyd, het van 1971 tot 2001 tussen die tweelingtorings op die Austin J. Tobin-plein gestaan. Die beeld van meer as twintig ton was die enigste kunswerk wat grootliks ongeskonde uit die puin gehaal is en het 'n simboliese gedenkteken geword; in Augustus 2017 is dit in Liberty Park naby die 9/11-gedenkteken opgestel.<ref name="NYTSphere">{{Cite news |last=Otterman |first=Sharon |date=2017-11-29 |title=Battered and Scarred, 'Sphere' Returns to 9/11 Site |url=https://www.nytimes.com/2017/11/29/nyregion/911-memorial-sphere-sculpture.html |work=The New York Times |issn=1553-8095 |access-date=2026-09-12}}</ref> In Arlington is die Pentagon-gedenkteken op die sewende herdenking in 2008 vir die publiek geopen. Dit bestaan uit 'n park met 184 banke wat na die Pentagon kyk. Toe die Pentagon in 2001 en 2002 herstel is, is 'n private kapel en 'n binnenshuise gedenkteken ingerig op die plek waar Vlug 77 die gebou getref het.<ref name="WaPoPentagonMem">{{Cite news |last=Miroff |first=Nick |date=2008-09-11 |title=Creating a Place Like No Other |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/09/10/AR2008091000018.html |work=The Washington Post |issn=2641-9599 |access-date=2026-09-12}}</ref> By Shanksville is 'n besoekersentrum van beton en glas in 2015 geopen, geleë op 'n heuwel wat oor die neerstortterrein en die wit marmer-''Wall of Names'' uitkyk; sowel die uitkykplatform as die muur is onder die vlugpad van Vlug 93 in lyn gebring.<ref name="NPSFlight93">{{Cite web |title=Flight 93 National Memorial – Frequently Asked Questions |url=https://www.nps.gov/flni/historyculture/upload/FAQs_longform_formatted_5-2013.pdf |publisher=National Park Service |pages=22–23 |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130715132520/http://www.nps.gov/flni/historyculture/upload/FAQs_longform_formatted_5-2013.pdf |archive-date=2013-07-15}}</ref> Op 14 November 2001 het die Kongres 'n resolusie aanvaar wat elke 11 September as Patriot Day aanwys; jaarliks doen die president 'n beroep op die Amerikaanse volk om 'n oomblik stilte te hou. Ná Bush se ampstermyn is die dag van 2009 af ook as die ''National Day of Service and Remembrance'' bekend.<ref name="PatriotDay">{{Cite web |title=Amending title 36, United States Code, to designate September 11 as Patriot Day |url=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c107:S.J.RES.29: |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918011620/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c107:S.J.RES.29: |archive-date=2008-09-18}}</ref><ref name="Bond1989" /> In September 2003 is 7,5 ton staal van die terrein gebruik in die bou van die USS ''New York'', 'n oorlogskip wat ter nagedagtenis aan die slagoffers so genoem is.<ref name="TimesWarship">{{Cite news |date=2006-05-22 |title=Warship built out of Twin Towers wreckage |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article723328.ece |work=The Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 11 September 2006 het [[Bill Clinton]] die monument ''To the Struggle Against World Terrorism'' van die beeldhouer Zoerab Tsereteli in Bayonne, New Jersey, ingewy; dit stel 'n traan in 'n gebreekte toring voor.<ref name="Cesari">{{Cite thesis |last=Césari |first=Pierre |date=2013-04-25 |title=La vision russe du 11 Septembre |publisher=Université Paris I Panthéon-Sorbonne |url=https://dumas.ccsd.cnrs.fr/dumas-00817673/ |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> By die brandweerstasie ''Ten House'' in Liberty Street, wat eerste by die Wêreldhandelsentrum aangekom het en ses manne verloor het, is in 2006 die ''Ten House Bravest Memorial'' geopen, later gevolg deur die ''FDNY Memorial Wall'' vir al 343 brandweermanne wat daardie dag gesterf het.<ref name="Fodors">{{Cite book |title=Fodor's New York City 2025 |publisher=Fodor's Travel |year=2024 |isbn=978-1-64097-763-1 |location=New York |page=143}}</ref> == Kulturele invloed == Onmiddellike reaksies op die aanvalle het 'n groter klem op die gesinslewe, hoër kerkbywoning en meer uitings van [[patriotisme]], soos die vertoon van die Amerikaanse vlag, ingesluit.<ref name="Carducci">{{Cite book |last=Carducci |first=Bernardo J. |title=The Psychology of Personality: Viewpoints, Research, and Applications |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-3635-8 |page=200}}</ref> Die aanvalle is sedertdien as agtergrond, verhaal of tema in rolprente, musiek, letterkunde en selfs humor gebruik, en televisieprogramme het die kulturele bekommernisse van die tydperk weerspieël.<ref name="QuayDamico">{{Cite book |last1=Quay |first1=Sara |last2=Damico |first2=Amy |title=September 11 in Popular Culture: A Guide |publisher=Greenwood |year=2010 |isbn=978-0-313-35505-9}}</ref> Die Amerikaanse kultuur ná die aanvalle word gekenmerk deur verhoogde sekuriteit en 'n groter vraag daarna, sowel as [[angs]] oor toekomstige terreuraanvalle; sielkundiges het 'n toename in angs oor kommersiële lugreise bevestig.<ref name="PsychToday">{{Cite web |last1=Schmidt |first1=Brad |last2=Winters |first2=Jeffrey |date=2002-01-01 |title=Anxiety After 9/11 |url=http://www.psychologytoday.com/articles/200201/anxiety-after-911 |website=Psychology Today |access-date=2026-09-12}}</ref> Haatmisdade teen Moslems het in 2001 byna vertienvoudig en het daarna "ongeveer vyf keer hoër as die koers voor 11 September" gebly.<ref name="Ingraham">{{Cite news |last=Ingraham |first=Christopher |date=2015-02-11 |title=Anti-Muslim hate crimes are still five times more common today than before 9/11 |url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/02/11/anti-muslim-hate-crimes-are-still-five-times-more-common-today-than-before-911/ |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Die aanvalle het ook 'n groot uitwerking op die geloofslewe van baie mense gehad: vir sommige het dit hul geloof versterk as bron van troos, terwyl ander hul geloof bevraagteken of verloor het.<ref name="PBSFaith">{{Cite news |title=Faith and Doubt at Ground Zero |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/faith/questions/god.html |work=PBS Frontline |access-date=2026-09-12}}</ref> === Letterkunde en teater === Vroeë Duitstalige tekste oor 11 September het die gebeure as 'n biografiese en estetiese keerpunt verstaan, dikwels in die vorm van 'n persoonlike krisisdagboek, soos Kathrin Röggla se reportage ''really ground zero'' (2001). Durs Grünbein se ''September-Elegien'' (2001) vergelyk die televisiebeelde met historiese oorlogsbeelde en Bybelse mites en bevraagteken of taal die gebeure hoegenaamd kan weergee.<ref name="Koenig">{{Cite book |last=König |first=Michael |title=Die Welt nach 9/11 |publisher=Springer VS |year=2011 |isbn=978-3-531-94173-8 |location=Wiesbaden |pages=821–828 |chapter="Alles wird anders": Der 11. September in deutscher Literatur |language=de}}</ref> Frédéric Beigbeder se roman ''Windows on the World'' (2003) vertel in fyn besonderhede van 'n vader en sy twee seuns wat hulle tydens die aanvalle in die restaurant boaan die Noordtoring bevind. [[Jonathan Safran Foer]] se ''Extremely Loud and Incredibly Close'' (2005) handel oor 'n getraumatiseerde negejarige seun wie se pa in die aanvalle gesterf het, en die hoofkarakter van Don DeLillo se ''Falling Man'' (2007) is 'n oorlewende; 'n leitmotief is 'n performance-kunstenaar wat die bekende foto van Richard Drew naboots.<ref name="Melnick">{{Cite book |last=Melnick |first=Jeffrey |title=9/11 Culture |publisher=Wiley |year=2009 |isbn=978-1-4051-7372-8 |location=Chichester |pages=64, 172–176}}</ref> In die teater handel Neil LaBute se ''The Mercy Seat'' (2002) oor 'n man wat die aanvalle oorleef het omdat hy heimlik by sy minnares was, en Rainald Goetz se ''Reich des Todes'' is op 11 September 2020 in Hamburg opgevoer.<ref name="Stern">{{Cite news |date=2020-09-14 |title=Uraufführung "Reich des Todes" von Rainald Goetz: Vier Stunden Dunkelheit |url=https://www.stern.de/kultur/kunst/urauffuehrung-rainald-goetz--reich-des-todes--im-schauspielhaus--vier-stunden-dunkelheit-9413202.html |work=Stern |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> === Beeldende kunste === Die reeks ''ten breaths'' van Eric Fischl bestaan uit gouaches en beeldhouwerke van vallende en gevalle mense en verwerk die persfoto's van dié wat uit die brandende torings gespring het. Die beeld ''Tumbling Woman'', wat 'n vrou in vrye val uitbeeld, het in die Verenigde State omstredenheid veroorsaak. Gerhard Richter het die skildery ''September'' oor die gebeure geskep.<ref name="KStA">{{Cite news |date=2008-06-04 |title=Zu Gerhard Richters Bild "September" |url=https://www.ksta.de/richter-ueber-sein-bild-das-teuflische-schoene-13275732 |work=Kölner Stadt-Anzeiger |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> === Musiek === Direk ná die aanvalle het baie mense musiek as ongepas beleef en is optredes gekanselleer. Daar was ook pogings tot sensuur: die sogenaamde Clear Channel-memorandum het die maatskappy se 1&nbsp;170 radiostasies aangeraai om 164 liedjies nie te speel nie omdat dit as ongepas vir die nasionale rou beskou is. Daaronder was al die musiek van [[Rage Against the Machine]], al die liedjies van die Moslem [[Cat Stevens]], ''Imagine'' van [[John Lennon]] en ''Knockin' on Heaven's Door'' van [[Bob Dylan]].<ref name="Cloonan">{{Cite book |last=Cloonan |first=Martin |title=9/11 – The World's all out of tune: Populäre Musik nach dem 11. September 2001 |publisher=transcript |year=2015 |isbn=978-3-8394-0256-6 |location=Bielefeld |pages=13–25 |chapter=Musical Responses to September 11th: From conservative patriotism to radicalism}}</ref> Die komponis John Adams is onder druk geplaas om sy opera ''The Death of Klinghoffer'' nie op te voer nie, en akteurs en musikante soos [[Sheryl Crow]], [[Madonna]] en Michael Stipe is as onpatrioties aangeval.<ref name="Cloonan" /> [[Sting]] het 'n privaat konsert op die aand van 11 September met die lied ''Fragile'' geopen en dit aan al die slagoffers opgedra.<ref name="Pena">{{Cite book |last=Peña |first=Charles V. |title=Winning the Un-war: A New Strategy for the War on Terrorism |publisher=Potomac Books |year=2007 |isbn=978-1-61234-323-5 |pages=17–18}}</ref> Die musiekbedryf het met welsynskonserte en uitsendings vir fondsinsameling gereageer, soos ''America: A Tribute to Heroes''. By die ''Concert for New York City'' op 20 Oktober 2001 in Madison Square Garden het talle musikante kosteloos opgetree; [[Paul McCartney]] het daar sy nuwe lied ''Freedom'' uitgevoer, en die konsert het sowat 14 miljoen dollar aan toegangsgeld en na raming 125 miljoen dollar aan skenkings ingesamel. [[Michael Jackson]] het vir sy lied ''What More Can I Give'' 'n groot aantal sterre byeengebring.<ref name="Cloonan" /> Honderde werke in die hoofstroom van pop-, rock-, hiphop- en jazzmusiek het na die aanvalle of die daaropvolgende oorlog verwys.<ref name="Phleps">{{Cite book |last=Phleps |first=Thomas |title=9/11 – The World's all out of tune |publisher=transcript |year=2015 |isbn=978-3-8394-0256-6 |location=Bielefeld |pages=175–208 |chapter=9/11 und die Folgen in der Popmusik IV: Eine Auswahldiskographie |language=de}}</ref> [[Bruce Springsteen]] se album ''The Rising'' bevat agt liedjies met 'n verband met die aanvalle; Alan Jackson se ''Where Were You (When the World Stopped Turning)'' het van Desember 2001 af vyf weke lank die Amerikaanse country-trefferlys aangevoer; [[Enya]] se ''Only Time'' is met die stemme van betrokkenes gemeng en het 'n informele volkslied van die herdenking geword; en [[Neil Young]] se ''Let's Roll'' verheerlik die weerstand van die passasiers op Vlug 93.<ref name="Cloonan" /><ref name="Phleps" /> In baie liedtekste ná die aanvalle het motiewe van wraak en vergelding oorheers; eers met die begin van die oorlog in Irak in Maart 2003 het weer honderde popliedjies met 'n antioorlogstandpunt verskyn.<ref name="HelmsPhleps">{{Cite book |editor1-last=Helms |editor1-first=Dietrich |editor2-last=Phleps |editor2-first=Thomas |title=9/11 – The World's all out of tune |publisher=transcript |year=2015 |isbn=978-3-8394-0256-6 |location=Bielefeld |pages=8–9 |language=de}}</ref> Die komponis Karlheinz Stockhausen het die aanvalle op 16 September 2001 by 'n perskonferensie "die grootste kunswerk wat daar nog ooit was" genoem. Die uitlating het verontwaardiging veroorsaak en tot die kansellasie van konserte gelei; Stockhausen het later beweer dat hy van die grootste vernietigende kunswerk van sy operafiguur Lucifer gepraat het.<ref name="Carlesso">{{Cite book |last=Carlesso |first=Giovanna-Beatrice |title=Theater, Terror, Tod: Das Künstlerdrama von Christoph Schlingensief |publisher=transcript |year=2024 |isbn=978-3-8394-7192-0 |location=Bielefeld |page=59 |language=de}}</ref> === Humor en satire === Swart humor onder die leuse "Waar was King Kong toe ons hom nodig gehad het?" en grappe oor die aanvalle het reeds die volgende dag opgeduik; dié grappe is versamel en in die volkskunde bestudeer.<ref name="Kuipers">{{Cite book |last=Kuipers |first=Giselinde |title=A Decade of Dark Humor: How Comedy, Irony, and Satire Shaped Post-9/11 America |publisher=University Press of Mississippi |year=2011 |isbn=978-1-61703-006-2 |location=Oxford, Mississippi |pages=26–40 |chapter=Where Was King Kong When We Needed Him?}}</ref> Amerikaanse laatnagprogramme het rou en erkenning aan die reddingswerkers vooropgestel en aanvanklik van regeringskritiek afgesien. Toe die satirikus [[Bill Maher]] op 17 September 2001 met 'n gas saamgestem het wat die gebruiklike beskrywing van die aanvallers as lafaards bevraagteken het, het die ABC-netwerk sy program ''Politically Incorrect'' teen Junie 2002 laat verval.<ref name="Gurney">{{Cite book |last=Gurney |first=David |title=A Decade of Dark Humor |publisher=University Press of Mississippi |year=2011 |isbn=978-1-61703-006-2 |location=Oxford, Mississippi |pages=16–21 |chapter=Everything changes forever (temporarily): Late-Night Television Comedy after 9/11}}</ref> == Historiese beoordeling == Tydgenote en die media het 11 September as 'n historiese keerpunt beleef: niks sou weer wees soos vantevore nie.<ref name="Berg463">{{Cite journal |last=Berg |first=Manfred |year=2011 |title=Der 11. September 2001 – eine historische Zäsur? |url=https://zeithistorische-forschungen.de/3-2011/4411 |journal=Zeithistorische Forschungen |volume=8 |issue=3 |pages=463–474 |language=de}}</ref> Van 2002 af het sommige historici en politieke wetenskaplikes egter beklemtoon dat die Verenigde State ná die aanvalle bloot sy strewe na oorheersing teenoor die Islamitiese wêreld voortgesit het, sowel as sy neiging om internasionale konflikte manicheïes as 'n stryd tussen goed en kwaad uit te lê.<ref name="Dudziak">{{Cite book |editor-last=Dudziak |editor-first=Mary L. |title=September 11 in History: A Watershed Moment? |publisher=Duke University Press |year=2003 |location=Durham}}</ref> [[Noam Chomsky]] het 'n kontinuïteit van Amerikaanse imperialisme en die strewe na wêreldwye oorheersing beklemtoon.<ref name="Chomsky">{{Cite book |last=Chomsky |first=Noam |title=Hegemony or Survival: America's Quest for Global Dominance |publisher=Metropolitan Books |year=2003 |location=New York}}</ref> Volgens die Amerikanis Michael Butter het 11 September lopende ontwikkelinge eerder versnel as veroorsaak.<ref name="Butter">{{Cite book |last1=Butter |first1=Michael |last2=Christ |first2=Birte |last3=Keller |first3=Patrick |title=9/11: Kein Tag, der die Welt veränderte |publisher=Schöningh |year=2011 |isbn=978-3-506-77097-4 |location=Paderborn |language=de}}</ref> Manfred Berg het in 2011 geoordeel dat die aanvalle die oorlog teen terreur en die enorme uitbreiding van uitvoerende mag in die Verenigde State onteenseglik veroorsaak het, maar dat hulle die langertermyn- politieke en ekonomiese tendense in die wêreld klaarblyklik nie beslissend verander het nie.<ref name="Berg463" /> Die politieke wetenskaplike Jochen Hippler het die oorloë in Afghanistan en Irak in 2003 ook as die voortsetting van 'n unilaterale Amerikaanse buitelandse beleid beskou: die land sou sy posisie as enigste oorblywende supermag ná die Koue Oorlog gebruik het om 'n neokonserwatiewe program te verwesenlik. Volgens hom het die omverwerping van die Baath-regime in Irak geweld en terreur daar sterk vererger, die kloof tussen Arabiese regerings en hul bevolkings verdiep, die internasionale solidariteit met die Verenigde State beëindig en die gesag van die VN en die volkereg geskaad.<ref name="Hippler">{{Cite web |last=Hippler |first=Jochen |date=2004-01-15 |title=Die Folgen des 11. September 2001 für die internationalen Beziehungen |url=https://www.bpb.de/publikationen/5LFXXA,0,Die_Folgen_des_11_September_2001_f%FCr_die_internationalen_Beziehungen.html |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Die kriminoloog Sebastian Scheerer het in 2002 gebrekkige rasionele navorsing na die oorsake gekritiseer en 'n neiging tot "patologisering" en "mitologisering" uitgewys, byvoorbeeld deur voorwetenskaplike idees van "goed en kwaad" te gebruik. Volgens hom kan die gewone analitiese en waardevrye begrip van [[terrorisme]] die verskynsels van 11 September net so goed verklaar as dié van die linkse terrorisme van die 1970's en 1980's.<ref name="Scheerer">{{Cite book |last=Scheerer |first=Sebastian |title=Die Zukunft des Terrorismus: Drei Szenarien |publisher=Zu Klampen |year=2002 |location=Lüneburg |pages=13–15, 23 |language=de}}</ref> Peter Waldmann het eweneens by sy definisie van terrorisme gebly en aangevoer dat daar wel 'n strategieverandering was – weg van vaste organisasies na oper strukture – maar dat dit nie genoeg is om van 'n keerpunt te praat nie.<ref name="Waldmann">{{Cite book |last=Waldmann |first=Peter |title=Terrorismus: Provokation der Macht |publisher=Murmann |year=2005 |edition=2de |location=Hamburg |pages=12, 29–33 |language=de}}</ref> In 2026, kort voor die vyf-en-twintigste herdenking, het 'n taalriglyn van die Kanadese openbare uitsaaier CBC/Radio-Canada wye kritiek uitgelok. Volgens die riglyn moes die woorde "terroris" en "terrorisme" slegs met toeskrywing gebruik word, 'n langbestaande praktyk om politiek gelaaide terme nie as die uitsaaier se eie taal oor te neem nie. Ná kritiek van onder meer die direkteur van die FBI, die Amerikaanse ambassadeur in Kanada en Kanadese politici het CBC 'n uitsondering aangekondig: sy joernaliste mag die aanvalle van 11 September voortaan sonder toeskrywing as 'n "terreurdaad" beskryf, terwyl die algemene reël vir ander ideologies gemotiveerde geweld behoue bly.<ref name="CBC2026">{{Cite web |last=Boshra |first=Basem |date=2026-08-28 |title=How and why CBC News will adjust its 9/11 language guidance |url=https://www.cbc.ca/news/editorials/cbc-news-9-11-language-guidance-1.7314023 |publisher=CBC News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="LaPresse2026">{{Cite news |last=Karadeglija |first=Anja |date=2026-08-28 |title=Après plusieurs critiques, CBC change sa politique sur les attaques du 11–Septembre |url=https://www.lapresse.ca/actualites/2026-08-28/apres-plusieurs-critiques-cbc-change-sa-politique-sur-les-attaques-du-11-septembre.php |work=La Presse |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> == Sien ook == * [[Terrorisme]] * [[Al-Kaïda]] * [[Wêreldhandelsentrum]] * [[Osama bin Laden]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * Stephen E. Atkins (red.): ''The 9/11 Encyclopedia.'' ABC-Clio, Santa Barbara 2011, {{ISBN|978-1-59884-922-6}}. * Stephen E. Atkins: ''9/11: The Essential Reference Guide.'' ABC-Clio, Santa Barbara 2021, {{ISBN|978-1-4408-7302-7}}. * Stefan Aust, Cordt Schnibben (reds.): ''11. September 2001. Geschichte eines Terrorangriffs.'' dtv, Stuttgart 2003, {{ISBN|3-423-34026-6}}. * Manfred Berg: ''Der 11. September 2001 – eine historische Zäsur?'' In: ''Zeithistorische Forschungen / Studies in Contemporary History'' 8 (2011), bl. 463–474. * Peter Bergen: ''The Longest War: The Enduring Conflict Between America and Al-Qaeda.'' Simon & Schuster, New York 2011, {{ISBN|978-0-85720-883-5}}. * Michael Butter, Birte Christ, Patrick Keller (reds.): ''9/11. Kein Tag, der die Welt veränderte.'' Schöningh, Paderborn 2011, {{ISBN|978-3-506-77097-4}}. * Bernd Greiner: ''9/11. Der Tag, die Angst, die Folgen.'' C. H. Beck, München 2011, {{ISBN|978-3-406-61244-2}}. * Thomas Jäger (red.): ''Die Welt nach 9/11: Auswirkungen des Terrorismus auf Staatenwelt und Gesellschaft.'' Springer VS, Wiesbaden 2011, {{ISBN|978-3-531-94173-8}}. * Till Karmann, Simon Wendt e.a. (reds.): ''Zeitenwende 9/11? Eine transatlantische Bilanz.'' Barbara Budrich, Opladen, Berlyn & Toronto 2016, {{ISBN|978-3-8474-0562-7}}. * Tom Lansford: ''9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq: A Chronology and Reference Guide.'' Bloomsbury, New York 2011, {{ISBN|978-1-59884-419-1}}. * Terry McDermott: ''Perfect Soldiers – The Hijackers: Who They Were, Why They Did It.'' HarperCollins, New York 2005, {{ISBN|978-0-06-058470-2}}. * Anthony Summers, Robbyn Swan: ''The Eleventh Day. The Full Story of 9/11.'' Ballantine Books, New York 2012, {{ISBN|978-0-8129-7809-4}}. * Lawrence Wright: ''The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11.'' Knopf, New York 2006, {{ISBN|978-0-375-41486-2}}. == Eksterne skakels == {{Commonskat|September 11 attacks|Aanvalle op 11 September}} * [https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf ''The 9/11 Commission Report''] (PDF) * [https://911digitalarchive.org/ ''The September 11 Digital Archive''] * [https://www.nist.gov/world-trade-center-investigation NIST se ondersoek na die Wêreldhandelsentrum] {{Normdata}} [[Kategorie:Misdaad in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:New York (stad)]] [[Kategorie:Washington, D.C.]] [[Kategorie:Islamitiese terrorisme]] [[Kategorie:Vliegtuigkapings]] [[Kategorie:2001]] f9wzxczy6r17rjql8zjope9e30j8z00 2966726 2966725 2026-09-12T09:45:39Z Pynappel 70858 /* Agtergrond */ 2966726 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = Aanvalle op 11 September 2001 | image = September 11 Photo Montage.jpg | image_size = 300px | caption = Die aanvalle op 11 September 2001 | location = [[Manhattan]], [[New York]]<br />[[Arlington]], [[Virginië]]<br />Stonycreek, [[Pennsilvanië]] | date = Dinsdag 11 September 2001 | time-begin = 08:46 | time-end = 10:03 | timezone = UTC−4 | type = Islamistiese [[terrorisme]], vliegtuigkaping, selfmoordaanval, [[massamoord]] | weapons = Vier gekaapte passasiersvliegtuie | fatalities = 2&nbsp;996 (2&nbsp;977 slagoffers en 19 kapers) | injuries = Meer as 6&nbsp;000 | perpetrators = [[Al-Kaïda]] onder leiding van [[Osama bin Laden]] | numparts = 19 | motive = Verset teen die Amerikaanse buitelandse beleid in die Midde-Ooste | convicted = [[Zacarias Moussaoui]], Mounir el-Motassadeq, Imad Eddin Barakat Yarkas }} Die '''aanvalle op 11 September 2001''', afgekort as '''9/11''', was 'n reeks van vier terreuraanvalle wat die oggend van [[11 September]] [[2001]] in die [[VSA]] gepleeg is. Vier groepe ekstremistiese terroriste, elk met 'n opgeleide vlieënier, het [[passasiersvliegtuig|passasiersvliegtuie]] gekaap en dit direk in bekende bakens vasgevlieg. Hierdie teikens was die [[Pentagon]] en die [[Wêreldhandelsentrum]] se tweelingtorings in [[New York|New York Stad]]. Die vierde vliegtuig het neergestort voordat dit sy beoogde teiken in [[Washington, D.C.]] kon bereik. Byna 3&nbsp;000 mense sterf tydens die gebeure. Die meeste slagoffers was burgers van die Verenigde State, maar meer as 300 mense van ander lande, soos die [[Verenigde Koninkryk]], [[Indië]] en [[Kanada]] het ook hiertydens omgekom. Na afloop van die gebeurtenis het die regering van die VSA gesê dat die aanvallers bande met die [[Al-Kaïda]]-terroristegroep het. Die aanvalle is beplan deur die islamistiese terreurnetwerk Al-Kaïda onder leiding van [[Osama bin Laden]] en deur negentien van sy lede uitgevoer, waarvan vyftien burgers van [[Saoedi-Arabië]] was.<ref name="deLead">{{Cite book |last=Lansford |first=Tom |title=9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq: A Chronology and Reference Guide |publisher=Bloomsbury |year=2011 |isbn=978-1-59884-419-1 |location=New York |pages=38–40}}</ref> Die aanvoerder, [[Mohammed Atta]], het [[American Airlines]]-vlug 11 om 08:46 in die Noordtoring van die Wêreldhandelsentrum gevlieg; om 09:03 het Marwan al-Shehhi [[United Airlines]]-vlug 175 in die Suidtoring gevlieg. Albei torings het binne 'n uur en twee-en-veertig minute ineengestort en die oorblywende geboue van die kompleks vernietig. Hani Hanjour het American Airlines-vlug 77 om 09:37 in die Pentagon gevlieg, wat 'n gedeeltelike ineenstorting veroorsaak het. United Airlines-vlug 93, gekaap deur [[Ziad Jarrah]], was waarskynlik op pad na die [[Capitol]] of die [[Withuis]], maar die passasiers het in opstand gekom nadat hulle van die vorige aanvalle gehoor het, en die vliegtuig het om 10:03 naby Shanksville in [[Pennsilvanië]] neergestort.<ref name="911ReportCh1">{{Cite report |url=https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Ch1.htm |title=The 9/11 Commission Report, Hoofstuk 1: "We Have Some Planes" |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |year=2004 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041205190225/https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Ch1.htm |archive-date=2004-12-05 |url-status=live}}</ref> Dieselfde aand het die [[Central Intelligence Agency]] (CIA) aan president [[George W. Bush]] gerapporteer dat sy teenterreursentrum die aanvalle aan Al-Kaïda toegeskryf het.<ref name="Commission10">{{Cite report |url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch10.htm |title=The 9/11 Commission Report, Hoofstuk 10: "Wartime" |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |year=2004 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812081229/http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch10.htm |archive-date=2011-08-12 |url-status=live}}</ref> Die Verenigde State het gereageer deur [[Afghanistan]] binne te val en 'n wêreldwye oorlog teen terreur te begin, met die verklaarde doel om organisasies wat dit as terreurgroepe beskou het, en die regerings wat hulle sou ondersteun, uit te skakel. Die [[NAVO]] het Artikel 5 van die Noord-Atlantiese Verdrag ingeroep – tot op hede die enigste keer dat dit gebeur het – en sy bondgenote opgeroep om ook teen Al-Kaïda op te tree.<ref name="NatoArt5">{{Cite press release |title=Statement by the North Atlantic Council |date=2001-09-12 |publisher=NAVO |url=http://www.nato.int/docu/pr/2001/p01-124e.htm |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172232/https://www.nato.int/docu/pr/2001/p01-124e.htm |archive-date=2018-12-25}}</ref> Bin Laden het aanvanklik enige betrokkenheid ontken, maar in 2004 aanspreeklikheid vir die aanvalle aanvaar. Die byna dekadelange klopjag op hom het in Mei 2011 geëindig toe hy tydens 'n Amerikaanse militêre aanval in Abbottabad, [[Pakistan]], doodgemaak is.<ref name="cbc2004">{{Cite news |date=2004-10-29 |title=Bin Laden claims responsibility for 9/11 |url=https://www.cbc.ca/news/world/bin-laden-claims-responsibility-for-9-11-1.513654 |work=CBC News |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218142044/http://www.cbc.ca/world/story/2004/10/29/binladen_message041029.html |archive-date=2010-02-18 |url-status=live}}</ref> Met altesaam 2&nbsp;996 dooies uit 92 lande en meer as 6&nbsp;000 beseerdes was dit die dodelikste terreuraanval in die geskiedenis.<ref name="HJS802">{{Cite book |last=Schneider |first=Hans Joachim |title=Internationales Handbuch der Kriminologie: Grundlagen der Kriminologie, Band 1 |publisher=De Gruyter |year=2007 |isbn=3-89949-130-0 |location=Berlyn |page=802 |language=de}}</ref><ref name="Springer1952">{{Cite book |last=Springer |first=Paul J. |title=9/11 and the War on Terror: A Documentary and Reference Guide |publisher=Bloomsbury |year=2016 |location=New York |page=1952}}</ref> Dit was ook die dodelikste enkele voorval in die geskiedenis van sowel die Amerikaanse brandweer as die Amerikaanse wetstoepassing. Die vernietiging van die Wêreldhandelsentrum en die omliggende geboue het die Amerikaanse ekonomie ernstig geskaad en wêreldwye markskokke veroorsaak, en talle lande het hul teenterreurwetgewing verskerp en die bevoegdhede van hul polisie- en intelligensiedienste uitgebrei.<ref name="Makinen17">{{Cite report |last=Makinen |first=Gail |date=2002-09-27 |title=The Economic Effects of 9/11: A Retrospective Assessment |url=https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |publisher=Congressional Research Service, Library of Congress |page=17 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812212403/https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |url-status=dead}}</ref> Die Costs of War-projek van die [[Brown-universiteit]] het in 2023 beraam dat die aanvalle en die oorloë wat direk daaruit voortgespruit het, saam meer as 4,5 miljoen sterftes tot gevolg gehad het.<ref name="CostsOfWar">{{Cite news |last=Berger |first=Miriam |date=2023-05-15 |title=Post-9/11 wars have contributed to some 4.5 million deaths, report suggests |url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/05/15/war-on-terror-911-deaths-afghanistan-iraq/ |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529144019/https://www.washingtonpost.com/world/2023/05/15/war-on-terror-911-deaths-afghanistan-iraq/ |archive-date=2023-05-29 |url-status=live}}</ref> Die opruiming van die terrein van die Wêreldhandelsentrum, in die volksmond ''Ground Zero'' genoem, is in Mei 2002 voltooi, en die Pentagon is binne 'n jaar herstel. Ses nuwe geboue is uiteindelik op die terrein opgerig, saam met 'n museum en 'n gedenkteken. Die hoogste daarvan, One World Trade Center, is in 2006 begin en in 2014 geopen. Gedenktekens vir die aanvalle sluit die National September 11 Memorial and Museum in New York, die Pentagon-gedenkteken in Virginië en die Flight 93 National Memorial in Pennsilvanië in. == Agtergrond == === Osama bin Laden en Al-Kaïda === {{Hoofartikel|Osama bin Laden}} [[Lêer:Osama bin Laden portrait.jpg|links|duimnael|[[Osama bin Laden]]]] In 1996 het Osama bin Laden, wat die [[Djihad|djihadistiese]] organisasie [[Al-Kaïda]] gelei het, sy eerste [[fatwa]] uitgevaardig. Daarin het hy 'n heilige oorlog teen die Verenigde State verklaar en geëis dat alle Amerikaanse troepe uit Arabië onttrek word.<ref name="fatwa1996">{{Cite news |title=Bin Laden's fatwā (1996) |url=https://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html |work=NewsHour |publisher=PBS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20011031024057/http://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html |archive-date=2001-10-31 |access-date=2026-09-12}}</ref> Bin Laden het die teenwoordigheid van Amerikaanse soldate as 'n provokasie teenoor alle Moslems beskou.<ref name="Yusufzai">{{Cite news |last=Yusufzai |first=Rahimullah |date=2001-09-26 |title=Face to face with Osama |url=https://www.theguardian.com/world/2001/sep/26/afghanistan.terrorism3 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011111063245/http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,3604,558075,00.html |archive-date=2001-11-11 |url-status=live}}</ref> Oor sy heilige oorlog het hy gesê: "Ons onderskei nie tussen dié wat militêre uniforms dra en burgerlikes nie; hulle is almal teikens van hierdie fatwa."<ref name="fatwa1996" /> Bin Laden het voor 1996 in [[Soedan]] gewoon. Nadat die Soedannese regering hom onder Saoedi- en Amerikaanse druk verban het, het hy na Afghanistan teruggekeer, waar die [[Taliban]] aan bewind was en Al-Kaïda toegelaat het om die land as operasionele basis te gebruik.<ref name="911Ch5">{{Cite report |url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch5.htm |title=The 9/11 Commission Report, Hoofstuk 5: "Al Qaeda Aims at the American Homeland" |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |year=2004 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221093839/https://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch5.htm |archive-date=2019-12-21 |url-status=live}}</ref><ref name="BBCPledge">{{Cite news |date=2021-09-07 |title=Afghanistan: The pledge binding al-Qaeda to the Taliban |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58473574 |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |archive-date=2024-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205102205/https://www.bbc.com/news/world-asia-58473574 |url-status=live}}</ref> Daarvandaan het hy die aanvalle van 11 September beplan en self aan die deelnemers opdrag gegee om die Wêreldhandelsentrum en die Pentagon met gekaapte vliegtuie te tref.<ref name="ABCPlanners">{{Cite news |date=2011-05-02 |title=Bin Laden Dead – Where Are Other 9/11 Planners? |url=https://abcnews.go.com/Blotter/osama-bin-laden-dead-911-perpetrators-now/story?id=13511484 |work=ABC News |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504215745/https://abcnews.go.com/Blotter/osama-bin-laden-dead-911-perpetrators-now/story?id=13511484 |archive-date=2011-05-04 |url-status=live}}</ref> Volgens latere ondersoekbevindings het Bin Laden die aanvalsplan sedert 1993 saam met Khalid Sheikh Mohammed en Mohammed Atef ontwikkel en mede-gefinansier, die kapers aan die einde van 1999 gekies en hulle beveel om na die Verenigde State te reis en daar as vlieëniers opgelei te word.<ref name="Summers286">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=286}}</ref> Hy het die torings van die Wêreldhandelsentrum as teikens gekies omdat hulle die finansiële mag van die Verenigde State gesimboliseer het; hy het verwag dat hul vernietiging die finansiële markte sou verwoes en 'n [[resessie]] sou veroorsaak. Die Pentagon is gekies om die Amerikaanse weermag te verneder, om 'n Amerikaanse aanval op Al-Kaïda-fasiliteite in Afghanistan in 1998 te wreek, en om 'n onmiddellike teenaanval te bemoeilik. Die vierde teiken moes die politieke leierskap van die land tref.<ref name="Lansford21">{{Cite book |last=Lansford |first=Tom |title=9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq: A Chronology and Reference Guide |publisher=Bloomsbury |year=2011 |isbn=978-1-59884-419-1 |location=New York |pages=21–22}}</ref> ==== Motiewe ==== Bin Laden se fatwa van 1996 en soortgelyke verklarings waarin hy tot die dood van Amerikaners opgeroep het, word deur ondersoekers as bewys van sy motief beskou.<ref name="PBSFatwa1998">{{Cite news |title=Al Qaeda's Second Fatwa |url=https://www.pbs.org/newshour/updates/military-jan-june98-fatwa_1998/ |work=NewsHour |publisher=PBS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131128194258/http://www.pbs.org/newshour/updates/military/jan-june98/fatwa_1998.html |archive-date=2013-11-28 |access-date=2026-09-12}}</ref> In 'n tweede fatwa in 1998 het hy verdere besware teen die Amerikaanse buitelandse beleid uiteengesit, soos die Amerikaanse steun aan [[Israel]] en die sanksies teen [[Irak]], wat hy 'n "langdurige blokkade" genoem het.<ref name="Fatwa1998">{{Cite web |date=1998-02-23 |title=1998 Al Qaeda fatwā |url=https://fas.org/irp/world/para/docs/980223-fatwa.htm |publisher=Federation of American Scientists |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421110549/http://www.fas.org/irp/world/para/docs/980223-fatwa.htm |archive-date=2010-04-21}}</ref> Hy het beweer dat die Verenigde State deur 'n internasionale Joodse sameswering aangedryf word om soveel Moslems as moontlik dood te maak, en dat alle Moslems 'n verdedigende oorlog teen die land moet voer totdat die aggressie ophou.<ref name="Miller">{{Cite news |last=Miller |first=John |title="Greetings, America. My name is Osama Bin Laden..." |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/who/miller.html |work=Frontline |publisher=PBS |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20010211145335/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/who/miller.html |archive-date=2001-02-11}}</ref><ref name="Logevall">{{Cite book |last=Logevall |first=Fredrik |title=Terrorism and 9/11: A Reader |publisher=Houghton Mifflin |year=2002 |isbn=978-0-618-25535-1 |location=New York}}</ref> Bin Laden het ook gesê dat 'n aanval 'n boodskap aan die Amerikaanse publiek sou stuur en die regering sou dwing om sy beleid te heroorweeg.<ref name="Messages70">{{Cite book |last=Bin Laden |first=Osama |title=Messages to the World: The Statements of Osama bin Laden |publisher=Verso |year=2005 |isbn=1-84467-045-7 |editor-last=Lawrence |editor-first=Bruce |location=Londen |pages=70, 119 |chapter=Declaration of Jihad}}</ref> Ná 11 September het Bin Laden volgehou dat vroue en kinders nie die teiken was nie, maar wel simbole van die Verenigde State se "ekonomiese en militêre mag".<ref name="Messages139">{{Cite book |last=Bin Laden |first=Osama |title=Messages to the World: The Statements of Osama bin Laden |publisher=Verso |year=2005 |isbn=978-1-84467-045-1 |editor-last=Lawrence |editor-first=Bruce |location=Londen |pages=139–141 |chapter=Declaration of Jihad}}</ref> In 'n video wat in Desember 2001 versprei is, het hy nie verantwoordelikheid erken nie, maar gesê dat "die Weste in die algemeen en Amerika in die besonder 'n onuitspreeklike haat vir die Islam het" en dat dit belangrik is "om die ekonomie [van die VSA] te tref, wat die basis van sy militêre mag is".<ref name="BBCTranscript2001">{{Cite news |date=2001-12-27 |title=Transcript: Bin Laden video excerpts |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1729882.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727043659/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1729882.stm |archive-date=2019-07-27}}</ref> In 'n manifes van 2002 het hy verskeie faktore gelys wat die aanvalle sou gemotiveer het, onder meer Amerikaanse steun aan Israel, aan die Filippyne en aan [[Rusland]] teen Moslem-militante, en aan [[Indië]] in Kasjmir.<ref name="LetterToAmerica">{{Cite news |last=bin Laden |first=Osama |date=2002-11-24 |title=Full text: bin Laden's 'letter to America' |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/24/theobserver |work=The Observer |location=Londen |access-date=2026-09-12 |archive-date=2013-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728133223/http://www.guardian.co.uk/world/2002/nov/24/theobserver |url-status=live}}</ref> In die video van 2004 het hy gesê dat hy geïnspireer is om die tweelingtorings te vernietig nadat hy gesien het hoe torings in [[Libanon]] gedurende die oorlog van 1982 deur Israel vernietig is: "God weet dit het nie by ons opgekom om die torings aan te val nie, maar nadat ek die vernietigde torings in Libanon gesien het, het dit by my opgekom om die onregverdiges op dieselfde manier te straf."<ref name="Guardian2004">{{Cite news |date=2004-10-30 |title=God knows it did not cross our minds to attack the towers |url=https://www.theguardian.com/world/2004/oct/30/alqaida.september11 |work=The Guardian |issn=1756-3224 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828091507/http://www.theguardian.com/world/2004/oct/30/alqaida.september11 |archive-date=2013-08-28}}</ref> Benewens die motiewe wat Bin Laden self genoem het, is ander verklarings voorgestel. Sommige skrywers wys op die "vernedering" wat gevolg het uit die feit dat die Islamitiese wêreld agtergeraak het by die Weste, 'n verskil wat deur globalisering besonder sigbaar geword het.<ref name="Lewis2004">{{Cite book |last=Lewis |first=Bernard |title=The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror |publisher=Random House |year=2004 |location=New York}}</ref> Ander voer aan dat die aanvalle 'n strategiese poging was om die Verenigde State tot 'n breë oorlog teen die Islamitiese wêreld te verlei, in die hoop dat dit 'n pan-Islamitiese opstand sou ontketen.<ref name="Doran">{{Cite magazine |last=Doran |first=Michael Scott |date=2002 |title=Somebody Else's Civil War |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2002-01-01/somebody-elses-civil-war |magazine=Foreign Affairs |access-date=2026-09-12 |archive-date=2015-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150423172939/http://www.foreignaffairs.com/articles/57618/michael-scott-doran/somebody-elses-civil-war |url-status=live}}</ref> === Khalid Sheikh Mohammed en ander Al-Kaïda-lede === [[Lêer:Khalid Shaikh Mohammed after capture.jpg|duimnael|Khalid Sheikh Mohammed ná sy inhegtenisneming in 2003 in Rawalpindi, Pakistan]] In April 2002 het Yosri Fouda van ''[[Al Jazeera]]'' die Al-Kaïda-lede Khalid Sheikh Mohammed en Ramzi bin al-Shibh in hul skuilplek ontmoet; albei het teenoor hom hul betrokkenheid by die aanvalle erken.<ref name="Guardian2003KSM">{{Cite news |date=2003-03-04 |title=We left out nuclear targets, for now |url=https://www.theguardian.com/international/story/0,3604,906911,00.html |work=The Guardian |location=Londen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080123195032/http://www.guardian.co.uk/international/story/0%2C3604%2C906911%2C00.html |archive-date=2008-01-23 |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="AlJazeera2007">{{Cite news |date=2007-03-15 |title=September 11 suspect 'confesses' |url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2007/03/200852512026300115.html |work=Al Jazeera |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927221043/https://www.aljazeera.com/news/americas/2007/03/200852512026300115.html |archive-date=2019-09-27}}</ref> Mohammed was voor 2001 een van die organiseerders en finansiers van die bomaanval op die Wêreldhandelsentrum in 1993 en was die oom van Ramzi Yousef, die hoofbomplanter in daardie aanval.<ref name="Bloomberg2011">{{Cite news |last1=Van Voris |first1=Bob |last2=Hurtado |first2=Patricia |date=2011-04-04 |title=Khalid Sheikh Mohammed Terror Indictment Unsealed, Dismissed |url=http://www.businessweek.com/news/2011-04-04/khalid-sheikh-mohammed-terror-indictment-unsealed-dismissed.html |work=Bloomberg BusinessWeek |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110417023034/http://www.businessweek.com/news/2011-04-04/khalid-sheikh-mohammed-terror-indictment-unsealed-dismissed.html |archive-date=2011-04-17}}</ref> Saam met Yousef het hy daarna die sogenaamde Bojinka-plan beraam, 'n aanslag wat vir Januarie 1995 beplan is. Hoewel dié plan misluk het, sou dit die latere aanvalle van 2001 beïnvloed.<ref name="Wright235">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=235–236}}</ref> Die verslag van die 9/11-kommissie het in 2004 bevind dat Mohammed se vyandigheid teenoor die Verenigde State uit sy "gewelddadige meningsverskil met die Amerikaanse buitelandse beleid ten gunste van Israel" gespruit het.<ref name="911Report147">{{Cite report |url=https://9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |page=147 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> === Beplanning === Onder die dokumente wat tydens die operasie van 2011 waarin Bin Laden gedood is beslag gelê is, was aantekeninge wat hy in September 2002 met die hand geskryf het onder die opskrif "Die geboorte van die idee van 11 September". Daarin verwys hy na die neerstorting van EgyptAir-vlug 990 in Oktober 1999, wat opsetlik deur die medevlieënier veroorsaak is: "So is die idee van 9/11 in my kop gebore en ontwikkel, en op daardie stadium het ons met die beplanning begin." Slegs Mohammed Atef en Abu al-Khair sou daarvan geweet het.<ref name="Lahoud">{{Cite book |last=Lahoud |first=Nelly |title=The Bin Laden Papers: How the Abbottabad Raid Revealed the Truth about al-Qaeda, Its Leader and His Family |publisher=Yale University Press |year=2022 |isbn=978-0-300-26063-2 |location=New Haven |pages=16–19, 307}}</ref> Tydens die verhoor van die beweerde mede-samesweerder [[Zacarias Moussaoui]] het die Amerikaanse regering vyf mense geïdentifiseer wat volledig van die operasie se besonderhede bewus was: Osama bin Laden, Khalid Sheikh Mohammed, Mohammed Atef, Abu Turab al-Urduni en Ramzi bin al-Shibh.<ref name="KSMSubstitution">{{Cite web |year=2006 |title=Substitution for Testimony of Khalid Sheikh Mohammed |url=http://www.vaed.uscourts.gov/notablecases/moussaoui/exhibits/defense/941.pdf |publisher=United States District Court for the Eastern District of Virginia |page=24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026151908/http://www.vaed.uscourts.gov/notablecases/moussaoui/exhibits/defense/941.pdf |archive-date=2019-10-26 |access-date=2026-09-12}}</ref> Die plan is deur Mohammed uitgedink en in 1996 die eerste keer aan Bin Laden voorgelê.<ref name="BBC2003Planning">{{Cite news |date=2003-09-22 |title=Suspect 'reveals 9/11 planning' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3128802.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172402/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3128802.stm%20 |archive-date=2018-12-25}}</ref> Baie teikens is oorweeg, onder meer die Library Tower in [[Los Angeles]], maar Bin Laden het die oorspronklike plan as te omslagtig verwerp.<ref name="Lichtblau">{{Cite news |last=Lichtblau |first=Eric |date=2003-03-20 |title=Bin Laden Chose 9/11 Targets, Al Qaeda Leader Says |url=https://www.nytimes.com/2003/03/20/us/threats-and-responses-the-plot-bin-laden-chose-9-11-targets-al-qaeda-leader-says.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830215929/https://www.nytimes.com/2003/03/20/us/threats-and-responses-the-plot-bin-laden-chose-9-11-targets-al-qaeda-leader-says.html |archive-date=2019-08-30}}</ref> Aan die einde van 1998 of vroeg in 1999 het Bin Laden goedkeuring gegee dat Mohammed met 'n hersiene weergawe van die plan voortgaan.<ref name="911Ch5" /> Bin Laden het leiding en geldelike steun verskaf en was by die keuse van deelnemers betrokke.<ref name="Bergen283">{{Cite book |last=Bergen |first=Peter |title=The Osama bin Laden I Know |publisher=Free Press |year=2006 |isbn=978-0-7432-7891-1 |location=New York |page=283}}</ref> Atef het operasionele steun verskaf, teikens help kies en die kapers se reise help reël. Hy het aanvanklik Nawaf al-Hazmi en Khalid al-Mihdhar gekies, albei ervare [[Djihad|djihadiste]] wat in die oorlog in Bosnië geveg het. Die twee het in Januarie 2000 in die Verenigde State aangekom en vlieglesse in San Diego geneem, maar hulle het min Engels gepraat en swak gevorder, sodat hulle uiteindelik as sekondêre kapers gebruik is.<ref name="Wright309">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=309–315}}</ref> Die Hamburgse sel in [[Duitsland]] het die sleuteloperateurs vir die aanvalle gelewer.<ref name="BBCHamburg">{{Cite news |date=2005-08-19 |title=The Hamburg connection |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2349195.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530031910/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2349195.stm |archive-date=2013-05-30}}</ref> Aan die einde van 1999 het die sellede bin al-Shibh, [[Mohammed Atta]], Marwan al-Shehhi en [[Ziad Jarrah]] na Afghanistan gereis om Al-Kaïda te ontmoet. Bin Laden het hulle gekies omdat hulle opgevoed was, Engels kon praat en ervaring van die lewe in die Weste gehad het.<ref name="Wright304">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=304–307}}</ref> Nuwe rekrute is roetineweg vir besondere vaardighede nagegaan, en so het Al-Kaïda se leiers ontdek dat Hani Hanjour reeds 'n kommersiële vlieënierslisensie gehad het.<ref name="Wright302">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |page=302}}</ref> Al-Shehhi het aan die einde van Mei 2000 in die Verenigde State aangekom, Atta op 3 Junie 2000 en Jarrah op 27 Junie 2000. Bin al-Shibh het verskeie kere om 'n visum aansoek gedoen, maar as Jemeniet is hy telkens geweier; hy het in Hamburg gebly en die skakeling tussen Atta en Mohammed behartig. Die drie Hamburgse sellede het vlieglesse in Suid-Florida geneem.<ref name="StaffStatement16">{{Cite report |date=2004-06-16 |title=9/11 Commission Staff Statement No. 16: Outline of the 9/11 Plot |url=http://www.9-11commission.gov/staff_statements/staff_statement_16.pdf |publisher=9/11 Commission |pages=4, 6–7, 14, 16 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320032738/https://9-11commission.gov/staff_statements/staff_statement_16.pdf |archive-date=2020-03-20}}</ref> In Julie 2001 het Atta bin al-Shibh in [[Spanje]] ontmoet, waar hulle die besonderhede van die plan, insluitend die finale keuse van teikens, gekoördineer het; bin al-Shibh het Bin Laden se wens oorgedra dat die aanvalle so gou moontlik uitgevoer word.<ref name="Irujo">{{Cite news |last=Irujo |first=Jose María |date=2004-03-21 |title=Atta recibió en Tarragona joyas para que los miembros del 'comando' del 11-S se hiciesen pasar por ricos saudíes |url=http://elpais.com/diario/2004/03/21/espana/1079823611_850215.html |work=El País |language=es |access-date=2026-09-12}}</ref> === Intelligensie voor die aanvalle === Aan die einde van 1999 het die Al-Kaïda-medewerker Walid bin Attash vir al-Mihdhar gevra om hom in [[Kuala Lumpur]], [[Maleisië]], te ontmoet; al-Hazmi sou ook daar wees. Die [[National Security Agency]] (NSA) het 'n telefoonoproep onderskep waarin die vergadering en die name genoem is, maar het niks verder gedoen nie.<ref name="NewYorker">{{Cite magazine |last=Wright |first=Lawrence |title=The Al Qaeda Switchboard |url=https://www.newyorker.com/magazine/2014/01/13/the-al-qaeda-switchboard |magazine=The New Yorker |date=2014-01-13 |access-date=2026-09-12}}</ref> Die CIA is reeds deur die Saoedi-Arabiese intelligensiediens gewaarsku dat al-Mihdhar en al-Hazmi lede van Al-Kaïda is, en 'n CIA-span het in al-Mihdhar se hotelkamer in Dubai ontdek dat hy 'n Amerikaanse visum het. Dié inligting is nie met die [[Federal Bureau of Investigation]] (FBI) gedeel nie. Die Maleisiese veiligheidspolisie het die vergadering van 5 Januarie 2000 dopgehou en die CIA laat weet dat die drie na Bangkok vlieg, maar die CIA het ander agentskappe nie ingelig nie en ook nie gevra dat al-Mihdhar op 'n waglys geplaas word nie.<ref name="Wright310">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=310–312}}</ref> Teen die einde van Junie 2001 was die senior teenterreurbeampte Richard Clarke en CIA-direkteur George Tenet "oortuig dat 'n groot reeks aanvalle op hande was", hoewel die CIA gemeen het dat dit waarskynlik in Saoedi-Arabië of Israel sou plaasvind.<ref name="Clarke235">{{Cite book |last=Clarke |first=Richard A. |title=Against All Enemies: Inside America's War on Terror |publisher=Free Press |year=2004 |isbn=978-0-7432-6045-9 |location=New York |pages=235–237}}</ref> Vroeg in Julie het Clarke die binnelandse agentskappe in volle gereedheid geplaas met die woorde: "Iets spektakulêrs gaan hier gebeur, en dit gaan gou gebeur."<ref name="Wright344">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |page=344}}</ref> Later het hy geskryf: "Iewers in die CIA was daar inligting dat twee bekende Al-Kaïda-terroriste die Verenigde State binnegekom het. Iewers in die FBI was daar inligting dat vreemde dinge by vliegskole in die Verenigde State aan die gang was. [...] Niks van daardie inligting het my of die Withuis bereik nie."<ref name="Clarke242">{{Cite book |last=Clarke |first=Richard A. |title=Against All Enemies: Inside America's War on Terror |publisher=Free Press |year=2004 |isbn=978-0-7432-6045-9 |location=New York |pages=242–243}}</ref> Ook in Julie het 'n FBI-agent in Phoenix, Arizona, sy hoofkantoor gewaarsku oor "die moontlikheid van 'n gekoördineerde poging deur Osama bin Laden om studente na burgerlike lugvaartkolleges in die Verenigde State te stuur".<ref name="Wright350">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=350–351}}</ref> Op 6 Augustus 2001 het die CIA se daaglikse presidensiële verslag die opskrif ''Bin Ladin Determined To Strike in US'' gedra en gemeld dat FBI-inligting "patrone van verdagte bedrywighede in hierdie land aandui wat ooreenstem met voorbereidings vir kapings of ander soorte aanvalle".<ref name="NSArchivePDB">{{Cite web |title=The Osama bin Laden File: National Security Archive Electronic Briefing Book No. 343 |url=http://nsarchive.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB343/ |publisher=The National Security Archive |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713182539/http://nsarchive.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB343/ |archive-date=2017-07-13}}</ref> In die middel van Augustus het 'n vliegskool in Minnesota die FBI oor Zacarias Moussaoui gewaarsku, wat "verdagte vrae" gevra het. Hy is weens 'n verlope visum in hegtenis geneem, maar die FBI se hoofkantoor het geweier om die deursoeking van sy skootrekenaar goed te keur.<ref name="Wright350" /> Die gebrek aan inligtingsdeling is toegeskryf aan beleidsreëls van die Amerikaanse Departement van Justisie uit 1995 wat sodanige deling beperk het, gekombineer met die CIA en NSA se onwilligheid om "sensitiewe bronne en metodes" bekend te maak.<ref name="Wright342">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=342–343}}</ref> Prokureur-generaal John Ashcroft het in 2004 voor die 9/11-kommissie getuig dat "die enkele grootste strukturele oorsaak van die probleem van 11 September die muur was wat kriminele ondersoekers en intelligensie-agente van mekaar geskei het".<ref name="Ashcroft">{{Cite journal |last1=Javorsek |first1=Daniel |last2=Rose |first2=Sean |year=2015 |title=Intelligence Reform and the Snowden Paradox |journal=Strategic Studies Quarterly |page=742}}</ref> == Verloop van die aanval == Vroeg die oggend van 11 September 2001 het negentien kapers beheer oor vier kommersiële passasiersvliegtuie geneem – twee [[Boeing 767]]'e en twee Boeing 757's. Groot vliegtuie op lang vlugte is gekies omdat hulle meer brandstof aan boord sou hê; elkeen het met ongeveer 38&nbsp;000 liter [[keroseen|vliegtuigbrandstof]] opgestyg.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="NIST20">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=20, 38 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07 |url-status=live}}</ref> Al vier vlugte het met vertragings van tien tot een-en-veertig minute opgestyg.<ref name="WaPoTimeline">{{Cite news |date=2001-09-12 |title=Timeline in Terrorist Attacks of Sept. 11, 2001 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/articles/timeline.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Niemand aan boord van enige van die vliegtuie het oorleef nie. {| class="wikitable" |+ Kerngegewens van die vier vlugte ! Lugredery !! Vlug !! Vliegtuigtipe !! Opstygtyd* !! Tyd van botsing* !! Vertrek van !! Op pad na !! Plek van botsing !! Bemanning !! Passasiers† !! Op die grond‡ !! Kapers !! Totaal |- | [[American Airlines]] || 11 || Boeing 767-200ER || 07:59 || 08:46 || [[Logan Internasionale Lughawe]], [[Boston]] || [[Los Angeles]] || Noordtoring van die Wêreldhandelsentrum, verdiepings 93 tot 99 || 11 || 76 || rowspan="2" | 2&nbsp;606 || 5 || rowspan="2" | 2&nbsp;763 |- | [[United Airlines]] || 175 || Boeing 767-200 || 08:14 || 09:03 || Logan Internasionale Lughawe, Boston || Los Angeles || Suidtoring van die Wêreldhandelsentrum, verdiepings 77 tot 85 || 9 || 51 || 5 |- | American Airlines || 77 || Boeing 757-200 || 08:20 || 09:37 || Washington Dulles Internasionale Lughawe || Los Angeles || Westelike muur van die [[Pentagon]] || 6 || 53 || 125 || 5 || 189 |- | United Airlines || 93 || Boeing 757-200 || 08:42 || 10:03 || Newark Internasionale Lughawe || [[San Francisco]] || Veld by Stonycreek, naby Shanksville || 7 || 33 || 0 || 4 || 44 |- ! colspan="8" style="text-align:right" | Totaal !! 33 !! 213 !! 2&nbsp;731 !! 19 !! 2&nbsp;996 |} <small>* Oostelike somertyd (UTC−4). † Kapers uitgesluit. ‡ Nooddienswerkers ingesluit.</small><ref name="911ReportCh1" /><ref name="ReutersFactbox">{{Cite news |date=2007-09-11 |title=FACTBOX: Attacks of Sept. 11, 2001 |url=https://www.reuters.com/article/2007/09/11/us-sept11-factbox-idUSN1036268720070911 |work=Reuters |access-date=2026-09-12}}</ref> === Die kapings === American Airlines-vlug 11 het om 07:59 met veertien minute se vertraging van die Logan Internasionale Lughawe in Boston opgestyg. Omtrent vyftien minute later het vyf kapers, gewapen met boksnyers, die vliegtuig oorgeneem, minstens drie mense beseer en moontlik een doodgemaak voordat hulle hul toegang tot die stuurkajuit geforseer het. Hulle het ook 'n voorwerp vertoon wat na 'n plofstof gelyk het en traangas in die kajuit gespuit om weerstand te ontmoedig.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="SeattleTimes">{{Cite news |date=2004-07-23 |title=Excerpt: A travel day like any other until some passengers left their seats |url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2001986488_planes23.html |work=The Seattle Times |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111119033249/http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2001986488_planes23.html |archive-date=2011-11-19}}</ref> Die lugwaardin Betty Ong het American Airlines van die kaping in kennis gestel en drie van die kapers se sitplekke aan die lugredery deurgegee.<ref name="Summers156">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=156}}</ref> United Airlines-vlug 175 het om 08:14 ook van Boston opgestyg en is omstreeks 08:42 deur vyf kapers oorgeneem, wat albei vlieëniers doodgemaak en verskeie bemanningslede gesteek het. Op hierdie vlug is ook bomdreigemente gebruik en 'n prikkelmiddel in die kajuit gespuit om die passasiers en bemanning na agter te dryf.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="ABCTimeline">{{Cite news |date=2011-09-05 |title=September 11: From take-off to tragic loss |url=https://www.abc.net.au/news/specials/september-11-remembered/2011-09-06/september-11-timeline/2862086 |work=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129075152/https://www.abc.net.au/news/specials/september-11-remembered/2011-09-06/september-11-timeline/2862086 |archive-date=2022-11-29}}</ref> American Airlines-vlug 77 het om 08:20 van die Washington Dulles Internasionale Lughawe in [[Virginië]] opgestyg en is omstreeks 08:51 deur vyf kapers oorgeneem. Hoewel hulle met messe gewapen was, is daar geen berigte dat iemand aan boord gesteek is nie, en die twee mense wat telefoonoproepe gemaak het, het nie melding gemaak van traangas of 'n bomdreigement nie.<ref name="NTSBaa77">{{Cite report |last=Gregor |first=Joseph A. |date=2001-12-21 |title=Air Traffic Control Recording: American Airlines Flight 77 |url=https://www.ntsb.gov/doclib/foia/9_11/ATC_Report_AA77.pdf |publisher=National Transportation Safety Board |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029094317/https://www.ntsb.gov/doclib/foia/9_11/ATC_Report_AA77.pdf |archive-date=2012-10-29}}</ref> United Airlines-vlug 93 het om 08:42 van die Newark Internasionale Lughawe in [[New Jersey]] opgestyg, een-en-veertig minute later as geskeduleer weens die digte oggendverkeer. Die vier kapers aan boord het eers ná 46 minute toegeslaan en die stuurkajuit om 09:28 oorgeneem, waarna hulle die vliegtuig ooswaarts na Washington gedraai het.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="NYTLongman">{{Cite news |last=Longman |first=Jere |date=2006-04-26 |title='United 93' and the politics of heroism |url=https://www.nytimes.com/2006/04/26/arts/united-93-and-the-politics-of-heroism.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306235027/https://www.nytimes.com/2006/04/26/arts/united-93-and-the-politics-of-heroism.html |archive-date=2023-03-06}}</ref> === Die botsings === [[Lêer:World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|links|duimnael|Die Wêreldhandelsentrum voor die aanvalle met die Noordtoring aan die linkerkant en die Suidtoring aan die regterkant.]] Om 08:46 plaaslike tyd, die oggend van 11 September het die gekaapte passasiersvliegtuig American Airlines-vlug 11 op 'n redelike hoë hoogte in die Noordtoring van die Wêreldhandelsentrum vasgevlieg. Die impak het 'n groot ontploffing veroorsaak, waarna 'n brand in die toring ontstaan het. Die vliegtuig se tenks was nog vol [[keroseen]]; dit het kort tevore opgestyg vanaf [[Logan Internasionale Lughawe]] in [[Boston]], op pad na die weskus van die VSA. Die vliegtuig het die noordelike gevel byna loodreg tussen die 93ste en 99ste verdieping getref teen 'n geraamde spoed van 713 km/h en 35 van die 236 buitekolomme afgesny; volgens die NIST-verslag is ses van die 47 kernkolomme afgesny en drie ander swaar beskadig. Al drie trappe in die kern is vernietig, sodat niemand bo die impaksone kon ontsnap nie.<ref name="NIST22">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=22–26 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07}}</ref> Baie waarnemers het aanvanklik aanvaar dat dit 'n ongeluk was.<ref name="CDCEvac">{{Cite web |title=Preliminary Results from the World Trade Center Evacuation Study – New York City, 2003 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5335a3.htm |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204032648/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5335a3.htm |archive-date=2018-12-04}}</ref> [[Lêer:UA Flight 175 hits WTC south tower 9-11 edit.jpeg|duimnael|United Airlines-vlug 175 tref die Suidtoring.]] Sewentien minute later, om 09:03, het [[United Airlines]]-vlug 175 'n bietjie laer in die Suidtoring van die Wêreldhandelsentrum vas gevlieg en ook 'n brand veroorsaak. Omdat televisiekameras reeds op die Noordtoring gerig was, is hierdie botsing regstreeks wêreldwyd uitgesaai, en dit was toe duidelik dat dit om gerigte, gekoördineerde terreuraanvalle gaan.<ref name="MercuryNews">{{Cite news |date=2021-09-10 |title=9:03 a.m.: The 9/11 moment when many grasped a new reality |url=https://www.mercurynews.com/2021/09/10/903-a-m-the-9-11-moment-when-many-grasped-a-new-reality/ |work=The Mercury News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130094708/https://www.mercurynews.com/2021/09/10/903-a-m-the-9-11-moment-when-many-grasped-a-new-reality/ |archive-date=2022-11-30}}</ref> Die vliegtuig het die suidelike gevel skuins getref teen ongeveer 872 km/h – sowat 50 persent meer energie as die eerste botsing – en 32 van die 60 buitekolomme op daardie gevel oor vyf verdiepings afgesny. Omdat die vliegtuig skuins ingeslaan het, kon dele van 'n enjin en die onderstel by die oostelike hoek van die gebou uitkom en tot 400 meter ver geval word. Ten minste een trap in die kern het begaanbaar gebly.<ref name="NIST108">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=38, 42, 108 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07}}</ref> Aanvanklik het albei torings bly staan, wat diegene in die vloere onder die impakgebiede 'n geleentheid gegee het om te vlug. [[Lêer:Aerial view of the Pentagon during rescue operations post-September 11 attack.JPEG|links|duimnael|Skade aan die Pentagon ná die impak van American Airlines-vlug 77.]] 'n Bietjie meer as 'n halfuur nadat Vlug 175 in die Suidtoring vasgevlieg het, om 09:37, het 'n derde vliegtuig, American Airlines-vlug 77, in die gebou van die Verenigde State se Departement van Verdediging, die [[Pentagon]], in [[Washington, D.C.]] vasgevlieg. Die vliegtuig het die middelste deel van die westelike vleuel teen ongeveer 850 km/h op grondvloervlak getref, juis in 'n gedeelte waarvan die opknapping pas voltooi is en waarvan die buitegevel versterk is om 'n terreuraanval te weerstaan. Die brandstof het vinnig deur die struktuur versprei en aan die brand geslaan; die impak en die brand het al 64 mense aan boord sowel as 125 mense in die gebou gedood. Ongeveer 'n halfuur later het die getrefde gedeelte van die E-ring ineengestort.<ref name="PentagonReport">{{Cite report |title=The Pentagon Building Performance Report |publisher=American Society of Civil Engineers |year=2003 |isbn=978-0-7844-0638-0 |pages=4–8 |url=http://www.fire.nist.gov/bfrlpubs/build03/PDF/b03017.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040203155704/http://www.fire.nist.gov/bfrlpubs/build03/PDF/b03017.pdf |archive-date=2004-02-03}}</ref> ’n Vierde United Airlines-vlug, vlugnommer 93, ook gekaap, het daardie oggend in ’n veld buite [[Pittsburgh]] neergestort. Volgens [[FBI]]-transkripsies van kajuitmateriaal het die passasiers probeer om die vliegtuig terug te neem, danksy hul [[Selfoon|selfone]] het hulle reeds geweet wat in New York gebeur het, so hulle het geweet dat hulle niks het om te verloor nie. Toe die opstand die deur van die stuurkajuit bereik, het die kaper-vlieënier die vliegtuig heftig laat rol en duik om die aanval te ontwrig, en 'n ander kaper het hom aangespoor om die vliegtuig te laat neerstort. Om 10:03 het die vliegtuig teen 933 km/h en teen 'n hoek van 44 grade in 'n veld in Stonycreek naby Shanksville neergestort en 'n krater van sowat drie meter diep en twaalf meter wyd gelaat. Dit was op daardie stadium sowat 200 kilometer – ongeveer twintig vlugminute – van Washington af.<ref name="NTSBua93">{{Cite report |title=Flight Path Study – United Airlines Flight 93 |publisher=National Transportation Safety Board |date=2002-02-19 |url=http://ntsb.gov/info/Flight%20_Path_%20Study_UA93.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007024840/http://ntsb.gov/info/Flight%20_Path_%20Study_UA93.pdf |archive-date=2006-10-07}}</ref><ref name="WP93">{{Cite news |last=Snyder |first=David |date=2002-04-19 |title=Families Hear Flight 93's Final Moments |url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/2002/04/19/families-hear-flight-93s-final-moments/ |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Dit word geglo dat dit verhoed het dat die beoogde teiken, miskien die [[Capitol]] of die [[Withuis]], bereik word. In 'n onderhoud in April 2002 het Khalid Sheikh Mohammed en Ramzi bin al-Shibh gesê dat Vlug 93 se teiken die Capitol was en nie die Withuis nie.<ref name="Fouda158">{{Cite book |last1=Fouda |first1=Yosri |last2=Fielding |first2=Nick |title=Masterminds of Terror: The Truth Behind the Most Devastating Terrorist Attack the World Has Ever Seen |publisher=Arcade |year=2004 |isbn=978-1-55970-726-8 |location=New York |pages=158–159}}</ref> Tydens die beplanning het Mohammed Atta gemeen dat die Withuis dalk 'n te moeilike teiken sou wees en het hy Hani Hanjour se oordeel daaroor gevra.<ref name="Summers323">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=323}}</ref> Volgens Mohammed het Al-Kaïda aanvanklik beplan om kerninstallasies eerder as die Wêreldhandelsentrum en die Pentagon te tref, maar het dit daarteen besluit uit vrees dat dinge "handuit kon ruk".<ref name="BBCNuclear">{{Cite news |date=2002-09-08 |title=Al-Qaeda 'plotted nuclear attacks' |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2244146.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103031125/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2244146.stm |archive-date=2019-01-03}}</ref> === Reaksie van die lugverkeersleiding en die lugverdediging === Omdat die kapers die [[transponder]]s van hul vliegtuie afgeskakel het, kon lugverkeersleiers die vliegtuie nie meer outomaties opspoor nie. Vanaf 08:19 het twee lugwaardinne van Vlug 11 die [[Federal Aviation Administration]] (FAA) oor die kaping ingelig. Om 08:37 het die FAA die North American Aerospace Defense Command (NORAD) in kennis gestel en gevra dat vegvliegtuie opgestuur word. Vir die NORAD-beheerders was dit aanvanklik onduidelik of die melding deel was van die gelyktydige teenterreuroefening ''Vigilant Guardian'', wat ook gesimuleerde vliegtuigkapings ingesluit het.<ref name="911Report20">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=20, 29, 31, 45 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Die eerste vegvliegtuie, twee F-15's van die Otis Air National Guard Base naby Boston, het om 08:52 opgestyg, sowat agt-en-dertig minute ná die kaping van Vlug 11. Hulle het nie teikeninligting ontvang nie en het bo die see naby Long Island heen en weer gevlieg terwyl hulle gewag het om te hoor waar die gekaapte vliegtuie is.<ref name="911Report20" /><ref name="BostonGlobePilots">{{Cite news |date=2005-09-11 |title=Two pilots revisit their 9/11 |url=http://archive.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2005/09/11/two_pilots_revisit_their_911/ |work=The Boston Globe |access-date=2026-09-12}}</ref> Om 09:30 het NORAD drie F-16's van die Langley-lugmagbasis in Virginië laat opstyg, maar toe Vlug 77 om 09:37 die Pentagon tref, was hulle nog 169 kilometer daarvandaan.<ref name="911Report20" /> Twee ongewapende F-16's van die District of Columbia se lugnasionale garde het eers om 10:38 van die Andrews-lugmagbasis opgestyg; hul vlieëniers het opdrag gehad om desnoods 'n gekaapte vliegtuig in die lug te ram.<ref name="Hendrix">{{Cite news |last=Hendrix |first=Steve |date=2011-09-08 |title=F-16 pilot was ready to give her life on Sept. 11 |url=https://www.washingtonpost.com/local/f-16-pilot-was-ready-to-give-her-life-on-sept-11/2011/09/06/gIQAMpcODK_story.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905053526/http://www.washingtonpost.com/local/f-16-pilot-was-ready-to-give-her-life-on-sept-11/2011/09/06/gIQAMpcODK_story.html |archive-date=2015-09-05}}</ref> Om 09:42 het die FAA alle burgerlike lugverkeer in die vasteland van die Verenigde State aan die grond gehou en vliegtuie wat reeds in die lug was, beveel om onmiddellik te land.<ref name="911ReportCh1" /> Ben Sliney, wat op sy eerste dag as die FAA se nasionale operasionele bestuurder was, het beveel dat die Amerikaanse lugruim vir alle internasionale vlugte gesluit word; ongeveer 500 vlugte is teruggedraai of na ander lande omgelei. Kanada het 226 van die omgeleide vlugte ontvang en Operasie Geelstrikkie geloods om die groot getal gestrande passasiers te hanteer.<ref name="CanadaFlights">{{Cite press release |title=Actions taken following September 11 terrorist attacks |date=2001-12-11 |publisher=Transport Canada |url=http://www.tc.gc.ca/mediaroom/releases/nat/2001/01_h152e.htm |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020415131425/http://www.tc.gc.ca/mediaroom/releases/nat/2001/01_h152e.htm |archive-date=2002-04-15}}</ref> Teen 12:15 was daar geen kommersiële of private vliegtuig meer bo die Verenigde State in die lug nie, en burgerlike lugvaart het tot 14 September gegrond gebly.<ref name="USATodayClear">{{Cite news |last1=Levin |first1=Alan |last2=Adams |first2=Marilyn |last3=Morrison |first3=Blake |date=2021-09-06 |title='Clear the skies': Behind the unprecedented call to stop air travel on 9/11 |url=https://eu.usatoday.com/in-depth/news/nation/2021/09/06/9-11-hijacking-behind-unprecedented-decision-ground-planes/5451142001/ |work=USA Today |access-date=2026-09-12}}</ref> Om 10:20 het visepresident [[Dick Cheney]] opdrag gegee dat enige kommersiële vliegtuig wat positief as gekaap geïdentifiseer kon word, afgeskiet word, maar dié bevel het die vegvlieëniers nie betyds bereik om enigiets te doen nie.<ref name="911Report20" /><ref name="LATCheney">{{Cite news |last=Schrader |first=Esther |date=2004-06-18 |title=Cheney Gave Order to Shoot Down Jets |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-jun-18-na-cheney18-story.html |work=Los Angeles Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811141540/http://articles.latimes.com/2004/jun/18/nation/na-cheney18 |archive-date=2011-08-11}}</ref> Die noodplan ''Security Control of Air Traffic and Air Navigation Aids'' (SCATANA) is vir die eerste keer in die Amerikaanse geskiedenis in werking gestel, wat tienduisende passasiers wêreldwyd gestrand gelaat het.<ref name="Commission10" /> NORAD het later erken dat die mislukking van die lugverdediging aan die vertraagde of uitgebleve deurgee van vlugvoorvalle te wyte was: die weermag is skaars 'n paar minute voor die botsings van Vlugte 11 en 77 gewaarsku, en eers ná die botsings in die geval van die ander twee vlugte.<ref name="911Report20" /> === Die ineenstorting van die geboue === [[Lêer:September 11 2001 just collapsed.jpg|duimnael|Die Wêreldhandelsentrum, kort ná die ineenstorting van die tweede toring.]] Die Suidtoring was die eerste wat om 09:59 heeltemal ineengestort het ná 56 minute se brande, gevolg deur die Noordtoring om 10:28 nadat dit 102 minute lank gebrand het. Byna almal wat op daardie stadium nog in die torings was, het gesterf. Sommige mense is ook later aan [[longsiektes]] dood as gevolg van die enorme hoeveelheid stof wat vrygestel is. Omstreeks 17:20 het 'n derde gebou van die Wêreldhandelsentrum ook heeltemal ineengestort. Dit is toegeskryf aan brande in die gebou en die skade wat hierdie gebou gely het deur die ineenstorting van die Twee Torings. Verder is die Wêreldhandelsentrum-geboue 3 tot 6 ook erg beskadig, waarvan die meeste gesloop moes word. Hoewel die Suidtoring sewentien minute ná die Noordtoring getref is, het dit eerste ineengestort omdat die impaksone veel laer was, die vliegtuig teen 'n hoër spoed en in 'n hoek ingeslaan het, en die bykomende strukturele las ongelyk versprei is.<ref name="NIST80">{{Cite journal |year=2005 |title=Final Reports from the NIST World Trade Center Disaster Investigation |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1-5av1.pdf |journal=NIST |pages=80, 84 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911011051/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1-5av1.pdf |archive-date=2021-09-11}}</ref> Die brande het die vakwerke wat die vloere gedra het verswak, waarop die vloere begin sak het; die sakkende vloere het aan die buitenste staalkolomme getrek sodat dié na binne gebuig het. Saam met die skade aan die kernkolomme kon die buigende buitekolomme die geboue nie meer dra nie.<ref name="NISTCollapse">{{Cite book |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers |date=2005 |publisher=National Institute of Standards and Technology |chapter=Executive Summary |chapter-url=https://www.nist.gov/customcf/get_pdf.cfm?pub_id=909017 |access-date=2026-09-12}}</ref> Toe die Noordtoring ineenstort, het puin op die nabygeleë gebou 7 World Trade Center geval, wat skade veroorsaak en brande aan die gang gesit het. Dié brande het byna sewe uur lank gewoed en die gebou se strukturele integriteit aangetas, waarop dit laat die middag ineengestort het.<ref name="NISTWTC7">{{Cite press release |title=NIST WTC 7 Investigation Finds Building Fires Caused Collapse |date=2008-08-21 |publisher=National Institute of Standards and Technology |url=https://www.nist.gov/news-events/news/2008/08/nist-wtc-7-investigation-finds-building-fires-caused-collapse |access-date=2026-09-12}}</ref> Ontwerpers van die tweelingtorings het in die 1960's bereken dat die geboue die botsing van 'n volgelaaide [[Boeing 707]] teen kruisspoed sou kon weerstaan, en Leslie E. Robertson, een van die strukturele ontwerpers, het gesê so 'n botsing sou "slegs plaaslike skade veroorsaak wat nie tot 'n ineenstorting of noemenswaardige skade aan die gebou kon lei nie". Daardie studies het egter die uitwerking van die brande wat sou volg, onderskat.<ref name="Dwyer102">{{Cite book |last1=Dwyer |first1=Jim |last2=Flynn |first2=Kevin |title=102 Minutes: The Untold Story of the Fight to Survive Inside the Twin Towers |publisher=Times Books |year=2005 |location=New York |pages=183–187}}</ref> Binne 'n radius van ongeveer 130 meter is talle vensters van omliggende geboue deur die skokgolf van die ineenstortings vernietig.<ref name="FEMA403">{{Cite report |date=2002 |title=World Trade Center Building Performance Study: Data Collection, Preliminary Observations, and Recommendations |url=https://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch1.pdf |publisher=Federal Emergency Management Agency |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101016101226/http://www.fema.gov/rebuild/mat/wtcstudy.shtm |archive-date=2010-10-16}}</ref> === Reddingspogings === [[Lêer:WTC-Fireman requests 10 more colleagues (cropped).jpg|links|duimnael|'n Brandweerman by die Wêreldhandelsentrum vra tien bykomende reddingswerkers.]] Die owerhede in New York het die eerste botsing vir 'n ongeluk aangesien en die mense in die naasliggende Suidtoring aangeraai om kalm te bly en by hul werkplekke te bly. Ná die tweede botsing het die New York City Fire Department (FDNY) en honderde ander nooddienswerkers probeer om die mense bo die impaksones te red en met die ontruiming van al die geboue begin.<ref name="911Report281">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=279–284, 292, 295, 300, 305, 311, 317 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Die kantoor van die New York City Emergency Management, wat vir die koördinering van reddingsoperasies verantwoordelik was, was in gebou 7 gehuisves en moes self ontruim word. Gevolglik moes die FDNY, die New York City Police Department (NYPD) en die Port Authority Police Department (PAPD) hul optrede sonder koördinasie en met onversoenbare kommunikasiestelsels uitvoer.<ref name="911Report281" /> In minder as drie uur is meer as 200 brandweereenhede – omtrent die helfte van die stad se brandweer – na die toneel ontplooi; dit was die grootste operasie in die geskiedenis van die New Yorkse brandweer.<ref name="NIST167">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=167, 176, 188–191 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07}}</ref><ref name="McKinsey">{{Cite report |title=McKinsey Report: Increasing FDNY's Preparedness |publisher=McKinsey & Company |year=2002 |url=https://www.nyc.gov/assets/fdny/downloads/pdf/about/mckinsey_report.pdf |access-date=2026-09-12}}</ref> Omdat al die hysbakke uitgeval het, sou dit te lank geneem het om swaar blustoerusting met die trappe na die brandende verdiepings te dra. Kantoordeure na die trappe kon met die hand oopgemaak word, maar nie die deure na die dakke nie, en daar was geen helikopterlandingsplekke nie – iets waarvan die werknemers tydens noodoefeninge nooit ingelig is nie. Baie mense wat via die dakke wou ontsnap, het dus voor geslote deure gestaan.<ref name="911Report281" /> Die NYPD se lugeenheid het met drie helikopters die toestand in die torings dopgehou en bevind dat reddings vanaf die dakke onmoontlik was.<ref name="911Report281" /> Weens die baie digte rook was dit onmoontlik om mense met behulp van reddingshelikopters van die torings se dakke te probeer red. Minstens 200 mense het van die torings afgespring om te ontsnap om nie doodgebrand te word nie. Verskeie foto- en video-opnames is van hierdie vallende mense gemaak, waarvan een bekend geword het as ''The Falling Man''. Namate die toestand versleg het, het die NYPD-bevelvoerders hul lede beveel om die torings te verlaat, en die meeste polisiebeamptes kon betyds uitkom. Omdat die agentskappe afsonderlike bevelposte gehad het en hul radio's nie versoenbaar was nie, is die waarskuwings nooit aan die brandweerbevelvoerders oorgedra nie.<ref name="McKinsey" /> Ná die eerste ineenstorting het die brandweer wel ontruimingsbevele uitgereik, maar weens haperende radioherhalers het baie brandweermanne dit nooit gehoor nie.<ref name="McKinsey" /> Altesaam kon meer as 15&nbsp;000 van die ongeveer 17&nbsp;400 mense (87 persent) die torings betyds verlaat.<ref name="NIST167" /> Ná die ineenstortings het meer as tienduisend reddingswerkers, noodhelpers en vrywilligers na oorlewendes op die terrein gesoek. Omstreeks 20:00 is die PAPD-beampte Will Jimeno lewend uit die puin gehaal, en die volgende oggend is sy kollega, sersant John McLoughlin, gered. Omstreeks 12:30 op 12 September is Genelle Guzman-McMillan – 26 uur ná die ineenstorting van die Noordtoring – as die laaste oorlewende uit die puin gehaal.<ref name="USATodayMiracles">{{Cite news |date=2002-09-05 |title=Miracles emerge from debris |url=https://www.usatoday.com/news/sept11/2002-09-05-miracles-usat_x.htm |work=USA Today |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021002175836/https://www.usatoday.com/news/sept11/2002-09-05-miracles-usat_x.htm |archive-date=2002-10-02}}</ref> Slegs sowat twintig mense wat hulle tydens die ineenstortings in die torings bevind het, het dit oorleef, waaronder sestien mense wat in trap B van die Noordtoring op die twintigste verdieping was.<ref name="NYMagSurvivors">{{Cite news |date=2003-09-05 |title=The Miracle Survivors |url=https://nymag.com/nymetro/news/sept11/2003/n_9189/ |work=New York Magazine |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Amerikaanse vloot het die hospitaalskip USNS ''Comfort'' ontplooi om die duisende reddingswerkers op die terrein van voedsel en versorging te voorsien; die skip het sowat 600 beseerdes ontvang.<ref name="Comfort">{{Cite web |title=Hospital Ship Receives Humanitarian Medal for Sept. 11 Mission |date=2003-08-22 |url=http://www.navy.mil/search/display.asp?story_id=9108 |publisher=Navy News Stand |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041106111825/http://www.navy.mil/search/display.asp?story_id=9108 |archive-date=2004-11-06}}</ref> Tussen Oktober 2001 en Januarie 2002 is die weergawes van 503 brandweermanne en reddingswerkers opgeteken. Dié opnames is drie jaar lank geheim gehou ondanks versoeke van slagofferfamilies; ná 'n hofsaak deur ''The New York Times'' is burgemeester Michael Bloomberg uiteindelik gedwing om hulle in Augustus 2005 vry te stel.<ref name="NYTRecords">{{Cite news |date=2005-08-13 |title=Vast Archive Yields New View of 9/11 |url=https://www.nytimes.com/2005/08/13/nyregion/nyregionspecial3/13records.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> == Dood, beskadiging en impak == === Slagoffers === Nie een van die insittendes van die vier betrokke vliegtuie, insluitend die kapers, het die aanvalle oorleef nie. Die terreuraanval van daardie dag het altesaam 2&nbsp;996 mense uit 92 lande die lewe gekos; 372 van die slagoffers was nie Amerikaanse burgers nie.<ref name="HJS802" /><ref name="Beirman">{{Cite book |last=Beirman |first=David |title=Tourism Crises and Destination Recovery |publisher=Sage |year=2021 |isbn=978-1-5264-0300-1 |location=Sydney |page=2014}}</ref> Onder die buitelandse slagoffers was 67 Britte, 41 Indiërs, 28 Suid-Koreane, 24 Kanadese, 24 Japannese, elf Duitsers, vier Franse, twee Switsers en een Belg. Die jongste slagoffer was twee jaar oud en die oudste 85.<ref name="GuardianMemorial">{{Cite news |date=2007-09-11 |title=Memorial services honour 9/11 victims |url=https://www.theguardian.com/world/2007/sep/11/september11.usa |work=The Guardian |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006193045/http://www.guardian.co.uk/world/2007/sep/11/september11.usa |archive-date=2008-10-06}}</ref><ref name="HJS802" /> Meer as 6&nbsp;000 mense is akuut beseer.<ref name="Hoffmann38">{{Cite book |last1=Hoffman |first1=August John |last2=Alamilla |first2=Saul |last3=Liang |first3=Belle |title=The Role of Community Development in Reducing Extremism and Ethnic Conflict |publisher=Springer VS |year=2018 |isbn=978-3-319-75699-8 |location=Wiesbaden |page=38}}</ref> In New York het meer as 90 persent van die mense wat in die torings omgekom het, hulle op of bo die impakvlakke bevind. In die Noordtoring was tussen 1&nbsp;344 en 1&nbsp;402 mense op, bo of een verdieping onder die impakpunt, en almal van hulle het gesterf; honderde is onmiddellik met die botsing gedood. Van die ongeveer 800 mense wat die botsing oorleef het, is baie vasgekeer en het in die brande of van rookinaseming gesterf, geval of gespring om die rook en vlamme te ontvlug, of is met die ineenstorting gedood.<ref name="NYT102Mins">{{Cite news |last1=Dwyer |first1=Jim |last2=Lipton |first2=Eric |date=2002-05-26 |title=102 Minutes: Last Words at the Trade Center; Fighting to Live as the Towers Die |url=https://www.nytimes.com/2002/05/26/nyregion/102-minutes-last-words-at-the-trade-center-fighting-to-live-as-the-towers-die.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114063928/http://www.nytimes.com/2002/05/26/nyregion/102-minutes-last-words-at-the-trade-center-fighting-to-live-as-the-towers-die.html |archive-date=2013-11-14}}</ref> In die Suidtoring was ongeveer 600 mense op of bo die 77ste verdieping toe Vlug 175 ingeslaan het, en min van hulle het oorleef. Anders as in die Noordtoring was die ongeveer 300 oorlewendes van die botsing nie werklik vasgekeer nie, maar die meeste was nie bewus daarvan dat daar nog 'n uitweg was nie. Een trap, Trap A, het nie vernietig geraak nie en het agtien mense van die impakverdiepings en hoër in staat gestel om te ontsnap. Altesaam het 630 mense in die Suidtoring gesterf, minder as die helfte van die getal in die Noordtoring.<ref name="Sunder48">{{Cite report |last=Sunder |first=S. Shyam |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |page=48}}</ref> Die verliese in die Suidtoring is aansienlik verminder deurdat sommige huurders onmiddellik ná die eerste botsing besluit het om die gebou te ontruim. Die versekeringsmaatskappy AON het byvoorbeeld sy verdiepings laat ontruim, sodat meer as 900 van die 1&nbsp;100 AON-werknemers wat bo die 77ste verdieping was, betyds kon uitkom. Dat die Suidtoring nie ná die eerste botsing volledig ontruim is nie, is deur ''USA Today'' as "een van die dag se groot tragedies" beskryf.<ref name="Purpura">{{Cite book |last=Purpura |first=Philip |title=Security and Loss Prevention: An Introduction |publisher=Elsevier |year=2007 |isbn=978-0-08-055400-6 |edition=5de |page=300}}</ref> By die Wêreldhandelsentrum het 414 nooddienswerkers gesterf terwyl hulle mense probeer red en brande probeer blus het. Daaronder was 343 brandweermanne van die FDNY, insluitend 'n kapelaan en twee paramedici, 23 lede van die NYPD, 37 lede van die PAPD en agt paramedici van private nooddiensmaatskappye.<ref name="FDNY911">{{Cite web |title=The Unofficial Home Page of FDNY: 9/11 |url=https://nyfd.com/9_11_wtc.html |publisher=New York City Fire Department |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408020920/https://nyfd.com/9_11_wtc.html |archive-date=2023-04-08}}</ref><ref name="ODMP">{{Cite web |title=Honoring Law Enforcement Officers Killed as a Result of 9/11 |url=http://www.odmp.org/911.php |publisher=Officer Down Memorial Page |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070811122207/http://www.odmp.org/911.php |archive-date=2007-08-11}}</ref> Altesaam het 72 wetstoepassingsbeamptes op daardie dag gesterf, die grootste enkeldagverlies aan wetstoepassers in die Amerikaanse geskiedenis.<ref name="CongRecord">{{Cite web |date=2002-06-11 |title=Congressional Record, Vol. 148, No. 76 |url=https://www.congress.gov/107/crec/2002/06/11/CREC-2002-06-11.pdf |publisher=Government Printing Office |page=H3312 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324004649/https://www.congress.gov/107/crec/2002/06/11/CREC-2002-06-11.pdf |archive-date=2022-03-24}}</ref> Daar is beraam dat net minder as 1&nbsp;400 mense in die noordelike toring was toe dit ineengestort het. Die effektemakelaar Cantor Fitzgerald, wat kantore op die 101ste tot 105de verdiepings van die Noordtoring gehad het, het 658 werknemers verloor – meer as enige ander werkgewer. Marsh & McLennan, wat die verdiepings net daaronder beset het, het 358 werknemers verloor en die Aon-korporasie 176.<ref name="BBCCantor">{{Cite news |date=2006-09-04 |title=Cantor rebuilds after 9/11 losses |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/5282060.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406160843/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/5282060.stm |archive-date=2008-04-06}}</ref><ref name="MarshMemorial">{{Cite web |title=Marsh & McLennan Companies 9/11 Memorial |url=http://memorial.mmc.com/ |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110818143251/http://memorial.mmc.com/ |archive-date=2011-08-18}}</ref> By die Pentagon het 125 mense gesterf toe Vlug 77 die westelike kant van die gebou getref het. Sewentig van hulle was burgerlikes en 55 was militêre lede, van wie baie vir die Amerikaanse leër of vloot gewerk het. Luitenant-generaal Timothy Maude, adjunk-stafhoof van die leër, was die hoogste militêre offisier wat in die aanvalle gesterf het.<ref name="Goldberg208">{{Cite book |last=Goldberg |first=Alfred |title=Pentagon 9/11 |publisher=Historical Office, Office of the Secretary of Defense |year=2007 |isbn=978-0-16-078328-9 |location=Washington |pages=17, 208–212}}</ref> Meer as 3&nbsp;000 kinders het 'n ouer in die aanvalle verloor; volgens sommige ramings was die getal wat minstens een ouer verloor het, meer as 10&nbsp;000.<ref name="Coates">{{Cite journal |last1=Coates |first1=Susan |last2=Schechter |first2=Daniel |year=2004 |title=Preschoolers' traumatic stress post-9/11: Relational and developmental perspectives |journal=Psychiatric Clinics of North America |volume=27 |issue=3 |pages=473–489 |doi=10.1016/j.psc.2004.03.006 |pmid=15325488}}</ref><ref name="Beebe">{{Cite book |last1=Beebe |first1=Beatrice |last2=Sossin |first2=K. Mark |last3=Cohen |first3=Phyllis |last4=Markese |first4=Sara |title=Mothers, Infants and Young Children of September 11, 2001: A Primary Prevention Project |publisher=Taylor & Francis |year=2013 |isbn=978-1-135-69872-0 |location=Londen |page=20}}</ref> === Identifikasie van die oorskot === Van die 2&nbsp;977 persone wat as gevolg van die aanvalle gesterf het, kon slegs 1&nbsp;585 aanvanklik geïdentifiseer word op grond van die menslike oorskot wat gevind is. Uit 'n totaal van 19&nbsp;916 menslike oorskotdele kon 10&nbsp;190 geïdentifiseer word. Weens die toepassing van nuwe tegnologieë word nuwe identifikasies steeds sporadies uitgevoer. Byvoorbeeld, in September 2014 is Patrice Braut (1970), die enigste Belgiese slagoffer, as die 1&nbsp;639ste slagoffer geïdentifiseer.<ref>{{nl}}[https://www.vrt.be/vrtnws/nl.permalink.1525334626608/ Enige Belgische slachtoffer van 9/11 is geïdentificeerd] ''De Redactie'', 24 September 2017</ref> In Augustus 2017, byna 16 jaar ná die aanvalle, is nog 'n slagoffer geïdentifiseer.<ref>{{nl}}[http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/buitenland/1.3041967 Nog een slachtoffer van aanslagen 9/11 geïdentificeerd], De Redactie, 8 Augustus 2017. [https://web.archive.org/web/20171012104444/http://deredactie.be:80/cm/vrtnieuws/buitenland/1.3041967 Gearchiveerd] op 12 oktober 2017.</ref> Die voorlopige laaste identifikasie het in September 2021 plaasgevind. Twintig jaar ná die aanvalle is 1&nbsp;647 slagoffers positief geïdentifiseer.<ref>{{nl}}[https://www.nu.nl/herdenking-911/6156154/zo-worden-er-nog-altijd-mensen-herkend-in-het-puin-van-911.html Zo worden er nog altijd mensen herkend in het puin van 9/11], NU.nl, 10 September 2021. [https://web.archive.org/web/20210913073225/https://www.nu.nl/herdenking-911/6156154/zo-worden-er-nog-altijd-mensen-herkend-in-het-puin-van-911.html Geargiveer] op 13 September 2021.</ref> Al die puin en oorblyfsels van die ineengestorte geboue, asook voorwerpe soos vernietigde motors, is na die voormalige stortingsterrein Fresh Kills op [[Staten Island]] geneem, waar spesialiste van die ''World Trade Center Recovery Operation'' na genetiese materiaal van die slagoffers gesoek het. Teen die einde van 2006 het hulle 1&nbsp;603 slagoffers geïdentifiseer, 86 persent van hulle deur [[DNS]]-ontleding; van 2003 af is jaarliks slegs enkeles bykomend geïdentifiseer.<ref name="Aronson">{{Cite book |last=Aronson |first=Jay D. |title=Who Owns the Dead? The Science and Politics of Death at Ground Zero |publisher=Harvard University Press |year=2016 |isbn=978-0-674-97265-0 |location=Cambridge |pages=106–107}}</ref> Ook dertien van die negentien kapers is teen 2008 geïdentifiseer.<ref name="Kastoryano">{{Cite book |last1=Kastoryano |first1=Riva |last2=Schoch |first2=Cynthia |title=Burying Jihadis: Bodies Between State, Territory, and Identity |publisher=Oxford University Press |year=2018 |isbn=0-19-093486-7 |location=Oxford |page=96}}</ref> In 2010 het 'n span antropoloë en argeoloë 'n nuwe soektog by Fresh Kills onderneem en 72 verdere menslike oorskotdele gevind.<ref name="AFPRemains">{{Cite news |last=Andrade |first=Mariano |date=2011-08-25 |title=Scientists still struggle to identify 9/11 remains |url=http://news.discovery.com/human/psychology/world-trade-center-remains-110826.htm |work=Discovery News |agency=Agence France-Presse |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403064003/http://news.discovery.com/human/psychology/world-trade-center-remains-110826.htm |archive-date=2015-04-03}}</ref> In 2014 is drie houers met 7&nbsp;930 ongeïdentifiseerde oorskotdele na 'n bewaarplek van die geregtelike patoloog by die 9/11-gedenkteken oorgeplaas, 'n besluit wat onder sommige slagofferfamilies omstrede was.<ref name="NYTTransfer">{{Cite news |last=Farrell |first=Stephen |date=2014-05-10 |title=In 'Ceremonial Transfer,' Remains of 9/11 Victims Are Moved to Memorial |url=https://www.nytimes.com/2014/05/11/nyregion/remains-of-9-11-victims-are-transferred-to-trade-center-site.html |work=The New York Times |issn=0362-4331 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2024-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521011608/https://www.nytimes.com/2014/05/11/nyregion/remains-of-9-11-victims-are-transferred-to-trade-center-site.html |url-status=live}}</ref> Teen Augustus 2025 was altesaam 1&nbsp;653 van die New Yorkse slagoffers geïdentifiseer; sowat 1&nbsp;100 – ongeveer 40 persent van dié wat by die Wêreldhandelsentrum gesterf het – bly steeds ongeïdentifiseer.<ref name="ABC2025">{{Cite news |date=2025-08-07 |title=3 additional victims of 9/11 terror attacks identified almost 24 years later |url=https://abc7ny.com/post/nyc-officials-announce-3-more-world-trade-center-victims-identified-24-years-911-terror-attacks/17462075/ |work=WABC-TV |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="CBS60Min">{{Cite news |last=Pelley |first=Scott |date=2024-11-17 |title=NYC medical examiner still identifying 9/11 victims' remains |url=https://www.cbsnews.com/news/nyc-medical-examiner-still-identifying-september-11-victims-remains-60-minutes-transcript/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12 |archive-date=2025-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250106135437/https://www.cbsnews.com/news/nyc-medical-examiner-still-identifying-september-11-victims-remains-60-minutes-transcript/ |url-status=live}}</ref> === Skade aan geboue === Die Twee Torings en die ander geboue by Wêreldhandelsentrum-kompleks is heeltemal vernietig. Volgens die ondersoek van die Amerikaanse Nasionale Instituut vir Standaarde en Tegnologie (NIST) het die geboue ineengestort weens die strukturele skade van die botsings saam met die aanhoudende brande wat daarop gevolg het. Sommige ander geboue is later weens die aansienlike skade gesloop. ’n Klein deel van die Pentagon is ook erg beskadig. Altesaam het agt geboue geheel of gedeeltelik ineengestort: die Noordtoring, die Suidtoring, die Marriott World Trade Center (gebou 3), geboue 4, 5, 6 en 7 van die Wêreldhandelsentrum, en die Grieks-Ortodokse Sint Nikolaas-kerk uit 1916, wat onderkant die Suidtoring gestaan het. Die Structural Engineers Association of New York het altesaam 48 beskadigde geboue naby die terrein aangeteken, waarvan elf swaar skade gely het.<ref name="FEMA403Ch7">{{Cite report |date=2002 |title=World Trade Center Building Performance Study, Hoofstuk 7 |publisher=Federal Emergency Management Agency |url=https://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch7.pdf |access-date=2026-09-12}}</ref> Twee metrostasies, verskeie radio- en televisiemaste en talle strate rondom die terrein is ook vernietig of onbruikbaar gelaat.<ref name="Gustin69">{{Cite book |last=Gustin |first=Joseph F. |title=Disaster and Recovery Planning: A Guide for Facility Managers |publisher=River Publishers |year=2020 |edition=6de |isbn=978-1-4822-1567-0 |location=Gistrup |page=69}}</ref> Die Deutsche Bank-gebou is so swaar beskadig en met giftige stof besmet dat dit onbewoonbaar verklaar en van 2007 af stuk vir stuk afgebreek is. Fiterman Hall van die Borough of Manhattan Community College moes eweneens ontruim word en is eers in 2012 heropen.<ref name="Summers75">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=75}}</ref><ref name="Fiterman">{{Cite news |last=Shapiro |first=Julie |date=2012-08-27 |title=Students Return to Rebuilt Fiterman Hall 11 Years After 9/11 |url=https://www.dnainfo.com/new-york/20120827/financial-district/students-return-rebuilt-fiterman-hall-11-years-after-911 |work=DNAinfo New York |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027125835/https://www.dnainfo.com/new-york/20120827/financial-district/students-return-rebuilt-fiterman-hall-11-years-after-911 |archive-date=2017-10-27}}</ref> Die kommunikasietoerusting bo-op die Noordtoring is vernietig; slegs WCBS-TV het 'n rugsteunsender op die Empire State-gebou gehad, maar die ander stasies kon hul seine gou herlei.<ref name="Bloomfield">{{Cite web |last=Bloomfield |first=Larry |date=2001-10-01 |title=New York broadcasters rebuild |url=http://sysdesignshowcase.broadcastengineering.com/ar/broadcasting_new_york_broadcasters |publisher=Broadcast Engineering |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604040210/http://sysdesignshowcase.broadcastengineering.com/ar/broadcasting_new_york_broadcasters |archive-date=2008-06-04}}</ref> Die PATH-spoorwegstasie onder die kompleks is vernietig en die tonnels na Jersey City het oorstroom; die stasie is later as die World Trade Center-vervoerknooppunt herbou en in 2016 heropen.<ref name="Oculus">{{Cite news |date=2016-03-03 |title=World Trade Center transportation hub, dubbed Oculus, opens to public |url=http://abc7ny.com/1229181/ |work=WABC-TV |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708162414/http://abc7ny.com/1229181/ |archive-date=2018-07-08}}</ref> Die laaste brande op die terrein is eers op 20 Desember 2001 geblus, ná sowat honderd dae.<ref name="GuardianFires">{{Cite news |date=2001-12-20 |title=Ground Zero stops burning, after 100 days |url=https://www.theguardian.com/world/2001/dec/20/september11.usa |work=The Guardian |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713032752/https://www.theguardian.com/world/2001/dec/20/september11.usa |archive-date=2018-07-13}}</ref> === Uitwerking op die publiek === In die Verenigde State het ’n gevoel van nasionale rou ná die aanvalle lank geheers. Die aanvalle het 'n buitengewone indruk oor die hele wêreld gemaak. Die [[Media (kommunikasie)|media]] het ’n groot rol hiermee gespeel. Die aanval van die vliegtuig wat in die Suidtoring ingevlieg het, is selfs direk op televisie gesien. Dit het later geblyk dat twee kameras ook die eerste ongeluk vasgevang het. Verder het 'n webkamera die nadering van die eerste vliegtuig en die noordelike toring net na die ongeluk aangeteken.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20111028225922/http://www.documentarywire.com:80/911-the-naudet-brothers Documentarywire]: ''Saam met die videoband van Pavel Hlava, is die Naudets se film die enigste bekende beeldmateriaal van Vlug 11 wat die World Trade Center tref. ’n Reeks webkamerabeelde van Wolfgang Staehle wys die benadering van Vlug 11 en die na-impak.''</ref> Min gebeurtenisse in die geskiedenis het soveel mediadekking ontvang. Die plek – een van die bekendste stede ter wêreld en die setel van talle nuusagentskappe – en die teenwoordigheid van kameras en joernaliste van die eerste botsing af, het meegebring dat die tweede botsing en die ineenstorting van die torings regstreeks deur die meeste televisiestasies ter wêreld uitgesaai is.<ref name="Monahan">{{Cite book |last=Monahan |first=Brian A. |title=The Shock of the News: Media Coverage and the Making of 9/11 |publisher=New York University Press |year=2010 |isbn=0-8147-9554-4 |location=New York}}</ref> Die aanvalle het 'n enorme skok veroorsaak vir Amerikaners wat gewoond was daaraan om hulself as buite bereik van internasionale terreur te beskou.<ref name="Stein">{{Cite journal |last=Stein |first=Howard F. |year=2003 |title=Days of Awe: September 11, 2001 and its Cultural Psychodynamics |journal=Journal for the Psychoanalysis of Culture and Society |volume=8 |issue=2 |pages=187–199 |doi=10.1353/psy.2003.0047 |issn=1088-0763}}</ref> Polisie- en reddingswerkers van reg oor die land het na New York gereis om te help met die berging van liggame, en bloedskenkings het in die weke ná die aanvalle skerp toegeneem.<ref name="Glynn">{{Cite journal |last1=Glynn |first1=Simone A. |last2=Busch |first2=Michael P. |display-authors=etal |year=2003 |title=Effect of a National Disaster on Blood Supply and Safety: The September 11 Experience |journal=Journal of the American Medical Association |volume=289 |issue=17 |pages=2246–2253 |doi=10.1001/jama.289.17.2246 |pmid=12734136 |doi-access=free}}</ref> == Verantwoordelikheid == [[Osama bin Laden]], een van die leiers van [[Al-Kaïda]] saam met [[Ayman al-Zawahiri]], is deur die VSA en ander Westerse regerings verantwoordelik gehou vir die aanvalle. Sy hoofmede-organiseerder was Khalid Sheikh Mohammed, wat reeds by die bomaanval op die Wêreldhandelsentrum in 1993 betrokke was. Leidrade in verskeie ondersoeke het vinnig in die rigting van Al-Kaïda gewys. Die identiteit van die kapers is binne dae ontdek, hulle het geen poging aangewend om dit weg te steek nie. Hulle het byvoorbeeld kaartjies met hul eie kredietkaarte gekoop en met hul eie paspoorte ingeboek. Daar is gevind dat verskeie kapers bande met Al-Kaïda het. Byvoorbeeld, die vermeende hoofkaper Mohammed Atta was vir twee jaar 'n kamermaat van Ramzi Binalshibh, 'n senior Al-Kaïda-operateur, in [[Hamburg]].<ref>{{en}}[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2257456.stm], Ramzi Binalshibh: al-Qaeda suspect, 14-09-2002. [https://web.archive.org/web/20211102171110/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2257456.stm] Geargiveer op 2 November 2021.</ref> Verder is onder meer 'n videokasset van bin Laden saam met twee van die kapers gevind, waarin hy 'n beroep doen op ondersteuning vir die kapers.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20071013184630/http://cbc.ca:80/world/story/2006/09/07/al-qaeda-tape.html], Bin Laden 9/11 planning video aired, September 2006</ref> In ’n ander video, wat ná die aanvalle opgeneem is, het hy gespog dat die aanvalle “beter verloop het" as wat hy gehoop het. Al-Kaïda het die aanvalle die eerste keer openlik opgeëis in 'n video wat op 17 April 2002 deur die Arabiese televisiestasie MBC uitgesaai is. Daarin het die woordvoerder Sulaiman Abu Ghaith verklaar: "Ons kon die kop van die ongeloof op sy eie bodem tref."<ref name="Parisien2002">{{Cite news |date=2002-04-18 |title=Al-Qaïda revendique les attentats du 11 septembre |url=https://www.leparisien.fr/faits-divers/al-qaida-revendique-les-attentats-du-11-septembre-18-04-2002-2002996108.php |work=Le Parisien |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Toe Abu Ghaith, wat ook Bin Laden se skoonseun was, in Maart 2014 in New York tereggestaan het, het hy getuig dat Bin Laden hom op die aand van 11 September vertel het dat hy die aanvalle georganiseer het.<ref name="Parisien2014">{{Cite news |date=2014-03-20 |title=New York : le gendre de Ben Laden curieusement bavard lors de son procès |url=http://www.leparisien.fr/international/new-york-le-gendre-de-ben-laden-curieusement-bavard-lors-de-son-proces-20-03-2014-3687983.php |work=Le Parisien |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Vanaf 12 September 2001 het Bin Laden die aanvalle in die openbaar as die wil van [[Allah]] verwelkom en die aanvallers bedank, maar aanvanklik beweer dat hy nie van hul plan geweet het nie. Kort daarna het hy hulle as helde verheerlik wat die stryd na die hart van Amerika gedra het.<ref name="Summers164">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=164–167}}</ref> In November 2001 het die Amerikaanse weermag in Jalalabad 'n videoband gevind van 'n gesprek in Arabies wat Bin Laden 'n paar weke ná die aanvalle met 'n Al-Kaïda-lid gevoer het. Daarin het hy van die kapers by die naam genoem, hulle geprys en gesê dat hy hulle die teikens eers in die Verenigde State laat weet het en nie op die volledige ineenstorting van die geboue gereken het nie.<ref name="SpiegelVideo">{{Cite news |date=2001-12-20 |title=Bin Ladens "Geständnis-Video" soll fehlerhaft übersetzt sein |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/zweifel-bin-ladens-gestaendnis-video-soll-fehlerhaft-uebersetzt-sein-a-174025.html |work=Der Spiegel |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 22 April 2005 het die Marokkaanse Fransman Zacarias Moussaoui in die hof gesê hy is deur Osama bin Laden gekies om die Withuis binne te vlieg. Moussaoui is op 3 Mei 2006 lewenslange tronkstraf opgelê vir sy betrokkenheid by die aanvalle. Op 23 Mei 2006 het Osama bin Laden egter Zacarias Moussaoui se betrokkenheid by 'n oudioboodskap ontken. Die Duitse geheime diens het tot die gevolgtrekking gekom dat die Hamburg-sel, bestaande uit 5 van die kapers, deur Al-Kaïda gefinansier en opgelei is. Osama bin Laden het self aanvanklik betrokkenheid by die aanvalle ontken, maar in 'n videoboodskap wat op 29 Oktober 2004 deur ''[[Al Jazeera]]'' uitgesaai is, het hy verantwoordelikheid aanvaar.<ref name="cbc2004" /> In daardie boodskap, kort voor die Amerikaanse presidentsverkiesing van 2004, het hy verduidelik wanneer en waarom die idee by hom opgekom het en gedreig met verdere aanvalle indien die Verenigde State nie sy Midde-Oostebeleid verander nie.<ref name="BergenRiseFall">{{Cite book |last=Bergen |first=Peter |title=The Rise and Fall of Osama bin Laden |publisher=Simon & Schuster |year=2021 |isbn=978-1-982170-52-3 |location=New York |page=185}}</ref> Die VSA het [[Afghanistan]] (waar hy sedert 1996 gewoon het) vir sy uitlewering versoek. In 1999 het die [[Verenigde Nasies]] reeds 'n resolusie aanvaar waarin hy sy uitlewering versoek het na aanvalle op Amerikaanse ambassades met 200 sterftes, en na 9/11 is dieselfde resolusie weer deur die VN aanvaar. Na 'n ultimatum van die VSA het honderde [[Taliban]]-skrifgeleerdes bymekaargekom om te beraadslaag. Bin Laden is gevra om Afghanistan te verlaat en met die VSA te onderhandel. Die VSA het nie gereageer nie. Osama bin Laden het gesê hy wil net in 'n Islamitiese land verhoor word. Hy het later 'n [[djihad]] van alle Moslems teen "Sionisme en die Kruistogte" en ook teen die Verenigde State opgeneem. Hy het in koverte terme erken dat hy verantwoordelik was vir die aanvalle. Daar was baie ondersoeke na verantwoordelikheid vir hierdie terreurdaad, veral deur Amerikaanse en ander intelligensie-agentskappe. Boonop is talle verslae oor omliggende sake gepubliseer, soos veiligheid by [[lughawe]]ns en die brandweerstand van [[wolkekrabber]]s. Die belangrikste verslag was die ''9/11 Commission Report'' <ref name="911CommissionSite">{{en}}[https://www.9-11commission.gov/report/], 9/11 Commission Report, 2004. [https://web.archive.org/web/20211026170818/https://9-11commission.gov/report/] Geargiveer op 26 Oktober 2021.</ref> van die Amerikaanse Kongres. Daar was ook 'n dokument van die Britse regering met die titel ''Responsibility for the terrorist atrocities in the United States, 11 September 2001''. Hierdie dokument is hoofsaaklik gebaseer op inligting van die intelligensiedienste en is dus nie bedoel vir moontlike regsvervolging nie. Die Duitse geheimediens het die bogenoemde "Hamburg-sel" ondersoek en bande met Al-Kaïda bevestig. Op grond van hierdie ondersoeke het die Amerikaanse regering tot die gevolgtrekking gekom dat Osama bin Laden en sy terreurnetwerk vir die aanvalle verantwoordelik was. In Februarie 2002 het die adjunkdirekteur van die FBI, Dale Watson, voor die Amerikaanse Kongres die kapers se kontakte met Al-Kaïda uiteengesit en Bin Laden se verantwoordelikheid "duidelik en onweerlegbaar" genoem.<ref name="Watson">{{Cite web |date=2002-02-06 |title=Testimony of Dale L. Watson, Executive Assistant Director, Counterterrorism/Counterintelligence Division, FBI, Before the Senate Select Committee on Intelligence |url=https://www.fbi.gov/congress/congress02/watson020602.htm |publisher=Federal Bureau of Investigation |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410013616/http://www.fbi.gov/congress/congress02/watson020602.htm |archive-date=2010-04-10}}</ref> Die FBI se woordvoerder Rex Tomb het daarenteen in 2006 gesê dat die FBI nie "genoeg harde bewyse" gehad het om Bin Laden formeel in die Verenigde State aan te kla nie.<ref name="Phillips">{{Cite book |editor-last=Phillips |editor-first=Peter |title=Censored 2008: The Top 25 Censored Stories |publisher=Seven Stories Press |year=2007 |location=New York |pages=93–94}}</ref> === Kapers === Tydens die vlugte het 'n paar dosyn passasiers en lugwaardinne kontak gemaak met mense op die grond via selfone en die boordtelefoon.<ref name="911ReportP12">{{en}}[https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf], 9/11 Commission Report, pagina 12, m.b.t. vlucht UA93: "Kort daarna het die passasiers en vlugpersoneel 'n reeks oproepe van GTE-lugfone en selfone begin."[https://web.archive.org/web/20211026170818/https://9-11commission.gov/report/] Geargiveer op 26 Oktober 2021.</ref><ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20140201185541/http://www.vaed.uscourts.gov/notablecases/moussaoui/exhibits/prosecution/flights/P200054.html], United States v. Zacarias Moussaoui.</ref><ref>{{en}}[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1360088/The-extraordinary-last-calls-of-Flight-UA93.html], The Telegraph, The extraordinary last calls of Flight UA93, 2001. [https://web.archive.org/web/20210912071231/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1360088/The-extraordinary-last-calls-of-Flight-UA93.html] Geargiveer op 12 September 2021.</ref> Die stuurkajuitstemopnemer van vlug UA93 is ook teruggevind. Met behulp van hierdie inligting het meer bekend geword oor wat aan boord gebeur het.<ref>{{en}}[http://edition.cnn.com/2006/LAW/04/12/moussaoui.trial/], CNN, On tape, passengers heard trying to retake cockpit, 2006. [https://web.archive.org/web/20211107130643/http://edition.cnn.com/2006/LAW/04/12/moussaoui.trial/] Geargiveer op 7 November 2021.</ref> In elk van die vier gekaapte vliegtuie was vier of vyf kapers, net met messe gewapen; in totaal was daar negentien kapers. ’n Onbekende aantal bemanningslede is gesteek of vasgebind. Die kapers het boksnyers gebruik, wat toe nog nie aan boord in die VSA verbied was nie. Dit het hulle toegelaat om deur die sekuriteitskontroles te kom. Daar word geglo dat die kaper Mohammed Atta, die leier van die operasie was. Op 14 September 2001 het die FBI 'n lys van individue vrygestel wat as die kapers geïdentifiseer is. Volgens die verslag van die 9/11-kommissie het die kapers kort tevore veeldoelige handgereedskap en Leatherman-tipe messe met sluitlemme gekoop, wat destyds nie vir passasiers verbode was nie, maar dié voorwerpe is nie onder hul agtergelate besittings gevind nie.<ref name="CommissionKnives">{{Cite news |last=Ahlers |first=Mike M. |date=2004-01-27 |title=9/11 panel: Hijackers may have had utility knives |url=http://www.cnn.com/2004/US/01/27/911.commis.knife/ |work=CNN |access-date=2026-09-12 |archive-date=2010-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100604231807/http://www.cnn.com/2004/US/01/27/911.commis.knife/ |url-status=live}}</ref> Op drie van die vliegtuie het die kapers beweer dat hulle bomme aan boord het; die FBI het geen spore van plofstof by die neerstortterreine gevind nie, en die kommissie het bevind dat die bomme waarskynlik vals was.<ref name="911ReportCh1" /> Op ten minste twee van die vlugte het die kapers oor die luidsprekerstelsel verklaar dat hulle gyselaars neem en na die lughawe terugkeer om 'n losprys te eis, klaarblyklik om weerstand te ontmoedig; in albei gevalle is die boodskap per abuis na die lugverkeersleiding uitgesaai, wat die beheerders laat besef het dat die vliegtuie gekaap is.<ref name="NTSBaa11">{{Cite report |title=Flight Path Study – American Airlines Flight 11 |publisher=National Transportation Safety Board |date=2002-02-19 |url=http://www.ntsb.gov/about/Documents/Flight_Path_Study_AA11.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105103018/http://www.ntsb.gov/about/Documents/Flight_Path_Study_AA11.pdf |archive-date=2015-11-05}}</ref> Die name van die negentien kapers is soos volg:<ref name="911Report238">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=238–239 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" ! Vlug !! Vlieënier !! Ander kapers |- | AA 11 || Mohammed Atta (33) || Abdulaziz al-Omari, Satam al-Suqami, Wail al-Shehri, Waleed al-Shehri |- | UA 175 || Marwan al-Shehhi (23) || Fayez Banihammad, Mohand al-Shehri, Ahmed al-Ghamdi, Hamza al-Ghamdi |- | AA 77 || Hani Hanjour (29) || Khalid al-Mihdhar, Majed Moqed, Nawaf al-Hazmi, Salem al-Hazmi |- | UA 93 || Ziad Jarrah (26) || Saeed al-Ghamdi, Ahmed al-Nami, Ahmed al-Haznawi |} Vyftien van hulle was burgers van [[Saoedi-Arabië]]; Banihammad en al-Shehhi was van die [[Verenigde Arabiese Emirate]], Atta van [[Egipte]] en Jarrah van [[Libanon]].<ref name="McDermott">{{Cite book |last=McDermott |first=Terry |title=Perfect Soldiers – The Hijackers: Who They Were, Why They Did It |publisher=HarperCollins |year=2005 |isbn=978-0-06-058470-2 |location=New York |pages=viii–ix}}</ref> Teen 28 September 2001 het die FBI op drie plekke 'n geestelike handleiding gevind en dit aan drie van die vier kaper-vlieëniers toegeskryf. Atta se eksemplaar was in sy reistas op die lughawe in Boston en was met 'n soort handleiding vir selfmoordaanvallers gekombineer.<ref name="Summers161">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=161–164}}</ref> Daarin het onder meer gestaan: "Maak jou hart oop, verwelkom die dood in die naam van God [...] want jy is net 'n kort oomblik verwyder van die goeie, ewige lewe in die geselskap van [[martelaar|martelare]]."<ref name="Greiner33">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=9/11: Der Tag, die Angst, die Folgen |publisher=C. H. Beck |year=2011 |isbn=978-3-406-61244-2 |location=München |pages=32–37 |language=de}}</ref> In 2002 het die FBI verdere biografiese besonderhede oor die negentien bekend gemaak. Almal het uit welgestelde, aansienlike en eerder sekulêre gesinne gekom en was gekwalifiseer om in die buiteland te studeer. Eers daar het hulle met radikaal-islamitiese predikers in aanraking gekom wat die [[djihad]] teen die Weste verkondig het. Tot hul ideologie het die geloof in 'n Joodse wêreldsameswering behoort, die beeld van 'n imperialistiese Weste wat die Islamitiese wêreld koloniseer en verneder, en 'n haat teen die wêreldwye sosiale ongelykheid wat deur globalisering veroorsaak word.<ref name="Greiner33" /> Atta, Binalshibh, Jarrah en al-Shehhi het voorheen jare lank as tegnologiestudente in [[Hamburg]] gewoon en het daar vanaf 1998 saam met ander gelykgesindes die Hamburgse terreursel gevorm. Hulle het gereeld die al-Quds-moskee besoek en noue kontak gehad met die islamistiese prediker Mohammed Fazazi.<ref name="Baehr">{{Cite book |last=Baehr |first=Dirk |title=Salafismus in Deutschland: Ursprünge und Gefahren einer islamisch-fundamentalistischen Bewegung |publisher=transcript |year=2014 |isbn=978-3-8376-2711-4 |location=Bielefeld |pages=231–250 |language=de}}</ref> In November 1999 het Binalshibh, Jarrah en al-Shehhi die Al-Kaïda-werwer Mohamedou Ould Slahi ontmoet, wat hulle aangeraai het om djihad-opleiding in Afghanistan te ondergaan. In Desember 1999 het drie van die vier in die provinsie Paktia aan 'n eerste voorbereidingskursus deelgeneem, waar Bin Laden hulle weens hul tegniese kennis as toekomstige vlieëniers gekies en Atta as leier van die hele operasie aangewys het.<ref name="911Report134">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=134, 165–166, 243 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Teen die begin van 2001 het Atta en al-Shehhi hul vlieënierslisensies by 'n vliegskool in Florida verwerf en Jarrah ook in Mülheim an der Ruhr in Duitsland. Omdat die Amerikaanse owerhede Binalshibh nie toegelaat het om in te reis nie, het Bin Laden Hani Hanjour, wat reeds daar gestudeer het, as plaasvervangende vlieënier aangewys.<ref name="McDermott193">{{Cite book |last=McDermott |first=Terry |title=Perfect Soldiers – The Hijackers: Who They Were, Why They Did It |publisher=HarperCollins |year=2005 |isbn=978-0-06-058470-2 |location=New York |pages=193, 201–202}}</ref> === Beweerde Saoedi-Arabiese ondersteuning === Omdat vyftien van die negentien kapers Saoedi-Arabiese burgers was, het ondersoekers vermoed dat die voorbereiding van die aanvalle uit Saoedi-Arabië ondersteun is. Die verslag van die gesamentlike kongresondersoek van November 2002 het bevind dat Khalid al-Mihdhar en Nawaf al-Hazmi ná hul aankoms in Kalifornië in Februarie 2000 kontak gehad het met Omar al-Bayoumi en Osama Bassnan, wat as vermeende Saoedi-agente beskou is, en met die diplomaat Fahad al-Thumairy van die Saoedi-konsulaat in Los Angeles. Dié drie het hulle gehelp om huisvesting te vind en het hulle finansieel bygestaan. Die verslag van die 9/11-kommissie het in 2004 egter enige betrokkenheid van die Saoedi-Arabiese regering of van individuele regeringslede by die beplanning uitgesluit, hoewel dit bewyse van private skenkings deur Saoedi-burgers aan Al-Kaïda gevind het.<ref name="Riedel53">{{Cite book |last=Riedel |first=Bruce |title=Kings and Presidents: Saudi Arabia and the United States Since FDR |publisher=Rowman & Littlefield |year=2019 |isbn=978-0-8157-3716-2 |location=Lanham |pages=53–54}}</ref> Die vermoede het nietemin bly voortbestaan omdat die Amerikaanse regering die hoofstuk van 28 bladsye oor hierdie onderwerp geheim gehou het. Senator Bob Graham, wat die bladsye kon lees, het in April 2016 bevestig dat dit bewyse bevat van "wesenlike hulp" deur Saoedi-Arabiese regeringsverteenwoordigers, liefdadigheidsorganisasies en individue aan die twee kapers in Kalifornië.<ref name="Thevessen">{{Cite book |last=Theveßen |first=Elmar |title=Terror in Deutschland: Die tödliche Strategie der Islamisten |publisher=Piper |year=2016 |isbn=978-3-492-95271-2 |location=München |pages=33–34 |language=de}}</ref> In Julie 2016 het die Kongres die 28 bladsye vrygestel. Daaruit het geblyk dat Saoedi-Arabiese regeringsverteenwoordigers in die Verenigde State moontlik ook onafhanklik van die kapers bande met Al-Kaïda gehad het, en dat Amerikaanse intelligensiedienste verdagte Saoedi's weens die destydse goeie betrekkinge met die koninkryk skaars dopgehou het.<ref name="CNN28Pages">{{Cite news |last1=Sciutto |first1=Jim |last2=Browne |first2=Ryan |last3=Walsh |first3=Deirdre |date=2016-07-16 |title=Congress releases secret '28 pages' on alleged Saudi 9/11 ties |url=https://edition.cnn.com/2016/07/15/politics/congress-releases-28-pages-saudis-9-11/index.html |work=CNN |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="NYT28Pages">{{Cite news |last=Mazzetti |first=Mark |date=2016-07-15 |title=In 9/11 Document, View of a Saudi Effort to Thwart U.S. Action on Al Qaeda |url=https://www.nytimes.com/2016/07/16/us/28-pages-saudi-arabia-september-11.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Obama-administrasie het 'n dokument bekend gemaak wat as "Lêer 17" bekend staan en 'n lys van omtrent drie dosyn mense bevat, insluitend vermeende Saoedi-intelligensiebeamptes wat aan die ambassade in Washington verbonde was.<ref name="APFile17">{{Cite news |last=Riechmann |first=Deb |date=2016-07-02 |title=File 17 Is Glimpse Into Still-Secret 28 Pages About 9/11 |url=https://apnews.com/fe56c5d224a8463aa7cfc6ccf4689122 |work=AP News |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2022 het slagofferfamilies twee video's en 'n notaboek bekom wat by Omar al-Bayoumi beslag gelê is. Die eerste video wys hom terwyl hy 'n onthaal in San Diego vir al-Hazmi en al-Mihdhar aanbied; die notaboek bevat 'n handgetekende vliegtuig en wiskundige vergelykings wat volgens 'n vlieënier se hofverklaring gebruik kon gewees het om 'n daalhoek na 'n teiken te bereken. Volgens 'n FBI-memorandum van 2017 was al-Bayoumi van die laat 1990's tot met die aanvalle 'n betaalde medewerker van die Saoedi-Arabiese intelligensiediens. Saoedi-Arabië ontken enige betrokkenheid by die aanvalle.<ref name="CBSBayoumi">{{Cite news |last=Herridge |first=Catherine |date=2022-04-27 |title=Newly released video shows 9/11 hijackers with alleged Saudi intelligence operative |url=https://www.cbsnews.com/news/911-hijackers-video-saudi-intelligence-official-omar-al-bayoumi/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> == Ondersoeke == === Die FBI === Onmiddellik ná die aanvalle het die FBI onder die dekkode PENTTBOM met die grootste kriminele ondersoek in die Amerikaanse geskiedenis begin. Op sy hoogtepunt het meer as die helfte van die FBI se agente daaraan gewerk en is 'n halfmiljoen leidrade nagegaan.<ref name="PENTTBOM">{{Cite web |title=9/11 Investigation (PENTTBOM) |url=https://www.fbi.gov/history/famous-cases/911-investigation/ |publisher=Federal Bureau of Investigation |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101010030053/http://www.fbi.gov/about-us/history/famous-cases/9-11-investigation/9-11-investigation |archive-date=2010-10-10}}</ref> Die FBI het die kapers vinnig geïdentifiseer nadat Mohammed Atta se bagasie op die lughawe in Boston gevind is. Atta moes twee van sy drie tasse inboek weens die beperkte ruimte op die klein pendelvlug waarmee hy na Boston gereis het, en weens 'n nuwe beleid om vertragings te vermy, het die bagasie nooit op Vlug 11 beland nie. Dit het die kapers se name, opdragte en Al-Kaïda-verbindings bevat. "Dit het al hierdie Arabiese dokumente bevat wat op die Rosettasteen van die ondersoek neergekom het," het 'n FBI-agent gesê.<ref name="Newsday">{{Cite news |date=2009-02-06 |title=Unraveling 9–11 Was in the Bags |url=http://www.securityinfowatch.com/news/10555883/unraveling-9-11-was-in-the-bags |work=Newsday |access-date=2026-09-12}}</ref> Abu Jandal, wat jare lank Bin Laden se lyfwag was en sedert 2000 in [[Jemen]] aangehou is, het op 17 September sewe van die kapers op foto's as Al-Kaïda-lede uitgeken.<ref name="Soufan317">{{Cite book |last1=Soufan |first1=Ali |last2=Freedman |first2=Daniel |title=The Black Banners (Declassified): How Torture Derailed the War on Terror after 9/11 |publisher=W. W. Norton |year=2020 |isbn=978-0-393-54072-7 |location=New York |pages=317–318}}</ref> Op 27 September 2001 het die FBI die foto's en name van al negentien vermoedelike kapers gepubliseer.<ref name="FBI19Photos">{{Cite press release |title=The FBI Releases 19 Photographs of Individuals Believed to be the Hijackers of the Four Airliners that Crashed on September 11, 2001 |publisher=Federal Bureau of Investigation |date=2001-09-27 |url=https://www.fbi.gov/news/pressrel/press-releases/the-fbi-releases-19-photographs-of-individuals-believed-to-be-the-hijackers |access-date=2026-09-12}}</ref> Teen die middag van 11 September het die NSA en Duitse intelligensiedienste reeds kommunikasie onderskep wat na Bin Laden gewys het; om 09:15 plaaslike tyd het die NSA 'n telefoongesprek onderskep waarin 'n Afghaanse Al-Kaïda-verteenwoordiger "goeie nuus" oorgedra het: "Ons het die teikens getref."<ref name="Summers155">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=155}}</ref> Ná ses maande se werk het FBI-direkteur Robert Mueller gesê: "Die kapers het geen dokumente agtergelaat nie. Ons soektogte het nie 'n enkele dokument opgelewer, hetsy hier in die Verenigde State of tussen die skat van data wat in Afghanistan of elders ontdek is, wat op enige manier na die sameswering van 11 September verwys nie." Die kapers het die stelsel se kwesbaarhede uitgebuit: openbare telefone, selfone, vooruitbetaalde kaarte en klein betalings deur informele netwerke. Mueller het bygevoeg dat die ondersoek "duidelike en beslissende bewyse" opgelewer het dat Al-Kaïda agter die aanvalle was.<ref name="Mueller2002">{{Cite web |date=2002-04-19 |title=Speech by Robert S. Mueller III, Director, FBI, Commonwealth Club of California |url=http://www.fbi.gov/pressrel/speeches/speech041902.htm |publisher=Federal Bureau of Investigation |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226224440/http://www.fbi.gov/pressrel/speeches/speech041902.htm |archive-date=2009-02-26}}</ref> === Die CIA === In 2004 het John L. Helgerson, die inspekteur-generaal van die CIA, 'n interne ondersoek na die agentskap se optrede voor 11 September gedoen en senior amptenare skerp gekritiseer omdat hulle nie alles moontlik gedoen het om terreur te bekamp nie.<ref name="Spiegel2009">{{Cite news |date=2009-08-31 |title=Ex-CIA Inspector General on Interrogation Report: 'The Agency Went over Bounds and Outside the Rules' |url=https://www.spiegel.de/international/world/ex-cia-inspector-general-on-interrogation-report-the-agency-went-over-bounds-and-outside-the-rules-a-646010.html |work=Der Spiegel |access-date=2026-09-12}}</ref> 'n Opsomming van die verslag is in Augustus 2007 gepubliseer. Daarvolgens het geen CIA-beampte die wet oortree nie, maar die gebrek aan samewerking tussen die CIA en die FBI word beklemtoon: ongeveer vyftig CIA-beamptes was bewus daarvan dat al-Hazmi en al-Mihdhar met geldige paspoorte in die Verenigde State was, maar nie een van hulle het die FBI oor die moontlike gevaar ingelig nie. Die verslag verwyt ook die voormalige CIA-direkteur George Tenet dat hy nie sy uiterste gedoen het om Al-Kaïda in die jare voor die aanvalle te ontwrig nie.<ref name="NYTCIA">{{Cite news |date=2007-08-22 |title=C.I.A. Lays Out Errors It Made Before Sept. 11 |url=https://www.nytimes.com/2007/08/22/washington/22cia.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Kongresondersoek === In Februarie 2002 het die intelligensiekomitees van die [[Senaat van die Verenigde State|Senaat]] en die Huis van Verteenwoordigers 'n gesamentlike ondersoek na die optrede van die Amerikaanse intelligensiegemeenskap begin. Hul verslag van 832 bladsye, wat in Desember 2002 verskyn het, het die tekortkominge van die FBI en die CIA uiteengesit om beskikbare inligting – onder meer oor terroriste wat die CIA geweet het in die land was – te gebruik om die aanslag te verhinder.<ref name="Theoharis">{{Cite book |editor-last=Theoharis |editor-first=Athan G. |title=The Central Intelligence Agency: Security Under Scrutiny |publisher=Greenwood |year=2006 |isbn=978-0-313-33282-1 |pages=222–224}}</ref> Die Bush-administrasie het geëis dat 28 verbandhoudende bladsye geklassifiseer bly. Die voorsitter van die ondersoek, Bob Graham, het in Desember 2002 gesê daar is "bewyse dat buitelandse regerings betrokke was by die fasilitering van die aktiwiteite van minstens sommige van die terroriste in die Verenigde State".<ref name="PBSGraham">{{Cite web |date=2002-12-11 |title=Improving Intelligence |url=https://www.pbs.org/newshour/show/improving-intelligence |publisher=PBS |access-date=2026-09-12}}</ref> Slagofferfamilies, gefrustreer deur die onbeantwoorde vrae en die geredigeerde materiaal, het op 'n onafhanklike kommissie aangedring.<ref name="Theoharis" /> === Die 9/11-kommissie === Op aandrang van slagoffersorganisasies en teen die wense van die regering het die Huis van Verteenwoordigers in die herfs van 2002 die Nasionale Kommissie oor Terreuraanvalle op die Verenigde State – algemeen bekend as die 9/11-kommissie – ingestel. Vyf Demokrate, vyf Republikeine en 78 personeellede het van Januarie 2003 tot Augustus 2004 die beplanning van die aanvalle, hul verloop en die reaksie van die Amerikaanse owerhede ondersoek. Hulle het sowat 1&nbsp;200 getuies ondervra, waaronder 120 regeringsamptenare, insluitend president Bush, visepresident Cheney en veiligheidsadviseur Condoleezza Rice.<ref name="911Report254">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=254–262 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Omdat die uitvoerende direkteur Philip Zelikow as regeringsadviseur bande met Rice en Bush se hoofadviseur Karl Rove gehad het, het slagoffersorganisasies en sommige kommissielede hom van 'n botsing van belange beskuldig.<ref name="Mycoff">{{Cite book |last1=Mycoff |first1=Jason D. |last2=Pika |first2=Joseph A. |title=Confrontation and Compromise: Presidential and Congressional Leadership, 2001–2006 |publisher=Rowman & Littlefield |year=2008 |isbn=978-0-7425-4059-0 |location=Lanham |page=83}}</ref> Die kommissieleiers Thomas Kean en Lee H. Hamilton het aan die begin van 2004 verneem dat die CIA video-opnames van ondervragings van Al-Kaïda-lede vernietig het wat hulle aangevra het.<ref name="Mayer280">{{Cite book |last=Mayer |first=Jane |title=The Dark Side: The Inside Story of How the War on Terror Turned into a War on American Ideals |publisher=Anchor Books |year=2009 |isbn=978-0-307-45629-8 |location=New York |page=280}}</ref> Die eindverslag van Julie 2004, 'n dokument van 585 bladsye, het ernstige sistemiese foute by al die betrokke Amerikaanse owerhede uitgewys: die CIA en die FBI het hul kennis nie uitgeruil nie, Al-Kaïda-lede wat die land binnegekom het, is nie dopgehou nie, verdagte binnelandse passasiers is nie by lughawens gekontroleer nie, en die bevelslyne van NORAD was te stadig. Bush het tussen Januarie 2001 en September 2001 meer as 40 daaglikse kortverslae oor Bin Laden en Al-Kaïda ontvang, en dié van 6 Augustus 2001 het teen 'n veelvuldige aanslag in die Verenigde State met gekaapte vliegtuie gewaarsku.<ref name="911Report254" /> Die verslag stel: "Ons glo die aanvalle van 11 September het vier soorte mislukkings blootgelê: in verbeelding, beleid, vermoëns en bestuur."<ref name="Foresight">{{Cite web |title=Foresight—and Hindsight |url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch11.htm |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |access-date=2026-09-12}}</ref> Die verslag het egter geen individue vir die mislukkings verantwoordelik gehou of persoonlike gevolge geëis nie, en dit het self berus op ondervragingsverklarings wat deur [[marteling]] verkry is.<ref name="Mayer280" /> In 2011 het die kommissie sy ontsteltenis uitgespreek dat verskeie van sy aanbevelings nog nie geïmplementeer is nie.<ref name="LATGaps">{{Cite news |last=Bennett |first=Brian |date=2011-08-30 |title=Post-9/11 assessment sees major security gaps |url=https://www.latimes.com/nation/la-xpm-2011-aug-30-la-na-911-report-card-20110831-story.html |work=Los Angeles Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Ondersoeke na die ineenstortings === Die verslag van die konsultasiefirma McKinsey & Company oor die brandweer se optrede het in 2002 aanbeveel dat die kommunikasiestelsels, bevelstrukture en operasionele riglyne verbeter word om in toekomstige rampe meer lewens te red.<ref name="McKinsey" /> Die Federal Emergency Management Agency (FEMA) het tot Mei 2002 'n voorlopige ondersoek na die boutegniese oorsake van die ineenstortings gedoen, waarna die NIST op 1 Oktober 2002 'n wetlike navorsingsopdrag daarvoor ontvang het.<ref name="FEMA403" /><ref name="NISTMandate">{{Cite web |date=2012 |title=NIST's Responsibilities under the National Construction Safety Team Act |url=https://www.nist.gov/system/files/documents/2017/04/28/NationalConstructionSafetyTeamActFactsheet111212.pdf |publisher=National Institute of Standards and Technology |access-date=2026-09-12}}</ref> Die omvattende studie oor die tweelingtorings, saamgestel deur meer as 300 kundiges, het in September 2005 verskyn, en die herhaaldelik uitgestelde eindverslag oor gebou 7 in November 2008.<ref name="NISTFinalReports">{{Cite web |title=Final Reports from the NIST World Trade Center Disaster Investigation |url=https://www.nist.gov/el/final-reports-nist-world-trade-center-disaster-investigation |publisher=National Institute of Standards and Technology |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="NISTWTC7" /> Die NIST het bevind dat die brandvertragende bekleding op die staalstrukture van die tweelingtorings deur die botsings afgeslaan is, en dat die torings waarskynlik sou bly staan het as dit nie gebeur het nie.<ref name="NISTCollapse" /> 'n Studie van die [[Purdue-universiteit]] in 2007 het met 'n nuwe hoëpresisie-simulasiemodel bevestig dat die ineenstorting onvermydelik geword het sodra die isolasie verwyder is: die hitte van 'n gewone kantoorbrand sou genoeg gewees het om die blootgestelde balke en kolomme te verswak, ongeag hoeveel kolomme deur die botsing beskadig is.<ref name="Purdue">{{Cite journal |last1=Irfanoglu |first1=Ayhan |last2=Hoffmann |first2=Christoph M. |year=2008 |title=Engineering Perspective of the Collapse of WTC-I |journal=Journal of Performance of Constructed Facilities |volume=22 |page=62 |doi=10.1061/(ASCE)0887-3828(2008)22:1(62)}}</ref> Die direkteur van die oorspronklike ondersoek het gesê: "Die torings het verstommend goed gevaar. Dit was nie die terroriste se vliegtuie wat die geboue laat val het nie; dit was die brand wat daarop gevolg het."<ref name="TerrorProof">{{Cite web |last=Sigmund |first=Pete |date=2002-09-25 |title=Building a Terror-Proof Skyscraper: Experts Debate Feasibility, Options |url=http://www.constructionequipmentguide.com/Building-a-Terror-Proof-Skyscraper-Experts-Debate-Feasibility-Options/2598/ |publisher=Construction Equipment Guide |access-date=2026-09-12}}</ref> Die verslag het ook bevind dat die trappe in die torings nie voldoende versterk was om bo die impaksones 'n ontsnaproete te bied nie.<ref name="NISTCodes">{{Cite web |date=2007-10-25 |title=Translating WTC Recommendations into Model Building Codes |url=http://wtc.nist.gov/NIBS_MMC/CodeChangeProposals.htm |publisher=National Institute of Standards and Technology |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310004023/http://wtc.nist.gov/NIBS_MMC/CodeChangeProposals.htm |archive-date=2011-03-10}}</ref> Wat gebou 7 betref, het die NIST bevind dat onbeheerde brande vloerbalke laat verhit het, wat "'n kritieke draagkolom laat faal het en 'n brandgeïnduseerde progressiewe ineenstorting begin het".<ref name="NISTWTC7" /> === Komplotteorieë === Sedert 2001 is talle sameswerings- of komplotteorieë oor die aanvalle versprei, veral op die internet. Die aanhangers daarvan beweer gewoonlik dat die Amerikaanse regering of sy intelligensiedienste die aanvalle bewustelik toegelaat of self uitgevoer het. Hulle betwis die vasgestelde oorsake van die skade en beweer ander oorsake, soos 'n beheerde sloping van die geboue. Aanhangers van die sogenaamde ''9/11 Truth Movement'' het sedert 2005 'n nuwe ondersoek geëis. Hul stellings word nie net deur die kundiges van FEMA en die NIST weerspreek nie, maar ook deur wetenskaplikes sonder enige regeringsopdrag.<ref name="CBSConspiracy">{{Cite news |last=Norman |first=Joshua |date=2011-09-11 |title=9/11 conspiracy theories won't stop |url=https://www.cbsnews.com/news/9-11-conspiracy-theories-wont-stop/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> Reeds aan die begin van 2002 het die boek ''L'Effroyable Imposture'' van die Fransman Thierry Meyssan, wat die amptelike verklaring van die aanvalle bevraagteken het, internasionale verspreiding geniet. Sedertdien het skrywers soos Webster G. Tarpley en David Ray Griffin soortgelyke boeke gepubliseer, en die dokumentêr ''Loose Change'' het wye aandag getrek.<ref name="FrConspiracy">{{Cite news |last=Lasserre |first=Isabelle |date=2010-01-25 |title=L'Amérique, cible de choix du révisionnisme |url=https://www.lefigaro.fr/international/2010/01/25/01003-20100125ARTFIG00710-l-amerique-cible-de-choix-du-revisionnisme-.php |work=Le Figaro |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> In Frankryk het Guillaume Dasquié en Jean Guisnel in 2002 die weerleggende boek ''L'effroyable mensonge'' gepubliseer, en die Association française pour l'information scientifique het in Junie 2011 'n spesiale uitgawe van sy tydskrif ''Science et pseudo-sciences'' gewy aan die onwetenskaplike aard van dié teorieë.<ref name="AFIS">{{Cite web |date=2011 |title=Science et pseudo-sciences nr. 296, Hors-série 11 septembre |url=https://www.pseudo-sciences.org/spip.php?article1626 |publisher=Association française pour l'information scientifique |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Die ondersoekende joernalis Fabrizio Calvi het in ''11 septembre, la contre-enquête'' (2011) tot die gevolgtrekking gekom dat daar geen presiese voorkennis of doelbewuste toelating deur die Amerikaanse owerhede was nie, maar wel 'n duidelike mislukking van die intelligensiedienste as gevolg van stadige prosedures en die versplintering van inligting en verantwoordelikheid: "As daar in die Verenigde State 'n sameswering was, was dit dié van onbekwames en dwase."<ref name="Calvi">{{Cite book |last=Calvi |first=Fabrizio |title=11 septembre, la contre-enquête |publisher=Fayard |year=2011 |location=Parys |language=fr}}</ref> == Reaksies == === Reaksie van die Amerikaanse regering === [[Lêer:President George W. Bush Receives Information Regarding Terrorist Attacks.jpg|duimnael|President George W. Bush word in Sarasota, Florida, ingelig terwyl hy 'n laerskool besoek.]] President [[George W. Bush]] het omstreeks 09:00 plaaslike tyd tydens 'n leesles by die Emma E. Booker-laerskool in Sarasota, Florida, van die eerste botsing gehoor, en kort daarna het sy stafhoof Andrew Card aan hom gefluister: "'n Tweede vliegtuig het die tweede toring getref. Amerika word aangeval."<ref name="NBCCard">{{Cite news |date=2009-10-09 |title=He told Bush that America is under attack |url=http://www.nbcnews.com/id/32782623/ns/us_news-9_11_eight_years_later/t/he-told-bush-america-under-attack/ |work=NBC News |access-date=2026-09-12}}</ref> Hy het die les eers voltooi, daarna met adviseurs en visepresident Cheney getelefoneer en met die ''Air Force One'' na verskeie lugmagbasisse gevlieg. Teen ongeveer 19:00 het hy die Withuis bereik en die CIA en die FBI vrye hand gegee om die daders op te spoor.<ref name="AtkinsBush">{{Cite book |last=Atkins |first=Stephen E. |title=9/11: The Essential Reference Guide |publisher=ABC-Clio |year=2021 |isbn=978-1-4408-7302-7 |location=Santa Barbara |pages=77–78}}</ref> In sy toespraak tot die nasie om 20:30 het hy van "bose dade van terreur" gepraat en militêre vergelding aangekondig: "Terreuraanvalle kan die fondamente van ons hoogste geboue skud, maar hulle kan nie die fondamente van Amerika skud nie."<ref name="BushAddress">{{Cite web |last=Bush |first=George W. |date=2001-09-11 |title=Address to the Nation on the Terrorist Attacks |url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/address-the-nation-the-terrorist-attacks |publisher=The American Presidency Project |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 20 September 2001 het Bush in 'n buitengewone toespraak voor die gesamentlike sitting van die Kongres die oorlog teen terreur verklaar. Elke nasie moes nou kies: "Óf julle is met ons, óf julle is met die terroriste." Voortaan sou die Verenigde State enige land wat terroriste bly ondersteun en huisves, as 'n vyand beskou.<ref name="BushCongress">{{Cite news |last=Bush |first=George W. |date=2001-09-20 |title=Text: President Bush Addresses the Nation |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/specials/attacked/transcripts/bushaddress_092001.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813093643/https://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/specials/attacked/transcripts/bushaddress_092001.html |archive-date=2021-08-13}}</ref> Die toespraak is oor partygrense heen verwelkom, en Bush se goedkeuringsyfer het tot 90 persent gestyg.<ref name="Gallup">{{Cite news |title=Presidential Approval Ratings – George W. Bush |url=http://www.gallup.com/poll/116500/Presidential-Approval-Ratings-George-Bush.aspx |publisher=Gallup |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402045152/http://www.gallup.com/poll/116500/presidential-approval-ratings-george-bush.aspx |archive-date=2009-04-02}}</ref> Die burgemeester van New York, [[Rudy Giuliani]], se sigbare rol het hom nasionale lof besorg.<ref name="TimePooley">{{Cite magazine |last=Pooley |first=Eric |date=2001-12-31 |title=Mayor of the World |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2020227_2020306_2022358,00.html |magazine=Time |access-date=2026-09-12}}</ref> Noodplanne vir die kontinuïteit van die regering en die ontruiming van leiers is kort ná die aanvalle in werking gestel; die Kongres is eers in Februarie 2002 daarvan in kennis gestel.<ref name="Commission10" /><ref name="CBSShadow">{{Cite news |date=2002-03-02 |title='Shadow Government' News To Congress |url=https://www.cbsnews.com/news/shadow-government-news-to-congress/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 14 September het Bush 'n nasionale noodtoestand afgekondig, wat hy elke jaar van sy ampstermyn verleng het; ook die daaropvolgende regerings het dit jaarliks hernu, sodat die uitsondering die reël geword het.<ref name="Thimm">{{Cite web |last=Thimm |first=Johannes |date=2018 |title=Vom Ausnahmezustand zum Normalzustand: Die USA im Kampf gegen den Terrorismus |url=https://www.swp-berlin.org/fileadmin/contents/products/studien/2018S16_tmm.pdf |publisher=Stiftung Wissenschaft und Politik |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 18 September het die Kongres die ''Authorization for Use of Military Force'' aanvaar, wat die president vooraf en sonder tydsbeperking magtig om "alle nodige en gepaste geweld" te gebruik teen dié wat die aanvalle beplan, gemagtig, gepleeg of gehelp het, of wat sulke persone gehuisves het. Die magtiging is steeds van krag.<ref name="AUMF">{{Cite web |date=2001-09-18 |title=Public Law 107–40: Joint Resolution to authorize the use of United States Armed Forces against those responsible for the recent attacks launched against the United States |url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/PLAW-107publ40/pdf/PLAW-107publ40.pdf |publisher=107de Kongres |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207022906/https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/PLAW-107publ40/pdf/PLAW-107publ40.pdf |archive-date=2018-12-07}}</ref> === Haatmisdade en diskriminasie === Die aanvalle het baie Amerikaners met vrees, woede en 'n gevoel van kwesbaarheid vervul. Talle mense wat weens hul voorkoms of kleredrag vir Moslems of Arabiere aangesien is, is verbaal en liggaamlik aangeval, en baie Moslems het weke lank nie in die openbaar verskyn nie.<ref name="Shanty">{{Cite book |last=Shanty |first=Frank |title=9/11: The Essential Reference Guide |publisher=ABC-Clio |year=2021 |location=Santa Barbara |pages=xvii–xix |chapter=The Impact of 9/11 on American Muslims}}</ref> Ook [[Sikhisme|Sikhs]] met tulbande is beledig, aangeval en bedreig; een van hulle, Balbir Singh Sodhi, is op 15 September 2001 in Mesa, Arizona, doodgeskiet nadat hy vir 'n Moslem aangesien is.<ref name="CNNHate">{{Cite news |date=2001-09-17 |title=Hate crime reports up in wake of terrorist attacks |url=http://archives.cnn.com/2001/US/09/16/gen.hate.crimes |work=CNN |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051127025019/http://archives.cnn.com/2001/US/09/16/gen.hate.crimes/ |archive-date=2005-11-27}}</ref> 'n Verslag van die Suid-Asiatiese Amerikaanse organisasie South Asian Americans Leading Together het tussen 11 en 17 September 2001 mediaberigte oor 645 vooroordeelvoorvalle teen Amerikaners van Suid-Asiatiese of Midde-Oosterse afkoms gedokumenteer, insluitend vandalisme, brandstigting, aanranding, skietvoorvalle en dreigemente.<ref name="SAALT">{{Cite web |year=2003 |title=American Backlash: Terrorists Bring War Home in More Ways Than One |url=http://www.saalt.org/attachments/1/American%20Backlash%20report.pdf |publisher=SAALT |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203140832/http://static.911digitalarchive.org/REPOSITORY/OTHER_OBJECTS/6object.pdf |archive-date=2010-12-03}}</ref> Ses dae ná die aanvalle het Bush die grootste Islamitiese sentrum in Washington besoek, waar hy die "ongelooflik waardevolle bydrae" van Amerikaanse Moslems erken het en gevra het dat hulle "met respek behandel word".<ref name="NYTFreedman">{{Cite news |last=Freedman |first=Samuel G. |date=2012-09-07 |title=Six Days After 9/11, Another Anniversary Worth Honoring |url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/us/on-religion-six-days-after-9-11-another-anniversary-worth-honoring.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106125316/https://www.nytimes.com/2012/09/08/us/on-religion-six-days-after-9-11-another-anniversary-worth-honoring.html |archive-date=2019-11-06}}</ref> 'n Peiling onder Arabiese Amerikaners in Mei 2002 het bevind dat 20 persent persoonlik diskriminasie ervaar het; in 'n peiling onder Amerikaanse Moslems in Julie 2002 het 48 persent gesê hul lewens het verswak en 57 persent dat hulle 'n daad van vooroordeel of diskriminasie beleef het.<ref name="HRWNotEnemy">{{Cite web |date=2002 |title=We Are Not the Enemy: Hate Crimes Against Arabs, Muslims, and Those Perceived to be Arab or Muslim after September 11 |url=https://www.hrw.org/reports/2002/usahate/usa1102-04.htm |publisher=Human Rights Watch |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522192143/https://www.hrw.org/reports/2002/usahate/usa1102-04.htm |archive-date=2022-05-22}}</ref> Teen Mei 2002 het die Amerikaanse Gelyke Werksgeleenthede-kommissie 488 klagtes van werksdiskriminasie ontvang, waarvan 301 van mense was wat afgedank is.<ref name="HRWNotEnemy" /> Minister van justisie John Ashcroft het tot 2004 sowat 5&nbsp;000 migrante – meestal jong Arabiese of Moslem-mans – sonder konkrete verdenkings laat aanhou. Baie van hulle is weens geringe oortredings van die immigrasie- of visumreg aangekla of maande lank as sogenaamde onmisbare getuies aangehou en ondervra. Uiteindelik kon met geen enkele gearresteerde 'n verband met Al-Kaïda bewys word nie.<ref name="Busching82">{{Cite book |last=Büsching |first=Stephan |title=Die Welt nach 9/11: Auswirkungen des Terrorismus auf Staatenwelt und Gesellschaft |publisher=Springer VS |year=2011 |isbn=978-3-531-94173-8 |location=Wiesbaden |pages=82–90 |language=de}}</ref> Amerikaanse Moslem-organisasies – onder meer die Islamic Society of North America, die American Muslim Council, die Council on American-Islamic Relations en die Islamic Circle of North America – het die aanvalle onmiddellik veroordeel en Amerikaanse Moslems opgeroep "om na vore te kom met hul vaardighede en hulpbronne om die lyding van die getroffenes en hul families te verlig". Benewens geldelike skenkings het baie Islamitiese organisasies bloedskenkingsveldtogte gereël en mediese hulp, voedsel en skuiling voorsien.<ref name="ISNA">{{Cite web |title=Muslim Americans Condemn Attack |url=http://www.islamicity.com/articles/Articles.asp?ref=AM0109-335 |publisher=ISNA |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172342/https://www.islamicity.org/ |archive-date=2018-12-25}}</ref> Belangstelling in die Islam het ná die aanvalle toegeneem; in die eerste tien jaar het interreligieuse gemeenskapsdiens van 8 tot 20 persent gestyg en het die persentasie Amerikaanse gemeentes wat aan interreligieuse aanbidding deelneem, van 7 tot 14 persent verdubbel.<ref name="CSMonitor">{{Cite news |date=2011-09-08 |title=From fear of Islam to outreach: how 9/11 prompted interfaith efforts |url=https://www.csmonitor.com/USA/Society/2011/0908/From-fear-of-Islam-to-outreach-how-9-11-prompted-interfaith-efforts |work=The Christian Science Monitor |issn=0882-7729 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827153610/https://www.csmonitor.com/USA/Society/2011/0908/From-fear-of-Islam-to-outreach-how-9-11-prompted-interfaith-efforts |archive-date=2021-08-27}}</ref> Die historikus Jill Lepore beskou die vermeende nuwe nasionale eenheid ná die aanvalle as 'n geskiedkundige mite en verwys na die heftige aanvalle op kritici soos die essayis [[Susan Sontag]], wat die Amerikaanse buitelandse beleid as mede-oorsaak genoem het. Die regskonserwatiewe skrywer Ann Coulter het geëis dat die Verenigde State selfs sonder verdere ondersoek die aanvallers se "lande binneval, hulle leiers doodmaak en hulle tot die Christendom bekeer", en die evangeliese televisieprediker Jerry Falwell het homoseksuele en voorstanders van aborsie mede-aanspreeklik vir die aanvalle gehou. Sulke uitsprake is op hul beurt skerp gekritiseer.<ref name="Lepore">{{Cite book |last=Lepore |first=Jill |title=Diese Wahrheiten: Eine Geschichte der Vereinigten Staaten von Amerika |publisher=C. H. Beck |year=2019 |isbn=978-3-406-73989-7 |location=München |pages=880–881 |language=de}}</ref> === Internasionale reaksies === Die aanvalle is deur die media en regerings wêreldwyd veroordeel, en talle lande het steun en solidariteit met die Verenigde State betuig.<ref name="Hertzberg">{{Cite magazine |last=Hertzberg |first=Hendrik |date=2006-09-11 |title=Lost love |url=http://www.newyorker.com/archive/2006/09/11/060911ta_talk_hertzberg |magazine=The New Yorker |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606070654/http://www.newyorker.com/archive/2006/09/11/060911ta_talk_hertzberg |archive-date=2011-06-06}}</ref> Die sekretaris-generaal van die [[Verenigde Nasies]], [[Kofi Annan]], het verklaar: "Daar bestaan geen twyfel dat hierdie aanvalle doelbewuste dade van terreur is nie, sorgvuldig beplan en gekoördineer – en as sodanig veroordeel ek hulle volkome."<ref name="AnnanUN">{{Cite web |date=2001-09-11 |title=United Nations Secretary-General condemns terrorist attacks on United States of America |url=https://www.i-p-o.org/terror-usa-un.htm |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Franse president [[Jacques Chirac]] het dieselfde aand op televisie gesê: "Die Franse volk in sy geheel staan aan die kant van die Amerikaanse volk."<ref name="LeMondeChirac">{{Cite news |date=2001-09-11 |title=Déclaration des autorités françaises |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/2001/09/11/consternation-dans-le-monde-entier_221480_1819218.html |work=Le Monde |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Britse premier [[Tony Blair]] het gesê Brittanje staan "skouer aan skouer" met die Verenigde State,<ref name="BlairStatement">{{Cite news |date=2001-09-11 |title=Blair's statement in full |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/1538551.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307034034/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/1538551.stm |archive-date=2022-03-07}}</ref> en hy het daarna twee maande lank 54 vergaderings met wêreldleiers gehou om internasionale steun vir militêre optrede te werf.<ref name="StandardBlair">{{Cite news |date=2007-10-27 |title=Tony Blair's allegiance to George Bush laid bare |url=https://www.standard.co.uk/news/tony-blairs-corrosive-allegiance-to-george-bush-laid-bare-for-the-first-time-6668892.html |work=Evening Standard |location=Londen |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113071246/https://www.standard.co.uk/news/tony-blairs-corrosive-allegiance-to-george-bush-laid-bare-for-the-first-time-6668892.html |archive-date=2021-01-13}}</ref> Die Duitse bondskanselier [[Gerhard Schröder]] het "onbeperkte solidariteit" met die Verenigde State toegesê en gesê: "Dit is nie 'n stryd tussen beskawings nie, dit is 'n stryd vír die beskawing."<ref name="Revel">{{Cite book |last=Revel |first=Jean-François |title=L'obsession anti-américaine |publisher=Plon |year=2002 |isbn=978-2-259-19449-5 |location=Parys |page=224 |language=fr}}</ref> Die Duitse staatspresident Johannes Rau het op 14 September voor sowat 200&nbsp;000 mense in Berlyn gesê: "Haat mag ons nie tot haat verlei nie. Haat verblind. [...] Die beste beskerming teen terreur, geweld en oorlog is 'n regverdige internasionale orde."<ref name="Rau">{{Cite news |date=2001-09-15 |title=Rau: "Wir müssen den Terrorismus bekämpfen" |url=https://www.welt.de/print-welt/article476104/Rau-Wir-muessen-den-Terrorismus-bekaempfen.html |work=Die Welt |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 12 September 2001 het die VN-Veiligheidsraad met Resolusie 1368 die aanvalle eenparig veroordeel en die reg van die Verenigde State op militêre selfverdediging erken.<ref name="UNSC1368">{{Cite press release |title=Security Council Condemns, 'In Strongest Terms', Terrorist Attacks on the United States |date=2001-09-12 |publisher=Verenigde Nasies |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060909162055/http://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm |archive-date=2006-09-09}}</ref> Dieselfde dag het die NAVO-raad verklaar dat 'n bondgenootskapsgeval sou bestaan sodra bewys is dat die aanval van buite die Verenigde State gekom het; op 4 Oktober 2001 het die negentien NAVO-lande die bondgenootskapsgeval eenparig aanvaar en hulle daarmee tot militêre steun verbind.<ref name="bpbNATO">{{Cite web |date=2021-10-14 |title=Vor 20 Jahren: NATO beschließt Bündnisfall |url=https://www.bpb.de/kurz-knapp/hintergrund-aktuell/342066/vor-20-jahren-nato-beschliesst-buendnisfall/ |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Australiese premier John Howard, wat hom tydens die aanvalle in Washington bevind het, het Artikel IV van die ANZUS-verdrag ingeroep.<ref name="ABCHoward">{{Cite news |date=2011 |title=ABC Conversations with Richard Fidler: John Howard Interview Transcript |url=http://www.abc.net.au/reslib/201109/r826557_7555516.pdf |work=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510233640/http://www.abc.net.au/reslib/201109/r826557_7555516.pdf |archive-date=2013-05-10}}</ref> Die Russiese president Vladimir Poetin het die aanvalle "'n onbeskaamde uitdaging aan die hele mensdom" genoem en die moontlikheid van Russiese deelname nie uitgesluit nie, terwyl Iran sy grens met Afghanistan gesluit en steun aan die Noordelike Alliansie teen die Taliban aangekondig het.<ref name="Berger116">{{Cite book |last1=Berger |first1=Silvia |last2=Kläy |first2=Dieter |last3=Stahel |first3=Albert A. |title=Afghanistan – ein Land am Scheideweg im Spiegel der aktuellen Ereignisse |publisher=vdf Hochschulverlag |year=2002 |isbn=3-7281-2788-4 |location=Zürich |pages=116, 121–122 |language=de}}</ref> Leiers in die meeste Midde-Oosterse lande, sowel as Libië en Afghanistan, het die aanvalle veroordeel. Irak was 'n opvallende uitsondering: die staatstelevisie het verklaar dat "die Amerikaanse cowboys die vrugte pluk van hul misdade teen die mensdom".<ref name="CNNMideast">{{Cite news |date=2001-09-12 |title=Attacks draw mixed response in Mideast |url=http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/09/12/mideast.reaction/index.html |work=CNN |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813060324/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/09/12/mideast.reaction/index.html |archive-date=2007-08-13}}</ref> Die regering van Saoedi-Arabië het die aanvalle amptelik veroordeel, hoewel baie Saoedi's Bin Laden se saak privaat ondersteun het.<ref name="Summers403">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=403}}</ref> Die president van die Palestynse Owerheid, Yasser Arafat, het die aanvalle veroordeel en sy medelye betuig, maar daar was berigte van vieringe van omstrede omvang op die Wesoewer, in Gasa en in Oos-Jerusalem. Arafat het sy veiligheidsdienste opdrag gegee om die vieringe te beëindig.<ref name="NPREstrin">{{Cite news |last=Estrin |first=Daniel |date=2021-09-10 |title=How The Events Of 9/11 Still Affect The Israeli-Palestinian Conflict |url=https://www.npr.org/2021/09/09/1035418760/how-the-events-of-9-11-still-affect-the-israeli-palestinian-conflict |work=NPR |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 25 September 2001 het die Iranse president Mohammad Khatami gesê: "Iran verstaan die Amerikaners se gevoelens oor die terreuraanvalle in New York en Washington ten volle", en bygevoeg dat "nasies nie in die plek van terroriste gestraf moet word nie".<ref name="Khatami">{{Cite web |date=2001-09-25 |title=P.I.R.I News Headlines |url=https://web.archive.org/web/20020503200608/http://www.president.ir/cronicnews/1380/8007/800703/800703.htm |publisher=Kantoor van die President van Iran |access-date=2026-09-12}}</ref> Iranse burgers het voor die Switserse ambassade in Teheran, wat Amerikaanse belange in Iran verteenwoordig, saamgedrom en kerse as teken van rou aangesteek.<ref name="BBCCorera">{{Cite news |last=Corera |first=Gordon |date=2006-09-25 |title=Iran's gulf of misunderstanding with US |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5377914.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215064710/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5377914.stm |archive-date=2009-02-15}}</ref> Op 17 Oktober 2001 het Mary Robinson van die VN se Hoë Kommissariaat vir Menseregte die aanvalle as misdade teen die mensdom bestempel.<ref name="Robinson">{{Cite web |date=2001-10-17 |title=Mary Robinson : les attentats du 11 septembre sont des crimes contre l'humanité |url=http://www.aidh.org/attacks/d07.htm |language=fr |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030914133039/http://www.aidh.org/attacks/d07.htm |archive-date=2003-09-14}}</ref> === Reaksies in die Islamitiese wêreld === 'n Paar dae ná die aanvalle het Moslem-geleerdes en -organisasies die aanvalle openlik veroordeel. Op 13 September 2001 het die regsgeleerde Yusuf al-Qaradawi verklaar dat sy hart bloei oor die aanvalle, ondanks sy sterk teenkanting teen die Amerikaanse beleid teenoor Israel: die Islam as "godsdiens van verdraagsaamheid" beskou 'n aanval op onskuldige mense as 'n swaar sonde. Hy het na vers 5:32 van die [[Koran]] verwys: "Wie ook al 'n mens doodmaak wat nie 'n ander doodgemaak het of onheil op aarde gestig het nie, dit is asof hy die hele mensdom doodgemaak het."<ref name="Condemning">{{Cite web |year=2012 |title=Condemning Terrorism: Statements from Muslim Leaders |url=https://rissc.jo/wp-content/uploads/2018/11/Condemning_Terrorism-EN.pdf |publisher=Royal Islamic Strategic Studies Centre |pages=17, 25, 27, 31 |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 14 September het 46 verteenwoordigers van die Moslembroederskap, Jamaat-e-Islami en ander Islamitiese organisasies in die koerant ''al-Quds al-Arabi'' "met alle vasberadenheid en skerpte hierdie gebeure wat met alle menslike en Islamitiese waardes in stryd is" veroordeel.<ref name="Condemning" /> Muhammad Sayyid Tantawi, die sjeik van die al-Azhar-universiteit in Kaïro, het die aanvalle "nie dapper nie" genoem en gesê dat die daders op die Oordeelsdag veroordeel sal word; namens al-Azhar het hy verklaar dat die instelling teen terrorisme van enige aard gekant is.<ref name="Condemning" /> Sommige Moslems het die aanvalle egter verwelkom: die Saoedi-geleerde Safar al-Hawali het in 'n ope brief aan Bush geskryf dat die skok onder Moslems met 'n "geweldige golf van vreugde" gepaard gegaan het.<ref name="Hawali">{{Cite web |last=al-Hawali |first=Safar |date=2001-10-15 |title=An Open Letter to President Bush |url=https://sunnahonline.com/ilm/contemporary/0025.htm |publisher=sunnahonline.com |access-date=2026-09-12}}</ref> == Militêre en politieke nasleep == === Oorlog in Afghanistan === [[Lêer:US Army Afghanistan 2006.jpg|duimnael|Amerikaanse soldate in Afghanistan, Mei 2006]] Op die middag van 11 September het minister van verdediging [[Donald Rumsfeld]] sy adjunkte reeds opdrag gegee om na bewyse van Iraakse betrokkenheid te soek. Volgens aantekeninge van die senior beleidsamptenaar Stephen Cambone het Rumsfeld gevra: "Beste inligting, vinnig. Beoordeel of hulle goed genoeg is om S.H. [Saddam Hussein] terselfdertyd te tref. Nie net OBL [Osama bin Laden] nie."<ref name="FrontlineBush">{{Cite episode |title=Bush's War |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/bushswar/ |series=Frontline |network=PBS |date=2008-03-24 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2018-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211110930/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/bushswar/ |url-status=live}}</ref> Minister van buitelandse sake [[Colin Powell]] het egter deurgevoer dat 'n ultimatum eerste aan die Taliban-regime gestel word om Bin Laden uit te lewer. Die Taliban het aangebied om hom self te verhoor of aan 'n buurland uit te lewer, maar die Amerikaanse regering het die aanbod geïgnoreer en onderhandelinge uitgesluit.<ref name="Summers175">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=175–176}}</ref> Op 7 Oktober 2001 het die Verenigde State en Brittanje Operasie Enduring Freedom begin met lugbombardemente op Taliban- en Al-Kaïda-posisies, gevolg deur grondtroepe van die spesiale magte.<ref name="CFRTimeline">{{Cite web |title=The U.S. War in Afghanistan |url=https://www.cfr.org/timeline/us-war-afghanistan |publisher=Council on Foreign Relations |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227122228/https://www.cfr.org/timeline/us-war-afghanistan |archive-date=2019-02-27}}</ref> Op 13 November 2001 het die verbonde Noordelike Alliansie Kaboel sonder teenstand ingeneem, en teen die einde van die jaar was die Taliban-regime omvergewerp.<ref name="Greiner89">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=9/11: Der Tag, die Angst, die Folgen |publisher=C. H. Beck |year=2011 |isbn=978-3-406-61244-2 |location=München |pages=89–90 |language=de}}</ref> Bin Laden het in Desember 2001 tydens die Slag van Tora Bora oor die Pakistanse grens ontsnap en byna tien jaar lank ongesiens gebly.<ref name="BBCTora">{{Cite news |last=Corera |first=Gordon |date=2011-07-21 |title=Bin Laden's Tora Bora escape, just months after 9/11 |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-14190032 |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129165659/https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-14190032 |archive-date=2022-11-29}}</ref> Op 2 Mei 2011 het 'n Amerikaanse spesiale eenheid hom in Abbottabad in Pakistan opgespoor en in Operasie Neptune Spear doodgemaak.<ref name="Summers433">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=433–434}}</ref> Die meeste Afghane het ten tyde van die aanvalle reeds honger gely. Ná die aanvalle het tienduisende mense probeer vlug uit vrees vir Amerikaanse vergelding, en Pakistan – reeds die tuiste van baie Afghaanse vlugtelinge – het sy grens op 17 September 2001 gesluit. Duisende Afghane het ook na die grens met Tadjikistan gevlug, maar is toegang geweier.<ref name="CNNRefugees">{{Cite news |date=2001-09-20 |title=Afghan refugee crisis spreads |url=https://edition.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/central/09/20/ret.afghan.refugees/ |work=CNN |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Taliban-leiers het teen militêre optrede gepleit: "Ons doen 'n beroep op die Verenigde State om Afghanistan nie in nog meer ellende te dompel nie, want ons mense het reeds soveel gely."<ref name="NYTTaliban">{{Cite news |last=Bearak |first=Barry |date=2001-09-13 |title=After The Attacks: The Afghans; Taliban Plead for Mercy to the Miserable in a Land of Nothing |url=https://www.nytimes.com/2001/09/13/us/after-attacks-afghans-taliban-plead-for-mercy-miserable-land-nothing.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Alle VN-werkers het die land verlaat, en die Wêreldvoedselprogram het op 12 September opgehou om koring na Afghanistan in te voer weens veiligheidsrisiko's.<ref name="BBCAid">{{Cite news |date=2001-09-22 |title=Aid shortage adds to Afghan woes |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1556117.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2011 het die Verenigde State en die NAVO onder president [[Barack Obama]] met 'n troepeonttrekking begin wat in 2016 afgehandel is. Onder presidente Donald Trump en Joe Biden is die laaste gereelde Amerikaanse troepe op 30 Augustus 2021 onttrek, wat die einde van die twintigjarige oorlog beteken het. Biden het gesê dat dit ná byna twintig jaar duidelik was dat die Amerikaanse weermag Afghanistan nie in 'n moderne demokrasie kon omskep nie.<ref name="NYTZucchino">{{Cite news |last=Zucchino |first=David |date=2021-10-07 |title=The U.S. War in Afghanistan: How It Started, and How It Ended |url=https://www.nytimes.com/article/afghanistan-war-us.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Oorlog in Irak === Op 15 September 2001 het die Bush-administrasie tydens 'n vergadering by Camp David die gedagte verwerp om Irak as vergelding vir die aanvalle aan te val.<ref name="AvalonReport">{{Cite web |title=The 9/11 Commission Report |url=http://avalon.law.yale.edu/sept11/911Report.pdf |website=Avalon Project |pages=334–336 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123013421/http://avalon.law.yale.edu/sept11/911Report.pdf |archive-date=2015-11-23}}</ref> Nietemin het die Verenigde State in Maart 2003 saam met bondgenote [[Irak]] binnegeval en "Saddam Hussein se steun aan terrorisme" as rede aangevoer. Destyds het tot sewe uit tien Amerikaners geglo dat die Iraakse president 'n rol in die aanvalle gespeel het; drie jaar later het Bush erken dat hy nie het nie.<ref name="GuardianSaddam">{{Cite news |date=2006-09-12 |title=Bush: Saddam was not responsible for 9/11 |url=https://www.theguardian.com/world/2006/sep/12/september11.usa2 |work=The Guardian |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321085103/https://www.theguardian.com/world/2006/sep/12/september11.usa2 |archive-date=2017-03-21}}</ref> In September 2002 het Bush uit die oorlog teen terreur 'n Amerikaanse reg op voorkomende aanvalle afgelei, bekend as die Bush-leerstelling. [[Duitsland]], [[Frankryk]], [[Rusland]] en [[China]] het sowel die leerstelling as deelname aan die oorlog verwerp; nadat die VN-Veiligheidsraad in Februarie 2003 geen mandaat gegee het nie, het die Amerikaanse regering 'n "koalisie van gewilliges" gevorm en die oorlog sonder VN-mandaat begin. Saddam Hussein is vinnig omvergewerp, maar 'n jarelange, bloedige burgeroorlog het gevolg waarin Al-Kaïda nuwe takke gevorm het.<ref name="Davies143">{{Cite book |last=Davies |first=Todd A. |title=The Global War on Terror: 9/11, Iraq, and America's Crisis in the Middle East |publisher=Xlibris |year=2008 |isbn=978-1-4363-1506-7 |page=143}}</ref> Volgens 'n studie van die Brown Universiteit het sowat 940&nbsp;000 mense – waaronder 432&nbsp;000 burgerlikes – van 2001 tot die einde van 2023 aan direkte geweld in die oorlog teen terreur in Afghanistan, Irak, Jemen, Pakistan en Sirië gesterf. Aan indirekte oorlogsgevolge het na raming nog 3,6 tot 3,8 miljoen mense gesterf, wat 'n totaal van tot 4,7 miljoen sterftes gee.<ref name="CostsHuman">{{Cite web |title=Human Costs of War |url=https://costsofwar.watson.brown.edu/costs/human |publisher=Watson Institute for International and Public Affairs, Brown University |year=2023 |access-date=2026-09-12}}</ref> Dieselfde projek het beraam dat die oorloë ná 11 September die verplasing van ten minste 38 miljoen mense veroorsaak en agt biljoen Amerikaanse dollar gekos het.<ref name="CostsFigures">{{Cite web |title=Latest Figures |url=https://watson.brown.edu/costsofwar/figures |website=Costs of War |access-date=2026-09-12}}</ref> === Onwettige vorme van terreurbestryding === [[Lêer:Camp x-ray detainees.jpg|duimnael|Gevangenes in Kamp X-Ray, Januarie 2002]] Tydens die oorlog het die Amerikaanse weermag en sy bondgenote meer as 1&nbsp;200 mense as terreurverdagtes aangehou, meestal Moslems, Arabiere of Asiate.<ref name="Sherer">{{Cite journal |last=Sherer |first=Paul M. |year=2004 |title=Targets of Suspicion: The Impact of Post-9/11 Policies on Muslims, Arabs and South Asians in the United States |journal=Immigration Policy in Focus |volume=3 |issue=2 |page=3}}</ref> Die Amerikaanse regering het dié gevangenes regtens as "onwettige kombattante" gedefinieer en hulle so aan die geldende [[volkereg|internasionale reg]], soos Artikel 4 van die Derde [[Geneefse konvensies|Geneefse Konvensie]], en aan die folterverbod in die Amerikaanse strafreg probeer onttrek.<ref name="Finkelstein">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Claire |title=Targeted Killings: Law and Morality in an Asymmetrical World |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-964647-0 |location=Oxford |pages=156–159}}</ref> Hulle is in geheime gevangenisse buite die Verenigde State en in die gevangeniskamp by Guantanamo Bay aangehou, waar hulle jare lank sonder bekendmaking van hul identiteit, sonder aanklag en sonder regsbystand geïsoleer is.<ref name="Stockdale">{{Cite book |last=Stockdale |first=Nancy |title=Behind Barbed Wire: An Encyclopedia of Concentration and Prisoner-of-War Camps |publisher=ABC-Clio |year=2018 |isbn=978-1-4408-5762-1 |location=Santa Barbara |pages=128, 130}}</ref> Minstens 136 van hulle is deur die CIA in die buiteland ontvoer of onwettig aangehou; 54 state het daarmee gehelp, en Pole en Roemenië het geheime gevangenisse daarvoor ingerig.<ref name="Spiegel54">{{Cite news |date=2013-02-05 |title=Anti-Terror-Kampf: Mehr als 50 Staaten halfen CIA bei Verschleppungen |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/bericht-54-staaten-halfen-cia-bei-entfuehrung-von-terror-verdaechtigen-a-881562.html |work=Der Spiegel |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Van Januarie 2002 af het CIA-spesialiste 158 van hierdie gevangenes in die nuutgeboude Kamp X-Ray in Guantanamo ondervra. Daarby is metodes soos slaapontneming en waterboarding gebruik, wat internasionaal as [[marteling]] verbode is.<ref name="DiEdoardo">{{Cite book |last=DiEdoardo |first=Christina Ann-Marie |title=Torture and Enhanced Interrogation: A Reference Handbook |publisher=ABC-Clio |year=2020 |isbn=978-1-4408-6227-4 |location=Santa Barbara |pages=40–45}}</ref> Die stelsel van geheime militêre gevangenisse en die metodes het in die lente van 2004 deur die Abu Ghraib-skandaal bekend geword en tot sterk internasionale proteste gelei.<ref name="Tumber">{{Cite book |last1=Tumber |first1=Howard |last2=Waisbord |first2=Silvio |title=The Routledge Companion to Media and Human Rights |publisher=Taylor & Francis |year=2017 |isbn=978-1-317-21513-4 |location=Londen |page=182}}</ref> In 2005 het ''The Washington Post'' en Human Rights Watch onthullings oor die CIA-vlugte en die geheime aanhoudingsentrums gepubliseer.<ref name="WaPoBlackSites">{{Cite news |last=Whitlock |first=Craig |date=2005-11-17 |title=Europeans Probe Secret CIA Flights |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/11/16/AR2005111602198.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Obama het in 2009 die CIA se folterprogram laat staak en die geheime aanhoudingsentrums laat sluit, maar dié wat vir die marteling verantwoordelik was, is nie vervolg nie. Terselfdertyd het hy Bush se toesigprogramme uitgebrei, klokkeluiers laat vervolg en die aantal geteikende doodmakings met drone sterk vermeerder. Sy voorneme om Guantanamo te sluit, het op weerstand in die Kongres gestuit.<ref name="Olmsted">{{Cite book |last=Olmsted |first=Kathryn |title=The Presidency of Barack Obama: A First Historical Assessment |publisher=Princeton University Press |year=2018 |isbn=978-0-691-16028-3 |location=Princeton |pages=212–214}}</ref><ref name="Busching82" /> Van die aanvanklike sowat 780 gevangenes was daar in Oktober 2025 nog vyftien in Guantanamo.<ref name="GitmoDocket">{{Cite news |date=2025-10-16 |title=The Guantánamo Docket |url=https://www.nytimes.com/interactive/2021/us/guantanamo-bay-detainees.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Regeringsbeleid teenoor terrorisme === Die aanvalle het buitelandse terrorisme as 'n groot veiligheidskwessie in die Verenigde State gevestig en getoon dat klein state en terreurorganisasies toenemend selfs teen groot moondhede kon optree.<ref name="Rogers">{{Cite web |last=Rogers |first=Paul |date=2021-09-10 |title=9/11 did not change the world – it was already on the path to decades of conflict |url=http://theconversation.com/9-11-did-not-change-the-world-it-was-already-on-the-path-to-decades-of-conflict-167388 |website=The Conversation |access-date=2026-09-12}}</ref> Talle regerings het daarna teenterreurwetgewing aanvaar wat dikwels [[burgerregte]] beperk het.<ref name="bpb10Jahre">{{Cite web |date=2011-09-11 |title=10 Jahre 9/11 |url=https://www.bpb.de/politik/hintergrund-aktuell/68722/10-jahre-9-11-weitere-angebote |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> In Duitsland, waar verskeie van die daders gewoon het, is twee groot "teenterreurpakkette" aangeneem: die eerste het regsleemtes gesluit wat terroriste toegelaat het om in die land te woon en geld in te samel, en die tweede het die doeltreffendheid en kommunikasie van die intelligensie- en polisiedienste aangespreek.<ref name="Miko">{{Cite web |last1=Miko |first1=Francis |last2=Froehlich |first2=Christian |date=2004-12-27 |title=Germany's Role in Fighting Terrorism: Implications for U.S. Policy |url=https://fas.org/irp/crs/RL32710.pdf |publisher=Congressional Research Service |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801023810/https://fas.org/irp/crs/RL32710.pdf |url-status=dead}}</ref> Verskeie Duitse wetsontwerpe – oor voorkomende aanhouding, telekommunikasietoesig, die afskiet van gekaapte vliegtuie, geheime deursoeking van private rekenaars en die stoor van kommunikasiedata – is deur die Duitse grondwethof ongrondwetlik verklaar.<ref name="Greiner233">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=9/11: Der Tag, die Angst, die Folgen |publisher=C. H. Beck |year=2011 |isbn=978-3-406-61244-2 |location=München |pages=163–164, 228–235 |language=de}}</ref> Kanada het sy eerste teenterreurwet aanvaar, die Verenigde Koninkryk die ''Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001'' en die ''Prevention of Terrorism Act 2005'', en Nieu-Seeland die ''Terrorism Suppression Act 2002''.<ref name="CBCAntiTerror">{{Cite news |date=2007-02-27 |title=Anti-terrorism Act |url=http://www.cbc.ca/news2/background/cdnsecurity/ |work=CBC News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="BBCQandA">{{Cite news |date=2003-10-17 |title=Q and A: Anti-terrorism legislation |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3197394.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Europese Raad het op 21 September 2001 besluit om terrorisme in die Europese Unie by voorrang te bestry, en met die Gemeenskaplike Standpunt 931 van 27 Desember 2001 en Verordening (EG) 2580/2001 het die EU 'n eenvormige lys ingestel van persone en organisasies wie se bates bevries kan word.<ref name="EUCommon">{{Cite web |date=2001-12-27 |title=Gemeenschappelijk Standpunt 2001/931/GBVB van de Raad |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32001E0931 |publisher=Europese Unie |language=nl |access-date=2026-09-12}}</ref> In die Verenigde State self het die Kongres in Oktober 2001 die ''USA PATRIOT Act'' aanvaar, wat die federale regering verreikende bevoegdhede gegee het: die aanhouding van buitelandse terreurverdagtes vir 'n week sonder aanklag, die monitering van verdagtes se telefoonoproepe, e-pos en internetgebruik sonder 'n hofbevel, en die vervolging van vermeende terroriste sonder tydsbeperking.<ref name="Greiner233" /><ref name="PatriotAct">{{Cite web |title=The USA PATRIOT Act: Preserving Life and Liberty |url=http://www.lifeandliberty.gov/highlights.htm |publisher=United States Department of Justice |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102035036/http://www.justice.gov/archive/ll/highlights.htm |archive-date=2010-01-02}}</ref> Burgerregte-organisasies het die wet gekritiseer omdat dit die privaatheid van burgers aantas en die regterlike toesig oor wetstoepassing en binnelandse intelligensie uitskakel.<ref name="ACLU">{{Cite press release |title=Uncle Sam Asks: "What The Hell Is Going On Here?" in New ACLU Print and Radio Advertisements |date=2003-09-03 |publisher=American Civil Liberties Union |url=https://www.aclu.org/national-security/uncle-sam-asks-what-hell-going-herein-new-aclu-print-and-radio-advertisements |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123234/http://www.aclu.org/national-security/uncle-sam-asks-what-hell-going-herein-new-aclu-print-and-radio-advertisements |archive-date=2012-06-03}}</ref> Die NSA het sonder lasbriewe met die monitering van telekommunikasie begin, wat gekritiseer is omdat dit die agentskap toegelaat het "om telefoon- en e-poskommunikasie tussen die Verenigde State en mense oorsee sonder 'n lasbrief af te luister".<ref name="WaPoNSA">{{Cite news |last1=VandeHei |first1=Jim |last2=Eggen |first2=Dan |date=2006-01-05 |title=Cheney Cites Justifications For Domestic Eavesdropping |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/04/AR2006010400973.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Met die ''Homeland Security Act'' van November 2002 is die Departement van Binnelandse Veiligheid geskep om die binnelandse teenterreurwerk te koördineer; teen 2011 het dit met 200&nbsp;000 werknemers en 'n begroting van 56 miljard dollar die tweede grootste federale departement ná die Pentagon geword.<ref name="Busching83">{{Cite book |last=Büsching |first=Stephan |title=Die Welt nach 9/11 |publisher=Springer VS |year=2011 |isbn=978-3-531-94173-8 |location=Wiesbaden |pages=83–84 |language=de}}</ref> Altesaam is 263 nuwe veiligheidsagentskappe in die Verenigde State gestig of geherorganiseer, en sowat 1&nbsp;200 staatsinstansies en 1&nbsp;931 private maatskappye is sedertdien by gevarebestryding betrokke.<ref name="Greiner233" /> Die ''Aviation and Transportation Security Act'' het die federale regering eerder as die lughawens vir lughawesekuriteit verantwoordelik gemaak en die Transportation Security Administration geskep om passasiers en bagasie te deursoek.<ref name="Beck657">{{Cite book |last=Beck |first=Roger |title=Modern World History |publisher=Holt McDougal |year=2004 |isbn=978-0-618-69012-1 |pages=657–658}}</ref> Die FAA het beveel dat stuurkajuitdeure versterk word en het lugmarskalke op vlugte geplaas; op versoek van die lugvaartowerhede is onbreekbare stuurkajuitdeure met uiteenlopende sluitstelsels op alle kommersiële vliegtuie geïnstalleer, juis sodat 'n standaardstelsel nie deur aanvallers uitgebuit kon word nie.<ref name="FRBarriers">{{Cite web |date=2023-06-26 |title=Installation and Operation of Flightdeck Installed Physical Secondary Barriers on Transport Category Airplanes in Part 121 Service |url=https://www.federalregister.gov/documents/2023/06/26/2023-13071/installation-and-operation-of-flightdeck-installed-physical-secondary-barriers-on-transport-category |website=Federal Register |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="HuffPostDoors">{{Cite news |date=2015-03-26 |title=Crash de l'avion de Germanwings : la porte du cockpit, ultra sécurisée depuis les attentats du 11 septembre |url=https://www.huffingtonpost.fr/2015/03/26/videos-crash-avion-germanwings-porte-cockpit-ultra-securisee-verrouillee-11-septembre_n_6945922.html |work=HuffPost |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Ná die brande in die tweelingtorings is die wetgewing oor sprinkelstelsels in 2019 uitgebrei na bestaande geboue hoër as ongeveer 30 meter.<ref name="NYCCode">{{Cite web |last=Bower |first=John |title=New York City 2014 Building Code Fire Protection Revisions |url=http://www.aspenyc.org/uploads/3/9/1/4/39146325/building_code--aspe__11-5-14__%5Bcompatibility_mode%5D.pdf |publisher=American Society of Plumbing Engineers |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160528053304/http://www.aspenyc.org/uploads/3/9/1/4/39146325/building_code--aspe__11-5-14__%5Bcompatibility_mode%5D.pdf |archive-date=2016-05-28}}</ref> Die kritiek op die oorlog teen terreur het op die moraliteit, doeltreffendheid en koste daarvan gekonsentreer. Die Amerikaanse grondwet en reg verbied marteling, maar sulke menseregteskendings het onder die eufemisme "verskerpte ondervraging" tog plaasgevind.<ref name="HRWLegacy">{{Cite news |date=2021-09-09 |title=Twenty Years On: The Legacy of 9/11 |url=https://www.hrw.org/news/2021/09/09/twenty-years-legacy-9/11 |publisher=Human Rights Watch |access-date=2026-09-12}}</ref> === Strafregtelike verrigtinge === Aangesien al negentien kapers in die aanvalle gesterf het, is hulle nooit vervolg nie. Osama bin Laden is nooit formeel aangekla nie en is op 2 Mei 2011 in Pakistan deur Amerikaanse spesiale magte doodgemaak.<ref name="NYTBinLaden">{{Cite news |last1=Baker |first1=Peter |last2=Cooper |first2=Helene |date=2011-05-01 |title=Bin Laden Is Dead, President Obama Says |url=https://www.nytimes.com/2011/05/02/world/asia/osama-bin-laden-is-killed.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Khalid Sheikh Mohammed is op 1 Maart 2003 in Rawalpindi in Pakistan deur Pakistanse veiligheidsbeamptes saam met die CIA gearresteer en daarna in verskeie geheime CIA-gevangenisse en in Guantanamo aangehou, waar hy onder meer met waterboarding gemartel is.<ref name="TimeKSM">{{Cite magazine |last1=Shannon |first1=Elaine |last2=Weisskopf |first2=Michael |date=2003-03-24 |title=Khalid Sheikh Mohammed Names Names |url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,436061,00.html |magazine=Time |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927221045/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,436061,00.html |archive-date=2019-09-27}}</ref> Tydens verhore in Guantanamo in Maart 2007 het hy weer verantwoordelikheid erken en gesê hy "was van A tot Z verantwoordelik vir die operasie van 11 September".<ref name="AlJazeera2007" /> Op 11 Februarie 2008 het Amerikaanse militêre aanklaers ses Al-Kaïda-lede in Guantanamo weens hul rol as massamoordenaars aangekla en die doodstraf gevra. In November 2009 het Obama se prokureur-generaal Eric Holder aangekondig dat die saak na 'n gewone siviele hof in New York verskuif sou word, maar ná sterk teenkanting is dié plan in Januarie 2010 laat vaar.<ref name="Tucker391">{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer C. |title=The 9/11 Encyclopedia |publisher=ABC-Clio |year=2011 |isbn=978-1-59884-922-6 |location=Santa Barbara |page=391 |chapter=September 11 Terrorist Trial Controversy}}</ref> In 2023 is Ramzi Binalshibh om gesondheidsredes, wat sy advokaat aan marteling toegeskryf het, onbevoeg verklaar om tereg te staan, en 'n regter het Ammar al-Baluchi se bekentenis verwerp omdat dit onder marteling verkry is.<ref name="RosenbergNYT">{{Cite news |last=Rosenberg |first=Carol |date=2025-09-11 |title=What to Know About the 9/11 Case at Guantánamo Bay |url=https://www.nytimes.com/2025/09/11/us/politics/september11-what-to-know.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> In Julie 2024 het Mohammed, Walid bin Attash en Mustafa al-Hawsawi ooreengekom om skuldig te pleit in ruil vir lewenslange vonnisse in plaas van die doodstraf, maar minister van verdediging Lloyd Austin het die ooreenkoms dae later herroep.<ref name="France24Plea">{{Cite news |date=2024-08-03 |title=Plea deal for accused 9/11 plotters revoked by US defence secretary |url=https://www.france24.com/en/americas/20240803-us-scraps-plea-deal-with-9-11-mastermind-and-two-other-defendants |work=France 24 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803103006/https://www.france24.com/en/americas/20240803-us-scraps-plea-deal-with-9-11-mastermind-and-two-other-defendants |archive-date=2024-08-03}}</ref> Slegs randfigure is tot dusver in verband met die aanvalle skuldig bevind. Zacarias Moussaoui, wat reeds voor die aanvalle in Amerikaanse aanhouding was, is in Desember 2001 as die vermeende twintigste kaper aangekla en in Mei 2006 tot lewenslange gevangenisstraf sonder die moontlikheid van parool gevonnis.<ref name="AtkinsMoussaoui">{{Cite book |last=Atkins |first=Stephen E. |title=The 9/11 Encyclopedia |publisher=ABC-Clio |year=2011 |isbn=978-1-59884-922-6 |location=Santa Barbara |page=312}}</ref> Die Marokkaan Mounir el-Motassadeq is in Duitsland in 2003 die eerste keer skuldig bevind; die Hanseatiese Hooggeregshof in Hamburg het hom op 8 Januarie 2007 finaal weens medepligtigheid aan moord in 246 gevalle en lidmaatskap van 'n terreurorganisasie tot vyftien jaar gevangenisstraf gevonnis, en hy is ná sy vonnis in Oktober 2018 na [[Marokko]] gedeporteer.<ref name="OLGHamburg">{{Cite web |date=2007-01-08 |title=OLG Hamburg, Urteil vom 8. Januar 2007, Az. 7-1/06 |url=https://openjur.de/u/31993.html |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="DWMotassadeq">{{Cite news |last=Werkhäuser |first=Nina |date=2018-10-15 |title=Germany deports convicted 9/11 accomplice |url=https://www.dw.com/en/germany-deports-convicted-9-11-accomplice-motassadeq-to-morocco/a-45838887 |work=Deutsche Welle |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Siriër Imad Eddin Barakat Yarkas, hoof van die plaaslike Al-Kaïda-sel, is in November 2001 in [[Spanje]] gearresteer en op 26 September 2005 tot 27 jaar gevangenisstraf gevonnis; hy is in Mei 2013 vrygelaat.<ref name="ANSAMed">{{Cite news |date=2013-05-23 |title=Alleged Al Qaeda in Spain chief Abu Dahdah released |url=http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/nations/spain/2013/05/23/Alleged-Qaeda-Spain-chief-Abu-Dahdah-released_8754650.html |work=ANSAMed |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524161926/https://www.ansa.it/ansamed/en/news/nations/spain/2013/05/23/Alleged-Qaeda-Spain-chief-Abu-Dahdah-released_8754650.html |archive-date=2013-05-24}}</ref> === Vergoeding en siviele gedinge === Kort ná die aanvalle het talle selfhelpgroepe van oorlewendes en slagofferfamilies in New York ontstaan, wat die politiek tot vinnige hulp aangespoor het. Reeds op 21 September 2001 het die Kongres die ''September 11th Victim Compensation Fund'' ingestel, wat onder leiding van Kenneth Feinberg gestaan het en altesaam 7,375 miljard dollar aan federale fondse ontvang het. Om vergoeding te ontvang, moes aansoekers afstand doen van regsgedinge teen American Airlines en United Airlines.<ref name="Hoffman9">{{Cite book |last1=Hoffman |first1=Bruce |last2=Kasupski |first2=Anna-Britt |title=The Victims of Terrorism: An Assessment of Their Influence and Growing Role in Policy, Legislation, and the Private Sector |publisher=RAND |year=2007 |isbn=978-0-8330-4143-2 |pages=9–14}}</ref><ref name="VCFRegister">{{Cite journal |date=2018-10-03 |title=September 11th Victim Compensation Fund: Compensation of Claims |url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2018-10-03/pdf/2018-21490.pdf |journal=Federal Register |volume=83 |issue=192 |pages=49946–49947 |access-date=2026-09-12}}</ref> Die ''Air Transportation Safety and System Stabilization Act'' van November 2001 het die fonds ingesluit, maar terselfdertyd die lugrederye teen slagoffereise beskerm en hulle lenings van altesaam 15 miljard dollar gewaarborg.<ref name="Frias925">{{Cite book |editor1-last=Salinas de Frías |editor1-first=Ana |editor2-last=Samuel |editor2-first=Katja |editor3-last=White |editor3-first=Nigel D. |title=Counter-Terrorism: International Law and Practice |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-960892-8 |location=Oxford |page=925}}</ref> Teen die sperdatum van 11 September 2003 is 2&nbsp;833 aansoeke van families van gesneuweldes ontvang; die fonds het uiteindelik meer as sewe miljard dollar aan die families van 2&nbsp;880 slagoffers en aan 2&nbsp;680 beseerdes uitbetaal.<ref name="CBSFund">{{Cite news |last=Barrett |first=Devlin |date=2003-12-23 |title=9/11 Fund Deadline Passes |url=https://www.cbsnews.com/news/9-11-fund-deadline-passes/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="SpecialMaster">{{Cite report |title=Final Report of The Special Master for the September 11th Victim Compensation Fund of 2001 |publisher=United States Department of Justice |url=http://www.justice.gov/final_report.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041118234719/http://www.justice.gov/final_report.pdf |archive-date=2004-11-18}}</ref> In 2019 is die sperdatum vir aansoeke van 2020 na 2090 verskuif.<ref name="PoliticoFund">{{Cite news |date=2019-07-23 |title=Senate votes to permanently extend 9/11 victims fund |url=https://www.politico.com/story/2019/07/23/jon-stewart-9-11-victims-fund-vote-1427399 |work=Politico |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125133852/https://www.politico.com/story/2019/07/23/jon-stewart-9-11-victims-fund-vote-1427399 |archive-date=2023-11-25}}</ref> Baie slagoffers het van hul aansprake uit die fonds afstand gedoen om eerder siviele gedinge teen lugrederye, veiligheidsowerhede en buitelandse persone, maatskappye en regerings in te stel. Byna al hierdie sake – teen 2011 meer as 10&nbsp;000 van beseerde reddingswerkers en byna 100 van slagofferfamilies – is deur die distriksregter Alvin Hellerstein deur buitegeregtelike skikkings afgehandel.<ref name="Bond2001">{{Cite book |last=Bond |first=Lucy |title=Frames of Memory After 9/11: Culture, Criticism, Politics, and Law |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=978-1-137-44010-5 |location=New York |page=2001}}</ref> Ná verskeie onsuksesvolle gedinge teen Saoedi-Arabiese banke, regeringslede en ander moontlike helpers van Al-Kaïda het die Amerikaanse Senaat in Julie 2016 die ''Justice Against Sponsors of Terrorism Act'' (JASTA) aanvaar, wat staatsimmuniteit ophef vir persone wie se optrede tot terreurdade in die Verenigde State gelei het. Saoedi-Arabië het gedreig om Amerikaanse staatseffekte ter waarde van 750 miljard dollar te verkoop om die wet te verhinder, maar in September 2016 het die Kongres Obama se veto daarteen verwerp.<ref name="Essawy">{{Cite book |last=Essawy |first=Rana M. |title=Sovereign Immunity Under Pressure: Norms, Values and Interests |publisher=Springer Nature |year=2022 |isbn=978-3-030-87705-7 |location=Cham |pages=335–374}}</ref><ref name="NPRVeto">{{Cite news |last1=Horsley |first1=Scott |last2=Chang |first2=Alisa |date=2016-09-28 |title=Senate Votes To Override Obama's Veto On Sept. 11 Lawsuit Bill |url=https://www.npr.org/2016/09/28/495709481/sept-11-lawsuits-vote-today-could-be-first-reversal-of-an-obama-veto |work=NPR |access-date=2026-09-12}}</ref> In Maart 2017 het 1&nbsp;500 beseerde oorlewendes en 850 slagofferfamilies 'n eis teen Saoedi-Arabië ingestel; 'n federale hof het die koninkryk se immuniteit in Maart 2018 opgehef en die saak toegelaat om voort te gaan.<ref name="ReutersStempel">{{Cite news |last=Stempel |first=Jonathan |date=2018-03-28 |title=Saudi Arabia must face U.S. lawsuits over Sept. 11 attacks |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-saudi-sept11/saudi-arabia-must-face-u-s-lawsuits-over-sept-11-attacks-idUSKBN1H43A1 |work=Reuters |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2011 het die New Yorkse distriksregter George B. Daniels beslis dat [[Iran]] en die Hisbollah aanspreeklik is vir skade aan slagofferfamilies omdat hulle Al-Kaïda ondersteun het; in Mei 2018 het hy by verstek beslis dat Iran meer as ses miljard dollar aan die families moet betaal. Die 9/11-kommissie het egter geen direkte Iranse steun aan Al-Kaïda vasgestel nie.<ref name="Mansell">{{Cite book |last1=Mansell |first1=Wade |last2=Openshaw |first2=Karen |title=International Law: A Critical Introduction |publisher=Bloomsbury |year=2019 |isbn=978-1-5099-2671-8 |location=Londen |page=58}}</ref> Die huurder van die Wêreldhandelsentrum, Larry Silverstein, het die torings in Julie 2001 vir 99 jaar gehuur en vir ongeveer 3,5 miljard dollar per skadegeval verseker, maar die besonderhede was op 11 September nog nie afgehandel nie. Dit het gelei tot 'n jarelange regstryd oor die vraag of die twee ineenstortings een of twee skadegevalle was. In 2006 het 'n appèlhof hom uiteindelik 4,6 miljard dollar toegeken.<ref name="Anderson">{{Cite book |editor1-last=Anderson |editor1-first=Eugene R. |editor2-last=Stanzler |editor2-first=Jordan S. |editor3-last=Masters |editor3-first=Lorelie S. |title=Insurance Coverage Litigation |publisher=Wolters Kluwer |year=2023 |edition=2de |isbn=978-0-7355-1173-6 |location=New York |pages=9-11–9-17}}</ref> In Mei 2007 het sewe versekeraars 'n buitegeregtelike skikking van altesaam 2,1 miljard dollar met hom bereik, in plaas van die sewe miljard wat aanvanklik geëis is.<ref name="Bloomberg2007">{{Cite news |date=2007-05-23 |title=Silverstein, Insurers Reach $2 Billion WTC Settlement |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aPunKOKxWwN0 |work=Bloomberg |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414224357/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aPunKOKxWwN0 |archive-date=2012-04-14}}</ref> In 2012 het Silverstein American Airlines en United Airlines gedagvaar weens gebrekkige veiligheidskontroles en in November 2017 'n skikking van sowat 95 miljoen dollar bereik.<ref name="Tacker">{{Cite book |last=Tacker |first=Thomas |title=Rethinking Consumer Protection: Escaping Death by Regulation |publisher=Lexington Books |year=2019 |isbn=978-1-978756-82-3 |page=138}}</ref> Al die mense wat in die aanvalle gesterf het, het postuum die Kongres-goue medalje ontvang.<ref name="GoldMedal">{{Cite web |title=Congressional Gold Medal |url=https://www.nps.gov/flni/learn/historyculture/congressional-gold-medal.htm |publisher=National Park Service |access-date=2026-09-12}}</ref> == Gesondheids- en omgewingsgevolge == [[Lêer:Dust covered 911 victims.jpg|duimnael|Oorlewendes met stof bedek ná die ineenstorting van die torings]] Toe die torings ineenstort, is honderdduisende ton giftige puin met meer as 2&nbsp;500 besoedelstowwe en bekende karsinogene oor Laer-Manhattan versprei.<ref name="NYTDust">{{Cite news |last=Gates |first=Anita |date=2006-09-11 |title=Buildings Rise from Rubble while Health Crumbles |url=https://www.nytimes.com/2006/09/11/arts/television/11dust.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911132238/https://www.nytimes.com/2006/09/11/arts/television/11dust.html |url-status=live}}</ref> Die stofwolk en die rook van die brande, wat 99 dae geduur het, het onder meer [[dioksien]], [[lood]] (uit die tienduisende rekenaars in die torings), [[asbes]], kwik (uit die fluoresserende buise), americium-241 uit rookverklikkers en groot hoeveelhede [[glasvesel]] bevat.<ref name="NRDC">{{Cite report |title=The Environmental Impacts of the World Trade Center Attacks |publisher=Natural Resources Defense Council |year=2002 |url=http://www.nrdc.org/air/pollution/wtc/wtc.pdf |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Environmental Protection Agency (EPA) het abnormaal hoë konsentrasies van vlugtige organiese verbindings soos etielbenseen, propileen, stireen en tolueen aangeteken, sowel as bisfenol A; die gemiddelde [[benseen]]konsentrasie in Oktober en November 2001 was 18&nbsp;000 dele per miljard, met 'n piek van 180&nbsp;000 dele per miljard.<ref name="EPAMonitoring">{{Cite web |title=Monitoring Toxic Organic Gases And Particles Near the World Trade Center After September 11, 2001 |url=http://cfpub.epa.gov/si/si_public_record_Report.cfm?dirEntryID=62021 |publisher=Environmental Protection Agency |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Bush-administrasie het die EPA beveel om ter wille van die nasionale veiligheid geruststellende verklarings oor die lugkwaliteit uit te reik; die agentskap het eers in Junie 2002 bevind dat die lugkwaliteit tot die vlakke van voor 11 September teruggekeer het.<ref name="SeattlePI">{{Cite news |last=Heilprin |first=John |date=2003-06-23 |title=White House edited EPA's 9/11 reports |url=http://www.seattlepi.com/national/136350_epa23.html |work=Seattle Post-Intelligencer |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205055600/http://www.seattlepi.com/national/136350_epa23.html |archive-date=2010-12-05}}</ref> 'n Verslag van die EPA se inspekteur-generaal het in Augustus 2003 die wysigings blootgelê wat die administrasie aan die waarskuwings oor die gevaar van die stof aangebring het. Die EPA-administrateur Christine Todd Whitman is deur 'n Amerikaanse distriksregter skerp gekritiseer omdat sy verkeerdelik gesê het dat die gebied omgewingsveilig was, en burgemeester Giuliani is gekritiseer omdat hy finansiëlesektorwerkers aangespoor het om vinnig na die Wall Street-gebied terug te keer.<ref name="Neumeister">{{Cite news |last=Neumeister |first=Larry |date=2006-02-02 |title=Judge Slams Ex-EPA Chief Over Sept. 11 |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/n/a/2006/02/02/national/a142556S81.DTL |work=San Francisco Chronicle |agency=Associated Press |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080524084609/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fn%2Fa%2F2006%2F02%2F02%2Fnational%2Fa142556S81.DTL |archive-date=2008-05-24}}</ref> Van die ongeveer 65&nbsp;000 opruimingswerkers en nooddienspersoneel het 37&nbsp;305 in die daaropvolgende jare posttraumatiese stresversteurings, asemhalingsiektes of [[kanker]] ontwikkel wat aan die giftige stowwe toegeskryf word.<ref name="Aerztezeitung">{{Cite news |last=Pieper |first=Claudia |date=2016-09-09 |title=9/11 – Das Leid der Helfer 15 Jahre nach dem Terror |url=https://www.aerztezeitung.de/Politik/Das-Leid-der-Helfer-15-Jahre-nach-dem-Terror-293762.html |work=Ärztezeitung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2006 is 'n eerste sterfgeval weens longfibrose amptelik ná 'n lykskouing aan ''Ground Zero'' toegeskryf; daarna is gevalle van mesotelioom en asbestose gereeld aan wat plaaslik die "Wêreldhandelsentrum-sindroom" genoem word, gekoppel.<ref name="FoxSyndrome">{{Cite news |title=World Trade Center Syndrome |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,42730,00.html |work=Fox News |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020215053801/http://www.foxnews.com/story/0,2933,42730,00.html |archive-date=2002-02-15}}</ref> 'n Studie van reddingswerkers wat in April 2010 vrygestel is, het bevind dat almal wat ondersoek is, verswakte longfunksie gehad het.<ref name="NYTLung">{{Cite news |last=Grady |first=Denise |date=2010-04-07 |title=Lung Function of 9/11 Rescuers Fell, Study Finds |url=https://www.nytimes.com/2010/04/08/nyregion/08lung.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Outo-immuunsiektes het ook merkbaar toegeneem onder mense wat lank op die terrein gewerk het, met veral rumatoïede artritis, spondiloartritis en lupus; volgens 'n verslag in ''Arthritis & Rheumatology'' van 2015 het die risiko met ongeveer 13 persent gestyg vir elke maand wat op die terrein gewerk is.<ref name="Webber2015">{{Cite journal |last1=Webber |first1=Mayris P. |display-authors=etal |date=2015-03-16 |title=Nested Case–Control Study of Selected Systemic Autoimmune Diseases in World Trade Center Rescue/Recovery Workers |journal=Arthritis & Rheumatology |volume=67 |issue=5 |pages=1369–1376 |doi=10.1002/art.39059}}</ref> 'n Studie van 2017 het by mense wat as kinders of tieners aan die stofwolk blootgestel is, vyftien jaar later 'n verhoogde risiko van hartsiektes gevind, moontlik weens per- en polifluooralkielstowwe wat hulle ingeasem het.<ref name="Koshy2017">{{Cite journal |last1=Koshy |first1=Tony T. |display-authors=etal |date=2017-09-08 |title=Serum perfluoroalkyl substances and cardiometabolic consequences in adolescents exposed to the World Trade Center disaster and a matched comparison group |journal=Environment International |volume=109 |pages=128–135 |doi=10.1016/j.envint.2017.08.003 |pmid=28890218}}</ref> Navorsers van die New York-universiteit het in 2015 in 'n terugskouing bevind dat die belangrikste simptome nie dié was wat met fyn stofdeeltjies geassosieer word nie, en dat die belang van die baie hoë konsentrasies groter en sterk alkaliese deeltjies destyds onderskat is, wat tot 'n "ontoereikende" risikobestuur gelei het.<ref name="Lippmann2015">{{Cite journal |last1=Lippmann |first1=Morton |last2=Cohen |first2=Mitchell D. |last3=Chen |first3=Lung-Chi |date=2015 |title=Health effects of World Trade Center (WTC) Dust: An unprecedented disaster with inadequate risk management |journal=Critical Reviews in Toxicology |volume=45 |issue=6 |pages=492–530 |doi=10.3109/10408444.2015.1044601}}</ref> Teen 2019 het ongeveer 10&nbsp;000 mense wat aan die reddings- en opruimingswerk deelgeneem het, kanker ontwikkel; teen die einde van Junie 2019 was meer as 21&nbsp;000 van hulle by die federale ''World Trade Center Health Program'' ingeskryf, waarvan sowat 4&nbsp;000 met kanker gediagnoseer is. Volgens David Prezant, hoofgeneesheer van die New Yorkse brandweer, het die kankersyfer onder blootgestelde mense tussen 2001 en 2019 met 10 tot 30 persent gestyg, en sal dit verder styg omdat longkanker en mesotelioom twintig tot dertig jaar neem om op te tref.<ref name="AFP2019">{{Cite news |date=2019-09-09 |title=18 ans après, l'ombre du cancer plane sur le 11-Septembre |url=https://www.sciencesetavenir.fr/sante/attentat-des-annees-apres-l-ombre-du-cancer-plane-sur-le-11-septembre_137077 |work=Sciences et Avenir |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> In Maart 2010 het die stad New York 'n fonds van 657,5 miljoen dollar beplan om tienduisend brandweermanne, polisiebeamptes en werkers te vergoed; die ooreenkoms is deur die regter verwerp, maar op 23 Junie 2010 is 'n nuwe skikking van 712,5 miljoen dollar goedgekeur, wat byna al die eisers in November 2010 aanvaar het.<ref name="NYTSettlement">{{Cite news |date=2010-06-23 |title=U.S. District Court Approves Ground Zero Health Settlement |url=https://www.nytimes.com/2010/06/24/nyregion/24zero.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Die ''James Zadroga 9/11 Health and Compensation Act'', deur die Senaat aanvaar op 22 Desember 2010 en deur Obama onderteken op 2 Januarie 2011, het 4,2 miljard dollar toegeken vir die ''World Trade Center Health Program'', wat toetsing en behandeling verskaf aan mense met langtermyngesondheidsprobleme wat met die aanvalle verband hou.<ref name="NYTZadroga">{{Cite news |date=2010-12-22 |title=Senate Passes 9/11 Health Bill as Republicans Back Down |url=https://www.nytimes.com/2010/12/23/nyregion/23health.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="WTCHP">{{Cite web |title=World Trade Center Health Program FAQ |url=https://www.cdc.gov/wtc/faq.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=2026-09-12}}</ref> Van Januarie 2011 tot 2016 is sowat 37&nbsp;000 geskaadde nooddienswerkers, oorlewendes en ander betrokkenes daardeur mediese versorging en vergoeding gegee.<ref name="Aerztezeitung" /> In 2020 het die NYPD bevestig dat 247 van sy beamptes aan siektes wat met 11 September verband hou, gesterf het, en in September 2022 het die brandweer bevestig dat 299 brandweermanne so gesterf het. Op 25 September 2023 het die brandweer gerapporteer dat dit nou net soveel lede aan 9/11-verwante siektes verloor het as op die dag van die aanvalle self, naamlik 343.<ref name="NYPDTribute">{{Cite web |title=9/11 Tribute |url=https://www1.nyc.gov/site/nypd/about/memorials/9-11-tribute.page |publisher=New York City Police Department |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="FDNY343">{{Cite news |last=Gainer |first=Alice |date=2023-09-25 |title=FDNY loses 343rd member to 9/11 related illness – as many as died on day of attacks |url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/fdny-loses-343rd-member-to-911-related-illness-as-many-as-died-on-day-of-attacks/ |work=CBS New York |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251227120901/https://www.cbsnews.com/newyork/news/fdny-loses-343rd-member-to-911-related-illness-as-many-as-died-on-day-of-attacks/ |archive-date=2025-12-27}}</ref> Teen September 2025 het nog sowat 400 nooddienswerkers aan die gevolge van sulke siektes gesterf.<ref name="ABC2025FDNY">{{Cite news |date=2025-09-09 |title=FDNY honors 39 members who have died in last year of 9/11-related illness |url=https://abc7ny.com/post/fdny-honor-39-members-have-died-last-year-911-related-illness/17779768/ |work=WABC-TV |access-date=2026-09-12}}</ref> == Ekonomiese gevolge == Die ekonomiese gevolge van die aanvalle was op kort termyn dramaties, veral in die getrefde gebiede en vir sekere bedrywe, maar op medium- en langtermyn beperk. Die aanvalle het die verwagte ekonomiese groei vir die vierde kwartaal van 2001 gedemp, maar geen [[resessie]] veroorsaak nie. Die Federale Reserweraad het onmiddellik 'n verhoging van die likiditeit aangekondig, en die Europese Sentrale Bank en ander sentrale banke het gehelp deur dollars te koop en rentekoerse te verlaag, wat waarskynlik 'n finansiële krisis voorkom het.<ref name="Makinen3">{{Cite book |last=Makinen |first=Gail |title=Economic Effects of 9/11: A Retrospective Assessment |publisher=Diane Publishing |year=2011 |isbn=978-1-4379-3837-1 |location=Collingdale |pages=3–7}}</ref> Die effektebeurse het op 11 September nie geopen nie en het tot 17 September gesluit gebly. Met die heropening het die [[Dow Jones]]-indeks 684 punte of 7,1 persent gedaal tot 8&nbsp;921 – destyds die grootste eendagpuntverlies ooit – en die NASDAQ 6,5 persent.<ref name="ChicagoTribune">{{Cite news |last=Barnhart |first=Bill |date=2001-09-17 |title=Markets reopen, plunge |url=http://www.chicagotribune.com/business/chi-010917markets,0,5287650.story |work=Chicago Tribune |access-date=2026-09-12}}</ref> Teen die einde van daardie week het die Dow Jones 1&nbsp;369,7 punte (14,3 persent) verloor, destyds die grootste weeklikse puntdaling in sy geskiedenis, en die S&P 500 11,6 persent en die NASDAQ 16,1 persent. In dollars van 2001 het Amerikaanse aandele daardie week 1,4 biljoen dollar aan waarde verloor.<ref name="CNNMoney">{{Cite news |date=2001-09-23 |title=Finding hope in a selloff |url=http://money.cnn.com/2001/09/23/markets/sun_lookahead/ |work=CNN Money |access-date=2026-09-12}}</ref> Amerikaanse lugrederye het ná die aanvalle na raming 330 miljoen dollar per dag verloor en teen die einde van die jaar altesaam 17,7 miljard dollar. Teen 16 September 2001 het vliegbesprekings in die Verenigde State met 74 persent gedaal en hotelbesprekings met 19 persent, en die toerismebedryf het wêreldwyd enorme verliese gely – hoewel die aanvalle dikwels net dieper strukturele oorsake van dié insinkings versnel het.<ref name="Rhoades">{{Cite book |last=Rhoades |first=Dawna L. |title=The Impact of 9/11 on Business and Economics: The Business of Terror |publisher=Palgrave Macmillan |year=2009 |isbn=978-0-230-10006-0 |location=Londen |page=65}}</ref> Die Noord-Amerikaanse lugruim was etlike dae ná die aanvalle gesluit, en lugreise het ná die heropening afgeneem, wat tot 'n vermindering van byna 20 persent in lugvaartkapasiteit gelei en die finansiële probleme van die reeds sukkelende Amerikaanse lugvaartbedryf vererger het.<ref name="BTS">{{Cite web |last1=Bhadra |first1=Dipasis |last2=Texter |first2=Pamela |year=2004 |title=Airline Networks: An Econometric Framework to Analyze Domestic U.S. Air Travel |url=http://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/ |publisher=United States Department of Transportation |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050330035744/http://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/ |archive-date=2005-03-30}}</ref> Meer as 18&nbsp;000 klein sake-ondernemings in Laer-Manhattan is vernietig of verplaas, en sowat 2,96 miljoen vierkante meter kantoorruimte is beskadig of vernietig.<ref name="Hensell">{{Cite web |last=Hensell |first=Lesley |date=2001-12-14 |title=Tough Times Loom For Manhattan Commercial Market |url=http://realtytimes.com/rtpages/20011214_downtown.htm |website=Realty Times |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814003420/http://realtytimes.com/rtpages/20011214_downtown.htm |archive-date=2011-08-14}}</ref> In die eerste drie maande ná die aanvalle het New York sowat 430&nbsp;000 werksmaande en 2,8 miljard dollar aan lone verloor, en die stad se bruto binnelandse produk het na raming met 27,3 miljard dollar gedaal vir die laaste drie maande van 2001 en die hele 2002. Die Amerikaanse regering het in September 2001 11,2 miljard dollar aan onmiddellike hulp aan die stad verskaf en vroeg in 2002 nog 10,5 miljard vir ekonomiese ontwikkeling en infrastruktuur.<ref name="Dolfman">{{Cite journal |last1=Dolfman |first1=Michael L. |last2=Wasser |first2=Solidelle F. |year=2004 |title=9/11 and the New York City Economy |journal=Monthly Labor Review |volume=127}}</ref><ref name="Makinen5">{{Cite report |last=Makinen |first=Gail |date=2002-09-27 |title=The Economic Effects of 9/11: A Retrospective Assessment |url=https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |publisher=Congressional Research Service |page=5 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812212403/https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |url-status=dead}}</ref> Ongeveer 130&nbsp;000 werknemers wat weens die direkte gevolge afgedank is, het verlengde werkloosheidsvoordele ontvang.<ref name="Makinen3" /> Ramings van die totale skade wat deur die aanvalle veroorsaak is, wissel van 50 tot 500 miljard dollar; as die bykomende veiligheidsuitgawes tot 2011 ingesluit word, meer as een biljoen dollar.<ref name="English67">{{Cite book |last=English |first=Richard |title=Does Terrorism Work? A History |publisher=Oxford University Press |year=2019 |isbn=978-0-19-106795-2 |location=Oxford |page=67}}</ref> Die totale versekerde skade aan lewens en eiendom word op 40 tot meer as 50 miljard dollar geraam, die hoogste versekeringseis in die geskiedenis.<ref name="Makinen5" /> Studies oor die ekonomiese gevolge toon dat die kantoormark en werkverskaffing in Manhattan minder aangetas is as wat aanvanklik gevrees is, omdat die finansiëledienstebedryf persoonlike kontak benodig.<ref name="Fuerst">{{Cite web |last=Fuerst |first=Franz |date=2005-09-07 |title=Exogenous Shocks and Real Estate Rental Markets: An Event Study of the 9/11 Attacks and their Impact on the New York Office Market |publisher=Social Science Research Network |url=https://ssrn.com/abstract=800006 |access-date=2026-09-12}}</ref> == Herbou en gedenktekens == === Herbou van die terrein === [[Lêer:Lower Manhattan from Jersey City September 2020 HDR panorama (cropped).jpg|duimnael|Die herboude Wêreldhandelsentrum, September 2020]] Meer as 1,8 miljoen ton puin is van die terrein verwyder.<ref name="FreshKills">{{Cite report |title=Recovery: The World Trade Center recovery operation at Fresh Kills |publisher=New York State Museum |url=http://www.nysm.nysed.gov/exhibits/longterm/documents/recovery.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929220703/http://www.nysm.nysed.gov/exhibits/longterm/documents/recovery.pdf |archive-date=2006-09-29}}</ref> Ná maande van dag-en-nag-werk is die terrein aan die einde van Mei 2002 skoongemaak, en die beskadigde deel van die Pentagon is binne 'n jaar herbou en weer in gebruik geneem.<ref name="CNNCleanup">{{Cite news |date=2002-05-30 |title=Ceremony closes 'Ground Zero' cleanup |url=http://archives.cnn.com/2002/US/05/30/rec.wtc.cleanup/ |work=CNN |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201081749/http://archives.cnn.com/2002/US/05/30/rec.wtc.cleanup/ |archive-date=2008-12-01}}</ref> Die tydelike PATH-stasie is aan die einde van 2003 geopen en die nuwe gebou 7 in 2006 voltooi. Die werk aan die hoofterrein is eers laat in 2006 hervat toe Larry Silverstein en die Hawe-owerheid oor die finansiering ooreengekom het.<ref name="NYTBagli">{{Cite news |last=Bagli |first=Charles V. |date=2006-09-22 |title=An Agreement Is Formalized on Rebuilding at Ground Zero |url=https://www.nytimes.com/2006/09/22/nyregion/nyregionspecial3/22rebuild.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Die bou van One World Trade Center het in April 2006 begin; die spits is in Mei 2013 opgerig, wat die gebou se hoogte op 541 meter gebring het en dit die hoogste gebou in die Westelike Halfrond gemaak het. Dit is op 3 November 2014 geopen.<ref name="OneWTC">{{Cite magazine |last=Iyengar |first=Rishi |date=2014-11-03 |title=One World Trade Center Opens Its Doors |url=https://time.com/3553897/one-world-trade-center-freedom-tower-opens-doors-new-york-city-911/ |magazine=Time |access-date=2026-09-12 |archive-date=2025-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614032209/https://time.com/3553897/one-world-trade-center-freedom-tower-opens-doors-new-york-city-911/ |url-status=dead}}</ref> Gebou 4 het in November 2013 geopen en gebou 3 in Junie 2018.<ref name="USAToday3WTC">{{Cite news |date=2018-06-10 |title=New World Trade Center to open after years of delays |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2018/06/10/3-world-trade-center-open-after-years-delays-twin-towers-site/689035002/ |work=USA Today |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Grieks-Ortodokse Sint Nikolaas-kerk is volgens 'n ontwerp van [[Santiago Calatrava]] herbou en op 4 Julie 2022 as nasionale heiligdom ingewy; dit het in Desember 2022 weer vir gereelde dienste geopen.<ref name="CBSStNicholas">{{Cite news |date=2022-12-06 |title=Saint Nicholas Greek Orthodox Church officially reopens to public after being destroyed on 9/11 |url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/saint-nicholas-greek-orthodox-church-officially-reopens-to-public-after-being-destroyed-on-911/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Ronald O. Perelman Performing Arts Center het in September 2023 geopen, terwyl gebou 2 teen 2026 steeds onvoltooid was.<ref name="NYTPerelman">{{Cite news |last=Pareles |first=Jon |date=2023-09-18 |title=Perelman Arts Center Opens in New York and Welcomes the World |url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/arts/music/perelman-arts-center-opens.html |work=The New York Times |issn=0362-4331 |access-date=2026-09-12}}</ref> === Gedenktekens === [[Lêer:Lower Manhattan from Jersey City September 2020 HDR.jpg|duimnael|''Tribute in Light'', met twee ligkolomme wat die tweelingtorings voorstel, September 2020]] In die dae ná die aanvalle is talle gedenkdienste en waghoudings wêreldwyd gehou, en foto's van die dooies en vermistes is regoor die terrein aangeplak.<ref name="Sigmund">{{Cite web |last=Sigmund |first=Pete |title=Crews Assist Rescuers in Massive WTC Search |url=http://www.constructionequipmentguide.com/Crews-Assist-Rescuers-in-Massive-WTC-Search/1531/ |publisher=Construction Equipment Guide |access-date=2026-09-12}}</ref> Van 11 September tot die begin van die oorlog in Oktober 2001 het 'n groot verskeidenheid spontane vorme van rou ontstaan – soekplakkate vir vermistes en aandenkings van allerlei aard by ''Ground Zero'', by Union Square, teen brûe, heinings en mure – en ''The New York Times'' het met sy reeks ''Portraits of Grief'' oor die slagoffers begin.<ref name="Bond1989">{{Cite book |last=Bond |first=Lucy |title=Frames of Memory After 9/11: Culture, Criticism, Politics, and Law |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=978-1-137-44010-5 |location=New York |pages=1989–1990}}</ref> Een van die eerste gedenktekens was ''Tribute in Light'', 'n installasie van 88 soekligte wat op 11 Maart 2002 vir die eerste keer aangeskakel is en sedertdien jaarliks in die nag van 11 September herhaal word. Twee hoë-intensiteit blouwit ligkolomme styg loodreg op uit die voetspore van die ou torings en is van ver af sigbaar.<ref name="BBCTribute">{{Cite news |date=2002-03-06 |title=Tribute in light to New York victims |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1857699.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Sagalyn">{{Cite book |last=Sagalyn |first=Lynne B. |title=Power at Ground Zero: Politics, Money, and the Remaking of Lower Manhattan |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-060704-3 |location=Oxford |page=222}}</ref> Vir die terrein self is die ''World Trade Center Site Memorial Competition'' gehou. Die wenontwerp, ''Reflecting Absence'', is in Augustus 2006 gekies en bestaan uit twee verdiepte poele in die voetspore van die torings, omring deur die name van die slagoffers in 'n ondergrondse gedenkruimte. Die gedenkteken is op die tiende herdenking in 2011 voltooi en die museum het in Mei 2014 geopen. In die wande van die bassins is die name van al 2&nbsp;791 slagoffers van die aanvalle sowel as dié van die bomaanval van 1993 gegraveer.<ref name="CBSMemorial">{{Cite news |date=2006-03-06 |title=WTC Memorial Construction Begins |url=https://www.cbsnews.com/news/wtc-memorial-construction-begins/ |work=CBS News |agency=Associated Press |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Arad">{{Cite journal |last=Arad |first=Michael |year=2009 |title=Reflecting Absence |url=https://placesjournal.org/assets/legacy/pdfs/reflecting-absence.pdf |journal=Places Journal |volume=21 |issue=1}}</ref> By die jaarlikse herdenkings in New York lees familielede die name gewoonlik in alfabetiese volgorde voor.<ref name="Arad" /> ''The Sphere'' van die Duitse beeldhouer Fritz Koenig, die grootste bronsbeeld van die moderne tyd, het van 1971 tot 2001 tussen die tweelingtorings op die Austin J. Tobin-plein gestaan. Die beeld van meer as twintig ton was die enigste kunswerk wat grootliks ongeskonde uit die puin gehaal is en het 'n simboliese gedenkteken geword; in Augustus 2017 is dit in Liberty Park naby die 9/11-gedenkteken opgestel.<ref name="NYTSphere">{{Cite news |last=Otterman |first=Sharon |date=2017-11-29 |title=Battered and Scarred, 'Sphere' Returns to 9/11 Site |url=https://www.nytimes.com/2017/11/29/nyregion/911-memorial-sphere-sculpture.html |work=The New York Times |issn=1553-8095 |access-date=2026-09-12}}</ref> In Arlington is die Pentagon-gedenkteken op die sewende herdenking in 2008 vir die publiek geopen. Dit bestaan uit 'n park met 184 banke wat na die Pentagon kyk. Toe die Pentagon in 2001 en 2002 herstel is, is 'n private kapel en 'n binnenshuise gedenkteken ingerig op die plek waar Vlug 77 die gebou getref het.<ref name="WaPoPentagonMem">{{Cite news |last=Miroff |first=Nick |date=2008-09-11 |title=Creating a Place Like No Other |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/09/10/AR2008091000018.html |work=The Washington Post |issn=2641-9599 |access-date=2026-09-12}}</ref> By Shanksville is 'n besoekersentrum van beton en glas in 2015 geopen, geleë op 'n heuwel wat oor die neerstortterrein en die wit marmer-''Wall of Names'' uitkyk; sowel die uitkykplatform as die muur is onder die vlugpad van Vlug 93 in lyn gebring.<ref name="NPSFlight93">{{Cite web |title=Flight 93 National Memorial – Frequently Asked Questions |url=https://www.nps.gov/flni/historyculture/upload/FAQs_longform_formatted_5-2013.pdf |publisher=National Park Service |pages=22–23 |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130715132520/http://www.nps.gov/flni/historyculture/upload/FAQs_longform_formatted_5-2013.pdf |archive-date=2013-07-15}}</ref> Op 14 November 2001 het die Kongres 'n resolusie aanvaar wat elke 11 September as Patriot Day aanwys; jaarliks doen die president 'n beroep op die Amerikaanse volk om 'n oomblik stilte te hou. Ná Bush se ampstermyn is die dag van 2009 af ook as die ''National Day of Service and Remembrance'' bekend.<ref name="PatriotDay">{{Cite web |title=Amending title 36, United States Code, to designate September 11 as Patriot Day |url=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c107:S.J.RES.29: |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918011620/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c107:S.J.RES.29: |archive-date=2008-09-18}}</ref><ref name="Bond1989" /> In September 2003 is 7,5 ton staal van die terrein gebruik in die bou van die USS ''New York'', 'n oorlogskip wat ter nagedagtenis aan die slagoffers so genoem is.<ref name="TimesWarship">{{Cite news |date=2006-05-22 |title=Warship built out of Twin Towers wreckage |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article723328.ece |work=The Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 11 September 2006 het [[Bill Clinton]] die monument ''To the Struggle Against World Terrorism'' van die beeldhouer Zoerab Tsereteli in Bayonne, New Jersey, ingewy; dit stel 'n traan in 'n gebreekte toring voor.<ref name="Cesari">{{Cite thesis |last=Césari |first=Pierre |date=2013-04-25 |title=La vision russe du 11 Septembre |publisher=Université Paris I Panthéon-Sorbonne |url=https://dumas.ccsd.cnrs.fr/dumas-00817673/ |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> By die brandweerstasie ''Ten House'' in Liberty Street, wat eerste by die Wêreldhandelsentrum aangekom het en ses manne verloor het, is in 2006 die ''Ten House Bravest Memorial'' geopen, later gevolg deur die ''FDNY Memorial Wall'' vir al 343 brandweermanne wat daardie dag gesterf het.<ref name="Fodors">{{Cite book |title=Fodor's New York City 2025 |publisher=Fodor's Travel |year=2024 |isbn=978-1-64097-763-1 |location=New York |page=143}}</ref> == Kulturele invloed == Onmiddellike reaksies op die aanvalle het 'n groter klem op die gesinslewe, hoër kerkbywoning en meer uitings van [[patriotisme]], soos die vertoon van die Amerikaanse vlag, ingesluit.<ref name="Carducci">{{Cite book |last=Carducci |first=Bernardo J. |title=The Psychology of Personality: Viewpoints, Research, and Applications |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-3635-8 |page=200}}</ref> Die aanvalle is sedertdien as agtergrond, verhaal of tema in rolprente, musiek, letterkunde en selfs humor gebruik, en televisieprogramme het die kulturele bekommernisse van die tydperk weerspieël.<ref name="QuayDamico">{{Cite book |last1=Quay |first1=Sara |last2=Damico |first2=Amy |title=September 11 in Popular Culture: A Guide |publisher=Greenwood |year=2010 |isbn=978-0-313-35505-9}}</ref> Die Amerikaanse kultuur ná die aanvalle word gekenmerk deur verhoogde sekuriteit en 'n groter vraag daarna, sowel as [[angs]] oor toekomstige terreuraanvalle; sielkundiges het 'n toename in angs oor kommersiële lugreise bevestig.<ref name="PsychToday">{{Cite web |last1=Schmidt |first1=Brad |last2=Winters |first2=Jeffrey |date=2002-01-01 |title=Anxiety After 9/11 |url=http://www.psychologytoday.com/articles/200201/anxiety-after-911 |website=Psychology Today |access-date=2026-09-12}}</ref> Haatmisdade teen Moslems het in 2001 byna vertienvoudig en het daarna "ongeveer vyf keer hoër as die koers voor 11 September" gebly.<ref name="Ingraham">{{Cite news |last=Ingraham |first=Christopher |date=2015-02-11 |title=Anti-Muslim hate crimes are still five times more common today than before 9/11 |url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/02/11/anti-muslim-hate-crimes-are-still-five-times-more-common-today-than-before-911/ |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Die aanvalle het ook 'n groot uitwerking op die geloofslewe van baie mense gehad: vir sommige het dit hul geloof versterk as bron van troos, terwyl ander hul geloof bevraagteken of verloor het.<ref name="PBSFaith">{{Cite news |title=Faith and Doubt at Ground Zero |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/faith/questions/god.html |work=PBS Frontline |access-date=2026-09-12}}</ref> === Letterkunde en teater === Vroeë Duitstalige tekste oor 11 September het die gebeure as 'n biografiese en estetiese keerpunt verstaan, dikwels in die vorm van 'n persoonlike krisisdagboek, soos Kathrin Röggla se reportage ''really ground zero'' (2001). Durs Grünbein se ''September-Elegien'' (2001) vergelyk die televisiebeelde met historiese oorlogsbeelde en Bybelse mites en bevraagteken of taal die gebeure hoegenaamd kan weergee.<ref name="Koenig">{{Cite book |last=König |first=Michael |title=Die Welt nach 9/11 |publisher=Springer VS |year=2011 |isbn=978-3-531-94173-8 |location=Wiesbaden |pages=821–828 |chapter="Alles wird anders": Der 11. September in deutscher Literatur |language=de}}</ref> Frédéric Beigbeder se roman ''Windows on the World'' (2003) vertel in fyn besonderhede van 'n vader en sy twee seuns wat hulle tydens die aanvalle in die restaurant boaan die Noordtoring bevind. [[Jonathan Safran Foer]] se ''Extremely Loud and Incredibly Close'' (2005) handel oor 'n getraumatiseerde negejarige seun wie se pa in die aanvalle gesterf het, en die hoofkarakter van Don DeLillo se ''Falling Man'' (2007) is 'n oorlewende; 'n leitmotief is 'n performance-kunstenaar wat die bekende foto van Richard Drew naboots.<ref name="Melnick">{{Cite book |last=Melnick |first=Jeffrey |title=9/11 Culture |publisher=Wiley |year=2009 |isbn=978-1-4051-7372-8 |location=Chichester |pages=64, 172–176}}</ref> In die teater handel Neil LaBute se ''The Mercy Seat'' (2002) oor 'n man wat die aanvalle oorleef het omdat hy heimlik by sy minnares was, en Rainald Goetz se ''Reich des Todes'' is op 11 September 2020 in Hamburg opgevoer.<ref name="Stern">{{Cite news |date=2020-09-14 |title=Uraufführung "Reich des Todes" von Rainald Goetz: Vier Stunden Dunkelheit |url=https://www.stern.de/kultur/kunst/urauffuehrung-rainald-goetz--reich-des-todes--im-schauspielhaus--vier-stunden-dunkelheit-9413202.html |work=Stern |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> === Beeldende kunste === Die reeks ''ten breaths'' van Eric Fischl bestaan uit gouaches en beeldhouwerke van vallende en gevalle mense en verwerk die persfoto's van dié wat uit die brandende torings gespring het. Die beeld ''Tumbling Woman'', wat 'n vrou in vrye val uitbeeld, het in die Verenigde State omstredenheid veroorsaak. Gerhard Richter het die skildery ''September'' oor die gebeure geskep.<ref name="KStA">{{Cite news |date=2008-06-04 |title=Zu Gerhard Richters Bild "September" |url=https://www.ksta.de/richter-ueber-sein-bild-das-teuflische-schoene-13275732 |work=Kölner Stadt-Anzeiger |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> === Musiek === Direk ná die aanvalle het baie mense musiek as ongepas beleef en is optredes gekanselleer. Daar was ook pogings tot sensuur: die sogenaamde Clear Channel-memorandum het die maatskappy se 1&nbsp;170 radiostasies aangeraai om 164 liedjies nie te speel nie omdat dit as ongepas vir die nasionale rou beskou is. Daaronder was al die musiek van [[Rage Against the Machine]], al die liedjies van die Moslem [[Cat Stevens]], ''Imagine'' van [[John Lennon]] en ''Knockin' on Heaven's Door'' van [[Bob Dylan]].<ref name="Cloonan">{{Cite book |last=Cloonan |first=Martin |title=9/11 – The World's all out of tune: Populäre Musik nach dem 11. September 2001 |publisher=transcript |year=2015 |isbn=978-3-8394-0256-6 |location=Bielefeld |pages=13–25 |chapter=Musical Responses to September 11th: From conservative patriotism to radicalism}}</ref> Die komponis John Adams is onder druk geplaas om sy opera ''The Death of Klinghoffer'' nie op te voer nie, en akteurs en musikante soos [[Sheryl Crow]], [[Madonna]] en Michael Stipe is as onpatrioties aangeval.<ref name="Cloonan" /> [[Sting]] het 'n privaat konsert op die aand van 11 September met die lied ''Fragile'' geopen en dit aan al die slagoffers opgedra.<ref name="Pena">{{Cite book |last=Peña |first=Charles V. |title=Winning the Un-war: A New Strategy for the War on Terrorism |publisher=Potomac Books |year=2007 |isbn=978-1-61234-323-5 |pages=17–18}}</ref> Die musiekbedryf het met welsynskonserte en uitsendings vir fondsinsameling gereageer, soos ''America: A Tribute to Heroes''. By die ''Concert for New York City'' op 20 Oktober 2001 in Madison Square Garden het talle musikante kosteloos opgetree; [[Paul McCartney]] het daar sy nuwe lied ''Freedom'' uitgevoer, en die konsert het sowat 14 miljoen dollar aan toegangsgeld en na raming 125 miljoen dollar aan skenkings ingesamel. [[Michael Jackson]] het vir sy lied ''What More Can I Give'' 'n groot aantal sterre byeengebring.<ref name="Cloonan" /> Honderde werke in die hoofstroom van pop-, rock-, hiphop- en jazzmusiek het na die aanvalle of die daaropvolgende oorlog verwys.<ref name="Phleps">{{Cite book |last=Phleps |first=Thomas |title=9/11 – The World's all out of tune |publisher=transcript |year=2015 |isbn=978-3-8394-0256-6 |location=Bielefeld |pages=175–208 |chapter=9/11 und die Folgen in der Popmusik IV: Eine Auswahldiskographie |language=de}}</ref> [[Bruce Springsteen]] se album ''The Rising'' bevat agt liedjies met 'n verband met die aanvalle; Alan Jackson se ''Where Were You (When the World Stopped Turning)'' het van Desember 2001 af vyf weke lank die Amerikaanse country-trefferlys aangevoer; [[Enya]] se ''Only Time'' is met die stemme van betrokkenes gemeng en het 'n informele volkslied van die herdenking geword; en [[Neil Young]] se ''Let's Roll'' verheerlik die weerstand van die passasiers op Vlug 93.<ref name="Cloonan" /><ref name="Phleps" /> In baie liedtekste ná die aanvalle het motiewe van wraak en vergelding oorheers; eers met die begin van die oorlog in Irak in Maart 2003 het weer honderde popliedjies met 'n antioorlogstandpunt verskyn.<ref name="HelmsPhleps">{{Cite book |editor1-last=Helms |editor1-first=Dietrich |editor2-last=Phleps |editor2-first=Thomas |title=9/11 – The World's all out of tune |publisher=transcript |year=2015 |isbn=978-3-8394-0256-6 |location=Bielefeld |pages=8–9 |language=de}}</ref> Die komponis Karlheinz Stockhausen het die aanvalle op 16 September 2001 by 'n perskonferensie "die grootste kunswerk wat daar nog ooit was" genoem. Die uitlating het verontwaardiging veroorsaak en tot die kansellasie van konserte gelei; Stockhausen het later beweer dat hy van die grootste vernietigende kunswerk van sy operafiguur Lucifer gepraat het.<ref name="Carlesso">{{Cite book |last=Carlesso |first=Giovanna-Beatrice |title=Theater, Terror, Tod: Das Künstlerdrama von Christoph Schlingensief |publisher=transcript |year=2024 |isbn=978-3-8394-7192-0 |location=Bielefeld |page=59 |language=de}}</ref> === Humor en satire === Swart humor onder die leuse "Waar was King Kong toe ons hom nodig gehad het?" en grappe oor die aanvalle het reeds die volgende dag opgeduik; dié grappe is versamel en in die volkskunde bestudeer.<ref name="Kuipers">{{Cite book |last=Kuipers |first=Giselinde |title=A Decade of Dark Humor: How Comedy, Irony, and Satire Shaped Post-9/11 America |publisher=University Press of Mississippi |year=2011 |isbn=978-1-61703-006-2 |location=Oxford, Mississippi |pages=26–40 |chapter=Where Was King Kong When We Needed Him?}}</ref> Amerikaanse laatnagprogramme het rou en erkenning aan die reddingswerkers vooropgestel en aanvanklik van regeringskritiek afgesien. Toe die satirikus [[Bill Maher]] op 17 September 2001 met 'n gas saamgestem het wat die gebruiklike beskrywing van die aanvallers as lafaards bevraagteken het, het die ABC-netwerk sy program ''Politically Incorrect'' teen Junie 2002 laat verval.<ref name="Gurney">{{Cite book |last=Gurney |first=David |title=A Decade of Dark Humor |publisher=University Press of Mississippi |year=2011 |isbn=978-1-61703-006-2 |location=Oxford, Mississippi |pages=16–21 |chapter=Everything changes forever (temporarily): Late-Night Television Comedy after 9/11}}</ref> == Historiese beoordeling == Tydgenote en die media het 11 September as 'n historiese keerpunt beleef: niks sou weer wees soos vantevore nie.<ref name="Berg463">{{Cite journal |last=Berg |first=Manfred |year=2011 |title=Der 11. September 2001 – eine historische Zäsur? |url=https://zeithistorische-forschungen.de/3-2011/4411 |journal=Zeithistorische Forschungen |volume=8 |issue=3 |pages=463–474 |language=de}}</ref> Van 2002 af het sommige historici en politieke wetenskaplikes egter beklemtoon dat die Verenigde State ná die aanvalle bloot sy strewe na oorheersing teenoor die Islamitiese wêreld voortgesit het, sowel as sy neiging om internasionale konflikte manicheïes as 'n stryd tussen goed en kwaad uit te lê.<ref name="Dudziak">{{Cite book |editor-last=Dudziak |editor-first=Mary L. |title=September 11 in History: A Watershed Moment? |publisher=Duke University Press |year=2003 |location=Durham}}</ref> [[Noam Chomsky]] het 'n kontinuïteit van Amerikaanse imperialisme en die strewe na wêreldwye oorheersing beklemtoon.<ref name="Chomsky">{{Cite book |last=Chomsky |first=Noam |title=Hegemony or Survival: America's Quest for Global Dominance |publisher=Metropolitan Books |year=2003 |location=New York}}</ref> Volgens die Amerikanis Michael Butter het 11 September lopende ontwikkelinge eerder versnel as veroorsaak.<ref name="Butter">{{Cite book |last1=Butter |first1=Michael |last2=Christ |first2=Birte |last3=Keller |first3=Patrick |title=9/11: Kein Tag, der die Welt veränderte |publisher=Schöningh |year=2011 |isbn=978-3-506-77097-4 |location=Paderborn |language=de}}</ref> Manfred Berg het in 2011 geoordeel dat die aanvalle die oorlog teen terreur en die enorme uitbreiding van uitvoerende mag in die Verenigde State onteenseglik veroorsaak het, maar dat hulle die langertermyn- politieke en ekonomiese tendense in die wêreld klaarblyklik nie beslissend verander het nie.<ref name="Berg463" /> Die politieke wetenskaplike Jochen Hippler het die oorloë in Afghanistan en Irak in 2003 ook as die voortsetting van 'n unilaterale Amerikaanse buitelandse beleid beskou: die land sou sy posisie as enigste oorblywende supermag ná die Koue Oorlog gebruik het om 'n neokonserwatiewe program te verwesenlik. Volgens hom het die omverwerping van die Baath-regime in Irak geweld en terreur daar sterk vererger, die kloof tussen Arabiese regerings en hul bevolkings verdiep, die internasionale solidariteit met die Verenigde State beëindig en die gesag van die VN en die volkereg geskaad.<ref name="Hippler">{{Cite web |last=Hippler |first=Jochen |date=2004-01-15 |title=Die Folgen des 11. September 2001 für die internationalen Beziehungen |url=https://www.bpb.de/publikationen/5LFXXA,0,Die_Folgen_des_11_September_2001_f%FCr_die_internationalen_Beziehungen.html |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Die kriminoloog Sebastian Scheerer het in 2002 gebrekkige rasionele navorsing na die oorsake gekritiseer en 'n neiging tot "patologisering" en "mitologisering" uitgewys, byvoorbeeld deur voorwetenskaplike idees van "goed en kwaad" te gebruik. Volgens hom kan die gewone analitiese en waardevrye begrip van [[terrorisme]] die verskynsels van 11 September net so goed verklaar as dié van die linkse terrorisme van die 1970's en 1980's.<ref name="Scheerer">{{Cite book |last=Scheerer |first=Sebastian |title=Die Zukunft des Terrorismus: Drei Szenarien |publisher=Zu Klampen |year=2002 |location=Lüneburg |pages=13–15, 23 |language=de}}</ref> Peter Waldmann het eweneens by sy definisie van terrorisme gebly en aangevoer dat daar wel 'n strategieverandering was – weg van vaste organisasies na oper strukture – maar dat dit nie genoeg is om van 'n keerpunt te praat nie.<ref name="Waldmann">{{Cite book |last=Waldmann |first=Peter |title=Terrorismus: Provokation der Macht |publisher=Murmann |year=2005 |edition=2de |location=Hamburg |pages=12, 29–33 |language=de}}</ref> In 2026, kort voor die vyf-en-twintigste herdenking, het 'n taalriglyn van die Kanadese openbare uitsaaier CBC/Radio-Canada wye kritiek uitgelok. Volgens die riglyn moes die woorde "terroris" en "terrorisme" slegs met toeskrywing gebruik word, 'n langbestaande praktyk om politiek gelaaide terme nie as die uitsaaier se eie taal oor te neem nie. Ná kritiek van onder meer die direkteur van die FBI, die Amerikaanse ambassadeur in Kanada en Kanadese politici het CBC 'n uitsondering aangekondig: sy joernaliste mag die aanvalle van 11 September voortaan sonder toeskrywing as 'n "terreurdaad" beskryf, terwyl die algemene reël vir ander ideologies gemotiveerde geweld behoue bly.<ref name="CBC2026">{{Cite web |last=Boshra |first=Basem |date=2026-08-28 |title=How and why CBC News will adjust its 9/11 language guidance |url=https://www.cbc.ca/news/editorials/cbc-news-9-11-language-guidance-1.7314023 |publisher=CBC News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="LaPresse2026">{{Cite news |last=Karadeglija |first=Anja |date=2026-08-28 |title=Après plusieurs critiques, CBC change sa politique sur les attaques du 11–Septembre |url=https://www.lapresse.ca/actualites/2026-08-28/apres-plusieurs-critiques-cbc-change-sa-politique-sur-les-attaques-du-11-septembre.php |work=La Presse |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> == Sien ook == * [[Terrorisme]] * [[Al-Kaïda]] * [[Wêreldhandelsentrum]] * [[Osama bin Laden]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * Stephen E. Atkins (red.): ''The 9/11 Encyclopedia.'' ABC-Clio, Santa Barbara 2011, {{ISBN|978-1-59884-922-6}}. * Stephen E. Atkins: ''9/11: The Essential Reference Guide.'' ABC-Clio, Santa Barbara 2021, {{ISBN|978-1-4408-7302-7}}. * Stefan Aust, Cordt Schnibben (reds.): ''11. September 2001. Geschichte eines Terrorangriffs.'' dtv, Stuttgart 2003, {{ISBN|3-423-34026-6}}. * Manfred Berg: ''Der 11. September 2001 – eine historische Zäsur?'' In: ''Zeithistorische Forschungen / Studies in Contemporary History'' 8 (2011), bl. 463–474. * Peter Bergen: ''The Longest War: The Enduring Conflict Between America and Al-Qaeda.'' Simon & Schuster, New York 2011, {{ISBN|978-0-85720-883-5}}. * Michael Butter, Birte Christ, Patrick Keller (reds.): ''9/11. Kein Tag, der die Welt veränderte.'' Schöningh, Paderborn 2011, {{ISBN|978-3-506-77097-4}}. * Bernd Greiner: ''9/11. Der Tag, die Angst, die Folgen.'' C. H. Beck, München 2011, {{ISBN|978-3-406-61244-2}}. * Thomas Jäger (red.): ''Die Welt nach 9/11: Auswirkungen des Terrorismus auf Staatenwelt und Gesellschaft.'' Springer VS, Wiesbaden 2011, {{ISBN|978-3-531-94173-8}}. * Till Karmann, Simon Wendt e.a. (reds.): ''Zeitenwende 9/11? Eine transatlantische Bilanz.'' Barbara Budrich, Opladen, Berlyn & Toronto 2016, {{ISBN|978-3-8474-0562-7}}. * Tom Lansford: ''9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq: A Chronology and Reference Guide.'' Bloomsbury, New York 2011, {{ISBN|978-1-59884-419-1}}. * Terry McDermott: ''Perfect Soldiers – The Hijackers: Who They Were, Why They Did It.'' HarperCollins, New York 2005, {{ISBN|978-0-06-058470-2}}. * Anthony Summers, Robbyn Swan: ''The Eleventh Day. The Full Story of 9/11.'' Ballantine Books, New York 2012, {{ISBN|978-0-8129-7809-4}}. * Lawrence Wright: ''The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11.'' Knopf, New York 2006, {{ISBN|978-0-375-41486-2}}. == Eksterne skakels == {{Commonskat|September 11 attacks|Aanvalle op 11 September}} * [https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf ''The 9/11 Commission Report''] (PDF) * [https://911digitalarchive.org/ ''The September 11 Digital Archive''] * [https://www.nist.gov/world-trade-center-investigation NIST se ondersoek na die Wêreldhandelsentrum] {{Normdata}} [[Kategorie:Misdaad in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:New York (stad)]] [[Kategorie:Washington, D.C.]] [[Kategorie:Islamitiese terrorisme]] [[Kategorie:Vliegtuigkapings]] [[Kategorie:2001]] 11h8badawutsna1l6uce49pq573vui3 2966730 2966726 2026-09-12T09:52:46Z Pynappel 70858 AWS 11 2966730 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = Aanvalle op 11 September 2001 | image = September 11 Photo Montage.jpg | image_size = 300px | caption = Die aanvalle op 11 September 2001 | location = [[Manhattan]], [[New York]]<br />[[Arlington]], [[Virginië]]<br />Stonycreek, [[Pennsilvanië]] | date = Dinsdag 11 September 2001 | time-begin = 08:46 | time-end = 10:03 | timezone = UTC−4 | type = Islamistiese [[terrorisme]], vliegtuigkaping, selfmoordaanval, [[massamoord]] | weapons = Vier gekaapte passasiersvliegtuie | fatalities = 2&nbsp;996 (2&nbsp;977 slagoffers en 19 kapers) | injuries = Meer as 6&nbsp;000 | perpetrators = [[Al-Kaïda]] onder leiding van [[Osama bin Laden]] | numparts = 19 | motive = Verset teen die Amerikaanse buitelandse beleid in die Midde-Ooste | convicted = [[Zacarias Moussaoui]], Mounir el-Motassadeq, Imad Eddin Barakat Yarkas }} Die '''aanvalle op 11 September 2001''', afgekort as '''9/11''', was 'n reeks van vier terreuraanvalle wat die oggend van [[11 September]] [[2001]] in die [[VSA]] gepleeg is. Vier groepe ekstremistiese terroriste, elk met 'n opgeleide vlieënier, het [[passasiersvliegtuig|passasiersvliegtuie]] gekaap en dit direk in bekende bakens vasgevlieg. Hierdie teikens was die [[Pentagon]] en die [[Wêreldhandelsentrum]] se tweelingtorings in [[New York|New York Stad]]. Die vierde vliegtuig het neergestort voordat dit sy beoogde teiken in [[Washington, D.C.]] kon bereik. Byna 3&nbsp;000 mense sterf tydens die gebeure. Die meeste slagoffers was burgers van die Verenigde State, maar meer as 300 mense van ander lande, soos die [[Verenigde Koninkryk]], [[Indië]] en [[Kanada]] het ook hiertydens omgekom. Na afloop van die gebeurtenis het die regering van die VSA gesê dat die aanvallers bande met die [[Al-Kaïda]]-terroristegroep het. Die aanvalle is beplan deur die islamistiese terreurnetwerk Al-Kaïda onder leiding van [[Osama bin Laden]] en deur negentien van sy lede uitgevoer, waarvan vyftien burgers van [[Saoedi-Arabië]] was.<ref name="deLead">{{Cite book |last=Lansford |first=Tom |title=9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq: A Chronology and Reference Guide |publisher=Bloomsbury |year=2011 |isbn=978-1-59884-419-1 |location=New York |pages=38-40}}</ref> Die aanvoerder, [[Mohammed Atta]], het [[American Airlines]]-vlug 11 om 08:46 in die Noordtoring van die Wêreldhandelsentrum gevlieg; om 09:03 het Marwan al-Shehhi [[United Airlines]]-vlug 175 in die Suidtoring gevlieg. Albei torings het binne 'n uur en twee-en-veertig minute ineengestort en die oorblywende geboue van die kompleks vernietig. Hani Hanjour het American Airlines-vlug 77 om 09:37 in die Pentagon gevlieg, wat 'n gedeeltelike ineenstorting veroorsaak het. United Airlines-vlug 93, gekaap deur [[Ziad Jarrah]], was waarskynlik op pad na die [[Capitol]] of die [[Withuis]], maar die passasiers het in opstand gekom nadat hulle van die vorige aanvalle gehoor het, en die vliegtuig het om 10:03 naby Shanksville in [[Pennsilvanië]] neergestort.<ref name="911ReportCh1">{{Cite report |url=https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Ch1.htm |title=The 9/11 Commission Report, Hoofstuk 1: "We Have Some Planes" |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |year=2004 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041205190225/https://govinfo.library.unt.edu/911/report/911Report_Ch1.htm |archive-date=2004-12-05 |url-status=live}}</ref> Dieselfde aand het die [[Central Intelligence Agency]] (CIA) aan president [[George W. Bush]] gerapporteer dat sy teenterreursentrum die aanvalle aan Al-Kaïda toegeskryf het.<ref name="Commission10">{{Cite report |url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch10.htm |title=The 9/11 Commission Report, Hoofstuk 10: "Wartime" |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |year=2004 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812081229/http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch10.htm |archive-date=2011-08-12 |url-status=live}}</ref> Die Verenigde State het gereageer deur [[Afghanistan]] binne te val en 'n wêreldwye oorlog teen terreur te begin, met die verklaarde doel om organisasies wat dit as terreurgroepe beskou het, en die regerings wat hulle sou ondersteun, uit te skakel. Die [[NAVO]] het Artikel 5 van die Noord-Atlantiese Verdrag ingeroep – tot op hede die enigste keer dat dit gebeur het – en sy bondgenote opgeroep om ook teen Al-Kaïda op te tree.<ref name="NatoArt5">{{Cite press release |title=Statement by the North Atlantic Council |date=2001-09-12 |publisher=NAVO |url=http://www.nato.int/docu/pr/2001/p01-124e.htm |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172232/https://www.nato.int/docu/pr/2001/p01-124e.htm |archive-date=2018-12-25}}</ref> Bin Laden het aanvanklik enige betrokkenheid ontken, maar in 2004 aanspreeklikheid vir die aanvalle aanvaar. Die byna dekadelange klopjag op hom het in Mei 2011 geëindig toe hy tydens 'n Amerikaanse militêre aanval in Abbottabad, [[Pakistan]], doodgemaak is.<ref name="cbc2004">{{Cite news |date=2004-10-29 |title=Bin Laden claims responsibility for 9/11 |url=https://www.cbc.ca/news/world/bin-laden-claims-responsibility-for-9-11-1.513654 |work=CBC News |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218142044/http://www.cbc.ca/world/story/2004/10/29/binladen_message041029.html |archive-date=2010-02-18 |url-status=live}}</ref> Met altesaam 2&nbsp;996 dooies uit 92 lande en meer as 6&nbsp;000 beseerdes was dit die dodelikste terreuraanval in die geskiedenis.<ref name="HJS802">{{Cite book |last=Schneider |first=Hans Joachim |title=Internationales Handbuch der Kriminologie: Grundlagen der Kriminologie, Band 1 |publisher=De Gruyter |year=2007 |isbn=3-89949-130-0 |location=Berlyn |page=802 |language=de}}</ref><ref name="Springer1952">{{Cite book |last=Springer |first=Paul J. |title=9/11 and the War on Terror: A Documentary and Reference Guide |publisher=Bloomsbury |year=2016 |location=New York |page=1952}}</ref> Dit was ook die dodelikste enkele voorval in die geskiedenis van sowel die Amerikaanse brandweer as die Amerikaanse wetstoepassing. Die vernietiging van die Wêreldhandelsentrum en die omliggende geboue het die Amerikaanse ekonomie ernstig geskaad en wêreldwye markskokke veroorsaak, en talle lande het hul teenterreurwetgewing verskerp en die bevoegdhede van hul polisie- en intelligensiedienste uitgebrei.<ref name="Makinen17">{{Cite report |last=Makinen |first=Gail |date=2002-09-27 |title=The Economic Effects of 9/11: A Retrospective Assessment |url=https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |publisher=Congressional Research Service, Library of Congress |page=17 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812212403/https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |url-status=dead}}</ref> Die Costs of War-projek van die [[Brown-universiteit]] het in 2023 beraam dat die aanvalle en die oorloë wat direk daaruit voortgespruit het, saam meer as 4,5 miljoen sterftes tot gevolg gehad het.<ref name="CostsOfWar">{{Cite news |last=Berger |first=Miriam |date=2023-05-15 |title=Post-9/11 wars have contributed to some 4.5 million deaths, report suggests |url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/05/15/war-on-terror-911-deaths-afghanistan-iraq/ |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529144019/https://www.washingtonpost.com/world/2023/05/15/war-on-terror-911-deaths-afghanistan-iraq/ |archive-date=2023-05-29 |url-status=live}}</ref> Die opruiming van die terrein van die Wêreldhandelsentrum, in die volksmond ''Ground Zero'' genoem, is in Mei 2002 voltooi, en die Pentagon is binne 'n jaar herstel. Ses nuwe geboue is uiteindelik op die terrein opgerig, saam met 'n museum en 'n gedenkteken. Die hoogste daarvan, One World Trade Center, is in 2006 begin en in 2014 geopen. Gedenktekens vir die aanvalle sluit die National September 11 Memorial and Museum in New York, die Pentagon-gedenkteken in Virginië en die Flight 93 National Memorial in Pennsilvanië in. == Agtergrond == === Osama bin Laden en Al-Kaïda === {{Hoofartikel|Osama bin Laden}} [[Lêer:Osama bin Laden portrait.jpg|links|duimnael|[[Osama bin Laden]]]] In 1996 het Osama bin Laden, wat die [[Djihad|djihadistiese]] organisasie [[Al-Kaïda]] gelei het, sy eerste [[fatwa]] uitgevaardig. Daarin het hy 'n heilige oorlog teen die Verenigde State verklaar en geëis dat alle Amerikaanse troepe uit Arabië onttrek word.<ref name="fatwa1996">{{Cite news |title=Bin Laden's fatwā (1996) |url=https://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html |work=NewsHour |publisher=PBS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20011031024057/http://www.pbs.org/newshour/terrorism/international/fatwa_1996.html |archive-date=2001-10-31 |access-date=2026-09-12}}</ref> Bin Laden het die teenwoordigheid van Amerikaanse soldate as 'n provokasie teenoor alle Moslems beskou.<ref name="Yusufzai">{{Cite news |last=Yusufzai |first=Rahimullah |date=2001-09-26 |title=Face to face with Osama |url=https://www.theguardian.com/world/2001/sep/26/afghanistan.terrorism3 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011111063245/http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,3604,558075,00.html |archive-date=2001-11-11 |url-status=live}}</ref> Oor sy heilige oorlog het hy gesê: "Ons onderskei nie tussen dié wat militêre uniforms dra en burgerlikes nie; hulle is almal teikens van hierdie fatwa."<ref name="fatwa1996" /> Bin Laden het voor 1996 in [[Soedan]] gewoon. Nadat die Soedannese regering hom onder Saoedi- en Amerikaanse druk verban het, het hy na Afghanistan teruggekeer, waar die [[Taliban]] aan bewind was en Al-Kaïda toegelaat het om die land as operasionele basis te gebruik.<ref name="911Ch5">{{Cite report |url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch5.htm |title=The 9/11 Commission Report, Hoofstuk 5: "Al Qaeda Aims at the American Homeland" |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |year=2004 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221093839/https://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch5.htm |archive-date=2019-12-21 |url-status=live}}</ref><ref name="BBCPledge">{{Cite news |date=2021-09-07 |title=Afghanistan: The pledge binding al-Qaeda to the Taliban |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58473574 |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |archive-date=2024-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205102205/https://www.bbc.com/news/world-asia-58473574 |url-status=live}}</ref> Daarvandaan het hy die aanvalle van 11 September beplan en self aan die deelnemers opdrag gegee om die Wêreldhandelsentrum en die Pentagon met gekaapte vliegtuie te tref.<ref name="ABCPlanners">{{Cite news |date=2011-05-02 |title=Bin Laden Dead – Where Are Other 9/11 Planners? |url=https://abcnews.go.com/Blotter/osama-bin-laden-dead-911-perpetrators-now/story?id=13511484 |work=ABC News |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504215745/https://abcnews.go.com/Blotter/osama-bin-laden-dead-911-perpetrators-now/story?id=13511484 |archive-date=2011-05-04 |url-status=live}}</ref> Volgens latere ondersoekbevindings het Bin Laden die aanvalsplan sedert 1993 saam met Khalid Sheikh Mohammed en Mohammed Atef ontwikkel en mede-gefinansier, die kapers aan die einde van 1999 gekies en hulle beveel om na die Verenigde State te reis en daar as vlieëniers opgelei te word.<ref name="Summers286">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=286}}</ref> Hy het die torings van die Wêreldhandelsentrum as teikens gekies omdat hulle die finansiële mag van die Verenigde State gesimboliseer het; hy het verwag dat hul vernietiging die finansiële markte sou verwoes en 'n [[resessie]] sou veroorsaak. Die Pentagon is gekies om die Amerikaanse weermag te verneder, om 'n Amerikaanse aanval op Al-Kaïda-fasiliteite in Afghanistan in 1998 te wreek, en om 'n onmiddellike teenaanval te bemoeilik. Die vierde teiken moes die politieke leierskap van die land tref.<ref name="Lansford21">{{Cite book |last=Lansford |first=Tom |title=9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq: A Chronology and Reference Guide |publisher=Bloomsbury |year=2011 |isbn=978-1-59884-419-1 |location=New York |pages=21-22}}</ref> ==== Motiewe ==== Bin Laden se fatwa van 1996 en soortgelyke verklarings waarin hy tot die dood van Amerikaners opgeroep het, word deur ondersoekers as bewys van sy motief beskou.<ref name="PBSFatwa1998">{{Cite news |title=Al Qaeda's Second Fatwa |url=https://www.pbs.org/newshour/updates/military-jan-june98-fatwa_1998/ |work=NewsHour |publisher=PBS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131128194258/http://www.pbs.org/newshour/updates/military/jan-june98/fatwa_1998.html |archive-date=2013-11-28 |access-date=2026-09-12}}</ref> In 'n tweede fatwa in 1998 het hy verdere besware teen die Amerikaanse buitelandse beleid uiteengesit, soos die Amerikaanse steun aan [[Israel]] en die sanksies teen [[Irak]], wat hy 'n "langdurige blokkade" genoem het.<ref name="Fatwa1998">{{Cite web |date=1998-02-23 |title=1998 Al Qaeda fatwā |url=https://fas.org/irp/world/para/docs/980223-fatwa.htm |publisher=Federation of American Scientists |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421110549/http://www.fas.org/irp/world/para/docs/980223-fatwa.htm |archive-date=2010-04-21}}</ref> Hy het beweer dat die Verenigde State deur 'n internasionale Joodse sameswering aangedryf word om soveel Moslems as moontlik dood te maak, en dat alle Moslems 'n verdedigende oorlog teen die land moet voer totdat die aggressie ophou.<ref name="Miller">{{Cite news |last=Miller |first=John |title="Greetings, America. My name is Osama Bin Laden..." |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/who/miller.html |work=Frontline |publisher=PBS |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20010211145335/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/binladen/who/miller.html |archive-date=2001-02-11}}</ref><ref name="Logevall">{{Cite book |last=Logevall |first=Fredrik |title=Terrorism and 9/11: A Reader |publisher=Houghton Mifflin |year=2002 |isbn=978-0-618-25535-1 |location=New York}}</ref> Bin Laden het ook gesê dat 'n aanval 'n boodskap aan die Amerikaanse publiek sou stuur en die regering sou dwing om sy beleid te heroorweeg.<ref name="Messages70">{{Cite book |last=Bin Laden |first=Osama |title=Messages to the World: The Statements of Osama bin Laden |publisher=Verso |year=2005 |isbn=1-84467-045-7 |editor-last=Lawrence |editor-first=Bruce |location=Londen |pages=70, 119 |chapter=Declaration of Jihad}}</ref> Ná 11 September het Bin Laden volgehou dat vroue en kinders nie die teiken was nie, maar wel simbole van die Verenigde State se "ekonomiese en militêre mag".<ref name="Messages139">{{Cite book |last=Bin Laden |first=Osama |title=Messages to the World: The Statements of Osama bin Laden |publisher=Verso |year=2005 |isbn=978-1-84467-045-1 |editor-last=Lawrence |editor-first=Bruce |location=Londen |pages=139-141 |chapter=Declaration of Jihad}}</ref> In 'n video wat in Desember 2001 versprei is, het hy nie verantwoordelikheid erken nie, maar gesê dat "die Weste in die algemeen en Amerika in die besonder 'n onuitspreeklike haat vir die Islam het" en dat dit belangrik is "om die ekonomie [van die VSA] te tref, wat die basis van sy militêre mag is".<ref name="BBCTranscript2001">{{Cite news |date=2001-12-27 |title=Transcript: Bin Laden video excerpts |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1729882.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727043659/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1729882.stm |archive-date=2019-07-27}}</ref> In 'n manifes van 2002 het hy verskeie faktore gelys wat die aanvalle sou gemotiveer het, onder meer Amerikaanse steun aan Israel, aan die Filippyne en aan [[Rusland]] teen Moslem-militante, en aan [[Indië]] in Kasjmir.<ref name="LetterToAmerica">{{Cite news |last=bin Laden |first=Osama |date=2002-11-24 |title=Full text: bin Laden's 'letter to America' |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/24/theobserver |work=The Observer |location=Londen |access-date=2026-09-12 |archive-date=2013-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728133223/http://www.guardian.co.uk/world/2002/nov/24/theobserver |url-status=live}}</ref> In die video van 2004 het hy gesê dat hy geïnspireer is om die tweelingtorings te vernietig nadat hy gesien het hoe torings in [[Libanon]] gedurende die oorlog van 1982 deur Israel vernietig is: "God weet dit het nie by ons opgekom om die torings aan te val nie, maar nadat ek die vernietigde torings in Libanon gesien het, het dit by my opgekom om die onregverdiges op dieselfde manier te straf."<ref name="Guardian2004">{{Cite news |date=2004-10-30 |title=God knows it did not cross our minds to attack the towers |url=https://www.theguardian.com/world/2004/oct/30/alqaida.september11 |work=The Guardian |issn=1756-3224 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828091507/http://www.theguardian.com/world/2004/oct/30/alqaida.september11 |archive-date=2013-08-28}}</ref> Benewens die motiewe wat Bin Laden self genoem het, is ander verklarings voorgestel. Sommige skrywers wys op die "vernedering" wat gevolg het uit die feit dat die Islamitiese wêreld agtergeraak het by die Weste, 'n verskil wat deur globalisering besonder sigbaar geword het.<ref name="Lewis2004">{{Cite book |last=Lewis |first=Bernard |title=The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror |publisher=Random House |year=2004 |location=New York}}</ref> Ander voer aan dat die aanvalle 'n strategiese poging was om die Verenigde State tot 'n breë oorlog teen die Islamitiese wêreld te verlei, in die hoop dat dit 'n pan-Islamitiese opstand sou ontketen.<ref name="Doran">{{Cite magazine |last=Doran |first=Michael Scott |date=2002 |title=Somebody Else's Civil War |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2002-01-01/somebody-elses-civil-war |magazine=Foreign Affairs |access-date=2026-09-12 |archive-date=2015-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150423172939/http://www.foreignaffairs.com/articles/57618/michael-scott-doran/somebody-elses-civil-war |url-status=live}}</ref> === Khalid Sheikh Mohammed en ander Al-Kaïda-lede === [[Lêer:Khalid Shaikh Mohammed after capture.jpg|duimnael|Khalid Sheikh Mohammed ná sy inhegtenisneming in 2003 in Rawalpindi, Pakistan]] In April 2002 het Yosri Fouda van ''[[Al Jazeera]]'' die Al-Kaïda-lede Khalid Sheikh Mohammed en Ramzi bin al-Shibh in hul skuilplek ontmoet; albei het teenoor hom hul betrokkenheid by die aanvalle erken.<ref name="Guardian2003KSM">{{Cite news |date=2003-03-04 |title=We left out nuclear targets, for now |url=https://www.theguardian.com/international/story/0,3604,906911,00.html |work=The Guardian |location=Londen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080123195032/http://www.guardian.co.uk/international/story/0%2C3604%2C906911%2C00.html |archive-date=2008-01-23 |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="AlJazeera2007">{{Cite news |date=2007-03-15 |title=September 11 suspect 'confesses' |url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2007/03/200852512026300115.html |work=Al Jazeera |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927221043/https://www.aljazeera.com/news/americas/2007/03/200852512026300115.html |archive-date=2019-09-27}}</ref> Mohammed was voor 2001 een van die organiseerders en finansiers van die bomaanval op die Wêreldhandelsentrum in 1993 en was die oom van Ramzi Yousef, die hoofbomplanter in daardie aanval.<ref name="Bloomberg2011">{{Cite news |last1=Van Voris |first1=Bob |last2=Hurtado |first2=Patricia |date=2011-04-04 |title=Khalid Sheikh Mohammed Terror Indictment Unsealed, Dismissed |url=http://www.businessweek.com/news/2011-04-04/khalid-sheikh-mohammed-terror-indictment-unsealed-dismissed.html |work=Bloomberg BusinessWeek |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110417023034/http://www.businessweek.com/news/2011-04-04/khalid-sheikh-mohammed-terror-indictment-unsealed-dismissed.html |archive-date=2011-04-17}}</ref> Saam met Yousef het hy daarna die sogenaamde Bojinka-plan beraam, 'n aanslag wat vir Januarie 1995 beplan is. Hoewel dié plan misluk het, sou dit die latere aanvalle van 2001 beïnvloed.<ref name="Wright235">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=235-236}}</ref> Die verslag van die 9/11-kommissie het in 2004 bevind dat Mohammed se vyandigheid teenoor die Verenigde State uit sy "gewelddadige meningsverskil met die Amerikaanse buitelandse beleid ten gunste van Israel" gespruit het.<ref name="911Report147">{{Cite report |url=https://9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |page=147 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> === Beplanning === Onder die dokumente wat tydens die operasie van 2011 waarin Bin Laden gedood is beslag gelê is, was aantekeninge wat hy in September 2002 met die hand geskryf het onder die opskrif "Die geboorte van die idee van 11 September". Daarin verwys hy na die neerstorting van EgyptAir-vlug 990 in Oktober 1999, wat opsetlik deur die medevlieënier veroorsaak is: "So is die idee van 9/11 in my kop gebore en ontwikkel, en op daardie stadium het ons met die beplanning begin." Slegs Mohammed Atef en Abu al-Khair sou daarvan geweet het.<ref name="Lahoud">{{Cite book |last=Lahoud |first=Nelly |title=The Bin Laden Papers: How the Abbottabad Raid Revealed the Truth about al-Qaeda, Its Leader and His Family |publisher=Yale University Press |year=2022 |isbn=978-0-300-26063-2 |location=New Haven |pages=16-19, 307}}</ref> Tydens die verhoor van die beweerde mede-samesweerder [[Zacarias Moussaoui]] het die Amerikaanse regering vyf mense geïdentifiseer wat volledig van die operasie se besonderhede bewus was: Osama bin Laden, Khalid Sheikh Mohammed, Mohammed Atef, Abu Turab al-Urduni en Ramzi bin al-Shibh.<ref name="KSMSubstitution">{{Cite web |year=2006 |title=Substitution for Testimony of Khalid Sheikh Mohammed |url=http://www.vaed.uscourts.gov/notablecases/moussaoui/exhibits/defense/941.pdf |publisher=United States District Court for the Eastern District of Virginia |page=24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026151908/http://www.vaed.uscourts.gov/notablecases/moussaoui/exhibits/defense/941.pdf |archive-date=2019-10-26 |access-date=2026-09-12}}</ref> Die plan is deur Mohammed uitgedink en in 1996 die eerste keer aan Bin Laden voorgelê.<ref name="BBC2003Planning">{{Cite news |date=2003-09-22 |title=Suspect 'reveals 9/11 planning' |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3128802.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172402/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3128802.stm%20 |archive-date=2018-12-25}}</ref> Baie teikens is oorweeg, onder meer die Library Tower in [[Los Angeles]], maar Bin Laden het die oorspronklike plan as te omslagtig verwerp.<ref name="Lichtblau">{{Cite news |last=Lichtblau |first=Eric |date=2003-03-20 |title=Bin Laden Chose 9/11 Targets, Al Qaeda Leader Says |url=https://www.nytimes.com/2003/03/20/us/threats-and-responses-the-plot-bin-laden-chose-9-11-targets-al-qaeda-leader-says.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830215929/https://www.nytimes.com/2003/03/20/us/threats-and-responses-the-plot-bin-laden-chose-9-11-targets-al-qaeda-leader-says.html |archive-date=2019-08-30}}</ref> Aan die einde van 1998 of vroeg in 1999 het Bin Laden goedkeuring gegee dat Mohammed met 'n hersiene weergawe van die plan voortgaan.<ref name="911Ch5" /> Bin Laden het leiding en geldelike steun verskaf en was by die keuse van deelnemers betrokke.<ref name="Bergen283">{{Cite book |last=Bergen |first=Peter |title=The Osama bin Laden I Know |publisher=Free Press |year=2006 |isbn=978-0-7432-7891-1 |location=New York |page=283}}</ref> Atef het operasionele steun verskaf, teikens help kies en die kapers se reise help reël. Hy het aanvanklik Nawaf al-Hazmi en Khalid al-Mihdhar gekies, albei ervare [[Djihad|djihadiste]] wat in die oorlog in Bosnië geveg het. Die twee het in Januarie 2000 in die Verenigde State aangekom en vlieglesse in San Diego geneem, maar hulle het min Engels gepraat en swak gevorder, sodat hulle uiteindelik as sekondêre kapers gebruik is.<ref name="Wright309">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=309-315}}</ref> Die Hamburgse sel in [[Duitsland]] het die sleuteloperateurs vir die aanvalle gelewer.<ref name="BBCHamburg">{{Cite news |date=2005-08-19 |title=The Hamburg connection |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2349195.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530031910/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2349195.stm |archive-date=2013-05-30}}</ref> Aan die einde van 1999 het die sellede bin al-Shibh, [[Mohammed Atta]], Marwan al-Shehhi en [[Ziad Jarrah]] na Afghanistan gereis om Al-Kaïda te ontmoet. Bin Laden het hulle gekies omdat hulle opgevoed was, Engels kon praat en ervaring van die lewe in die Weste gehad het.<ref name="Wright304">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=304-307}}</ref> Nuwe rekrute is roetineweg vir besondere vaardighede nagegaan, en so het Al-Kaïda se leiers ontdek dat Hani Hanjour reeds 'n kommersiële vlieënierslisensie gehad het.<ref name="Wright302">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |page=302}}</ref> Al-Shehhi het aan die einde van Mei 2000 in die Verenigde State aangekom, Atta op 3 Junie 2000 en Jarrah op 27 Junie 2000. Bin al-Shibh het verskeie kere om 'n visum aansoek gedoen, maar as Jemeniet is hy telkens geweier; hy het in Hamburg gebly en die skakeling tussen Atta en Mohammed behartig. Die drie Hamburgse sellede het vlieglesse in Suid-Florida geneem.<ref name="StaffStatement16">{{Cite report |date=2004-06-16 |title=9/11 Commission Staff Statement No. 16: Outline of the 9/11 Plot |url=http://www.9-11commission.gov/staff_statements/staff_statement_16.pdf |publisher=9/11 Commission |pages=4, 6-7, 14, 16 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320032738/https://9-11commission.gov/staff_statements/staff_statement_16.pdf |archive-date=2020-03-20}}</ref> In Julie 2001 het Atta bin al-Shibh in [[Spanje]] ontmoet, waar hulle die besonderhede van die plan, insluitend die finale keuse van teikens, gekoördineer het; bin al-Shibh het Bin Laden se wens oorgedra dat die aanvalle so gou moontlik uitgevoer word.<ref name="Irujo">{{Cite news |last=Irujo |first=Jose María |date=2004-03-21 |title=Atta recibió en Tarragona joyas para que los miembros del 'comando' del 11-S se hiciesen pasar por ricos saudíes |url=http://elpais.com/diario/2004/03/21/espana/1079823611_850215.html |work=El País |language=es |access-date=2026-09-12}}</ref> === Intelligensie voor die aanvalle === Aan die einde van 1999 het die Al-Kaïda-medewerker Walid bin Attash vir al-Mihdhar gevra om hom in [[Kuala Lumpur]], [[Maleisië]], te ontmoet; al-Hazmi sou ook daar wees. Die [[National Security Agency]] (NSA) het 'n telefoonoproep onderskep waarin die vergadering en die name genoem is, maar het niks verder gedoen nie.<ref name="NewYorker">{{Cite magazine |last=Wright |first=Lawrence |title=The Al Qaeda Switchboard |url=https://www.newyorker.com/magazine/2014/01/13/the-al-qaeda-switchboard |magazine=The New Yorker |date=2014-01-13 |access-date=2026-09-12}}</ref> Die CIA is reeds deur die Saoedi-Arabiese intelligensiediens gewaarsku dat al-Mihdhar en al-Hazmi lede van Al-Kaïda is, en 'n CIA-span het in al-Mihdhar se hotelkamer in Dubai ontdek dat hy 'n Amerikaanse visum het. Dié inligting is nie met die [[Federal Bureau of Investigation]] (FBI) gedeel nie. Die Maleisiese veiligheidspolisie het die vergadering van 5 Januarie 2000 dopgehou en die CIA laat weet dat die drie na Bangkok vlieg, maar die CIA het ander agentskappe nie ingelig nie en ook nie gevra dat al-Mihdhar op 'n waglys geplaas word nie.<ref name="Wright310">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=310-312}}</ref> Teen die einde van Junie 2001 was die senior teenterreurbeampte Richard Clarke en CIA-direkteur George Tenet "oortuig dat 'n groot reeks aanvalle op hande was", hoewel die CIA gemeen het dat dit waarskynlik in Saoedi-Arabië of Israel sou plaasvind.<ref name="Clarke235">{{Cite book |last=Clarke |first=Richard A. |title=Against All Enemies: Inside America's War on Terror |publisher=Free Press |year=2004 |isbn=978-0-7432-6045-9 |location=New York |pages=235-237}}</ref> Vroeg in Julie het Clarke die binnelandse agentskappe in volle gereedheid geplaas met die woorde: "Iets spektakulêrs gaan hier gebeur, en dit gaan gou gebeur."<ref name="Wright344">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |page=344}}</ref> Later het hy geskryf: "Iewers in die CIA was daar inligting dat twee bekende Al-Kaïda-terroriste die Verenigde State binnegekom het. Iewers in die FBI was daar inligting dat vreemde dinge by vliegskole in die Verenigde State aan die gang was. [...] Niks van daardie inligting het my of die Withuis bereik nie."<ref name="Clarke242">{{Cite book |last=Clarke |first=Richard A. |title=Against All Enemies: Inside America's War on Terror |publisher=Free Press |year=2004 |isbn=978-0-7432-6045-9 |location=New York |pages=242-243}}</ref> Ook in Julie het 'n FBI-agent in Phoenix, Arizona, sy hoofkantoor gewaarsku oor "die moontlikheid van 'n gekoördineerde poging deur Osama bin Laden om studente na burgerlike lugvaartkolleges in die Verenigde State te stuur".<ref name="Wright350">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=350-351}}</ref> Op 6 Augustus 2001 het die CIA se daaglikse presidensiële verslag die opskrif ''Bin Ladin Determined To Strike in US'' gedra en gemeld dat FBI-inligting "patrone van verdagte bedrywighede in hierdie land aandui wat ooreenstem met voorbereidings vir kapings of ander soorte aanvalle".<ref name="NSArchivePDB">{{Cite web |title=The Osama bin Laden File: National Security Archive Electronic Briefing Book No. 343 |url=http://nsarchive.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB343/ |publisher=The National Security Archive |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713182539/http://nsarchive.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB343/ |archive-date=2017-07-13}}</ref> In die middel van Augustus het 'n vliegskool in Minnesota die FBI oor Zacarias Moussaoui gewaarsku, wat "verdagte vrae" gevra het. Hy is weens 'n verlope visum in hegtenis geneem, maar die FBI se hoofkantoor het geweier om die deursoeking van sy skootrekenaar goed te keur.<ref name="Wright350" /> Die gebrek aan inligtingsdeling is toegeskryf aan beleidsreëls van die Amerikaanse Departement van Justisie uit 1995 wat sodanige deling beperk het, gekombineer met die CIA en NSA se onwilligheid om "sensitiewe bronne en metodes" bekend te maak.<ref name="Wright342">{{Cite book |last=Wright |first=Lawrence |title=The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11 |publisher=Knopf |year=2006 |isbn=978-0-375-41486-2 |location=New York |pages=342-343}}</ref> Prokureur-generaal John Ashcroft het in 2004 voor die 9/11-kommissie getuig dat "die enkele grootste strukturele oorsaak van die probleem van 11 September die muur was wat kriminele ondersoekers en intelligensie-agente van mekaar geskei het".<ref name="Ashcroft">{{Cite journal |last1=Javorsek |first1=Daniel |last2=Rose |first2=Sean |year=2015 |title=Intelligence Reform and the Snowden Paradox |journal=Strategic Studies Quarterly |page=742}}</ref> == Verloop van die aanval == Vroeg die oggend van 11 September 2001 het negentien kapers beheer oor vier kommersiële passasiersvliegtuie geneem – twee [[Boeing 767]]'e en twee Boeing 757's. Groot vliegtuie op lang vlugte is gekies omdat hulle meer brandstof aan boord sou hê; elkeen het met ongeveer 38&nbsp;000 liter [[keroseen|vliegtuigbrandstof]] opgestyg.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="NIST20">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=20, 38 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07 |url-status=live}}</ref> Al vier vlugte het met vertragings van tien tot een-en-veertig minute opgestyg.<ref name="WaPoTimeline">{{Cite news |date=2001-09-12 |title=Timeline in Terrorist Attacks of Sept. 11, 2001 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/articles/timeline.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Niemand aan boord van enige van die vliegtuie het oorleef nie. {| class="wikitable" |+ Kerngegewens van die vier vlugte ! Lugredery !! Vlug !! Vliegtuigtipe !! Opstygtyd* !! Tyd van botsing* !! Vertrek van !! Op pad na !! Plek van botsing !! Bemanning !! Passasiers† !! Op die grond‡ !! Kapers !! Totaal |- | [[American Airlines]] || 11 || Boeing 767-200ER || 07:59 || 08:46 || [[Logan Internasionale Lughawe]], [[Boston]] || [[Los Angeles]] || Noordtoring van die Wêreldhandelsentrum, verdiepings 93 tot 99 || 11 || 76 || rowspan="2" | 2&nbsp;606 || 5 || rowspan="2" | 2&nbsp;763 |- | [[United Airlines]] || 175 || Boeing 767-200 || 08:14 || 09:03 || Logan Internasionale Lughawe, Boston || Los Angeles || Suidtoring van die Wêreldhandelsentrum, verdiepings 77 tot 85 || 9 || 51 || 5 |- | American Airlines || 77 || Boeing 757-200 || 08:20 || 09:37 || Washington Dulles Internasionale Lughawe || Los Angeles || Westelike muur van die [[Pentagon]] || 6 || 53 || 125 || 5 || 189 |- | United Airlines || 93 || Boeing 757-200 || 08:42 || 10:03 || Newark Internasionale Lughawe || [[San Francisco]] || Veld by Stonycreek, naby Shanksville || 7 || 33 || 0 || 4 || 44 |- ! colspan="8" style="text-align:right" | Totaal !! 33 !! 213 !! 2&nbsp;731 !! 19 !! 2&nbsp;996 |} <small>* Oostelike somertyd (UTC−4). † Kapers uitgesluit. ‡ Nooddienswerkers ingesluit.</small><ref name="911ReportCh1" /><ref name="ReutersFactbox">{{Cite news |date=2007-09-11 |title=FACTBOX: Attacks of Sept. 11, 2001 |url=https://www.reuters.com/article/2007/09/11/us-sept11-factbox-idUSN1036268720070911 |work=Reuters |access-date=2026-09-12}}</ref> === Die kapings === American Airlines-vlug 11 het om 07:59 met veertien minute se vertraging van die Logan Internasionale Lughawe in Boston opgestyg. Omtrent vyftien minute later het vyf kapers, gewapen met boksnyers, die vliegtuig oorgeneem, minstens drie mense beseer en moontlik een doodgemaak voordat hulle hul toegang tot die stuurkajuit geforseer het. Hulle het ook 'n voorwerp vertoon wat na 'n plofstof gelyk het en traangas in die kajuit gespuit om weerstand te ontmoedig.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="SeattleTimes">{{Cite news |date=2004-07-23 |title=Excerpt: A travel day like any other until some passengers left their seats |url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2001986488_planes23.html |work=The Seattle Times |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111119033249/http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2001986488_planes23.html |archive-date=2011-11-19}}</ref> Die lugwaardin Betty Ong het American Airlines van die kaping in kennis gestel en drie van die kapers se sitplekke aan die lugredery deurgegee.<ref name="Summers156">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=156}}</ref> United Airlines-vlug 175 het om 08:14 ook van Boston opgestyg en is omstreeks 08:42 deur vyf kapers oorgeneem, wat albei vlieëniers doodgemaak en verskeie bemanningslede gesteek het. Op hierdie vlug is ook bomdreigemente gebruik en 'n prikkelmiddel in die kajuit gespuit om die passasiers en bemanning na agter te dryf.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="ABCTimeline">{{Cite news |date=2011-09-05 |title=September 11: From take-off to tragic loss |url=https://www.abc.net.au/news/specials/september-11-remembered/2011-09-06/september-11-timeline/2862086 |work=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129075152/https://www.abc.net.au/news/specials/september-11-remembered/2011-09-06/september-11-timeline/2862086 |archive-date=2022-11-29}}</ref> American Airlines-vlug 77 het om 08:20 van die Washington Dulles Internasionale Lughawe in [[Virginië]] opgestyg en is omstreeks 08:51 deur vyf kapers oorgeneem. Hoewel hulle met messe gewapen was, is daar geen berigte dat iemand aan boord gesteek is nie, en die twee mense wat telefoonoproepe gemaak het, het nie melding gemaak van traangas of 'n bomdreigement nie.<ref name="NTSBaa77">{{Cite report |last=Gregor |first=Joseph A. |date=2001-12-21 |title=Air Traffic Control Recording: American Airlines Flight 77 |url=https://www.ntsb.gov/doclib/foia/9_11/ATC_Report_AA77.pdf |publisher=National Transportation Safety Board |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029094317/https://www.ntsb.gov/doclib/foia/9_11/ATC_Report_AA77.pdf |archive-date=2012-10-29}}</ref> United Airlines-vlug 93 het om 08:42 van die Newark Internasionale Lughawe in [[New Jersey]] opgestyg, een-en-veertig minute later as geskeduleer weens die digte oggendverkeer. Die vier kapers aan boord het eers ná 46 minute toegeslaan en die stuurkajuit om 09:28 oorgeneem, waarna hulle die vliegtuig ooswaarts na Washington gedraai het.<ref name="911ReportCh1" /><ref name="NYTLongman">{{Cite news |last=Longman |first=Jere |date=2006-04-26 |title='United 93' and the politics of heroism |url=https://www.nytimes.com/2006/04/26/arts/united-93-and-the-politics-of-heroism.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306235027/https://www.nytimes.com/2006/04/26/arts/united-93-and-the-politics-of-heroism.html |archive-date=2023-03-06}}</ref> === Die botsings === [[Lêer:World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg|links|duimnael|Die Wêreldhandelsentrum voor die aanvalle met die Noordtoring aan die linkerkant en die Suidtoring aan die regterkant.]] Om 08:46 plaaslike tyd, die oggend van 11 September het die gekaapte passasiersvliegtuig American Airlines-vlug 11 op 'n redelike hoë hoogte in die Noordtoring van die Wêreldhandelsentrum vasgevlieg. Die impak het 'n groot ontploffing veroorsaak, waarna 'n brand in die toring ontstaan het. Die vliegtuig se tenks was nog vol [[keroseen]]; dit het kort tevore opgestyg vanaf [[Logan Internasionale Lughawe]] in [[Boston]], op pad na die weskus van die VSA. Die vliegtuig het die noordelike gevel byna loodreg tussen die 93ste en 99ste verdieping getref teen 'n geraamde spoed van 713 km/h en 35 van die 236 buitekolomme afgesny; volgens die NIST-verslag is ses van die 47 kernkolomme afgesny en drie ander swaar beskadig. Al drie trappe in die kern is vernietig, sodat niemand bo die impaksone kon ontsnap nie.<ref name="NIST22">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=22-26 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07}}</ref> Baie waarnemers het aanvanklik aanvaar dat dit 'n ongeluk was.<ref name="CDCEvac">{{Cite web |title=Preliminary Results from the World Trade Center Evacuation Study – New York City, 2003 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5335a3.htm |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204032648/https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5335a3.htm |archive-date=2018-12-04}}</ref> [[Lêer:UA Flight 175 hits WTC south tower 9-11 edit.jpeg|duimnael|United Airlines-vlug 175 tref die Suidtoring.]] Sewentien minute later, om 09:03, het [[United Airlines]]-vlug 175 'n bietjie laer in die Suidtoring van die Wêreldhandelsentrum vas gevlieg en ook 'n brand veroorsaak. Omdat televisiekameras reeds op die Noordtoring gerig was, is hierdie botsing regstreeks wêreldwyd uitgesaai, en dit was toe duidelik dat dit om gerigte, gekoördineerde terreuraanvalle gaan.<ref name="MercuryNews">{{Cite news |date=2021-09-10 |title=9:03 a.m.: The 9/11 moment when many grasped a new reality |url=https://www.mercurynews.com/2021/09/10/903-a-m-the-9-11-moment-when-many-grasped-a-new-reality/ |work=The Mercury News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130094708/https://www.mercurynews.com/2021/09/10/903-a-m-the-9-11-moment-when-many-grasped-a-new-reality/ |archive-date=2022-11-30}}</ref> Die vliegtuig het die suidelike gevel skuins getref teen ongeveer 872 km/h – sowat 50 persent meer energie as die eerste botsing – en 32 van die 60 buitekolomme op daardie gevel oor vyf verdiepings afgesny. Omdat die vliegtuig skuins ingeslaan het, kon dele van 'n enjin en die onderstel by die oostelike hoek van die gebou uitkom en tot 400 meter ver geval word. Ten minste een trap in die kern het begaanbaar gebly.<ref name="NIST108">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=38, 42, 108 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07}}</ref> Aanvanklik het albei torings bly staan, wat diegene in die vloere onder die impakgebiede 'n geleentheid gegee het om te vlug. [[Lêer:Aerial view of the Pentagon during rescue operations post-September 11 attack.JPEG|links|duimnael|Skade aan die Pentagon ná die impak van American Airlines-vlug 77.]] 'n Bietjie meer as 'n halfuur nadat Vlug 175 in die Suidtoring vasgevlieg het, om 09:37, het 'n derde vliegtuig, American Airlines-vlug 77, in die gebou van die Verenigde State se Departement van Verdediging, die [[Pentagon]], in [[Washington, D.C.]] vasgevlieg. Die vliegtuig het die middelste deel van die westelike vleuel teen ongeveer 850 km/h op grondvloervlak getref, juis in 'n gedeelte waarvan die opknapping pas voltooi is en waarvan die buitegevel versterk is om 'n terreuraanval te weerstaan. Die brandstof het vinnig deur die struktuur versprei en aan die brand geslaan; die impak en die brand het al 64 mense aan boord sowel as 125 mense in die gebou gedood. Ongeveer 'n halfuur later het die getrefde gedeelte van die E-ring ineengestort.<ref name="PentagonReport">{{Cite report |title=The Pentagon Building Performance Report |publisher=American Society of Civil Engineers |year=2003 |isbn=978-0-7844-0638-0 |pages=4-8 |url=http://www.fire.nist.gov/bfrlpubs/build03/PDF/b03017.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040203155704/http://www.fire.nist.gov/bfrlpubs/build03/PDF/b03017.pdf |archive-date=2004-02-03}}</ref> ’n Vierde United Airlines-vlug, vlugnommer 93, ook gekaap, het daardie oggend in ’n veld buite [[Pittsburgh]] neergestort. Volgens [[FBI]]-transkripsies van kajuitmateriaal het die passasiers probeer om die vliegtuig terug te neem, danksy hul [[Selfoon|selfone]] het hulle reeds geweet wat in New York gebeur het, so hulle het geweet dat hulle niks het om te verloor nie. Toe die opstand die deur van die stuurkajuit bereik, het die kaper-vlieënier die vliegtuig heftig laat rol en duik om die aanval te ontwrig, en 'n ander kaper het hom aangespoor om die vliegtuig te laat neerstort. Om 10:03 het die vliegtuig teen 933 km/h en teen 'n hoek van 44 grade in 'n veld in Stonycreek naby Shanksville neergestort en 'n krater van sowat drie meter diep en twaalf meter wyd gelaat. Dit was op daardie stadium sowat 200 kilometer – ongeveer twintig vlugminute – van Washington af.<ref name="NTSBua93">{{Cite report |title=Flight Path Study – United Airlines Flight 93 |publisher=National Transportation Safety Board |date=2002-02-19 |url=http://ntsb.gov/info/Flight%20_Path_%20Study_UA93.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007024840/http://ntsb.gov/info/Flight%20_Path_%20Study_UA93.pdf |archive-date=2006-10-07}}</ref><ref name="WP93">{{Cite news |last=Snyder |first=David |date=2002-04-19 |title=Families Hear Flight 93's Final Moments |url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/2002/04/19/families-hear-flight-93s-final-moments/ |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Dit word geglo dat dit verhoed het dat die beoogde teiken, miskien die [[Capitol]] of die [[Withuis]], bereik word. In 'n onderhoud in April 2002 het Khalid Sheikh Mohammed en Ramzi bin al-Shibh gesê dat Vlug 93 se teiken die Capitol was en nie die Withuis nie.<ref name="Fouda158">{{Cite book |last1=Fouda |first1=Yosri |last2=Fielding |first2=Nick |title=Masterminds of Terror: The Truth Behind the Most Devastating Terrorist Attack the World Has Ever Seen |publisher=Arcade |year=2004 |isbn=978-1-55970-726-8 |location=New York |pages=158-159}}</ref> Tydens die beplanning het Mohammed Atta gemeen dat die Withuis dalk 'n te moeilike teiken sou wees en het hy Hani Hanjour se oordeel daaroor gevra.<ref name="Summers323">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=323}}</ref> Volgens Mohammed het Al-Kaïda aanvanklik beplan om kerninstallasies eerder as die Wêreldhandelsentrum en die Pentagon te tref, maar het dit daarteen besluit uit vrees dat dinge "handuit kon ruk".<ref name="BBCNuclear">{{Cite news |date=2002-09-08 |title=Al-Qaeda 'plotted nuclear attacks' |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2244146.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103031125/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2244146.stm |archive-date=2019-01-03}}</ref> === Reaksie van die lugverkeersleiding en die lugverdediging === Omdat die kapers die [[transponder]]s van hul vliegtuie afgeskakel het, kon lugverkeersleiers die vliegtuie nie meer outomaties opspoor nie. Vanaf 08:19 het twee lugwaardinne van Vlug 11 die [[Federal Aviation Administration]] (FAA) oor die kaping ingelig. Om 08:37 het die FAA die North American Aerospace Defense Command (NORAD) in kennis gestel en gevra dat vegvliegtuie opgestuur word. Vir die NORAD-beheerders was dit aanvanklik onduidelik of die melding deel was van die gelyktydige teenterreuroefening ''Vigilant Guardian'', wat ook gesimuleerde vliegtuigkapings ingesluit het.<ref name="911Report20">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=20, 29, 31, 45 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Die eerste vegvliegtuie, twee F-15's van die Otis Air National Guard Base naby Boston, het om 08:52 opgestyg, sowat agt-en-dertig minute ná die kaping van Vlug 11. Hulle het nie teikeninligting ontvang nie en het bo die see naby Long Island heen en weer gevlieg terwyl hulle gewag het om te hoor waar die gekaapte vliegtuie is.<ref name="911Report20" /><ref name="BostonGlobePilots">{{Cite news |date=2005-09-11 |title=Two pilots revisit their 9/11 |url=http://archive.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2005/09/11/two_pilots_revisit_their_911/ |work=The Boston Globe |access-date=2026-09-12}}</ref> Om 09:30 het NORAD drie F-16's van die Langley-lugmagbasis in Virginië laat opstyg, maar toe Vlug 77 om 09:37 die Pentagon tref, was hulle nog 169 kilometer daarvandaan.<ref name="911Report20" /> Twee ongewapende F-16's van die District of Columbia se lugnasionale garde het eers om 10:38 van die Andrews-lugmagbasis opgestyg; hul vlieëniers het opdrag gehad om desnoods 'n gekaapte vliegtuig in die lug te ram.<ref name="Hendrix">{{Cite news |last=Hendrix |first=Steve |date=2011-09-08 |title=F-16 pilot was ready to give her life on Sept. 11 |url=https://www.washingtonpost.com/local/f-16-pilot-was-ready-to-give-her-life-on-sept-11/2011/09/06/gIQAMpcODK_story.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905053526/http://www.washingtonpost.com/local/f-16-pilot-was-ready-to-give-her-life-on-sept-11/2011/09/06/gIQAMpcODK_story.html |archive-date=2015-09-05}}</ref> Om 09:42 het die FAA alle burgerlike lugverkeer in die vasteland van die Verenigde State aan die grond gehou en vliegtuie wat reeds in die lug was, beveel om onmiddellik te land.<ref name="911ReportCh1" /> Ben Sliney, wat op sy eerste dag as die FAA se nasionale operasionele bestuurder was, het beveel dat die Amerikaanse lugruim vir alle internasionale vlugte gesluit word; ongeveer 500 vlugte is teruggedraai of na ander lande omgelei. Kanada het 226 van die omgeleide vlugte ontvang en Operasie Geelstrikkie geloods om die groot getal gestrande passasiers te hanteer.<ref name="CanadaFlights">{{Cite press release |title=Actions taken following September 11 terrorist attacks |date=2001-12-11 |publisher=Transport Canada |url=http://www.tc.gc.ca/mediaroom/releases/nat/2001/01_h152e.htm |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020415131425/http://www.tc.gc.ca/mediaroom/releases/nat/2001/01_h152e.htm |archive-date=2002-04-15}}</ref> Teen 12:15 was daar geen kommersiële of private vliegtuig meer bo die Verenigde State in die lug nie, en burgerlike lugvaart het tot 14 September gegrond gebly.<ref name="USATodayClear">{{Cite news |last1=Levin |first1=Alan |last2=Adams |first2=Marilyn |last3=Morrison |first3=Blake |date=2021-09-06 |title='Clear the skies': Behind the unprecedented call to stop air travel on 9/11 |url=https://eu.usatoday.com/in-depth/news/nation/2021/09/06/9-11-hijacking-behind-unprecedented-decision-ground-planes/5451142001/ |work=USA Today |access-date=2026-09-12}}</ref> Om 10:20 het visepresident [[Dick Cheney]] opdrag gegee dat enige kommersiële vliegtuig wat positief as gekaap geïdentifiseer kon word, afgeskiet word, maar dié bevel het die vegvlieëniers nie betyds bereik om enigiets te doen nie.<ref name="911Report20" /><ref name="LATCheney">{{Cite news |last=Schrader |first=Esther |date=2004-06-18 |title=Cheney Gave Order to Shoot Down Jets |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-jun-18-na-cheney18-story.html |work=Los Angeles Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811141540/http://articles.latimes.com/2004/jun/18/nation/na-cheney18 |archive-date=2011-08-11}}</ref> Die noodplan ''Security Control of Air Traffic and Air Navigation Aids'' (SCATANA) is vir die eerste keer in die Amerikaanse geskiedenis in werking gestel, wat tienduisende passasiers wêreldwyd gestrand gelaat het.<ref name="Commission10" /> NORAD het later erken dat die mislukking van die lugverdediging aan die vertraagde of uitgebleve deurgee van vlugvoorvalle te wyte was: die weermag is skaars 'n paar minute voor die botsings van Vlugte 11 en 77 gewaarsku, en eers ná die botsings in die geval van die ander twee vlugte.<ref name="911Report20" /> === Die ineenstorting van die geboue === [[Lêer:September 11 2001 just collapsed.jpg|duimnael|Die Wêreldhandelsentrum, kort ná die ineenstorting van die tweede toring.]] Die Suidtoring was die eerste wat om 09:59 heeltemal ineengestort het ná 56 minute se brande, gevolg deur die Noordtoring om 10:28 nadat dit 102 minute lank gebrand het. Byna almal wat op daardie stadium nog in die torings was, het gesterf. Sommige mense is ook later aan [[longsiektes]] dood as gevolg van die enorme hoeveelheid stof wat vrygestel is. Omstreeks 17:20 het 'n derde gebou van die Wêreldhandelsentrum ook heeltemal ineengestort. Dit is toegeskryf aan brande in die gebou en die skade wat hierdie gebou gely het deur die ineenstorting van die Twee Torings. Verder is die Wêreldhandelsentrum-geboue 3 tot 6 ook erg beskadig, waarvan die meeste gesloop moes word. Hoewel die Suidtoring sewentien minute ná die Noordtoring getref is, het dit eerste ineengestort omdat die impaksone veel laer was, die vliegtuig teen 'n hoër spoed en in 'n hoek ingeslaan het, en die bykomende strukturele las ongelyk versprei is.<ref name="NIST80">{{Cite journal |year=2005 |title=Final Reports from the NIST World Trade Center Disaster Investigation |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1-5av1.pdf |journal=NIST |pages=80, 84 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911011051/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1-5av1.pdf |archive-date=2021-09-11}}</ref> Die brande het die vakwerke wat die vloere gedra het verswak, waarop die vloere begin sak het; die sakkende vloere het aan die buitenste staalkolomme getrek sodat dié na binne gebuig het. Saam met die skade aan die kernkolomme kon die buigende buitekolomme die geboue nie meer dra nie.<ref name="NISTCollapse">{{Cite book |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers |date=2005 |publisher=National Institute of Standards and Technology |chapter=Executive Summary |chapter-url=https://www.nist.gov/customcf/get_pdf.cfm?pub_id=909017 |access-date=2026-09-12}}</ref> Toe die Noordtoring ineenstort, het puin op die nabygeleë gebou 7 World Trade Center geval, wat skade veroorsaak en brande aan die gang gesit het. Dié brande het byna sewe uur lank gewoed en die gebou se strukturele integriteit aangetas, waarop dit laat die middag ineengestort het.<ref name="NISTWTC7">{{Cite press release |title=NIST WTC 7 Investigation Finds Building Fires Caused Collapse |date=2008-08-21 |publisher=National Institute of Standards and Technology |url=https://www.nist.gov/news-events/news/2008/08/nist-wtc-7-investigation-finds-building-fires-caused-collapse |access-date=2026-09-12}}</ref> Ontwerpers van die tweelingtorings het in die 1960's bereken dat die geboue die botsing van 'n volgelaaide [[Boeing 707]] teen kruisspoed sou kon weerstaan, en Leslie E. Robertson, een van die strukturele ontwerpers, het gesê so 'n botsing sou "slegs plaaslike skade veroorsaak wat nie tot 'n ineenstorting of noemenswaardige skade aan die gebou kon lei nie". Daardie studies het egter die uitwerking van die brande wat sou volg, onderskat.<ref name="Dwyer102">{{Cite book |last1=Dwyer |first1=Jim |last2=Flynn |first2=Kevin |title=102 Minutes: The Untold Story of the Fight to Survive Inside the Twin Towers |publisher=Times Books |year=2005 |location=New York |pages=183-187}}</ref> Binne 'n radius van ongeveer 130 meter is talle vensters van omliggende geboue deur die skokgolf van die ineenstortings vernietig.<ref name="FEMA403">{{Cite report |date=2002 |title=World Trade Center Building Performance Study: Data Collection, Preliminary Observations, and Recommendations |url=https://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch1.pdf |publisher=Federal Emergency Management Agency |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101016101226/http://www.fema.gov/rebuild/mat/wtcstudy.shtm |archive-date=2010-10-16}}</ref> === Reddingspogings === [[Lêer:WTC-Fireman requests 10 more colleagues (cropped).jpg|links|duimnael|'n Brandweerman by die Wêreldhandelsentrum vra tien bykomende reddingswerkers.]] Die owerhede in New York het die eerste botsing vir 'n ongeluk aangesien en die mense in die naasliggende Suidtoring aangeraai om kalm te bly en by hul werkplekke te bly. Ná die tweede botsing het die New York City Fire Department (FDNY) en honderde ander nooddienswerkers probeer om die mense bo die impaksones te red en met die ontruiming van al die geboue begin.<ref name="911Report281">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=279-284, 292, 295, 300, 305, 311, 317 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Die kantoor van die New York City Emergency Management, wat vir die koördinering van reddingsoperasies verantwoordelik was, was in gebou 7 gehuisves en moes self ontruim word. Gevolglik moes die FDNY, die New York City Police Department (NYPD) en die Port Authority Police Department (PAPD) hul optrede sonder koördinasie en met onversoenbare kommunikasiestelsels uitvoer.<ref name="911Report281" /> In minder as drie uur is meer as 200 brandweereenhede – omtrent die helfte van die stad se brandweer – na die toneel ontplooi; dit was die grootste operasie in die geskiedenis van die New Yorkse brandweer.<ref name="NIST167">{{Cite report |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers (NIST NCSTAR 1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |pages=167, 176, 188-191 |url=https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707002217/https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/Legacy/NCSTAR/ncstar1.pdf |archive-date=2021-07-07}}</ref><ref name="McKinsey">{{Cite report |title=McKinsey Report: Increasing FDNY's Preparedness |publisher=McKinsey & Company |year=2002 |url=https://www.nyc.gov/assets/fdny/downloads/pdf/about/mckinsey_report.pdf |access-date=2026-09-12}}</ref> Omdat al die hysbakke uitgeval het, sou dit te lank geneem het om swaar blustoerusting met die trappe na die brandende verdiepings te dra. Kantoordeure na die trappe kon met die hand oopgemaak word, maar nie die deure na die dakke nie, en daar was geen helikopterlandingsplekke nie – iets waarvan die werknemers tydens noodoefeninge nooit ingelig is nie. Baie mense wat via die dakke wou ontsnap, het dus voor geslote deure gestaan.<ref name="911Report281" /> Die NYPD se lugeenheid het met drie helikopters die toestand in die torings dopgehou en bevind dat reddings vanaf die dakke onmoontlik was.<ref name="911Report281" /> Weens die baie digte rook was dit onmoontlik om mense met behulp van reddingshelikopters van die torings se dakke te probeer red. Minstens 200 mense het van die torings afgespring om te ontsnap om nie doodgebrand te word nie. Verskeie foto- en video-opnames is van hierdie vallende mense gemaak, waarvan een bekend geword het as ''The Falling Man''. Namate die toestand versleg het, het die NYPD-bevelvoerders hul lede beveel om die torings te verlaat, en die meeste polisiebeamptes kon betyds uitkom. Omdat die agentskappe afsonderlike bevelposte gehad het en hul radio's nie versoenbaar was nie, is die waarskuwings nooit aan die brandweerbevelvoerders oorgedra nie.<ref name="McKinsey" /> Ná die eerste ineenstorting het die brandweer wel ontruimingsbevele uitgereik, maar weens haperende radioherhalers het baie brandweermanne dit nooit gehoor nie.<ref name="McKinsey" /> Altesaam kon meer as 15&nbsp;000 van die ongeveer 17&nbsp;400 mense (87 persent) die torings betyds verlaat.<ref name="NIST167" /> Ná die ineenstortings het meer as tienduisend reddingswerkers, noodhelpers en vrywilligers na oorlewendes op die terrein gesoek. Omstreeks 20:00 is die PAPD-beampte Will Jimeno lewend uit die puin gehaal, en die volgende oggend is sy kollega, sersant John McLoughlin, gered. Omstreeks 12:30 op 12 September is Genelle Guzman-McMillan – 26 uur ná die ineenstorting van die Noordtoring – as die laaste oorlewende uit die puin gehaal.<ref name="USATodayMiracles">{{Cite news |date=2002-09-05 |title=Miracles emerge from debris |url=https://www.usatoday.com/news/sept11/2002-09-05-miracles-usat_x.htm |work=USA Today |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021002175836/https://www.usatoday.com/news/sept11/2002-09-05-miracles-usat_x.htm |archive-date=2002-10-02}}</ref> Slegs sowat twintig mense wat hulle tydens die ineenstortings in die torings bevind het, het dit oorleef, waaronder sestien mense wat in trap B van die Noordtoring op die twintigste verdieping was.<ref name="NYMagSurvivors">{{Cite news |date=2003-09-05 |title=The Miracle Survivors |url=https://nymag.com/nymetro/news/sept11/2003/n_9189/ |work=New York Magazine |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Amerikaanse vloot het die hospitaalskip USNS ''Comfort'' ontplooi om die duisende reddingswerkers op die terrein van voedsel en versorging te voorsien; die skip het sowat 600 beseerdes ontvang.<ref name="Comfort">{{Cite web |title=Hospital Ship Receives Humanitarian Medal for Sept. 11 Mission |date=2003-08-22 |url=http://www.navy.mil/search/display.asp?story_id=9108 |publisher=Navy News Stand |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041106111825/http://www.navy.mil/search/display.asp?story_id=9108 |archive-date=2004-11-06}}</ref> Tussen Oktober 2001 en Januarie 2002 is die weergawes van 503 brandweermanne en reddingswerkers opgeteken. Dié opnames is drie jaar lank geheim gehou ondanks versoeke van slagofferfamilies; ná 'n hofsaak deur ''The New York Times'' is burgemeester Michael Bloomberg uiteindelik gedwing om hulle in Augustus 2005 vry te stel.<ref name="NYTRecords">{{Cite news |date=2005-08-13 |title=Vast Archive Yields New View of 9/11 |url=https://www.nytimes.com/2005/08/13/nyregion/nyregionspecial3/13records.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> == Dood, beskadiging en impak == === Slagoffers === Nie een van die insittendes van die vier betrokke vliegtuie, insluitend die kapers, het die aanvalle oorleef nie. Die terreuraanval van daardie dag het altesaam 2&nbsp;996 mense uit 92 lande die lewe gekos; 372 van die slagoffers was nie Amerikaanse burgers nie.<ref name="HJS802" /><ref name="Beirman">{{Cite book |last=Beirman |first=David |title=Tourism Crises and Destination Recovery |publisher=Sage |year=2021 |isbn=978-1-5264-0300-1 |location=Sydney |page=2014}}</ref> Onder die buitelandse slagoffers was 67 Britte, 41 Indiërs, 28 Suid-Koreane, 24 Kanadese, 24 Japannese, elf Duitsers, vier Franse, twee Switsers en een Belg. Die jongste slagoffer was twee jaar oud en die oudste 85.<ref name="GuardianMemorial">{{Cite news |date=2007-09-11 |title=Memorial services honour 9/11 victims |url=https://www.theguardian.com/world/2007/sep/11/september11.usa |work=The Guardian |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006193045/http://www.guardian.co.uk/world/2007/sep/11/september11.usa |archive-date=2008-10-06}}</ref><ref name="HJS802" /> Meer as 6&nbsp;000 mense is akuut beseer.<ref name="Hoffmann38">{{Cite book |last1=Hoffman |first1=August John |last2=Alamilla |first2=Saul |last3=Liang |first3=Belle |title=The Role of Community Development in Reducing Extremism and Ethnic Conflict |publisher=Springer VS |year=2018 |isbn=978-3-319-75699-8 |location=Wiesbaden |page=38}}</ref> In New York het meer as 90 persent van die mense wat in die torings omgekom het, hulle op of bo die impakvlakke bevind. In die Noordtoring was tussen 1&nbsp;344 en 1&nbsp;402 mense op, bo of een verdieping onder die impakpunt, en almal van hulle het gesterf; honderde is onmiddellik met die botsing gedood. Van die ongeveer 800 mense wat die botsing oorleef het, is baie vasgekeer en het in die brande of van rookinaseming gesterf, geval of gespring om die rook en vlamme te ontvlug, of is met die ineenstorting gedood.<ref name="NYT102Mins">{{Cite news |last1=Dwyer |first1=Jim |last2=Lipton |first2=Eric |date=2002-05-26 |title=102 Minutes: Last Words at the Trade Center; Fighting to Live as the Towers Die |url=https://www.nytimes.com/2002/05/26/nyregion/102-minutes-last-words-at-the-trade-center-fighting-to-live-as-the-towers-die.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114063928/http://www.nytimes.com/2002/05/26/nyregion/102-minutes-last-words-at-the-trade-center-fighting-to-live-as-the-towers-die.html |archive-date=2013-11-14}}</ref> In die Suidtoring was ongeveer 600 mense op of bo die 77ste verdieping toe Vlug 175 ingeslaan het, en min van hulle het oorleef. Anders as in die Noordtoring was die ongeveer 300 oorlewendes van die botsing nie werklik vasgekeer nie, maar die meeste was nie bewus daarvan dat daar nog 'n uitweg was nie. Een trap, Trap A, het nie vernietig geraak nie en het agtien mense van die impakverdiepings en hoër in staat gestel om te ontsnap. Altesaam het 630 mense in die Suidtoring gesterf, minder as die helfte van die getal in die Noordtoring.<ref name="Sunder48">{{Cite report |last=Sunder |first=S. Shyam |title=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers |publisher=National Institute of Standards and Technology |year=2005 |page=48}}</ref> Die verliese in die Suidtoring is aansienlik verminder deurdat sommige huurders onmiddellik ná die eerste botsing besluit het om die gebou te ontruim. Die versekeringsmaatskappy AON het byvoorbeeld sy verdiepings laat ontruim, sodat meer as 900 van die 1&nbsp;100 AON-werknemers wat bo die 77ste verdieping was, betyds kon uitkom. Dat die Suidtoring nie ná die eerste botsing volledig ontruim is nie, is deur ''USA Today'' as "een van die dag se groot tragedies" beskryf.<ref name="Purpura">{{Cite book |last=Purpura |first=Philip |title=Security and Loss Prevention: An Introduction |publisher=Elsevier |year=2007 |isbn=978-0-08-055400-6 |edition=5de |page=300}}</ref> By die Wêreldhandelsentrum het 414 nooddienswerkers gesterf terwyl hulle mense probeer red en brande probeer blus het. Daaronder was 343 brandweermanne van die FDNY, insluitend 'n kapelaan en twee paramedici, 23 lede van die NYPD, 37 lede van die PAPD en agt paramedici van private nooddiensmaatskappye.<ref name="FDNY911">{{Cite web |title=The Unofficial Home Page of FDNY: 9/11 |url=https://nyfd.com/9_11_wtc.html |publisher=New York City Fire Department |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408020920/https://nyfd.com/9_11_wtc.html |archive-date=2023-04-08}}</ref><ref name="ODMP">{{Cite web |title=Honoring Law Enforcement Officers Killed as a Result of 9/11 |url=http://www.odmp.org/911.php |publisher=Officer Down Memorial Page |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070811122207/http://www.odmp.org/911.php |archive-date=2007-08-11}}</ref> Altesaam het 72 wetstoepassingsbeamptes op daardie dag gesterf, die grootste enkeldagverlies aan wetstoepassers in die Amerikaanse geskiedenis.<ref name="CongRecord">{{Cite web |date=2002-06-11 |title=Congressional Record, Vol. 148, No. 76 |url=https://www.congress.gov/107/crec/2002/06/11/CREC-2002-06-11.pdf |publisher=Government Printing Office |page=H3312 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324004649/https://www.congress.gov/107/crec/2002/06/11/CREC-2002-06-11.pdf |archive-date=2022-03-24}}</ref> Daar is beraam dat net minder as 1&nbsp;400 mense in die noordelike toring was toe dit ineengestort het. Die effektemakelaar Cantor Fitzgerald, wat kantore op die 101ste tot 105de verdiepings van die Noordtoring gehad het, het 658 werknemers verloor – meer as enige ander werkgewer. Marsh & McLennan, wat die verdiepings net daaronder beset het, het 358 werknemers verloor en die Aon-korporasie 176.<ref name="BBCCantor">{{Cite news |date=2006-09-04 |title=Cantor rebuilds after 9/11 losses |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/5282060.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406160843/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/5282060.stm |archive-date=2008-04-06}}</ref><ref name="MarshMemorial">{{Cite web |title=Marsh & McLennan Companies 9/11 Memorial |url=http://memorial.mmc.com/ |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110818143251/http://memorial.mmc.com/ |archive-date=2011-08-18}}</ref> By die Pentagon het 125 mense gesterf toe Vlug 77 die westelike kant van die gebou getref het. Sewentig van hulle was burgerlikes en 55 was militêre lede, van wie baie vir die Amerikaanse leër of vloot gewerk het. Luitenant-generaal Timothy Maude, adjunk-stafhoof van die leër, was die hoogste militêre offisier wat in die aanvalle gesterf het.<ref name="Goldberg208">{{Cite book |last=Goldberg |first=Alfred |title=Pentagon 9/11 |publisher=Historical Office, Office of the Secretary of Defense |year=2007 |isbn=978-0-16-078328-9 |location=Washington |pages=17, 208-212}}</ref> Meer as 3&nbsp;000 kinders het 'n ouer in die aanvalle verloor; volgens sommige ramings was die getal wat minstens een ouer verloor het, meer as 10&nbsp;000.<ref name="Coates">{{Cite journal |last1=Coates |first1=Susan |last2=Schechter |first2=Daniel |year=2004 |title=Preschoolers' traumatic stress post-9/11: Relational and developmental perspectives |journal=Psychiatric Clinics of North America |volume=27 |issue=3 |pages=473-489 |doi=10.1016/j.psc.2004.03.006 |pmid=15325488}}</ref><ref name="Beebe">{{Cite book |last1=Beebe |first1=Beatrice |last2=Sossin |first2=K. Mark |last3=Cohen |first3=Phyllis |last4=Markese |first4=Sara |title=Mothers, Infants and Young Children of September 11, 2001: A Primary Prevention Project |publisher=Taylor & Francis |year=2013 |isbn=978-1-135-69872-0 |location=Londen |page=20}}</ref> === Identifikasie van die oorskot === Van die 2&nbsp;977 persone wat as gevolg van die aanvalle gesterf het, kon slegs 1&nbsp;585 aanvanklik geïdentifiseer word op grond van die menslike oorskot wat gevind is. Uit 'n totaal van 19&nbsp;916 menslike oorskotdele kon 10&nbsp;190 geïdentifiseer word. Weens die toepassing van nuwe tegnologieë word nuwe identifikasies steeds sporadies uitgevoer. Byvoorbeeld, in September 2014 is Patrice Braut (1970), die enigste Belgiese slagoffer, as die 1&nbsp;639ste slagoffer geïdentifiseer.<ref>{{nl}}[https://www.vrt.be/vrtnws/nl.permalink.1525334626608/ Enige Belgische slachtoffer van 9/11 is geïdentificeerd] ''De Redactie'', 24 September 2017</ref> In Augustus 2017, byna 16 jaar ná die aanvalle, is nog 'n slagoffer geïdentifiseer.<ref>{{nl}}[http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/buitenland/1.3041967 Nog een slachtoffer van aanslagen 9/11 geïdentificeerd], De Redactie, 8 Augustus 2017. [https://web.archive.org/web/20171012104444/http://deredactie.be:80/cm/vrtnieuws/buitenland/1.3041967 Gearchiveerd] op 12 oktober 2017.</ref> Die voorlopige laaste identifikasie het in September 2021 plaasgevind. Twintig jaar ná die aanvalle is 1&nbsp;647 slagoffers positief geïdentifiseer.<ref>{{nl}}[https://www.nu.nl/herdenking-911/6156154/zo-worden-er-nog-altijd-mensen-herkend-in-het-puin-van-911.html Zo worden er nog altijd mensen herkend in het puin van 9/11], NU.nl, 10 September 2021. [https://web.archive.org/web/20210913073225/https://www.nu.nl/herdenking-911/6156154/zo-worden-er-nog-altijd-mensen-herkend-in-het-puin-van-911.html Geargiveer] op 13 September 2021.</ref> Al die puin en oorblyfsels van die ineengestorte geboue, asook voorwerpe soos vernietigde motors, is na die voormalige stortingsterrein Fresh Kills op [[Staten Island]] geneem, waar spesialiste van die ''World Trade Center Recovery Operation'' na genetiese materiaal van die slagoffers gesoek het. Teen die einde van 2006 het hulle 1&nbsp;603 slagoffers geïdentifiseer, 86 persent van hulle deur [[DNS]]-ontleding; van 2003 af is jaarliks slegs enkeles bykomend geïdentifiseer.<ref name="Aronson">{{Cite book |last=Aronson |first=Jay D. |title=Who Owns the Dead? The Science and Politics of Death at Ground Zero |publisher=Harvard University Press |year=2016 |isbn=978-0-674-97265-0 |location=Cambridge |pages=106-107}}</ref> Ook dertien van die negentien kapers is teen 2008 geïdentifiseer.<ref name="Kastoryano">{{Cite book |last1=Kastoryano |first1=Riva |last2=Schoch |first2=Cynthia |title=Burying Jihadis: Bodies Between State, Territory, and Identity |publisher=Oxford University Press |year=2018 |isbn=0-19-093486-7 |location=Oxford |page=96}}</ref> In 2010 het 'n span antropoloë en argeoloë 'n nuwe soektog by Fresh Kills onderneem en 72 verdere menslike oorskotdele gevind.<ref name="AFPRemains">{{Cite news |last=Andrade |first=Mariano |date=2011-08-25 |title=Scientists still struggle to identify 9/11 remains |url=http://news.discovery.com/human/psychology/world-trade-center-remains-110826.htm |work=Discovery News |agency=Agence France-Presse |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403064003/http://news.discovery.com/human/psychology/world-trade-center-remains-110826.htm |archive-date=2015-04-03}}</ref> In 2014 is drie houers met 7&nbsp;930 ongeïdentifiseerde oorskotdele na 'n bewaarplek van die geregtelike patoloog by die 9/11-gedenkteken oorgeplaas, 'n besluit wat onder sommige slagofferfamilies omstrede was.<ref name="NYTTransfer">{{Cite news |last=Farrell |first=Stephen |date=2014-05-10 |title=In 'Ceremonial Transfer,' Remains of 9/11 Victims Are Moved to Memorial |url=https://www.nytimes.com/2014/05/11/nyregion/remains-of-9-11-victims-are-transferred-to-trade-center-site.html |work=The New York Times |issn=0362-4331 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2024-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521011608/https://www.nytimes.com/2014/05/11/nyregion/remains-of-9-11-victims-are-transferred-to-trade-center-site.html |url-status=live}}</ref> Teen Augustus 2025 was altesaam 1&nbsp;653 van die New Yorkse slagoffers geïdentifiseer; sowat 1&nbsp;100 – ongeveer 40 persent van dié wat by die Wêreldhandelsentrum gesterf het – bly steeds ongeïdentifiseer.<ref name="ABC2025">{{Cite news |date=2025-08-07 |title=3 additional victims of 9/11 terror attacks identified almost 24 years later |url=https://abc7ny.com/post/nyc-officials-announce-3-more-world-trade-center-victims-identified-24-years-911-terror-attacks/17462075/ |work=WABC-TV |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="CBS60Min">{{Cite news |last=Pelley |first=Scott |date=2024-11-17 |title=NYC medical examiner still identifying 9/11 victims' remains |url=https://www.cbsnews.com/news/nyc-medical-examiner-still-identifying-september-11-victims-remains-60-minutes-transcript/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12 |archive-date=2025-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250106135437/https://www.cbsnews.com/news/nyc-medical-examiner-still-identifying-september-11-victims-remains-60-minutes-transcript/ |url-status=live}}</ref> === Skade aan geboue === Die Twee Torings en die ander geboue by Wêreldhandelsentrum-kompleks is heeltemal vernietig. Volgens die ondersoek van die Amerikaanse Nasionale Instituut vir Standaarde en Tegnologie (NIST) het die geboue ineengestort weens die strukturele skade van die botsings saam met die aanhoudende brande wat daarop gevolg het. Sommige ander geboue is later weens die aansienlike skade gesloop. ’n Klein deel van die Pentagon is ook erg beskadig. Altesaam het agt geboue geheel of gedeeltelik ineengestort: die Noordtoring, die Suidtoring, die Marriott World Trade Center (gebou 3), geboue 4, 5, 6 en 7 van die Wêreldhandelsentrum, en die Grieks-Ortodokse Sint Nikolaas-kerk uit 1916, wat onderkant die Suidtoring gestaan het. Die Structural Engineers Association of New York het altesaam 48 beskadigde geboue naby die terrein aangeteken, waarvan elf swaar skade gely het.<ref name="FEMA403Ch7">{{Cite report |date=2002 |title=World Trade Center Building Performance Study, Hoofstuk 7 |publisher=Federal Emergency Management Agency |url=https://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch7.pdf |access-date=2026-09-12}}</ref> Twee metrostasies, verskeie radio- en televisiemaste en talle strate rondom die terrein is ook vernietig of onbruikbaar gelaat.<ref name="Gustin69">{{Cite book |last=Gustin |first=Joseph F. |title=Disaster and Recovery Planning: A Guide for Facility Managers |publisher=River Publishers |year=2020 |edition=6de |isbn=978-1-4822-1567-0 |location=Gistrup |page=69}}</ref> Die Deutsche Bank-gebou is so swaar beskadig en met giftige stof besmet dat dit onbewoonbaar verklaar en van 2007 af stuk vir stuk afgebreek is. Fiterman Hall van die Borough of Manhattan Community College moes eweneens ontruim word en is eers in 2012 heropen.<ref name="Summers75">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=75}}</ref><ref name="Fiterman">{{Cite news |last=Shapiro |first=Julie |date=2012-08-27 |title=Students Return to Rebuilt Fiterman Hall 11 Years After 9/11 |url=https://www.dnainfo.com/new-york/20120827/financial-district/students-return-rebuilt-fiterman-hall-11-years-after-911 |work=DNAinfo New York |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027125835/https://www.dnainfo.com/new-york/20120827/financial-district/students-return-rebuilt-fiterman-hall-11-years-after-911 |archive-date=2017-10-27}}</ref> Die kommunikasietoerusting bo-op die Noordtoring is vernietig; slegs WCBS-TV het 'n rugsteunsender op die Empire State-gebou gehad, maar die ander stasies kon hul seine gou herlei.<ref name="Bloomfield">{{Cite web |last=Bloomfield |first=Larry |date=2001-10-01 |title=New York broadcasters rebuild |url=http://sysdesignshowcase.broadcastengineering.com/ar/broadcasting_new_york_broadcasters |publisher=Broadcast Engineering |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604040210/http://sysdesignshowcase.broadcastengineering.com/ar/broadcasting_new_york_broadcasters |archive-date=2008-06-04}}</ref> Die PATH-spoorwegstasie onder die kompleks is vernietig en die tonnels na Jersey City het oorstroom; die stasie is later as die World Trade Center-vervoerknooppunt herbou en in 2016 heropen.<ref name="Oculus">{{Cite news |date=2016-03-03 |title=World Trade Center transportation hub, dubbed Oculus, opens to public |url=http://abc7ny.com/1229181/ |work=WABC-TV |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708162414/http://abc7ny.com/1229181/ |archive-date=2018-07-08}}</ref> Die laaste brande op die terrein is eers op 20 Desember 2001 geblus, ná sowat honderd dae.<ref name="GuardianFires">{{Cite news |date=2001-12-20 |title=Ground Zero stops burning, after 100 days |url=https://www.theguardian.com/world/2001/dec/20/september11.usa |work=The Guardian |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713032752/https://www.theguardian.com/world/2001/dec/20/september11.usa |archive-date=2018-07-13}}</ref> === Uitwerking op die publiek === In die Verenigde State het ’n gevoel van nasionale rou ná die aanvalle lank geheers. Die aanvalle het 'n buitengewone indruk oor die hele wêreld gemaak. Die [[Media (kommunikasie)|media]] het ’n groot rol hiermee gespeel. Die aanval van die vliegtuig wat in die Suidtoring ingevlieg het, is selfs direk op televisie gesien. Dit het later geblyk dat twee kameras ook die eerste ongeluk vasgevang het. Verder het 'n webkamera die nadering van die eerste vliegtuig en die noordelike toring net na die ongeluk aangeteken.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20111028225922/http://www.documentarywire.com:80/911-the-naudet-brothers Documentarywire]: ''Saam met die videoband van Pavel Hlava, is die Naudets se film die enigste bekende beeldmateriaal van Vlug 11 wat die World Trade Center tref. ’n Reeks webkamerabeelde van Wolfgang Staehle wys die benadering van Vlug 11 en die na-impak.''</ref> Min gebeurtenisse in die geskiedenis het soveel mediadekking ontvang. Die plek – een van die bekendste stede ter wêreld en die setel van talle nuusagentskappe – en die teenwoordigheid van kameras en joernaliste van die eerste botsing af, het meegebring dat die tweede botsing en die ineenstorting van die torings regstreeks deur die meeste televisiestasies ter wêreld uitgesaai is.<ref name="Monahan">{{Cite book |last=Monahan |first=Brian A. |title=The Shock of the News: Media Coverage and the Making of 9/11 |publisher=New York University Press |year=2010 |isbn=0-8147-9554-4 |location=New York}}</ref> Die aanvalle het 'n enorme skok veroorsaak vir Amerikaners wat gewoond was daaraan om hulself as buite bereik van internasionale terreur te beskou.<ref name="Stein">{{Cite journal |last=Stein |first=Howard F. |year=2003 |title=Days of Awe: September 11, 2001 and its Cultural Psychodynamics |journal=Journal for the Psychoanalysis of Culture and Society |volume=8 |issue=2 |pages=187-199 |doi=10.1353/psy.2003.0047 |issn=1088-0763}}</ref> Polisie- en reddingswerkers van reg oor die land het na New York gereis om te help met die berging van liggame, en bloedskenkings het in die weke ná die aanvalle skerp toegeneem.<ref name="Glynn">{{Cite journal |last1=Glynn |first1=Simone A. |last2=Busch |first2=Michael P. |display-authors=etal |year=2003 |title=Effect of a National Disaster on Blood Supply and Safety: The September 11 Experience |journal=Journal of the American Medical Association |volume=289 |issue=17 |pages=2246-2253 |doi=10.1001/jama.289.17.2246 |pmid=12734136 |doi-access=free}}</ref> == Verantwoordelikheid == [[Osama bin Laden]], een van die leiers van [[Al-Kaïda]] saam met [[Ayman al-Zawahiri]], is deur die VSA en ander Westerse regerings verantwoordelik gehou vir die aanvalle. Sy hoofmede-organiseerder was Khalid Sheikh Mohammed, wat reeds by die bomaanval op die Wêreldhandelsentrum in 1993 betrokke was. Leidrade in verskeie ondersoeke het vinnig in die rigting van Al-Kaïda gewys. Die identiteit van die kapers is binne dae ontdek, hulle het geen poging aangewend om dit weg te steek nie. Hulle het byvoorbeeld kaartjies met hul eie kredietkaarte gekoop en met hul eie paspoorte ingeboek. Daar is gevind dat verskeie kapers bande met Al-Kaïda het. Byvoorbeeld, die vermeende hoofkaper Mohammed Atta was vir twee jaar 'n kamermaat van Ramzi Binalshibh, 'n senior Al-Kaïda-operateur, in [[Hamburg]].<ref>{{en}}[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2257456.stm], Ramzi Binalshibh: al-Qaeda suspect, 14-09-2002. [https://web.archive.org/web/20211102171110/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2257456.stm] Geargiveer op 2 November 2021.</ref> Verder is onder meer 'n videokasset van bin Laden saam met twee van die kapers gevind, waarin hy 'n beroep doen op ondersteuning vir die kapers.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20071013184630/http://cbc.ca:80/world/story/2006/09/07/al-qaeda-tape.html], Bin Laden 9/11 planning video aired, September 2006</ref> In ’n ander video, wat ná die aanvalle opgeneem is, het hy gespog dat die aanvalle “beter verloop het" as wat hy gehoop het. Al-Kaïda het die aanvalle die eerste keer openlik opgeëis in 'n video wat op 17 April 2002 deur die Arabiese televisiestasie MBC uitgesaai is. Daarin het die woordvoerder Sulaiman Abu Ghaith verklaar: "Ons kon die kop van die ongeloof op sy eie bodem tref."<ref name="Parisien2002">{{Cite news |date=2002-04-18 |title=Al-Qaïda revendique les attentats du 11 septembre |url=https://www.leparisien.fr/faits-divers/al-qaida-revendique-les-attentats-du-11-septembre-18-04-2002-2002996108.php |work=Le Parisien |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Toe Abu Ghaith, wat ook Bin Laden se skoonseun was, in Maart 2014 in New York tereggestaan het, het hy getuig dat Bin Laden hom op die aand van 11 September vertel het dat hy die aanvalle georganiseer het.<ref name="Parisien2014">{{Cite news |date=2014-03-20 |title=New York : le gendre de Ben Laden curieusement bavard lors de son procès |url=http://www.leparisien.fr/international/new-york-le-gendre-de-ben-laden-curieusement-bavard-lors-de-son-proces-20-03-2014-3687983.php |work=Le Parisien |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Vanaf 12 September 2001 het Bin Laden die aanvalle in die openbaar as die wil van [[Allah]] verwelkom en die aanvallers bedank, maar aanvanklik beweer dat hy nie van hul plan geweet het nie. Kort daarna het hy hulle as helde verheerlik wat die stryd na die hart van Amerika gedra het.<ref name="Summers164">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=164-167}}</ref> In November 2001 het die Amerikaanse weermag in Jalalabad 'n videoband gevind van 'n gesprek in Arabies wat Bin Laden 'n paar weke ná die aanvalle met 'n Al-Kaïda-lid gevoer het. Daarin het hy van die kapers by die naam genoem, hulle geprys en gesê dat hy hulle die teikens eers in die Verenigde State laat weet het en nie op die volledige ineenstorting van die geboue gereken het nie.<ref name="SpiegelVideo">{{Cite news |date=2001-12-20 |title=Bin Ladens "Geständnis-Video" soll fehlerhaft übersetzt sein |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/zweifel-bin-ladens-gestaendnis-video-soll-fehlerhaft-uebersetzt-sein-a-174025.html |work=Der Spiegel |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 22 April 2005 het die Marokkaanse Fransman Zacarias Moussaoui in die hof gesê hy is deur Osama bin Laden gekies om die Withuis binne te vlieg. Moussaoui is op 3 Mei 2006 lewenslange tronkstraf opgelê vir sy betrokkenheid by die aanvalle. Op 23 Mei 2006 het Osama bin Laden egter Zacarias Moussaoui se betrokkenheid by 'n oudioboodskap ontken. Die Duitse geheime diens het tot die gevolgtrekking gekom dat die Hamburg-sel, bestaande uit 5 van die kapers, deur Al-Kaïda gefinansier en opgelei is. Osama bin Laden het self aanvanklik betrokkenheid by die aanvalle ontken, maar in 'n videoboodskap wat op 29 Oktober 2004 deur ''[[Al Jazeera]]'' uitgesaai is, het hy verantwoordelikheid aanvaar.<ref name="cbc2004" /> In daardie boodskap, kort voor die Amerikaanse presidentsverkiesing van 2004, het hy verduidelik wanneer en waarom die idee by hom opgekom het en gedreig met verdere aanvalle indien die Verenigde State nie sy Midde-Oostebeleid verander nie.<ref name="BergenRiseFall">{{Cite book |last=Bergen |first=Peter |title=The Rise and Fall of Osama bin Laden |publisher=Simon & Schuster |year=2021 |isbn=978-1-982170-52-3 |location=New York |page=185}}</ref> Die VSA het [[Afghanistan]] (waar hy sedert 1996 gewoon het) vir sy uitlewering versoek. In 1999 het die [[Verenigde Nasies]] reeds 'n resolusie aanvaar waarin hy sy uitlewering versoek het na aanvalle op Amerikaanse ambassades met 200 sterftes, en na 9/11 is dieselfde resolusie weer deur die VN aanvaar. Na 'n ultimatum van die VSA het honderde [[Taliban]]-skrifgeleerdes bymekaargekom om te beraadslaag. Bin Laden is gevra om Afghanistan te verlaat en met die VSA te onderhandel. Die VSA het nie gereageer nie. Osama bin Laden het gesê hy wil net in 'n Islamitiese land verhoor word. Hy het later 'n [[djihad]] van alle Moslems teen "Sionisme en die Kruistogte" en ook teen die Verenigde State opgeneem. Hy het in koverte terme erken dat hy verantwoordelik was vir die aanvalle. Daar was baie ondersoeke na verantwoordelikheid vir hierdie terreurdaad, veral deur Amerikaanse en ander intelligensie-agentskappe. Boonop is talle verslae oor omliggende sake gepubliseer, soos veiligheid by [[lughawe]]ns en die brandweerstand van [[wolkekrabber]]s. Die belangrikste verslag was die ''9/11 Commission Report'' <ref name="911CommissionSite">{{en}}[https://www.9-11commission.gov/report/], 9/11 Commission Report, 2004. [https://web.archive.org/web/20211026170818/https://9-11commission.gov/report/] Geargiveer op 26 Oktober 2021.</ref> van die Amerikaanse Kongres. Daar was ook 'n dokument van die Britse regering met die titel ''Responsibility for the terrorist atrocities in the United States, 11 September 2001''. Hierdie dokument is hoofsaaklik gebaseer op inligting van die intelligensiedienste en is dus nie bedoel vir moontlike regsvervolging nie. Die Duitse geheimediens het die bogenoemde "Hamburg-sel" ondersoek en bande met Al-Kaïda bevestig. Op grond van hierdie ondersoeke het die Amerikaanse regering tot die gevolgtrekking gekom dat Osama bin Laden en sy terreurnetwerk vir die aanvalle verantwoordelik was. In Februarie 2002 het die adjunkdirekteur van die FBI, Dale Watson, voor die Amerikaanse Kongres die kapers se kontakte met Al-Kaïda uiteengesit en Bin Laden se verantwoordelikheid "duidelik en onweerlegbaar" genoem.<ref name="Watson">{{Cite web |date=2002-02-06 |title=Testimony of Dale L. Watson, Executive Assistant Director, Counterterrorism/Counterintelligence Division, FBI, Before the Senate Select Committee on Intelligence |url=https://www.fbi.gov/congress/congress02/watson020602.htm |publisher=Federal Bureau of Investigation |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410013616/http://www.fbi.gov/congress/congress02/watson020602.htm |archive-date=2010-04-10}}</ref> Die FBI se woordvoerder Rex Tomb het daarenteen in 2006 gesê dat die FBI nie "genoeg harde bewyse" gehad het om Bin Laden formeel in die Verenigde State aan te kla nie.<ref name="Phillips">{{Cite book |editor-last=Phillips |editor-first=Peter |title=Censored 2008: The Top 25 Censored Stories |publisher=Seven Stories Press |year=2007 |location=New York |pages=93-94}}</ref> === Kapers === Tydens die vlugte het 'n paar dosyn passasiers en lugwaardinne kontak gemaak met mense op die grond via selfone en die boordtelefoon.<ref name="911ReportP12">{{en}}[https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf], 9/11 Commission Report, pagina 12, m.b.t. vlucht UA93: "Kort daarna het die passasiers en vlugpersoneel 'n reeks oproepe van GTE-lugfone en selfone begin."[https://web.archive.org/web/20211026170818/https://9-11commission.gov/report/] Geargiveer op 26 Oktober 2021.</ref><ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20140201185541/http://www.vaed.uscourts.gov/notablecases/moussaoui/exhibits/prosecution/flights/P200054.html], United States v. Zacarias Moussaoui.</ref><ref>{{en}}[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1360088/The-extraordinary-last-calls-of-Flight-UA93.html], The Telegraph, The extraordinary last calls of Flight UA93, 2001. [https://web.archive.org/web/20210912071231/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1360088/The-extraordinary-last-calls-of-Flight-UA93.html] Geargiveer op 12 September 2021.</ref> Die stuurkajuitstemopnemer van vlug UA93 is ook teruggevind. Met behulp van hierdie inligting het meer bekend geword oor wat aan boord gebeur het.<ref>{{en}}[http://edition.cnn.com/2006/LAW/04/12/moussaoui.trial/], CNN, On tape, passengers heard trying to retake cockpit, 2006. [https://web.archive.org/web/20211107130643/http://edition.cnn.com/2006/LAW/04/12/moussaoui.trial/] Geargiveer op 7 November 2021.</ref> In elk van die vier gekaapte vliegtuie was vier of vyf kapers, net met messe gewapen; in totaal was daar negentien kapers. ’n Onbekende aantal bemanningslede is gesteek of vasgebind. Die kapers het boksnyers gebruik, wat toe nog nie aan boord in die VSA verbied was nie. Dit het hulle toegelaat om deur die sekuriteitskontroles te kom. Daar word geglo dat die kaper Mohammed Atta, die leier van die operasie was. Op 14 September 2001 het die FBI 'n lys van individue vrygestel wat as die kapers geïdentifiseer is. Volgens die verslag van die 9/11-kommissie het die kapers kort tevore veeldoelige handgereedskap en Leatherman-tipe messe met sluitlemme gekoop, wat destyds nie vir passasiers verbode was nie, maar dié voorwerpe is nie onder hul agtergelate besittings gevind nie.<ref name="CommissionKnives">{{Cite news |last=Ahlers |first=Mike M. |date=2004-01-27 |title=9/11 panel: Hijackers may have had utility knives |url=http://www.cnn.com/2004/US/01/27/911.commis.knife/ |work=CNN |access-date=2026-09-12 |archive-date=2010-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100604231807/http://www.cnn.com/2004/US/01/27/911.commis.knife/ |url-status=live}}</ref> Op drie van die vliegtuie het die kapers beweer dat hulle bomme aan boord het; die FBI het geen spore van plofstof by die neerstortterreine gevind nie, en die kommissie het bevind dat die bomme waarskynlik vals was.<ref name="911ReportCh1" /> Op ten minste twee van die vlugte het die kapers oor die luidsprekerstelsel verklaar dat hulle gyselaars neem en na die lughawe terugkeer om 'n losprys te eis, klaarblyklik om weerstand te ontmoedig; in albei gevalle is die boodskap per abuis na die lugverkeersleiding uitgesaai, wat die beheerders laat besef het dat die vliegtuie gekaap is.<ref name="NTSBaa11">{{Cite report |title=Flight Path Study – American Airlines Flight 11 |publisher=National Transportation Safety Board |date=2002-02-19 |url=http://www.ntsb.gov/about/Documents/Flight_Path_Study_AA11.pdf |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105103018/http://www.ntsb.gov/about/Documents/Flight_Path_Study_AA11.pdf |archive-date=2015-11-05}}</ref> Die name van die negentien kapers is soos volg:<ref name="911Report238">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=238-239 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" ! Vlug !! Vlieënier !! Ander kapers |- | AA 11 || Mohammed Atta (33) || Abdulaziz al-Omari, Satam al-Suqami, Wail al-Shehri, Waleed al-Shehri |- | UA 175 || Marwan al-Shehhi (23) || Fayez Banihammad, Mohand al-Shehri, Ahmed al-Ghamdi, Hamza al-Ghamdi |- | AA 77 || Hani Hanjour (29) || Khalid al-Mihdhar, Majed Moqed, Nawaf al-Hazmi, Salem al-Hazmi |- | UA 93 || Ziad Jarrah (26) || Saeed al-Ghamdi, Ahmed al-Nami, Ahmed al-Haznawi |} Vyftien van hulle was burgers van [[Saoedi-Arabië]]; Banihammad en al-Shehhi was van die [[Verenigde Arabiese Emirate]], Atta van [[Egipte]] en Jarrah van [[Libanon]].<ref name="McDermott">{{Cite book |last=McDermott |first=Terry |title=Perfect Soldiers – The Hijackers: Who They Were, Why They Did It |publisher=HarperCollins |year=2005 |isbn=978-0-06-058470-2 |location=New York |pages=viii–ix}}</ref> Teen 28 September 2001 het die FBI op drie plekke 'n geestelike handleiding gevind en dit aan drie van die vier kaper-vlieëniers toegeskryf. Atta se eksemplaar was in sy reistas op die lughawe in Boston en was met 'n soort handleiding vir selfmoordaanvallers gekombineer.<ref name="Summers161">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=161-164}}</ref> Daarin het onder meer gestaan: "Maak jou hart oop, verwelkom die dood in die naam van God [...] want jy is net 'n kort oomblik verwyder van die goeie, ewige lewe in die geselskap van [[martelaar|martelare]]."<ref name="Greiner33">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=9/11: Der Tag, die Angst, die Folgen |publisher=C. H. Beck |year=2011 |isbn=978-3-406-61244-2 |location=München |pages=32-37 |language=de}}</ref> In 2002 het die FBI verdere biografiese besonderhede oor die negentien bekend gemaak. Almal het uit welgestelde, aansienlike en eerder sekulêre gesinne gekom en was gekwalifiseer om in die buiteland te studeer. Eers daar het hulle met radikaal-islamitiese predikers in aanraking gekom wat die [[djihad]] teen die Weste verkondig het. Tot hul ideologie het die geloof in 'n Joodse wêreldsameswering behoort, die beeld van 'n imperialistiese Weste wat die Islamitiese wêreld koloniseer en verneder, en 'n haat teen die wêreldwye sosiale ongelykheid wat deur globalisering veroorsaak word.<ref name="Greiner33" /> Atta, Binalshibh, Jarrah en al-Shehhi het voorheen jare lank as tegnologiestudente in [[Hamburg]] gewoon en het daar vanaf 1998 saam met ander gelykgesindes die Hamburgse terreursel gevorm. Hulle het gereeld die al-Quds-moskee besoek en noue kontak gehad met die islamistiese prediker Mohammed Fazazi.<ref name="Baehr">{{Cite book |last=Baehr |first=Dirk |title=Salafismus in Deutschland: Ursprünge und Gefahren einer islamisch-fundamentalistischen Bewegung |publisher=transcript |year=2014 |isbn=978-3-8376-2711-4 |location=Bielefeld |pages=231-250 |language=de}}</ref> In November 1999 het Binalshibh, Jarrah en al-Shehhi die Al-Kaïda-werwer Mohamedou Ould Slahi ontmoet, wat hulle aangeraai het om djihad-opleiding in Afghanistan te ondergaan. In Desember 1999 het drie van die vier in die provinsie Paktia aan 'n eerste voorbereidingskursus deelgeneem, waar Bin Laden hulle weens hul tegniese kennis as toekomstige vlieëniers gekies en Atta as leier van die hele operasie aangewys het.<ref name="911Report134">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=134, 165-166, 243 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Teen die begin van 2001 het Atta en al-Shehhi hul vlieënierslisensies by 'n vliegskool in Florida verwerf en Jarrah ook in Mülheim an der Ruhr in Duitsland. Omdat die Amerikaanse owerhede Binalshibh nie toegelaat het om in te reis nie, het Bin Laden Hani Hanjour, wat reeds daar gestudeer het, as plaasvervangende vlieënier aangewys.<ref name="McDermott193">{{Cite book |last=McDermott |first=Terry |title=Perfect Soldiers – The Hijackers: Who They Were, Why They Did It |publisher=HarperCollins |year=2005 |isbn=978-0-06-058470-2 |location=New York |pages=193, 201-202}}</ref> === Beweerde Saoedi-Arabiese ondersteuning === Omdat vyftien van die negentien kapers Saoedi-Arabiese burgers was, het ondersoekers vermoed dat die voorbereiding van die aanvalle uit Saoedi-Arabië ondersteun is. Die verslag van die gesamentlike kongresondersoek van November 2002 het bevind dat Khalid al-Mihdhar en Nawaf al-Hazmi ná hul aankoms in Kalifornië in Februarie 2000 kontak gehad het met Omar al-Bayoumi en Osama Bassnan, wat as vermeende Saoedi-agente beskou is, en met die diplomaat Fahad al-Thumairy van die Saoedi-konsulaat in Los Angeles. Dié drie het hulle gehelp om huisvesting te vind en het hulle finansieel bygestaan. Die verslag van die 9/11-kommissie het in 2004 egter enige betrokkenheid van die Saoedi-Arabiese regering of van individuele regeringslede by die beplanning uitgesluit, hoewel dit bewyse van private skenkings deur Saoedi-burgers aan Al-Kaïda gevind het.<ref name="Riedel53">{{Cite book |last=Riedel |first=Bruce |title=Kings and Presidents: Saudi Arabia and the United States Since FDR |publisher=Rowman & Littlefield |year=2019 |isbn=978-0-8157-3716-2 |location=Lanham |pages=53-54}}</ref> Die vermoede het nietemin bly voortbestaan omdat die Amerikaanse regering die hoofstuk van 28 bladsye oor hierdie onderwerp geheim gehou het. Senator Bob Graham, wat die bladsye kon lees, het in April 2016 bevestig dat dit bewyse bevat van "wesenlike hulp" deur Saoedi-Arabiese regeringsverteenwoordigers, liefdadigheidsorganisasies en individue aan die twee kapers in Kalifornië.<ref name="Thevessen">{{Cite book |last=Theveßen |first=Elmar |title=Terror in Deutschland: Die tödliche Strategie der Islamisten |publisher=Piper |year=2016 |isbn=978-3-492-95271-2 |location=München |pages=33-34 |language=de}}</ref> In Julie 2016 het die Kongres die 28 bladsye vrygestel. Daaruit het geblyk dat Saoedi-Arabiese regeringsverteenwoordigers in die Verenigde State moontlik ook onafhanklik van die kapers bande met Al-Kaïda gehad het, en dat Amerikaanse intelligensiedienste verdagte Saoedi's weens die destydse goeie betrekkinge met die koninkryk skaars dopgehou het.<ref name="CNN28Pages">{{Cite news |last1=Sciutto |first1=Jim |last2=Browne |first2=Ryan |last3=Walsh |first3=Deirdre |date=2016-07-16 |title=Congress releases secret '28 pages' on alleged Saudi 9/11 ties |url=https://edition.cnn.com/2016/07/15/politics/congress-releases-28-pages-saudis-9-11/index.html |work=CNN |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="NYT28Pages">{{Cite news |last=Mazzetti |first=Mark |date=2016-07-15 |title=In 9/11 Document, View of a Saudi Effort to Thwart U.S. Action on Al Qaeda |url=https://www.nytimes.com/2016/07/16/us/28-pages-saudi-arabia-september-11.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Obama-administrasie het 'n dokument bekend gemaak wat as "Lêer 17" bekend staan en 'n lys van omtrent drie dosyn mense bevat, insluitend vermeende Saoedi-intelligensiebeamptes wat aan die ambassade in Washington verbonde was.<ref name="APFile17">{{Cite news |last=Riechmann |first=Deb |date=2016-07-02 |title=File 17 Is Glimpse Into Still-Secret 28 Pages About 9/11 |url=https://apnews.com/fe56c5d224a8463aa7cfc6ccf4689122 |work=AP News |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2022 het slagofferfamilies twee video's en 'n notaboek bekom wat by Omar al-Bayoumi beslag gelê is. Die eerste video wys hom terwyl hy 'n onthaal in San Diego vir al-Hazmi en al-Mihdhar aanbied; die notaboek bevat 'n handgetekende vliegtuig en wiskundige vergelykings wat volgens 'n vlieënier se hofverklaring gebruik kon gewees het om 'n daalhoek na 'n teiken te bereken. Volgens 'n FBI-memorandum van 2017 was al-Bayoumi van die laat 1990's tot met die aanvalle 'n betaalde medewerker van die Saoedi-Arabiese intelligensiediens. Saoedi-Arabië ontken enige betrokkenheid by die aanvalle.<ref name="CBSBayoumi">{{Cite news |last=Herridge |first=Catherine |date=2022-04-27 |title=Newly released video shows 9/11 hijackers with alleged Saudi intelligence operative |url=https://www.cbsnews.com/news/911-hijackers-video-saudi-intelligence-official-omar-al-bayoumi/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> == Ondersoeke == === Die FBI === Onmiddellik ná die aanvalle het die FBI onder die dekkode PENTTBOM met die grootste kriminele ondersoek in die Amerikaanse geskiedenis begin. Op sy hoogtepunt het meer as die helfte van die FBI se agente daaraan gewerk en is 'n halfmiljoen leidrade nagegaan.<ref name="PENTTBOM">{{Cite web |title=9/11 Investigation (PENTTBOM) |url=https://www.fbi.gov/history/famous-cases/911-investigation/ |publisher=Federal Bureau of Investigation |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101010030053/http://www.fbi.gov/about-us/history/famous-cases/9-11-investigation/9-11-investigation |archive-date=2010-10-10}}</ref> Die FBI het die kapers vinnig geïdentifiseer nadat Mohammed Atta se bagasie op die lughawe in Boston gevind is. Atta moes twee van sy drie tasse inboek weens die beperkte ruimte op die klein pendelvlug waarmee hy na Boston gereis het, en weens 'n nuwe beleid om vertragings te vermy, het die bagasie nooit op Vlug 11 beland nie. Dit het die kapers se name, opdragte en Al-Kaïda-verbindings bevat. "Dit het al hierdie Arabiese dokumente bevat wat op die Rosettasteen van die ondersoek neergekom het," het 'n FBI-agent gesê.<ref name="Newsday">{{Cite news |date=2009-02-06 |title=Unraveling 9–11 Was in the Bags |url=http://www.securityinfowatch.com/news/10555883/unraveling-9-11-was-in-the-bags |work=Newsday |access-date=2026-09-12}}</ref> Abu Jandal, wat jare lank Bin Laden se lyfwag was en sedert 2000 in [[Jemen]] aangehou is, het op 17 September sewe van die kapers op foto's as Al-Kaïda-lede uitgeken.<ref name="Soufan317">{{Cite book |last1=Soufan |first1=Ali |last2=Freedman |first2=Daniel |title=The Black Banners (Declassified): How Torture Derailed the War on Terror after 9/11 |publisher=W. W. Norton |year=2020 |isbn=978-0-393-54072-7 |location=New York |pages=317-318}}</ref> Op 27 September 2001 het die FBI die foto's en name van al negentien vermoedelike kapers gepubliseer.<ref name="FBI19Photos">{{Cite press release |title=The FBI Releases 19 Photographs of Individuals Believed to be the Hijackers of the Four Airliners that Crashed on September 11, 2001 |publisher=Federal Bureau of Investigation |date=2001-09-27 |url=https://www.fbi.gov/news/pressrel/press-releases/the-fbi-releases-19-photographs-of-individuals-believed-to-be-the-hijackers |access-date=2026-09-12}}</ref> Teen die middag van 11 September het die NSA en Duitse intelligensiedienste reeds kommunikasie onderskep wat na Bin Laden gewys het; om 09:15 plaaslike tyd het die NSA 'n telefoongesprek onderskep waarin 'n Afghaanse Al-Kaïda-verteenwoordiger "goeie nuus" oorgedra het: "Ons het die teikens getref."<ref name="Summers155">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=155}}</ref> Ná ses maande se werk het FBI-direkteur Robert Mueller gesê: "Die kapers het geen dokumente agtergelaat nie. Ons soektogte het nie 'n enkele dokument opgelewer, hetsy hier in die Verenigde State of tussen die skat van data wat in Afghanistan of elders ontdek is, wat op enige manier na die sameswering van 11 September verwys nie." Die kapers het die stelsel se kwesbaarhede uitgebuit: openbare telefone, selfone, vooruitbetaalde kaarte en klein betalings deur informele netwerke. Mueller het bygevoeg dat die ondersoek "duidelike en beslissende bewyse" opgelewer het dat Al-Kaïda agter die aanvalle was.<ref name="Mueller2002">{{Cite web |date=2002-04-19 |title=Speech by Robert S. Mueller III, Director, FBI, Commonwealth Club of California |url=http://www.fbi.gov/pressrel/speeches/speech041902.htm |publisher=Federal Bureau of Investigation |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226224440/http://www.fbi.gov/pressrel/speeches/speech041902.htm |archive-date=2009-02-26}}</ref> === Die CIA === In 2004 het John L. Helgerson, die inspekteur-generaal van die CIA, 'n interne ondersoek na die agentskap se optrede voor 11 September gedoen en senior amptenare skerp gekritiseer omdat hulle nie alles moontlik gedoen het om terreur te bekamp nie.<ref name="Spiegel2009">{{Cite news |date=2009-08-31 |title=Ex-CIA Inspector General on Interrogation Report: 'The Agency Went over Bounds and Outside the Rules' |url=https://www.spiegel.de/international/world/ex-cia-inspector-general-on-interrogation-report-the-agency-went-over-bounds-and-outside-the-rules-a-646010.html |work=Der Spiegel |access-date=2026-09-12}}</ref> 'n Opsomming van die verslag is in Augustus 2007 gepubliseer. Daarvolgens het geen CIA-beampte die wet oortree nie, maar die gebrek aan samewerking tussen die CIA en die FBI word beklemtoon: ongeveer vyftig CIA-beamptes was bewus daarvan dat al-Hazmi en al-Mihdhar met geldige paspoorte in die Verenigde State was, maar nie een van hulle het die FBI oor die moontlike gevaar ingelig nie. Die verslag verwyt ook die voormalige CIA-direkteur George Tenet dat hy nie sy uiterste gedoen het om Al-Kaïda in die jare voor die aanvalle te ontwrig nie.<ref name="NYTCIA">{{Cite news |date=2007-08-22 |title=C.I.A. Lays Out Errors It Made Before Sept. 11 |url=https://www.nytimes.com/2007/08/22/washington/22cia.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Kongresondersoek === In Februarie 2002 het die intelligensiekomitees van die [[Senaat van die Verenigde State|Senaat]] en die Huis van Verteenwoordigers 'n gesamentlike ondersoek na die optrede van die Amerikaanse intelligensiegemeenskap begin. Hul verslag van 832 bladsye, wat in Desember 2002 verskyn het, het die tekortkominge van die FBI en die CIA uiteengesit om beskikbare inligting – onder meer oor terroriste wat die CIA geweet het in die land was – te gebruik om die aanslag te verhinder.<ref name="Theoharis">{{Cite book |editor-last=Theoharis |editor-first=Athan G. |title=The Central Intelligence Agency: Security Under Scrutiny |publisher=Greenwood |year=2006 |isbn=978-0-313-33282-1 |pages=222-224}}</ref> Die Bush-administrasie het geëis dat 28 verbandhoudende bladsye geklassifiseer bly. Die voorsitter van die ondersoek, Bob Graham, het in Desember 2002 gesê daar is "bewyse dat buitelandse regerings betrokke was by die fasilitering van die aktiwiteite van minstens sommige van die terroriste in die Verenigde State".<ref name="PBSGraham">{{Cite web |date=2002-12-11 |title=Improving Intelligence |url=https://www.pbs.org/newshour/show/improving-intelligence |publisher=PBS |access-date=2026-09-12}}</ref> Slagofferfamilies, gefrustreer deur die onbeantwoorde vrae en die geredigeerde materiaal, het op 'n onafhanklike kommissie aangedring.<ref name="Theoharis" /> === Die 9/11-kommissie === Op aandrang van slagoffersorganisasies en teen die wense van die regering het die Huis van Verteenwoordigers in die herfs van 2002 die Nasionale Kommissie oor Terreuraanvalle op die Verenigde State – algemeen bekend as die 9/11-kommissie – ingestel. Vyf Demokrate, vyf Republikeine en 78 personeellede het van Januarie 2003 tot Augustus 2004 die beplanning van die aanvalle, hul verloop en die reaksie van die Amerikaanse owerhede ondersoek. Hulle het sowat 1&nbsp;200 getuies ondervra, waaronder 120 regeringsamptenare, insluitend president Bush, visepresident Cheney en veiligheidsadviseur Condoleezza Rice.<ref name="911Report254">{{Cite report |url=https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |title=Final Report of the National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |date=2004-07-22 |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |pages=254-262 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816164111/https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf |archive-date=2021-08-16 |url-status=live}}</ref> Omdat die uitvoerende direkteur Philip Zelikow as regeringsadviseur bande met Rice en Bush se hoofadviseur Karl Rove gehad het, het slagoffersorganisasies en sommige kommissielede hom van 'n botsing van belange beskuldig.<ref name="Mycoff">{{Cite book |last1=Mycoff |first1=Jason D. |last2=Pika |first2=Joseph A. |title=Confrontation and Compromise: Presidential and Congressional Leadership, 2001–2006 |publisher=Rowman & Littlefield |year=2008 |isbn=978-0-7425-4059-0 |location=Lanham |page=83}}</ref> Die kommissieleiers Thomas Kean en Lee H. Hamilton het aan die begin van 2004 verneem dat die CIA video-opnames van ondervragings van Al-Kaïda-lede vernietig het wat hulle aangevra het.<ref name="Mayer280">{{Cite book |last=Mayer |first=Jane |title=The Dark Side: The Inside Story of How the War on Terror Turned into a War on American Ideals |publisher=Anchor Books |year=2009 |isbn=978-0-307-45629-8 |location=New York |page=280}}</ref> Die eindverslag van Julie 2004, 'n dokument van 585 bladsye, het ernstige sistemiese foute by al die betrokke Amerikaanse owerhede uitgewys: die CIA en die FBI het hul kennis nie uitgeruil nie, Al-Kaïda-lede wat die land binnegekom het, is nie dopgehou nie, verdagte binnelandse passasiers is nie by lughawens gekontroleer nie, en die bevelslyne van NORAD was te stadig. Bush het tussen Januarie 2001 en September 2001 meer as 40 daaglikse kortverslae oor Bin Laden en Al-Kaïda ontvang, en dié van 6 Augustus 2001 het teen 'n veelvuldige aanslag in die Verenigde State met gekaapte vliegtuie gewaarsku.<ref name="911Report254" /> Die verslag stel: "Ons glo die aanvalle van 11 September het vier soorte mislukkings blootgelê: in verbeelding, beleid, vermoëns en bestuur."<ref name="Foresight">{{Cite web |title=Foresight—and Hindsight |url=http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch11.htm |publisher=National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States |access-date=2026-09-12}}</ref> Die verslag het egter geen individue vir die mislukkings verantwoordelik gehou of persoonlike gevolge geëis nie, en dit het self berus op ondervragingsverklarings wat deur [[marteling]] verkry is.<ref name="Mayer280" /> In 2011 het die kommissie sy ontsteltenis uitgespreek dat verskeie van sy aanbevelings nog nie geïmplementeer is nie.<ref name="LATGaps">{{Cite news |last=Bennett |first=Brian |date=2011-08-30 |title=Post-9/11 assessment sees major security gaps |url=https://www.latimes.com/nation/la-xpm-2011-aug-30-la-na-911-report-card-20110831-story.html |work=Los Angeles Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Ondersoeke na die ineenstortings === Die verslag van die konsultasiefirma McKinsey & Company oor die brandweer se optrede het in 2002 aanbeveel dat die kommunikasiestelsels, bevelstrukture en operasionele riglyne verbeter word om in toekomstige rampe meer lewens te red.<ref name="McKinsey" /> Die Federal Emergency Management Agency (FEMA) het tot Mei 2002 'n voorlopige ondersoek na die boutegniese oorsake van die ineenstortings gedoen, waarna die NIST op 1 Oktober 2002 'n wetlike navorsingsopdrag daarvoor ontvang het.<ref name="FEMA403" /><ref name="NISTMandate">{{Cite web |date=2012 |title=NIST's Responsibilities under the National Construction Safety Team Act |url=https://www.nist.gov/system/files/documents/2017/04/28/NationalConstructionSafetyTeamActFactsheet111212.pdf |publisher=National Institute of Standards and Technology |access-date=2026-09-12}}</ref> Die omvattende studie oor die tweelingtorings, saamgestel deur meer as 300 kundiges, het in September 2005 verskyn, en die herhaaldelik uitgestelde eindverslag oor gebou 7 in November 2008.<ref name="NISTFinalReports">{{Cite web |title=Final Reports from the NIST World Trade Center Disaster Investigation |url=https://www.nist.gov/el/final-reports-nist-world-trade-center-disaster-investigation |publisher=National Institute of Standards and Technology |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="NISTWTC7" /> Die NIST het bevind dat die brandvertragende bekleding op die staalstrukture van die tweelingtorings deur die botsings afgeslaan is, en dat die torings waarskynlik sou bly staan het as dit nie gebeur het nie.<ref name="NISTCollapse" /> 'n Studie van die [[Purdue-universiteit]] in 2007 het met 'n nuwe hoëpresisie-simulasiemodel bevestig dat die ineenstorting onvermydelik geword het sodra die isolasie verwyder is: die hitte van 'n gewone kantoorbrand sou genoeg gewees het om die blootgestelde balke en kolomme te verswak, ongeag hoeveel kolomme deur die botsing beskadig is.<ref name="Purdue">{{Cite journal |last1=Irfanoglu |first1=Ayhan |last2=Hoffmann |first2=Christoph M. |year=2008 |title=Engineering Perspective of the Collapse of WTC-I |journal=Journal of Performance of Constructed Facilities |volume=22 |page=62 |doi=10.1061/(ASCE)0887-3828(2008)22:1(62)}}</ref> Die direkteur van die oorspronklike ondersoek het gesê: "Die torings het verstommend goed gevaar. Dit was nie die terroriste se vliegtuie wat die geboue laat val het nie; dit was die brand wat daarop gevolg het."<ref name="TerrorProof">{{Cite web |last=Sigmund |first=Pete |date=2002-09-25 |title=Building a Terror-Proof Skyscraper: Experts Debate Feasibility, Options |url=http://www.constructionequipmentguide.com/Building-a-Terror-Proof-Skyscraper-Experts-Debate-Feasibility-Options/2598/ |publisher=Construction Equipment Guide |access-date=2026-09-12}}</ref> Die verslag het ook bevind dat die trappe in die torings nie voldoende versterk was om bo die impaksones 'n ontsnaproete te bied nie.<ref name="NISTCodes">{{Cite web |date=2007-10-25 |title=Translating WTC Recommendations into Model Building Codes |url=http://wtc.nist.gov/NIBS_MMC/CodeChangeProposals.htm |publisher=National Institute of Standards and Technology |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310004023/http://wtc.nist.gov/NIBS_MMC/CodeChangeProposals.htm |archive-date=2011-03-10}}</ref> Wat gebou 7 betref, het die NIST bevind dat onbeheerde brande vloerbalke laat verhit het, wat "'n kritieke draagkolom laat faal het en 'n brandgeïnduseerde progressiewe ineenstorting begin het".<ref name="NISTWTC7" /> === Komplotteorieë === Sedert 2001 is talle sameswerings- of komplotteorieë oor die aanvalle versprei, veral op die internet. Die aanhangers daarvan beweer gewoonlik dat die Amerikaanse regering of sy intelligensiedienste die aanvalle bewustelik toegelaat of self uitgevoer het. Hulle betwis die vasgestelde oorsake van die skade en beweer ander oorsake, soos 'n beheerde sloping van die geboue. Aanhangers van die sogenaamde ''9/11 Truth Movement'' het sedert 2005 'n nuwe ondersoek geëis. Hul stellings word nie net deur die kundiges van FEMA en die NIST weerspreek nie, maar ook deur wetenskaplikes sonder enige regeringsopdrag.<ref name="CBSConspiracy">{{Cite news |last=Norman |first=Joshua |date=2011-09-11 |title=9/11 conspiracy theories won't stop |url=https://www.cbsnews.com/news/9-11-conspiracy-theories-wont-stop/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> Reeds aan die begin van 2002 het die boek ''L'Effroyable Imposture'' van die Fransman Thierry Meyssan, wat die amptelike verklaring van die aanvalle bevraagteken het, internasionale verspreiding geniet. Sedertdien het skrywers soos Webster G. Tarpley en David Ray Griffin soortgelyke boeke gepubliseer, en die dokumentêr ''Loose Change'' het wye aandag getrek.<ref name="FrConspiracy">{{Cite news |last=Lasserre |first=Isabelle |date=2010-01-25 |title=L'Amérique, cible de choix du révisionnisme |url=https://www.lefigaro.fr/international/2010/01/25/01003-20100125ARTFIG00710-l-amerique-cible-de-choix-du-revisionnisme-.php |work=Le Figaro |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> In Frankryk het Guillaume Dasquié en Jean Guisnel in 2002 die weerleggende boek ''L'effroyable mensonge'' gepubliseer, en die Association française pour l'information scientifique het in Junie 2011 'n spesiale uitgawe van sy tydskrif ''Science et pseudo-sciences'' gewy aan die onwetenskaplike aard van dié teorieë.<ref name="AFIS">{{Cite web |date=2011 |title=Science et pseudo-sciences nr. 296, Hors-série 11 septembre |url=https://www.pseudo-sciences.org/spip.php?article1626 |publisher=Association française pour l'information scientifique |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Die ondersoekende joernalis Fabrizio Calvi het in ''11 septembre, la contre-enquête'' (2011) tot die gevolgtrekking gekom dat daar geen presiese voorkennis of doelbewuste toelating deur die Amerikaanse owerhede was nie, maar wel 'n duidelike mislukking van die intelligensiedienste as gevolg van stadige prosedures en die versplintering van inligting en verantwoordelikheid: "As daar in die Verenigde State 'n sameswering was, was dit dié van onbekwames en dwase."<ref name="Calvi">{{Cite book |last=Calvi |first=Fabrizio |title=11 septembre, la contre-enquête |publisher=Fayard |year=2011 |location=Parys |language=fr}}</ref> == Reaksies == === Reaksie van die Amerikaanse regering === [[Lêer:President George W. Bush Receives Information Regarding Terrorist Attacks.jpg|duimnael|President George W. Bush word in Sarasota, Florida, ingelig terwyl hy 'n laerskool besoek.]] President [[George W. Bush]] het omstreeks 09:00 plaaslike tyd tydens 'n leesles by die Emma E. Booker-laerskool in Sarasota, Florida, van die eerste botsing gehoor, en kort daarna het sy stafhoof Andrew Card aan hom gefluister: "'n Tweede vliegtuig het die tweede toring getref. Amerika word aangeval."<ref name="NBCCard">{{Cite news |date=2009-10-09 |title=He told Bush that America is under attack |url=http://www.nbcnews.com/id/32782623/ns/us_news-9_11_eight_years_later/t/he-told-bush-america-under-attack/ |work=NBC News |access-date=2026-09-12}}</ref> Hy het die les eers voltooi, daarna met adviseurs en visepresident Cheney getelefoneer en met die ''Air Force One'' na verskeie lugmagbasisse gevlieg. Teen ongeveer 19:00 het hy die Withuis bereik en die CIA en die FBI vrye hand gegee om die daders op te spoor.<ref name="AtkinsBush">{{Cite book |last=Atkins |first=Stephen E. |title=9/11: The Essential Reference Guide |publisher=ABC-Clio |year=2021 |isbn=978-1-4408-7302-7 |location=Santa Barbara |pages=77-78}}</ref> In sy toespraak tot die nasie om 20:30 het hy van "bose dade van terreur" gepraat en militêre vergelding aangekondig: "Terreuraanvalle kan die fondamente van ons hoogste geboue skud, maar hulle kan nie die fondamente van Amerika skud nie."<ref name="BushAddress">{{Cite web |last=Bush |first=George W. |date=2001-09-11 |title=Address to the Nation on the Terrorist Attacks |url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/address-the-nation-the-terrorist-attacks |publisher=The American Presidency Project |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 20 September 2001 het Bush in 'n buitengewone toespraak voor die gesamentlike sitting van die Kongres die oorlog teen terreur verklaar. Elke nasie moes nou kies: "Óf julle is met ons, óf julle is met die terroriste." Voortaan sou die Verenigde State enige land wat terroriste bly ondersteun en huisves, as 'n vyand beskou.<ref name="BushCongress">{{Cite news |last=Bush |first=George W. |date=2001-09-20 |title=Text: President Bush Addresses the Nation |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/specials/attacked/transcripts/bushaddress_092001.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813093643/https://www.washingtonpost.com/wp-srv/nation/specials/attacked/transcripts/bushaddress_092001.html |archive-date=2021-08-13}}</ref> Die toespraak is oor partygrense heen verwelkom, en Bush se goedkeuringsyfer het tot 90 persent gestyg.<ref name="Gallup">{{Cite news |title=Presidential Approval Ratings – George W. Bush |url=http://www.gallup.com/poll/116500/Presidential-Approval-Ratings-George-Bush.aspx |publisher=Gallup |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402045152/http://www.gallup.com/poll/116500/presidential-approval-ratings-george-bush.aspx |archive-date=2009-04-02}}</ref> Die burgemeester van New York, [[Rudy Giuliani]], se sigbare rol het hom nasionale lof besorg.<ref name="TimePooley">{{Cite magazine |last=Pooley |first=Eric |date=2001-12-31 |title=Mayor of the World |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2020227_2020306_2022358,00.html |magazine=Time |access-date=2026-09-12}}</ref> Noodplanne vir die kontinuïteit van die regering en die ontruiming van leiers is kort ná die aanvalle in werking gestel; die Kongres is eers in Februarie 2002 daarvan in kennis gestel.<ref name="Commission10" /><ref name="CBSShadow">{{Cite news |date=2002-03-02 |title='Shadow Government' News To Congress |url=https://www.cbsnews.com/news/shadow-government-news-to-congress/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 14 September het Bush 'n nasionale noodtoestand afgekondig, wat hy elke jaar van sy ampstermyn verleng het; ook die daaropvolgende regerings het dit jaarliks hernu, sodat die uitsondering die reël geword het.<ref name="Thimm">{{Cite web |last=Thimm |first=Johannes |date=2018 |title=Vom Ausnahmezustand zum Normalzustand: Die USA im Kampf gegen den Terrorismus |url=https://www.swp-berlin.org/fileadmin/contents/products/studien/2018S16_tmm.pdf |publisher=Stiftung Wissenschaft und Politik |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 18 September het die Kongres die ''Authorization for Use of Military Force'' aanvaar, wat die president vooraf en sonder tydsbeperking magtig om "alle nodige en gepaste geweld" te gebruik teen dié wat die aanvalle beplan, gemagtig, gepleeg of gehelp het, of wat sulke persone gehuisves het. Die magtiging is steeds van krag.<ref name="AUMF">{{Cite web |date=2001-09-18 |title=Public Law 107–40: Joint Resolution to authorize the use of United States Armed Forces against those responsible for the recent attacks launched against the United States |url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/PLAW-107publ40/pdf/PLAW-107publ40.pdf |publisher=107de Kongres |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207022906/https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/PLAW-107publ40/pdf/PLAW-107publ40.pdf |archive-date=2018-12-07}}</ref> === Haatmisdade en diskriminasie === Die aanvalle het baie Amerikaners met vrees, woede en 'n gevoel van kwesbaarheid vervul. Talle mense wat weens hul voorkoms of kleredrag vir Moslems of Arabiere aangesien is, is verbaal en liggaamlik aangeval, en baie Moslems het weke lank nie in die openbaar verskyn nie.<ref name="Shanty">{{Cite book |last=Shanty |first=Frank |title=9/11: The Essential Reference Guide |publisher=ABC-Clio |year=2021 |location=Santa Barbara |pages=xvii–xix |chapter=The Impact of 9/11 on American Muslims}}</ref> Ook [[Sikhisme|Sikhs]] met tulbande is beledig, aangeval en bedreig; een van hulle, Balbir Singh Sodhi, is op 15 September 2001 in Mesa, Arizona, doodgeskiet nadat hy vir 'n Moslem aangesien is.<ref name="CNNHate">{{Cite news |date=2001-09-17 |title=Hate crime reports up in wake of terrorist attacks |url=http://archives.cnn.com/2001/US/09/16/gen.hate.crimes |work=CNN |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051127025019/http://archives.cnn.com/2001/US/09/16/gen.hate.crimes/ |archive-date=2005-11-27}}</ref> 'n Verslag van die Suid-Asiatiese Amerikaanse organisasie South Asian Americans Leading Together het tussen 11 en 17 September 2001 mediaberigte oor 645 vooroordeelvoorvalle teen Amerikaners van Suid-Asiatiese of Midde-Oosterse afkoms gedokumenteer, insluitend vandalisme, brandstigting, aanranding, skietvoorvalle en dreigemente.<ref name="SAALT">{{Cite web |year=2003 |title=American Backlash: Terrorists Bring War Home in More Ways Than One |url=http://www.saalt.org/attachments/1/American%20Backlash%20report.pdf |publisher=SAALT |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203140832/http://static.911digitalarchive.org/REPOSITORY/OTHER_OBJECTS/6object.pdf |archive-date=2010-12-03}}</ref> Ses dae ná die aanvalle het Bush die grootste Islamitiese sentrum in Washington besoek, waar hy die "ongelooflik waardevolle bydrae" van Amerikaanse Moslems erken het en gevra het dat hulle "met respek behandel word".<ref name="NYTFreedman">{{Cite news |last=Freedman |first=Samuel G. |date=2012-09-07 |title=Six Days After 9/11, Another Anniversary Worth Honoring |url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/us/on-religion-six-days-after-9-11-another-anniversary-worth-honoring.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106125316/https://www.nytimes.com/2012/09/08/us/on-religion-six-days-after-9-11-another-anniversary-worth-honoring.html |archive-date=2019-11-06}}</ref> 'n Peiling onder Arabiese Amerikaners in Mei 2002 het bevind dat 20 persent persoonlik diskriminasie ervaar het; in 'n peiling onder Amerikaanse Moslems in Julie 2002 het 48 persent gesê hul lewens het verswak en 57 persent dat hulle 'n daad van vooroordeel of diskriminasie beleef het.<ref name="HRWNotEnemy">{{Cite web |date=2002 |title=We Are Not the Enemy: Hate Crimes Against Arabs, Muslims, and Those Perceived to be Arab or Muslim after September 11 |url=https://www.hrw.org/reports/2002/usahate/usa1102-04.htm |publisher=Human Rights Watch |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522192143/https://www.hrw.org/reports/2002/usahate/usa1102-04.htm |archive-date=2022-05-22}}</ref> Teen Mei 2002 het die Amerikaanse Gelyke Werksgeleenthede-kommissie 488 klagtes van werksdiskriminasie ontvang, waarvan 301 van mense was wat afgedank is.<ref name="HRWNotEnemy" /> Minister van justisie John Ashcroft het tot 2004 sowat 5&nbsp;000 migrante – meestal jong Arabiese of Moslem-mans – sonder konkrete verdenkings laat aanhou. Baie van hulle is weens geringe oortredings van die immigrasie- of visumreg aangekla of maande lank as sogenaamde onmisbare getuies aangehou en ondervra. Uiteindelik kon met geen enkele gearresteerde 'n verband met Al-Kaïda bewys word nie.<ref name="Busching82">{{Cite book |last=Büsching |first=Stephan |title=Die Welt nach 9/11: Auswirkungen des Terrorismus auf Staatenwelt und Gesellschaft |publisher=Springer VS |year=2011 |isbn=978-3-531-94173-8 |location=Wiesbaden |pages=82-90 |language=de}}</ref> Amerikaanse Moslem-organisasies – onder meer die Islamic Society of North America, die American Muslim Council, die Council on American-Islamic Relations en die Islamic Circle of North America – het die aanvalle onmiddellik veroordeel en Amerikaanse Moslems opgeroep "om na vore te kom met hul vaardighede en hulpbronne om die lyding van die getroffenes en hul families te verlig". Benewens geldelike skenkings het baie Islamitiese organisasies bloedskenkingsveldtogte gereël en mediese hulp, voedsel en skuiling voorsien.<ref name="ISNA">{{Cite web |title=Muslim Americans Condemn Attack |url=http://www.islamicity.com/articles/Articles.asp?ref=AM0109-335 |publisher=ISNA |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172342/https://www.islamicity.org/ |archive-date=2018-12-25}}</ref> Belangstelling in die Islam het ná die aanvalle toegeneem; in die eerste tien jaar het interreligieuse gemeenskapsdiens van 8 tot 20 persent gestyg en het die persentasie Amerikaanse gemeentes wat aan interreligieuse aanbidding deelneem, van 7 tot 14 persent verdubbel.<ref name="CSMonitor">{{Cite news |date=2011-09-08 |title=From fear of Islam to outreach: how 9/11 prompted interfaith efforts |url=https://www.csmonitor.com/USA/Society/2011/0908/From-fear-of-Islam-to-outreach-how-9-11-prompted-interfaith-efforts |work=The Christian Science Monitor |issn=0882-7729 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827153610/https://www.csmonitor.com/USA/Society/2011/0908/From-fear-of-Islam-to-outreach-how-9-11-prompted-interfaith-efforts |archive-date=2021-08-27}}</ref> Die historikus Jill Lepore beskou die vermeende nuwe nasionale eenheid ná die aanvalle as 'n geskiedkundige mite en verwys na die heftige aanvalle op kritici soos die essayis [[Susan Sontag]], wat die Amerikaanse buitelandse beleid as mede-oorsaak genoem het. Die regskonserwatiewe skrywer Ann Coulter het geëis dat die Verenigde State selfs sonder verdere ondersoek die aanvallers se "lande binneval, hulle leiers doodmaak en hulle tot die Christendom bekeer", en die evangeliese televisieprediker Jerry Falwell het homoseksuele en voorstanders van aborsie mede-aanspreeklik vir die aanvalle gehou. Sulke uitsprake is op hul beurt skerp gekritiseer.<ref name="Lepore">{{Cite book |last=Lepore |first=Jill |title=Diese Wahrheiten: Eine Geschichte der Vereinigten Staaten von Amerika |publisher=C. H. Beck |year=2019 |isbn=978-3-406-73989-7 |location=München |pages=880-881 |language=de}}</ref> === Internasionale reaksies === Die aanvalle is deur die media en regerings wêreldwyd veroordeel, en talle lande het steun en solidariteit met die Verenigde State betuig.<ref name="Hertzberg">{{Cite magazine |last=Hertzberg |first=Hendrik |date=2006-09-11 |title=Lost love |url=http://www.newyorker.com/archive/2006/09/11/060911ta_talk_hertzberg |magazine=The New Yorker |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606070654/http://www.newyorker.com/archive/2006/09/11/060911ta_talk_hertzberg |archive-date=2011-06-06}}</ref> Die sekretaris-generaal van die [[Verenigde Nasies]], [[Kofi Annan]], het verklaar: "Daar bestaan geen twyfel dat hierdie aanvalle doelbewuste dade van terreur is nie, sorgvuldig beplan en gekoördineer – en as sodanig veroordeel ek hulle volkome."<ref name="AnnanUN">{{Cite web |date=2001-09-11 |title=United Nations Secretary-General condemns terrorist attacks on United States of America |url=https://www.i-p-o.org/terror-usa-un.htm |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Franse president [[Jacques Chirac]] het dieselfde aand op televisie gesê: "Die Franse volk in sy geheel staan aan die kant van die Amerikaanse volk."<ref name="LeMondeChirac">{{Cite news |date=2001-09-11 |title=Déclaration des autorités françaises |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/2001/09/11/consternation-dans-le-monde-entier_221480_1819218.html |work=Le Monde |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Britse premier [[Tony Blair]] het gesê Brittanje staan "skouer aan skouer" met die Verenigde State,<ref name="BlairStatement">{{Cite news |date=2001-09-11 |title=Blair's statement in full |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/1538551.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307034034/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/1538551.stm |archive-date=2022-03-07}}</ref> en hy het daarna twee maande lank 54 vergaderings met wêreldleiers gehou om internasionale steun vir militêre optrede te werf.<ref name="StandardBlair">{{Cite news |date=2007-10-27 |title=Tony Blair's allegiance to George Bush laid bare |url=https://www.standard.co.uk/news/tony-blairs-corrosive-allegiance-to-george-bush-laid-bare-for-the-first-time-6668892.html |work=Evening Standard |location=Londen |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113071246/https://www.standard.co.uk/news/tony-blairs-corrosive-allegiance-to-george-bush-laid-bare-for-the-first-time-6668892.html |archive-date=2021-01-13}}</ref> Die Duitse bondskanselier [[Gerhard Schröder]] het "onbeperkte solidariteit" met die Verenigde State toegesê en gesê: "Dit is nie 'n stryd tussen beskawings nie, dit is 'n stryd vír die beskawing."<ref name="Revel">{{Cite book |last=Revel |first=Jean-François |title=L'obsession anti-américaine |publisher=Plon |year=2002 |isbn=978-2-259-19449-5 |location=Parys |page=224 |language=fr}}</ref> Die Duitse staatspresident Johannes Rau het op 14 September voor sowat 200&nbsp;000 mense in Berlyn gesê: "Haat mag ons nie tot haat verlei nie. Haat verblind. [...] Die beste beskerming teen terreur, geweld en oorlog is 'n regverdige internasionale orde."<ref name="Rau">{{Cite news |date=2001-09-15 |title=Rau: "Wir müssen den Terrorismus bekämpfen" |url=https://www.welt.de/print-welt/article476104/Rau-Wir-muessen-den-Terrorismus-bekaempfen.html |work=Die Welt |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 12 September 2001 het die VN-Veiligheidsraad met Resolusie 1368 die aanvalle eenparig veroordeel en die reg van die Verenigde State op militêre selfverdediging erken.<ref name="UNSC1368">{{Cite press release |title=Security Council Condemns, 'In Strongest Terms', Terrorist Attacks on the United States |date=2001-09-12 |publisher=Verenigde Nasies |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060909162055/http://www.un.org/News/Press/docs/2001/SC7143.doc.htm |archive-date=2006-09-09}}</ref> Dieselfde dag het die NAVO-raad verklaar dat 'n bondgenootskapsgeval sou bestaan sodra bewys is dat die aanval van buite die Verenigde State gekom het; op 4 Oktober 2001 het die negentien NAVO-lande die bondgenootskapsgeval eenparig aanvaar en hulle daarmee tot militêre steun verbind.<ref name="bpbNATO">{{Cite web |date=2021-10-14 |title=Vor 20 Jahren: NATO beschließt Bündnisfall |url=https://www.bpb.de/kurz-knapp/hintergrund-aktuell/342066/vor-20-jahren-nato-beschliesst-buendnisfall/ |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Australiese premier John Howard, wat hom tydens die aanvalle in Washington bevind het, het Artikel IV van die ANZUS-verdrag ingeroep.<ref name="ABCHoward">{{Cite news |date=2011 |title=ABC Conversations with Richard Fidler: John Howard Interview Transcript |url=http://www.abc.net.au/reslib/201109/r826557_7555516.pdf |work=Australian Broadcasting Corporation |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510233640/http://www.abc.net.au/reslib/201109/r826557_7555516.pdf |archive-date=2013-05-10}}</ref> Die Russiese president Vladimir Poetin het die aanvalle "'n onbeskaamde uitdaging aan die hele mensdom" genoem en die moontlikheid van Russiese deelname nie uitgesluit nie, terwyl Iran sy grens met Afghanistan gesluit en steun aan die Noordelike Alliansie teen die Taliban aangekondig het.<ref name="Berger116">{{Cite book |last1=Berger |first1=Silvia |last2=Kläy |first2=Dieter |last3=Stahel |first3=Albert A. |title=Afghanistan – ein Land am Scheideweg im Spiegel der aktuellen Ereignisse |publisher=vdf Hochschulverlag |year=2002 |isbn=3-7281-2788-4 |location=Zürich |pages=116, 121-122 |language=de}}</ref> Leiers in die meeste Midde-Oosterse lande, sowel as Libië en Afghanistan, het die aanvalle veroordeel. Irak was 'n opvallende uitsondering: die staatstelevisie het verklaar dat "die Amerikaanse cowboys die vrugte pluk van hul misdade teen die mensdom".<ref name="CNNMideast">{{Cite news |date=2001-09-12 |title=Attacks draw mixed response in Mideast |url=http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/09/12/mideast.reaction/index.html |work=CNN |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813060324/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/09/12/mideast.reaction/index.html |archive-date=2007-08-13}}</ref> Die regering van Saoedi-Arabië het die aanvalle amptelik veroordeel, hoewel baie Saoedi's Bin Laden se saak privaat ondersteun het.<ref name="Summers403">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |page=403}}</ref> Die president van die Palestynse Owerheid, Yasser Arafat, het die aanvalle veroordeel en sy medelye betuig, maar daar was berigte van vieringe van omstrede omvang op die Wesoewer, in Gasa en in Oos-Jerusalem. Arafat het sy veiligheidsdienste opdrag gegee om die vieringe te beëindig.<ref name="NPREstrin">{{Cite news |last=Estrin |first=Daniel |date=2021-09-10 |title=How The Events Of 9/11 Still Affect The Israeli-Palestinian Conflict |url=https://www.npr.org/2021/09/09/1035418760/how-the-events-of-9-11-still-affect-the-israeli-palestinian-conflict |work=NPR |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 25 September 2001 het die Iranse president Mohammad Khatami gesê: "Iran verstaan die Amerikaners se gevoelens oor die terreuraanvalle in New York en Washington ten volle", en bygevoeg dat "nasies nie in die plek van terroriste gestraf moet word nie".<ref name="Khatami">{{Cite web |date=2001-09-25 |title=P.I.R.I News Headlines |url=https://web.archive.org/web/20020503200608/http://www.president.ir/cronicnews/1380/8007/800703/800703.htm |publisher=Kantoor van die President van Iran |access-date=2026-09-12}}</ref> Iranse burgers het voor die Switserse ambassade in Teheran, wat Amerikaanse belange in Iran verteenwoordig, saamgedrom en kerse as teken van rou aangesteek.<ref name="BBCCorera">{{Cite news |last=Corera |first=Gordon |date=2006-09-25 |title=Iran's gulf of misunderstanding with US |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5377914.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215064710/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5377914.stm |archive-date=2009-02-15}}</ref> Op 17 Oktober 2001 het Mary Robinson van die VN se Hoë Kommissariaat vir Menseregte die aanvalle as misdade teen die mensdom bestempel.<ref name="Robinson">{{Cite web |date=2001-10-17 |title=Mary Robinson : les attentats du 11 septembre sont des crimes contre l'humanité |url=http://www.aidh.org/attacks/d07.htm |language=fr |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030914133039/http://www.aidh.org/attacks/d07.htm |archive-date=2003-09-14}}</ref> === Reaksies in die Islamitiese wêreld === 'n Paar dae ná die aanvalle het Moslem-geleerdes en -organisasies die aanvalle openlik veroordeel. Op 13 September 2001 het die regsgeleerde Yusuf al-Qaradawi verklaar dat sy hart bloei oor die aanvalle, ondanks sy sterk teenkanting teen die Amerikaanse beleid teenoor Israel: die Islam as "godsdiens van verdraagsaamheid" beskou 'n aanval op onskuldige mense as 'n swaar sonde. Hy het na vers 5:32 van die [[Koran]] verwys: "Wie ook al 'n mens doodmaak wat nie 'n ander doodgemaak het of onheil op aarde gestig het nie, dit is asof hy die hele mensdom doodgemaak het."<ref name="Condemning">{{Cite web |year=2012 |title=Condemning Terrorism: Statements from Muslim Leaders |url=https://rissc.jo/wp-content/uploads/2018/11/Condemning_Terrorism-EN.pdf |publisher=Royal Islamic Strategic Studies Centre |pages=17, 25, 27, 31 |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 14 September het 46 verteenwoordigers van die Moslembroederskap, Jamaat-e-Islami en ander Islamitiese organisasies in die koerant ''al-Quds al-Arabi'' "met alle vasberadenheid en skerpte hierdie gebeure wat met alle menslike en Islamitiese waardes in stryd is" veroordeel.<ref name="Condemning" /> Muhammad Sayyid Tantawi, die sjeik van die al-Azhar-universiteit in Kaïro, het die aanvalle "nie dapper nie" genoem en gesê dat die daders op die Oordeelsdag veroordeel sal word; namens al-Azhar het hy verklaar dat die instelling teen terrorisme van enige aard gekant is.<ref name="Condemning" /> Sommige Moslems het die aanvalle egter verwelkom: die Saoedi-geleerde Safar al-Hawali het in 'n ope brief aan Bush geskryf dat die skok onder Moslems met 'n "geweldige golf van vreugde" gepaard gegaan het.<ref name="Hawali">{{Cite web |last=al-Hawali |first=Safar |date=2001-10-15 |title=An Open Letter to President Bush |url=https://sunnahonline.com/ilm/contemporary/0025.htm |publisher=sunnahonline.com |access-date=2026-09-12}}</ref> == Militêre en politieke nasleep == === Oorlog in Afghanistan === [[Lêer:US Army Afghanistan 2006.jpg|duimnael|Amerikaanse soldate in Afghanistan, Mei 2006]] Op die middag van 11 September het minister van verdediging [[Donald Rumsfeld]] sy adjunkte reeds opdrag gegee om na bewyse van Iraakse betrokkenheid te soek. Volgens aantekeninge van die senior beleidsamptenaar Stephen Cambone het Rumsfeld gevra: "Beste inligting, vinnig. Beoordeel of hulle goed genoeg is om S.H. [Saddam Hussein] terselfdertyd te tref. Nie net OBL [Osama bin Laden] nie."<ref name="FrontlineBush">{{Cite episode |title=Bush's War |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/bushswar/ |series=Frontline |network=PBS |date=2008-03-24 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2018-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211110930/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/bushswar/ |url-status=live}}</ref> Minister van buitelandse sake [[Colin Powell]] het egter deurgevoer dat 'n ultimatum eerste aan die Taliban-regime gestel word om Bin Laden uit te lewer. Die Taliban het aangebied om hom self te verhoor of aan 'n buurland uit te lewer, maar die Amerikaanse regering het die aanbod geïgnoreer en onderhandelinge uitgesluit.<ref name="Summers175">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=175-176}}</ref> Op 7 Oktober 2001 het die Verenigde State en Brittanje Operasie Enduring Freedom begin met lugbombardemente op Taliban- en Al-Kaïda-posisies, gevolg deur grondtroepe van die spesiale magte.<ref name="CFRTimeline">{{Cite web |title=The U.S. War in Afghanistan |url=https://www.cfr.org/timeline/us-war-afghanistan |publisher=Council on Foreign Relations |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227122228/https://www.cfr.org/timeline/us-war-afghanistan |archive-date=2019-02-27}}</ref> Op 13 November 2001 het die verbonde Noordelike Alliansie Kaboel sonder teenstand ingeneem, en teen die einde van die jaar was die Taliban-regime omvergewerp.<ref name="Greiner89">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=9/11: Der Tag, die Angst, die Folgen |publisher=C. H. Beck |year=2011 |isbn=978-3-406-61244-2 |location=München |pages=89-90 |language=de}}</ref> Bin Laden het in Desember 2001 tydens die Slag van Tora Bora oor die Pakistanse grens ontsnap en byna tien jaar lank ongesiens gebly.<ref name="BBCTora">{{Cite news |last=Corera |first=Gordon |date=2011-07-21 |title=Bin Laden's Tora Bora escape, just months after 9/11 |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-14190032 |work=BBC News |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129165659/https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-14190032 |archive-date=2022-11-29}}</ref> Op 2 Mei 2011 het 'n Amerikaanse spesiale eenheid hom in Abbottabad in Pakistan opgespoor en in Operasie Neptune Spear doodgemaak.<ref name="Summers433">{{Cite book |last1=Summers |first1=Anthony |last2=Swan |first2=Robbyn |title=The Eleventh Day: The Full Story of 9/11 |publisher=Ballantine Books |year=2012 |isbn=978-0-8129-7809-4 |location=New York |pages=433-434}}</ref> Die meeste Afghane het ten tyde van die aanvalle reeds honger gely. Ná die aanvalle het tienduisende mense probeer vlug uit vrees vir Amerikaanse vergelding, en Pakistan – reeds die tuiste van baie Afghaanse vlugtelinge – het sy grens op 17 September 2001 gesluit. Duisende Afghane het ook na die grens met Tadjikistan gevlug, maar is toegang geweier.<ref name="CNNRefugees">{{Cite news |date=2001-09-20 |title=Afghan refugee crisis spreads |url=https://edition.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/central/09/20/ret.afghan.refugees/ |work=CNN |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Taliban-leiers het teen militêre optrede gepleit: "Ons doen 'n beroep op die Verenigde State om Afghanistan nie in nog meer ellende te dompel nie, want ons mense het reeds soveel gely."<ref name="NYTTaliban">{{Cite news |last=Bearak |first=Barry |date=2001-09-13 |title=After The Attacks: The Afghans; Taliban Plead for Mercy to the Miserable in a Land of Nothing |url=https://www.nytimes.com/2001/09/13/us/after-attacks-afghans-taliban-plead-for-mercy-miserable-land-nothing.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Alle VN-werkers het die land verlaat, en die Wêreldvoedselprogram het op 12 September opgehou om koring na Afghanistan in te voer weens veiligheidsrisiko's.<ref name="BBCAid">{{Cite news |date=2001-09-22 |title=Aid shortage adds to Afghan woes |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1556117.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2011 het die Verenigde State en die NAVO onder president [[Barack Obama]] met 'n troepeonttrekking begin wat in 2016 afgehandel is. Onder presidente Donald Trump en Joe Biden is die laaste gereelde Amerikaanse troepe op 30 Augustus 2021 onttrek, wat die einde van die twintigjarige oorlog beteken het. Biden het gesê dat dit ná byna twintig jaar duidelik was dat die Amerikaanse weermag Afghanistan nie in 'n moderne demokrasie kon omskep nie.<ref name="NYTZucchino">{{Cite news |last=Zucchino |first=David |date=2021-10-07 |title=The U.S. War in Afghanistan: How It Started, and How It Ended |url=https://www.nytimes.com/article/afghanistan-war-us.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Oorlog in Irak === Op 15 September 2001 het die Bush-administrasie tydens 'n vergadering by Camp David die gedagte verwerp om Irak as vergelding vir die aanvalle aan te val.<ref name="AvalonReport">{{Cite web |title=The 9/11 Commission Report |url=http://avalon.law.yale.edu/sept11/911Report.pdf |website=Avalon Project |pages=334-336 |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123013421/http://avalon.law.yale.edu/sept11/911Report.pdf |archive-date=2015-11-23}}</ref> Nietemin het die Verenigde State in Maart 2003 saam met bondgenote [[Irak]] binnegeval en "Saddam Hussein se steun aan terrorisme" as rede aangevoer. Destyds het tot sewe uit tien Amerikaners geglo dat die Iraakse president 'n rol in die aanvalle gespeel het; drie jaar later het Bush erken dat hy nie het nie.<ref name="GuardianSaddam">{{Cite news |date=2006-09-12 |title=Bush: Saddam was not responsible for 9/11 |url=https://www.theguardian.com/world/2006/sep/12/september11.usa2 |work=The Guardian |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321085103/https://www.theguardian.com/world/2006/sep/12/september11.usa2 |archive-date=2017-03-21}}</ref> In September 2002 het Bush uit die oorlog teen terreur 'n Amerikaanse reg op voorkomende aanvalle afgelei, bekend as die Bush-leerstelling. [[Duitsland]], [[Frankryk]], [[Rusland]] en [[China]] het sowel die leerstelling as deelname aan die oorlog verwerp; nadat die VN-Veiligheidsraad in Februarie 2003 geen mandaat gegee het nie, het die Amerikaanse regering 'n "koalisie van gewilliges" gevorm en die oorlog sonder VN-mandaat begin. Saddam Hussein is vinnig omvergewerp, maar 'n jarelange, bloedige burgeroorlog het gevolg waarin Al-Kaïda nuwe takke gevorm het.<ref name="Davies143">{{Cite book |last=Davies |first=Todd A. |title=The Global War on Terror: 9/11, Iraq, and America's Crisis in the Middle East |publisher=Xlibris |year=2008 |isbn=978-1-4363-1506-7 |page=143}}</ref> Volgens 'n studie van die Brown Universiteit het sowat 940&nbsp;000 mense – waaronder 432&nbsp;000 burgerlikes – van 2001 tot die einde van 2023 aan direkte geweld in die oorlog teen terreur in Afghanistan, Irak, Jemen, Pakistan en Sirië gesterf. Aan indirekte oorlogsgevolge het na raming nog 3,6 tot 3,8 miljoen mense gesterf, wat 'n totaal van tot 4,7 miljoen sterftes gee.<ref name="CostsHuman">{{Cite web |title=Human Costs of War |url=https://costsofwar.watson.brown.edu/costs/human |publisher=Watson Institute for International and Public Affairs, Brown University |year=2023 |access-date=2026-09-12}}</ref> Dieselfde projek het beraam dat die oorloë ná 11 September die verplasing van ten minste 38 miljoen mense veroorsaak en agt biljoen Amerikaanse dollar gekos het.<ref name="CostsFigures">{{Cite web |title=Latest Figures |url=https://watson.brown.edu/costsofwar/figures |website=Costs of War |access-date=2026-09-12}}</ref> === Onwettige vorme van terreurbestryding === [[Lêer:Camp x-ray detainees.jpg|duimnael|Gevangenes in Kamp X-Ray, Januarie 2002]] Tydens die oorlog het die Amerikaanse weermag en sy bondgenote meer as 1&nbsp;200 mense as terreurverdagtes aangehou, meestal Moslems, Arabiere of Asiate.<ref name="Sherer">{{Cite journal |last=Sherer |first=Paul M. |year=2004 |title=Targets of Suspicion: The Impact of Post-9/11 Policies on Muslims, Arabs and South Asians in the United States |journal=Immigration Policy in Focus |volume=3 |issue=2 |page=3}}</ref> Die Amerikaanse regering het dié gevangenes regtens as "onwettige kombattante" gedefinieer en hulle so aan die geldende [[volkereg|internasionale reg]], soos Artikel 4 van die Derde [[Geneefse konvensies|Geneefse Konvensie]], en aan die folterverbod in die Amerikaanse strafreg probeer onttrek.<ref name="Finkelstein">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Claire |title=Targeted Killings: Law and Morality in an Asymmetrical World |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-964647-0 |location=Oxford |pages=156-159}}</ref> Hulle is in geheime gevangenisse buite die Verenigde State en in die gevangeniskamp by Guantanamo Bay aangehou, waar hulle jare lank sonder bekendmaking van hul identiteit, sonder aanklag en sonder regsbystand geïsoleer is.<ref name="Stockdale">{{Cite book |last=Stockdale |first=Nancy |title=Behind Barbed Wire: An Encyclopedia of Concentration and Prisoner-of-War Camps |publisher=ABC-Clio |year=2018 |isbn=978-1-4408-5762-1 |location=Santa Barbara |pages=128, 130}}</ref> Minstens 136 van hulle is deur die CIA in die buiteland ontvoer of onwettig aangehou; 54 state het daarmee gehelp, en Pole en Roemenië het geheime gevangenisse daarvoor ingerig.<ref name="Spiegel54">{{Cite news |date=2013-02-05 |title=Anti-Terror-Kampf: Mehr als 50 Staaten halfen CIA bei Verschleppungen |url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/bericht-54-staaten-halfen-cia-bei-entfuehrung-von-terror-verdaechtigen-a-881562.html |work=Der Spiegel |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Van Januarie 2002 af het CIA-spesialiste 158 van hierdie gevangenes in die nuutgeboude Kamp X-Ray in Guantanamo ondervra. Daarby is metodes soos slaapontneming en waterboarding gebruik, wat internasionaal as [[marteling]] verbode is.<ref name="DiEdoardo">{{Cite book |last=DiEdoardo |first=Christina Ann-Marie |title=Torture and Enhanced Interrogation: A Reference Handbook |publisher=ABC-Clio |year=2020 |isbn=978-1-4408-6227-4 |location=Santa Barbara |pages=40-45}}</ref> Die stelsel van geheime militêre gevangenisse en die metodes het in die lente van 2004 deur die Abu Ghraib-skandaal bekend geword en tot sterk internasionale proteste gelei.<ref name="Tumber">{{Cite book |last1=Tumber |first1=Howard |last2=Waisbord |first2=Silvio |title=The Routledge Companion to Media and Human Rights |publisher=Taylor & Francis |year=2017 |isbn=978-1-317-21513-4 |location=Londen |page=182}}</ref> In 2005 het ''The Washington Post'' en Human Rights Watch onthullings oor die CIA-vlugte en die geheime aanhoudingsentrums gepubliseer.<ref name="WaPoBlackSites">{{Cite news |last=Whitlock |first=Craig |date=2005-11-17 |title=Europeans Probe Secret CIA Flights |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/11/16/AR2005111602198.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Obama het in 2009 die CIA se folterprogram laat staak en die geheime aanhoudingsentrums laat sluit, maar dié wat vir die marteling verantwoordelik was, is nie vervolg nie. Terselfdertyd het hy Bush se toesigprogramme uitgebrei, klokkeluiers laat vervolg en die aantal geteikende doodmakings met drone sterk vermeerder. Sy voorneme om Guantanamo te sluit, het op weerstand in die Kongres gestuit.<ref name="Olmsted">{{Cite book |last=Olmsted |first=Kathryn |title=The Presidency of Barack Obama: A First Historical Assessment |publisher=Princeton University Press |year=2018 |isbn=978-0-691-16028-3 |location=Princeton |pages=212-214}}</ref><ref name="Busching82" /> Van die aanvanklike sowat 780 gevangenes was daar in Oktober 2025 nog vyftien in Guantanamo.<ref name="GitmoDocket">{{Cite news |date=2025-10-16 |title=The Guantánamo Docket |url=https://www.nytimes.com/interactive/2021/us/guantanamo-bay-detainees.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> === Regeringsbeleid teenoor terrorisme === Die aanvalle het buitelandse terrorisme as 'n groot veiligheidskwessie in die Verenigde State gevestig en getoon dat klein state en terreurorganisasies toenemend selfs teen groot moondhede kon optree.<ref name="Rogers">{{Cite web |last=Rogers |first=Paul |date=2021-09-10 |title=9/11 did not change the world – it was already on the path to decades of conflict |url=http://theconversation.com/9-11-did-not-change-the-world-it-was-already-on-the-path-to-decades-of-conflict-167388 |website=The Conversation |access-date=2026-09-12}}</ref> Talle regerings het daarna teenterreurwetgewing aanvaar wat dikwels [[burgerregte]] beperk het.<ref name="bpb10Jahre">{{Cite web |date=2011-09-11 |title=10 Jahre 9/11 |url=https://www.bpb.de/politik/hintergrund-aktuell/68722/10-jahre-9-11-weitere-angebote |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> In Duitsland, waar verskeie van die daders gewoon het, is twee groot "teenterreurpakkette" aangeneem: die eerste het regsleemtes gesluit wat terroriste toegelaat het om in die land te woon en geld in te samel, en die tweede het die doeltreffendheid en kommunikasie van die intelligensie- en polisiedienste aangespreek.<ref name="Miko">{{Cite web |last1=Miko |first1=Francis |last2=Froehlich |first2=Christian |date=2004-12-27 |title=Germany's Role in Fighting Terrorism: Implications for U.S. Policy |url=https://fas.org/irp/crs/RL32710.pdf |publisher=Congressional Research Service |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801023810/https://fas.org/irp/crs/RL32710.pdf |url-status=dead}}</ref> Verskeie Duitse wetsontwerpe – oor voorkomende aanhouding, telekommunikasietoesig, die afskiet van gekaapte vliegtuie, geheime deursoeking van private rekenaars en die stoor van kommunikasiedata – is deur die Duitse grondwethof ongrondwetlik verklaar.<ref name="Greiner233">{{Cite book |last=Greiner |first=Bernd |title=9/11: Der Tag, die Angst, die Folgen |publisher=C. H. Beck |year=2011 |isbn=978-3-406-61244-2 |location=München |pages=163-164, 228-235 |language=de}}</ref> Kanada het sy eerste teenterreurwet aanvaar, die Verenigde Koninkryk die ''Anti-terrorism, Crime and Security Act 2001'' en die ''Prevention of Terrorism Act 2005'', en Nieu-Seeland die ''Terrorism Suppression Act 2002''.<ref name="CBCAntiTerror">{{Cite news |date=2007-02-27 |title=Anti-terrorism Act |url=http://www.cbc.ca/news2/background/cdnsecurity/ |work=CBC News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="BBCQandA">{{Cite news |date=2003-10-17 |title=Q and A: Anti-terrorism legislation |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3197394.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Europese Raad het op 21 September 2001 besluit om terrorisme in die Europese Unie by voorrang te bestry, en met die Gemeenskaplike Standpunt 931 van 27 Desember 2001 en Verordening (EG) 2580/2001 het die EU 'n eenvormige lys ingestel van persone en organisasies wie se bates bevries kan word.<ref name="EUCommon">{{Cite web |date=2001-12-27 |title=Gemeenschappelijk Standpunt 2001/931/GBVB van de Raad |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32001E0931 |publisher=Europese Unie |language=nl |access-date=2026-09-12}}</ref> In die Verenigde State self het die Kongres in Oktober 2001 die ''USA PATRIOT Act'' aanvaar, wat die federale regering verreikende bevoegdhede gegee het: die aanhouding van buitelandse terreurverdagtes vir 'n week sonder aanklag, die monitering van verdagtes se telefoonoproepe, e-pos en internetgebruik sonder 'n hofbevel, en die vervolging van vermeende terroriste sonder tydsbeperking.<ref name="Greiner233" /><ref name="PatriotAct">{{Cite web |title=The USA PATRIOT Act: Preserving Life and Liberty |url=http://www.lifeandliberty.gov/highlights.htm |publisher=United States Department of Justice |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102035036/http://www.justice.gov/archive/ll/highlights.htm |archive-date=2010-01-02}}</ref> Burgerregte-organisasies het die wet gekritiseer omdat dit die privaatheid van burgers aantas en die regterlike toesig oor wetstoepassing en binnelandse intelligensie uitskakel.<ref name="ACLU">{{Cite press release |title=Uncle Sam Asks: "What The Hell Is Going On Here?" in New ACLU Print and Radio Advertisements |date=2003-09-03 |publisher=American Civil Liberties Union |url=https://www.aclu.org/national-security/uncle-sam-asks-what-hell-going-herein-new-aclu-print-and-radio-advertisements |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603123234/http://www.aclu.org/national-security/uncle-sam-asks-what-hell-going-herein-new-aclu-print-and-radio-advertisements |archive-date=2012-06-03}}</ref> Die NSA het sonder lasbriewe met die monitering van telekommunikasie begin, wat gekritiseer is omdat dit die agentskap toegelaat het "om telefoon- en e-poskommunikasie tussen die Verenigde State en mense oorsee sonder 'n lasbrief af te luister".<ref name="WaPoNSA">{{Cite news |last1=VandeHei |first1=Jim |last2=Eggen |first2=Dan |date=2006-01-05 |title=Cheney Cites Justifications For Domestic Eavesdropping |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/04/AR2006010400973.html |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Met die ''Homeland Security Act'' van November 2002 is die Departement van Binnelandse Veiligheid geskep om die binnelandse teenterreurwerk te koördineer; teen 2011 het dit met 200&nbsp;000 werknemers en 'n begroting van 56 miljard dollar die tweede grootste federale departement ná die Pentagon geword.<ref name="Busching83">{{Cite book |last=Büsching |first=Stephan |title=Die Welt nach 9/11 |publisher=Springer VS |year=2011 |isbn=978-3-531-94173-8 |location=Wiesbaden |pages=83-84 |language=de}}</ref> Altesaam is 263 nuwe veiligheidsagentskappe in die Verenigde State gestig of geherorganiseer, en sowat 1&nbsp;200 staatsinstansies en 1&nbsp;931 private maatskappye is sedertdien by gevarebestryding betrokke.<ref name="Greiner233" /> Die ''Aviation and Transportation Security Act'' het die federale regering eerder as die lughawens vir lughawesekuriteit verantwoordelik gemaak en die Transportation Security Administration geskep om passasiers en bagasie te deursoek.<ref name="Beck657">{{Cite book |last=Beck |first=Roger |title=Modern World History |publisher=Holt McDougal |year=2004 |isbn=978-0-618-69012-1 |pages=657-658}}</ref> Die FAA het beveel dat stuurkajuitdeure versterk word en het lugmarskalke op vlugte geplaas; op versoek van die lugvaartowerhede is onbreekbare stuurkajuitdeure met uiteenlopende sluitstelsels op alle kommersiële vliegtuie geïnstalleer, juis sodat 'n standaardstelsel nie deur aanvallers uitgebuit kon word nie.<ref name="FRBarriers">{{Cite web |date=2023-06-26 |title=Installation and Operation of Flightdeck Installed Physical Secondary Barriers on Transport Category Airplanes in Part 121 Service |url=https://www.federalregister.gov/documents/2023/06/26/2023-13071/installation-and-operation-of-flightdeck-installed-physical-secondary-barriers-on-transport-category |website=Federal Register |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="HuffPostDoors">{{Cite news |date=2015-03-26 |title=Crash de l'avion de Germanwings : la porte du cockpit, ultra sécurisée depuis les attentats du 11 septembre |url=https://www.huffingtonpost.fr/2015/03/26/videos-crash-avion-germanwings-porte-cockpit-ultra-securisee-verrouillee-11-septembre_n_6945922.html |work=HuffPost |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> Ná die brande in die tweelingtorings is die wetgewing oor sprinkelstelsels in 2019 uitgebrei na bestaande geboue hoër as ongeveer 30 meter.<ref name="NYCCode">{{Cite web |last=Bower |first=John |title=New York City 2014 Building Code Fire Protection Revisions |url=http://www.aspenyc.org/uploads/3/9/1/4/39146325/building_code--aspe__11-5-14__%5Bcompatibility_mode%5D.pdf |publisher=American Society of Plumbing Engineers |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160528053304/http://www.aspenyc.org/uploads/3/9/1/4/39146325/building_code--aspe__11-5-14__%5Bcompatibility_mode%5D.pdf |archive-date=2016-05-28}}</ref> Die kritiek op die oorlog teen terreur het op die moraliteit, doeltreffendheid en koste daarvan gekonsentreer. Die Amerikaanse grondwet en reg verbied marteling, maar sulke menseregteskendings het onder die eufemisme "verskerpte ondervraging" tog plaasgevind.<ref name="HRWLegacy">{{Cite news |date=2021-09-09 |title=Twenty Years On: The Legacy of 9/11 |url=https://www.hrw.org/news/2021/09/09/twenty-years-legacy-9/11 |publisher=Human Rights Watch |access-date=2026-09-12}}</ref> === Strafregtelike verrigtinge === Aangesien al negentien kapers in die aanvalle gesterf het, is hulle nooit vervolg nie. Osama bin Laden is nooit formeel aangekla nie en is op 2 Mei 2011 in Pakistan deur Amerikaanse spesiale magte doodgemaak.<ref name="NYTBinLaden">{{Cite news |last1=Baker |first1=Peter |last2=Cooper |first2=Helene |date=2011-05-01 |title=Bin Laden Is Dead, President Obama Says |url=https://www.nytimes.com/2011/05/02/world/asia/osama-bin-laden-is-killed.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Khalid Sheikh Mohammed is op 1 Maart 2003 in Rawalpindi in Pakistan deur Pakistanse veiligheidsbeamptes saam met die CIA gearresteer en daarna in verskeie geheime CIA-gevangenisse en in Guantanamo aangehou, waar hy onder meer met waterboarding gemartel is.<ref name="TimeKSM">{{Cite magazine |last1=Shannon |first1=Elaine |last2=Weisskopf |first2=Michael |date=2003-03-24 |title=Khalid Sheikh Mohammed Names Names |url=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,436061,00.html |magazine=Time |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927221045/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,436061,00.html |archive-date=2019-09-27}}</ref> Tydens verhore in Guantanamo in Maart 2007 het hy weer verantwoordelikheid erken en gesê hy "was van A tot Z verantwoordelik vir die operasie van 11 September".<ref name="AlJazeera2007" /> Op 11 Februarie 2008 het Amerikaanse militêre aanklaers ses Al-Kaïda-lede in Guantanamo weens hul rol as massamoordenaars aangekla en die doodstraf gevra. In November 2009 het Obama se prokureur-generaal Eric Holder aangekondig dat die saak na 'n gewone siviele hof in New York verskuif sou word, maar ná sterk teenkanting is dié plan in Januarie 2010 laat vaar.<ref name="Tucker391">{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer C. |title=The 9/11 Encyclopedia |publisher=ABC-Clio |year=2011 |isbn=978-1-59884-922-6 |location=Santa Barbara |page=391 |chapter=September 11 Terrorist Trial Controversy}}</ref> In 2023 is Ramzi Binalshibh om gesondheidsredes, wat sy advokaat aan marteling toegeskryf het, onbevoeg verklaar om tereg te staan, en 'n regter het Ammar al-Baluchi se bekentenis verwerp omdat dit onder marteling verkry is.<ref name="RosenbergNYT">{{Cite news |last=Rosenberg |first=Carol |date=2025-09-11 |title=What to Know About the 9/11 Case at Guantánamo Bay |url=https://www.nytimes.com/2025/09/11/us/politics/september11-what-to-know.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> In Julie 2024 het Mohammed, Walid bin Attash en Mustafa al-Hawsawi ooreengekom om skuldig te pleit in ruil vir lewenslange vonnisse in plaas van die doodstraf, maar minister van verdediging Lloyd Austin het die ooreenkoms dae later herroep.<ref name="France24Plea">{{Cite news |date=2024-08-03 |title=Plea deal for accused 9/11 plotters revoked by US defence secretary |url=https://www.france24.com/en/americas/20240803-us-scraps-plea-deal-with-9-11-mastermind-and-two-other-defendants |work=France 24 |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803103006/https://www.france24.com/en/americas/20240803-us-scraps-plea-deal-with-9-11-mastermind-and-two-other-defendants |archive-date=2024-08-03}}</ref> Slegs randfigure is tot dusver in verband met die aanvalle skuldig bevind. Zacarias Moussaoui, wat reeds voor die aanvalle in Amerikaanse aanhouding was, is in Desember 2001 as die vermeende twintigste kaper aangekla en in Mei 2006 tot lewenslange gevangenisstraf sonder die moontlikheid van parool gevonnis.<ref name="AtkinsMoussaoui">{{Cite book |last=Atkins |first=Stephen E. |title=The 9/11 Encyclopedia |publisher=ABC-Clio |year=2011 |isbn=978-1-59884-922-6 |location=Santa Barbara |page=312}}</ref> Die Marokkaan Mounir el-Motassadeq is in Duitsland in 2003 die eerste keer skuldig bevind; die Hanseatiese Hooggeregshof in Hamburg het hom op 8 Januarie 2007 finaal weens medepligtigheid aan moord in 246 gevalle en lidmaatskap van 'n terreurorganisasie tot vyftien jaar gevangenisstraf gevonnis, en hy is ná sy vonnis in Oktober 2018 na [[Marokko]] gedeporteer.<ref name="OLGHamburg">{{Cite web |date=2007-01-08 |title=OLG Hamburg, Urteil vom 8. Januar 2007, Az. 7-1/06 |url=https://openjur.de/u/31993.html |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="DWMotassadeq">{{Cite news |last=Werkhäuser |first=Nina |date=2018-10-15 |title=Germany deports convicted 9/11 accomplice |url=https://www.dw.com/en/germany-deports-convicted-9-11-accomplice-motassadeq-to-morocco/a-45838887 |work=Deutsche Welle |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Siriër Imad Eddin Barakat Yarkas, hoof van die plaaslike Al-Kaïda-sel, is in November 2001 in [[Spanje]] gearresteer en op 26 September 2005 tot 27 jaar gevangenisstraf gevonnis; hy is in Mei 2013 vrygelaat.<ref name="ANSAMed">{{Cite news |date=2013-05-23 |title=Alleged Al Qaeda in Spain chief Abu Dahdah released |url=http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/nations/spain/2013/05/23/Alleged-Qaeda-Spain-chief-Abu-Dahdah-released_8754650.html |work=ANSAMed |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524161926/https://www.ansa.it/ansamed/en/news/nations/spain/2013/05/23/Alleged-Qaeda-Spain-chief-Abu-Dahdah-released_8754650.html |archive-date=2013-05-24}}</ref> === Vergoeding en siviele gedinge === Kort ná die aanvalle het talle selfhelpgroepe van oorlewendes en slagofferfamilies in New York ontstaan, wat die politiek tot vinnige hulp aangespoor het. Reeds op 21 September 2001 het die Kongres die ''September 11th Victim Compensation Fund'' ingestel, wat onder leiding van Kenneth Feinberg gestaan het en altesaam 7,375 miljard dollar aan federale fondse ontvang het. Om vergoeding te ontvang, moes aansoekers afstand doen van regsgedinge teen American Airlines en United Airlines.<ref name="Hoffman9">{{Cite book |last1=Hoffman |first1=Bruce |last2=Kasupski |first2=Anna-Britt |title=The Victims of Terrorism: An Assessment of Their Influence and Growing Role in Policy, Legislation, and the Private Sector |publisher=RAND |year=2007 |isbn=978-0-8330-4143-2 |pages=9-14}}</ref><ref name="VCFRegister">{{Cite journal |date=2018-10-03 |title=September 11th Victim Compensation Fund: Compensation of Claims |url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2018-10-03/pdf/2018-21490.pdf |journal=Federal Register |volume=83 |issue=192 |pages=49946-49947 |access-date=2026-09-12}}</ref> Die ''Air Transportation Safety and System Stabilization Act'' van November 2001 het die fonds ingesluit, maar terselfdertyd die lugrederye teen slagoffereise beskerm en hulle lenings van altesaam 15 miljard dollar gewaarborg.<ref name="Frias925">{{Cite book |editor1-last=Salinas de Frías |editor1-first=Ana |editor2-last=Samuel |editor2-first=Katja |editor3-last=White |editor3-first=Nigel D. |title=Counter-Terrorism: International Law and Practice |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-960892-8 |location=Oxford |page=925}}</ref> Teen die sperdatum van 11 September 2003 is 2&nbsp;833 aansoeke van families van gesneuweldes ontvang; die fonds het uiteindelik meer as sewe miljard dollar aan die families van 2&nbsp;880 slagoffers en aan 2&nbsp;680 beseerdes uitbetaal.<ref name="CBSFund">{{Cite news |last=Barrett |first=Devlin |date=2003-12-23 |title=9/11 Fund Deadline Passes |url=https://www.cbsnews.com/news/9-11-fund-deadline-passes/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="SpecialMaster">{{Cite report |title=Final Report of The Special Master for the September 11th Victim Compensation Fund of 2001 |publisher=United States Department of Justice |url=http://www.justice.gov/final_report.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041118234719/http://www.justice.gov/final_report.pdf |archive-date=2004-11-18}}</ref> In 2019 is die sperdatum vir aansoeke van 2020 na 2090 verskuif.<ref name="PoliticoFund">{{Cite news |date=2019-07-23 |title=Senate votes to permanently extend 9/11 victims fund |url=https://www.politico.com/story/2019/07/23/jon-stewart-9-11-victims-fund-vote-1427399 |work=Politico |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125133852/https://www.politico.com/story/2019/07/23/jon-stewart-9-11-victims-fund-vote-1427399 |archive-date=2023-11-25}}</ref> Baie slagoffers het van hul aansprake uit die fonds afstand gedoen om eerder siviele gedinge teen lugrederye, veiligheidsowerhede en buitelandse persone, maatskappye en regerings in te stel. Byna al hierdie sake – teen 2011 meer as 10&nbsp;000 van beseerde reddingswerkers en byna 100 van slagofferfamilies – is deur die distriksregter Alvin Hellerstein deur buitegeregtelike skikkings afgehandel.<ref name="Bond2001">{{Cite book |last=Bond |first=Lucy |title=Frames of Memory After 9/11: Culture, Criticism, Politics, and Law |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=978-1-137-44010-5 |location=New York |page=2001}}</ref> Ná verskeie onsuksesvolle gedinge teen Saoedi-Arabiese banke, regeringslede en ander moontlike helpers van Al-Kaïda het die Amerikaanse Senaat in Julie 2016 die ''Justice Against Sponsors of Terrorism Act'' (JASTA) aanvaar, wat staatsimmuniteit ophef vir persone wie se optrede tot terreurdade in die Verenigde State gelei het. Saoedi-Arabië het gedreig om Amerikaanse staatseffekte ter waarde van 750 miljard dollar te verkoop om die wet te verhinder, maar in September 2016 het die Kongres Obama se veto daarteen verwerp.<ref name="Essawy">{{Cite book |last=Essawy |first=Rana M. |title=Sovereign Immunity Under Pressure: Norms, Values and Interests |publisher=Springer Nature |year=2022 |isbn=978-3-030-87705-7 |location=Cham |pages=335-374}}</ref><ref name="NPRVeto">{{Cite news |last1=Horsley |first1=Scott |last2=Chang |first2=Alisa |date=2016-09-28 |title=Senate Votes To Override Obama's Veto On Sept. 11 Lawsuit Bill |url=https://www.npr.org/2016/09/28/495709481/sept-11-lawsuits-vote-today-could-be-first-reversal-of-an-obama-veto |work=NPR |access-date=2026-09-12}}</ref> In Maart 2017 het 1&nbsp;500 beseerde oorlewendes en 850 slagofferfamilies 'n eis teen Saoedi-Arabië ingestel; 'n federale hof het die koninkryk se immuniteit in Maart 2018 opgehef en die saak toegelaat om voort te gaan.<ref name="ReutersStempel">{{Cite news |last=Stempel |first=Jonathan |date=2018-03-28 |title=Saudi Arabia must face U.S. lawsuits over Sept. 11 attacks |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-saudi-sept11/saudi-arabia-must-face-u-s-lawsuits-over-sept-11-attacks-idUSKBN1H43A1 |work=Reuters |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2011 het die New Yorkse distriksregter George B. Daniels beslis dat [[Iran]] en die Hisbollah aanspreeklik is vir skade aan slagofferfamilies omdat hulle Al-Kaïda ondersteun het; in Mei 2018 het hy by verstek beslis dat Iran meer as ses miljard dollar aan die families moet betaal. Die 9/11-kommissie het egter geen direkte Iranse steun aan Al-Kaïda vasgestel nie.<ref name="Mansell">{{Cite book |last1=Mansell |first1=Wade |last2=Openshaw |first2=Karen |title=International Law: A Critical Introduction |publisher=Bloomsbury |year=2019 |isbn=978-1-5099-2671-8 |location=Londen |page=58}}</ref> Die huurder van die Wêreldhandelsentrum, Larry Silverstein, het die torings in Julie 2001 vir 99 jaar gehuur en vir ongeveer 3,5 miljard dollar per skadegeval verseker, maar die besonderhede was op 11 September nog nie afgehandel nie. Dit het gelei tot 'n jarelange regstryd oor die vraag of die twee ineenstortings een of twee skadegevalle was. In 2006 het 'n appèlhof hom uiteindelik 4,6 miljard dollar toegeken.<ref name="Anderson">{{Cite book |editor1-last=Anderson |editor1-first=Eugene R. |editor2-last=Stanzler |editor2-first=Jordan S. |editor3-last=Masters |editor3-first=Lorelie S. |title=Insurance Coverage Litigation |publisher=Wolters Kluwer |year=2023 |edition=2de |isbn=978-0-7355-1173-6 |location=New York |pages=9-11 – 9-17}}</ref> In Mei 2007 het sewe versekeraars 'n buitegeregtelike skikking van altesaam 2,1 miljard dollar met hom bereik, in plaas van die sewe miljard wat aanvanklik geëis is.<ref name="Bloomberg2007">{{Cite news |date=2007-05-23 |title=Silverstein, Insurers Reach $2 Billion WTC Settlement |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aPunKOKxWwN0 |work=Bloomberg |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414224357/https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aPunKOKxWwN0 |archive-date=2012-04-14}}</ref> In 2012 het Silverstein American Airlines en United Airlines gedagvaar weens gebrekkige veiligheidskontroles en in November 2017 'n skikking van sowat 95 miljoen dollar bereik.<ref name="Tacker">{{Cite book |last=Tacker |first=Thomas |title=Rethinking Consumer Protection: Escaping Death by Regulation |publisher=Lexington Books |year=2019 |isbn=978-1-978756-82-3 |page=138}}</ref> Al die mense wat in die aanvalle gesterf het, het postuum die Kongres-goue medalje ontvang.<ref name="GoldMedal">{{Cite web |title=Congressional Gold Medal |url=https://www.nps.gov/flni/learn/historyculture/congressional-gold-medal.htm |publisher=National Park Service |access-date=2026-09-12}}</ref> == Gesondheids- en omgewingsgevolge == [[Lêer:Dust covered 911 victims.jpg|duimnael|Oorlewendes met stof bedek ná die ineenstorting van die torings]] Toe die torings ineenstort, is honderdduisende ton giftige puin met meer as 2&nbsp;500 besoedelstowwe en bekende karsinogene oor Laer-Manhattan versprei.<ref name="NYTDust">{{Cite news |last=Gates |first=Anita |date=2006-09-11 |title=Buildings Rise from Rubble while Health Crumbles |url=https://www.nytimes.com/2006/09/11/arts/television/11dust.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911132238/https://www.nytimes.com/2006/09/11/arts/television/11dust.html |url-status=live}}</ref> Die stofwolk en die rook van die brande, wat 99 dae geduur het, het onder meer [[dioksien]], [[lood]] (uit die tienduisende rekenaars in die torings), [[asbes]], kwik (uit die fluoresserende buise), americium-241 uit rookverklikkers en groot hoeveelhede [[glasvesel]] bevat.<ref name="NRDC">{{Cite report |title=The Environmental Impacts of the World Trade Center Attacks |publisher=Natural Resources Defense Council |year=2002 |url=http://www.nrdc.org/air/pollution/wtc/wtc.pdf |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Environmental Protection Agency (EPA) het abnormaal hoë konsentrasies van vlugtige organiese verbindings soos etielbenseen, propileen, stireen en tolueen aangeteken, sowel as bisfenol A; die gemiddelde [[benseen]]konsentrasie in Oktober en November 2001 was 18&nbsp;000 dele per miljard, met 'n piek van 180&nbsp;000 dele per miljard.<ref name="EPAMonitoring">{{Cite web |title=Monitoring Toxic Organic Gases And Particles Near the World Trade Center After September 11, 2001 |url=http://cfpub.epa.gov/si/si_public_record_Report.cfm?dirEntryID=62021 |publisher=Environmental Protection Agency |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Bush-administrasie het die EPA beveel om ter wille van die nasionale veiligheid geruststellende verklarings oor die lugkwaliteit uit te reik; die agentskap het eers in Junie 2002 bevind dat die lugkwaliteit tot die vlakke van voor 11 September teruggekeer het.<ref name="SeattlePI">{{Cite news |last=Heilprin |first=John |date=2003-06-23 |title=White House edited EPA's 9/11 reports |url=http://www.seattlepi.com/national/136350_epa23.html |work=Seattle Post-Intelligencer |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205055600/http://www.seattlepi.com/national/136350_epa23.html |archive-date=2010-12-05}}</ref> 'n Verslag van die EPA se inspekteur-generaal het in Augustus 2003 die wysigings blootgelê wat die administrasie aan die waarskuwings oor die gevaar van die stof aangebring het. Die EPA-administrateur Christine Todd Whitman is deur 'n Amerikaanse distriksregter skerp gekritiseer omdat sy verkeerdelik gesê het dat die gebied omgewingsveilig was, en burgemeester Giuliani is gekritiseer omdat hy finansiëlesektorwerkers aangespoor het om vinnig na die Wall Street-gebied terug te keer.<ref name="Neumeister">{{Cite news |last=Neumeister |first=Larry |date=2006-02-02 |title=Judge Slams Ex-EPA Chief Over Sept. 11 |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/n/a/2006/02/02/national/a142556S81.DTL |work=San Francisco Chronicle |agency=Associated Press |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080524084609/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fn%2Fa%2F2006%2F02%2F02%2Fnational%2Fa142556S81.DTL |archive-date=2008-05-24}}</ref> Van die ongeveer 65&nbsp;000 opruimingswerkers en nooddienspersoneel het 37&nbsp;305 in die daaropvolgende jare posttraumatiese stresversteurings, asemhalingsiektes of [[kanker]] ontwikkel wat aan die giftige stowwe toegeskryf word.<ref name="Aerztezeitung">{{Cite news |last=Pieper |first=Claudia |date=2016-09-09 |title=9/11 – Das Leid der Helfer 15 Jahre nach dem Terror |url=https://www.aerztezeitung.de/Politik/Das-Leid-der-Helfer-15-Jahre-nach-dem-Terror-293762.html |work=Ärztezeitung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> In 2006 is 'n eerste sterfgeval weens longfibrose amptelik ná 'n lykskouing aan ''Ground Zero'' toegeskryf; daarna is gevalle van mesotelioom en asbestose gereeld aan wat plaaslik die "Wêreldhandelsentrum-sindroom" genoem word, gekoppel.<ref name="FoxSyndrome">{{Cite news |title=World Trade Center Syndrome |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,42730,00.html |work=Fox News |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020215053801/http://www.foxnews.com/story/0,2933,42730,00.html |archive-date=2002-02-15}}</ref> 'n Studie van reddingswerkers wat in April 2010 vrygestel is, het bevind dat almal wat ondersoek is, verswakte longfunksie gehad het.<ref name="NYTLung">{{Cite news |last=Grady |first=Denise |date=2010-04-07 |title=Lung Function of 9/11 Rescuers Fell, Study Finds |url=https://www.nytimes.com/2010/04/08/nyregion/08lung.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Outo-immuunsiektes het ook merkbaar toegeneem onder mense wat lank op die terrein gewerk het, met veral rumatoïede artritis, spondiloartritis en lupus; volgens 'n verslag in ''Arthritis & Rheumatology'' van 2015 het die risiko met ongeveer 13 persent gestyg vir elke maand wat op die terrein gewerk is.<ref name="Webber2015">{{Cite journal |last1=Webber |first1=Mayris P. |display-authors=etal |date=2015-03-16 |title=Nested Case–Control Study of Selected Systemic Autoimmune Diseases in World Trade Center Rescue/Recovery Workers |journal=Arthritis & Rheumatology |volume=67 |issue=5 |pages=1369-1376 |doi=10.1002/art.39059}}</ref> 'n Studie van 2017 het by mense wat as kinders of tieners aan die stofwolk blootgestel is, vyftien jaar later 'n verhoogde risiko van hartsiektes gevind, moontlik weens per- en polifluooralkielstowwe wat hulle ingeasem het.<ref name="Koshy2017">{{Cite journal |last1=Koshy |first1=Tony T. |display-authors=etal |date=2017-09-08 |title=Serum perfluoroalkyl substances and cardiometabolic consequences in adolescents exposed to the World Trade Center disaster and a matched comparison group |journal=Environment International |volume=109 |pages=128-135 |doi=10.1016/j.envint.2017.08.003 |pmid=28890218}}</ref> Navorsers van die New York-universiteit het in 2015 in 'n terugskouing bevind dat die belangrikste simptome nie dié was wat met fyn stofdeeltjies geassosieer word nie, en dat die belang van die baie hoë konsentrasies groter en sterk alkaliese deeltjies destyds onderskat is, wat tot 'n "ontoereikende" risikobestuur gelei het.<ref name="Lippmann2015">{{Cite journal |last1=Lippmann |first1=Morton |last2=Cohen |first2=Mitchell D. |last3=Chen |first3=Lung-Chi |date=2015 |title=Health effects of World Trade Center (WTC) Dust: An unprecedented disaster with inadequate risk management |journal=Critical Reviews in Toxicology |volume=45 |issue=6 |pages=492-530 |doi=10.3109/10408444.2015.1044601}}</ref> Teen 2019 het ongeveer 10&nbsp;000 mense wat aan die reddings- en opruimingswerk deelgeneem het, kanker ontwikkel; teen die einde van Junie 2019 was meer as 21&nbsp;000 van hulle by die federale ''World Trade Center Health Program'' ingeskryf, waarvan sowat 4&nbsp;000 met kanker gediagnoseer is. Volgens David Prezant, hoofgeneesheer van die New Yorkse brandweer, het die kankersyfer onder blootgestelde mense tussen 2001 en 2019 met 10 tot 30 persent gestyg, en sal dit verder styg omdat longkanker en mesotelioom twintig tot dertig jaar neem om op te tref.<ref name="AFP2019">{{Cite news |date=2019-09-09 |title=18 ans après, l'ombre du cancer plane sur le 11-Septembre |url=https://www.sciencesetavenir.fr/sante/attentat-des-annees-apres-l-ombre-du-cancer-plane-sur-le-11-septembre_137077 |work=Sciences et Avenir |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> In Maart 2010 het die stad New York 'n fonds van 657,5 miljoen dollar beplan om tienduisend brandweermanne, polisiebeamptes en werkers te vergoed; die ooreenkoms is deur die regter verwerp, maar op 23 Junie 2010 is 'n nuwe skikking van 712,5 miljoen dollar goedgekeur, wat byna al die eisers in November 2010 aanvaar het.<ref name="NYTSettlement">{{Cite news |date=2010-06-23 |title=U.S. District Court Approves Ground Zero Health Settlement |url=https://www.nytimes.com/2010/06/24/nyregion/24zero.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Die ''James Zadroga 9/11 Health and Compensation Act'', deur die Senaat aanvaar op 22 Desember 2010 en deur Obama onderteken op 2 Januarie 2011, het 4,2 miljard dollar toegeken vir die ''World Trade Center Health Program'', wat toetsing en behandeling verskaf aan mense met langtermyngesondheidsprobleme wat met die aanvalle verband hou.<ref name="NYTZadroga">{{Cite news |date=2010-12-22 |title=Senate Passes 9/11 Health Bill as Republicans Back Down |url=https://www.nytimes.com/2010/12/23/nyregion/23health.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="WTCHP">{{Cite web |title=World Trade Center Health Program FAQ |url=https://www.cdc.gov/wtc/faq.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=2026-09-12}}</ref> Van Januarie 2011 tot 2016 is sowat 37&nbsp;000 geskaadde nooddienswerkers, oorlewendes en ander betrokkenes daardeur mediese versorging en vergoeding gegee.<ref name="Aerztezeitung" /> In 2020 het die NYPD bevestig dat 247 van sy beamptes aan siektes wat met 11 September verband hou, gesterf het, en in September 2022 het die brandweer bevestig dat 299 brandweermanne so gesterf het. Op 25 September 2023 het die brandweer gerapporteer dat dit nou net soveel lede aan 9/11-verwante siektes verloor het as op die dag van die aanvalle self, naamlik 343.<ref name="NYPDTribute">{{Cite web |title=9/11 Tribute |url=https://www1.nyc.gov/site/nypd/about/memorials/9-11-tribute.page |publisher=New York City Police Department |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="FDNY343">{{Cite news |last=Gainer |first=Alice |date=2023-09-25 |title=FDNY loses 343rd member to 9/11 related illness – as many as died on day of attacks |url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/fdny-loses-343rd-member-to-911-related-illness-as-many-as-died-on-day-of-attacks/ |work=CBS New York |access-date=2026-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251227120901/https://www.cbsnews.com/newyork/news/fdny-loses-343rd-member-to-911-related-illness-as-many-as-died-on-day-of-attacks/ |archive-date=2025-12-27}}</ref> Teen September 2025 het nog sowat 400 nooddienswerkers aan die gevolge van sulke siektes gesterf.<ref name="ABC2025FDNY">{{Cite news |date=2025-09-09 |title=FDNY honors 39 members who have died in last year of 9/11-related illness |url=https://abc7ny.com/post/fdny-honor-39-members-have-died-last-year-911-related-illness/17779768/ |work=WABC-TV |access-date=2026-09-12}}</ref> == Ekonomiese gevolge == Die ekonomiese gevolge van die aanvalle was op kort termyn dramaties, veral in die getrefde gebiede en vir sekere bedrywe, maar op medium- en langtermyn beperk. Die aanvalle het die verwagte ekonomiese groei vir die vierde kwartaal van 2001 gedemp, maar geen [[resessie]] veroorsaak nie. Die Federale Reserweraad het onmiddellik 'n verhoging van die likiditeit aangekondig, en die Europese Sentrale Bank en ander sentrale banke het gehelp deur dollars te koop en rentekoerse te verlaag, wat waarskynlik 'n finansiële krisis voorkom het.<ref name="Makinen3">{{Cite book |last=Makinen |first=Gail |title=Economic Effects of 9/11: A Retrospective Assessment |publisher=Diane Publishing |year=2011 |isbn=978-1-4379-3837-1 |location=Collingdale |pages=3-7}}</ref> Die effektebeurse het op 11 September nie geopen nie en het tot 17 September gesluit gebly. Met die heropening het die [[Dow Jones]]-indeks 684 punte of 7,1 persent gedaal tot 8&nbsp;921 – destyds die grootste eendagpuntverlies ooit – en die NASDAQ 6,5 persent.<ref name="ChicagoTribune">{{Cite news |last=Barnhart |first=Bill |date=2001-09-17 |title=Markets reopen, plunge |url=http://www.chicagotribune.com/business/chi-010917markets,0,5287650.story |work=Chicago Tribune |access-date=2026-09-12}}</ref> Teen die einde van daardie week het die Dow Jones 1&nbsp;369,7 punte (14,3 persent) verloor, destyds die grootste weeklikse puntdaling in sy geskiedenis, en die S&P 500 11,6 persent en die NASDAQ 16,1 persent. In dollars van 2001 het Amerikaanse aandele daardie week 1,4 biljoen dollar aan waarde verloor.<ref name="CNNMoney">{{Cite news |date=2001-09-23 |title=Finding hope in a selloff |url=http://money.cnn.com/2001/09/23/markets/sun_lookahead/ |work=CNN Money |access-date=2026-09-12}}</ref> Amerikaanse lugrederye het ná die aanvalle na raming 330 miljoen dollar per dag verloor en teen die einde van die jaar altesaam 17,7 miljard dollar. Teen 16 September 2001 het vliegbesprekings in die Verenigde State met 74 persent gedaal en hotelbesprekings met 19 persent, en die toerismebedryf het wêreldwyd enorme verliese gely – hoewel die aanvalle dikwels net dieper strukturele oorsake van dié insinkings versnel het.<ref name="Rhoades">{{Cite book |last=Rhoades |first=Dawna L. |title=The Impact of 9/11 on Business and Economics: The Business of Terror |publisher=Palgrave Macmillan |year=2009 |isbn=978-0-230-10006-0 |location=Londen |page=65}}</ref> Die Noord-Amerikaanse lugruim was etlike dae ná die aanvalle gesluit, en lugreise het ná die heropening afgeneem, wat tot 'n vermindering van byna 20 persent in lugvaartkapasiteit gelei en die finansiële probleme van die reeds sukkelende Amerikaanse lugvaartbedryf vererger het.<ref name="BTS">{{Cite web |last1=Bhadra |first1=Dipasis |last2=Texter |first2=Pamela |year=2004 |title=Airline Networks: An Econometric Framework to Analyze Domestic U.S. Air Travel |url=http://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/ |publisher=United States Department of Transportation |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050330035744/http://www.bts.gov/publications/journal_of_transportation_and_statistics/volume_07_number_01/html/paper_06/ |archive-date=2005-03-30}}</ref> Meer as 18&nbsp;000 klein sake-ondernemings in Laer-Manhattan is vernietig of verplaas, en sowat 2,96 miljoen vierkante meter kantoorruimte is beskadig of vernietig.<ref name="Hensell">{{Cite web |last=Hensell |first=Lesley |date=2001-12-14 |title=Tough Times Loom For Manhattan Commercial Market |url=http://realtytimes.com/rtpages/20011214_downtown.htm |website=Realty Times |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814003420/http://realtytimes.com/rtpages/20011214_downtown.htm |archive-date=2011-08-14}}</ref> In die eerste drie maande ná die aanvalle het New York sowat 430&nbsp;000 werksmaande en 2,8 miljard dollar aan lone verloor, en die stad se bruto binnelandse produk het na raming met 27,3 miljard dollar gedaal vir die laaste drie maande van 2001 en die hele 2002. Die Amerikaanse regering het in September 2001 11,2 miljard dollar aan onmiddellike hulp aan die stad verskaf en vroeg in 2002 nog 10,5 miljard vir ekonomiese ontwikkeling en infrastruktuur.<ref name="Dolfman">{{Cite journal |last1=Dolfman |first1=Michael L. |last2=Wasser |first2=Solidelle F. |year=2004 |title=9/11 and the New York City Economy |journal=Monthly Labor Review |volume=127}}</ref><ref name="Makinen5">{{Cite report |last=Makinen |first=Gail |date=2002-09-27 |title=The Economic Effects of 9/11: A Retrospective Assessment |url=https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |publisher=Congressional Research Service |page=5 |access-date=2026-09-12 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812212403/https://fas.org/irp/crs/RL31617.pdf |url-status=dead}}</ref> Ongeveer 130&nbsp;000 werknemers wat weens die direkte gevolge afgedank is, het verlengde werkloosheidsvoordele ontvang.<ref name="Makinen3" /> Ramings van die totale skade wat deur die aanvalle veroorsaak is, wissel van 50 tot 500 miljard dollar; as die bykomende veiligheidsuitgawes tot 2011 ingesluit word, meer as een biljoen dollar.<ref name="English67">{{Cite book |last=English |first=Richard |title=Does Terrorism Work? A History |publisher=Oxford University Press |year=2019 |isbn=978-0-19-106795-2 |location=Oxford |page=67}}</ref> Die totale versekerde skade aan lewens en eiendom word op 40 tot meer as 50 miljard dollar geraam, die hoogste versekeringseis in die geskiedenis.<ref name="Makinen5" /> Studies oor die ekonomiese gevolge toon dat die kantoormark en werkverskaffing in Manhattan minder aangetas is as wat aanvanklik gevrees is, omdat die finansiëledienstebedryf persoonlike kontak benodig.<ref name="Fuerst">{{Cite web |last=Fuerst |first=Franz |date=2005-09-07 |title=Exogenous Shocks and Real Estate Rental Markets: An Event Study of the 9/11 Attacks and their Impact on the New York Office Market |publisher=Social Science Research Network |url=https://ssrn.com/abstract=800006 |access-date=2026-09-12}}</ref> == Herbou en gedenktekens == === Herbou van die terrein === [[Lêer:Lower Manhattan from Jersey City September 2020 HDR panorama (cropped).jpg|duimnael|Die herboude Wêreldhandelsentrum, September 2020]] Meer as 1,8 miljoen ton puin is van die terrein verwyder.<ref name="FreshKills">{{Cite report |title=Recovery: The World Trade Center recovery operation at Fresh Kills |publisher=New York State Museum |url=http://www.nysm.nysed.gov/exhibits/longterm/documents/recovery.pdf |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929220703/http://www.nysm.nysed.gov/exhibits/longterm/documents/recovery.pdf |archive-date=2006-09-29}}</ref> Ná maande van dag-en-nag-werk is die terrein aan die einde van Mei 2002 skoongemaak, en die beskadigde deel van die Pentagon is binne 'n jaar herbou en weer in gebruik geneem.<ref name="CNNCleanup">{{Cite news |date=2002-05-30 |title=Ceremony closes 'Ground Zero' cleanup |url=http://archives.cnn.com/2002/US/05/30/rec.wtc.cleanup/ |work=CNN |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201081749/http://archives.cnn.com/2002/US/05/30/rec.wtc.cleanup/ |archive-date=2008-12-01}}</ref> Die tydelike PATH-stasie is aan die einde van 2003 geopen en die nuwe gebou 7 in 2006 voltooi. Die werk aan die hoofterrein is eers laat in 2006 hervat toe Larry Silverstein en die Hawe-owerheid oor die finansiering ooreengekom het.<ref name="NYTBagli">{{Cite news |last=Bagli |first=Charles V. |date=2006-09-22 |title=An Agreement Is Formalized on Rebuilding at Ground Zero |url=https://www.nytimes.com/2006/09/22/nyregion/nyregionspecial3/22rebuild.html |work=The New York Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Die bou van One World Trade Center het in April 2006 begin; die spits is in Mei 2013 opgerig, wat die gebou se hoogte op 541 meter gebring het en dit die hoogste gebou in die Westelike Halfrond gemaak het. Dit is op 3 November 2014 geopen.<ref name="OneWTC">{{Cite magazine |last=Iyengar |first=Rishi |date=2014-11-03 |title=One World Trade Center Opens Its Doors |url=https://time.com/3553897/one-world-trade-center-freedom-tower-opens-doors-new-york-city-911/ |magazine=Time |access-date=2026-09-12 |archive-date=2025-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614032209/https://time.com/3553897/one-world-trade-center-freedom-tower-opens-doors-new-york-city-911/ |url-status=dead}}</ref> Gebou 4 het in November 2013 geopen en gebou 3 in Junie 2018.<ref name="USAToday3WTC">{{Cite news |date=2018-06-10 |title=New World Trade Center to open after years of delays |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2018/06/10/3-world-trade-center-open-after-years-delays-twin-towers-site/689035002/ |work=USA Today |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Grieks-Ortodokse Sint Nikolaas-kerk is volgens 'n ontwerp van [[Santiago Calatrava]] herbou en op 4 Julie 2022 as nasionale heiligdom ingewy; dit het in Desember 2022 weer vir gereelde dienste geopen.<ref name="CBSStNicholas">{{Cite news |date=2022-12-06 |title=Saint Nicholas Greek Orthodox Church officially reopens to public after being destroyed on 9/11 |url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/saint-nicholas-greek-orthodox-church-officially-reopens-to-public-after-being-destroyed-on-911/ |work=CBS News |access-date=2026-09-12}}</ref> Die Ronald O. Perelman Performing Arts Center het in September 2023 geopen, terwyl gebou 2 teen 2026 steeds onvoltooid was.<ref name="NYTPerelman">{{Cite news |last=Pareles |first=Jon |date=2023-09-18 |title=Perelman Arts Center Opens in New York and Welcomes the World |url=https://www.nytimes.com/2023/09/18/arts/music/perelman-arts-center-opens.html |work=The New York Times |issn=0362-4331 |access-date=2026-09-12}}</ref> === Gedenktekens === [[Lêer:Lower Manhattan from Jersey City September 2020 HDR.jpg|duimnael|''Tribute in Light'', met twee ligkolomme wat die tweelingtorings voorstel, September 2020]] In die dae ná die aanvalle is talle gedenkdienste en waghoudings wêreldwyd gehou, en foto's van die dooies en vermistes is regoor die terrein aangeplak.<ref name="Sigmund">{{Cite web |last=Sigmund |first=Pete |title=Crews Assist Rescuers in Massive WTC Search |url=http://www.constructionequipmentguide.com/Crews-Assist-Rescuers-in-Massive-WTC-Search/1531/ |publisher=Construction Equipment Guide |access-date=2026-09-12}}</ref> Van 11 September tot die begin van die oorlog in Oktober 2001 het 'n groot verskeidenheid spontane vorme van rou ontstaan – soekplakkate vir vermistes en aandenkings van allerlei aard by ''Ground Zero'', by Union Square, teen brûe, heinings en mure – en ''The New York Times'' het met sy reeks ''Portraits of Grief'' oor die slagoffers begin.<ref name="Bond1989">{{Cite book |last=Bond |first=Lucy |title=Frames of Memory After 9/11: Culture, Criticism, Politics, and Law |publisher=Palgrave Macmillan |year=2015 |isbn=978-1-137-44010-5 |location=New York |pages=1989-1990}}</ref> Een van die eerste gedenktekens was ''Tribute in Light'', 'n installasie van 88 soekligte wat op 11 Maart 2002 vir die eerste keer aangeskakel is en sedertdien jaarliks in die nag van 11 September herhaal word. Twee hoë-intensiteit blouwit ligkolomme styg loodreg op uit die voetspore van die ou torings en is van ver af sigbaar.<ref name="BBCTribute">{{Cite news |date=2002-03-06 |title=Tribute in light to New York victims |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1857699.stm |work=BBC News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Sagalyn">{{Cite book |last=Sagalyn |first=Lynne B. |title=Power at Ground Zero: Politics, Money, and the Remaking of Lower Manhattan |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-060704-3 |location=Oxford |page=222}}</ref> Vir die terrein self is die ''World Trade Center Site Memorial Competition'' gehou. Die wenontwerp, ''Reflecting Absence'', is in Augustus 2006 gekies en bestaan uit twee verdiepte poele in die voetspore van die torings, omring deur die name van die slagoffers in 'n ondergrondse gedenkruimte. Die gedenkteken is op die tiende herdenking in 2011 voltooi en die museum het in Mei 2014 geopen. In die wande van die bassins is die name van al 2&nbsp;791 slagoffers van die aanvalle sowel as dié van die bomaanval van 1993 gegraveer.<ref name="CBSMemorial">{{Cite news |date=2006-03-06 |title=WTC Memorial Construction Begins |url=https://www.cbsnews.com/news/wtc-memorial-construction-begins/ |work=CBS News |agency=Associated Press |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="Arad">{{Cite journal |last=Arad |first=Michael |year=2009 |title=Reflecting Absence |url=https://placesjournal.org/assets/legacy/pdfs/reflecting-absence.pdf |journal=Places Journal |volume=21 |issue=1}}</ref> By die jaarlikse herdenkings in New York lees familielede die name gewoonlik in alfabetiese volgorde voor.<ref name="Arad" /> ''The Sphere'' van die Duitse beeldhouer Fritz Koenig, die grootste bronsbeeld van die moderne tyd, het van 1971 tot 2001 tussen die tweelingtorings op die Austin J. Tobin-plein gestaan. Die beeld van meer as twintig ton was die enigste kunswerk wat grootliks ongeskonde uit die puin gehaal is en het 'n simboliese gedenkteken geword; in Augustus 2017 is dit in Liberty Park naby die 9/11-gedenkteken opgestel.<ref name="NYTSphere">{{Cite news |last=Otterman |first=Sharon |date=2017-11-29 |title=Battered and Scarred, 'Sphere' Returns to 9/11 Site |url=https://www.nytimes.com/2017/11/29/nyregion/911-memorial-sphere-sculpture.html |work=The New York Times |issn=1553-8095 |access-date=2026-09-12}}</ref> In Arlington is die Pentagon-gedenkteken op die sewende herdenking in 2008 vir die publiek geopen. Dit bestaan uit 'n park met 184 banke wat na die Pentagon kyk. Toe die Pentagon in 2001 en 2002 herstel is, is 'n private kapel en 'n binnenshuise gedenkteken ingerig op die plek waar Vlug 77 die gebou getref het.<ref name="WaPoPentagonMem">{{Cite news |last=Miroff |first=Nick |date=2008-09-11 |title=Creating a Place Like No Other |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/09/10/AR2008091000018.html |work=The Washington Post |issn=2641-9599 |access-date=2026-09-12}}</ref> By Shanksville is 'n besoekersentrum van beton en glas in 2015 geopen, geleë op 'n heuwel wat oor die neerstortterrein en die wit marmer-''Wall of Names'' uitkyk; sowel die uitkykplatform as die muur is onder die vlugpad van Vlug 93 in lyn gebring.<ref name="NPSFlight93">{{Cite web |title=Flight 93 National Memorial – Frequently Asked Questions |url=https://www.nps.gov/flni/historyculture/upload/FAQs_longform_formatted_5-2013.pdf |publisher=National Park Service |pages=22-23 |access-date=2026-09-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130715132520/http://www.nps.gov/flni/historyculture/upload/FAQs_longform_formatted_5-2013.pdf |archive-date=2013-07-15}}</ref> Op 14 November 2001 het die Kongres 'n resolusie aanvaar wat elke 11 September as Patriot Day aanwys; jaarliks doen die president 'n beroep op die Amerikaanse volk om 'n oomblik stilte te hou. Ná Bush se ampstermyn is die dag van 2009 af ook as die ''National Day of Service and Remembrance'' bekend.<ref name="PatriotDay">{{Cite web |title=Amending title 36, United States Code, to designate September 11 as Patriot Day |url=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c107:S.J.RES.29: |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918011620/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c107:S.J.RES.29: |archive-date=2008-09-18}}</ref><ref name="Bond1989" /> In September 2003 is 7,5 ton staal van die terrein gebruik in die bou van die USS ''New York'', 'n oorlogskip wat ter nagedagtenis aan die slagoffers so genoem is.<ref name="TimesWarship">{{Cite news |date=2006-05-22 |title=Warship built out of Twin Towers wreckage |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article723328.ece |work=The Times |access-date=2026-09-12}}</ref> Op 11 September 2006 het [[Bill Clinton]] die monument ''To the Struggle Against World Terrorism'' van die beeldhouer Zoerab Tsereteli in Bayonne, New Jersey, ingewy; dit stel 'n traan in 'n gebreekte toring voor.<ref name="Cesari">{{Cite thesis |last=Césari |first=Pierre |date=2013-04-25 |title=La vision russe du 11 Septembre |publisher=Université Paris I Panthéon-Sorbonne |url=https://dumas.ccsd.cnrs.fr/dumas-00817673/ |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> By die brandweerstasie ''Ten House'' in Liberty Street, wat eerste by die Wêreldhandelsentrum aangekom het en ses manne verloor het, is in 2006 die ''Ten House Bravest Memorial'' geopen, later gevolg deur die ''FDNY Memorial Wall'' vir al 343 brandweermanne wat daardie dag gesterf het.<ref name="Fodors">{{Cite book |title=Fodor's New York City 2025 |publisher=Fodor's Travel |year=2024 |isbn=978-1-64097-763-1 |location=New York |page=143}}</ref> == Kulturele invloed == Onmiddellike reaksies op die aanvalle het 'n groter klem op die gesinslewe, hoër kerkbywoning en meer uitings van [[patriotisme]], soos die vertoon van die Amerikaanse vlag, ingesluit.<ref name="Carducci">{{Cite book |last=Carducci |first=Bernardo J. |title=The Psychology of Personality: Viewpoints, Research, and Applications |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-3635-8 |page=200}}</ref> Die aanvalle is sedertdien as agtergrond, verhaal of tema in rolprente, musiek, letterkunde en selfs humor gebruik, en televisieprogramme het die kulturele bekommernisse van die tydperk weerspieël.<ref name="QuayDamico">{{Cite book |last1=Quay |first1=Sara |last2=Damico |first2=Amy |title=September 11 in Popular Culture: A Guide |publisher=Greenwood |year=2010 |isbn=978-0-313-35505-9}}</ref> Die Amerikaanse kultuur ná die aanvalle word gekenmerk deur verhoogde sekuriteit en 'n groter vraag daarna, sowel as [[angs]] oor toekomstige terreuraanvalle; sielkundiges het 'n toename in angs oor kommersiële lugreise bevestig.<ref name="PsychToday">{{Cite web |last1=Schmidt |first1=Brad |last2=Winters |first2=Jeffrey |date=2002-01-01 |title=Anxiety After 9/11 |url=http://www.psychologytoday.com/articles/200201/anxiety-after-911 |website=Psychology Today |access-date=2026-09-12}}</ref> Haatmisdade teen Moslems het in 2001 byna vertienvoudig en het daarna "ongeveer vyf keer hoër as die koers voor 11 September" gebly.<ref name="Ingraham">{{Cite news |last=Ingraham |first=Christopher |date=2015-02-11 |title=Anti-Muslim hate crimes are still five times more common today than before 9/11 |url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/02/11/anti-muslim-hate-crimes-are-still-five-times-more-common-today-than-before-911/ |work=The Washington Post |access-date=2026-09-12}}</ref> Die aanvalle het ook 'n groot uitwerking op die geloofslewe van baie mense gehad: vir sommige het dit hul geloof versterk as bron van troos, terwyl ander hul geloof bevraagteken of verloor het.<ref name="PBSFaith">{{Cite news |title=Faith and Doubt at Ground Zero |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/faith/questions/god.html |work=PBS Frontline |access-date=2026-09-12}}</ref> === Letterkunde en teater === Vroeë Duitstalige tekste oor 11 September het die gebeure as 'n biografiese en estetiese keerpunt verstaan, dikwels in die vorm van 'n persoonlike krisisdagboek, soos Kathrin Röggla se reportage ''really ground zero'' (2001). Durs Grünbein se ''September-Elegien'' (2001) vergelyk die televisiebeelde met historiese oorlogsbeelde en Bybelse mites en bevraagteken of taal die gebeure hoegenaamd kan weergee.<ref name="Koenig">{{Cite book |last=König |first=Michael |title=Die Welt nach 9/11 |publisher=Springer VS |year=2011 |isbn=978-3-531-94173-8 |location=Wiesbaden |pages=821-828 |chapter="Alles wird anders": Der 11. September in deutscher Literatur |language=de}}</ref> Frédéric Beigbeder se roman ''Windows on the World'' (2003) vertel in fyn besonderhede van 'n vader en sy twee seuns wat hulle tydens die aanvalle in die restaurant boaan die Noordtoring bevind. [[Jonathan Safran Foer]] se ''Extremely Loud and Incredibly Close'' (2005) handel oor 'n getraumatiseerde negejarige seun wie se pa in die aanvalle gesterf het, en die hoofkarakter van Don DeLillo se ''Falling Man'' (2007) is 'n oorlewende; 'n leitmotief is 'n performance-kunstenaar wat die bekende foto van Richard Drew naboots.<ref name="Melnick">{{Cite book |last=Melnick |first=Jeffrey |title=9/11 Culture |publisher=Wiley |year=2009 |isbn=978-1-4051-7372-8 |location=Chichester |pages=64, 172-176}}</ref> In die teater handel Neil LaBute se ''The Mercy Seat'' (2002) oor 'n man wat die aanvalle oorleef het omdat hy heimlik by sy minnares was, en Rainald Goetz se ''Reich des Todes'' is op 11 September 2020 in Hamburg opgevoer.<ref name="Stern">{{Cite news |date=2020-09-14 |title=Uraufführung "Reich des Todes" von Rainald Goetz: Vier Stunden Dunkelheit |url=https://www.stern.de/kultur/kunst/urauffuehrung-rainald-goetz--reich-des-todes--im-schauspielhaus--vier-stunden-dunkelheit-9413202.html |work=Stern |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> === Beeldende kunste === Die reeks ''ten breaths'' van Eric Fischl bestaan uit gouaches en beeldhouwerke van vallende en gevalle mense en verwerk die persfoto's van dié wat uit die brandende torings gespring het. Die beeld ''Tumbling Woman'', wat 'n vrou in vrye val uitbeeld, het in die Verenigde State omstredenheid veroorsaak. Gerhard Richter het die skildery ''September'' oor die gebeure geskep.<ref name="KStA">{{Cite news |date=2008-06-04 |title=Zu Gerhard Richters Bild "September" |url=https://www.ksta.de/richter-ueber-sein-bild-das-teuflische-schoene-13275732 |work=Kölner Stadt-Anzeiger |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> === Musiek === Direk ná die aanvalle het baie mense musiek as ongepas beleef en is optredes gekanselleer. Daar was ook pogings tot sensuur: die sogenaamde Clear Channel-memorandum het die maatskappy se 1&nbsp;170 radiostasies aangeraai om 164 liedjies nie te speel nie omdat dit as ongepas vir die nasionale rou beskou is. Daaronder was al die musiek van [[Rage Against the Machine]], al die liedjies van die Moslem [[Cat Stevens]], ''Imagine'' van [[John Lennon]] en ''Knockin' on Heaven's Door'' van [[Bob Dylan]].<ref name="Cloonan">{{Cite book |last=Cloonan |first=Martin |title=9/11 – The World's all out of tune: Populäre Musik nach dem 11. September 2001 |publisher=transcript |year=2015 |isbn=978-3-8394-0256-6 |location=Bielefeld |pages=13-25 |chapter=Musical Responses to September 11th: From conservative patriotism to radicalism}}</ref> Die komponis John Adams is onder druk geplaas om sy opera ''The Death of Klinghoffer'' nie op te voer nie, en akteurs en musikante soos [[Sheryl Crow]], [[Madonna]] en Michael Stipe is as onpatrioties aangeval.<ref name="Cloonan" /> [[Sting]] het 'n privaat konsert op die aand van 11 September met die lied ''Fragile'' geopen en dit aan al die slagoffers opgedra.<ref name="Pena">{{Cite book |last=Peña |first=Charles V. |title=Winning the Un-war: A New Strategy for the War on Terrorism |publisher=Potomac Books |year=2007 |isbn=978-1-61234-323-5 |pages=17-18}}</ref> Die musiekbedryf het met welsynskonserte en uitsendings vir fondsinsameling gereageer, soos ''America: A Tribute to Heroes''. By die ''Concert for New York City'' op 20 Oktober 2001 in Madison Square Garden het talle musikante kosteloos opgetree; [[Paul McCartney]] het daar sy nuwe lied ''Freedom'' uitgevoer, en die konsert het sowat 14 miljoen dollar aan toegangsgeld en na raming 125 miljoen dollar aan skenkings ingesamel. [[Michael Jackson]] het vir sy lied ''What More Can I Give'' 'n groot aantal sterre byeengebring.<ref name="Cloonan" /> Honderde werke in die hoofstroom van pop-, rock-, hiphop- en jazzmusiek het na die aanvalle of die daaropvolgende oorlog verwys.<ref name="Phleps">{{Cite book |last=Phleps |first=Thomas |title=9/11 – The World's all out of tune |publisher=transcript |year=2015 |isbn=978-3-8394-0256-6 |location=Bielefeld |pages=175-208 |chapter=9/11 und die Folgen in der Popmusik IV: Eine Auswahldiskographie |language=de}}</ref> [[Bruce Springsteen]] se album ''The Rising'' bevat agt liedjies met 'n verband met die aanvalle; Alan Jackson se ''Where Were You (When the World Stopped Turning)'' het van Desember 2001 af vyf weke lank die Amerikaanse country-trefferlys aangevoer; [[Enya]] se ''Only Time'' is met die stemme van betrokkenes gemeng en het 'n informele volkslied van die herdenking geword; en [[Neil Young]] se ''Let's Roll'' verheerlik die weerstand van die passasiers op Vlug 93.<ref name="Cloonan" /><ref name="Phleps" /> In baie liedtekste ná die aanvalle het motiewe van wraak en vergelding oorheers; eers met die begin van die oorlog in Irak in Maart 2003 het weer honderde popliedjies met 'n antioorlogstandpunt verskyn.<ref name="HelmsPhleps">{{Cite book |editor1-last=Helms |editor1-first=Dietrich |editor2-last=Phleps |editor2-first=Thomas |title=9/11 – The World's all out of tune |publisher=transcript |year=2015 |isbn=978-3-8394-0256-6 |location=Bielefeld |pages=8-9 |language=de}}</ref> Die komponis Karlheinz Stockhausen het die aanvalle op 16 September 2001 by 'n perskonferensie "die grootste kunswerk wat daar nog ooit was" genoem. Die uitlating het verontwaardiging veroorsaak en tot die kansellasie van konserte gelei; Stockhausen het later beweer dat hy van die grootste vernietigende kunswerk van sy operafiguur Lucifer gepraat het.<ref name="Carlesso">{{Cite book |last=Carlesso |first=Giovanna-Beatrice |title=Theater, Terror, Tod: Das Künstlerdrama von Christoph Schlingensief |publisher=transcript |year=2024 |isbn=978-3-8394-7192-0 |location=Bielefeld |page=59 |language=de}}</ref> === Humor en satire === Swart humor onder die leuse "Waar was King Kong toe ons hom nodig gehad het?" en grappe oor die aanvalle het reeds die volgende dag opgeduik; dié grappe is versamel en in die volkskunde bestudeer.<ref name="Kuipers">{{Cite book |last=Kuipers |first=Giselinde |title=A Decade of Dark Humor: How Comedy, Irony, and Satire Shaped Post-9/11 America |publisher=University Press of Mississippi |year=2011 |isbn=978-1-61703-006-2 |location=Oxford, Mississippi |pages=26-40 |chapter=Where Was King Kong When We Needed Him?}}</ref> Amerikaanse laatnagprogramme het rou en erkenning aan die reddingswerkers vooropgestel en aanvanklik van regeringskritiek afgesien. Toe die satirikus [[Bill Maher]] op 17 September 2001 met 'n gas saamgestem het wat die gebruiklike beskrywing van die aanvallers as lafaards bevraagteken het, het die ABC-netwerk sy program ''Politically Incorrect'' teen Junie 2002 laat verval.<ref name="Gurney">{{Cite book |last=Gurney |first=David |title=A Decade of Dark Humor |publisher=University Press of Mississippi |year=2011 |isbn=978-1-61703-006-2 |location=Oxford, Mississippi |pages=16-21 |chapter=Everything changes forever (temporarily): Late-Night Television Comedy after 9/11}}</ref> == Historiese beoordeling == Tydgenote en die media het 11 September as 'n historiese keerpunt beleef: niks sou weer wees soos vantevore nie.<ref name="Berg463">{{Cite journal |last=Berg |first=Manfred |year=2011 |title=Der 11. September 2001 – eine historische Zäsur? |url=https://zeithistorische-forschungen.de/3-2011/4411 |journal=Zeithistorische Forschungen |volume=8 |issue=3 |pages=463-474 |language=de}}</ref> Van 2002 af het sommige historici en politieke wetenskaplikes egter beklemtoon dat die Verenigde State ná die aanvalle bloot sy strewe na oorheersing teenoor die Islamitiese wêreld voortgesit het, sowel as sy neiging om internasionale konflikte manicheïes as 'n stryd tussen goed en kwaad uit te lê.<ref name="Dudziak">{{Cite book |editor-last=Dudziak |editor-first=Mary L. |title=September 11 in History: A Watershed Moment? |publisher=Duke University Press |year=2003 |location=Durham}}</ref> [[Noam Chomsky]] het 'n kontinuïteit van Amerikaanse imperialisme en die strewe na wêreldwye oorheersing beklemtoon.<ref name="Chomsky">{{Cite book |last=Chomsky |first=Noam |title=Hegemony or Survival: America's Quest for Global Dominance |publisher=Metropolitan Books |year=2003 |location=New York}}</ref> Volgens die Amerikanis Michael Butter het 11 September lopende ontwikkelinge eerder versnel as veroorsaak.<ref name="Butter">{{Cite book |last1=Butter |first1=Michael |last2=Christ |first2=Birte |last3=Keller |first3=Patrick |title=9/11: Kein Tag, der die Welt veränderte |publisher=Schöningh |year=2011 |isbn=978-3-506-77097-4 |location=Paderborn |language=de}}</ref> Manfred Berg het in 2011 geoordeel dat die aanvalle die oorlog teen terreur en die enorme uitbreiding van uitvoerende mag in die Verenigde State onteenseglik veroorsaak het, maar dat hulle die langertermyn- politieke en ekonomiese tendense in die wêreld klaarblyklik nie beslissend verander het nie.<ref name="Berg463" /> Die politieke wetenskaplike Jochen Hippler het die oorloë in Afghanistan en Irak in 2003 ook as die voortsetting van 'n unilaterale Amerikaanse buitelandse beleid beskou: die land sou sy posisie as enigste oorblywende supermag ná die Koue Oorlog gebruik het om 'n neokonserwatiewe program te verwesenlik. Volgens hom het die omverwerping van die Baath-regime in Irak geweld en terreur daar sterk vererger, die kloof tussen Arabiese regerings en hul bevolkings verdiep, die internasionale solidariteit met die Verenigde State beëindig en die gesag van die VN en die volkereg geskaad.<ref name="Hippler">{{Cite web |last=Hippler |first=Jochen |date=2004-01-15 |title=Die Folgen des 11. September 2001 für die internationalen Beziehungen |url=https://www.bpb.de/publikationen/5LFXXA,0,Die_Folgen_des_11_September_2001_f%FCr_die_internationalen_Beziehungen.html |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de |access-date=2026-09-12}}</ref> Die kriminoloog Sebastian Scheerer het in 2002 gebrekkige rasionele navorsing na die oorsake gekritiseer en 'n neiging tot "patologisering" en "mitologisering" uitgewys, byvoorbeeld deur voorwetenskaplike idees van "goed en kwaad" te gebruik. Volgens hom kan die gewone analitiese en waardevrye begrip van [[terrorisme]] die verskynsels van 11 September net so goed verklaar as dié van die linkse terrorisme van die 1970's en 1980's.<ref name="Scheerer">{{Cite book |last=Scheerer |first=Sebastian |title=Die Zukunft des Terrorismus: Drei Szenarien |publisher=Zu Klampen |year=2002 |location=Lüneburg |pages=13-15, 23 |language=de}}</ref> Peter Waldmann het eweneens by sy definisie van terrorisme gebly en aangevoer dat daar wel 'n strategieverandering was – weg van vaste organisasies na oper strukture – maar dat dit nie genoeg is om van 'n keerpunt te praat nie.<ref name="Waldmann">{{Cite book |last=Waldmann |first=Peter |title=Terrorismus: Provokation der Macht |publisher=Murmann |year=2005 |edition=2de |location=Hamburg |pages=12, 29-33 |language=de}}</ref> In 2026, kort voor die vyf-en-twintigste herdenking, het 'n taalriglyn van die Kanadese openbare uitsaaier CBC/Radio-Canada wye kritiek uitgelok. Volgens die riglyn moes die woorde "terroris" en "terrorisme" slegs met toeskrywing gebruik word, 'n langbestaande praktyk om politiek gelaaide terme nie as die uitsaaier se eie taal oor te neem nie. Ná kritiek van onder meer die direkteur van die FBI, die Amerikaanse ambassadeur in Kanada en Kanadese politici het CBC 'n uitsondering aangekondig: sy joernaliste mag die aanvalle van 11 September voortaan sonder toeskrywing as 'n "terreurdaad" beskryf, terwyl die algemene reël vir ander ideologies gemotiveerde geweld behoue bly.<ref name="CBC2026">{{Cite web |last=Boshra |first=Basem |date=2026-08-28 |title=How and why CBC News will adjust its 9/11 language guidance |url=https://www.cbc.ca/news/editorials/cbc-news-9-11-language-guidance-1.7314023 |publisher=CBC News |access-date=2026-09-12}}</ref><ref name="LaPresse2026">{{Cite news |last=Karadeglija |first=Anja |date=2026-08-28 |title=Après plusieurs critiques, CBC change sa politique sur les attaques du 11–Septembre |url=https://www.lapresse.ca/actualites/2026-08-28/apres-plusieurs-critiques-cbc-change-sa-politique-sur-les-attaques-du-11-septembre.php |work=La Presse |language=fr |access-date=2026-09-12}}</ref> == Sien ook == * [[Terrorisme]] * [[Al-Kaïda]] * [[Wêreldhandelsentrum]] * [[Osama bin Laden]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * Stephen E. Atkins (red.): ''The 9/11 Encyclopedia.'' ABC-Clio, Santa Barbara 2011, {{ISBN|978-1-59884-922-6}}. * Stephen E. Atkins: ''9/11: The Essential Reference Guide.'' ABC-Clio, Santa Barbara 2021, {{ISBN|978-1-4408-7302-7}}. * Stefan Aust, Cordt Schnibben (reds.): ''11. September 2001. Geschichte eines Terrorangriffs.'' dtv, Stuttgart 2003, {{ISBN|3-423-34026-6}}. * Manfred Berg: ''Der 11. September 2001 – eine historische Zäsur?'' In: ''Zeithistorische Forschungen / Studies in Contemporary History'' 8 (2011), bl. 463-474. * Peter Bergen: ''The Longest War: The Enduring Conflict Between America and Al-Qaeda.'' Simon & Schuster, New York 2011, {{ISBN|978-0-85720-883-5}}. * Michael Butter, Birte Christ, Patrick Keller (reds.): ''9/11. Kein Tag, der die Welt veränderte.'' Schöningh, Paderborn 2011, {{ISBN|978-3-506-77097-4}}. * Bernd Greiner: ''9/11. Der Tag, die Angst, die Folgen.'' C. H. Beck, München 2011, {{ISBN|978-3-406-61244-2}}. * Thomas Jäger (red.): ''Die Welt nach 9/11: Auswirkungen des Terrorismus auf Staatenwelt und Gesellschaft.'' Springer VS, Wiesbaden 2011, {{ISBN|978-3-531-94173-8}}. * Till Karmann, Simon Wendt e.a. (reds.): ''Zeitenwende 9/11? Eine transatlantische Bilanz.'' Barbara Budrich, Opladen, Berlyn & Toronto 2016, {{ISBN|978-3-8474-0562-7}}. * Tom Lansford: ''9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq: A Chronology and Reference Guide.'' Bloomsbury, New York 2011, {{ISBN|978-1-59884-419-1}}. * Terry McDermott: ''Perfect Soldiers – The Hijackers: Who They Were, Why They Did It.'' HarperCollins, New York 2005, {{ISBN|978-0-06-058470-2}}. * Anthony Summers, Robbyn Swan: ''The Eleventh Day. The Full Story of 9/11.'' Ballantine Books, New York 2012, {{ISBN|978-0-8129-7809-4}}. * Lawrence Wright: ''The Looming Tower: Al-Qaeda and the Road to 9/11.'' Knopf, New York 2006, {{ISBN|978-0-375-41486-2}}. == Eksterne skakels == {{Commonskat|September 11 attacks|Aanvalle op 11 September}} * [https://www.9-11commission.gov/report/911Report.pdf ''The 9/11 Commission Report''] (PDF) * [https://911digitalarchive.org/ ''The September 11 Digital Archive''] * [https://www.nist.gov/world-trade-center-investigation NIST se ondersoek na die Wêreldhandelsentrum] {{Normdata}} [[Kategorie:Misdaad in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:New York (stad)]] [[Kategorie:Washington, D.C.]] [[Kategorie:Islamitiese terrorisme]] [[Kategorie:Vliegtuigkapings]] [[Kategorie:2001]] k3c8cx6a5153opttqviwz0pbeefqip2 0 73455 2966539 2958722 2026-09-11T20:06:15Z Pynappel 70858 2966539 wikitext text/x-wiki {{Etniese groep | beeld = [[Lêer:Bantu area.png|300px]] | onderskrif = Verspreiding van die Bantoevolke. | groep = Bantoevolke | bevolking = ''onbekend'' | plek = [[Groot Mere van Afrika]], [[Sentraal-Afrika]], [[Afrika suid van die Sahara]] | taal = [[Bantoetale]] (meer as 535) | geloof = Meerderheid: [[Christendom]]<br />Minderheid: tradisionele Afrika-godsdienste, [[Islam]], [[animisme]] | verwante = Ander [[Niger-Kongo-tale|Niger-Kongo-volke]] }} '''Bantoevolke''' is ’n algemene term vir 300 tot 600 verskillende [[etniese groep]]e in [[Afrika]] wat van [[Kameroen]] tot [[Suid-Afrika]] voorkom. Hierdie groepe deel ’n [[taalfamilie]] en in baie gevalle dieselfde gebruike.<ref name="Tgdwh">{{cite book|last=Butt|first=John J.|title=The Greenwood Dictionary of World History|url=https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0|year=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=0-313-32765-3|page=[https://archive.org/details/greenwooddiction00butt_0/page/40 39]}}</ref> Daar is sowat 650 [[Bantoetale]]. Sprekers van die proto-Bantoetaal het sowat 3&nbsp;000 jaar gelede ’n millennia lange reeks [[Bantoe-ekspansie|migrasies]] ooswaarts begin vanaf hul tuisland tussen [[Wes-Afrika|Wes-]] en Sentraal-Afrika, op die grens tussen die hedendaagse Oos-[[Nigerië]] en [[Kameroen]].<ref>Philip J. Adler, Randall L. Pouwels, ''World Civilizations: To 1700 Volume 1 of World Civilizations'', (Cengage Learning: 2007), p.169.</ref> So het Bantoevolke na Sentraal-, Suider- en Suidoos-Afrika versprei – streke waar hulle nie voorheen voorgekom het nie. Die migrante het in die proses vermeng geraak met vroeëre bewoners wat hulle teengekom het, of hulle vervang. Dit sluit [[pigmee]]- en [[Khoisan]]-bevolkings van onderskeidelik die sentrale en suidelike dele van Afrika in. Hulle het ook Afro-Asiatiese groepe teengekom wat vroeër uit [[Noord-Afrika]] migreer het.<ref name="Falola">Toyin Falola, Aribidesi Adisa Usman, ''Movements, borders, and identities in Africa'', (University Rochester Press: 2009), pp.4-5.</ref><ref name="Fitzpatrick">{{cite book|last=Fitzpatrick|first=Mary|title=Tanzania, Zanzibar & [[Pemba]]|year=1999|publisher=Lonely Planet|isbn=0-86442-726-3|page=[https://archive.org/details/tanzaniazanzibar0000fitz/page/39 39]}}</ref> Individuele Bantoegroepe bestaan vandag uit miljoene mense. Onder hulle is die [[Ndebele (stam)|Ndebele]] en [[Mashona|Shona]] van [[Zimbabwe]] met 14,2&nbsp;miljoen mense; die [[Luba (volk)|Luba]] van die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]] met meer as 13,5&nbsp;miljoen mense; die [[Zoeloes]] van [[Suid-Afrika]] met meer as 10&nbsp;miljoen mense; die [[Sukuma (volk)|Sukuma]] van [[Tanzanië]] met sowat 8&nbsp;miljoen mense en die [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]] van [[Kenia]] met meer as 6&nbsp;miljoen mense. Hoewel net sowat 5&nbsp;miljoen mense [[Swahili]] as hul [[moedertaal]] praat,<ref>{{cite book |title=African folklore: an encyclopedia |url=https://archive.org/details/africanfolkloree0000unse |last=Peek |first=Philip M. |authorlink= |author2=Kwesi Yankah |year=2004 |publisher=Taylor & Francis |isbn=0-415-93933-X |page=699}}</ref> word dit deur sowat 100&nbsp;miljoen mense in Suidoos-Afrika as ’n ''lingua franca'' gebruik.<ref>Irele 2010</ref> Dit is ook een van die amptelike tale van die [[Afrika-unie]]. == Etimologie == Die woord "Bantoe" beteken in bepaalde Bantoetale "mense" en is ’n meervoud van die woord "Moentoe" ("mens"). Omdat "Bantoe" reeds ’n meervoudsvorm is, is dit verkeerd om van "Bantoes" te praat. Daar is sowat 650 Bantoetale,<ref>Derek Nurse, 2006, "Bantu Languages", in the ''Encyclopedia of Language and Linguistics''</ref> hoewel dit soms moeilik is om tussen tale en dialekte te onderskei – ''[[Ethnologue]]'' gee 535 tale aan.<ref>[http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=73-16 Ethnologue report for Southern Bantoid]. The figure of 535 includes the 13 Mbam languages considered Bantu in Guthrie's classification and thus counted by Nurse (2006)</ref> == Oorsprong en verspreiding == [[Lêer:Bantu Phillipson.png|duimnael|'''1''' = 2000–1500 v.C.: oorsprong<br />'''2''' = c. 1500 v.C.: eerste migrasies<br />{{nbsp|4}} '''2.a''' = Oos-Bantoe,{{nbsp|2}} '''2.b''' = Wes-Bantoe<br />'''3''' = 1000-500 v.C.: [[Urewe]]-kern van Oos-Bantoe<br />'''4'''-'''7''' = suidwaartse migrasie<br />'''9''' = 500 v.C.-0: Kongo-kern<br />'''10''' = 0-1000 n.C.: laaste fase<ref>[http://www.txstate.edu/anthropology/cas/journal_articles/herder.pdf The Chronological Evidence for the Introduction of Domestic Stock in Southern Africa] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090325021249/http://www.txstate.edu/anthropology/cas/journal_articles/herder.pdf |date=25 Maart 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thuto.org/ubh/bw/bhp1.htm |title=Botswana History Page 1: Brief History of Botswana |access-date=13 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517110738/http://www.thuto.org/ubh/bw/bhp1.htm |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://elaine.ihs.ac.at/~isa/diplom/node59.html|title=5.2 Historischer Überblick|publisher=|accessdate=13 Mei 2015|archive-date=17 Januarie 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/5mrB4745q?url=http://elaine.ihs.ac.at/~isa/diplom/node59.html|url-status=dead}}</ref>]] Moderne navorsing plaas die proto-Bantoetuisland in Wes-Afrika naby die hedendaagse suidwesgrens van Nigerië en Kameroen omstreeks 4&nbsp;000 jaar gelede (2000&nbsp;v.C.) en beskou die Bantoetale as ’n tak van die [[Niger-Kongo-tale|Niger-Kongo]]-taalfamilie.<ref>Erhet & Posnansky, reds. (1982), Newman (1995)</ref> Dié siening bied ’n oplossing vir dabatte in die 1960's weens mededingende teorieë deur Joseph Greenberg en Malcolm Guthrie, en is ’n verfyning van Greenberg se teorie. Geskoei op uitgebreide vergelykings, insluitende van nie-Bantoetale, het Greenberg gemeen proto-Bantoe, die hipotetiese oertaal van die Bantoe, toon sterk ooreenkomste met ’n groep tale wat in Suidoos-Nigerië gepraat word. Hy het voorgestel die Bantoetale het oor honderde jare van daar af oos- en suidwaarts versprei. Guthrie se argument dat die tale van ’n sentrale punt af in alle rigtings versprei het, is onwaarskynlik bewys met navorsing oor leenwoorde vir diere- en landboubegrippe en in die groter Niger-Kong-taalfamilie. Dit is onduidelik wanneer presies die verspreiding van Batoesprekers begin het, hoewel die hipotese op sowat 4&nbsp;000 jaar gelede (2000&nbsp;v.C.) dui. Teen 3&nbsp;500 jaar gelede (1500&nbsp;v.C.) het Bantoesprekende gemeenskappe wat wes getrek het, die groot Sentraal-Afrikaanse [[reënwoud]] bereik, en teen 2&nbsp;500 jaar gelede (500&nbsp;v.C.) die [[savanna]]s in die suide in wat nou die Demokratiese Republiek Kongo, [[Angola]] en [[Zambië]] is. Nog ’n stroom migrasie, na die ooste, het teen 3&nbsp;000 jaar gelede (1000&nbsp;v.C.) ’n groot nuwe bevolkingsentrum naby die [[Groot Mere van Afrika]] gevestig, waar ’n ryk omgewing ’n digte bevolking moontlik gemaak het. Bewegings deur klein groepe van die Groot Mere na die suidooste was vinniger, met die aanvanklike nedersettings wat wyd versprei was naby die kus en langs riviere. Die eerste groepe het teen 300&nbsp;n.C die hedendaagse [[KwaZulu-Natal]] aan die kus van Suid-Afrika bereik, en teen 500&nbsp;n.C. die hedendaagse [[Limpopo]].<ref>Newman (1995), Ehret (1998), Shillington (2005)</ref> Voor die verspreiding van landbouvolke, insluitende die Bantoesprekers, was Afrika suid van die [[ewenaar]] bewoon deur [[Neolitikum|Neolitiese]] jagter-versamelaars. Sommige van hulle was die voorouers van proto-[[Khoisan-tale|Khoisan]]-sprekende volke, wie se moderne jagter-versamelaars- en taalafstammelinge die [[Khoikhoi]] en [[Boesman|San]] die droé streke om die [[Kalahari]] bewoon. Die [[Hadza (volk)|Hadza-]] en [[Sandawe (volk)|Sandawe]]-bevolkings van Tanzanië is die ander moderne jagter-versamelaarsafstammelinge van hierdie proto-Khoisansprekende volke. Oor ’n tydperk van baie eeue is die meeste jagter-versamelaars deur inkomende Bantoesprekende gemeenskappe verdryf en opgeneem, sowel as deur ander volke in Noordsentraal- en Oos-Afrika. Ná hul migrasie uit hul aanvanklike tuiste in Wes-Afrika het Bantoesprekers ook in [[Oos-Afrika]] volke van [[Afro-Asiatiese tale|Afro-Asiatiese]] (hoofsaaklik [[Koesjitiese tale|Koesjitiese]]) en [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Sahariese]] (hoofsaaklik [[Nilotiese tale|Nilotiese]] en [[Soedannese tale|Soedannese]]) oorsprong teengekom. Dié tale se terminologie dui daarop dat die Bantoemigrante [[bees]]te van hul nuwe Koesjitiese bure aangeskaf en die gebruik om koeie te melk by hulle geleer het.<ref>J. D. Fage, A history of Africa, Routledge, 2002, p.29</ref> Latere interaksies tussen die Bantoe- en Koesjitiese volke het ook gelei tot Bantoegroepe met aansienlike Koesjitiese bloed, soos die [[Tutsi]] van die Groot Mere-gebied; asook kultuur- en taalinvloede, soos die [[Herero]] van Suider-Afrika.<ref>[http://www.rogerblench.info/Archaeology%20data/Africa/Konigswinter%202007/Konigswinter%20paper.pdf Was there an interchange between Cushitic pastoralists and Khoisan speakers in the prehistory of Southern Africa and how can this be detected?] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120121014421/http://www.rogerblench.info/Archaeology%20data/Africa/Konigswinter%202007/Konigswinter%20paper.pdf |date=21 Januarie 2012 }}</ref><ref>Robert Gayre, Ethnological elements of Africa, (The Armorial, 1966), p. 45</ref> In die kusstreke van Oos-Afrika het nog ’n gemengde Bantoegemeenskap ontwikkel deur kontak met [[Arabiere|Arabiese]] en [[Perse|Persiese]] [[Moslem]]handelaars. Die [[Swahili]]-kultuur wat uit dié wisselwerking gespruit het, bevat baie Arabiese en [[Islam]]itiese invloede wat nie in die tradisionele Bantoekultuur waargeneem word nie, en die Swahili het baie Afro-Arabiese lede. Ook hul taal bevat baie [[Arabies]]e leenwoorde.<ref>Daniel Don Nanjira, African Foreign Policy and Diplomacy: From Antiquity to the 21st Century, ABC-CLIO, 2010, p.114</ref> Tussen die 14de en 15de eeu het Bantoesprekende state in die Groot Mere-gebied begin ontstaan. Die [[Monomotapa]]-konings het die beroemde [[Groot-Zimbabwe]]-kompleks aan die [[Zambezi]] gebou – dit was ’n beskawing wat vandag die [[Masjona|Shona]] genoem word. Van die 16de eeu af het al hoe meer state onder die Bantoevolke ontstaan. Dit is waarskynlik vanweë digter bevolkings (wat tot meer gespesialiseerde afdelings op arbeids- en militêre gebied gelei en migrasie moeiliker gemaak het), asook toenemende wisselwerkings met [[China|Chinese]], [[Europa|Europese]], [[Indonesië|Indonesiese]] en Arabiese handelaars aan die kus, tegnologiese ontwikkelings in ekonomiese bedrywighede en nuwe tegnieke vir die politiek-spirituele beskouing van koninklikes as die bron van nasionale mag en gesondheid.<ref>Shillington (2005)</ref> == Galery == <gallery widths="200px" heights="200px"> Beeld:Children and women in Kinshasa, Congo 2010.jpg|[[Kongo (volk)|Kongo]]-jeugdiges in [[Kinshasa]]. Beeld:Kikyuyu-woman.jpeg|’n [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]]-vrou in [[Kenia]]. Beeld:Mother and child in Mozambique.jpg|’n Makua-ma en -kind in [[Mosambiek]]. Beeld:Bubi children from Equatorial Guinea.jpg|Bubi-meisies in [[Ekwatoriaal-Guinee]]. Lêer:East&southern africa early iron age.png|Vondste uit die vroeë Ystertydperk in Oos- en Suider-Afrika. Lêer:Niger-Congo.png|Die verspreiding van Bantoetale (liggeel) teenoor ander [[Niger-Kongo-tale]] en -volke (ligbruin). Lêer:Bantu zones.png|Die verdeling van die Bantoetale volgens die [[Guthrie-klassifikasie van Bantoetale|Guthrie-klassifikasie]]. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bibliografie == * J. Desmond Clark, The Prehistory of Africa, Thames and Hudson, 1970 * Christopher Ehret, ''An African Classical Age: Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to A.D. 400'', James Currey, Londen, 1998 * Christopher Ehret and Merrick Posnansky, eds., ''The Archaeological and Linguistic Reconstruction of African History'', University of California Press, Berkeley en Los Angeles, 1982 * April A. Gordon and Donald L. Gordon, ''Understanding Contemporary Africa'', Lynne Riener, Londen, 1996 * John M. Janzen, ''Ngoma: Discourses of Healing in Central and Southern Africa'', University of California Press, Berkeley en Los Angeles, 1992 * James L. Newman, ''The Peopling of Africa: A Geographic Interpretation'', Yale University Press, New Haven, 1995. {{ISBN|0-300-07280-5}}. * Kevin Shillington, ''History of Africa'', 3rd ed. St. Martin's Press, New York, 2005 * Jan Vansina, ''Paths in the Rainforest: Toward a History of Political Tradition in Equatorial Africa'', University of Wisconsin Press, Madison, 1990 * Jan Vansina, "New linguistic evidence on the expansion of Bantu", ''Journal of African History'' 36:173–195, 1995 * Uitstalvenster van Bantoe-tuisnywerhede. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 15, nr. 2, Desember 1965 == Eksterne skakels == * {{Commons-kategorie inlyn|Bantu peoples}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Bantu peoples|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Bantoevolke| ]] kycqv979yr3kljige5xbdfnttpns4wi 0 85823 2966495 2910289 2026-09-11T17:25:06Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966495 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Kanada | beeld = Kenteken van die Kanadese nasionale krieketspan.png | byskrif = Kenteken van die Kanadese nasionale krieketspan | bynaam = Maple leafers | konferensie = [[Krieket Kanada]] (CC) | kaptein = | toetskaptein = | edi-kaptein = [[Nicholas Kirton]] | t20i-kaptein = [[Dilpreet Bajwa]] | afrigter = {{vlagikoon|Kanada}} [[Ingleton Liburd]] | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid met [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]]-status | ikr_aansluiting = 1968 | ikr_streek = [[IKR Amerikas|Amerikas]] | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = 19de | beste_edi-rang = 11de (op 1 Januarie 2007) | t20i-rang = 19de | beste_t20i-rang = 18de (op 19 September 2023) | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = t {{Cr-PK}} op [[Headingley-krieketveld|Headingley]], [[Leeds]]; 9 Junie 1979 | mees_onlangse_edi = t {{Cr-NA}} op [[Maple Leaf-krieketklub]], [[Toronto]]; 2 September 2025 | aantal_edis = 107 | aantal_edis_vanjaar = 0 | edi-rekord = 28/75 (26,17%)<br />(1 gelykop, 3 onbeslis) | edi-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wb_verskynings = 4/13 | wb_eerste = [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] | wb_beste = Groepfase (in [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] en [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]]) | wbk_verskynings = 10 | wbk_eerste = 1979 | wbk_beste = Naaswenner (in 1979 en 2009) | kt_verskynings = 0/9 | kt_eerste = | kt_beste = | eerste_t20i = t {{Cr-NL}} op [[Stormont (krieketveld)|Stormont]], [[Belfast]]; 2 Augustus 2008 | mees_onlangse_t20i = t {{Cr-AF}} op [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]]; 19 Februarie 2026 | aantal_t20is = 90 | aantal_t20is_vanjaar = 4 | t20i-rekord = 48/38 (53,33%)<br />(2 gelykop, 2 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 0/4<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 2/10 | eerste_wt20 = [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] | beste_wt20 = Eerste rondte (in [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]) | wt20k-verskynings = 8 | eerste_wt20k = 2008 | beste_wt20k = Wenner (in 2023 en 2025) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = _cream_band | a_patroon_b = _can24_cricket | a_patroon_ra = _cream_band | a_patroon_broek = | a_linkerarm = FF0000 | a_liggaam = FF0000 | a_regterarm = FF0000 | a_broek = FF0000 | t_patroon_la = _can_t20wc26 | t_patroon_b = _can_t20wc26 | t_patroon_ra = _can_t20wc26 | t_patroon_broek = | t_linkerarm = 000000 | t_liggaam = 000000 | t_regterarm = 000000 | t_broek = 000000 | a_titel = }} Die '''Kanadese nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Canada national cricket team''; [[Frans]]: ''Équipe du Canada de cricket''), met die bynaam “Maple leafers”, is die nasionale [[krieket]]span wat [[Kanada]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Kanada deur [[Krieket Kanada]] (''CC'', van Engels en Frans: ''Cricket Canada'') beheer. Kanada is sedert 1968 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR). Saam met [[Bermudaanse nasionale krieketspan|Bermuda]] en die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]] is Kanada tradisioneel een van die sterker nasionale krieketspanne van die [[Amerikas]] na die volle lid [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]]. Hoewel Kanada nie gemagtig is om [[Toetskrieket|toetswedstryde]] te speel nie, het die span wel deelgeneem aan [[internasionale eendagwedstryd]]e en [[Eersterangse krieket|eersterangse wedstryde]] (in die IKR Interkontinentale Beker) teen ander nietoetsspelende lande. Die wedywering met die Verenigde State is so sterk in krieket as wat dit in enige ander spansport is en albei spanne ding jaarliks om die K.A. Auty-beker mee. Die wedstryd tussen die twee lande is in der waarheid die oudste internasionale wedywering in krieket en is reeds in 1844 uitgespeel. Kanadese krieket is geneig om ’n laer profiel as die meeste ander sportsoorte in te neem en die span word meestal saamgestel uit uitgewekenes van meer suksesvolle krieketlande. Sulke spelers probeer om ’n vlak van internasionale ervaring te bereik deur vir Kanada te speel wanneer hulle as te oud geag word om vir hul onderskeie nasionale spanne te verskyn. Die Kanadese [[Krieketwêreldbeker 2003]]-span het byvoorbeeld verskeie spelers ingesluit wat in [[Sri Lanka]], [[Indië]], [[Pakistan]] of [[Wes-Indië]] gebore is. Kanada se eerste internasionale wedstryd teen ’n ander span as die Verenigde State was in 1893, toe [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] na Kanada getoer het.<ref name="oth">{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/60/Other_Matches.html |title=Other matches played by Canada |publisher=Cricket Archive |accessdate=11 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111210006/https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/60/Other_Matches.html |archive-date=11 Januarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Net soos ander assosiaatlede van die IKR het Kanada in 1979 aan sy eerste internasionale toernooi deelgeneem, die IKR-trofee in [[Engeland]], waar Kanada vir die [[Krieketwêreldbeker 1979]] gekwalifiseer het, nadat hulle net na [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] tweede geëindig het. Daarna het Kanada eers weer in 2003 vir ’n krieketwêreldbekertoernooi gekwalifiseer, hoewel hulle die hele tyd een van die toonaangewende assosiaatlede was. Tussen 2006 en 2013 het Kanada beide [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en [[Twintig20|T20I]]-status geniet, nadat hulle vir die [[Krieketwêreldbeker 2007]] en die [[Krieketwêreldbeker 2011]] gekwalifiseer het. Sedert die nuwe Wêreldkrieketliga van stapel gestuur is, het hulle egter nie meer so goed gevaar nie – Kanada was onder die laaste spanne tydens die 2014-krieketwêreldbekerkwalifikasie en die Wêreldkrieketliga se afdeling twee in 2015, en is vervolgens tot die Wêreldkrieketliga se afdeling drie gerelegeer. In 2023 het Kanada sy EDI-status herwin, nadat hulle tydens die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2023 se uitspeelrondte bo [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan|Papoea-Nieu-Guinee]] geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/insight/cricket-canada-president-talks-odi-status-and-the-return-of-gt20/ |title=Cricket Canada President talks ODI Status and the return of GT20 |publisher=Emerging Cricket |author=Shounak Sarkar |date=22 Mei 2023 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Kanada ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003012749/https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |archive-date=3 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kanada is tans (Februarie 2026) 19de op die eendagranglys en 19de op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/odi |title=Men's ODI Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=27 Februarie 2026 |accessdate=27 Februarie 2026 |archive-date=17 Februarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260217055817/https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/odi |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=27 Februarie 2026 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Krieket Kanada}} Krieket Kanada (Engels en Frans: ''Cricket Canada'', CC) is in 1892 as die Kanadese Krieketvereniging (Engels: ''Canadian Cricket Association'', CCA; Frans: ''Association canadienne de cricket'', ACC) gestig en verantwoordelik vir die reël van krieket in Kanada. In 1968 het hulle as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/canada |title=Cricket Canada |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Krieket Kanada bestuur al die Kanada-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van EDI- en T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is CC verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Kanadese span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Kanada oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering van krieket === [[Lêer:Great Cricket Match 1844 (New York Herald).png|duimnael|Aankondiging van die eerste internasionale krieketwedstryd tussen Kanada en die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]] in die ''New York Herald'', 1844]] Volgens algemene bewerings het Britse soldate ná die Slag van die Abraham-vlakte in 1759 tydens die [[Sewejarige Oorlog]] in Noord-Amerika die krieketspel na Kanada gebring. Die eerste bekende beskrywing van ’n krieketwedstryd dateer uit 1785 en beskryf ’n wedstryd op [[Sint-Helena-eiland]], [[Quebec]],<ref name="Timeline">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/canada.shtml |title=A Timeline of Canadian Cricket |publisher=Cricket Europe |accessdate=19 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120919225924/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/canada.shtml |archive-date=19 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> die plek van die latere [[Wêreldtentoonstelling]] 67.<ref name="History">{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/NATIONAL/ICC_MEMBERS/CAN/CCA_HISTORY_11SEP1997.html |title=Cricket in Canada |publisher=ESPNcricinfo |author=Kevin Boller |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Die wortels van die moderne Kanadese krieket lê in die streek Bo-Kanada, veral rondom [[Toronto]], destyds bekend as York. Aan die begin van die 19de eeu het die onderwyser George Anthony Barber die spel daar bekend gemaak en hy word sedertdien “die vader van Kanadese krieket” genoem. In 1827 was hy by die stigting van die ''Toronto Cricket, Skating and Curling Club'' betrokke en in 1829 het hy dié sport by die Bo-Kanada Kollege help vestig. Barber het in 1836 ’n wedstryd tussen die Toronto-krieketklub en die Bo-Kanada Kollege se krieketspan gereël wat deur die kollegespan gewen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/99/99022.html |title=Toronto Cricket Club v Upper Canada College |publisher=Cricket Archive |accessdate=18 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218190032/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/99/99022.html |archive-date=18 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedertdien word jaarliks reekse tussen albei spanne uitgespeel en baie nasionale spelers is van albei klubs afkomstig. Van 24 tot 26 September 1844 het Kanada sy eerste internasionale wedstryd teen die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]] voor ’n gehoor van 20&nbsp;000 by die St George’s-krieketklub in Bloomingdalepark in [[New York]], die plek van die latere [[New York-universiteit]] se latere geneeskundige fakulteit, gespeel. Dit was die eerste internasionale wedstryd nog en word as een van die eerste internasionale sportgebeurtenisse in die moderne geskiedenis beskou.<ref name="History" /><ref name="Timeline" /> Kanada, wat onder die benaming “[[Britse Ryk]] se Kanadese Provinsie” verskyn het, het die wedstryd met 23 lopies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-oldest-international-contest-of-them-all-141170 |title=The oldest international contest of them all |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=9 November 2007 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Die wedstryd is tot in die 1910’s jaarliks beslis en het die grondslag vir die oudste sportiewe wedywering geleë,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketclub.org/can_usa.html |title=Canada Versus United States of America Cricket 1844 St George Cricket Club Ground, Manhattan, New York |publisher=Cricket Club |accessdate=6 Oktober 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061006194244/http://cricketclub.org/can_usa.html |archive-date=6 Oktober 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> wat self 30 jaar ouer is as die bekendste wedywering in internasionale krieket, [[Die As]] tussen [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] en [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]]. In 1845 is die eerste internasionale wedstryd tussen albei spanne in Kanada beslis en deur die gasheer met 61 lopies gewen.<ref name="Timeline" /> In 1846 is die Kanadese span deur die Verenigde State in New York op 28 lopies uitgeboul, die laagste telling vir die nasionale span nog.<ref name="History" /> In 1853 is Kanada in [[Harlem]] vir die eerste keer deur die Verenigde State verslaan.<ref name="Timeline" /> Die snelbouler [[Joel Bradbury]] het in 1854 in Toronto teen die Verenigde State nege paaltjies vir ses lopies geneem, waarna die gaste op net 32 lopies uitgeboul is. Tot op hede is dit die Verenigde State se laagste telling teen Kanada.<ref name="History" /> === Verspreiding in die 19de eeu === [[Lêer:Fred Lillywhite.JPG|duimnael|Fred Lillywhite in sy tent (''The English Cricketers’ Trip to Canada and the United States in 1859)'']] [[George Parr]] het in 1859 ’n Engelse span op hul toer na Kanada aangevoer, dit was die eerste internasionale kriekettoer nog.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2009/nov/11/cricket-tour-1859-north-america |title=One tour to start them all: how English cricketers blazed a trail 150 years ago |publisher=[[The Guardian]] |author=Frank Keating |date=11 September 2009 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Ná dié toer het [[Fred Lillywhite]] die boek ''The English Cricketers’ Trip to Canada and the United States in 1859'' geskryf, wat die volgende jaar uitgegee en een van die oudste krieketboeke nog is.<ref name="History" /> Tydens die toer, wat ook die Verenigde State ingesluit het, het die span al sy vyf wedstryde gewen teen spanne wat uit 22 spelers saamgestel is, waaronder wedstryde teen die nasionale spanne van Kanada en die Verenigde State. Tydens die toer is ook uitstallingswedstryde gespeel en twee uitstappies na die [[Niagara-waterval]] onderneem. In 1868 en 1872 het verdere toere deur Engelse spanne na Noord-Amerika gevolg, waartydens die gaste ook teen Kanada en die Verenigde State te staan gekom het. Hierdie toere was suiwer finansiële ondernemings. Die meeste wedstryde is “teen kanse” gespeel om ’n gebalanseerde wedstryd moontlik te maak; die tuisspan is toegelaat om meer as elf spelers in te span (meestal 22).<ref>{{en}} {{cite book |author=Alan Gibson |title=The Cricket Captains of England |publisher=The Pavilion Library |year=1989 |isbn=1-85145-390-3 |pages=4–7}}</ref> Wanneer Kanada in 1867 ’n land geword het, was krieket so gewild dat dit deur die eerste eerste minister [[John A. Macdonald]] as nasionale sport benoem is.<ref name="History" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.canadiancricket.org/images/Reebok%20and%20Cricket%20Canada%20Enter%20into%20Multi-Year%20Sponsorship%20Agreement.pdf |title=Reebok and Cricket Canada Enter into Multi-Year Sponsorship Agreement |page=2 |publisher=Krieket Kanada |date=23 November 2010 |accessdate=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923200126/http://www.canadiancricket.org/images/Reebok%20and%20Cricket%20Canada%20Enter%20into%20Multi-Year%20Sponsorship%20Agreement.pdf |archive-date=23 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.canadacricket.com/history/pre-confederation.htm |title=Cricket in Canada: An historical chronology before Confederation |publisher=Krieket Kanada |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://exhibits.library.utoronto.ca/exhibits/show/canadianlawandidentity/racespaceplace/racespaceplacecricket |title=Canada’s Forgotten National Sport · Canadian Law and Canadian Identity · Exhibits |publisher=exhibits.library.utoronto.ca |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Ná die einde van die [[Amerikaanse Burgeroorlog]] het egter [[bofbal]] uit die Verenigde State begin versprei, wat ’n agteruitgang van krieket in Kanada tot gevolg gehad het, ondanks toere deur Engelse en Australiese spanne. Tydens die derde Engelse toer in 1872, aangevoer deur [[Robert Allan Fitzgerald]], het [[W.G. Grace]] saam na Kanada getoer en teen die Toronto-krieketklub 142 lopies aangeteken. Dié rekord het vir 100 jaar bly staan en was die beste kolfbeurt deur ’n Engelse kolwer in Kanada.<ref name="History" /> In 1878 het die Australiese span, aangevoer deur [[Dave Gregory]], sy eerste toer na Kanada aangepak en in 1893 teruggekeer om Kanada met ’n beurt te verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/4/4061.html |title=Canada v Australians, 1893 |publisher=Cricket Archive |accessdate=18 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218190034/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/4/4061.html |archive-date=18 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In hierdie jare met talle krieketbedrywighede in die ooste van die land het die sport ook in Wes-Kanada meer gewild geword. In 1864 is die ''North West Cricket Club'' in [[Winnipeg]] gestig en in 1876 het die ''Victoria Cricket Club'' aan die weskus gevolg. Op hierdie twee klubs het verdere in die [[Prêrieprovinsies]], [[Alberta]] en [[Brits-Columbië]] gevolg. Daarmee het krieket ook wes van [[Ontario]] begin vestig en word sedertdien landswyd uitgeoefen.<ref name="History" /> === Eerste oorsese toere === [[Lêer:Cricket match, McGill campus, Montreal, QC, about 1890 (5351473247).jpg|duimnael|’n Krieketwedstryd by die [[McGill Universiteit]], [[Montreal]]]] Gedurende [[somer]] 1880 het vir die eerste keer ’n Kanadese span onder hul kaptein Thomas Dale ’n toer na Engeland onderneem, waartydens hulle onder andere die [[Marylebone-krieketklub]] (MCC) ontmoet het; Kanada het vier oorwinnings aangeteken, vyf nederlae gely en agt wedstryde het onbeslis geëindig.<ref name="Timeline" /> Die plaaslike owerhede het dié span egter nie amptelik erken nie, wat toe tot talle probleme gelei het. Dale is tydens die eerste wedstryd teen [[Leicestershire]] in hegtenis geneem, omdat hy met ’n droster van die [[Britse Leër]] verwar is. Vervolgens het T.D. Phillips van Kanada na Engeland gereis om as kaptein oor te neem, maar die toer is voorheen gekanselleer en die Kanadese span het huis toe gereis. In 1887 het die eerste amptelike Kanadese span na Engeland getoer, aangevoer deur die veelsydige [[Edward Ogden]]. Hulle het teen verskeie county clubs gespeel, waarby alle spanne ewe veel spelers gebruik het. Die Kanadese het oorwinnings oor [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]], [[Derbyshire]], [[Warwickshire]] en Leicestershire aangeteken. Ogden het ook ’n goeie toer gehad en tellings van 98 lopies teen [[Durham]] en 133 lopies teen [[Hampshire]] aangeteken; in die wedstryd teen die MCC op [[Lord’s]] het hy nege paaltjies vir 83 lopies geneem.<ref name="History" /> Tydens die toer het Kanada die reekse van twee wedstryde elk teen Ierland en [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] met 0–1 verloor, van die 15 wedstryde in Engeland het hulle twee gewen.<ref name="Timeline" /> Tussen 1888 en 1890 het Kanada drie wedstryde teen Ierland gespeel, waarvan Ierland een gewen met die ander twee wat onbeslis geëindig het. In 1892 is die Kanadese Krieketvereniging gestig, waardeur die sport landswyd gereël kon word. Reeds in 1880 is in Ontario die eerste provinsiale beheerliggaam gestig, verdere het gevolg in 1895 in [[Manitoba]], in 1902 in [[Quebec]], in 1910 in [[Alberta]] en [[Saskatchewan]], in 1922 in [[Brits-Columbië]], in 1967 in [[Nova Scotia]] en in 1980 in [[Nieu-Brunswyk]]. Gedurende die 1890’s het die wedersydse wedstryde met die Verenigde State nuwe gewildheid verkry met die twee glo beste veelsydiges in die Noord-Amerikaanse krieketgeskiedenis: Die Amerikaanse [[Bart King]] en die Kanadese [[Jack Laing]]. Albei spelers het die plaaslike krieket vir amper 20 jaar oorheers en groot gehore het hulle tweestryde dopgehou. Laing het in 13 wedstryde vir Kanada teen die Verenigde State, Ierland, Australië en Engeland gespeel. Gedurende sy internasionale loopbaan het hy altesaam 77 paaltjies met sy vinnige swaai boulwerk geneem. In die 1895-wedstryd in Toronto het hy die Amerikaanse kolforde versteur, nadat hy in die eerste kolfbeurt sewe paaltjies vir 21 lopies geneem en sodoende die eerste internasionale driekuns met die paaltjies van J.W. Sharp, S. Goodman en L.K. Mallinkrodt geneem het. In die daaropvolgende jaar het hy nog beter geboul en in Manheim, [[Pennsilvanië]], ses paaltjies vir 17 lopies en agt paaltjies vir 37 lopies geneem, waarmee hy ’n Kanadese boulrekord opgestel het wat vandag nog bestaan. Laing het ook as kolwer uitgeblink: In die wedstryd vir die Wanderers-krieketklub teen die Douglaspark-krieketklub in 1903 in [[Chicago]] het hy 249 lopies aangeteken, waarmee hy saam met J.G. Davis, wat 103 onoorwonne lopies aangeteken het, met die vennootskap om die vierde paaltjie van 313 lopies ’n nuwe rekord in Noord-Amerikaanse krieket opgestel het. In 1906 het King teen Kanada agt paaltjies vir net 17 lopies geneem.<ref name="History" /> Wedstryde teen die Verenigde State het gereeld voortgegaan tot die onderbreking in 1912.<ref name="History" /> Tydens die Australiese besoek in 1893 het Kanada vir die eerste keer teen ’n ander nasionale span as die Verenigde State te staan gekom,<ref name="oth" /> maar hulle is met ’n beurt verslaan.<ref name="Timeline" /> In 1913 het die Australiërs ’n Noord-Amerikaanse toer vir 53 wedstryde onderneem en net een nederlaag teen die Germantown-krieketklub uit [[Philadelphia]] gely. In die wedstryd teen Vancouver het die Australiërs 633 lopies vir die verlies van agt paaltjies aangeteken, die hoogste beurttelling in Kanadese krieket. Daarteenoor is die Winnipeg Krieketvereniging op ses lopies uitgehaal, wat as die laagste telling in Kanadese krieket beskou word. Die Australiër [[Charlie Macartney]] het op die toer met 2390 lopies teen ’n kolfgemiddelde van 45.92 uitgeblink, waaronder sewe honderdtalle; daarbenewens het hy 189 paaltjies met ’n boulgemiddelde van 3.81 geneem. Hierdie individuelle prestasies word dalk nie meer aangeteken nie, aangesien dit as onwaarskynlik beskou word dat só ’n omvangryke toer weer deurgevoer sal word.<ref name="History" /> Op die toer is ook twee [[Eersterangse krieket|eersterangse wedstryde]] teen ’n gesamentlike Amerikaans-Kanadese span beslis, wat albei deur die gaste gewen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/9/9072.html |title=Canada and United States of America v Australians |publisher=Cricket Archive |date=7 Julie 1913 |accessdate=18 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218190030/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/9/9072.html |archive-date=18 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/9/9155.html |title=Australia in North America 1913 |publisher=Cricket Archive |date=25 Augustus 1913 |accessdate=18 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218190041/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/9/9155.html |archive-date=18 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die wedstryd in Toronto was die eerste eersterangse wedstryd in Kanada.<ref name="Timeline" /> === Tussenoorlogse tydperk === In 1922 het Norman Seagram, wat van ’n bekende entrepreneurfamilie afkomstig was, ’n Kanadese span saamgestel, wat ’n suksesvolle toer na Engeland onderneem het. In 1932 het die Australiërs onder hul kaptein [[Vic Richardson]] Kanada besoek, onder die spelers was ook die bekende [[Donald Bradman]]. Dié toer word, ten spyte van die [[Groot Depressie]] se impak, as ’n groot sukses beskou. In die wedstryd teen Wes-Ontario in [[Guelph]] het Bradman 260 lopies aangeteken. Dié kolfbeurt was vir 58 jaar ’n Kanadese rekord, totdat dit deur die regshandige kolwer [[Don Maxwell]] oortref is, toe hy in 1990 tydens die ''Toronto & District Cricket Association'' se toernooi vir die York-universiteitskrieketklub 280 onoorwonne lopies teen die Commonwealth-krieketklub aangeteken het. In die wedstryd tussen die Ridley College en die Australiese gaste in [[St. Catharines]] het [[Clarke Bell]] met 109 onoorwonne lopies die enigste honderdtal teen die Australiese besoekers tydens hul 1932-toer aangeteken. Bell het later een van die beste kolwers in die Kanadese krieketgeskiedenis geword. In sy kort loopbaan het hy altesaam 16 honderdtalle aangeteken en ook in die John Ross Robertson-trofee (die Kanadese krieket se klubtoernooi) goed presteer. In sy altesaam 25 kolfbeurte het hy 1401 lopies aangeteken, waaronder vyf honderdtalle, met ’n persoonlike rekord van 193 lopies in die Toronto-krieketklub se wedstryd teen die Bell Telegraph-krieketklub in 1930. Sy laaste kolfgemiddelde in die toernooi was ’n uitstekende 70.05 lopies in een kolfbeurt. Hy is egter tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] in die [[Aanval op Dieppe]] op 19 Augustus 1942, drie dae voor sy 32ste verjaarsdag, dood. ’n Ander talentvolle krieketspeler, wat tydens die Australiese toer na Kanada uitgeblink het, was [[Greg Wenman]] uit Brits-Columbië. Hy word as een van die produktiefste lopiemakers in Kanadese krieket beskou. In sy loopbaan oor 40 jaar het hy 37 honderdtalle aangeteken, waaronder drie honderdtalle binne vier dae tydens die Wes-Kanadese toernooi 1929 in [[Regina]]. Die enigste Noord-Amerikaanse krieketspeler, wat meer honderdtalle as Wenman aangeteken het, was die Amerikaanse Bart King met 38.<ref name="History" /> Ten spyte van finansiële probleme gedurende die 1930’s het Kanada onder sy kaptein Billy Bell in 1936 ’n ambisieuse toer na Engeland aangepak. Die span is onder die patronaatskap van die destydse minister van finansies, [[Robert Charles Matthews]], saamgestel. Voor die Tweede Wêreldoorlog was hy ’n groot borg van Kanadese krieket. Die span het sportgeskiedenis gemaak, toe hulle die MCC op Lord’s met 76 lopies geklop en sodoende die eerste oorwinning van ’n Kanadese span oor ’n Engelse span aangeteken het. ’n Uitstekende speler in die Kanadese 1936-span was die veelsydige [[Lloyd Percival]], ’n kundige in fisieke fiksheid. Sy broer Gordon, wat in 1931 binne 42 minute ’n honderdtal vir die Yorkshire-krieketklub teen die Rosedale-krieketklub in Toronto aangeteken het, was ook deel van die span. Die eerste 50 lopies het hy binne 17 minute aangeteken en hy is eindelik op 177 lopies, wat hy binne 80 minute gemoker het, uitgeboul. In 1954 het ’n derde broer saam met die Kanadese span na Engeland getoer.<ref name="History" /> === Naoorlogse tydperk === Ná die Tweede Wêreldoorlog het emigrante uit die [[Britse Statebond]] die Kanadese krieket laat herleef, waarby veral [[Lewis Gunn]] en [[Donald King]] noemenswaardig is. Hierby is hulle ondersteun deur [[Charles D. Wilson]], wat meer as 50 jaar aan krieket in Ontario gewy het. Gunn het ’n groep entoesiastiese krieketondersteuners rondom hom versamel en in 1947 het hy saam met die beheerliggaamspresident Billy Bell in Toronto ’n nuwe nasionale kampioenskap tussen die [[Provinsies en gebiede van Kanada|provinsies van Kanada]] van stapel gestuur. Ontario het die eerste toernooi om die Bracht-trofee gewen. In dié tyd van hernuwing is die gewilde toere uit die vroeë jare hervat.<ref name="History" /> In 1951 het die MCC onder sy kaptein R.W.V. Robins Kanada besoek;<ref name="History" /> die eersterangse wedstryd by die ''Toronto Cricket, Skating and Curling Club'' het die besoekers met 151 lopies gewen.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite book |author=Norman Preston |title=Wisden Cricketers’ Almanack 1952 |edition=1 |publisher=Sporting Handbooks |year=1952 |pages=898–902}}</ref> Daarop het die suksesvolle 1954-toer na Engeland gevolg, waartydens Kanada onder sy kaptein [[Basil Robinson]] in 18 wedstryde gespeel het, waaronder vier eersterangse wedstryde, insluitende dié teen [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]], wat destyds ook in Engeland was, maar ook teen [[Essex]], Warwickshire en [[Yorkshire]].<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1954_ENG_Canada_in_England_1954.html |title=Canada in England, 1954 |publisher=Cricket Archive |accessdate=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134648/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1954_ENG_Canada_in_England_1954.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1958 het Pakistan, aangevoer deur [[Imtiaz Ahmed]], Kanada besoek.<ref name="History" /> In 1959 het die MCC onder sy kaptein [[Dennis Silk]] weer Kanada besoek en ’n driedaagse wedstryd teen ’n Kanadese keurspan in Toronto gespeel, wat die gaste met tien paaltjies gewen het. Die gaste het op hul hele toer onoorwonne gebly en die meeste wedstryde met groot tellings gewen, maar hulle het ook in ’n taai gelykop teen die Toronto-krieketklub gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Norman Preston |title=Wisden Cricketers’ Almanack 1960 |edition=1 |publisher=Sporting Handbooks |year=1960 |pages=870–71}}</ref> In 1967 het die MCC, weer onder Silk, na Kanada teruggekeer; dié toer was deel van Kanada se eeufees.<ref name="History" /> In die dekade het die [[Internasionale Krieketraad|Imperiale Krieketkonferensie]] (IKR) beplan om aan Kanada [[Toetskrieket|toetsstatus]] toe teken, maar Kanada self het dié idee verwerp, aangesien hulle van mening was dat die Kanadese nasionale krieketspan nie aan die standaard voldoen het nie, en dat hulle verdere mededinging teen volle lede nodig gehad het en hul gehalte van plaaslike krieket ook moes verhoog. Maar die dinge het nie volgens hul planne verloop nie en dit sou nog ’n verdere 50 jaar neem totdat Kanada weer in ’n eersterangse wedstryd speel. Donald King het die goeie samewerking met Billy Bell, Lewis Gunn en Charlie Wilson voortgesit en ná samesprekings met Amerikaanse verteenwoordigers, aangevoer deur John I. Marder, is in 1963 die internasionale reekse tussen albei spanne in Toronto hervat. Later het Marder ’n boek oor Noord-Amerikaanse krieket geskryf: ''The International Series, the history of the United States and Canada at cricket''.<ref name="History" /> In die eerste toer ná die hervatting in dieselfde jaar het [[Ray Nascimento]] in die wedstryd in Toronto 176 lopies aangeteken, waarmee hy die ou rekord van 111 lopies deur F.W. Terry uit die jaar 1895 verbeter het. Sy uitstekende kolfbeurt het aan Kanada ’n rekordtelling van 403 lopies vir die verlies van ses paaltjies besorg, wat eers in 1985 oortref is, toe Kanada in Toronto 437 lopies vir die verlies van agt paaltjies aangeteken het, ook teen die Verenigde State. Sedert 1968 is Kanada ’n assosiaatlid van die Internasionale Krieketraad. Die beste kolfbeurt van ’n span teen Kanada het in 1984 ’n [[Jamaika]]anse keurspan in [[Kingston, Jamaika|Kingston]] met 374 lopies vir die verlies van agt paaltjies aangeteken.<ref name="History" /> === Eerste deelnames aan krieketwêreldbekertoernooie === In 1973 het Kanada op die ''Toronto Cricket, Skating and Curling Club'' teen Ierland gelykop gespeel,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/100/100626.html |title=Canada XI v Ireland, 1973 |publisher=Cricket Archive |date=16 September 1973 |accessdate=18 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218190043/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/100/100626.html |archive-date=18 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> nadat [[Ivan Anderson]] ’n Ierse rekordtelling van 198 onoorwonne lopies aangeteken het.<ref name="Timeline" /> In die daaropvolgende jaar het Kanada weer ’n toer na Engeland aangepak. Dié toer was van ’n laer gehalte as die 1954-toer met Kanada wat teen klubspanne, tweede countyspanne en kleiner counties te staan gekom het.<ref name="Timeline" /> Kanada het tydens die toer ’n wenrekord van 4/6 aangeteken met ’n verdere ses wedstryde wat onbeslis geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1974_ENG_Canada_in_England_1974.html |title=Canada in England, 1974 |publisher=Cricket Archive |accessdate=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134724/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ENG/1974_ENG_Canada_in_England_1974.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die krieketseisoen 1975 het die Wes-Kanadese span ’n sensasie behaal, toe hulle die besoekende Australiese span onder hul kaptein [[Ian Chappell]], wat vroeër aan die [[Krieketwêreldbeker 1975]] deelgeneem het, in Toronto met vyf paaltjies geklop het. [[Franklyn Dennis]] het 57 onoorwonne lopies teen die Australiese boulers [[Dennis Lillie]], [[Max Walker]] en [[Allan Hurst]] aangeteken. Voorheen het die Kanadese boulers [[Jitu Patel]], [[Rick Stevens]] en [[Roy Callender]] die besoekers op 159 lopies uitgeboul en sodoende die pad vir hul kolwers gebaan.<ref name="History" /> Hulle is nie vir die eerste Krieketwêreldbeker 1975 uitgenooi nie en in 1979 het Kanada aan die eerste IKR-trofee deelgeneem. Hulle het die eindstryd van dié toernooi gehaal, wat hulle teen [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] verloor het, waarmee hulle vir die [[Krieketwêreldbeker 1979]] gekwalifiseer en gelyktydig EDI-status ontvang het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/ICCT79/ICCT79_PREVIEW |title=ICC Trophy 1979 – background |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Die krieketwêreldbekertoernooi, waartydens Kanada sy eerste EDI-wedstryde gespeel het, het egter nie suksesvol verloop nie, nadat hulle al hul drie groepwedstryde teen Pakistan, Engeland en Australië verloor het en vroeg uit die toernooi geskakel is.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/west-indies-retain-their-title-264379 |title=West Indies retain their title |publisher=ESPNcricinfo |date=25 Oktober 2006 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Nogtans het Kanada homself as een van die leidende geassosieerde krieketlande gevestig.<ref name="History" /> Kanada het in 1982 en 1986 weer aan die IKR-trofee deelgeneem. Hulle het egter nie daarin geslaag om hul sukses van 1979 te herhaal nie, nadat hulle tydens albei toernooie versuim het om vanaf die eerste rondte te vorder.<ref name="Timeline" /> Vervolgens het Kanada die [[krieketwêreldbeker]]toernooie in [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] en [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] misgeloop. Verdere internasionale wedstryde gedurende die 1980’s sluit in ’n onbesliste wedstryd teen Ierland in 1981,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/100/100648.html |title=Canada in Ireland, 1981 |publisher=Cricket Archive |date=7 Junie 1981 |accessdate=18 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218190052/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/100/100648.html |archive-date=18 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en ’n nederlaag teen [[Barbados]] met drie paaltjies.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/49/49335.html |title=Canada in Barbados, 1987/88 |publisher=Cricket Archive |date=5 November 1987 |accessdate=18 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218190045/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/49/49335.html |archive-date=18 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die 1990’s het Kanada tydens die drie IKR-trofeë in 1990, 1994 en 1997 elk die tussenrondte gehaal en vervolgens die krieketwêreldbekertoernooie in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] en [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] misgeloop. Vanaf 1996 het hulle ook aan die Wes-Indiese EDI-toernooi deelgeneem. Tydens die [[Statebondspele]] 1998 se kriekettoernooi het Kanada ná swak nederlae teen Australië, Indië en Antigua nie daarin geslaag om vanaf die eerste rondte te vorder nie.<ref name="Timeline" /> Aan die einde van die 1990’s het Kanada verskeie EDI-reekse tussen die twee aartsvyande Indië en Pakistan aangebied (in 1996, 1997 en 1998), was almal as “vriendskapbeker” beslis is, maar hulle het nie self teen albei spanne te staan gekom nie. Vir 1999 was ’n verdere aanbieding van dié reeks beplan, maar ná die uitbreek van die [[Kargil-oorlog]] tussen albei lande het Wes-Indië ingespring en teen albei spanne elk gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/153873.html |title=DMC Festival, 1999–2000 |publisher=Wisden |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> === In die nuwe millennium === In 2000 het Kanada die eerste Amerikastrofee aangebied en dié toernooi gewen. Die daaropvolgende jaar het hulle na [[Sri Lanka]] getoer, maar hul hoogtepunt in dié jaar was die aanbieding van die IKR-trofee. Hulle het in dié toernooi derde geëindig en vervolgens vir die [[Krieketwêreldbeker 2003]] in [[Suid-Afrika]] gekwalifiseer. Tydens die IKR-trofee het [[John Davison]] verskyn, wat een van Kanada se mees suksesvolle spelers sou word.<ref name="John Davison">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/john-davison-23852 |title=John Davison |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In voorbereiding op die Krieketwêreldbeker 2003 het Kanada baie wedstryde gespeel en in April 2002 [[Argentinië]] besoek, waar hulle die Amerikastrofee naas hul mededinger uit die Verenigde State in die tweede plek afgesluit het, waarop ’n vyfde plek tydens die Sesnasiesuitdaagtoernooi 2002 in [[Namibië]] gevolg het. In dieselfde jaar het Wes-Indië se tweede span Kanada besoek, die gasheer het die EDI-reeks met 2–1 gewen en in die tweedaagse wedstryd onbeslis gespeel. Dit is opgevolg deur Kanada se beste vertoning tydens die Wes-Indiese EDI-beker, nadat hulle twee groepwedstryde gewen en die halfeindstryd net naelskraap misgeloop het. Tydens die Krieketwêreldbeker 2003 het Kanada gemengde resultate aangeteken. Hulle het dié toernooi met hul eerste EDI-oorwinning begin, toe hulle die volle lid [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] met 60 lopies verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/canada-overwhelm-bangladesh-in-durban-upset-126573 |title=Canada overwhelm Bangladesh in Durban upset |publisher=ESPNcricinfo |author=Samanth Subramanian |date=12 Februarie 2003 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Daarop is hulle deur [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] met vier paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-defeat-brave-canada-by-four-wickets-126699 |title=Kenya defeat brave Canada by four wickets |publisher=ESPNcricinfo |author=Stephen Lamb |date=15 Februarie 2003 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Aansluitend is hulle deur Sri Lanka op net 36 lopies uitgeboul, die destyds laagste EDI-telling, en hulle het met nege paaltjies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/sri-lanka-boost-nrr-with-crushing-victory-126809 |title=Sri Lanka boost NRR with crushing victory |publisher=ESPNcricinfo |author=Charlie Austin |date=19 Februarie 2003 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In die daaropvolgende wedstryd teen Wes-Indië het John Davison die vinnigste honderdtal nog aangeteken, maar Kanada is nogtans met sewe paaltjies verslaan en sodoende uit die toernooi geskakel.<ref name="John Davison" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/west-indies-win-despite-record-davison-hundred-126909 |title=West Indies win despite record Davison hundred |publisher=ESPNcricinfo |author=Keith Lane |date=23 Februarie 2003 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Hulle is eindelik deur [[Proteas|Suid-Afrika]] met 118 lopies<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-complete-protracted-win-over-canada-127029 |title=South Africa complete protracted win over Canada |publisher=ESPNcricinfo |author=Anand Vasu |date=27 Februarie 2003 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> en deur [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] met vyf paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-pour-on-the-runs-but-fate-out-of-their-hands-130166 |title=New Zealand pour on the runs, but fate out of their hands |publisher=ESPNCricinfo |author=Lynn McConnell |date=4 Maart 2003 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In 2004 het hulle tydens die Interkontinentale Beker die eindstryd gehaal en is toe deur Skotland geklop. Hul hoogtepunt tydens dié toernooi was die wedstryd teen die mededingers uit die Verenigde State in [[Fort Lauderdale]], toe John Davison in die beste boulwerk sedert [[Jim Laker]] se 19 paaltjies teen Australië tydens die As-toer 1956 geslaag het.<ref name="John Davison" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/davidson-s-astounding-performance-leads-canada-to-victory-139187 |title=Davidson's astounding performance leads Canada to victory |publisher=ESPNcricinfo |author=Dave Liverman |date=30 Mei 2004 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die Amerikastrofee in [[Bermuda]] in dieselfde jaar was hulle ook suksesvol en het dié toernooi gewen. Tydens die Interkontinentale Beker 2005 het hulle as tweede in hul groep nie die halfeindrondte gehaal nie. Tydens die IKR-trofee 2005 het Kanada weer die derde plak gehaal, waardeur hulle vir die tydperk van 2006 tot die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2009 EDI-status bespreek en vir die [[Krieketwêreldbeker 2007]] gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/holland-claim-500-000-prize-213259 |title=Holland claim $500,000 prize |publisher=ESPNcricinfo |date=11 Julie 2005 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In 2006 het Kanada al sy wedstryde tydens die Sesnasiesuitdaagtoernooi verloor en dié toernooi in die [[Verenigde Arabiese Emirate]] in die laaste plek afgesluit. Tydens die Interkontinentale Beker 2006 het hulle die eindstryd gehaal, maar hulle is deur Ierland verslaan. Tydens die Amerikastrofee in Augustus het hulle Argentinië en die mededinger uit die Verenigde State geklop, maar hulle is deur die [[Kaaimanseilande]] en die latere kampioen Bermuda verslaan, destyds hul swakste prestasie in dié toernooi. Tydens die Interkontinentale Beker 2007/08 het hulle nog swakker gevaar en is reeds in die groepfase uitgeskakel. Nadat Kanada tydens die Wêreldkrieketliga se afdeling een 2007 reeds in die groepfase uitgeskakel is, het hulle die eerste [[T20I-wêreldbeker 2007]] in Suid-Afrika misgeloop. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2007]] in Wes-Indië is hulle deur Kenia met sewe paaltjies geklop,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-2006-07-125929/canada-vs-kenya-3rd-match-group-c-247459/match-report |title=Tikolo stars as Kenya ease past Canada |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=14 Maart 2007 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> deur Engeland met 51 lopies<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-2006-07-125929/canada-vs-england-11th-match-group-c-247467/match-report |title=England make hard work of vital win |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=18 Maart 2007 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> en deur Nieu-Seeland met 114 lopies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-2006-07-125929/canada-vs-new-zealand-18th-match-group-c-247475/match-report |title=New Zealand click in to shape |publisher=ESPNcricinfo |author=Will Luke |date=22 Maart 2007 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In Junie en Julie 2008 het Kanada Bermuda vir drie EDIs en Interkontinentale Bekerwedstryde teen Bermuda en Skotland gehuisves. In Augustus het Kanada Ierland vir die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2008 besoek. Hulle het egter nie daarin geslaag om vir die [[T20I-wêreldbeker 2009]] in Engeland te kwalifiseer nie, nadat hulle die kwalifisering in die vyfde plek afgesluit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2008-353665/canada-vs-kenya-5th-match-354457/match-report |title=Canada peak too late |publisher=ESPNcricinfo |author=John Ward |date=5 Augustus 2008 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In die laat [[somer]] van 2008 het Wes-Indië en Bermuda Kanada vir die Scotiabank EDI-reeks besoek. Die gasheer het Bermuda geklop en in die eindstryd teen Wes-Indië te staan gekom. Die Wes-Indiese kaptein [[Chris Gayle]] het sy 16de EDI-honderdtal aangeteken en sy span in King City na ’n maklike oorwinning met sewe paaltjies geneem. Tydens die Scotiabank EDI-reeks is die talentvolle [[Rizwan Cheema]] ontdek, wat tydens die ''Al Barakah T20 Canada 2008/09'' uitgeblink het. Aan dié toernooi het naas die gasheer ook Pakistan, Sri Lanka en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] deelgeneem. Kanada het twee wedstryde verloor en in een onbeslis gespeel, maar Kanada het die onbesliste wedstryd se uitbouling verloor, waardeur hulle vir dié wedstryd geen punte ontvang het nie. Sri Lanka het die toernooi gewen, nadat hulle in die eindstryd Pakistan geklop het. Die toernooi sou na verwagting die volgende vier jaar jaarliks gespeel word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/canada-sign-five-year-deal-for-more-tournaments-373786 |title=Canada sign five-year deal for more tournaments |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Oktober 2008 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Aan die einde van November 2008 het Kanada aan die Amerikastrofee in [[Florida]] deelgeneem. Die Verenigde State het ná jare se wanorde in hul beheerliggaam daarin geslaag om saam te trek en dié toernooi te wen. Kanada het die toernooi volgens lopietempo na Bermuda in die derde plek afgesluit, nadat die direkte ontmoeting weens reën afgelas is. In April 2009 het Kanada aan die T20I-wêreldbekerkwalifisering deelgeneem. Nadat hulle die beste span in jare saamgestel het, het hulle die groepfase oorheers en die kwalifisering in die tweede plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-qualifiers-2009-384067/canada-vs-ireland-final-390251/match-report |title=Porterfield and Johnston lead Ireland romp |publisher=ESPNcricinfo |author=Will Luke |date=19 April 2009 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Met dié prestasie het Kanada vir die [[Krieketwêreldbeker 2011]] in Indië, Bangladesj en Sri Lanka gekwalifiseer. Hulle is egter deur Sri Lanka met 210 lopies verslaan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/sri-lanka-vs-canada-3rd-match-group-a-433560/match-report |title=Jayawardene ton sinks outclassed Canada |publisher=ESPNcricinfo |author=Sahil Dutta |date=20 Februarie 2011 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> deur Zimbabwe met 175 lopies,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/canada-vs-zimbabwe-12th-match-group-a-433570/match-report |title=Spinners dominate in 175-run win |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=28 Februarie 2011 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> deur Pakistan met 46 lopies,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/canada-vs-pakistan-17th-match-group-a-433574/match-report |title=Afridi's five seals Pakistan victory |publisher=ESPNcricinfo |author=Sahil Dutta |date=3 Maart 2011 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> deur Nieu-Seeland met 97 lopies<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/canada-vs-new-zealand-30th-match-group-a-433587/match-report |title=New Zealand ease to 97-run victory |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=13 Maart 2011 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> en deur Australië met sewe paaltjies;<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/australia-vs-canada-35th-match-group-a-433592/match-report |title=Rusty Australia swamp fighting Canada |publisher=ESPNcricinfo |author=George Binoy |date=16 Maart 2011 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> hul enigste oorwinning was oor Kenia met vyf paaltjies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/canada-vs-kenya-23rd-match-group-a-433580/match-report |title=Canada coast to win in basement battle |publisher=ESPNcricinfo |author=Siddarth Ravindran |date=7 Maart 2011 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> === Misgelope toernooie === [[Lêer:Cricketer0001.jpg|duimnael|Kanadese spelers tydens ’n wedstryd teen [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]], 2013]] Tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2010 het Kanada al sy groepwedstryde verloor en sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2010]] misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2009-10-410068/united-arab-emirates-vs-canada-9th-match-group-b-439504/match-report |title=Superb UAE win three out of three |publisher=ESPNcricinfo |date=10 Februarie 2011 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2012 het ietwat beter verloop, toe hulle in die sesde plek geëindig het, maar nogtans die [[T20I-wêreldbeker 2012]] misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2011-12-532912/canada-vs-scotland-68th-match-5th-place-play-off-546473/match-report |title=Scotland claim fifth in dramatic finish |publisher=ESPNcricinfo |date=23 Maart 2012 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2013 vir die [[T20I-wêreldbeker 2014]] het Kanada weer swakker gevaar en net die twaalfde plek gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2013-14-660011/canada-vs-kenya-59th-match-11th-place-play-off-660209/match-report |title=Ahmed five-for helps USA avoid last-place finish |publisher=ESPNcricinfo |date=26 November 2013 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In 2010 het die IKR aangekondig dat aan die [[Krieketwêreldbeker 2015]] in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] net tien spanne mag deelneem, wat dit vir assosiaatlede moeilik sou maak om hoegenaamd te kwalifiseer. Die beheerliggaam Krieket Kanada het sy teleurstelling met hierdie besluit bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/canada-news-canada-unhappy-with-reduced-world-cup-482134 |title=Canada unhappy with reduced World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Tariq Engineer |date=17 Oktober 2010 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Die IKR het sy besluit later teruggeneem, maar vir die [[Krieketwêreldbeker 2019]] ’n vermindering op tien spanne aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/new-zealand-in-india-2016/top-stories/icc-reinstates-associates-for-2015-world-cup-10-teams-in-2019/articleshow/9025042.cms?referral=PM |title=ICC reinstates associates for 2015 World Cup, 10 teams in 2019 |publisher=[[The Times of India]] |date=29 Junie 2011 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In Januarie 2014 het Kanada, ná ’n swak vertoning tydens die krieketwêreldbekerkwalifisering 2014 in Nieu-Seeland, nadat hulle reeds in die groepfase uitgeskakel is, beide sy EDI- en T20I-status verloor, waarvolgens hulle tot die daaropvolgende kwalifiseringsrondte geen verdere grootskaalse internasionale krieket kon speel nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/netherlands-kenya-and-canada-lose-odi-status-714845 |title=Netherlands, Kenya and Canada lose ODI status |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Februarie 2014 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In 2015 het Kanada aan die T20I-wêreldbekerkwalifisering in Ierland en Skotland deelgeneem, hulle het egter geen van hul groepwedstryde gewen nie en is met die laaste plek in hul groep uitgeskakel. Tydens sy eerste wedstryd teen Kenia in [[Edinburg]] het Kanada 143 lopies in sy 20 kolfbeurte aangeteken en vyf paaltjies verloor. In antwoord daarop het [[Irfan Karim]] in 54 aflewerings 74 lopies aangeteken en Kenia na ’n oorwinning met sewe paaltjies geneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2015-875401/canada-vs-kenya-4th-match-group-b-875463/match-report |title=Karim 74 guides Kenya to comfortable win |publisher=ESPNcricinfo |date=10 Julie 2015 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In die tweede wedstryd het Kanada in Stirling teen [[Omaanse nasionale krieketspan|Oman]] te staan gekom. Weens slegte weerstoestande moes dié wedstryd op 13 boulbeurte per span verkort word. Kanada het eerste gekolf en [[Nitish Kumar]] het die kolfwerk met 52 lopies uit 25 aflewerings gekenmerk. Oman se [[Zeeshan Maqsood]] het 86 onoorwonne lopies aangeteken en sy span na ’n oorwinning met sewe paaltjies geneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2015-875401/canada-vs-oman-14th-match-group-b-875483/match-report |title=Maqsood assault gives Oman big win |publisher=ESPNcricinfo |date=12 Julie 2015 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Die derde wedstryd teen die Verenigde Arabiese Emirate is ook in Stirling aangebied. Kanada het eerste gekolf en ’n telling van 132 lopies aangeteken. Die Verenigde Arabiese Emirate het die wedstryd met vyf paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2015-875401/canada-vs-united-arab-emirates-21st-match-group-b-875497/match-report |title=Shahzad 56 sets up thrilling five-wicket win |publisher=ESPNcricinfo |date=14 Julie 2015 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In die vierde wedstryd het hulle teen die gasheer in Edinburg te staan gekom. Kanada het weer eerste gekolf en 135 lopies vir die verlies van agt paaltjies aangeteken. Skotland het die wedstryd eindelik gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2015-875401/scotland-vs-canada-28th-match-group-b-875511/match-report |title=Coetzer fifty hands Scotland easy win |publisher=ESPNcricinfo |date=16 Julie 2015 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Die vyfde en laaste wedstryd teen Nederland is ook in Edinburg aangebied. Kanada het weer gekolf en 172 lopies vir die verlies van agt paaltjies aangeteken. Nederland het die telling suksesvol gejaag en Kanada uit die kwalifisering geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/myburgh-helps-netherlands-ace-174-chase-899779 |title=Myburgh helps Netherlands ace 174 chase |publisher=ESPNcricinfo |date=17 Julie 2015 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Ná die teleurstellende kwalifisering het enkele Kanadese nasionale spelers goeie nuus ontvang, nadat 21 van hulle met spelers uit die Verenigde State, Bermuda en [[Suriname]] vir ’n keurspan – ''ICC Americas'' – gekeur is, wat in Januarie 2016 aan die Nagico Super50 2015/16 sou deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/twenty-one-players-fast-tracked-to-audition-for-americas-team-903983 |title=Twenty-one players fast-tracked to audition for Americas team |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=28 Julie 2015 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Aan die einde van die keurproses was [[Jeremy Gordon]] die enigste Kanadese kolwer en [[Hamza Tariq]] is as ’n [[paaltjiewagter]] vir die span benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/taylor-ghous-picked-in-15-man-icc-americas-squad-926905 |title=Taylor, Ghous picked in 15-man ICC Americas squad |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=7 Oktober 2015 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> === T20I-wêreldbekerdeelnames === Vir die Interkontinentale Beker 2015/17 was die span vir die eerste keer nie vir die Interkontinentale Beker gekwalifiseer nie. Tydens die Wêreldkrieketliga se afdeling twee 2018 het die span nie daarin geslaag om die krieketwêreldbekerkwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2019]] te haal nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/wcl-div-2-2017-18-1133922/namibia-vs-canada-3rd-place-playoff-1133945/match-report |title=Canada defend 247 to claim third place |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Februarie 2018 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2019 het hulle nie vanaf die eerste rondte gevorder nie en sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2021]] misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/men-s-t20-wc-qualifier-2019-20-1199473/united-arab-emirates-vs-canada-42nd-match-group-b-1199540/match-report |title=Muhammad Usman takes UAE to playoffs, Ireland get direct entry to T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Oktober 2019 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering se Groep A 2022 het Kanada net die vyfde plek gehaal en sodoende die [[T20I-wêreldbeker 2022]] misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-wc-qualifiers-muhammad-waseem-powers-uae-to-glory-in-qualifier-final-against-ireland-1302546 |title=Muhammad Waseem powers UAE to glory in qualifier final against Ireland |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=24 Februarie 2022 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die Krieketwêreldbeker-uitdaagliga 2019–2022 vir die [[Krieketwêreldbeker 2023]] het Kanada sy groep A gewen en is saam met die eerste van groep B, Jersey, na die Krieketwêreldbeker-uitspeelrondte 2023 bevorder.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2978439 |title=Canada keep India dream alive with Challenge League victory |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |author=Daniel Beswick |date=13 Desember 2022 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Hulle het egter slegs in die vierde plek onder ses deelnemers geëindig en sodoende die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2023 vir die Krieketwêreldbeker 2023 misgeloop. As ’n troosprys het hulle die Wêreldkrieketliga 2 2023–2027 vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] gehaal en gelyktydig hul EDI-status herwin.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2023/articles/000003/000365.shtml |title=UAE and Canada win on final day in Windhoek |publisher=Cricket Europe |author=Andrew Nixon |date=5 April 2023 |accessdate=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405195114/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2023/articles/000003/000365.shtml |archive-date=5 April 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Amerika-kwalifisering 2023 het Kanada gelyk aan punte met die gasheer Bermuda geëindig en vanweë ’n beter lopietempo vir die [[T20I-wêreldbeker 2024]] gekwalifiseer, nadat hulle in die laaste wedstryd dié opponent uitgeboul het; daarmee kon Kanada vir die eerste keer vir ’n [[T20I-wêreldbeker]]toernooi kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-americas-region-final-2023-24-1399133/bermuda-vs-canada-12th-match-1399161/match-report |title=Dhaliwal, Sana star as Canada qualify for T20 World Cup for the first time in their history |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Oktober 2023 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die hooftoernooi in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Wes-Indië]] is die span deur die medegasheer en mededinger die Verenigde State (met sewe paaltjies)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-usa-vs-canada-aaron-jones-gets-the-american-cricket-party-started-1436204 |title=Aaron Jones gets the big American cricket party started, and how |publisher=ESPNcricinfo |author=Cameron Ponsonby |date=2 Junie 2024 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> en Pakistan (ook met sewe paaltjies)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/canada-vs-pakistan-22nd-match-group-a-1415722/match-report |title=Rizwan takes Pakistan to their first win after Amir-led quicks put on a big show |publisher=ESPNcricinfo |author=Ashish Pant |date=11 Junie 2024 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> geklop, maar hulle kon ook ’n verrassende oorwinning oor die volle lid Ierland aanteken (met twaalf lopies), gelyk aan hul eerste T20I-wêreldbekeroorwinning.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/canada-vs-ireland-13th-match-group-a-1415713/match-report |title=Kirton, Gordon and Heyliger sparkle in landmark Canada win |publisher=ESPNcricinfo |author=Ashish Pant |date=7 Junie 2024 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Die laaste wedstryd teen Indië moes weens reën afgelas word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/canada-vs-india-33rd-match-group-a-1415733/match-report |title=India and Canada split points in damp Lauderhill |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Junie 2024 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die Amerika-kwalifisering 2025 het die gasheer ná ses oorwinnings maklik vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/canada-become-13th-team-to-qualify-for-t20-world-cup-2026-1491260 |title=Canada become 13th team to qualify for men's T20 World Cup 2026 |publisher=ESPNcricinfo |date=22 Junie 2025 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die hooftoernooi in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] het die Kanadese egter vier nederlae gely teen Suid-Afrika (met 57 lopies), die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] (met vyf paaltjies), Nieu-Seeland (met agt paaltjies) en [[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]] (met 82 lopies).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/afghanistan-vs-canada-39th-match-group-d-1512757/match-report |title=Zadran and Nabi help Afghanistan sign off with massive win |publisher=ESPNcricinfo |author=Vithushan Ehantharajah |date=19 Februarie 2026 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> == Kleure, kenteken en bynaam == In krieket dra Kanadese spelers rooi truie met wit kleuraksente, rooi moue en ’n rooi V-halslyn en rooi broeke. Veldwerkers dra ’n rooi bofbalpet of ’n rooi sonhoed. Die kolwers se helms is op ’n soortgelyke manier geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regter mou en die belettering ''CANADA'' verskyn op die middel van die trui. Krieket Kanada se kenteken toon ’n elfpuntige [[Suikeresdoring|esdoringblaar]] (''Acer saccharum'') in die nasionale kleure wit en rooi, ontleen aan die [[vlag van Kanada]], met die belettering ''Cricket Canada'' daaronder. Die Kanadese nasionale krieketspan se bynaam is ''Maple leafers'', afgelei van Kanada se nasionale simbool, die esdoringblaar (''Maple Leaf''). == Tuisstadions == {{Location map+ |Kanada |caption=Ligging van Kanadese krieketstadions |places= {{location map~|Kanada|label=<small>[[Toronto Cricket, Skating and Curling Club|Toronto CSC]]</small>|position=left|lat=43.7399|long=-79.41902}} {{location map~|Kanada|label=<small>[[Maple Leaf-krieketklub|Maple Leaf]]</small>|position=right|lat=43.954439|long=-79.508592}} }} [[Lêer:Maple Leaf Cricket.jpg|duimnael|links|Die Maple Leaf-krieketklub is een van twee Kanadese krieketvelde met amptelike EDI-status<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.canadacricket.com/?page_id=1306 |title=Notable Canadian Cricket Grounds |publisher=Canada Cricket |accessdate=27 Februarie 2026 |archive-date=10 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510150157/https://www.canadacricket.com/?page_id=1306 |url-status=dead }}</ref>]] Kanada beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Kanadese nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Kanada: {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Toronto Cricket, Skating and Curling Club]] | [[Toronto]] | 16 September 1996 |- | 2 | [[Maple Leaf-krieketklub]] | Toronto | 28 Junie 2008 |} == Wedywering met die Verenigde State == Kanada se grootste mededinger in krieket is die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]]. Albei spanne het in 1844 in die eerste internasionale wedstryd nog teen mekaar te staan gekom en ontmoet sedertdien jaarliks, met uitsondering van die tydperk tussen 1913 en 1962 asook van 1994 tot 2011. As deel van hierdie mededinging speel albei nasionale spanne om die K.A. Auty-beker wat deur Karl André Auty geskenk is. Dit is die oudste en tot vandag toe langste bilaterale mededinging in internasionale sport.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/mar/28/how-philadelphia-became-the-unlikely-epicenter-of-american-cricket |title=How Philadelphia became the unlikely epicenter of American cricket |publisher=[[The Guardian]] |date=28 Maart 2015 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 116 spelers [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en 80 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Kanada gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Kanadese span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- |style="text-align:left;"| [[Ashish Bagai]] | 2003–2013 | align=center | 62 | align=center | '''1&nbsp;964''' | [[Navneet Dhaliwal]] | 2019–hede | align=center | 49 | align=center | '''1&nbsp;305''' |- | [[Pargat Singh]] | 2023–hede | align=center | 28 | align=center | '''{{0}}961''' | [[Aaron Johnson]] | 2022–hede | align=center | 31 | align=center | '''{{0}}910''' |- | [[Sunil Dhaniram]] | 2006–2010 | align=center | 44 | align=center | '''{{0}}915''' | [[Harsh Thaker]] | 2019–hede | align=center | 54 | align=center | '''{{0}}822''' |- | [[John Davison]] | 2003–2011 | align=center | 32 | align=center | '''{{0}}799''' | [[Nicholas Kirton]] | 2019–hede | align=center | 40 | align=center | '''{{0}}764''' |- | [[Harsh Thaker]] | 2023–hede | align=center | 27 | align=center | '''{{0}}787''' | [[Ravinderpal Singh]] | 2019–hede | align=center | 43 | align=center | '''{{0}}701''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Februarie 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=2;id=17;type=team |title=Records / Canada / One-Day Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Februarie 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=17;type=team |title=Records / Canada / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Henry Osinde]] | 2006–2013 | align=center | 42 | align=center | '''45''' | [[Saad Bin Zafar]] | 2019–hede | align=center | 69 | align=center | '''76''' |- | [[Harvir Baidwan]] | 2008–2014 | align=center | 32 | align=center | '''44''' | [[Kaleem Sana]] | 2022–hede | align=center | 45 | align=center | '''65''' |- | [[Kaleem Sana]] | 2023–hede | align=center | 26 | align=center | '''41''' | [[Dilon Heyliger]] | 2019–hede | align=center | 60 | align=center | '''56''' |- | [[Sunil Dhaniram]] | 2006–2010 | align=center | 44 | align=center | '''41''' | [[Harsh Thaker]] | 2019–hede | align=center | 54 | align=center | '''39''' |- | [[Dilon Heyliger]] | 2023–hede | align=center | 23 | align=center | '''37''' | [[Harvir Baidwan]] | 2008–2013 | align=center | 17 | align=center | '''27''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Februarie 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=2;id=17;type=team |title=Records / Canada / One-Day Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Februarie 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=17;type=team |title=Records / Canada / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was 14 spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Kanada tydens ’n EDI-wedstryd en agt tydens ’n T20I.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3" | EDI<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=2;id=17;type=team |title=Records / Canada / One-Day Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> ! colspan="2" | T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=17;type=team |title=Records / Canada / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Bryan Mauricette | 1979 | Sanjayan Thuraisingam | 2008 |- | 2 | Joseph Harris | 2003 | Sunil Dhaniram | 2008 |- | 3 | John Davison | 2006–2007 | Ashish Bagai | 2010–2013 |- | 4 | George Codrington | 2006 | Rizwan Cheema | 2010–2013 |- | 5 | Ashish Bagai | 2007–2013 | Navneet Dhaliwal | 2019–2022 |- | 6 | Sunil Dhaniram | 2007–2008 | Saad Bin Zafar | 2022–2024 |- | 7 | Zubin Surkari | 2008 | Nicholas Kirton | 2024–2025 |- | 8 | Qaiser Ali | 2008 | '''Dilpreet Bajwa''' | 2026–hede |- | 9 | Umar Bhatti | 2009 | | |- | 10 | Jimmy Hansra | 2011–2014 | | |- | 11 | Rizwan Cheema | 2013 | | |- | 12 | Saad Bin Zafar | 2023–2024 | | |- | 13 | '''Nicholas Kirton''' | 2024–hede | | |- | 14 | Navneet Dhaliwal | 2025 | | |} == Rekords == === EDI-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 5 || 1 || 4 || 0 || 0 || 20,00 || 18 Februarie 2010 |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 50,00 || 11 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 8 || 2 || 6 || 0 || 0 || 25,00 || 4 Februarie 2007 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZA}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 4 || 0 || 4 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-BM}} || 11 || 6 || 5 || 0 || 0 || 54,54 || 27 November 2006 |- |align="left"| {{vlagland|Jersey}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 27 Maart 2023 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 15 || 5 || 9 || 0 || 1 || 33,33 || 24 Januarie 2007 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 5 || 0 || 4 || 1 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 12 || 0 || 10 || 0 || 2 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 0 || 40,00 || 16 September 2024 |- |align="left"| {{Cr-OM}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 0 || 50,00 || 20 September 2024 |- |align="left"| {{Cr-PG}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 5 April 2023 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 12 || 4 || 8 || 0 || 0 || 33,33 || 8 April 2009 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 0 || 66,67 || 28 Februarie 2024 |- |align="left"| {{Cr-US}} || 5 || 1 || 4 || 0 || 0 || 20,00 || 29 Maart 2023 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''107''' || '''28''' || '''75''' || '''1''' || '''3''' || '''26,17''' || 11 Februarie 2003 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met EDI #4942 op 27 Januarie 2026. Laaste keer hersien op 27 Februarie 2026. Wenpersentasies sluit geen uitslae uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=17;type=team |title=Records / Canada / ODI matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Januarie 2026 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> |} === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || Nie deelgeneem nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || {{n.v.t.}} |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie toegelaat nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 5 || 3 || 2 || 0 || 0 || 60,00 || 3 Februarie 2010 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZA}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 2 || 0 || 1 || 1 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{vlagland|Argentinië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 13 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Bahamas}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 7 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Bahrein}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 0 || 66,67 || 24 Februarie 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Belize}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 8 November 2021 |- |align="left"| {{Cr-BM}} || 9 || 7 || 1 || 0 || 1 || 77,78 || 5 Augustus 2008 |- |align="left"| {{Cr-DE}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 Februarie 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Filippyne}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 18 Februarie 2022 |- |align="left"| {{Cr-HK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{vlagland|Jersey}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 Oktober 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Kaaimanseilande}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 18 Augustus 2019 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 5 || 1 || 4 || 0 || 0 || 20,00 || 15 Maart 2013 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 0 || 40,00 || 2 Augustus 2008 |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 0 || 66,67 || 28 September 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Nigerië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 Oktober 2019 |- |align="left"| {{Cr-OM}} || 7 || 4 || 3 || 0 || 0 || 57,14 || 16 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Panama}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 14 November 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Saoedi-Arabië}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 15 November 2022 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-US}} || 12 || 3 || 7 || 1 || 1 || 25,00 || 21 Augustus 2019 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''90''' || '''48''' || '''38''' || '''2''' || '''2''' || '''53,33''' || 2 Augustus 2008 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3743 op 27 Februarie 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit geen uitslae uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=17;type=team |title=Records / Canada / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Februarie 2026 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Eerste rondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Eerste rondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Kanadese nasionale rugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Canada national cricket team|Kanadese nasionale krieketspan}} * {{en}} {{fr}} [https://cricketcanada.org/ Amptelike webwerf van Krieket Kanada] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/canada-17 Kanada op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/canada Kanada by die IKR] * {{en}} [https://www.canadacricket.com/ ''Canada Cricket Online''] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Amerika]] [[Kategorie:Krieket in Kanada]] 1loa7kyhgjnvy0opaaes3q2lblaq9a9 0 88071 2966682 2923324 2026-09-12T07:02:58Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966682 wikitext text/x-wiki [[Beeld:NG kerk Utrecht.jpg|duimnael|regs|280px|Die NG kerk op Utrecht is in 1893 deur ds. [[Andrew Murray]] ingewy, maar dis nie bekend wie die argitek was nie.<ref>{{en}} [http://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=9006 Inskrywing oor die NG kerk Utrecht op Artefacts.co.za.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140720112811/http://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=9006 |date=20 Julie 2014 }}</ref>]] [[Beeld:NG kerk Utrecht syaansig 1917.jpg|duimnael|regs|320px|Die kerk van die kant gesien. Dié foto is in 1917 geneem.]] Die '''NG gemeente Utrecht''' is 'n gemeente van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] in die provinsie en Sinode van KwaZulu-Natal. Met sy stigting op [[19 November]] [[1854]] was Utrecht die 61ste gemeente van die Kerk en net die derde gemeente in die kolonie [[Natal (kolonie)|Natal]]. Ten tyde van sy honderdjarige bestaansviering in 1954, twee jaar nadat Utrecht en die ander gemeentes in die gelyknamige ring van die Transvaalse aan die Natalse Kerk oorgedra is, het Utrecht 'n ledetal van sowat 850 en 'n sieletal van 1&nbsp;350 gehad. Sestig jaar later was die ledetal sowat 320 en die sieletal nagenoeg 450. == Die reisende gemeente na Port Natal == Die huidige Sinode van KwaZulu-Natal is aan die begin van sy wordingsjare die "reisende gemeente van die Gereformeerde Kerk na Port Natal" genoem. Die derde trek van die Voortrekkers, of emigrante-boere soos hulle toe genoem is, wat in September 1836 van [[Graaff-Reinet]] op reis gegaan het onder leiding van [[Gerrit Maritz]], was die indirekte grondleggers van die Natalse Kerk. Dié trekkers wou 'n eie Christelike staat stig en so ontkom aan die koloniale bewind in die Kaapkolonie se verengelsings- en gelykstellingsbeleid. Die Kaapse Kerk kon dié trekkers nie van die gereelde bediening van die Woord en sakramente voorsien nie, veral omdat daar in die Kaapse kerk se wydverspreide gemeentes 'n skreiende tekort aan predikante was wat net deels verlig is deur die koms van 16 [[Skotse predikante in die NG Kerk|Skotse predikante]] van 1818 tot 1836. Die Kaapse Kerk het wel herhaalde pogings aangewend om van tyd tot tyd predikante na die Voortrekkers te stuur. 'n Sendeling van die [[Londense Sendinggenootskap]], [[Erasmus Smit]], getroud met 'n suster van [[Gerrit Maritz]], het die trek vergesel. Smit was toe reeds 58 jaar oud en sy gesondheid was geknak, maar hy was die trekkers en hul kinders se geestelike leier. Al wou baie van die trekkers, veral die volgelinge van [[Andries Potgieter]], hom nie as hul predikant erken nie omdat hy nie "georden" was nie, en gevolglik so lank die laer naby [[Thaba Nchu]] was, liewer die dienste van die Wesleyaanse sendeling en drukker<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/dated-event/james-archbell-missionary-and-printer-negotiates-together-john-edwards-and-t-jenkins-pur South African History Online.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141228154116/http://www.sahistory.org.za/dated-event/james-archbell-missionary-and-printer-negotiates-together-john-edwards-and-t-jenkins-pur |date=28 Desember 2014 }}</ref> James Archbell (1798–1866)<ref>{{en}} [http://www.dacb.org/stories/southafrica/archbell_james.html Biografie van James Archbell op die webtuiste Dictionary of African Christian Biography.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140712050725/http://dacb.org/stories/southafrica/archbell_james.html |date=12 Julie 2014 }}</ref> bygewoon het, was Smit nogtans getrou in die uitvoering van sy pligte. Hy het twee maal op Sondag, gewoonlik onder 'n bokseil, gepreek, katkisasie gehou en huwelike bevestig. Wanneer 'n kommando uitgestuur is om die vyand te ontmoet, is daar gereeld Woensdagaand 'n biduur gehou, terwyl die eerste Maandag in die maand afgesonder is om te bid vir die uitbreiding van die Christendom oor die hele aarde. Op [[Thaba Nchu]] is op [[8 Februarie]] [[1837]] die eerste voorlopige poging aangewend om 'n kerklike organisasie te bewerkstellig en is die eerste manne op 'n burgerlike vergadering daartoe benoem, naamlik J.S. Maritz tot ouderling en C. Viljoen en [[Sarel Cilliers]] tot diakens. Maar in April 1837 voeg [[Piet Retief]] hom by die trek en word hy spoedig ná sy aankoms verkies tot "Goewerneur en Hoofkommandant". Die reëling van kerklike sake was een van die eerste punte waaraan hy aandag gegee het, en die eerste stap daartoe was die benoeming van die eerw. Smit tot "leraar van die reisende gemeente". Op Sondag [[23 April]] [[1837]] het die pas benoemde leraar sy "inwydingspredikasie" gehou, maar daar was beswaar dat hy sy bevestigingsformulier self sou lees. Die goewerneur het dit die beste geag om die bevestiging uit te stel en op Sondag [[21 Mei]] [[1837]] is Smit deur 'n aanspraak van die goewerneur aan die gemeente voorgestel en daarna versoek om sy bevestigingsformulier self te lees en daarop te antwoord. Geen besware is geopeer nie, maar baie Voortrekkers het hulle van hom gedistansieer.<ref>{{af}} Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. ''Afrikaanse kultuuralmanak''. Aucklandpark: Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge.</ref> Eerw. Erasmus het dadelik sy amptelike status gebruik om sy Kerk en belydenis te handhaaf. So het hy, toe hy bemerk dat daar in die Ampseedformule wat [[Piet Retief]] op [[6 Junie]] [[1837]] as goewerneur afgelê het geen melding gemaak is van die beskerming van die belydenis van die Kerk nie, het hy gevra dat die goewerneur op die volgende Sondag, [[11 Junie]] [[1837]], ná die preek 'n verdere eed voor die gemeente aflê terwyl die goewerneur voor die preekstoel kniel, die linkerhand op die geopende Bybel hou en die vingers van die regterhand opgehef gedurende die aflê van die eed. == Eerste keer op Natalse bodem == [[Beeld:Erasmus Smit.jpg|160px|links|duimnael|Eerw. [[Erasmus Smit]], eerste leraar van die "reisende gemeente van die Gereformeerde Kerk na Port Natal", is op Sondag [[21 Mei]] [[1837]] bevestig toe hy self sy bevestigingsformulier moes voorlees en op die vrae moes antwoord wat hy daaruit gelees het.]] Op [[14 November]] [[1837]] is die trek oor die [[Drakensberge]] in Natal. Daar was tot dusver eintlik nog geen werklike kerklike organisasie nie, want eerw. Erasmus het eers op [[3 Desember]] daardie jaar die eerste keer die woord "kerkraad" in sy dagboek genoem. Op daardie dag is die nuutverkose kerkraad deur hom plegtig voorgestel na die formulier van "Ons Nederduitse Gereformeerde Kerk". Die ouderlinge was Francois Retief en Carel van der Merwe; die diakens Christiaan Liebenberg en Roelof Dreyer. 'n Dubbeltal name is aan die regering voorgelê waarna die broeders wat sou dien, deur die lot aangewys is. Die eintlike stigting van die NG Kerk in Natal deur die Voortrekkers het dus op [[3 Desember]] [[1837]] plaasgevind. Die eerste kerkraadsvergadering is op die volgende Sondag gehou wat op versoek van die kerkraad deur die goewerneur as kommissaris politiek bygewoon is. Die Natalse Kerk was dus 'n staatskerk tydens die aanlê van die kolonie deur die Voortrekkers.<ref name="ober">{{af}} [[J.A.S. Oberholster|Oberholster, dr. J.A.S.]] 1948. ''Jaarboek van die Gefedereerde Nederduitse Gereformeerde Kerke, 1949''. Kaapstad: Jaarboek-kommissie van die Raad van die Kerke.</ref> In Februarie 1838 het die bloedige moorde deur [[Dingaan]] se manskappe op die een ná die ander laer van die Voortrekkers in Natal plaasgevind: eers op [[6 Februarie]] op [[Piet Retief]] en sy manskappe, daarna die laer van Bloukransrivier en Moordspruit op 16, 17 Februarie. Ná 'n latere aanval op Veglaer aan Boesmansrivier het is die laers verskuif na Klein Tugela (waar Maritz s'n gestaan het), waar op [[28 Oktober]] [[1838]] die eerste Nagmaalsviering gedurende die trek gehou is. == Eerste gemeente gestig == [[Lêer:Daniel Lindley.jpg|duimnael|regs|180px|Eerw. [[Daniel Lindley]], eerste leraar van die [[NG gemeente Pietermaritzburg]] en konsulent van die vier ander gemeentes in die gebied waarin die Voortrekkers hulle gevestig het, te wete Weenen, Port Natal, Winburg en Potchefstroom.]] Kommandant Piet Greyling het voor die aanval op Veglaer aan Boesmansrivier Natal dieper binnegetrek en waar hy hom aan die voet van die Stinkhoutbergrand (Boesmansrand) gaan vestig het, het hy 'n kolonieplaas aangelê wat volgens besluit van die raad op [[23 Oktober]] [[1838]] as eerste dorpsplaas die naam [[Pietermaritzburg]] ontvang het. Ná die oorwinning oor Dingaan in Desember daardie jaar het die laers in die loop van Januarie 1839 afgetrek na Pietermaritzburg en kon die emigrante-boere blykbaar onbelemmerd en rustig voortlewe. Die laer waarby Erasmus Smit was, het op [[31 Januarie]] [[1839]] daar aangekom. Nog in dieselfde jaar het die Voortrekkers Port Natal ná regmatige verowering in besit geneem en die Republiek van Natal met Pietermaritzburg as hoofstad verklaar. Die vooruitsigte van gereelde bearbeiding van die swerwende en wydverspreide trekkers het feitlik nie bestaan tot die jaar 1839 nie toe die [[NG gemeente Pietermaritzburg|gemeente Pietermaritzburg]] op die eerste vaste woonplek van die Voortrekkers gestig is as die eerste gevestigde gemeente in Natal. Die georganiseerde reisende gemeente het hier gevestig geraak en eerw. Smit het sy amptelike werk voortgesit. == Eerste voltydse predikant in Natal == Aan eerw. Smit is kort hierna 'n pensioen van £45 toegeken en hy het nog af en toe gehelp, maar aan die begin van 1840 is hy opgevolg deur ds. [[Daniel Lindley]], predikant van die Presbiteriaanse Kerk in Noord-Amerika. Hy het sendingwerk in Suid-Afrika gedoen toe die Volksraad hom op [[6 Januarie]] [[1840]] beroep as die eerste predikant van die gemeente in Natal. Hy het die kerkboeke daar aangelê en ook dié van die gemeentes wat kort ná 1841 in die Voortrekkerland tot stand gekom het. Die Volksraad het sonder versuim die hele uitgestrekte gebied waaroor die Voortrekkers versprei was, in vyf gemeentes verdeel: Port Natal (wat later doodgeloop het en eers in 1913 herstig is as die [[NG gemeente Durban|gemeente Durban]], [[NG gemeente Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] en [[NG gemeente Weenen|Weenen]] aan die oostekant, en [[NG gemeente Winburg|Winburg]] en [[NG gemeente Potchefstroom|Potchefstroom]] aan die westekant van die [[Drakensberge]]. Hierdie eerste Voortrekkerpredikant was die enigste vir die vyf gemeentes, elk met sy eie kerkraad. Dat sy werk ontsaglik groot was, word byvoorbeeld bewys deur die 248 kinders wat hy in 1841 op Pietermaritzburg gedoop het en die 244 in 1842. Op [[Winburg]] het hy 362 gedoop en op Potchefstroom, wat meer as 700&nbsp;00&nbsp;km van [[Durban|Port Natal]] af geleë is, 202 kinders. Ds. Lindley word tereg beskou as die stigter van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Natal (tans KwaZulu-Natal).<ref name="ober" /> Aanvanklik het die Volksraad hom besoldig met 'n traktement van £100 per jaar, met vrye inwoning. Ná die Engelse besetting moes die gemeente hom self onderhou en was sy salaris baie ongereeld. Van 1840 tot 1847 het ds. Lindley hom met hart en siel aan die Voortrekkers op Pietermaritzburg gewy, waar hy ook gewoon en van waar hy die ander gemeentes besoek het. == Eerste kerkgebou in Natal == [[Beeld:Geloftekerkie 1910.jpg|duimnael|links|295px|Die Geloftekerkie soos dit in 1910 gelyk het.]] Die eerste kerkgebou in die Voortrekkergebied is op Pietermaritzburg opgerig as uitvloeisel van die plegtige gelofte van [[Sarel Cilliers]] op Danskraal op [[9 Desember]] [[1838]] wat ná Dingaan se Zoeloemag op [[16 Desember]] [[1838]] verslaan is, na vervulling geroep het. Dit was, volgens die kerkraad van die moedergemeente Pietermaritzburg in 1949 en ds. C.W.I. Pistorius, die leraar van 1946 tot 1948, nie die eintlike Geloftekerk nie omdat hulle dit as 'n tydelike geboutjie bedoel het wat later, sodra die nodige geld voorhande sou wees om die werklike Geloftekerk op te rig, in 'n [[pastorie]] omskep moes word.<ref>{{af}} [[Hendrik Bernardus Thom|Thom, dr. H.B.]]. 1949. ''Die Geloftekerk en Ander Studies oor die Groot Trek''. Kaapstad: Nasionale Pers, Beperk.</ref> Weens die Engelse anneksasie en die gevolglike vertrek van die meerderheid van die Voortrekkers uit Natal, het hierdie plan egter nooit werklikheid geword nie. Die kerkraad wou 'n sekere stuk grond in Pietermaritzburg, naamlik Langmarkstraat 33, wat die Volksraad oorspronklik vir die ware Geloftekerk opsy gesit het, ten einde dié gebou toe daarop te bou. Voor die gemeente met die bou van 'n kerk kon begin, moes hulle eers heelwat voorbereidingswerk doen en veral die geld en materiaal ingesamel word. Vir 'n plek van aanbidding moes hulle dus eers tydelike reëlings tref. Pietermaritzburg het toe nog uit 'n klompie hartbeeshuisies bestaan en die Voortrekkers moes voorlopig in een van hulle bymekaarkom. Vroeg in 1839 was die lidmate reeds hard besig met hul insameling. Op [[13 Mei]] het Jacobus Burger, Johannes Stephanus Maritz en Andries Pretorius in 'n gesamentlike brief aan vier predikante in die [[Kaapkolonie]] (di. [[Abraham Faure]], [[Tobias Johannes Herold|T.J. Herold]], [[Gottlieb Wilhelm Anthonie van der Lingen|G.W.A. van der Lingen]] en [[Philip Eduard Faure|P.E. Faure]]) geskryf dat hulle geen oomblik laat verbygaan het nie, maar dadelik besig was "om lysten te vormeeren tot inteekening voor den God aller Goden voor wiens wonderlike bescherming een yder moet verstommen". Sommige van die Voortrekkers het taamlik goeie bydraes gelewer, maar ander, wat weens beproewings en veral die rowery van Zoeloes verarm is, kon maar baie min bydra. Enkele Engelssprekende inwoners van Pietermaritzburg het 'n pond elk bygedra, maar die insameling was nie beperk tot die Voortrekkerhoofdorp nie, want Burger, Maritz en Pretorius het in dieselfde brief van 13 Mei gevra of die geld wat die Comitee voor de Emigranten (die komitee wat in die Kaapkolonie gestig is om hulp aan die geteisterde Voortrekkers te verleen, geskenk kon word vir die oprigting van die kerkgebou. In [[Kaapstad]] is ook geld ingesamel. Hierin het C.J. Brand, redakteur van ''[[De Zuid-Afrikaan]]'', die voortou geneem. En op [[29 Oktober]] [[1839]] het die "opsienders van den gemynte van P.M. Burg" 'n beroep gedoen op mense wat ver verwyderd van die daarvandaan woon om 'n aalmoes aan die kerk te skenk. Die bouery het aan die gebou op erf no. 34 Langmarkstraat het einde April 1840 begin en in die loop van die jaar met rukke en stote gevorder. Die mense was arm en het swaargekry en sekere benodigdhede was skaars en moeilik bekombaar. Die geld was skaars en op [[29 September]] [[1840]] het die boukommissie die Volksraad gevra om 'n lening uit die kerkfonds. Die Volksraad het dié versoek toegestaan en enkele maande later is die gebou voltooi. In 1841 is dit ingewy. In die begin moes kerkgangers hulle eie banke en stoele aandra tot die gemeente kon bekostig om banke en stoele vir die kerk te koop. Die Geloftekerkie, wat veronderstel was om net tydelik as kerkgebou te dien, was in gebruik tot die tweede Voortrekkerkerk in April 1861 ingewy is. Dit het eers 'n skool geword en in 1874 het die gemeente dit verkoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.pmbhistory.co.za/ |title=Die geskiedenis van Pietermaritzburg |access-date= 1 September 2015 |archive-date= 4 Augustus 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804070622/http://www.pmbhistory.co.za/ |url-status=dead }}</ref> Adv. [[E.G. Jansen]], die latere [[Goewerneur-Generaal van Suid-Afrika|goewerneur-generaal]] van die [[Unie van Suid-Afrika]], het dit gesien as 'n aptekerswinkel en as deel van 'n smidswinkel toe hy vroeg in die 20ste eeu in die stad as advokaat gepraktiseer het en elke Sondag op pad kerk toe het dit hom onaangenaam getref hoe hierdie geskiedkundige gebou aan verwaarlosing prysgegee is. Die plaaslike NG leraar, ds. [[George Murray Pellissier]] (mev. [[Martha Mabel Jansen]], vrou van die advokaat, se broer), en adv. Jansen het hulle vir die terugkoop en herstel daarvan beywer, bygestaan deur 'n komitee waarvan Jansen die sekretaris was en wat op Pellissier se aandrang in 1908 gestig is. Die komitee moes kyk hoe die kerk van algehele verval gered kon word en teruggekoop word vir die volk van Suid-Afrika en as blywende gedenkwaardigheid ingerig kon word. Op [[16 Desember]] [[1912]] is die kerkie toe op indrukwekkende wyse as Voortrekkermuseum in gebruik geneem. == Eerste vaste NG leraar == [[Beeld:Ds HE Faure.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. Hendrik Emmanuel Faure, Pietermaritzburg se leraar van 1853 tot 1859 en Natal se eerste NG predikant. Ná 'n vyfjarige dienstyd in die [[NG gemeente St. Stephen's]] vertrek hy in 1864 na [[Holland]], waar hy sterf op [[6 April]] [[1898]].]] Ná ds. Lindley se vertrek het die Berlynse sendeling [[J.L. Döhne]] in Maart 1847 sy opvolger geword en 'n tyd lank onder die gemeente Pietermaritzburg bearbei. Lindley het sy arbeid onder trekkers as tydelik beskou en hulle gedurig aangemoedig om leraars uit [[Nederland|Holland]] te kry. Al hul pogings het misluk. In Mei 1843 het prop. Pieter N. Ham in Port Natal aangekom, maar die Engelse owerheid, wat toe juis met anneksasieplanne behep was, het landing geweier. Einde 1846 is ds. A.C. Stucki uit Holland beroep, maar hy het gesterf op die seereis tussen Kaapstad en Durban. So het drie sendelinge die Voortrekkers bedien tot die aankoms van hul eerste vaste predikant. Die eerste vaste leraar het in Desember 1852 in Natal aangekom en die herderstaf opgeneem, naamlik dr. Hendrik Emmanuel Faure. Hy was 'n seun van dr. [[Abraham Faure]] van die [[NG gemeente Kaapstad]] wat deur die goewerneur gestuur is om die Britse regering te verteenwoordig en sake deur te kyk. Dr. Faure het op [[10 September]] [[1843]] by Port Natal geland en sy berugte preek oor Jes. 3:10-11 op [[17 September]] in die Wesleyaanse kerk in [[Durban]] gelewer. Hy het later op Pietermaritzburg in die Geloftekerkie aanstoot gegee deur in die openbaar vir [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|koningin Victoria]] te bid. Daarna het hy dit nie gewaag om verder as die hoofstad te gaan nie, veral toe die kerkraad van [[NG gemeente Weenen|Weenen]] hom laat weet het hy nie daar welkom is nie. Hy het dit gerade geag om Natal te verlaat en terug te keer na [[Kaapstad]]. Tog was sy predikant vir baie 'n seën en hy het ook van die staat 'n toesegging van £100 per jaar tot die salaris van ds. Lindley verkry. Volgens oorlewering het hy aan die lidmate in Natal gesê: Julle wil my nie ontvang nie, maar as my seun uit Holland as predikant klaar studeer het, stuur ek hom vir julle. Nege jaar later het dr. H.E. Faure na Natal gekom en is op [[9 Mei]] [[1853]] op Pietermaritzburg bevestig as die eerste predikant van die NG Kerk. == Eerste Ringsitting == In 1850 het die Kaapse Kerk besluit om al die gemeentes oorkant die Grootrivier as een van sy Ringe te organiseer onder die naam van die Ring van die Transgariep. In 1857 het die Kaapse Sinode besluit dat sodra Natal drie predikante het, dit 'n afsonderlike Ring sal vorm. Dr. H.E. Faure was toe nog die enige predikant, ondanks die stigting in 1854 van [[NG gemeente Ladysmith|Ladysmith]] en Utrecht. Nog in dieselfde jaar is ds. [[D.P.M. Huet]] as predikant van Ladysmith bevestig en was dit nie dat dr. H.E. Faure om gesondheidsredes moes aftree nie, dan kon in 1861, toe ds. L.G.F. Biccard bevestig is as predikant van Greytown, aan die besluit uitvoering gegee gewees het. Die [[NG gemeente Lydenburg]], wat tot die te stigte Natalse Ring sou behoort, het reeds in 1858 ds. P.A.C. van Heyningen as predikant gekry, maar in dieselfde jaar is die onafhanklike Republieke Lydenburg en Utrecht kerklik en staatkundig met mekaar verenig en in 1859 by die Transvaal ingelyf; daarom het van die voorgestelde Ring van Natal verder niks tereggekom nie. Ná die uitspraak van die Hooggeregshof in Kaapstad op [[26 November]] [[1862]] vergader die lede van die Ring van die [[Transgariep]] vir die laaste keer en wel in Kaapstad. Tydens dié sitting het die Ring besluit dat die drie gemeentes in Natal saam met Lydenburg en Utrecht 'n afsonderlike Ring sou vorm. Die Ring van die Transgariep is toe ontbind en het opgegaan in twee Ringe, naamlik die Vrystaatse en Natal-Transvaalse Ring. Op die eerste vergadering van die nuwe Ring (1863) is die vraag bespreek of hulle sou probeer om te verenig met die Kaapse Kerk of met die Vrystaat en die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]], en of hulle 'n afsonderlike Sinode sou vorm. Op die volgende Ringsvergadering, gehou op [[Utrecht]] in Maart 1864 – daar was daar geen verteenwoordiger, nóg ouderling nóg predikant, van Lydenburg nie – is besluit om 'n afsonderlike Sinode te stig. Deur hierdie besluit is Utrecht en Lydenburg amptelik losgemaak van die Natalse gemeentes. Aanvanklik was daar net een Natalse gemeente in die Transgariepse Ring, naamlik Pietermaritzburg, nadat die gemeentes Port Natal en Weenen by ontstentenis van 'n eie leraar weens die grootskaalse verhuising ná die anneksasie van Natal ophou bestaan het. Die oorblywende lidmate is by Pietermaritzburg ingelyf. == Stigting van Utrecht == [[Beeld:Ds Frans Lion Cachet Utrecht.jpg|duimnael|160px|regs|Ds. [[Frans Lion Cachet]] het op [[27 Mei]] [[1865]] die beroep na Utrecht aangeneem en die gemeente se eerste predikant geword nadat dit sowat 11 jaar herderloos was. Hy het in 1873 sy ontslag aangevra om 'n jaar na Holland te gaan.]] [[Beeld:Ou NG kerk Utrecht.jpg|duimnael|links|320px|Dié eerste kerkgeboutjie is in 1857 in gebruik geneem<ref>{{af}} [http://www.ngkzn.org.za/index.php/gemeentes-n-z/utrecht/ Besonderhede oor die NG gemeente Utrecht op die webtuiste van die NG Kerk in KwaZulu-Natal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151127080435/http://www.ngkzn.org.za/index.php/gemeentes-n-z/utrecht/ |date=27 November 2015 }}.</ref> en het as aanbiddingsplek gedien tot die huidige kerkgebou in 1893 voltooi is.]] [[Beeld:Ds HL Neethling Utrecht.jpg|160px|regs|duimnael|Ds. H.L. Neethling sou aanvanklik net vir 'n jaar in Utrecht aflos toe ds. Cachet vir 'n jaar Holland toe gegaan het, maar nadat ds. Cachet sy emeritaat uit die vreemde aangevra het, is ds. Neethling in Augustus 1874 hier bevestig. Hy het die gemeente bedien tot aan sy dood in 1893, kort nadat die kerkgebou ingewy is. Utrecht was sy enigste gemeente.]] [[Beeld:Ds AJB Albertyn.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. A.J. B. Albertyn was leraar van Utrecht van 1894 tot 1921, toe hy sy emeritaat aanvaar het. Hy is nog in dieselfde jaar op [[26 November]] oorlede. Sy enigste ander standplaas was die [[NG gemeente Lindley]] in die Vrystaat van 1884 tot 1894.]] [[Beeld:Ds LM Kriel.jpg|duimnael|160px|regs|Dr. Lourens Matthys Kriel was van 1921 tot hy sy emeritaat aanvaar het in 1939 Utrecht se vierde predikant. Ná 'n getroue dienstydperk van 18 jaar het hy na Engeland gegaan waar sy eggenote oorlede is en waar dr. Kriel bly woon het, waarskynlik tot aan sy dood.]] [[Beeld:Ds JC Jansen.jpg|duimnael|160px|regs|Ds. Johannes Christoffel Jansen was leraar van Utrecht van 1957 tot 1961. Sy vorige gemeente, van 1950 af, was [[NG gemeente Bloukrans|Bloukrans]], waar hy die gemeente se eerste leraar en dit ook sy eerste standplaas was.]] Dr. H.E. Faure van Pietermaritzburg het die NG gemeente Utrecht op [[19 November]] [[1854]] gestig. Op [[28 April]] [[1857]] is die eerste kerkgebou in die nuwe gemeente deur dié predikant ingewy, wat as uitgangspunt van sy wydingsrede gekies het die woorde uit Psalm 84:5 ([[Statebybel]]): "Welgelukzalig zijn zij, die in Uw huis wonen; zij prijzen U gestadiglijk."<ref>[http://www.statenvertaling.net/bijbel/psal/84.html Statenvertaling.net].</ref> Volgens die verslag van die verrigtinge was daar geen plek in die Transgariep waar die emigrante so gou ná hul aankoms op 'n plek "so 'n net, sterk en aansienlike gebou" opgerig het as op Utrecht nie.<ref name="gerd">{{af}} [[G.B.A. Gerdener|Gerdener, dr. G.B.A.]]. 1934. ''Ons kerk in die Transgariep. Geskiedenis van die Ned. Geref. Kerke in Natal, Vrystaat en Transvaal''. Kaapstad: Die Suid-Afrikaanse Bybelvereniging.</ref> Die volgende jaar was vir Utrecht, wat toe as 'n onafhanklike staat bestaan het, uiters onrustig, ook op kerklike gebied. 'n Aantal van die burgers van Utrecht het hulle by die leërmag van Transvaal se pres. [[Marthinus Wessel Pretorius|M.W. Pretorius]] geskaar en wou aan die Staat van Utrecht die bestuur van Utrecht opdring. Onder hulle was ook enige kerkraadslede en as gevolg hiervan het 'n memorie voor die kerkraad gedien van 50 lidmate waarin hulle versoek het dat drie van genoemde kerkraadslede ontslaan word omdat hulle hulle skuldig gemaak het aan oproerigheid in die staat. Die laer van die opposisie was op die plaas van ouderling P.W. Jordaan getrek, wat daardeur in 'n baie moeilike posisie geplaas is. Gelukkig was sy tyd behorende tot die Kaapse Kerk of deur dié Kerk aanbeveel toe te laat om in die gemeente te preek nie. Nietemin het die kerkraad ruim 'n jaar later besluit om ds. [[Dirk van der Hoff]] (die eerste predikant in wat later die Transvaalse staatskerk, die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]], sou word) toe te laat om hier te preek en enige maande later was hy selfs voorsitter van 'n kerkraadsvergadering. Toe ds. [[D.P.M. Huet]] (die [[NG gemeente Pietermaritzburg|moedergemeente Pietermaritzburg]] se leraar van 1853 tot 1859) die volgende jaar weer hier kom, was hy ontevrede oor die aanneming deur ds. Van der Hoff van sekere persone wat glad nie of ternouernood kon lees. Weer het die kerkraad besluit om voortaan geen predikant wat nie aan die Sinode behoort toe te laat om aannemings te hou of kerkraadsvergaderings te lei. Die bediening van die [[Bybel|Woord]] en die Bondseëls sou wel toegelaat word, maar net die volgende jaar het ds. A.J. Begemann alweer aangeneem. In 1861 het Utrecht besluit om met die [[NG gemeente Wakkerstroom|gemeente Wakkerstroom]] te onderhandel oor die beroep van 'n predikant vir albei gemeentes saam. Die Hervormde gemeente Wakkerstroom (wat later oorgekom en deel van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] geword het) is net enkele weke vantevore gestig en is jare lank om die beurt deur di. Van der Hoff en Begemann bearbei tot ds. D.P. Ackermann in 1875 daar bevestig is. Hy sou die gemeente tot met sy dood op [[1 Augustus]] [[1916]] bearbei. == Die koms van ds. Cachet == Die gemeente Utrecht was goed in staat om sy eie sake te bestier en het sedert Augustus 1861 die leiding van ds. [[Frans Lion Cachet]] geniet, wat enige jare daar as konsulent opgetree het en in Mei 1865 as plaaslike leraar bevestig is. Ds. Cachet het die sogenaamde liberalisme van etlike predikante van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]], die staatskerk in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]], heftig bestry en die gemeente het, saam met Lydenburg, tot 1862 onder die NG Kerk in Suid-Afrika (die Kaapse Sinode) bly ressorteer. Van 1862 tot 1864 was Utrecht deel van die Ring van Natal en van 1864 tot 1952 van die Transvaalse Kerk, toe die Ring van Utrecht bestaan het uit die gemeentes Utrecht, Wakkerstroom, Vryheid, Amersfoort, Volksrust, Paulpietersburg, Babanango en Louwsburg. In 1864 het die Ring van Natal, op versoek van die gemeente Utrecht, die gemeentes Lydenburg en Utrecht van hom losgemaak en dit aan hulle opgedra om hulle saam met die verstrooide lede van die NG Kerk oor die hele Transvaal selfstandig te organiseer. Ds. P.A.C. van Heyningen van Lydenburg was op die punt om na die Vrystaat te vertrek sodat ds. Cachet toe alleen gestaan het as verteenwoordiger van die NG Kerk in Transvaal. Oral was verwarring en onsekerheid deur die verdeeldheid van die vorige 12 jare. Op Utrecht self was daar gisting en onenigheid sodat Cachet met 'n swaar hart die Buffelsrivier oorgegaan het, veral ook omdat sy eggenote "meer dan half onwillig was om over te trekken".<ref name="gerd" /> Toe Cachet vir die derde maal onder beroep staan na Utrecht, was pres. Pretorius en die Uitvoerende Raad juis op Utrecht, en is daar by die leraar nie net aangedring op aanname van die beroep nie, maar ook op die noodsaaklikheid van vereniging van Utrecht met die Algemene Vergadering van die ZAR en dat, in geval sodanige vereniging plaasvind, hy die middel kon wees om die kerklike sake in die Republiek reg te maak en tot groot seën te wees. Die Regering het ook sy invloed van die ander kant gebruik, en 'n uitnodiging is dus deur ds. G.W. Smits van Rustenburg aan Utrecht gestuur om 'n kommissievergadering van die Hervormde Kerk op Rustenburg by te woon op [[26 Junie]] [[1865]] om vereniging te bespreek. Die kerkraad van Utrecht het ds. Cachet met ouderling I. de Jager en twee diakens daarheen afgevaardig, met volmag om na bevind van sake te handel. By hierdie geleentheid is die vraag van die inlywing van Utrecht by die Hervormde Kerk breedvoerig bespreek. Ds. Cachet wou onder meer weet wanneer en deur wie die naam van die Kerk verander is, wat die belydenis van die NH Kerk is, in hoever die Kerk los is van die burgerlike regering en sy eie sake kan bestuur; of daar voorsiening is vir die sendingwese en of dit verpligtend is om Gesange te sing in genoemde Kerk. In enkele gevalle, soos byvoorbeeld dat daar in die kerkwet niks van die sending voorkom nie, is 'n antwoord gegee, maar vir die orige is die antwoord uitgestel, te meer toe ds. Cachet die wenk gee dat Utrecht voorlopig opgeneem word en voorts wou weet of hy die gemeente Wakkerstroom kan bedien as hy daartoe versoek word. Die vergadering het ds. Cachet die wenk gegee dat hy die kerkwet van die NH Kerk behoort te eerbiedig, en het daarna besluit om die Algemene Vergadering op te roep op [[Pretoria]] op [[20 November]] en dan die hele posisie daar te bespreek. Op die derde dag van hierdie samekoms het die saak van ds. Cachet aan die orde gekom. Weer is die naamsverandering bespreek. Tydens die bespreking het ds. Smits verklaar dat die regering en nie die Kerk nie die naam verander het, dat daar geen amptelike skrywe hieroor van die regering ontvang is nie, en eindelik is eenparig besluit om, aangesien die twee name een en dieselfde betekenis het, te bly by die naam Nederduitsch Hervormd. Vervolgens is oor die leer van die Kerk gepraat. Dit het geblyk dat die belydenis nie in die kerkwet opgeneem is nie, maar dat die vergadering genoeë neem met die verklaring van die voorsitter dat die belydenis in art. 7 van die Nederlandse Geloofsbelydenis uitgedruk staan. 'n Voorstel van ds. Cachet om te verklaar dat die Formuliere van Enigheid in alles met Gods Woord ooreenkom, is met algemene stemme verwerp. In die loop van die bespreking het ds. Van der Hoff verklaar dat hy hom hou aan die standpunt dat die belydenisskrifte aanvaar word, in sover hulle ooreenkom met Gods Woord. Op 'n vraag van hom aan die aanwesige Kerkraadslede of hulle met die [[Dordtse Leerreëls]] bekend is, was die antwoord nee, en toe hy hulle oor die predestinasieleer uitvra, het dit geblyk dat "die leer bij allen aan zwarigheid lijdt". Veral op hierdie twee punte – die Naam en die Leer – het die paaie uitmekaargegaan, en het ds. Cachet verklaar dat daar nie verder aan vereniging te dink was nie en dat hy voortaan die land sou deurreis "om zuivere Gereformeerde gemeenten op te richten". Die voorsitter het hom alle sukses hiermee toegewens. Dit was die tweede begin. == Utrecht bly getrou aan die NG Kerk == In die volgende maand het die kerkraad van Utrecht 'n manifes uitgestuur "aan de leden der N.G. Kerk in de Z.A.R.", waarin 'n oorsig gegee word van die pogings om tot 'n vergelyk te kom met die Hervormde Kerk, en waarin veral gewys is op die algehele onafhanklikheid van Utrecht. Voorts is die redes aangegee waarom die pogings misluk het en eindelik 'n historiese skets van die kerklike toestande gedurende die vorige 30 jaar gegee. Die manifes het geëindig met 'n beroep op die lede van die NG Kerk in die Republiek "om het Liberalisme uit ons midden te weren en de leer en praktyk onzer Geref. Kerk alhier te handhaven. De gemeenten van Utrecht, Schoonspruit (Hartebeestfontein), Wakkerstroom (gedeeltelik) en Lijdenburg hebben de goede keuze gedaan om te blijven bij de oude beproefde waarheid der Geref. Kerk. Komt dan, allen die de waarheid liefhebt". As bylaag by hierdie manifes het 'n beskrywing verskyn van seker gebeurtenisse op Wakkerstroom op 5 tot 7 Januarie 1866. Ds. Van der Hoff is afgevaardig om sake daar in orde te bring, aangesien 'n deel van die gemeente ds. Cachet aangehang het. 'n Poging is aangewend om die twee leraars tot 'n ontmoeting te beweeg, maar ds. Van der Hoff het daarin geen heil gesien nie, en het sy rede gegee waarom hy geweier het om die formuliere te onderteken met die verklaring dat hulle met Gods Woord ooreenkom. Artikels 15 en 23 bevat volgens hom verkeerde stellings, eersgenoemde 'n "geheel Roomse stelling", asof die erfsonde byna heeltemal deur die doop uitgeroei word. As gevolg van hierdie antwoord van ds. Van der Hoff het ouderling H.N. Vermaak, en diakens G.J.J. Visagle, G.J. Viljoen en C.J. Labuschagne op 6 Januarie 'n skrywe gerig aan die Algemene Vergadering van die Hervormde Kerk, waarin hulle verklaar dat hulle die gemeente as Kerkraadslede gedien het "vermenende dat de Kerk genoemd Ned. Herv. Kerk onze oude Geref. Kerk was onder een ander naam". Aangesien dit nou vir hulle duidelik blyk dat daar in naam en belydenis en praktyk 'n verskil is, tree hulle uit die gemeenskap van die Hervormde Kerk en verklaar hulself te wees die Kerkraad van die NG gemeente van Marthinus Wesselstroom (Wakkerstroom). == Transvaalse Kerk op Utrecht gestig == Op [[3 Desember]] [[1866]] het die stigtingsvergadering van die Nederduits Gereformeerde Kerk in die Suid-Afrikaanse Republiek op Utrecht plaasgevind. Die oproeping daartoe het uitgegaan van die kerkrade van Lydenburg en Utrecht, en die doel van die samekoms was om alle gemeentes en groepe van die NG Kerk in Transvaal onder een kerkbestuur te verenig, soos in die Vrystaat en Natal reeds die vorige jaar in Mei en Junie gebeur het. Behalwe ds. Cachet, wat as voorsitter opgetree het, en ds. [[D.P.M. Huet|Huet]] van Pietermaritzburg, wat met adviserende stem as skriba gedien het, was daar afgevaardigde ouderlinge en diakens uit Lydenburg, Nazareth (Middelburg), Utrecht, Hartebeestfontein, Pienaarsrivier ('n wyk van Pretoria), Potchefstroom, Suikerbosrand (Heidelberg) en Vaalrivier ('n wyk van Wakkerstroom). Met algemene stemme is besluit dat die grondslag van die vereniging van die verstrooide gemeentes en groepe sal wees die erkenning van die Bybel as Gods Woord en die strenge handhawing van die Formuliere van Enigheld. Met algemene stemme is besluit om [[4 Desember]] as 'n kerklike feesdag waar te neem, ter gedagtenis aan die vereniging van die NG gemeentes en groepe in die Republiek. Op die vraag: Wat is die verhouding van die NG Kerk tot die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]]? was die antwoord: "Een vriendschappelijke". Wat die verhouding tot die Hervormde Kerk betref, is besluit: "Dat de deur onzer Kerk zo wijd als mogelijk geopend is voor leden der N.H. Kerk die getrouw willen blijven aan hun moederkerk". Van al die agt gemeentes of groepe is met alle nougesetheid verslae geëis en daarop besluite geneem: Utrecht sal deur die ander gemeentes gehelp word om die predikant se salaris te vind. Dit blyk dat Lydenburg so gegroei het dat hy Nazareth — deur Cachet as 'n wortel uit 'n dorre aarde so genoem — moes afstig, en dat laasgenoemde van plan was om spoedig met kerkbou te begin. Hartebeestfontein, wat hom dadelik tydens die weiering van ds. Van der Hoff om hom deur ds. [[Andrew Murray]] te laat voorstel, van Potchefstroom onttrek het, is deur die Vrystaatse predikante, ds. [[Andrew Murray|A. Murray]] en ds. [[Andries Adriaan Louw|A.A. Louw]], en sedert 1862 deur ds. Van Broekhuizen as sy konsulent bedien, en wou toe met krag die NG gemeente opbou. Pienaarsrivier is van Lydenburg weggeneem na Pretoria se Hervormde gemeente, maar was toe weer hartlik Gereformeerd. Potchefstroom maak aanspraak op 'n eie ortodokse Gereformeerde leraar. Verder het die vergadering besluit om ds. Cachet te voorsien van 'n behoorlike wa vir sy reise deur die Republiek, en eindelik is besluit om 'n eksemplaar van die notule of handelinge van die eerste vergadering, sowel as van die vasgestelde wette en bepalings na die susterkerke in die Kaapland, Vrystaat en Natal te stuur. Laasgenoemde sou deur 'n deputasie uit Transvaal persoonlik oorhandig word. Soos gedurende die maande voor die stigtingsvergadering, het ds. F. L. Cachet ook nou daarna weer rusteloos rondgereis om die nodige herderlike werk te doen en die verstrooide lidmate te organiseer. In Februarie, Maart en April het hy Wakkerstroom, Amersfoort, Lydenburg, Middelburg, Pienaarsrivier, Hartebeestfontein, Potchefstroom en Heidelberg besoek. In Junie was hy op Greytown om die Natalse Algemene Vergadering by te woon, en van Augustus af het hy feitlik die bogenoemde reisplan deur Transvaal herhaal, om daarna in Oktober op Middelburg die tweede Algemene Vergadering by te woon. Die tweede begin is so gemaak, grootliks deur die geesdrif en inspanning van Utrecht se predikant. == Ds. Cachet se opvolgers == Ds. Cachet het in 1873 sy ontslag gevra om vir 'n jaar na Holland te gaan waarna ds. H.L. Neethling as sy plaasvervanger die gemeente vir dié jaar sou bearbei. Hy het die eerste maal op [[11 Augustus]] as voorsitter van die kerkraadsvergadering opgetree. 'n Ruk later is aan ds. Cachet, op sy versoek uit Holland, emeritaat toegestaan en gevolglik het die kerkraad, onder voorsitterskap van ds. J.G. Kriel, konsulent en leraar van Lydenburg (1871–1879), op [[8 Augustus]] [[1874]] 'n beroep uitgebring op ds. Neethling. Hy het Utrecht op bekwame wyse en met veel getrouheid bedien tot sy dood op [[17 Augustus]] [[1893]]. Deur sy sterk persoonlikheid en grote beslistheid het hy algemene agting verwerf en veel invloed ten behoewe van die kerk, skool en sending uitgeoefen. Hy het die algemene vergadering jare lank as voorsitter gelei en het baie gedoen vir die vereniging van die NG en NG Kerk in 1885, maar wat later aanleiding gegee het tot hofsake oor kerkeiendomme toe die Hervormde Kerk weer afgeskei het. Daarby het hy vele konsulentskappe waargeneem, selfs van die verafgeleë [[Bloemhof]]. In sy eie gemeente is onder sy sorg nie alleen die pastorie, 'n stewige en sierlike gebou, opgerig nie, maar ook die nuwe kerk wat sowat £12&nbsp;000 gekos het en kort voor sy dood deur ds. [[Andrew Murray]] ingewy is.<ref>[[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt.</ref> Tydens gebeurtenisse soos die Zoeloe-oorlog, die anneksasie van die ZAR deur Brittanje en die [[Eerste Vryheidsoorlog]] was Utrecht as grensgemeente in hierdie jare van storm en drang op politieke sowel as kerklike gebied ten nouste gemoeid en mede-verantwoordelik vir die gang van die geskiedenis. Ds. A.J.B. Albertyn is op [[23 Junie]] [[1894]] as ds. Neethling se opvolger bevestig. Gedurende sy dienstyd het die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902) weereens die gemeente in beproewing beroering gebring en vir hom as man van vrede en liefde, wat dit beproewende jare. Ds. L.M. Kriel het ds. Albertyn, wat oorlede is kort nadat hy sy emeritaat in 1921 aanvaar het, nog in dieselfde jaar opgevolg. Hy het die gemeente 18 jaar lank bearbei tot ook hy sy emeritaat aanvaar het, en wel in 1929. Hy het daarna na Engeland verhuis waar sy vrou oorlede is en waar hy blykbaar tot aan sy dood gewoon het. Dr. Paul Nel jr., derde seun van ds. [[Paul Nel]], onder meer moderator van die Transvaalse Kerk<ref>{{af}} [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/10/12/15/5.html Foto-onderskrif], ''[[Beeld]]'', [[12 Oktober]] [[1990]].</ref> was die volgende leraar en het hier gestaan tot hy in 1948 na Hendrina vertrek het. Sy opvolger was ds. A.J. van Wyk, van 1937 tot 1941 leraar van Weza-Port Shepstone en toe tot sy koms hierheen van Nelspruit. Hy is op [[28 Augustus]] [[1948]] op Utrecht bevestig. In 1952 is die gemeentes, onder meer Utrecht en Vryheid, in die gebied van die sogenaamde Nieuwe Republiek aan die NG Kerk in Natal oorgedra. Die Nieuwe Republiek is op [[16 Augustus]] [[1884]] uitgeroep, maar het weens toenemende geldelike probleme op [[14 September]] [[1887]] 'n verdrag van vereniging met die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] onderteken. Met die inlywing van die [[Nieuwe Republiek]] by [[Transvaal]] op [[20 Julie]] [[1888]] as die distrik Vryheid het die dorpe Utrecht en Vryheid ook staatkundig deel van Transvaal geword. Ook Paulpietersburg (1911), Babanango (1918, in 1987 ingelyf by Melmoth) en Louwsburg (1929) is in 1952 van die Transvaalse aan die Natalse Kerk oorgedra. == Enkele leraars == [[Beeld:Ds HL Neethling.jpg|duimnael|regs|180px|Ds. Hendrik Ludolph Neethling, Utrecht se leraar van 1874 tot sy dood op [[17 Augustus]] [[1893]].]] * [[Frans Lion Cachet]], [[27 Mei]] [[1865]]–1873 * H.L. Neethling, Augustus 1874–1893 (sy enigste gemeente) * A.J.B. Albertyn, 1894–1921 (oorlede op 26 November daardie jaar) * Lourens Matthys Kriel, 1921–1939 (aanvaar sy emeritaat) * Johannes Christoffel Jansen, 1957–1961 * André Francois Malan, 1967–1971 * Willem Izak Louw Bosman, 1980–1983 * Machiel Christoffel Emanuel Dames, [[12 Desember]] [[1981]] – hede == Bronne == * {{af}} [[G.B.A. Gerdener|Gerdener, dr. G.B.A.]]. 1934. ''Ons kerk in die Transgariep. Geskiedenis van die Ned. Geref. Kerke in Natal, Vrystaat en Transvaal''. Kaapstad: Die Suid-Afrikaanse Bybelvereniging. * {{af}} [[Henry Charles Hopkins|Hopkins, ds. H.C.]] 1966. ''Die Nederduitse Gereformeerde Kerk Rondebosch 1891–1966''. Kaapstad: Feeskomitee van die N.G. Kerk, Rondebosch. * {{nl}} [[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt. * {{af}} [[J.A.S. Oberholster|Oberholster, dr. J.A.S.]] 1948. ''Jaarboek van die Gefedereerde Nederduitse Gereformeerde Kerke, 1949''. Kaapstad: Jaarboek-kommissie van die Raad van die Kerke. * {{af}} [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller). 1952. ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers. * {{af}} [[Hendrik Bernardus Thom|Thom, dr. H.B.]]. 1949. ''Die Geloftekerk en Ander Studies oor die Groot Trek''. Kaapstad: Nasionale Pers, Beperk. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{af}} [http://www.ngkzn.org.za/index.php/gemeentes-n-z/utrecht/ Besonderhede oor die gemeente op die Sinode van KwaZulu-Natal se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151127080435/http://www.ngkzn.org.za/index.php/gemeentes-n-z/utrecht/ |date=27 November 2015 }}. {{DEFAULTSORT:Utrecht, NG gemeente}} [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]] trxohk8uzyf1vyi13hqh8nbkan2ridq 0 92651 2966741 2672875 2026-09-12T11:01:28Z Aliwal2012 39067 /* Galery */ 2966741 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= T-6 Texan<br />Harvard |subsjabloon= |beeld=Lêer:AT-6C Texans in flight 1943.jpg |byskrif=<center>USAAF AT-6Cs naby Luke vliegveld, 1943</center> |tipe=Gevorderde opleidingsvliegtuig |vervaardiger=North American Aviation |ontwerper= |eerste vlug=1 April 1935 |bekendstelling= |vrygestel= |onttrek= |status=Onttrek aan militêre diens |hoofgebruiker= [[Amerikaanse Lugmag|United States Army Air Forces]] |meer gebruikers= [[Amerikaanse Vloot]] <br /> [[Britse Lugmag|Royal Air Force]] <br /> [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] |vervaardig= |aantal gebou=15,495 |programkoste= |eenheidskoste= |ontwikkel van=North American NA-16 |variante met eie artikels=North American A-27 }} Die '''North American Aviation T-6 Texan''' is 'n enkelmotorige gevorderde opleidings[[vliegtuig]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]-era. Dit is gebruik om vlieëniers van die [[Amerikaanse Lugmag|United States Army Air Forces]] (USAAF), [[Amerikaanse Vloot]], [[Britse Lugmag|Royal Air Force]] en ander lugmagte van die Britse Statebond gedurende die Tweede Wêreldoorlog tot selfs in die 1970's op te lei. As 'n ontwerp van North American Aviation, is die T-6 onder 'n hele paar verskillende benamings bekend, afhangende van die model en die funksie in 'n lugmag. Die [[Amerikaanse Leërlugkorps|''United States Army Air Corps'']] en USAAF verwys na dit as die AT-6, die Amerikaanse Vloot as die SNJ, en die Britse Statebond se lugmagte (ook in Suid-Afrika) as die '''Harvard''', die naam waaronder dit die beste bekend is buite die VSA. Na 1962 het die Amerikaanse magte dit aangewys as die T-6. Dit is 'n gewilde versamelaarsvliegtuig wat gebruik word vir lugdemonstrasies en statiese uitstallings. Dit is ook vele keer gebruik om die Japannese [[Mitsubishi A6M Zero]] na te boots in films wat die Tweede Wêreldoorlog in die [[Stille Oseaan]] uitbeeld. == Galery == <gallery mode=packed heights=160> Lêer:T-6s - a Texan II and a Texan too.JPG|'n Oorspronklike T-6 Texan vliegtuig (geverf in Amerikaanse Vlootkleure), regs, met die nuwer T-6 Texan II, links, by die Randolph Lugmagbasis in Texas, 2007 Lêer:South Africa-Friends of the Airforce-T6-Texan(Hardward)01.jpg|'n [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] Harvard ontbloot tydens restorasiewerk Lêer:Harvard cockpits-001.jpg|Student (L, sit voor) en instrukteur (R, sit agter) se kajuite </gallery> <!-- == Verwysings == {{Verwysings}} --> {{Lugvaart-saadjie}} {{en-vertaal|North American T-6 Texan}} [[Kategorie:Vegvliegtuie]] [[Kategorie:Vliegtuie van die Tweede Wêreldoorlog]] 4rgn1tvh4q56xdzenh8dels55w5ubqr 0 94218 2966444 2916832 2026-09-11T14:12:55Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966444 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline | airline = Jet Airways | image = | image_size = | IATA = 9W | ICAO = JAI | callsign = JET AIRWAYS | founded = [[1 April]] [[1992]] | commenced = [[5 Mei]] [[1993]] | ceased = [[17 April]] [[2019]] | aoc = | bases = | hubs = [[Chhatrapati Shivaji Maharaj Internasionale Lughawe]] (Moembaai) | secondary_hubs = Lughawe Brussel<br />Chennai Internasionale Lughawe (Chennai)<br />[[Indira Gandhi Internasionale Lughawe]] (Delhi)<br />Netaji Subhash Chandra Bose Internasionale Lughawe (Kalkutta) | focus_cities = Sardar Vallabhbhai Patel Internasionale Lughawe (Ahmedabad)<br />Kempegowda Internasionale Lughawe (Bangalore)<br />Cochin Internasionale Lughawe (Kochi)<br />Chaudhary Charan Singh Internasionale Lughawe (Lucknow)<br />Rajiv Gandhi Internasionale Lughawe (Hyderabad) | frequent_flyer = JetPrivilege | lounge = Jet Lounge | alliance = Etihad Equity Alliance | subsidiaries = Jet Lite | fleet_size = 8 | destinations = 74<ref name="Network">{{cite web |title=Jet Airways Network |publisher=Jet Airways |url=http://www.jetairways.com/EN/IN/PressReleases/MasterBrandPlan.aspx |access-date=30 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414060749/http://www.jetairways.com/EN/IN/PressReleases/MasterBrandPlan.aspx |archive-date=14 April 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | company_slogan = ''The Joy of Flying'' | parent = Tailwinds Limited | headquarters = [[Moembaai]], [[Indië]]<ref>{{cite web |title=Airline Membership |work=IATA |url=http://www.iata.org/membership/Pages/airline_members_list.aspx?All=true |access-date=12 Junie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215193003/https://www.iata.org/membership/pages/airline_members_list.aspx%3FAll%3Dtrue |archive-date=15 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> | key_people = Naresh Goyal, stigter en voorsitter<br />Cramer Ball, hoof uitvoerende beampte<ref>{{cite web |url=http://profit.ndtv.com/news/corporates/article-jet-airways-appoints-cramer-ball-as-new-ceo-389615 |title=Jet Airways Appoints Cramer Ball As New CEO |publisher=NDTV |date=27 Mei 2014 |access-date=1 Junie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305031550/http://profit.ndtv.com/news/corporates/article-jet-airways-appoints-cramer-ball-as-new-ceo-389615 |archive-date=5 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />Subodh Karnik, hoofbedryfsbeampte<ref>{{cite news |title=Jet Airways appoints new Management team |url=http://news.biharprabha.com/2014/07/jet-airways-appoints-new-management-team/ |access-date=27 Julie 2014 |agency=IANS |publisher=news.biharprabha.com |date=25 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220042853/https://news.biharprabha.com/2014/07/jet-airways-appoints-new-management-team/ |archive-date=20 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | revenue = {{Increase}}[[Lêer:Indian Rupee symbol.svg|10px]] 252 miljard (VS$3.2 miljard) (''FJ 2017–18'')<ref name="Financials1">{{cite web|title=Audited Financial Year Results for the Financial Year ended 31st March 2018|url=https://www.jetairways.com/doc/InvestorRelations/clause_41_PDF_v2.pdf|publisher=JetAirways|access-date=10 May 2018|archive-date=14 Junie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614221257/https://www.jetairways.com/doc/InvestorRelations/clause_41_PDF_v2.pdf|url-status=dead}}</ref> | operating_income = | net_income = | profit = {{Decrease}}[[Lêer:Indian Rupee symbol.svg|10px]]–6.3 miljard (VS$−79 miljoen) (''FJ 2017–18'')<ref name="Financials1"/> | assets = | equity = | website = [http://www.jetairways.com jetairways.com]<br />[http://www.jetkonnect.com jetkonnect.com] }} [[Lêer:Jet Airways India.jpg|duimnael|links|'n Nuwe Jet Airways Boeing 777-300ER op 'n toetsvlug]] [[Lêer:13-08-12-hongkong-by-RalfR-48.jpg|duimnael|links|Jet Airways se Airbus A330-202 VT-JWL in Hongkong]] '''Jet Airways''' was 'n vername [[Indië|Indiese]] [[lugredery]] gebaseer in [[Moembaai]]. Jet Airways was sedert Oktober 2010 die grootste lugredery in Indië met 'n passasiersmarkaandeel van 22.6%.<ref name="Rediff.com">{{cite news|url=http://dgca.nic.in/reports/pass-ind.htm|title=Lean period air traffic same, domestic traffic up|publisher=Rediff.com|date=19 Oktober 2010|access-date=19 Oktober 2010|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101020203821/http://dgca.nic.in/reports/pass-ind.htm|archivedate=20 Oktober 2010}}</ref> Die redery het vlugte na 74 bestemmings wêreldwyd onderneem. Sy belangrikste sentrum was [[Chhatrapati Shivaji Maharaj Internasionale Lughawe|Moembaai]], met sekondêre [[spil (lughawe)|spille]] in [[Indira Gandhi Internasionale Lughawe|Delhi]], [[Kalkutta]], [[Chennai]] en [[Bangalore]].<ref name="Fact sheet">{{cite web |title=Fact Sheet |publisher=Jet Airways |url=http://www.jetairways.com/EN/AU/AboutUs/FactSheet.aspx |access-date=9 Desember 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316230907/http://www.jetairways.com/EN/AU/AboutUs/FactSheet.aspx |archive-date=16 Maart 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Bankrotskap == Toe sy mededingers, hoofsaaklik [[SpiceJet]] en [[IndiGo]], in die daaropvolgende jare die kaartjiepryse verlaag het, is hy gedwing om dit te volg, wat die algehele prestasie skade berokken het en groot finansiële verliese tot gevolg gehad het. Dit het in Oktober 2017 tot die tweede plek agter IndiGo gedaal, met 'n markaandeel van passasiers van 17,8%.<ref>{{cite news |author=Thomas, J |url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/IndiGo-topples-Jet-Group-as-No-1-airline/articleshow/15537875.cms |title=IndiGo topples Jet Group as No. 1 airline |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=18 Augustus 2012 |access-date=19 Augustus 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130015056/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/IndiGo-topples-Jet-Group-as-No-1-airline/articleshow/15537875.cms |archive-date=30 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=Jet Airways inks ties with Group CentrumDirect for forex services |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/transportation/airlines-/-aviation/jet-airways-inks-ties-with-group-centrumdirect-for-forex-services/articleshow/18063134.cms |work=The Economic Times |access-date=17 Januarie 2013 |date=17 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223010358/https://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/transportation/airlines-/-aviation/jet-airways-inks-ties-with-group-centrumdirect-for-forex-services/articleshow/18063134.cms |archive-date=23 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die afwaartse spiraal het voortgeduur en bankrotskap tot gevolg gehad. == Beplande herlewing == Die maatskappy het sy planne aangekondig om teen vroeg 2022 weer vlugbedrywighede te hervat.<ref>{{cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/119811-indias-jet-airways-yet-to-secure-aircraft-for-ops-restart|title=India's Jet Airways yet to secure aircraft for ops restart|publisher=ch-aviation|access-date=29 September 2022}}</ref> Op die 29ste herdenking van sy stigting op 5 Mei 2022 het dit 'n toetsvlug uitgevoer, wat 'n stap is om weer 'n lugoperateurspermit te verkry.[13][14] Op 15 Mei 2022 het Jet Airways die eerste stel van drie proefvlugte uitgevoer deur van Delhi-Moembaai, Moembaai-Ahmedabad en Ahmedabad-Delhi-roetes te vlieg met die vliegtuig VT-SXE.<ref>{{cite web |title=Jet Airways conducts first set of three proving flights|date=16 May 2022|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/jet-airways-conducts-first-set-of-three-proving-flights/articleshow/91581513.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst}}</ref><ref>{{cite web|title=VT-SXE JET AIRWAYS BOEING 737-800|date=16 May 2022|url=https://www.planespotters.net/airframe/boeing-737-800-vt-sxe-jet-airways/elw7j1|access-date=21 Oktober 2022|archive-date=13 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313224440/https://www.planespotters.net/airframe/boeing-737-800-vt-sxe-jet-airways/elw7j1|url-status=dead}}</ref> Jet Airways het die finale bewysvlug op 17 Mei 2022 voltooi.<ref>{{cite web |title=Jet Airways Completes Key Test, Awaits Final Flying Permit|date=17 May 2022|url=https://www.ndtv.com/india-news/jet-airways-completes-key-test-awaits-final-flying-permit-2984301}}</ref> Teen Augustus 2022 is [[Kempegowda Internasionale Lughawe]] in [[Bangalore]], [[Indira Gandhi Internasionale Lughawe]] in [[Nieu-Delhi]] en [[Chhatrapati Shivaji Maharaj Internasionale Lughawe]] in [[Moembaai]] as die nuwe [[Spil (lughawe)|spilpunte]] na die herlewing aangewys.<ref name="revive">{{cite tweet|user=jetairways|number=1555076979380334592|title=Jet Airways is hiring for its new Bangalore, Delhi and Mumbai hubs.|date=4 August 2022|access-date=4 August 2022}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Commons-kategorie inlyn}} {{en-vertaal|Jet Airways}} [[Kategorie:Ekonomie van Indië]] [[Kategorie:Lugrederye]] eu6obxk0xoa0fxkvnun72rb5s3cvs29 0 95358 2966517 2963417 2026-09-11T18:39:30Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966517 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Motorvoertuig | name = Kia Picanto | image = [[Lêer:0 Kia Morning (JA) FL 1.jpg|280px]] | manufacturer = {{vlagikoon|KOR}} [[Kia Motors]] | production = 2003–huidig | class = Stadsmotor | layout = [[Motordryfuitleg|Voorenjin, voorwieldryf]] | engine = 1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' [[inlyndriesilinder|I3]] ([[petrol]] of petrol/LPG)<ref name="Kia Philippines">{{cite web |url=http://www.kia.com.ph/sites/default/files/brochures/picanto.pdf |title=2012 Kia Picanto brosjure |publisher=Kia Motors Philippines |accessdate=2012-07-28 |archive-date=2012-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619045257/http://www.kia.com.ph/sites/default/files/brochures/picanto.pdf |url-status=dead }}</ref><br />1.0 L ''Kappa II'' I3 (petrol/[[etanol]] - slegs in Brasilië)<ref name="Flex fuel">{{cite web |url=http://www.kia.com.br/downloads/fichas_tecnicas/picanto.pdf |title=FICHA TÉCNICA |publisher=Kia Motors do Brasil |access-date=17 Maart 2014 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20180423102604/https://www.kia.com.br/downloads/fichas_tecnicas/picanto.pdf |archive-date=23 April 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />1.25 L ''Kappa'' II [[inlynviersilinder|I4]] (petrol) | transmission = 5-gang [[handratkas|handrat]]<br />4-gang [[outomatiese ratkas|outomaties]] | wheelbase = 2385 mm | length = 3595 mm | width = 1595 mm | height = 1490 mm | weight = 840 - 900 kg | related = [[Hyundai i10]]<br />[[Kia Ray]] | predecessor = [[Hyundai Atos|Kia Visto]] }} Die '''Kia Picanto''' is 'n stadsmotortjie wat sedert 2003 deur die [[Suid-Korea]]anse vervaardiger [[Kia Motors|Kia]] gebou word. Dit is ook bekend as die '''Kia Morning''' in Suid-Korea, [[Hongkong]], [[Taiwan]] en [[Chili]], '''Kia Eurostar''' in Taiwan (eerste generasie), '''Kia New Morning''' in [[Viëtnam]] en die '''Naza Suria''' of '''Naza Picanto''' in [[Maleisië]].<ref>{{cite web |last=Tan |first=Paul |url=http://paultan.org/archives/2006/11/02/naza-suria-locally-assembled-kia-picanto/ |title=Naza Suria |publisher=PaulTan.org |date=3 November 2006 |access-date=17 Januarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090311042956/http://paultan.org/archives/2006/11/02/naza-suria-locally-assembled-kia-picanto/ |archive-date=11 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die Picanto word uitsluitlik vervaardig by 'n gesamentlike aanleg met Donghee in Seosan, Suid-Korea.<ref>{{cite web|title=Facilities & Buildings|url=http://www.kiapressoffice.com/Info/10|publisher=Kia Media Site|accessdate=25 Julie 2013}}</ref> Die voertuig is ontwikkel in ooreenstemming met die "ligte motor"-kategorie in Suid-Korea wat belastingaansporings bied vir voertuie met buite-afmetings kleiner as 3500 mm in lengte en 1600 mm in breedte.<ref>{{Cite web|date=2021-05-10|title=한물 간 경차… 기아 모닝은 '고군분투'|trans-title=A light car... Kia Morning 'struggles'|url=http://www.sisaweek.com/news/articleView.html?idxno=143926|access-date=2021-07-17|website=시사위크|language=ko}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-05-15|title=가격 또 오른 기아 모닝, 경차 존재의 이유는 무엇일까?|trans-title=What is the reason for the existence of Kia Morning, a light car?|url=http://www.autocast.kr/newsView/atc202005120001|access-date=2021-07-17|website=오토캐스트|language=ko}}</ref> {{Multiple image | align = left | direction = vertical | width = 220 | image1 = 2004 Kia Picanto LX 1.1 Rear.jpg | caption1 = 2004 Kia Picanto LX (VK) | image2 = Interior of Kia Picanto 1.0 Cool 2011.jpg | caption2 = Binneruim }} {{Inligtingskas Motorvoertuig | name = Eerste generasie | image = [[Lêer:2004 Kia Picanto LX 1.1 Front.jpg|220px]] | caption = 2004 Kia Picanto LX (voor opsmuk) (VK) | model_code = SA | aka = {{Plainlist| *Kia Morning *Kia Picanto Morning *Kia Euro Star (Taiwan) *Naza Picanto (Maleisië) }} | production = September 2003–2011 | assembly = {{Plainlist| *[[Suid-Korea]]: Seosan<ref>{{cite web |url=http://www.donghee.co.kr/English/sub03/sub_09.aspx |title=Car Assembly |publisher=Donghee |access-date=2013-06-05 |archive-date=2013-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130224074931/http://www.donghee.co.kr/English/sub03/sub_09.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Kia sales to keep booming with all-new Picanto small car|url=http://press.kia.com/eu/-/media/pressmedia/europe/press%20kits/picanto/1087581685%20picanto_long|publisher=Kia Motors Europe|date=February 2004|access-date=2013-07-25}}{{dead link|date=March 2020|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> *Maleisië: Gurun (Naza)<ref name="NAM legacy models nam.com.my">{{cite web|url=http://www.nam.com.my/products-past.html |title=Naza Automotive Manufacturing - Past |publisher=nam.com.my |date=10 February 2017 |access-date=10 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210031308/http://www.nam.com.my/products-past.html |archive-date=10 February 2017 |url-status=live }}</ref> *Viëtnam: Chu Lai<ref name="Thaco Kia history thacogroup.vn">{{cite web|url=http://www.thacogroup.vn/en/business-activities/manufacturing-trading/kia-passenger/ |title=Thaco Group - Kia Passenger Cars |publisher=thacogroup.vn |date=17 February 2017 |access-date=17 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170217021129/http://www.thacogroup.vn/en/business-activities/manufacturing-trading/kia-passenger/ |archive-date=17 February 2017 |url-status=live }}</ref> }} | body_style = 5-deur [[luikrug]] | platform = Hyundai-Kia SA | related = {{Plainlist| *[[Hyundai Atos]]<ref name="related">{{cite web|title=FIRST DRIVE: Hyundai Atos|url=http://www.wheels24.co.za/NewModels/FIRST-DRIVE-Hyundai-Atos-20050208|publisher=Wheels24|access-date=3 August 2013|date=8 February 2005}}</ref><ref name="preview">{{cite web|title=Preview: Kia Picanto|url=http://www.driversa.co.za/kia-picanto/|publisher=Drive RSA|access-date=10 April 2016|date=25 July 2011|archive-date=27 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927180307/http://www.driversa.co.za/kia-picanto/|url-status=dead}}</ref> *[[Hyundai Getz]]<ref name="related"/><ref name="preview"/> *[[Hyundai i10]] }} | engine = {{ubl | '''[[petrol]]:''' | 999&nbsp;cc ''[[Hyundai Epsilon-enjin|Epsilon]]'' [[inlynviersilinder|I4]] | 1086&nbsp;cc ''Epsilon'' I4 | 1248&nbsp;cc ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa]]'' I4 | '''petrol/[[Autogas|LPG]]:''' | 999&nbsp;cc ''Epsilon'' I4 | '''[[Dieselenjin|diesel]]:''' | 1120&nbsp;cc [[inlyndriesilinder|I3]] }} | transmission = {{Plainlist| *5-gang [[handratkas|handrat]] *4-gang [[Outomatiese ratkas|outomaties]] }} | wheelbase = 2370 mm | length = 3535 mm | width = 1595 mm | height = 1480 mm | weight = 836 - 945 kg }} == Eerste generasie (SA; 2003) == Die eerste generasie Picanto is by die 2003 Frankfurt Motorskou onthul. Dit was gebaseer op 'n verkorte platform van die [[Hyundai Getz]] en was 3495 mm lank, met 'n vyfdeur- [[luikrug]]-bakstyl.<ref>{{cite magazine|title=Kia Picanto|url=http://www.autoexpress.co.uk/kia/picanto/15731/kia-picanto|magazine=Auto Express|date=2 March 2004}}</ref> Die motor was beskikbaar met 'n keuse van twee petrolenjins: 'n 1.0-liter, met 61 pk (45 kW) en 86 Nm, of 'n 1.1-liter, met 65 pk (48 kW) en 97 Nm, beide met meerpunt-inspuiting.<ref>{{cite web|title=Kia Picanto specifications|url=http://www.auto-types.com/kia/kia-picanto-5-doors-hatchback-2339/|publisher=Auto-Types| archive-date= 2010-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20101206080117/http://www.auto-types.com/kia/kia-picanto-5-doors-hatchback-2339/|url-status=dead}}</ref> In Europa was 'n 1.1-liter [[Inlyndriesilinder|driesilinder-dieselenjin]] (gebaseer op die [[Kia Cerato]] se 1.5-liter [[Inlynviersilinder|viersilinder]]) ook beskikbaar, met [[Brandstofinspuiting|direkte inspuiting]] en 'n [[turboaanjaer]] met veranderlike geometrie, met 'n krag wat 55 kW bereik het en 'n wringkrag van 153 Nm. Die petrolenjins het 'n gekombineerde verbruik van 5.1 L/100 km gelewer, terwyl die diesel 4,4 L/100 km gebruik het. 'n [[Outomatiese ratkas]] (met wringkragomskakelaar)<ref>{{cite web|title=Kia's Little Baby - Driving impressions of the Kia Picanto 1.1|url=http://carsandgadgets.blogspot.com/2004/10/kias-little-baby-driving-impressions.html|publisher=Cars, gadgets and widgets|access-date=9 September 2013|date=18 October 2004}}</ref> was opsioneel vir die petrolenjins. In sommige lande is dit met 'n 1.2-liter-enjin verkoop, wat ook op die nuwer [[Hyundai i10]] gebruik word. Om sy aantrekkingskrag in die Europese mark te verhoog, is die Picanto toegerus met kenmerke soos 'n CD-speler met MP3-klankterugspeel, lugversorging, elektriese vensters voor en agter, sentrale afstandsluiting en elektriese spieëls. Hierdie kenmerke is geadverteer in 'n kortstondige veldtog met [[Marcus Grönholm]] in die hoofrol. === 2007 en 2009 opkikkering === Die Picanto het in 2007 'n opkikkering ontvang. Onder die klein veranderinge was die ligsamestelle (voor en agter), 'n nuwe buffer en voorste sierrooster. Vir die VK- en Ciprus-markte is die rigtingwyserstang na die teenoorgestelde kant verskuif. Vir die Italiaanse mark het 'n nuwe bi-brandstof LPG- weergawe saam met die 1.0 L- en 1.1 L-enjins gedebuteer. Hierdie model kry ook 'n verandering in kragstuurkonfigurasie van hidroulies na elektries. <gallery widths="200" heights="120"> File:2009 Kia Picanto Strike 1.1 Front.jpg|alt=2009 Kia Picanto Strike (first facelift)|Eerste opkikkering File:2009 Kia Picanto Strike 1.1 Rear.jpg|alt=2009 Kia Picanto Strike (first facelift)|Eerste opkikkering </gallery> In 2009 het die Picanto 'n paar klein veranderinge aan die binnekant en buitekant ondergaan, insluitend 'n nuwe voorkant wat die "tierneus"-sierrooster insluit.<ref>{{cite web |author=Car shipping |url=http://www.kia-world.net/index.php/2009/06/15/2010-kia-picantomorning-unveiled-in-korea/ |title=2010 Kia Picanto Unveiled in Korea |publisher=Kia World |access-date=2012-01-17 |archive-date=2009-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619175820/http://www.kia-world.net/index.php/2009/06/15/2010-kia-picantomorning-unveiled-in-korea/ |url-status=dead }}</ref> Hierdie opgeknapte model sou nie na Europa uitgevoer word nie. <gallery widths="200" heights="110"> File:Kia Morning LX SA PE Lime (3) (cropped).jpg|Tweede opkikkering File:Kia Morning LX SA PE Lime (11) (cropped).jpg|Tweede opkikkering </gallery> {{Inligtingskas Motorvoertuig | name = Tweede generasie | image = [[Lêer:Kia Picanto Fünftürer Vision 1.0 CVVT Schneeweiß.JPG|200px]] | caption = Picanto 5-deur | model_code = TA | aka = Kia Morning | production = 2011–2017 <br /> Augustus 2019–tans (Pakistan) | assembly = {{Plainlist| *[[Suid-Korea]]: Seosan<ref name="NetCarShow">{{cite web |url=http://www.netcarshow.com/kia/2012-picanto/ |title=Kia Picanto (2012) |publisher=NetCarShow.com |access-date=2013-06-05}}</ref><ref name="Carpages">{{cite web |url=http://www.carpages.co.uk/kia/kia-picanto-review-part-1-02-02-13.asp |title=Kia Picanto City Review (2013) |publisher=Carpages.co.uk |date=2013-02-02 |access-date=2013-06-05 |archive-date=2024-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615230326/https://www.carpages.co.uk/kia/kia-picanto-review-part-1-02-02-13.asp |url-status=dead }}</ref> *Maleisië: Gurun (Naza) *Taiwan: Hsinchu<ref name="Sime Darby Kia Taiwan launch taipeitimes.com">{{cite web|last=Kao |first=Camaron |url=http://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2014/11/14/2003604360 |title=Kia cars re-enter Taiwanese market |publisher=taipeitimes.com |date=14 November 2014 |access-date=17 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170217034507/http://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2014/11/14/2003604360 |archive-date=17 February 2017 |url-status=live }}</ref> *Viëtnam: Chu Lai *Algerië: Batna<ref>{{cite web |url=http://www.eco-algeria.com/content/%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%AC-%D9%85%D9%86-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D9%83%D9%8A%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B5%D9%86%D8%B9-%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D9%86%D8%A9 |title=Four models of the Kia brand in the Batna plant |publisher=Eco-Algeria |date=2017-03-19 |access-date=2017-04-13 }}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Pakistan: [[Karatsji]] (Lucky Motor Corporation) }} | designer = Peter Schreyer<br />Park Kee-hong<ref name="KiaBuzz">{{cite web |url=http://kia-buzz.com/all-new-picanto-design-story/ |title=All-new Picanto Design Story |publisher=[[Kia]] |date=2011-03-03 |access-date=2013-08-01}}</ref><br />Cho Kwae-jae<ref>{{cite web |url=http://kia-buzz.com/developing-the-design-of-the-all-new-picanto/ |title=Developing the Design of the All-New Picanto |publisher=Kia |date=2011-05-16 |access-date=2014-04-14}}</ref> | body_style = 3/5-deur [[luikrug]] | related = {{Plainlist| *[[Hyundai i10]] *[[Kia Ray]] }} | engine = {{Plainlist| *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' [[inlyndriesilinder|I3]] ([[petrol]])<ref name="Kia Philippines" /> *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' MPI I3 ([[Turboaanjaer|turbo]] petrol)<ref name="2015 Picanto">{{cite web |url=http://thekoreancarblog.com/2015/01/07/first-official-pictures-of-the-refreshed-2015-kia-picanto/ |title=First Official Pictures of the Refreshed 2015 Kia Picanto |author=Lopez, Jose Antonio |website=The Korean Car Blog |date=2015-01-07 |access-date=2015-01-08 |archive-date=2015-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150110225955/http://thekoreancarblog.com/2015/01/07/first-official-pictures-of-the-refreshed-2015-kia-picanto/ |url-status=dead }}</ref> *1.25 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' MPI [[inlynviersilinder|I4]] (petrol) *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' Autogas I3 (petrol/[[LPG]])<ref name="Autozine">{{cite web |url=http://www.autozine.co.uk/text/940.html |title=Road Test: Kia Picanto |website=Autozine |access-date=2012-08-28}}</ref> }} | transmission = {{Plainlist| *5-gang [[handratkas|handrat]] *4-gang [[Outomatiese ratkas|outomaties]] *[[Palwisselratstelsel|CVT]] }} | wheelbase = 2385 mm | length = 3595 mm | width = 1595 mm | height = 1490 mm | weight = 840 - 900 kg }} == Tweede generasie (TA; 2011)== Die tweede generasie Picanto het sy debuut by die 2011 [[Geneefse Internasionale Motorskou]] gemaak.<ref>{{cite web |url=http://www.autoblog.com/2011/03/03/geneva-2011-2012-kia-picanto-brings-a-game-to-the-a-segment/ |title=Geneva 2011: 2012 Kia Picanto Brings A-Game to the A-Segment |website=Autoblog |date=2011-03-03 |access-date=2012-07-24}}</ref> Die model is ontwerp deur Kia se Europese ontwerpspan gebaseer in [[Frankfurt am Main|Frankfurt]], Duitsland, onder leiding van Peter Schreyer, en het 'n langer wielbasis en algehele lengte as sy voorganger. Die Picanto word aangebied met 'n keuse van twee petrolenjins: 'n 1.0 liter [[inlyndriesilinder]]<ref name="Kia Philippines" /> of 'n 1.25 liter [[inlynviersilinder]]. Die Europa-spesifikasie 1.25 liter-enjin beskik oor ecoDynamics, Kia se [[Stop-aansittegnologie|stop-aansitstelsel]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotcars.co.uk/roadtests/2011/may/kia-picanto-1-25-isg-ecodynamics |title=Kia Picanto 1.25 ecoDynamics |website=ScotCars |date=2011-05-20 |access-date=2012-08-24 |archive-date=2013-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130404013545/http://www.scotcars.co.uk/roadtests/2011/may/kia-picanto-1-25-isg-ecodynamics |url-status=dead }}</ref> Daarbenewens is daar ook 'n petrol/[[LPG]]-weergawe van die 1.0 liter-enjin beskikbaar. Die Brasiliaanse weergawe is toegerus met 'n buigsame brandstofweergawe van die 1.0 liter-enjin wat beide petrol en etanol gebruik.<ref name="Flex fuel" /> <gallery widths="200" heights="133"> File:2012 Kia Picanto Halo Ecodynamics 1.2 Front.jpg|3-deur (voor) File:2012 Kia Picanto Halo Ecodynamics 1.2 Rear.jpg|3-deur (agter) File:Kia Picanto Fünftürer Spirit 1.0 CVVT Galaxyschwarz Heck.JPG|5-deur </gallery> Die Picanto was wêreldwyd beskikbaar (behalwe [[Noord-Amerika]], [[Venezuela]], [[China]] en [[Singapoer]]) as 'n 5-deur luikrug, terwyl die Europese mark die eksklusiewe 3-deur variant ontvang het.<ref>{{cite web |url=http://www.motorauthority.com/news/1052247_2011-geneva-motor-show-preview-2012-kia-picanto |title=2011 Geneva Motor Show Preview: 2012 Kia Picanto |author=Vijayenthiran, Viknesh |website=Motor Authority|date=2011-01-03 |access-date=2012-07-24}}</ref> Die 3-deur weergawe is dieselfde lengte as die 5-deur model, maar dit spog met nuwe vensters en deure, verskillende buffers en 'n voorste sierrooster met silwer of rooi afwerking.<ref>{{cite magazine |url=http://www.topgear.com.ph/news/kia-reveals-new-3-door-picanto |title=Kia Reveals New 3-Door Picanto |magazine=Top Gear Philippines |date=2011-08-15 |access-date=2012-08-24}}</ref> In Suid-Korea word die Morning aangebied in 'n Sport Pack, wat bestaan uit die 3-deur se voor- en agterbuffers, sowel as 'n digitale spoedmeter.<ref>{{cite web |url=http://thekoreancarblog.com/2011/06/picanto-gti/ |title=Picanto's five door Sport Pack scooped in South Korea |author=Lopez, Jose Antonio |website=The Korean Car Blog |date=2011-06-16 |access-date=2013-08-01 |archive-date=2013-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816233201/http://thekoreancarblog.com/2011/06/picanto-gti/ |url-status=dead }}</ref> Die tweede generasie opgeknapte Picanto vir die Pakistanse mark is by die Pakistan Motoronderdeleskou (PAPS) in 2019 bekendgestel. Dit word plaaslik by Lucky Motor Corporation se aanleg in [[Karatsji]] gemonteer. Dit word in twee variante aangebied: een van die variante kom met 'n 5-gang handratkas, terwyl die ander met 'n 4-gang CVT kom. Beide variante is toegerus met die 1.0 liter Kappa II MPI I3 petrolenjin. Produksie het in Augustus 2019 begin, met werklike verkope wat in Oktober 2019 begin het.<ref>{{Cite web|url=https://profit.pakistantoday.com.pk/2019/02/01/kia-lucky-motors-targeting-commercial-production-by-1st-quarter-fy19-20/|title=Kia Lucky Motors targeting commercial production by 1st quarter FY19-20|last=Profit|date=2019-02-01|website=Profit by Pakistan Today|language=en|access-date=2019-06-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nation.com.pk/19-Dec-2017/kia-lucky-motors-to-set-up-cars-assembly-plant|title=KIA Lucky Motors to set up cars assembly plant|date=2017-12-19|website=The Nation|language=en|access-date=2019-06-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pakwheels.com/blog/kia-picanto-upcoming-entry-level-hatchback-pakistan/|title=Locally made KIA Picanto to be delivered in October 2019|date=2019-04-17|website=PakWheels Blog|language=en|access-date=2019-06-21}}</ref><ref>{{cite web|url=https://kia-luckymotorcorp.com/app/uploads/2020/12/Kia-Leaflet-A4.pdf|title=Kia-Leaflet|access-date=23 December 2023}}</ref> === Picanto R-Cross === In November 2013 het Kia Nederland 'n beperkte uitgawe-model genaamd die Picanto R-Cross vrygestel. Hierdie model, wat bemark is om met die [[Volkswagen up!|Volkswagen CrossUp]] mee te ding, het 'n swart bakwerkstel gehad wat om die wielkaste gedraai het en was toegerus met 14"-allooiwiele. Slegs 500 eenhede van die R-Cross is vervaardig.<ref>{{cite web |url=http://www.autoweek.nl/nieuws/25760/kia-picanto-r-cross-gaat-op-avontuur |title=Kia Picanto R-Cross gaat op avontuur |author=Inia, Alexander |magazine=Autoweek |lang=nl|date=2013-11-25 |access-date=2014-03-14}}</ref> {{Inligtingskas Motorvoertuig | name = Derde generasie | image = [[Lêer:2018 Kia Picanto S hatchback front.jpg|250px]] | caption = Voor opsmuk | model_code = JA | aka = Kia Morning | production = Maart 2017–tans | assembly = {{Plainlist| *[[Suid-Korea]]: Seosan *[[Maleisië]]: Gurun (Naza) *[[Algerië]]: Batna<ref>{{cite web |url=https://www.autobip.com/kia-al-djazai-r-global-group-les-premières-nouvelles-kia-picanto-assemblés-à-batna-livrés-à-leurs-clients-actualite-auto-algerie-d4980 |title=Kia Al Djazaïr (Global group) : les premières nouvelles Kia Picanto assemblés à Batna livrés à leurs clients |publisher=Auto Bip |date=2017-11-28 |access-date=2018-01-11}}</ref> *[[Rusland]]: [[Kaliningrad]] (Avtotor) *[[Viëtnam]]: Chu Lai }} | designer = Peter Schreyer | body_style = 5-deur [[luikrug]] | related = {{Plainlist| *Hyundai Casper *[[Hyundai i10|Hyundai i10 (AC3)]] *Kia Syros }} | engine = {{Plainlist| *'''[[Petrol]]:''' *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' [[inlyndriesilinder|I3]] *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' TCI MPI I3 *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' [[Turboaanjaer|T]]-GDI I3 *1.0 L ''Smartstream G1.0'' MPI I3 *1.0 L ''Smartstream G1.0'' T-GDI I3 *1.2 L ''Smartstream G1.2'' MPI [[inlynviersilinder|I4]] *1.25 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa II]]'' MPI I4 *'''[[LPG]]:''' *1.0 L ''[[Hyundai Kappa-enjin|Kappa]]'' LPI I3 }} | transmission = 5-gang [[handratkas|handrat]]<br />4- of 5-gang [[Outomatiese ratkas|outomaties]] | wheelbase = 2400 mm<ref name="Drivers Magazine"/> | length = 3595 mm<ref name="Drivers Magazine"/> | width = 1595 mm | height = 1485 mm | weight = }} == Derde generasie (JA; 2017) == Die derde generasie Picanto het sy amptelike wêrelddebuut by die 2017 [[Geneefse Internasionale Motorskou]] gemaak.<ref>{{cite web |url=http://kia-buzz.com/geneva-motor-show-2017/ |title=Geneva Motor Show 2017 – Kia unleashes a spectacular line-up |publisher=Kia |date=2017-03-10 |access-date=2017-05-22}}</ref> Die nuwe Picanto was toegerus met 'n keuse van drie enjins: die uitgaande model se 1.0-liter Kappa II-driesilinderenjin in die meerpunt-inspuit- en turbo-aangejaagde direk-inspuitweergawes, en die 1.2-liter Kappa II- viersilinderenjin. Beide 1.0-liter-enjins is uitsluitlik met 'n 5-gang handratkas gekoppel, terwyl die 1.2-liter-enjin ook met 'n opsionele 4-gang outomatiese ratkas aangebied is.<ref>{{cite web |url=http://www.topgear.com.ph/news/car-news/latest-all-new-kia-picanto-a00013-20170216?ref=latest?ref=home_feed_1 |title=Here's the latest on the all-new Kia Picanto |author=Laurel, Drei |website=Top Gear Philippines |publisher=Summit Media Group |date=2017-02-17 |access-date=2017-02-17}}</ref><ref name="Drivers Magazine">{{cite web |url=http://www.driversmagazine.com/2018-kia-picanto-revealed-officially-geneva-show/ |title=2018 Kia Picanto Revealed Officially Before Geneva Show |author=Sarkar, Abhjit |magazine=Drivers Magazine |date=2017-01-04 |access-date=2017-01-05 |archive-date=2019-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430150422/http://www.driversmagazine.com/2018-kia-picanto-revealed-officially-geneva-show/ |url-status=dead }}</ref> Die motor beskik oor splinternuwe veiligheidskenmerke soos die ''Torque Vectoring Brake Based (TVBB)''-stelsel, Reguitlynstabiliteit (SLS), Voorwaartse Botsingswaarskuwingstelsel (FCWS) en Outonome Noodrem (AEB).<ref name="Microsite">{{cite web |url=http://www.kia.com/kr/vehicles/all-new-morning/microsite2.html |title=All-New Morning |publisher=Kia |access-date=2017-01-19 }}{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <gallery widths="200" heights="150"> File:2018 Kia Picanto S hatchback rear.jpg|Agterkant (voor opsmuk) (Australië) File:2019 Kia Picanto 1.2 EX (28).jpg|Binneruim File:2017 Kia Picanto GT-Line S 1.2 Front.jpg|GT-Line File:2017 Kia Picanto GT-Line S 1.2 Rear.jpg|GT-Line 2018 Kia Picanto X-Line Front.jpg|X-Line (VVK) 2018 Kia Picanto X-Line Rear.jpg|X-Line (VK) </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{en-vertaal|Kia Picanto}} [[Kategorie:Kia|Picanto]] 8x0sz4tspq68tymo1bukv2ezjzewos0 0 104236 2966439 2926124 2026-09-11T14:02:35Z Balenda 83524 /* Gesorteer volgens naam van Grand Prix */ Bahrein 2026 in Maleisië 2966439 wikitext text/x-wiki Die volgende is 'n volledige lys van Grands Prix wat deel is/was van die [[Formule Een]] Wêreldkampioenskap sedert sy ontstaan in [[1950]]. Tot en met die Meksikaanse Grand Prix in 2015 was daar 933 Wêreldkampioenskaps-Grands Prix gehou, insluitende die [[Indianapolis 500]] renne wat deel was van die Wêreldkampioenskap vanaf 1950 tot die 1960 Formule Eenseisoen. 'n Groot motorren word gewoonlik 'n ''Grand Prix'' (mv. ''Grands Prix'') genoem, 'n tradisie wat dateer uit die 20ste eeu en die Grands Prix motorrenne van die 1920's en 1930's-era. Vir 'n motorwedren om 'n Grand Prix genoem te mag word moet dit oor 'n minimumafstand van 300&nbsp;km beslis word. == Gesorteer volgens naam van Grand Prix == Die Grands Prix van die huidige jaar word in '''vetgedruk''' aangedui. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" |- ! Nr. ! Wedren ! Aktiewe jare ! Aantal renne |- ! 1 | [[Lêer:F1 70 Logo retraced.svg|20px|border|F1 70 Logo]] [[70ste Herdenking Grand Prix]]<ref>Die 70ste Herdenking Grand Prix in 2020 is op [[Silverstone-renbaan|Silverstone]], Brittanje gehou.</ref> | 2020 | align=center| 1 |- ! 2 | {{vlagikoon|UAE}} '''[[Aboe Dhabi Grand Prix]]''' | 2009 – '''2026''' | align=center|'''18''' |- ! 3 | {{vlagikoon|ARG}} [[Argentynse Grand Prix]] | 1953 – 1958, 1960, 1972 – 1975, 1977 – 1981, 1995 – 1998 | align=center|20 |- ! 4 | {{vlagikoon|AUS}} '''[[Australiese Grand Prix]]''' | 1985 – 2019, 2022 – '''2026''' | align=center|'''40''' |- ! 5 | {{vlagikoon|AZE}} '''[[Azerbeidjanse Grand Prix]]''' | 2017 – 2019, 2021 – '''2026''' | align=center|'''9''' |- ! 6 | {{vlagikoon|BHR}} '''[[Bahreinse Grand Prix]]''' | 2004 – 2010, 2012 – '''2026'''<ref>Die 2026 Bahrein Grand Prix is op die [[Sepang Internasionale Renbaan]] in [[Maleisië]] gehou.</ref> | align=center|'''22''' |- ! 7 | {{vlagikoon|BEL}} '''[[Belgiese Grand Prix]]''' | 1950 – 1956, 1958, 1960 – 1968, 1970, 1972 – 2002, 2004 – 2005, 2007 – '''2026''' | align=center|'''71''' |- ! 8 | {{vlagikoon|BRA}} [[Brasiliaanse Grand Prix]] | 1973 – 2019 (vanaf 2020, sien São Paulo GP) | align=center|47 |- ! 9 | {{vlagikoon|VK}} '''[[Britse Grand Prix]]''' | 1950 – '''2026''' | align=center|'''77''' |- ! 10 | {{vlagikoon|CHN}} [[Chinese Grand Prix]] | 2004 – 2019, '''2026''' | align=center|'''19''' |- ! 11 | [[Lêer:Flag of Dallas.svg|22px|Vlag van Dallas]] Dallas Grand Prix | 1984 | align=center|1 |- ! 12 | {{nowrap|[[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[Detroit Grand Prix]]}} | 1982 – 1988 | align=center|7 |- ! 13 | {{vlagikoon|GER}} [[Duitse Grand Prix]] | 1951 – 1954, 1956 – 1959, 1961 – 2006, 2008 – 2014, 2016, 2018– 2019 | align=center|64 |- ! 14 | {{vlagikoon|GER}} [[2020 Eifelse Grand Prix|Eifelse Grand Prix]]<ref>Die 2020 Eifelse Grand Prix is op die [[Nürburgring]] in Duitsland gehou.</ref> | 2020 | align=center|1 |- ! 15 | [[Lêer:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|22px|Vlag van Emilia-Romagna]] [[Emilia-Romagna Grand Prix]]<ref>Die Emilia-Romagna Grand Prix word op die [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan]] in Italië gehou.</ref> | 2020 – 2022, 2024 – 2025 | align=center|5 |- ! 16 | {{Vlaggie|Europe|}} [[Europese Grand Prix]]<ref>Die Europese Grand Prix is in verskillende lande gehou:<br/>{{vlagikoon|GER}} [[Nürburgring]] (12)<br/>{{vlagikoon|ESP}} [[Valenciastraatbaan]] (5)<br/>{{vlagikoon|GBR}} [[Brands Hatch-renbaan]] (2)<br/>{{vlagikoon|ESP}} [[Jerez-renbaan]] (2)<br/>{{vlagikoon|GBR}} [[Donington Park-renbaan]] (1)<br/>{{vlagikoon|AZE}} [[Bakoe-straatrenbaan]] (1)</ref> | 1983 – 1985, 1993 – 1997, 1999 – 2012, 2016 | align=center|23 |- ! 17 | {{vlagikoon|FRA}} [[Franse Grand Prix]] | 1950 – 1954, 1956 – 2008, 2018 – 2019, 2021 – 2022 | align=center|62 |- ! 17 | {{vlagikoon|HUN}} '''[[Hongaarse Grand Prix]]''' | 1986 – '''2026''' | align=center|'''41''' |- ! 18 | {{vlagikoon|IND}} [[Indiese Grand Prix]] | 2011 – 2013 | align=center|3 |- ! 19 | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[Indianapolis 500]]<ref>Streng gesproke is die Indianapolis 500 nie 'n "Grand Prix" nie, maar dit het deel gevorm van die kampioenskap van 1950 tot 1960.</ref> | 1950 – 1960 | align=center|11 |- ! 20 | {{vlagikoon|ITA}} '''[[Italiaanse Grand Prix]]''' | 1950 – '''2026''' | align=center|'''77''' |- ! 21 | {{vlagikoon|JPN}} '''[[Japannese Grand Prix]]''' | 1976 – 1977, 1987 – 2019, 2022 – '''2026''' | align=center|'''40''' |- ! 22 | {{vlagikoon|CAN}} '''[[Kanadese Grand Prix]]''' | 1967 – 1974, 1976 – 1986, 1988 – 2008, 2010 – 2019, 2022 – '''2026''' | align=center|'''55''' |- ! 23 | {{vlagikoon|QAT}} '''[[Katarse Grand Prix]]''' | 2021, 2023 – '''2026''' | align=center|'''5''' |- ! 24 | {{vlagikoon|KOR}} [[Koreaanse Grand Prix]] | 2010 – 2013 | align=center|4 |- ! 25 | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px|rand|Vlag van Las Vegas]] '''[[Las Vegas Grand Prix]]''' | 1981 – 1982, 2023 – '''2026''' | align=center|'''6''' |- ! 26 | {{vlagikoon|LUX}} Luxemburgse Grand Prix<ref>Die Luxemburgse Grand Prix is op die [[Nürburgring|Nürburgring GP-Strecke]] in Duitsland gehou.</ref> | 1997 – 1998 | align=center|2 |- ! 27 | {{vlagikoon|MYS}} [[Maleisiese Grand Prix]] | 1999 – 2017 | align=center|19 |- ! 28 | {{vlagikoon|MAR}} Marokkaanse Grand Prix | 1958 | align=center|1 |- ! 29 | {{vlagikoon|MEX}} [[Meksikaanse Grand Prix]] | 1963–1970, 1986–1992, 2015 – 2019 | align=center|20 |- ! 30 | {{vlagikoon|MEX}} '''[[Meksikaanse Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]]''' | 2021 – '''2026''' | align=center|'''6''' |- ! 31 | [[Lêer:Flag of Miami, Florida.svg|22px|rand|Vlag van Miami]] '''[[Miami Grand Prix]]''' | 2022 – '''2026''' | align=center|'''5''' |- ! 32 | {{vlagikoon|Monaco}} '''[[Monaco Grand Prix]]''' | 1950, 1955 – 2019, 2021 – '''2026''' | align=center|'''73''' |- ! 33 | {{vlagikoon|NED}} '''[[Nederlandse Grand Prix]]''' | 1952 – 1953, 1955, 1958 – 1971, 1973 – 1985, 2021 – '''2026''' | align=center|'''36''' |- ! 34 | {{vlagikoon|AUT}} '''[[Oostenrykse Grand Prix]]''' | 1964, 1970 – 1987, 1997 – 2003, 2014 – '''2026''' | align=center|'''39''' |- ! 35 | Pasifiese Grand Prix<ref>Die Pasifiese Grand Prix is op die TI Aida-renbaan in Japan gehou.</ref> | 1994 – 1995 | align=center|2 |- ! 36 | [[Lêer:Abruzzo_bandiera.svg|22px|Vlag van Pescara]] Pescara Grand Prix<ref>Die 1957 Pescara Grand Prix is op die [[Pescara-renbaan]] in Italië gehou.</ref> | 1957 | align=center|1 |- ! 37 | {{vlagikoon|POR}} [[Portugese Grand Prix]] | 1958 – 1960, 1984 – 1996, 2020 – 2021 | align=center|18 |- ! 38 | {{vlagikoon|RUS}} [[Russiese Grand Prix]] | 2014 – 2021 | align=center|8 |- ! 39 | {{vlagikoon|BHR}} [[2020 Sakhir Grand Prix|Sakhir Grand Prix]]<ref>Die 2020 Sakhir Grand Prix is op die buiterenbaan-variant van die [[Bahrein Internasionale Renbaan]] in Bahrein gehou.</ref> | 2020 | align=center|1 |- ! 40 | {{Vlaggie|San Marino|}} [[San Marino Grand Prix]]<ref>Die San Marino Grand Prix is op [[Enzo en Dino Ferrari-renbaan|Imola-renbaan]] in Italië gehou.</ref> | 1981 – 2006 | align=center|26 |- ! 41 | {{vlagikoon|SAU}} '''[[Saoedi-Arabiese Grand Prix]]''' | 2021 – '''2026''' | align=center|'''6''' |- ! 42 | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px|Vlag van São Paulo]] '''[[São Paulo Grand Prix]]''' | 2021 – '''2026''' | align=center|'''6''' |- ! 43 | {{Vlaggie|Singapore|}} '''[[Singapoerse Grand Prix]]''' | 2008 – 2019, 2022 – '''2026''' | align=center|'''17''' |- ! 44 | {{vlagikoon|ESP}} '''[[Spaanse Grand Prix]]''' | 1951, 1954, 1968 – 1979, 1981, 1986 – '''2026''' | align=center|'''56''' |- ! 45 | [[Lêer:Flagge_Steiermark_(mit_Rand).png|22px|Vlag van Stiermarken]] [[Stiermarkse Grand Prix]]<ref>Die Stiermarkse Grand Prix is op die [[Red Bull Ring]] in Spielberg, Oostenryk gehou.</ref> | 2020 – 2021 | align=center|2 |- ! 46 | {{vlagikoon|ZAF|1928}} [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] | 1962 – 1963, 1965, 1967 – 1980, 1982 – 1985, 1992 – 1993 | align=center|23 |- ! 47 | {{vlagikoon|SWE}} [[Sweedse Grand Prix]] | 1973 – 1978 | align=center|6 |- ! 48 | {{vlagikoon|SUI}} [[Switserse Grand Prix]] | 1950–1954, 1982<ref>In 1982 is die Switserse Grand Prix in Frankryk op die [[Dijon-Prenois-renbaan]] gehou.</ref> | align=center|6 |- ! 49 | [[Lêer:Flag_of_Tuscany.svg|22px|Vlag van Toskane]] [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]]<ref>Die 2020 Toskaanse Grand Prix is op die Mugello-renbaan in Italië gehou.</ref> | 2020 | align=center|1 |- ! 50 | {{vlagikoon|TUR}} [[Turkse Grand Prix]] | 2005 – 2011, 2020, 2021 | align=center|9 |- ! 51 | {{vlagikoon|USA}} '''[[Verenigde State Grand Prix]]''' | 1959 – 1980, 1989 – 1991, 2000 – 2007, 2012 – 2019, 2021 – '''2026''' | align=center|'''47''' |- ! 52 | [[Lêer:Flag of Long Beach, California.png|22px|Vlag van Kalifornië]] Verenigde State Wes Grand Prix | 1976 – 1983 | align=center|8 |} == Renne volgens seisoen == === 1950 – 1959 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;" |- !Rondte ![[1950 Formule Een-seisoen|1950]] ![[1951 Formule Een-seisoen|1951]] ![[1952 Formule Een-seisoen|1952]] ![[1953 Formule Een-seisoen|1953]] ![[1954 Formule Een-seisoen|1954]] ![[1955 Formule Een-seisoen|1955]] ![[1956 Formule Een-seisoen|1956]] ![[1957 Formule Een-seisoen|1957]] ![[1958 Formule Een-seisoen|1958]] ![[1959 Formule Een-seisoen|1959]] |- !1 | {{Vlaggie|UK|}} [[1950 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Switzerland|}} [[1951 Switserse Grand Prix|SWI]] | {{Vlaggie|Switzerland|}} [[1952 Switserse Grand Prix|SWI]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1953 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1954 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1955 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1956 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1957 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1958 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1959 Monaco Grand Prix|MON]] |- !2 | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1950 Monaco Grand Prix|MON]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1951 Indy 500|Indy 500]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1952 Indy 500|Indy 500]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1953 Indy 500|Indy 500]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1954 Indy 500|Indy 500]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1955 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1956 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1957 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1958 Monaco Grand Prix|MON]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1959 Indy 500|Indy 500]] |- !3 | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1950 Indy 500|Indy 500]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1951 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1952 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1953 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1954 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1955 Indy 500|Indy 500]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1956 Indy 500|Indy 500]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1957 Indy 500|Indy 500]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1958 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1959 Nederlandse Grand Prix|NED]] |- !4 | {{Vlaggie|Switzerland|}} [[1950 Switserse Grand Prix|SWI]] | {{Vlaggie|France|}} [[1951 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1952 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1953 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|France|}} [[1954 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1955 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1956 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|France|}} [[1957 Franse Grand Prix|FRA]] | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1958 Indy 500|Indy 500]] | {{Vlaggie|France|}} [[1959 Franse Grand Prix|FRA]] |- !5 | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1950 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1951 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1952 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[1953 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1954 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1955 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|France|}} [[1956 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1957 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1958 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1959 Britse Grand Prix|GBR]] |- !6 | {{Vlaggie|France|}} [[1950 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1951 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1952 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1953 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1954 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1955 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1956 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1957 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|France|}} [[1958 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1959 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !7 | {{Vlaggie|Italy|}} [[1950 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1951 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1952 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1953 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Switzerland|}} [[1954 Switserse Grand Prix|SWI]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1955 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1956 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[Lêer:Abruzzo_bandiera.svg|22px|Vlag van Pescara]] [[1957 Pescara Grand Prix|PES]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1958 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1959 Portugese Grand Prix|POR]] |- !8 | — | {{Vlaggie|Spain|}} [[1951 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1952 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Switzerland|}} [[1953 Switserse Grand Prix|SWI]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1954 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | — | {{Vlaggie|Italy|}} [[1956 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1957 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1958 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1959 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !9 | — | — | — | {{Vlaggie|Italy|}} [[1953 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1954 Spaanse Grand Prix|SPA]] | — | — | — | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1958 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1958 Verenigde State Grand Prix|VSA]] |- !10 | — | — | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Italy|}} [[1958 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | — |- !11 | — | — | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Morocco|}} [[1958 Marokkaanse Grand Prix|MAR]] | — |} === 1960 – 1969 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;" |- !Rondte ![[1960 Formule Een-seisoen|1960]] ![[1961 Formule Een-seisoen|1961]] ![[1962 Formule Een-seisoen|1962]] ![[1963 Formule Een-seisoen|1963]] ![[1964 Formule Een-seisoen|1964]] ![[1965 Formule Een-seisoen|1965]] ![[1966 Formule Een-seisoen|1966]] ![[1967 Formule Een-seisoen|1967]] ![[1968 Formule Een-seisoen|1968]] ![[1969 Formule Een-seisoen|1969]] |- !1 | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1960 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1961 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1962 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1963 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1964 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1965 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1966 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1967 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1968 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1969 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] |- !2 | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1960 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1961 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1962 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1963 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1964 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1965 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1966 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1967 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1968 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1969 Spaanse Grand Prix|SPA]] |- !3 | [[Lêer:Flag of Indianapolis.svg|22px|rand|Vlag van Indianapolis]] [[1960 Indy 500|Indy 500]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1961 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1962 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1963 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1964 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1965 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|France|}} [[1966 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1967 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1968 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1969 Monaco Grand Prix|MON]] |- !4 | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1960 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|France|}} [[1961 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1962 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1963 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1964 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1965 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1966 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1967 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1968 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1969 Nederlandse Grand Prix|NED]] |- !5 | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1960 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1961 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1962 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1963 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1964 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1965 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1966 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|France|}} [[1967 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1968 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|France|}} [[1969 Franse Grand Prix|FRA]] |- !6 | {{Vlaggie|France|}} [[1960 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1961 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1962 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1963 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1964 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1965 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1966 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1967 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[1968 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1969 Britse Grand Prix|GBR]] |- !7 | {{Vlaggie|UK|}} [[1960 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1961 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1962 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1963 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1964 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1965 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1966 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1967 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1968 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1969 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !8 | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1960 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1961 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1962 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1963 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1964 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1965 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1966 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1967 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1968 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1969 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !9 | {{Vlaggie|Italy|}} [[1960 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | — | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1962 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1963 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1964 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1965 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1966 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1967 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1968 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1969 Kanadese Grand Prix|KAN]] |- !10 | {{Vlaggie|USA|}} [[1960 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | — | — | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1963 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1964 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1965 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | — | {{Vlaggie|USA|}} [[1967 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1968 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1969 Verenigde State Grand Prix|VSA]] |- !11 | — | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1967 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1968 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1969 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] |- !12 | — | — | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1968 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | — |} === 1970 – 1979 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;"" |- !Rondte ![[1970 Formule Een-seisoen|1970]] ![[1971 Formule Een-seisoen|1971]] ![[1972 Formule Een-seisoen|1972]] ![[1973 Formule Een-seisoen|1973]] ![[1974 Formule Een-seisoen|1974]] ![[1975 Formule Een-seisoen|1975]] ![[1976 Formule Een-seisoen|1976]] ![[1977 Formule Een-seisoen|1977]] ![[1978 Formule Een-seisoen|1978]] ![[1979 Formule Een-seisoen|1979]] |- !1 | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1970 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1971 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1972 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1973 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1974 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1975 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1976 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1977 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1978 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1979 Argentynse Grand Prix|ARG]] |- !2 | {{Vlaggie|Spain|}} [[1970 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1971 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1972 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1973 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1974 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1975 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1976 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1977 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1978 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1979 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] |- !3 | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1970 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1971 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1972 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1973 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1974 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1975 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1976 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1977 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1979 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] |- !4 | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1970 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1971 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1972 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1973 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1974 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1975 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1976 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1977 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1979 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] |- !5 | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1970 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|France|}} [[1971 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1972 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1973 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1974 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1975 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1976 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1977 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1978 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1979 Spaanse Grand Prix|SPA]] |- !6 | {{Vlaggie|France|}} [[1970 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1971 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[1972 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1973 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1974 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1975 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1976 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1977 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1978 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1979 Belgiese Grand Prix|BEL]] |- !7 | {{Vlaggie|UK|}} [[1970 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1971 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1972 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Sweden|}} [[1973 Sweedse Grand Prix|SWE]] | {{Vlaggie|Sweden|}} [[1974 Sweedse Grand Prix|SWE]] | {{Vlaggie|Sweden|}} [[1975 Sweedse Grand Prix|SWE]] | {{Vlaggie|Sweden|}} [[1976 Sweedse Grand Prix|SWE]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1977 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1978 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1979 Monaco Grand Prix|MON]] |- !8 | {{Vlaggie|Germany|}} [[1970 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1971 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1972 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|France|}} [[1973 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1974 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1975 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|France|}} [[1976 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Sweden|}} [[1977 Sweedse Grand Prix|SWE]] | {{Vlaggie|Sweden|}} [[1978 Sweedse Grand Prix|SWE]] | {{Vlaggie|France|}} [[1979 Franse Grand Prix|FRA]] |- !9 | {{Vlaggie|Austria|}} [[1970 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1971 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1972 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1973 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[1974 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1975 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1976 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[1977 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1978 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1979 Britse Grand Prix|GBR]] |- !10 | {{Vlaggie|Italy|}} [[1970 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1971 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1972 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1973 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1974 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1975 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1976 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1977 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1978 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1979 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !11 | {{Vlaggie|Canada|}} [[1970 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1971 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1972 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1973 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1974 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1975 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1976 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1977 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1978 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1979 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] |- !12 | {{Vlaggie|USA|}} [[1970 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | — | {{Vlaggie|USA|}} [[1972 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1973 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1974 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1975 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1976 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1977 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1978 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1979 Nederlandse Grand Prix|NED]] |- !13 | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1970 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | — | — | {{Vlaggie|Italy|}} [[1973 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1974 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1975 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1976 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1977 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Netherlands|}} [[1978 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1979 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !14 | — | — | — | {{Vlaggie|Canada|}} [[1973 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1974 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1975 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1976 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1977 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1978 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1979 Kanadese Grand Prix|KAN]] |- !15 | — | — | — | {{Vlaggie|USA|}} [[1973 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1974 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | — | {{Vlaggie|USA|}} [[1976 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1977 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1978 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1979 Verenigde State Grand Prix|VSA]] |- !16 | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Japan|}} [[1976 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1977 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1978 Kanadese Grand Prix|KAN]] | — |- !17 | — | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Japan|}} [[1977 Japannese Grand Prix|JPN]] | — | — |} === 1980 – 1989 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;"" |- !Rondte ![[1980 Formule Een-seisoen|1980]] ![[1981 Formule Een-seisoen|1981]] ![[1982 Formule Een-seisoen|1982]] ![[1983 Formule Een-seisoen|1983]] ![[1984 Formule Een-seisoen|1984]] ![[1985 Formule Een-seisoen|1985]] ![[1986 Formule Een-seisoen|1986]] ![[1987 Formule Een-seisoen|1987]] ![[1988 Formule Een-seisoen|1988]] ![[1989 Formule Een-seisoen|1989]] |- !1 | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1980 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[Lêer:Flag of Long Beach, California.png|22px|Vlag van Kalifornië]] [[1981 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{BR-VLAG}} [[1983 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1984 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1985 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1986 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1987 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1988 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1989 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] |- !2 | {{BR-VLAG}} [[1980 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1981 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{BR-VLAG}} [[1982 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[Lêer:Flag of Long Beach, California.png|22px|Vlag van Kalifornië]] [[1983 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1984 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{PT-VLAG}} [[1985 Portugese Grand Prix|POR]] | {{ES-VLAG}} [[1986 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]] |- !3 | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1980 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1981 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[Lêer:Flag of Long Beach, California.png|22px|Vlag van Kalifornië]] [[1982 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | {{FR-VLAG}} [[1983 Franse Grand Prix|FRA]] | {{BE-VLAG}} [[1984 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{BE-VLAG}} [[1987 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{MC-VLAG}} [[1988 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MC-VLAG}} [[1989 Monaco Grand Prix|MON]] |- !4 | [[Lêer:Flag of Long Beach, California.png|22px|Vlag van Kalifornië]] [[1980 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{MC-VLAG}} [[1985 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MC-VLAG}} [[1986 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MC-VLAG}} [[1987 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MX-VLAG}} [[1988 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{MX-VLAG}} [[1989 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] |- !5 | {{BE-VLAG}} [[1980 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{BE-VLAG}} [[1981 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{BE-VLAG}} [[1982 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{MC-VLAG}} [[1983 Monaco Grand Prix|MON]] | {{FR-VLAG}} [[1984 Franse Grand Prix|FRA]] | {{CA-VLAG}} [[1985 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{BE-VLAG}} [[1986 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1987 Detroit Grand Prix|DET]] | {{CA-VLAG}} [[1988 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{US-VLAG}} [[1989 Verenigde State Grand Prix|VSA]] |- !6 | {{MC-VLAG}} [[1980 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MC-VLAG}} [[1981 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MC-VLAG}} [[1982 Monaco Grand Prix|MON]] | {{BE-VLAG}} [[1983 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{MC-VLAG}} [[1984 Monaco Grand Prix|MON]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1985 Detroit Grand Prix|DET]] | {{CA-VLAG}} [[1986 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{FR-VLAG}} [[1987 Franse Grand Prix|FRA]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1988 Detroit Grand Prix|DET]] | {{CA-VLAG}} [[1989 Kanadese Grand Prix|KAN]] |- !7 | {{FR-VLAG}} [[1980 Franse Grand Prix|FRA]] | {{ES-VLAG}} [[1981 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1982 Detroit Grand Prix|DET]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1983 Detroit Grand Prix|DET]] | {{CA-VLAG}} [[1984 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{FR-VLAG}} [[1985 Franse Grand Prix|FRA]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1986 Detroit Grand Prix|DET]] | {{GB-VLAG}} [[1987 Britse Grand Prix|GBR]] | {{FR-VLAG}} [[1988 Franse Grand Prix|FRA]] | {{FR-VLAG}} [[1989 Franse Grand Prix|FRA]] |- !8 | {{GB-VLAG}} [[1980 Britse Grand Prix|GBR]] | {{FR-VLAG}} [[1981 Franse Grand Prix|FRA]] | {{CA-VLAG}} [[1982 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{CA-VLAG}} [[1983 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[Lêer:Flag of Detroit.svg|22px|Vlag van Detroit]] [[1984 Detroit Grand Prix|DET]] | {{GB-VLAG}} [[1985 Britse Grand Prix|GBR]] | {{FR-VLAG}} [[1986 Franse Grand Prix|FRA]] | {{DE-VLAG}} [[1987 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{GB-VLAG}} [[1988 Britse Grand Prix|GBR]] | {{GB-VLAG}} [[1989 Britse Grand Prix|GBR]] |- !9 | {{DE-VLAG}} [[1980 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{GB-VLAG}} [[1981 Britse Grand Prix|GBR]] | {{NL-VLAG}} [[1982 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{GB-VLAG}} [[1983 Britse Grand Prix|GBR]] | [[Lêer:Flag of Dallas.svg|22px|Vlag van Dallas]] [[1984 Dallas Grand Prix|DAL]] | {{DE-VLAG}} [[1985 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{GB-VLAG}} [[1986 Britse Grand Prix|GBR]] | {{HU-VLAG}} [[1987 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{DE-VLAG}} [[1988 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{DE-VLAG}} [[1989 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !10 | {{AT-VLAG}} [[1980 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{DE-VLAG}} [[1981 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{GB-VLAG}} [[1982 Britse Grand Prix|GBR]] | {{DE-VLAG}} [[1983 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{GB-VLAG}} [[1984 Britse Grand Prix|GBR]] | {{AT-VLAG}} [[1985 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{DE-VLAG}} [[1986 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{AT-VLAG}} [[1987 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{HU-VLAG}} [[1988 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{HU-VLAG}} [[1989 Hongaarse Grand Prix|HON]] |- !11 | {{NL-VLAG}} [[1980 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{AT-VLAG}} [[1981 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{FR-VLAG}} [[1982 Franse Grand Prix|FRA]] | {{AT-VLAG}} [[1983 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{DE-VLAG}} [[1984 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{NL-VLAG}} [[1985 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{HU-VLAG}} [[1986 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{IT-VLAG}} [[1987 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{BE-VLAG}} [[1988 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{BE-VLAG}} [[1989 Belgiese Grand Prix|BEL]] |- !12 | {{IT-VLAG}} [[1980 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{NL-VLAG}} [[1981 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{DE-VLAG}} [[1982 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{NL-VLAG}} [[1983 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{AT-VLAG}} [[1984 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{IT-VLAG}} [[1985 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{AT-VLAG}} [[1986 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{PT-VLAG}} [[1987 Portugese Grand Prix|POR]] | {{IT-VLAG}} [[1988 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{IT-VLAG}} [[1989 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !13 | {{CA-VLAG}} [[1980 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{IT-VLAG}} [[1981 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{AT-VLAG}} [[1982 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{IT-VLAG}} [[1983 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{NL-VLAG}} [[1984 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{BE-VLAG}} [[1985 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{IT-VLAG}} [[1986 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{ES-VLAG}} [[1987 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{PT-VLAG}} [[1988 Portugese Grand Prix|POR]] | {{PT-VLAG}} [[1989 Portugese Grand Prix|POR]] |- !14 | {{US-VLAG}} [[1980 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{CA-VLAG}} [[1981 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{CH-VLAG}} [[1982 Switserse Grand Prix|SWI]] | {{EU-VLAG}} [[1983 Europese Grand Prix|EUR]] | {{IT-VLAG}} [[1984 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{EU-VLAG}} [[1985 Europese Grand Prix|EUR]] | {{PT-VLAG}} [[1986 Portugese Grand Prix|POR]] | {{MX-VLAG}} [[1987 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{ES-VLAG}} [[1988 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{ES-VLAG}} [[1989 Spaanse Grand Prix|SPA]] |- !15 | — | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px|rand|Vlag van Las Vegas]] [[1981 Caesars Palace Grand Prix|CPL]] | {{IT-VLAG}} [[1982 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1983 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{EU-VLAG}} [[1984 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1985 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{MX-VLAG}} [[1986 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{JP-VLAG}} [[1987 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{JP-VLAG}} [[1988 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{JP-VLAG}} [[1989 Japannese Grand Prix|JPN]] |- !16 | — | — | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px|rand|Vlag van Las Vegas]] [[1982 Caesars Palace Grand Prix|CPL]] | — | {{PT-VLAG}} [[1984 Portugese Grand Prix|POR]] | {{AU-VLAG}} [[1985 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[1986 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[1987 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[1988 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[1989 Australiese Grand Prix|AUS]] |} === 1990 – 1999 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;"" |- !Rondte ![[1990 Formule Een-seisoen|1990]] ![[1991 Formule Een-seisoen|1991]] ![[1992 Formule Een-seisoen|1992]] ![[1993 Formule Een-seisoen|1993]] ![[1994 Formule Een-seisoen|1994]] ![[1995 Formule Een-seisoen|1995]] ![[1996 Formule Een-seisoen|1996]] ![[1997 Formule Een-seisoen|1997]] ![[1998 Formule Een-seisoen|1998]] ![[1999 Formule Een-seisoen|1999]] |- !1 | {{Vlaggie|USA|}} [[1990 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[1991 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1992 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|South Africa (1928-1994)|}} [[1993 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1994 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1995 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1996 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1997 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1998 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1999 Australiese Grand Prix|AUS]] |- !2 | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1990 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1991 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1992 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1993 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1994 Pasifiese Grand Prix|PAS]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1995 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1996 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1997 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1998 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1999 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] |- !3 | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[1992 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[1993 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1994 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1995 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1996 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1997 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|Argentina|}} [[1998 Argentynse Grand Prix|ARG]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1999 San Marino Grand Prix|SMR]] |- !4 | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1990 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1991 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1992 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1993 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1994 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1995 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[1996 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1997 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1998 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1999 Monaco Grand Prix|MON]] |- !5 | {{Vlaggie|Canada|}} [[1990 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1991 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1992 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1993 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1994 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1995 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[1996 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1997 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1998 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1999 Spaanse Grand Prix|SPA]] |- !6 | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1990 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[1991 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1992 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1993 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1994 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1995 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1996 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1997 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[1998 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1999 Kanadese Grand Prix|KAN]] |- !7 | {{Vlaggie|France|}} [[1990 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1991 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1992 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1993 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|France|}} [[1994 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1995 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1996 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1997 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1998 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|France|}} [[1999 Franse Grand Prix|FRA]] |- !8 | {{Vlaggie|UK|}} [[1990 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1991 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[1992 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1993 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1994 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1995 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[1996 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|France|}} [[1997 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[1998 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1999 Britse Grand Prix|GBR]] |- !9 | {{Vlaggie|Germany|}} [[1990 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1991 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1992 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1993 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1994 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1995 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|France|}} [[1996 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1997 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1998 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1999 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] |- !10 | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1990 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1991 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1992 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1993 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1994 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1995 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|UK|}} [[1996 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1997 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1998 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1999 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !11 | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1990 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1991 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1992 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1993 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1994 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1995 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1996 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1997 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[1998 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1999 Hongaarse Grand Prix|HON]] |- !12 | {{Vlaggie|Italy|}} [[1990 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1991 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1992 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1993 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1994 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1995 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1996 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1997 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[1998 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1999 Belgiese Grand Prix|BEL]] |- !13 | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1990 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1991 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1992 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1993 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1994 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1995 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1996 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1997 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[1998 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1999 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !14 | {{Vlaggie|Spain|}} [[1990 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[1991 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1992 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1993 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[1994 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[1995 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1996 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[1997 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[1998 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[1999 Europese Grand Prix|EUR]] |- !15 | {{Vlaggie|Japan|}} [[1990 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1991 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1992 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1993 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1994 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[1995 Pasifiese Grand Prix|PAS]] | {{Vlaggie|Portugal|}} [[1996 Portugese Grand Prix|POR]] | {{Vlaggie|Luxembourg|}} [[1997 Luxemburgse Grand Prix|LUX]] | {{Vlaggie|Luxembourg|}} [[1998 Luxemburgse Grand Prix|LUX]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[1999 Maleisiese Grand Prix|MAL]] |- !16 | {{Vlaggie|Australia|}} [[1990 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1991 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1992 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1993 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[1994 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1995 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1996 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1997 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1998 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[1999 Japannese Grand Prix|JPN]] |- !17 | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|Australia|}} [[1995 Australiese Grand Prix|AUS]] | — | {{Vlaggie|Europe|}} [[1997 Europese Grand Prix|EUR]] | — | — |} === 2000 – 2009 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;"" |- !Rondte ![[2000 Formule Een-seisoen|2000]] ![[2001 Formule Een-seisoen|2001]] ![[2002 Formule Een-seisoen|2002]] ![[2003 Formule Een-seisoen|2003]] ![[2004 Formule Een-seisoen|2004]] ![[2005 Formule Een-seisoen|2005]] ![[2006 Formule Een-seisoen|2006]] ![[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ![[2008 Formule Een-seisoen|2008]] ![[2009 Formule Een-seisoen|2009]] |- !1 | {{Vlaggie|Australia|}} [[2000 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2001 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2002 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2003 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2004 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2005 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] |- !2 | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2000 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2001 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2002 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2003 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2004 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2005 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]] |- !3 | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2000 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2001 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2002 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2003 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2004 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2005 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|China|}} [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]] |- !4 | {{Vlaggie|UK|}} [[2000 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2001 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2002 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2003 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2004 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2005 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|San Marino|}} [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |- !5 | {{Vlaggie|Spain|}} [[2000 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2001 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2002 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2003 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2004 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2005 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2006 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2007 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]] |- !6 | {{Vlaggie|Europe|}} [[2000 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[2001 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[2002 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Austria|}} [[2003 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2004 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2005 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2008 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] |- !7 | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2000 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2001 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2002 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2003 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2004 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2005 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2006 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2007 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]] |- !8 | {{Vlaggie|Canada|}} [[2000 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2001 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2002 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2003 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2004 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2005 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2006 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[2007 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[2008 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] |- !9 | {{Vlaggie|France|}} [[2000 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2001 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2002 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2003 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2004 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2005 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2007 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2008 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !10 | {{Vlaggie|Austria|}} [[2000 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|France|}} [[2001 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2002 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[2003 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[2004 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|France|}} [[2005 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2006 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2007 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] |- !11 | {{Vlaggie|Germany|}} [[2000 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2001 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[2002 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2003 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2004 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|UK|}} [[2005 Britse Grand Prix|GBR]] | {{Vlaggie|France|}} [[2006 Franse Grand Prix|FRA]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] |- !12 | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2000 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2001 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2002 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2003 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2004 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2005 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2006 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2008 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] |- !13 | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2000 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2001 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2002 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2003 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2004 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2005 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !14 | {{Vlaggie|Italy|}} [[2000 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2001 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2002 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2003 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2004 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2005 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]] |- !15 | {{Vlaggie|USA|}} [[2000 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2001 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2002 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2003 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2004 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2005 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]] |- !16 | {{Vlaggie|Japan|}} [[2000 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2001 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2002 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2003 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|China|}} [[2004 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2005 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|China|}} [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|China|}} [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] |- !17 | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2000 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2001 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2002 Japannese Grand Prix|JPN]] | — | {{Vlaggie|Japan|}} [[2004 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2005 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|China|}} [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] |- !18 | — | — | — | — | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2004 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2005 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | — | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | — |- !19 | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|China|}} [[2005 Chinese Grand Prix|CHN]] | — | — | — | — |} === 2010 – 2019 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;"" |- !Rondte ![[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ![[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ![[2012 Formule Een-seisoen|2012]] ![[2013 Formule Een-seisoen|2013]] ![[2014 Formule Een-seisoen|2014]] ![[2015 Formule Een-seisoen|2015]] ![[2016 Formule Een-seisoen|2016]] ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] ![[2018 Formule Een-seisoen|2018]] ![[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |- !1 | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Australia|}} [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]] |- !2 | {{Vlaggie|Australia|}} [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|China|}} [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |{{Vlaggie|Bahrain|}} [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |- !3 | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|China|}} [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|China|}} [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|China|}} [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|China|}} [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|China|}} [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|China|}} [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]] |{{Vlaggie|China|}} [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]] |- !4 | {{Vlaggie|China|}} [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|China|}} [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlaggie|Bahrain|}} [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{Vlaggie|Russia|}} [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{Vlaggie|Russia|}} [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{vlagikoon|AZE}} [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{vlagikoon|AZE}} [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] |- !5 | {{Vlaggie|Spain|}} [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{Vlaggie|Spain|}} [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]] |- !6 | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2010 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2011 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2012 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2013 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2014 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2015 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2017 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2018 Monaco Grand Prix|MON]] | {{Vlaggie|Monaco|}} [[2019 Monaco Grand Prix|MON]] |- !7 | {{Vlaggie|Turkey|}} [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Canada|}} [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]] |- !8 | {{Vlaggie|Canada|}} [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2011 Europese Grand Prix|EUR]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2012 Europese Grand Prix|EUR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2013 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|AUT}} [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{vlagikoon|AUT}} [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{Vlaggie|Europe|}} [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] | {{vlagikoon|AZE}} [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{vlagikoon|FRA}} [[2018 Franse Grand Prix|FRA]] | {{vlagikoon|FRA}} [[2019 Franse Grand Prix|FRA]] |- !9 | {{Vlaggie|Europe|}} [[2010 Europese Grand Prix|EUR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2011 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2012 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|GER}} [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{vlagikoon|VK}} [[2014 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2015 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|AUT}} [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{vlagikoon|AUT}} [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{vlagikoon|AUT}} [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{vlagikoon|AUT}} [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] |- !10 | {{vlagikoon|VK}} [[2010 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|GER}} [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{vlagikoon|GER}} [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Hungary|}} [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{vlagikoon|GER}} [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{vlagikoon|VK}} [[2016 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2017 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2018 Britse Grand Prix|GBR]] | {{vlagikoon|VK}} [[2019 Britse Grand Prix|GBR]] |- !11 | {{vlagikoon|GER}} [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]] |- !12 | {{vlagikoon|HUN}} [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Germany|}} [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{vlagikoon|HUN}} [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]] |- !13 | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{Vlaggie|Belgium|}} [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]] |- !14 | {{Vlaggie|Italy|}} [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlagikoon|KOR}} [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{Vlaggie|Italy|}} [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]] |- !15 | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Russia|}} [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlaggie|Singapore|}} [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]] |- !16 | {{Vlaggie|Japan|}} [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlagikoon|KOR}} [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | {{Vlagikoon|KOR}} [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | {{Vlaggie|India|}} [[2013 Indiese Grand Prix|IND]] | {{Vlaggie|Russia|}} [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Malaysia|}} [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Russia|}} [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{Vlaggie|Russia|}} [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]] |- !17 | {{Vlagikoon|KOR}} [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]] | {{Vlaggie|India|}} [[2011 Indiese Grand Prix|IND]] | {{Vlaggie|India|}} [[2012 Indiese Grand Prix|IND]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{Vlaggie|Japan|}} [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]] |- !18 | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]] |- !19 | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|USA|}} [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | {{Vlaggie|Mexico|}} [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] |- !20 | — | — | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | — | — | — | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | {{Vlaggie|Brazil|}} [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] |- !21 | — | — | — | — | — | — | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | — | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{Vlaggie|United Arab Emirates|}} [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] |} === 2020 – 2029 === {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%; text-align:center;"" |- !Rondte ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] ![[2021 Formule Een-seisoen|2021]] ![[2022 Formule Een-seisoen|2022]] ![[2023 Formule Een-seisoen|2023]] ![[2024 Formule Een-seisoen|2024]] ![[2025 Formule Een-seisoen|2025]] ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]] ![[2027 Formule Een-seisoen|2027]] ![[2028 Formule Een-seisoen|2028]] ![[2029 Formule Een-seisoen|2029]] |- !1 | {{AT-VLAG}} [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{BH-VLAG}} [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{BH-VLAG}} [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{BH-VLAG}} [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{BH-VLAG}} [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{AU-VLAG}} [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] | | | |- !2 | [[Lêer:Flagge_Steiermark_(mit_Rand).png|22px|Vlag van Stiermarken]] [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]] | [[Lêer:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|22px|Vlag van Emilia-Romagna]] [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | {{Vlagikoon|SAU}} [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | {{Vlagikoon|SAU}} [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | {{Vlagikoon|SAU}} [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | {{CN-VLAG}} [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{CN-VLAG}} [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] | | | |- !3 | {{HU-VLAG}} [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{PT-VLAG}} [[2021 Portugese Grand Prix|POR]] | {{AU-VLAG}} [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{AU-VLAG}} [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]] | {{JP-VLAG}} [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{JP-VLAG}} [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] | | | |- !4 | {{GB-VLAG}} [[2020 Britse Grand Prix|GBR]] | {{ES-VLAG}} [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[Lêer:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|22px|Vlag van Emilia-Romagna]] [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | {{AZ-VLAG}} [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{JP-VLAG}} [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{BH-VLAG}} [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[Lêer:Flag of Miami, Florida.svg|22px|rand|Vlag van Miami]] [[2026 Miami Grand Prix|MIA]] | | | |- !5 | [[Lêer:F1 70 Logo retraced.svg|20px|border|F1 70 Logo]] [[70ste Herdenking Grand Prix|70H]] | {{MC-VLAG}} [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] | [[Lêer:Flag of Miami, Florida.svg|22px|rand|Vlag van Miami]] [[2022 Miami Grand Prix|MIA]] | [[Lêer:Flag of Miami, Florida.svg|22px|rand|Vlag van Miami]] [[2023 Miami Grand Prix|MIA]] | {{CN-VLAG}} [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]] | {{Vlagikoon|SAU}} [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | {{CA-VLAG}} [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] | | | |- !6 | {{ES-VLAG}} [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{AZ-VLAG}} [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{ES-VLAG}} [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{MC-VLAG}} [[2023 Monaco Grand Prix|MON]] | [[Lêer:Flag of Miami, Florida.svg|22px|rand|Vlag van Miami]] [[2024 Miami Grand Prix|MIA]] | [[Lêer:Flag of Miami, Florida.svg|22px|rand|Vlag van Miami]] [[2025 Miami Grand Prix|MIA]] | {{MC-VLAG}} [[2026 Monaco Grand Prix|MON]] | | | |- !7 | {{BE-VLAG}} [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{FR-VLAG}} [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] | {{MC-VLAG}} [[2022 Monaco Grand Prix|MON]] | {{ES-VLAG}} [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[Lêer:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|22px|Vlag van Emilia-Romagna]] [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | [[Lêer:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|22px|Vlag van Emilia-Romagna]] [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] | | | |- !8 | {{IT-VLAG}} [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[Lêer:Flagge_Steiermark_(mit_Rand).png|22px|Vlag van Stiermarken]] [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] | {{AZ-VLAG}} [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{CA-VLAG}} [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{MC-VLAG}} [[2024 Monaco Grand Prix|MON]] | {{MC-VLAG}} [[2025 Monaco Grand Prix|MON]] | {{AT-VLAG}} [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | | | |- !9 | [[Lêer:Flag_of_Tuscany.svg|22px|Vlag van Toskane]] [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]] | {{AT-VLAG}} [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{CA-VLAG}} [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{AT-VLAG}} [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{CA-VLAG}} [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{ES-VLAG}} [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{GB-VLAG}} [[2026 Britse Grand Prix|GBR]] | | | |- !10 | {{RU-VLAG}} [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{GB-VLAG}} [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] | {{GB-VLAG}} [[2022 Britse Grand Prix|GBR]] | {{GB-VLAG}} [[2023 Britse Grand Prix|GBR]] | {{ES-VLAG}} [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]] | {{CA-VLAG}} [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]] | {{BE-VLAG}} [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] | | | |- !11 | {{DE-VLAG}} [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]] | {{HU-VLAG}} [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{AT-VLAG}} [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{HU-VLAG}} [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{AT-VLAG}} [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{AT-VLAG}} [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | {{HU-VLAG}} [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] | | | |- !12 | {{PT-VLAG}} [[2020 Portugese Grand Prix|POR]] | {{BE-VLAG}} [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{FR-VLAG}} [[2022 Franse Grand Prix|FRA]] | {{BE-VLAG}} [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{GB-VLAG}} [[2024 Britse Grand Prix|GBR]] | {{GB-VLAG}} [[2025 Britse Grand Prix|GBR]] | {{NL-VLAG}} [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] | | | |- !13 | [[Lêer:Flag of Emilia-Romagna (de facto).svg|22px|Vlag van Emilia-Romagna]] [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | {{NL-VLAG}} [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{HU-VLAG}} [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{NL-VLAG}} [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{HU-VLAG}} [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{BE-VLAG}} [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{IT-VLAG}} [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | | | |- !14 | {{TR-VLAG}} [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{IT-VLAG}} [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{BE-VLAG}} [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{IT-VLAG}} [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{BE-VLAG}} [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]] | {{HU-VLAG}} [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]] | {{ES-VLAG}} [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] | | | |- !15 | {{BH-VLAG}} [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | {{RU-VLAG}} [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] | {{NL-VLAG}} [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{SG-VLAG}} [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{NL-VLAG}} [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{NL-VLAG}} [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]] | {{AZ-VLAG}} [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | | | |- !16 | {{BH-VLAG}} [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]] | {{TR-VLAG}} [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] | {{IT-VLAG}} [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{JP-VLAG}} [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{IT-VLAG}} [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{IT-VLAG}} [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | {{MY-VLAG}} [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | | | |- !17 | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | {{VS-VLAG}} [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{SG-VLAG}} [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{Vlagikoon|QAT}} [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]] | {{AZ-VLAG}} [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{AZ-VLAG}} [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | {{SG-VLAG}} [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | | | |- !18 | — | {{MX-VLAG}} [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] | {{JP-VLAG}} [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]] | {{VS-VLAG}} [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{SG-VLAG}} [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{SG-VLAG}} [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | {{VS-VLAG}} [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | | | |- !19 | — | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px|Vlag van São Paulo]] [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] | {{VS-VLAG}} [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{MX-VLAG}} [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]] | {{VS-VLAG}} [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{VS-VLAG}} [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | {{MX-VLAG}} [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] | | | |- !20 | — | {{Vlagikoon|QAT}} [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] | {{MX-VLAG}} [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]] | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px|Vlag van São Paulo]] [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]] | {{MX-VLAG}} [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]] | {{MX-VLAG}} [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]] | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px]] [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] | | | |- !21 | — | {{Vlagikoon|SAU}} [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px]] [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]] | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px]] [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]] | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px]] [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]] | [[Lêer:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|22px]] [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]] | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px]] [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] | | | |- !22 | — | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px]] [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]] | [[Lêer:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|22px]] [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]] | {{Vlagikoon|QAT}} [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] | | | |- !23 | — | — | — | — | {{Vlagikoon|QAT}} [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]] | {{Vlagikoon|QAT}} [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]] | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | | |- !24 | — | — | — | — | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|22px]] [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | | | |} == Voetnotas == {{Verwysings}} [[Kategorie:Formule Een Grands Prix| ]] [[Kategorie:Formule Een lyste|Grands Prix]] edgtsh93qy02tup7jp2igc3vujpf1zv 0 110732 2966687 2942921 2026-09-12T07:21:28Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966687 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Nana Sita | bynaam = Nanabhai<ref name=NSLGSA>{{cite web|url=http://v1.sahistory.org.za/pages/library-resources/articles_papers/nana.htm|title=Nana Sita: Last of the Gandhians in South Africa|accessdate=14 Mei 2016}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Nana Sita | geboortedatum = [[1898]] | geboorteplek = Matwadi, Gujarat, [[Indië]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1898|1|1|1969|12|23}} | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Indië}} | alma_mater = | beroep = Politieke aktivis, President van die Transvaalse Indiërkongres | ander = Kleinhandelaar | bekend = Betrokke in die Indiese passiewe weerstandsbeweging, President van die Transvaalse Indiërkongres<ref name=SAHistory1>{{cite web |url=http://www.sahistory.org.za/people/nana-sita |title=SA History Online: Nana Sita |access-date=14 Mei 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412005002/https://www.sahistory.org.za/people/nana-sita |archive-date=12 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = Pemiben Sita<ref name=SFTAB>{{cite web |url=http://www.muthalnaidoo.co.za/stories-from-the-asiatic-bazaar-othermenu-96/119-maniben-sita |title=Muthalnaidoo.co.za: Stories from the Asiatic bazaar |access-date=14 Mei 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124107/http://www.muthalnaidoo.co.za/stories-from-the-asiatic-bazaar-othermenu-96/119-maniben-sita |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> | kinders = Maniben Sita en Ramlal Bhoolia | webblad = | handtekening = }} '''Nana Sita''' (ook bekend as ''Nanabhai'') is in [[1898]] in Matwadi, 'n dorp in Gujarat, [[Indië]], gebore, en het grootgeword in 'n familie wat betrokke was in die Indiese weerstandsbeweging. Hy het in [[1913]] na [[Suid-Afrika]] gegaan om boekhouding the studeer, en het vir 'n geruime tyd saam met J. P. Vyas in [[Pretoria]] gewoon. Kort na sy aankoms het [[Mahatma Gandhi]] in Pretoria aangekom vir onderhandelinge met generaal [[Jan Smuts]], en vir byna twee maande in dieselfde huis as Sita gewoon. Die interaksie met Gandhi het 'n groot invloed op sy lewe gehad en hy was 'n groot voorstander van passiewe weerstand. Hy het 'n vele male trokstraf uitgedien omdat hy geweier het om sy huis te verlaat, nadat die voorstad waar hy saam met sy gesin vir 44 jaar lank gewoon het, vir blanke inwoners geproklameer is.<ref name=BSFeb70>{{cite web|url=http://www.disa.ukzn.ac.za/webpages/DC/BSFeb70/BSFeb70.pdf|title=Die Swart Serp (The Black Sash), Volume 13, Nommer 4, Februarie, 1970, Bl. 31|accessdate=14 Mei 2016}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Straatnaam == Nana Sitastraat (voorheen bekend as Skinnerstraat) in [[Pretoria]] is in [[2012]] na hom genoem.<ref>{{cite web |url=http://showme.co.za/pretoria/files/2012/08/PretoriaStreetNameChanges.pdf |title=ShowMe: Pretoria’s new street names |accessdate=14 Mei 2016 |archive-date=27 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160327150552/http://showme.co.za/pretoria/files/2012/08/PretoriaStreetNameChanges.pdf |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Sita, Nana}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1898]] [[Kategorie:Sterftes in 1969]] g3fx8ipa9hkk75d9tdolfbupzyue4hc 0 110754 2966418 2942922 2026-09-11T12:38:13Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966418 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jacob Phillipus Maré | bynaam = Jors Voeter<ref name=UPGOP>{{cite web|url=http://repository.up.ac.za/dspace/bitstream/handle/2263/17473/Pta%2011-10.pdf |title=Repository.up.ac.za: Oktober 2011, Die geskiedenis van ou Pretoria,|accessdate=14 Mei 2016}}</ref> | beeld = Jacob Maré.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[1823]] | geboorteplek = Nuweveld, Beaufort | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1823|1|1|1900|11|2}} | sterfteplek = Middelburg, [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | alma_mater = | beroep = Volksraadslid | ander = | bekend = Straatnaam in Ou-Pretoria is na hom genoem. | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG]], [[Nederduitsch Hervormde Kerk|NH]] | huweliksmaat = Helena Johanna Strydom ([[1858]]); Cornelia S.J. Erasmus ([[1859]]); Johanna Catharina Schabort (weduwee Bosman) ([[1875]]) | kinders = | webblad = | handtekening = }} [[Beeld:Volksraad van die ZAR, 1885.jpg|duimnael|regs|200px|Die Transvaalse Volksraad 1885. Maré se portret is in die middel onder dié van pres. [[Paul Kruger|S.J.P. Kruger]].]] '''Jacob Maré''' was een van drie broers, [[Voortrekkers]], wat vanuit [[Natal]] na [[Transvaal]] verhuis het. Hy het deelgeneem aan die [[Slag van Bloedrivier]]. Sy kleinneefs [[Dietlof Maré|Dietlof Siegfried Maré]], 'n landdros van Soutpansberg ([[Pietersburg]]), en [[Frikkie Maré|Frederik Korsten Maré]], albei seuns van [[Paul Maré]], het hoë ampte in die ZAR beklee. Jacob Maré was 'n lid van die Uitvoerende Raad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] en was ook bekend as Jors Voeter omdat hy so kwaai kon spook om sy mening deur te druk.<ref name="UPGOP" /> == Sarie Marais == Sy dogter Sarie was die [[Sarie Maré]] (die drukkersduiwel het die van se spelling na Marais verander) wat deur [[Jacobus Toerien|J.P. Toerien]] in die bekende liedjie ''[[Sarie Marais]]'' besing word.<ref name="UPGOP" /> == Straatnaam genoem na hom == Jacob Maréstraat in [[Pretoria]] is na hom genoem, en in [[2012]] is dié straatnaam deur die regering van die dag na [[Jeff Masemola]]straat verander.<ref>{{cite web |url=http://showme.co.za/pretoria/files/2012/08/PretoriaStreetNameChanges.pdf |title=ShowMe: Pretoria’s new street names |accessdate=14 Mei 2016 |archive-date=27 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160327150552/http://showme.co.za/pretoria/files/2012/08/PretoriaStreetNameChanges.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Japie Maré|Jacob Philippus]], die oudste seun uit Maré se derde huwelik, was een van die vyf studente of oudstudente van die [[Teologiese Skool Burgersdorp]] wat in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] gesneuwel het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Mare, Jacob}} [[Kategorie:Afrikaners]] iij6a3gb8u6w8p7x26dqdjaw3svs2wn 0 114043 2966613 2956809 2026-09-12T01:18:52Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966613 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | naam = M.C. Escher | beeld = Maurits Cornelis Escher.jpg | beeldgrootte = | alt = | onderskrif = M.C. Escher in om en by 1971 | geboortenaam = Maurits Cornelis Escher | geboortedatum = {{Geboortedatum|1898|6|17}} | geboorteplek = [[Leeuwarden]], [[Nederland]] | sterfdatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1898|6|17|1972|3|27}} | sterfteplek = [[Laren]], Nederland | laaste rusplek = | nasionaliteit = {{vlagland|Nederland}} | gade = | veld = Kunsskilder | opleiding = Haarlem Skool vir Argitektuur en Dekoratiewe Kunste | beweging = | werke = ''Relativity'', ''Waterfall'', ''Hand with Reflecting Sphere'' | beskermhere = | beïnvloed_deur = | beïnvloed = | toekenings = Ridder van die Orde van Oranje-Nassau | verkies = | webwerf = | agtergrondkleur = #BCD4E6 }} '''Maurits Cornelis Escher''' ([[Nederlands]]: [ˈmʌurɪts kɔrˈneːlɪs ˈɛʃər] {{Audio|Nl-Maurits Cornelis Escher.oga|luister}};<ref>{{cite book |title=Duden Aussprachewörterbuch |url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_s9z1 |edition=6 |year=2005 |publisher= Bibliographisches Institut & F.A. Brockhaus AG |location= Mannheim |isbn=3-411-04066-1}}</ref> 17 Junie 1898&nbsp;– 27 Maart 1972) was 'n [[Nederlanders|Nederlandse]] grafiese kunstenaar wat wiskundig geïnspireerde houtsneewerk, steendrukplate en mezzotinte gemaak het. == Vroeë lewe == [[Lêer:Leeuwarden - Keramiekmuseum Princessehof.jpg|duimnael|Escher se geboortehuis, nou deel van die Princessehof Ceramics Museum, in [[Leeuwarden]], [[Nederland]]]] Maurits Cornelis Escher is op 17 Junie 1898 in [[Leeuwarden]], [[Friesland]], gebore. Hy was die jongste seun van die siviele ingenieur George Arnold Escher en sy tweede vrou, Sara Gleichman. "Mauk," soos Escher deur sy vriende en familie genoem is, was 'n sieklike kind, en is op sewe in 'n spesiale skool geplaas; hy graad twee gedruip.<ref name="sundial">Bryden, Barbara E. ''Sundial: Theoretical Relationships Between Psychological Type, Talent, And Disease''.</ref> Alhoewel hy in teken uitgeblink het, was sy punte oor die algemeen swak.<ref name="Chronology"/><ref name="Paleis">[http://www.escherinhetpaleis.nl/about-escher-in-het-paleis/about-mc-escher/?lang=en "About M.C. Escher"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127100208/http://www.escherinhetpaleis.nl/about-escher-in-het-paleis/about-mc-escher/?lang=en |date=27 Januarie 2016 }}.</ref> Van 1919 tot 1922 het Escher aan die Haarlem Skool vir Argitektuur- en Dekoratiewe kunste studeer en daar leer teken en houtsneewerk doen.<ref name="Chronology"/> Hy het vir 'n wyle [[argitektuur]] studeer, maar (deels as gevolg van 'n chroniese velinfeksie) 'n aantal vakke gedruip en na [[dekoratiewe kunste]] oorgeskakel<ref name="sundial">Bryden, Barbara E. ''Sundial: Theoretical Relationships Between Psychological Type, Talent, And Disease''.</ref> waar hy onder die grafiese kunstenaar Samuel Jessurun de Mesquita studeer het.<ref name="Locher 1974 5">Locher, 1974. bl. 5</ref> == Studiereise == [[Lêer:Alhambra-p3-closeup.jpg|duimnael|Moorse mosaïekwerk by die [[Alhambra]] het Escher se werk geïnspireer. In 1936 het hy sketse hiervan en ander Alhambra-patrone gemaak.<ref>Locher, 1974. bl. 17</ref>]] In 1922 het Escher deur Spanje gereis en by [[Madrid]], [[Toledo]], en [[Granada]] aangedoen.<ref name="Chronology"/> In Granada is hy deur die [[Moorse argitektuur]] van die veertiende eeuse [[Alhambra]] beïndruk. Die ingewikkelde dekoratiewe ontwerpe van die Alhambra, gebaseer op [[Meetkunde|geometriese]] [[Simmetrie|simmetrieë]], gekenmerk deur ineengeskakelde herhalende patrone op gekleurde teëls'', ''mure en plafonne het sy belangstelling in die wiskunde van [[mosaïekwerk]] geprikkel en 'n sterk invloed op sy werk gehad.<ref>Roza, Greg (2005).</ref><ref>Monroe, J. T. (2004).</ref> Escher het na Italië toe teruggekeer en van 1923 tot 1935 in [[Rome]] gebly. Hy het baie gereis, onder andere na Viterbo, [[Korsika]], die [[Amalfi]]-kus en [[Sisilië]]. Die dorpies en landskappe van hierdie plekke is prominent in sy kunswerke. In Mei en Junie 1936 het Escher weer na Spanje gereis en in Alhambra het hy soms dae aaneen gedetailleerde sketse van mosaïekpatrone gemaak. Dit was hier waar hy amper 'n obsessiewe fassinasie met mosaïekwerk ontwikkel het. In sy eie woorde:<ref name="Locher 1974 5">Locher, 1974. bl. 5</ref><ref name="StAndrews">O'Connor, J. J.; Robertson, E. F. (Mei 2000).</ref> Dit bly 'n uiters meevoerende aktiwiteit, 'n manie waaraan ek verslaaf geraak het, en waarvan ek myself soms met moeite wegskeur.<ref name="StAndrews">O'Connor, J. J.; Robertson, E. F. (Mei 2000).</ref> Na 1937 het hy eerder in sy ateljee as in die veld gewerk en daar het 'n merkbare verandering in sy kuns ingetree. Dit was nie meer hoofsaaklik op waarneming gebaseer nie, maar eerder 'n produk van sy geometriese ontleding en sy visuele verbeelding. == Latere lewe == Teen 1935 was die politieke klimaat in Italië (onder [[Benito Mussolini|Mussolini]]) onaanvaarbaar vir Escher. Hy het geen belang by politiek gehad nie, maar hy het 'n afkeer van fanatisme en huigelary gehad. Die gesin het Italië verlaat en vir twee jaar in Château-d'Œx, Switserland, gewoon.<ref>Ernst, Bruno, '' The Magic Mirror of M.C. Escher'', Taschen, 1978; bl. 15</ref> Escher was ongelukkig in Switserland en in 1937 het die gesin na [[Brusselse Hoofstedelike Gewes|Brussel]], [[België]], verhuis.<ref name="Chronology"/><ref name="Paleis"/> Die [[Tweede Wêreldoorlog]] het hulle in Januarie forseer om te trek, hierdie keer na [[Baarn]], Nederland, waar Escher tot 1970 gewoon het.<ref name="Chronology">[http://www.worldofescher.com/reading/cronbib1.html "Chronology"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150915212225/http://www.worldofescher.com/reading/cronbib1.html |date=15 September 2015 }}.</ref> Die meeste van sy bekendste werke dateer uit hierdie tydperk. Na 1953 het Escher dikwels gedoseer, maar in 1962 is 'n beplande reeks lesings in [[Noord-Amerika]] as gevolg van 'n siekte gekanselleer en het hy vir 'n tyd lank nie kuns doen nie.<ref name="Chronology"/> Die illustrasies en teks vir die lesings is egter later as deel van die boek ''Escher on Escher ''gepubliseer.<ref>Escher, M. C. (1989).</ref> In 1955 is die Ridderorde van die [[Order of Orange-Nassau|Orde van Oranje-Nassau]] aan hom toegeken.<ref name="Chronology"/> In Julie 1969 het hy sy laaste werk voltooi, 'n groot houtsneewerk met 'n drievoudige [[rotasiesimmetrie]], getiteld [[Slange (M. C. Escher)|Snakes]], waarin slange deur 'n patroon van ineengeskakelde ringe kronkel. Die werk is 'n samevatting van Escher se liefde vir simmetrie, vir ineenskakelende patrone, en aan die einde van sy lewe, sy beskouing van die ewigheid.<ref>Locher, 1974. bl. 151</ref><ref>[http://www.mcescher.com/gallery/recognition-success/snakes/ "Snakes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151114122536/http://www.mcescher.com/gallery/recognition-success/snakes/ |date=14 November 2015 }}.</ref><ref name="Cucker2013">Cucker, Felipe (25 April 2013).</ref> Die sorg waarmee Escher hierdie houtsneewerk geskep en gedruk het, kan in 'n video-opname gesien word.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=AmLaM6NkTDs "M.C. Escher – Creating The "Snakes" Woodcut"].</ref> In 1970 het Escher na die Rosa Spier Huis in Laren getrek, 'n ouetehuis vir kunstenaars waar hy sy eie ateljee gehad het. Hy is op 27 Maar 1972, op die ouderdom van 73, daar oorlede.<ref name="Chronology"/><ref name="Paleis"/> Hy is in die Nuwe Begraafplaas in Baarn begrawe.<ref>[https://rkd.nl/nl/home/artists/26631 M.C. Escher], Netherlands Institute for Art History, 2015.</ref><ref>[http://www.vorstelijkbaarn.nl/zien-beleven/kaart/cultuur/escher/ M.C. Escher], Vorstelijk Baarn.</ref> == Wiskundig geïnspireerde werk == Escher se werk is onbetwisbaar wiskundig, en juis dit het n kloof gevorm tussen sy gewildheid en roem, en die gebrek aan aansien wat hy in die kunswêreld geniet het. Alhoewel sy oorspronklikheid en bemeestering van grafiese tegnieke gerespekteer is, is sy werke as te intellektueel en liries ontoereikend beskou. Escher was nie die eerste kunstenaar wat wiskundige temas ondersoek het nie: In sy ''Self Portrait in a Convex Mirror'', 'n kunswerk waarin hy sy eie gesig in 'n geronde spieël uitgebeeld het, het Parmigianino (1503–1540) met sferiese meetkunde en weerkaatsing geëksperimenteer.<ref>Locher, 1974. bl. 11–12</ref><ref name="NGA">[http://www.nga.gov/content/ngaweb/features/slideshows/mc-escher-life-and-work.html#slide_11 "M.C. Escher — Life and Work"]{{Dooie skakel|date=Mei 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> Nog 'n vroeë voorloper was Giovanni Battista Piranesi (1720–1778) wie se donker "fantastieagtige"<ref name="Carnegie">Altdorfer, John.</ref> werke soos ''The Drawbridge'' in sy ''Carceri'' ("Tronke")-reeks, uiteenlopende perspektiewe in komplekse argitektuur uitbeeld.<ref name="Carnegie">Altdorfer, John.</ref><ref>McStay, Chantal (15 Augustus 2014).</ref> <gallery widths="200" heights="200" mode="nolines"> Lêer:Parmigianino Selfportrait.jpg|Voorloper van Escher se geronde perspektiewe, geometrieë en weerkaatsings. Parmigianino se Self-portrait in a Convex Mirror, 1524 Lêer:Piranesi9c.jpg|Voorloper van Escher se oneindigetrappe: Piranesi's Carceri Plate VII – The Drawbridge, 1745, </gallery> === Mosaïekwerk === [[Lêer:Leeuwarden - Tegeltableau Escher.jpg|duimnael|Teëltablo van een van Escher se mosaïekwerke by die Princessehof Ceramics Museum in Leeuwarden]] Escher se vroeë liefde vir [[Antieke Rome|Romeinse]] en Italiaanse landskappe en vir die natuur het aanleiding gegee tot sy belangstelling in mosaïekwerke, wat hy ''Reëlmatige Vlakverdeling'' genoem het. Na sy 1936-reis na die Alhambra en na La Mezquita, Cordoba, waar hy sketse van die Moorse argitektuur en mosaïekversierings gemaak het,<ref>Locher, 1974. bl. 17, 70–71</ref> het Escher die eienskappe en moontlikhede van mosaïekwerk ondersoek deur meetkundige ruitenette as basis vir sy sketse te gebruik.<ref>Locher, 1974. bl. 79–85</ref> Een van sy eerste pogings was 'n potlood-, ink- en waterverfstudie, getiteld ''Studie van Reëlmatige Vlakverdeling met Reptiele'' (1939), wat hy op 'n [[seshoek]]ige ruitenet ontwerp het. Die koppe van die rooi, groen en wit reptiele ontmoet mekaar teen 'n hoek; die sterte, pote en sye van die diere skakel presies ineen. Dit is as die basis vir sy 1943-litografie ''Reptiles ''gebruik''.''<ref>Locher, 1974. bl. 18</ref> Sy eerste wiskundige studies het by George Pólya<ref>Pólya, G. (1924). "Über die Analogie der Kristallsymmetrie in der Ebene".</ref> en die kristallograaf Friedrich Haag<ref name="Haag">Haag, Friedrich (1911).</ref> se skripsies oor platvlak-[[simmetriegroep]]e begin wat sy broer Berend (bekend as Beer) vir hom gestuur het.<ref name="MathSide">Schattschneider, Doris (2010).</ref> Van daar af het hy 'n wiskundige benadering tot die uitdrukking van simmetrie in sy kunswerke ontwikkel deur sy eie notasie te gebruik. In 1941 en 1942 het Escher sy bevindings vir sy eie gebruik in 'n sketsboek opgesom wat hy ''Regelmatige vlakverdeling in asymmetrische congruente veelhoeken'' genoem het.<ref>Barry Cipra (1998).</ref> Die wiskundige Doris Schattschneider het hierdie aantekeningboek onomwonde beskryf as "'n metodiese ondersoek wat slegs wiskundige navorsing genoem kan word."<ref name="MathSide">Schattschneider, Doris (2010).</ref> === Meetkunde === Alhoewel Escher nie wiskundige opleiding ontvang het nie – sy begrip van wiskunde was hoofsaaklik visueel en intuïtief – het sy kuns 'n sterk wiskundige komponent bevat, en verskeie van die wêrelde wat hy geteken het, was rondom onmoontlike voorwerpe gekonstrueer. Sy eerste tekening van só 'n onmoontlike realiteit was ''Still Life and Street'' (1937); in ander populêre werke soos Relativity (1953) kan onmoontlike trappe sowel as veelvoudige en gravitasionele perspektiewe gesien word.<ref>Kirousis, Lefteris M.; Papadimitriou, Christos H. (1985).</ref><ref>Cooper, Martin (2008).</ref> Escher het hoofsaaklik litografieë en houtsneewerke gemaak, maar sy enkele [[mezzotint]]e word as meesterstukke van die tegniek beskou. In sy grafiese kuns het hy wiskundige verhoudings tussen vorms, figure en ruimte uitgebeeld. In sy prente is spieëlbeelde van keëls, sfere, kubusse, ringe en spirale ingewerk.<ref>[http://www.mcescher.com/Biography/biography.htm "The Official M.C. Escher Website – Biography"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217181242/http://mcescher.com/Biography/biography.htm |date=17 Desember 2010 }}.</ref> Escher was ook gefassineer deur wiskundige voorwerpe soos die Möbiusband wat slegs een oppervlak het. Escher se belangstelling in kromlynige perspektief is deur sy vriend en "geesgenoot"<ref name="ErnstinEmmerSchattschneider2007">Emmer, Michele; Schattschneider, Doris; Ernst, Bruno (2007).</ref> die kunshistorikus en kunstenaar Albert Flocon, aangemoedig. Flocon het Escher, saam met ander soos Leonardo da Vinci en Abraham Bosse, as 'n "denkende kunstenaar",<ref name="ErnstinEmmerSchattschneider2007">Emmer, Michele; Schattschneider, Doris; Ernst, Bruno (2007).</ref> geïdentifiseer.<ref>Flocon, Albert; Barre, André (1968).</ref> === Platoniese en ander vaste liggame === [[Lêer:Universiteit Twente Mesa Plus Escher Object.jpg|duimnael|Standbeeld van die klein stervormige twaalfvlak soos in Escher se 1952-werk ''Gravitation''. [[Universiteit Twente]]]] Escher het dikwels driedimensionele voorwerpe soos Platoniese liggame byvoorbeeld sfere, viervlakke en kubusse in sy werke geïnkorporeer, sowel as wiskundige voorwerpe soos silinders en stervormige veelvlakke. In een van sy skripsies het Escher die belangrikheid van dimensionaliteit beklemtoon:<ref name="OutOfPlane">Emmer, Michele; Schattschneider, Doris (2007).</ref> 'n Plat vorm irriteer my – dis asof ek vir my voorwerpe wil se: julle is te fiktief en staties waar julle versteend langs mekaar le: doen iets, maak julle los van die papier en wys my waartoe julle in staat is!...46) Bo-op die twee torings wat in ''Waterfall ''se onmoontlike strukture gesien word, is twee saamgestelde veelvlakke, een 'n samestelling van drie kubusse, die ander 'n stervormige rombiese twaalfvlak, bekend as Escher se vaste liggaam. Escher het hierdie liggaam in sy houtgesnede ''Stars'' (1948) gebruik. Hy het dan ook 'n refraksieteleskoop ([[refraktor]]) besit en was so 'n kranige amateur [[sterrekundige]] dat hy waarnemings van [[dubbelster]]re aangeteken het.<ref>Locher, 1974. bl. 104</ref><ref name="Beech">Beech, Martin.</ref><ref name="CoxeterReview">Coxeter, H. S. M. (1985).</ref> === Realiteitsvlakke === Escher se kuns het uit die prentjies in sy gedagtes vorm aangeneem, en nie soseer direk uit sy waarnemings en reise na ander lande nie. Sy belangstelling in die veelvoudige realiteitsvlakke in kuns word in werke soos ''Drawing Hands (1948) ''gesien waar twee hande besig is om mekaar te teken. === Oneindigheid en hiperboliese meetkunde === [[Lêer:Gevel Escher in Het Paleis 300 dpi.jpg|duimnael|Die Escher Museum in [[Den Haag]]]] Roger Penrose en H. S. M. Coxeter was albei diep beïndruk deur Escher se intuïtiewe begrip van wiskunde. Geïnspireer deur ''Relativity ''het Penrose sy onmoontlike driehoek ("tribar"), en sy pa, Lionel Penrose, 'n oneindige stel trappe ontwerp. In antwoord daarop het Escher die ewig bewegende masjien in ''Waterfall'' en die eindelose mars van die monnike in ''Ascending and Descending'' geskep.<ref name="MathSide">Schattschneider, Doris (2010).</ref> In 1957 het Coxeter by Escher toestemming ontvang om twee van sy tekeninge in sy tesis "Crystal symmetry and its generalizations" te gebruik.<ref name="MathSide">Schattschneider, Doris (2010).</ref><ref>Coxeter, H. S. M. Coxeter (Junie 1957).</ref> Hy het 'n afskrif van die tesis aan Escher gestuur; dié het laat blyk dat Coxeter se figuur van 'n hiperboliese mosaïekwerk "my 'n taamlike skok gegee" het; die oneindige, reëlmatige herhaling van die teels op die [[Hiperboliese meetkunde|hiperboliese vlak]] wat teen die rand van die sirkel vinnig al hoe kleiner word, was presies wat hy nodig gehad het om [[oneindigheid]] op 'n tweedimensionele vlak voor te stel.<ref name="MathSide">Schattschneider, Doris (2010).</ref><ref>Malkevitch, Joseph.</ref> Escher het met hiperboliese mosaïekwerk voortgegaan en dit "Coxetering" genoem.<ref name="MathSide">Schattschneider, Doris (2010).</ref> Die reeks houtsneewerke ''Circle Limit I–IV ''het onder hierdie werke getel.<ref name="MathSide">Schattschneider, Doris (2010).</ref> In 1959 het Coxeter hierdie werke as buitengewoon akkuraat beskryf: "Escher het dit tot op die millimeter korrek gehad."<ref name="StAndrewsCoxeter">O'Connor, J. J.; Robertson, E. F. (Mei 2000).</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leesstof == === Boeke === * Ernst, Bruno; Escher, M. C. (1995). ''The Magic Mirror of M. C. Escher''. Taschen America. {{ISBN|1-886155-00-3}}. * Escher, M. C. (1971). ''The Graphic Work of M. C. Escher''. Ballantine. * Locher, J. L. (1971). ''The World of M. C. Escher''. Abrams. {{ISBN|0-451-79961-5}} * Locher, J. L. (1981). ''M. C. Escher: His Life and Complete Graphic Work''. Abrams. {{ISBN|978-0-8109-8113-3}} * Schattschneider, Doris; Walker, Wallace (1987). ''M. C. Escher Kaleidocycles''. Pomegranate Communications. {{ISBN|0-906212-28-6}} * Schattschneider, Doris (2004). ''M. C. Escher : Visions of Symmetry''. Abrams. {{ISBN|0-8109-4308-5}} * Schattschneider, Doris; Emmer, Michele, eds. (2003). ''M. C. Escher's Legacy: a Centennial Celebration''. Springer-Verlag. {{ISBN|3-540-42458-X}}. * Veldhuysen, W. F. (2006). ''The Magic of M. C. Escher''. Thames & Hudson. {{ISBN|978-0-500-51289-0}} === Media === * Escher, M. C. ''The Fantastic World of M. C. Escher'', Video collection of examples of the development of his art, and interviews, Director, Michele Emmer. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Maurits Cornelis Escher}} * [http://www.mcescher.com/ M.C. Escher se amptelike webwerf] * [http://mathcs.slu.edu/escher ''Math and the Art of M.C. Escher''] * [http://www.ams.org/notices/200304/fea-escher.pdf ''Artful Mathematics: The Heritage of M. C. Escher''] (PDF). USA: AMS. * [http://www.cgl.uwaterloo.ca/~csk/projects/escherization/ ''Escherization problem and its solution''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127040921/http://www.cgl.uwaterloo.ca/~csk/projects/escherization/ |date=27 Januarie 2016 }}. * [http://www.cs.technion.ac.il/~gershon/EscherForReal/ "Escher for Real"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120055138/http://www.cs.technion.ac.il/~gershon/EscherForReal/ |date=20 Januarie 2008 }} — physical replicas of some of Escher's "impossible" designs * [http://www.nga.gov/collection/gallery/ggescher/ggescher-main1.html "M.C. Escher: Life and Work"]. USA: NGA. * [http://www.artquest.org.uk/articles/view/us-copyright-protection-for-uk-artists1 "US Copyright Protection for UK Artists"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111019103212/http://www.artquest.org.uk/articles/view/us-copyright-protection-for-uk-artists1 |date=19 Oktober 2011 }}. UK. Copyright issue regarding Escher from the Artquest Artlaw archive. * Schattschneider, Doris (June–July 2010). [http://www.ams.org/notices/201006/rtx100600706p.pdf "The Mathematical Side of M. C. Escher"] (PDF). ''Notices of the American Mathematical Society''. VSA. '''57''' (6): 706–18. Besoek op 9 Julie 2010. * [http://www.tessellations.org/eschergallery1thumbs.shtml Gallery of tessellations by M.C. Escher] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Escher, M.C.}} [[Kategorie:Nederlandse kunstenaars]] [[Kategorie:Geboortes in 1898]] [[Kategorie:Sterftes in 1972]] fykxio3zvk01io5am26rh8i5tm6eft3 0 115399 2966534 2729471 2026-09-11T19:28:01Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966534 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Eastman Kodak Company |kenteken = [[Lêer:Logo of the Eastman Kodak Company (2006–2016).svg|240px]] [[Lêer:Kodak Tower Top.jpg|duimnael|280px|Kodak se hoofkwartier in [[Rochester, New York]], Verenigde State van Amerika]] |tipe = Aandelemaatskappy |stigting = 4 September 1888 |ligging_stad = [[Rochester, New York|Rochester]], [[New York Stad|New York]] |ligging_land = [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = Jeffrey J. Clarke <small>(hoof uitvoerende beampte)</small><br />James V. Continenza <small>(voorsitter)</small> |gebied_bedien = Wêreldwyd |industrie = Digitale beelde, fotografie, mobiele toestelle |produkte = Digitale beelde en fotografiese materiaal, toerusting en dienste |dienste = |inkomste = VS$1,798 miljard <small>(2015)</small><ref name=10K>{{en}} {{cite web | year = 2015 | url = http://secfilings.nasdaq.com/filingFrameset.asp?FilingID=11295525&RcvdDate=4/1/2016&CoName=EASTMAN%20KODAK%20CO&FormType=10-K/A&View=html | place = US | title = Eastman Kodak Company | publisher = Securities and Exchange Commission | access-date = 18 Oktober 2016 | archive-date = 2 Februarie 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190202113834/http://secfilings.nasdaq.com/filingFrameset.asp?FilingID=11295525&RcvdDate=4%2F1%2F2016&CoName=EASTMAN%20KODAK%20CO&FormType=10-K%2FA&View=html | url-status = dead }}</ref> |bedryfsinkomste = VS$2 miljoen <small>(2015)</small><ref name=10K /> |netto_inkomste = VS$–211 miljoen (verlies)<small>(2015)</small><ref name=10K /> |bates = VS$2,138 miljard <small>(2015)</small><ref name=10K /> |getal_werknemers = 6&nbsp;500 <small>(2015)</small><ref>{{cite web |url=http://www.rbj.net/article.asp?aID=219527 |title=Kodak leaders outline plans, outlook - Rochester Business Journal New York business news and information |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201546/http://www.rbj.net/article.asp?aID=219527 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = [http://www.kodak.com/ ''kodak.com''] |ontbind = |voetnotas = |intl = yes }} Die '''Eastman Kodak Company''', algemeen bekend as '''Kodak''', is 'n Amerikaanse tegnologiemaatskappy wat fokus op beeldprodukte, met sy historiese basis in fotografie. Die maatskappy se hoofkwartier is in [[Rochester, New York|Rochester]], [[New York (deelstaat)|New York]], Verenigde State van Amerika en geïnkorporeer in [[New Jersey]].<ref>{{Cite web|url=http://media.corporate-ir.net/media_files/irol/11/115911/reports/certofinc1.PDF|format=PDF|title=Certificate of amendment to the restated certificate of incorporation of Eastman Kodak company|publisher=[[New Jersey]] division of revenue|date=8 Junie 2005|accessdate=7 Januarie 2008}}</ref> Dit is deur [[George Eastman]] gestig in 1888. Kodak bied verpakking, funksionele druk, [[grafiese kommunikasie]] en professionele dienste vir besighede regoor die wêreld. Sy vernaamste besigheidsegmente is digitale druk & onderneming en grafika, vermaak en kommersiële films.<ref name="kodakdisclosurestatement">{{Cite web|url=http://www.kccllc.net/kodak/document/1210202130430000000000033|title=DISCLOSURE STATEMENT FOR DEBTORS’ JOINT PLAN OF REORGANIZATION UNDER CHAPTER 11 OF THE BANKRUPTCY CODE|date=30 April 2013|accessdate=1 Oktober 2013|archive-date=22 Julie 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130722131907/http://www.kccllc.net/kodak/document/1210202130430000000000033|url-status=dead}}</ref><ref name="YNN1">{{cite news |url=http://rochester.ynn.com/content/news/692326/kodak-announces-emergence-from-bankruptcy/ |title=Kodak Announces Emergence From Bankruptcy |date=3 September 2013 |access-date=2 Oktober 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102185437/http://rochester.ynn.com/content/news/692326/kodak-announces-emergence-from-bankruptcy/ |archive-date=2 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is die bekendste vir hul [[Film|fotografiese film]]<nowiki/>produkte. Vir die grootste deel van die 20ste eeu het Kodak 'n dominante posisie gehandhaaf in die fotografiese filmmark. Die maatskappy se alomteenwoordigheid was so groot dat sy leuse "Kodak oomblik" in die gemeenskaplike leksikon beskryf is as 'n persoonlike gebeurtenis wat aangeteken moes bly vir die nageslag.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/family/9025257/The-end-of-our-Kodak-moment.html |title=The end of our Kodak moment |access-date=20 Januarie 2012 |publisher=The Telegraph |date=20 Januarie 2012 |first=Jasper |last=Rees |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120530213446/http://www.telegraph.co.uk/family/9025257/The-end-of-our-Kodak-moment.html |archive-date=30 Mei 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Wedywering met Fuji == [[Lêer:Folding Pocket Kodak Camera ad 1900.jpg|duimnael|links|'n 1900 Kodak-advertensie]] Die Japannese mededinger Fujifilm het die Amerikaanse mark (via Fuji Photo Film U.S.A.) met goedkoper film en ander voorraad betree, maar Kodak het geglo dat die Amerikaanse verbruikers nooit sy [[handelsmerk]] in die steek sal laat nie.<ref name="last">{{cite news |url=http://www.economist.com/node/21542796 |title=The last Kodak moment? |publisher=The Economist |date=14 Januarie 2012 |access-date=28 September 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525171015/https://www.economist.com/node/21542796 |archive-date=25 Mei 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kodak kon nie daarin slaag om die amptelike filmverskaffer van die [[Olimpiese Somerspele 1984|1984 Los Angeles Olimpiese Spele]] te word nie, en Fuji het hierdie borgskapregte bekom, wat aan hulle 'n permanente vastrapplek in die mark gegee het. Fuji het 'n filmfabriek in die VSA geopen, en deur sy aggressiewe bemarking en prysverlagings begin om markaandeel van Kodak weg te rokkel. Fuji het van 'n 10%-aandeel in die vroeë 1990's tot 17% in 1997 gegroei. Fuji het ook vordering getoon in die professionele mark met spesiale deursigtigheidsfilms soos Velvia en Provia, wat suksesvol meegeding het met Kodak se handtekening professionele produk, Kodachrome. Hulle maak egter gebruik van die meer ekonomiese en algemene E-6 verwerkingsmasjiene wat standaard in die meeste verwerkingslaboratoriums was, eerder as die toegewyde masjiene deur Kodachrome vereis. Fuji se films het ook spoedig 'n mededingende voordeel behaal in die hoëspoed negatiewe films, met 'n verbeterde greinstruktuur. Hoewel beide Fuji en Kodak sedert die 1970's die opkomende bedreiging van [[digitale fotografie]] herken het, en hoewel beide diversifikasie benodig het as 'n versagtende strategie, was Fuji meer suksesvol met hul diversifikasie.<ref name="last"/> == Skuif na digitaal == Hoewel Kodak reeds in 1975 'n digitale kamera ontwikkel het, die eerste van sy soort, is die produk laat vaar uit vrees dat dit Kodak se fotografiese filmbesigheid sou bedreig.<ref name="newstraitstimes">{{cite web |url=http://www.nst.com.my/opinion/editorial/kodak-s-last-days-1.42251 |title=Kodak's Last Days |publisher=nst.com |date=5 Februarie 2012 |access-date=14 Maart 2012 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505150529/https://www.nst.com.my/opinion/editorial/kodak-s-last-days-1.42251 |archive-date=5 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="letsgodigital">{{cite web |url=http://www.letsgodigital.org/en/16859/ce-hall-of-fame/ |title=Steven Sasson named to CE Hall of Fame |publisher=letsgodigital.org |date=18 September 2007 |access-date=14 Maart 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130053129/http://www.letsgodigital.org/en/16859/ce-hall-of-fame/ |archive-date=30 Januarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die 1990's het Kodak 'n dekade-lange reis beplan om oor te skakel na digitale [[tegnologie]]. Algeheel was daar egter min implementering van die nuwe digitale strategie. Kodak se kernbesigheid het geen druk van mededingende tegnologie ervaar nie, en Kodak se bestuurders kon hulself nouliks 'n wêreld sonder die tradisionele film voorstel. Dus was daar min aansporing om af te wyk van die normale gang van sake in fotografie. Verbruikers het egter geleidelik oorgeskakel na die digitale aanbiedinge van maatskappye soos Sony.<ref name="businessweek1">{{cite web |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/06_48/b4011421.htm |title=Mistakes Made On The Road To Innovation |publisher=Businessweek.com |date=27 November 2006 |access-date=19 Januarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623215027/http://www.businessweek.com/magazine/content/06_48/b4011421.htm |archive-date=23 Junie 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> == Tydsverloop == [[Lêer:Kodachrome II - Film for colour slides.jpg|duimnael|Kodachrome II-film vir kleurskyfies]] [[Lêer:1949-56 Retina IIa 35mm Camera.JPG|duimnael|Die Kodak Retina-reekskameras was tussen 1949 en 1956 vervaardig. Dit het ook KodaChrome tegnologie gebruik.]] * '''1935''': Kodak stel Kodachrome in, 'n kleuromkeervoorraad vir rolprent- en skyfiefilm. * '''1936''': Kodak vertak na die vervaardiging van handgranate. * '''1940-1944''': Eastman Kodak word 62ste gelys van Verenigde State korporasies in terme van [[Tweede Wêreldoorlog]] militêre produksiekontrakte.<ref>Peck, Merton J. & Scherer, Frederic M. ''The Weapons Acquisition Process: An Economic Analysis'' (1962) Harvard Business School p.619</ref> * '''1949-1956''': Kodak stel die [[Kodak Retina Reflex|Retina-reeks 35mm kamera]] vry. * '''1959''': Kodak stel die Starmatic kamera vry, die eerste outomatiese [[Brownie]] kamera, waarvan 10 miljoen eenhede oor die volgende vyf jaar verkoop is. * '''1963''': Kodak stel die Instamatic kamera vry, 'n goedkoop, maklik-hanteerbare, mik-en-drukkamera. * '''1975''': Steven Sasson, destyds 'n elektriese ingenieur by Kodak, vind die [[digitale kamera]] uit.<ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/2011/12/24/us-eastman-kodak-idUKTRE7BN06B20111224 |title=As Kodak struggles, Eastman Chemical thrives |access-date=26 Desember 2011 |publisher=Reuters |date=24 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150528114810/http://uk.reuters.com/article/2011/12/24/us-eastman-kodak-idUKTRE7BN06B20111224 |archive-date=28 Mei 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * '''1976''': Kodak stel die eerste Kodamatic kitskameras vry, deur soortgelyke film en tegnologie as dié van die Polaroidmaatskappy te gebruik. * '''1976''': Die maatskappy verkoop 90% van alle fotografiese film in die VSA asook 85% van die kameras.<ref name="latimes1">{{Cite news|last=Hiltzik|first=Michael|url=http://www.latimes.com/business/la-fi-hiltzik-20111204,0,507980.column?track=rss|title=Kodak's long fade to black|publisher=latimes.com|date=4 Desember 2011|accessdate=11 Desember 2011}}</ref>- * 'n Nuwe "Kodak Moment": VS$19 miljoen wins.<ref name="democratchronicle">{{cite news |last=Daneman |first=Matthew |url=http://www.democratandchronicle.com/story/money/business/2014/11/04/kodak-posts-profit-recent-quarter/18478071/ |title=New Kodak Moment: A $19M profit |publisher=democratandchronicle.com |date=4 November 2014 |access-date=8 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519055144/https://www.democratandchronicle.com/story/money/business/2014/11/04/kodak-posts-profit-recent-quarter/18478071/ |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * '''1978''': Kodak stel die Ektachem kliniese chemie-toetsstelsel in. Die stelsel maak gebruik van droë filmtegnologie, en binne 5 jaar gebruik die meeste hospitale dit. * '''1981''': Kodak word deur Polaroid hof toe gesleep weens patentregskending van Polaroid se "Instant Picture" prdukte. Die hofsaak duur 5 jaar en die hof vind in Polaroid se guns in 1986. * '''1982''': Kodak stel die "Kodak Disc"-filmformaat vry vir verbruikerskameras. Die formaat blyk ongewild te wees en word later gestaak. * '''1986''': Wetenskaplikes by Kodak vervaardig die wêreld se eerste megapiekselsensor, wat tot 1,4 miljoen pieksels instaat was en fotokwaliteit 12,5&nbsp;cm × 17,5&nbsp;cm (4,9&nbsp;dm × 6,9&nbsp;dm) afdrukke gelewer het. * '''1987''': Dr. Ching W. Tang, 'n senior navorsingsassosiaat, en sy kollega Steven Van Slyke, ontwikkel die eerste multilaag OLED's by Kodak Research Laboratories. * '''1988''': Kodak koop Sterling Drug aan vir VS$5.1 miljard<ref>{{cite web |url=http://articles.chicagotribune.com/1988-01-23/business/8803240788_1_kodak-pharmaceutical-industry-sterling-drug |title=Kodak To Buy Sterling Drug |work=tribunedigital-chicagotribune |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180701130645/http://articles.chicagotribune.com/1988-01-23/business/8803240788_1_kodak-pharmaceutical-industry-sterling-drug |archive-date=1 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * '''1988''': Kodak se wetenskaplikes stel die koemarientetrametiel-laserkleurstof bekend<ref>C. H. Chen, J. L. Fox, F. J. Duarte, Lasing characteristics of new-coumarin-analog dyes: broadband and narrow-linewidth performance, ''Appl. ''</ref> wat ook in OLED-apparaat gebruik is. Hierdie word 'n suksesvolle produk totdat die produksielyn van fyn chemikalië verkoop is. * '''1991''': Die ''Kodak Professional Digital Camera System'' of ''DCS'' word die eerste kommersieel-beskikbare digitale [[enkellensreflekskamera]] (DSLR). A customized camera back bearing the digital image sensor was mounted on a Nikon F3 body and released by Kodak in May; the company had previously shown the camera at photokina in 1990. * '''1993''': ''Eastman Chemical'', 'n Kodakfiliaal wat deur [[George Eastman]] in 1920 gestig is om Kodak van sy chemiese benodigdhede te voorsien, word as 'n aparte korporasie ontbondel. Eastman Chemical het hierna 'n Fortune 500-maatskappy op sigself geword.<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/business/kodak-to-spin-off-chemicals-eastman-will-become-independent-by-the-end-of-this-year-1491953.html |title=Kodak to spin off chemicals: Eastman will become independent by the end of this year |access-date=21 Januarie 2012 |publisher=[[The Independent]] |date=16 Junie 1993 |first=Larry |last=Black |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009133055/https://www.independent.co.uk/news/business/kodak-to-spin-off-chemicals-eastman-will-become-independent-by-the-end-of-this-year-1491953.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/1993/12/11/business/company-news-one-eastman-chemical-share-set-for-4-of-kodak.html |title=One Eastman Chemical share set for 4 of Kodak |access-date=21 Januarie 2012 |publisher=[[The New York Times]] |date=11 Desember 1993 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210143603/https://www.nytimes.com/1993/12/11/business/company-news-one-eastman-chemical-share-set-for-4-of-kodak.html |archive-date=10 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * '''1994''': Die ''Apple Quicktake'', 'n verbruikers-digitale kamera word deur Apple Computer geloods. Sommige modelle was deur Kodak vervaardig. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * {{en}} [http://www.kodak.com/ Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse maatskappye]] [[Kategorie:Fotografiese maatskappye]] noq9jymtthet7i1v1w21txq5joez00g 0 115438 2966706 2731280 2026-09-12T08:05:40Z Aliwal2012 39067 2966706 wikitext text/x-wiki '''Bonaventure Hinwood''' (*[[12 Februarie]] [[1930]], [[Hillbrow]] - [[8 September]] [[2016]], [[Pretoria]])<ref name=":0">Versindaba: http://versindaba.co.za/gedigte/bonaventure-hinwood/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111150148/http://versindaba.co.za/gedigte/bonaventure-hinwood/ |date=11 November 2016 }}</ref><ref>[https://www.litnet.co.za/memoriam-bonaventure-hinwood-ofm-1930-2016/ In memoriam: Bonaventure Hinwood, OFM (1930–2016)]</ref> was ’n [[Katoliek]]e priester en [[Afrikaans]]e [[digter]]. Hy is gebore as Edward Victor Hinwood, maar verwerf bekendheid as Bonaventure Hinwood. Hy maak ook van die skrywersnaam '''Hewitt Visser''' gebruik. Hy is die eerste Suid-Afrikaner wat by die Ierse Provinsie van die [[Franciskanerorde|Franciskaanse Orde]] in Pretoria wat die Kweekskool van die Katolieke Kerk in Suid-Afrika beman, aansluit. Hy is ook die eerste Suid-Afrikaner wat in Rome as Katolieke Priester georden word. As skrywer verwerf hy bekendheid vir sy religieuse skryfwerk en digkuns. == Lewe en werk == === Vroeë lewe en herkoms === Edward Victor Hinwood is op 12 Februarie 1930 in Hillbrow in [[Johannesburg]] gebore. Hy is ’n Engelssprekende Katolieke priester wat gedigte in Afrikaans skryf. Sy laerskoolloopbaan ondergaan hy by Orange Grove Primary School en hy is by Highlands North High School in Johannesburg op hoërskool, waar hy in [[1946]] matrikuleer. Reeds op skool stel hy belang in die biblioteekwese en word hy lid van die Skool- en Kinderbiblioteekafdeling van die Suid-Afrikaanse Biblioteekvereniging (SABV). In [[1947]] word hy aangestel as die eerste leerlingbibliotekaris by die Johannesburgse Openbare Biblioteek. Dan studeer hy verder aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] en behaal in [[1950]] ’n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in Engels en Geskiedenis en in [[1951]] ’n B.A. Honneurs-graad in Geskiedenis. As student op Wits is hy medestigter van die Students’ Anglican Society. Terselfdertyd studeer hy Biblioteekkunde deur die SABV en word in [[1952]] ’n socius daarvan. === Roeping tot die Katolieke kerk === In [[1972]] behaal hy aan die [[Universiteit van Pretoria]] ’n M.Bibl.-graad in die biblioteekwese met ’n verhandeling oor ''The divisions of human knowledge in the writings of Saint Bonaventure''. Hy word as Metodis gedoop en in die [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse Kerk]] aangeneem, maar soek in hierdie tyd groter geloofsekerheid, wat hy by die [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke Kerk]] vind. Hy word in [[Oktober]] 1951 in hierdie kerk opgeneem, waarna hy oortuig word van sy roeping as priester. Hy nader in [[1953]] die lede van die Ierse Provinsie van die [[Franciskanerorde|Franciskaanse Orde]] in Pretoria, wat destyds die Katolieke Kweekskool in [[Pretoria]] beman het, en word die eerste Suid-Afrikaner wat by hulle aansluit. Soos gebruiklik, ruil hy sy eie voorname vir dié van ’n heilige, met name Bonaventure.<ref name=":0" /> Vir ’n jaar studeer hy aan die St. John Vianney Kweekskool in Pretoria en studeer dan verder vir drie jaar in [[Ierland]] en ses en ’n half jaar in [[Rome]]. In Julie [[1960]] word hy as priester in Rome georden.<ref>Die Oratorium: http://www.dieoratorium.org/new/index.php?option=com_content&view=article&id=347:katoliek-wees-beteken&catid=44:persoonlike-getuienisse{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hy verwerf in [[1963]] sy doktorsgraad (SDL-graad) in die teologie by die Pontificium Athenaeum Antonianum, met ’n proefskrif in Latyn oor ''Race, the reflections of a theologian''. In Januarie [[1964]] keer hy terug van oorsee as lid van die Orde van Franciskaanse Monnike en word aangestel as dosent aan die St. John Vianney Kweekskool in Pretoria, ’n betrekking wat hy tot met sy aftrede in [[2000]] beklee. === Betrokkenheid by die gemeenskap === Hy is vanaf 1964 hoof van die biblioteek by St. John Vianney Kweekskool in Pretoria en vir ’n paar jaar rondom [[1970]] dien hy op die redaksie van ''Suid-Afrikaanse Biblioteke''.<ref name=":1">St John Vianney: http://sjv.ac.za/sjv-npc-honours-its-magnificent-4/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129030129/http://sjv.ac.za/sjv-npc-honours-its-magnificent-4/ |date=29 November 2017 }}</ref> Dwarsdeur sy loopbaan is hy aktief betrokke in die gemeenskap en op openbare liggame. Vanaf 1964 tree hy op as raadgewer in verband met godsdienstige sake by die Transvaalse Raad vir Uitvoerende Kunste [[Truk|(TRUK]]). By die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] is hy lid van die Advieskomitee vir Godsdienstige Programme. Verder dien hy op die dagbestuur van die Southern African Council for Theological Education, die Dogmatologiese Werkgemeenskap van Suidelike Afrika en die Catholic Theological Society of Southern Africa. Hy word later ook aangestel as provinsiale sekretaris van die Fransiskaners in Suidelike Afrika. Sedert [[1980]] dien hy ook as raadslid op die Raad van die Suid-Afrikaanse Instituut vir Biblioteek- en Inligtingkunde. Hy is ook sewe jaar lank (tot met 1971) die Katolieke studenteleraar by die Universiteit van Pretoria en gee in hierdie tyd as gaslektor klas vir die Universiteit se Departement Drama. Vanaf 2000 tot en met die begin van [[2006]] is hy gemeentepriester van die Katolieke Kerk Sint Pius X in [[Waterkloof]], Pretoria en in dieselfde tyd is hy weer Katolieke studentekapelaan by die Universiteit van Pretoria.  Sedertdien bly en werk hy by Santa Sophia, die Franciskaanse akademiese klooster langs die kweekskool in Waterkloof.<ref name=":1" /> Hy lees [[Latyn]] vlot en het sy tesis vir sy doktorsgraad in hierdie taal geskryf, terwyl hy ook [[Engels]], [[Afrikaans]], [[Italiaans]], [[Vlaams (taalkunde)|Vlaams]], [[Nederlands]], [[Frans]] en [[Duits]] magtig is. Vanaf skooldae het hy ’n aktiewe belangstelling in die teater en neem deel aan verskeie produksies in hierdie tyd en op universiteit, soms tot soveel as agt produksies per jaar. In [[1973]] vertolk hy ’n rol in die rolprent ''[[Aanslag op Kariba]]''. == Skryfwerk == === Digkuns === Hy publiseer van [[1966]] gedigte in ''Tydskrif vir Letterkunde'', ''Wurm'', ''Standpunte'' en ''[[Rooi Rose]]'' en in hierdie jaar sluit hy by die nuwe digterskring in Pretoria aan.<ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982</ref> Engelse gedigte van hom verskyn sedert sy studentedae ook in talle tydskrifte. Sy eerste digbundel,<ref>Brink, André P. Standpunte. Nuwe reeks 161, Oktober 1982</ref> ''Smeulvuur'' <ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 22 no. 2, Junie 1982</ref> verskyn onder die skuilnaam Hewitt Visser (sy moeder se nooiensvan was Visser).<ref>Le Roux, André. Beeld, 27 Julie 1981</ref> Vanaf sy tweede bundel publiseer hy egter onder sy eie naam.<ref>Van der Colf, Attie. Die Transvaler, 7 Desember 1981</ref> Sy debuutbundel bevat drie afdelings, waar die eerste religieuse verse bevat en besin word oor die gesprek met God, die wisselspel tussen sonde en offerande en die daaglikse opneem van die kruis in God se diens. Religie is ook onderliggend aan die gedigte in die ander afdelings, hoewel die primêre temas van die gedigte meer aards is, soos reis, lewe in Suid-Afrika en selfs erotiek. Dit is veral die korter gedigte wat groot trefkrag het.<ref>T.T. Cloete. Die Burger, 12 Mei 1988</ref> ''Sonvis'' is ’n bundel waar daar ’n sterk ingesteldheid is op lig en die soeke na sin. Die lig van die son gaan dan natuurlik oor na die mistieke Lig en die mistieke en godsdienstige staan sentraal in hierdie bundel. Water en die see (terugverwysend na die “vis” in die titel) speel ook ’n groot rol in hierdie gedigte.<ref>Hugo, Daniel. Die Burger, 4 Februarie 199</ref> ''Soenoffer'' bevat weereens hoofsaaklik godsdienstige gedigte in gelykenis en allegorie vorm. Die vyf afdelings is genommer ''Een'', ''Twee'', ''Veel'', ''Almal'', ''Geheel'', waar daar dus gevorder word vanaf die begin tot by die oneindige. In ''Een'' behandel hy God, die enige en oneindigende, in ''Twee'' behandel hy die liefde tussen mense, terwyl ''Veel'' politieke kommentaar lewer, dikwels op satiriese wyse. Die laaste twee afdelings bevat gedigte oor die natuur en skepping, met water as reinigingsmiddel wat as simbool oorheers.<ref>Odendaal, Bernard. Volksblad, 15 Desember 2004</ref> ''Serafyn'' word in vier afdelings verdeel. Afdeling een bevat gedigte oor die Bybelse verlossingsgeskiedenis,<ref>Olivier, Fanie. Beeld, 7 Maart 2005</ref> wat hy aktualiseer en deurtrek na kontemporêre Suid-Afrikaanse omstandighede. ''Deurskyning'' is die titel van afdeling twee, wat besin oor die goddelike openbaring in alledaagse verskynsels en situasies, waarna ''Uitbeelding'' gedigte lewer met perspektiewe op insidente uit persoonlike lewenservaring. Die bundel word afgesluit met ’n keur uit reeds gepubliseerde gedigte. ''Seevlak tot savanna'' se titel verbind die land en see en die bundel bevat dan ook ’n groot aantal natuurgedigte.<ref>Marais, Johann Lodewyk LitNet: http://argief.litnet.co.za/article.php?news_id=55386</ref> ''Safari'' bevat onder andere ’n aantal reisgedigte, met die titel wat ook die reis na God suggereer. In die bundel ''Sover'' verduidelik hy waarom al sy digbundels die klanke ‘s’ en ‘f’ bevat en hoekom hy by voorkeur vir Afrikaans dig. Die bundel word in agt afdelings verdeel, met sy broer Lionel se skilderye wat sommige gedigte illustreer. Sy gedigte word in verskeie versamelbundels opgeneem, insluitende ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'' en ''Honderd jaar later.'' === Religieuse skryfwerk === Op religieuse gebied publiseer hy ook ’n aantal werke. Vir hoofsaaklik Katolieke gebruik vertaal hy<ref>Smit, Berta. Die Burger, 23 November 1993</ref> ''Psalms en lofgesange'' in Afrikaans in vloeiende heffingsverse. [[Elize Botha]] is vol lof vir hierdie vertaling en beskou dit as “’n ervaring van tydloosheid in die eietydse taalvorm”. ’n Keur uit sy radiopreke word in Afrikaans vertaal en in [[1984]] as ''Gee ons vandag'' uitgegee. In [[1968]] gee hy ’n tweetalige Afrikaans-Engels gesangboek, ''Exultate'' uit, waar baie van die Afrikaanse gesange self deur hom vertaal en geskryf word. Hierdie bundel word in [[1974]] opgevolg met die soortgelyke ''Exultate II''. Dan skryf hy ’n hele paar bundels waarin hy geloofsvrae van lidmate beantwoord, insluitende ''Answers to your questions'', ''More answers to your questions'', ''Further questions answered'' en ''Later answers''. Hy besin ook oor die kerk se siening oor die lotgevalle van nie-Christene in die boek ''What about the others? Theoretical reflections on non-Christian religions''. Sy teologiese artikels verskyn in Engels in ’n verskeidenheid tydskrifte en boeke en vanaf [[1979]] tot [[1983]] behartig hy ook gereelde teologiese artikels in Afrikaans vir ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe''. ==  Eerbewyse == Op [[6 November]] [[2013]] word by ’n plegtige geleentheid die Pouslike eer Pro Ecclesiae Et Pontifice aan hom toegeken in erkenning van sy jarelange toegewyde betrokkenheid by die St. John Vianney Seminarium == Publikasies == Werke uit sy pen sluit in:<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Hinwood,_Bonaventure{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-no92-23311/</ref> {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- | !Poësie |- |1981 |''Smeulvuur'' (Hewitt Visser) |- |1988 |''Sonvis'' |- |1991 |''Soenoffer'' |- |2004 |''Serafyn'' |- |2007 |''Afskynsels'' |- |2008 |''Seevlak tot savanna'' |- |2009 |''Safari'' |- |2015 |''Sover'' |- | !Religie |- |s.j. |''Answers to your questions'' |- |1964 |''Race: the reflections of a theologian'' |- |1974 |''Exultate II'' |- |1977 |''What about the others? Theoretical reflections on non-Christian religions'' |- |1983 |''Further questions answered'' |- | |''More answers to your questions'' |- |1984 |''Gee ons vandag: oordenkinge vir elke dag'' |- |1991 |''Later answers'' |- |1993 |''Psalms en lofgesange'' |} == Bronnelys == === Boeke === * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria  Eerste uitgawe 2005 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) ''Digters en digkuns''. Perskor-Uitgewers Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 === Tydskrifte en koerante === * Botha, Elize. ''By die bekendstelling van Bonaventure Hinwood, OFM, ‘Psalms en lofgesange''’, 21 September 1993. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31 no. 4, November 1993 * De Vries, Anastasia. ''Digter, priester en méns.'' Rapport, 9 Desember 2007 * Jackson, Neels. ''Om te dig is ander vorm van bedien''. Beeld, 26 Oktober 2007 * Marais, Johann Lodewyk. ''Afrikaanse psalms vir Katolieke Kerk.'' Afrikaans Vandag. November 1993 * Marais, Johann Lodewyk. ''In gesprek met Bonaventure Hinwood.'' Ensovoort. Jaargang 6 no. 1 1994 * Uys, Marinda. ''Begin én eindig op knieë.'' Die Transvaler, 3 Mei 1988 === Internet === * De Vries, Anastasie Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/12/07/RU/1/bonaventure.html * Eie korrespondent Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/09/09/4/22.html * Jackson, Neels Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/09/9/11/17.html * Jackson, Neels Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/09/14/4/6.html * Jackson, Neels Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2004/08/04/S2/02/01.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612110019/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2004/08/04/S2/02/01.html |date=12 Junie 2009 }} * Jackson, Neels Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2007/10/27/B1/25/tnjhinwood.html * Van Zyl, Sylvia Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2009/08/18/TN/3/1908bonaventure.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Ongepubliseerde dokumente === * Hinwood, Bonaventure. ''Lewenskets.'' [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum]] (NALN) Bloemfontein. == Ander verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Hinwood, Bonaventure}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1930]] segpy7vpd4yeep85xmstrqpsqed9ky4 0 119776 2966432 2943076 2026-09-11T13:56:45Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966432 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jeff Masemola | bynaam = ''The Tiger of Azania'' en ''Bra Jeff'' | beeld = Japhta Masemola (1963-89) (5998332162).jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Jafta Kgalabi Masemola | geboortedatum = [[12 Desember]] [[1931]] | geboorteplek = Bon Accord naby [[Pretoria]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1931|12|12|1990|04|17}} | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | alma_mater = Hofmeyr Secondary School, Kilnerton Training Institution | beroep = Politieke aktivis | ander = Onderwyser | bekend = Medestigter van die [[Pan Africanist Congress of Azania]]; Langsdienende politieke gevangene in die moderne geskiedenis<ref name=RI_ICMP>{{cite web |url=http://www.robben-island.org.za/files/publications/Integrated%20conservation%20management%20plan/imcp_chapt4.pdf |title=Robben Island Integrated Conservation Management Plan 2013–2018, pg 44 |publisher=Robben Island Museum |accessdate=14 Maart 2017 |archive-date=19 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819132740/http://www.robben-island.org.za/files/publications/Integrated%20conservation%20management%20plan/imcp_chapt4.pdf |url-status=dead }}</ref> | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[2003]]: Die Orde van Luthuli (silver) ontvang van President [[Thabo Mbeki]] | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Jeff Masemola''' (ook bekend as ''The Tiger of Azania'' en ''Bra Jeff'') is op [[12 Desember]] [[1931]] in Bon Accord naby [[Pretoria]] gebore, en het in [[Atteridgeville]] grootgeword. In [[1958]] sluit hy by die [[ANC-jeugliga]] aan, en in [[1959]] sluit hy by die [[Pan Africanist Congress of Azania]] (PAC) aan as een van die stigterslede.<ref name=SA_HO>{{cite web |url=http://www.sahistory.org.za/people/jafta-kgalabi-masemola |title=Jafta Kgalabi Masemola |publisher=SA History Online |access-date=14 Maart 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724145831/https://www.sahistory.org.za/people/jafta-kgalabi-masemola |archive-date=24 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Masemola was in 1963 die eerste persoon wat onder [[apartheid]] lewenslank tronk toe gestuur is na [[Robbeneiland]], nadat hy en 14 ander PAC-aktiviste aangekla is, en skuldig bevind is aan sameswering om sabotasie te pleeg. Hy word beskou as die langsdienende politieke gevangene in die moderne geskiedenis, nadat hy 26 jaar op Robbeneiland en ander gevangenisse deurgebring het, en is op [[10 Oktober]] [[1989]] vrygelaat<ref name=mayihlome>{{cite web |url=http://mayihlomenews.co.za/it-is-24-years-since-japhta-kgalabi-masemola-was-killed/ |title=It is 24 years since Japhta Kgalabi Masemola was killed!! |publisher=Mayihlome News |access-date=14 Maart 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029184420/http://mayihlomenews.co.za/it-is-24-years-since-japhta-kgalabi-masemola-was-killed/ |archive-date=29 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Masemola is op [[17 April]] [[1990]] in 'n motorongeluk oorlede, ses maande ná sy vrylating uit die tronk. Die vragmotor wat betrokke was in die ongeluk het van die ongelukstoneel verdwyn en is nooit opgespoor nie.<ref name="mayihlome" /> == Straatnaam == Jeff Masemolastraat (voorheen bekend as Jacob Maréstraat) in [[Pretoria]] is in [[2012]] na hom genoem.<ref>{{cite web |url=http://showme.co.za/pretoria/files/2012/08/PretoriaStreetNameChanges.pdf |title=ShowMe: Pretoria’s new street names |accessdate=14 Maart 2017 |archive-date=27 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160327150552/http://showme.co.za/pretoria/files/2012/08/PretoriaStreetNameChanges.pdf |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Masemola, Jeff}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Sterftes in 1990]] [[Kategorie:Geboortes in 1929]] kukna4n0dv7mfz5f6rdi10bg0futcb4 10 123956 2966454 2965419 2026-09-11T14:36:02Z Aliwal2012 39067 2026 Spaanse Grand Prix 2966454 wikitext text/x-wiki [[2026 Spaanse Grand Prix]] <noinclude> [[Kategorie:Formule Een lyste]] </noinclude> 5qxrawq1qy1vhhcaqrq49gwzv0fw74b 0 142519 2966494 2862984 2026-09-11T17:04:13Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966494 wikitext text/x-wiki {{Isotoopkas|beeld=Potassium-40.svg |oorskot= -33535,20 keV<ref name="nndc">{{Ref:nndc}}</ref> |status= radioaktief, langlewende oerisotoop<ref name="nndc" /> |kernspin= 4-<ref name="nndc" /> |halfleeftyd= 1,251 x 10⁹ j |verval= beta- of elektronvangs<ref name="nndc" /> |protone=19|neutrone=21 |ne=[[kalsium-40|{{sub sup|40|20|pos=right}}Ca]] |se=[[kalsium-42|{{sub sup|42|20|pos=right}}Ca]] |nw=[[argon-38|{{sub sup|38|18|pos=right}}Ar]] |sw=[[argon-40|{{sub sup|40|18|pos=right}}Ar]] |n=[[kalium-39|{{sub sup|39|19|pos=right}}K]] |dit='''{{sub sup|40|19|pos=right}}K''' |s=[[kalium-41|{{sub sup|41|19|pos=right}}K]]<!-- |koh-b=3,449 |ink-b=0,256 |koh-xs=1,495 |ink-xs=0,0082 |abs-xs=0,231--> }} '''Kalium-40''' (chemiese notasie '''{{sub sup|40|19}}K''') is 'n langlewende radio-aktiewe isotoop van [[kalium]]. Dit verval meestal deur [[betaverval]] na {{sub sup|40|20}}Ca, maar soms deur elektronvangs na {{sub sup|40|18}}Ar. [[Lêer:Potassium-40-decay-scheme.svg|links|duimnael|Die verval van kalium-40|300px]] == Radiometriese datering == Die verval na [[argon-40]] word dikwels gebruik vir [[radiometriese datering]] van (stollings)gesteentes. Die gevormde argon bly in die gesteente ingesluit tot dit smelt. Ouer gesteentes bevat daardeur meer argon-40. == Vorming == Kalium-40 is 'n oerisotoop, wat voor die geboorte van die sonnestelsel in die standaard s-proses van die [[nukleosintese]] gevorm is<ref>[https://inis.iaea.org/search/search.aspx?orig_q=RN:17014777 INIS]{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> en deur sy baie lang [[halfleeftyd]] nog nie uitgesterf het nie. == Lang halfleeftyd == Die kern het 'n onewe aantal protone en 'n onewe aantal neutrone. Dit veroorsaak dat dit 'n groot kernspin (4 met negatiewe pariteit) besit. Die twee dogterkerne is nogtans ewe/ewe met I=0. Dit maak die oorgange "spin-verbode" en daardeur is die waarskynlikheid dat hulle tog plaasvind, klein. Dit verklaar die isotoop se lang halfleeftyd.<ref>{{Cite web |url=http://www.radioactivity.eu.com/site/pages/Potassium_40.htm |title=Radioactivity.eu |access-date=26 Julie 2018 |archive-date= 2 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802123900/http://www.radioactivity.eu.com/site/pages/Potassium_40.htm |url-status=dead }}</ref> == Rol in die liggaam == Hoewel hierdie isotoop vandag slegs 0,01 van die kalium in 'n organisme se liggaam verteenwoordig, lewer dit ongeveer 40% van die inwendige natuurlike radioaktiwiteit in die liggaam, omdat kalium daar volop aanwesig is. Navorsing van die vermoë om mutasies te veroorsaak deur ''E. coli'' te laat groei op 'n voedingbodem met natuurlike en met sterk verarmde kalium-40-konsentrasies het nogtans geen mutagene effekte gewys.<ref>{{Cite web |url=https://inis.iaea.org/search/search.aspx?orig_q=RN:17077468 |title=Role of potassium-40 in evolutionary mutagenesis {{Outeur|Gevertz, D.; Friedman, A.M.; Katz, J.J.; Kubitschek, H.E. }} Am. Soc. Microbiol., Abstr. Annu. Meet; CODEN ASMAC; p. 119 |access-date=22 Julie 2018 |archive-date=18 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518120336/https://inis.iaea.org/search/search.aspx?orig_q=RN:17077468 |url-status=dead }}</ref> == Aardhitte == [[Lêer:Evolution_of_Earth's_radiogenic_heat.svg|duimnael|links|300px|Die bydrae tot die vorming van die aardhitte vanaf die vorming van die planeet tot nou]] [[Geotermiese energie|Aardhitte]] word hoofsaaklik deur radioaktiewe verval in die binneste van die planeet veroorsaak. Kalium is een van die elemente wat daaraan bydra, saam met U en Th wat ook langlewende oerisotope het. In die begin van die aardgeskiedenis, die [[Hadeïkum]], was die konsentrasie van die oerisotope nog groter en [[uraan-235|{{sub sup|235|}}U]] het amper 50% van die gevormde hitte gelewer. Die vorming van hitte was ongeveer vier keer groter as vandag. In hierdie tyd sou die aardkors net vas kon wees indien dit min K, U en Th bevat het, anders het dit gesmelt.<ref>Earth's Oldest Rocks {{Outeur|Martin J. van Kranendonk, Vickie Bennett, Hugh R.H. Smithies}} Elsevier, 2007, {{ISBN|0-08-055247-1}}, {{ISBN|978-0-08-055247-7}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Isotope van kalium]] fb2z15zzfx953w5jaefp3laqo9jt11s 0 217950 2966518 2219706 2026-09-11T18:41:30Z The Gamer50489723 214347 2966518 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Alison Brie | Beeld = Alison Brie 2026.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Brie in 2026 | Geboortenaam = Alison Brie Schermerhorn | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1982|12|29}} | Geboorteplek = [[Los Angeles]], [[Kalifornië]], Verenigde State | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = [[Dave Franco]] (t. 2017) | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = 2004–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1555340 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Alison Brie''' (gebore 29 Desember 1982) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar hoofrol as Annie Edison in die televisiereeks ''Community'' (2009–2015), en Trudy Campbell in ''Mad Men'' (2007–2015), en Ruth Wilder in ''GLOW'' (2017–nou). Sy is ook in die rolprente ''The Five-Year Engagement'' (2012), ''The Lego Movie'' (2014), en ''Sleeping with Other People'' (2015). Sy doen die stem van Diane Nguyen op die televisie-animasiereeks ''BoJack Horseman'' (2014–nou). == Vroëe lewe == Alison Brie Schermerhorn was gebore op Desember 29, 1982, in [[Hollywood]], [[Kalifornië]].<ref>{{cite interview|first=Alison|last=Brie|interviewer=Marc Maron|url=http://www.wtfpod.com/podcast/episodes/episode_386_-_alison_brie|title=Episode 386 - Alison Brie|website=WTFPod.com|date=Mei 8, 2013|accessdate=Januarie 17, 2016}}</ref> Haar pa, Charles Terry Schermerhorn, is 'n musikant en vermaak verslaggewer.<ref name="HC wedding">{{Webaanhaling|url=https://lwpolive.heraldchronicle.com/olive/ode/winchester/LandingPage/LandingPage.aspx?href=TFdDLzIwMTAvMTEvMjY.&pageno=MTI.&entity=QXIwMTIwMQ..&view=ZW50aXR5|archive-url=https://archive.is/20140420011759/http://lwpolive.heraldchronicle.com/olive/ode/winchester/LandingPage/LandingPage.aspx?href=TFdDLzIwMTAvMTEvMjY.&pageno=MTI.&entity=QXIwMTIwMQ..&view=ZW50aXR5|dead-url=yes|archive-date=April 20, 2014|title=Schermerhorn, Brandenstein Wed In Summer Ceremony|website=HeraldChronicle.com}}</ref> == Loopbaan == Vanaf 2009 tot 2015, was sy Annie Edison in die televisiereeks ''Community''. Brie is in die [[Netflix]] komediereeks '' GLOW '', geïnspireer deur die vroeë 1980's vroulike professionele stoeispan ''Gorgeous Ladies of Wrestling''.<ref>{{cite web |last=Andreeva |first=Nellie |date=Augustus 29, 2016 |title=Alison Brie To Star In Netflix Comedy Series 'G.L.O.W.' From Jenji Kohan |url=http://deadline.com/2016/08/alison-brie-star-glow-netflix-wrestling-comedy-series-jenji-kohan-1201810007/ |website=Deadline Hollywood |access-date=Oktober 21, 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200105235142/https://deadline.com/2016/08/alison-brie-star-glow-netflix-wrestling-comedy-series-jenji-kohan-1201810007/ |archive-date=5 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die reek het begin op 23 Junie 2017. == Persoonlike lewe == Brie het vir [[Dave Franco]] in 2012 ontmoet in [[New Orleans]].<ref>{{cite web |first=Marc |last=Malkin |url=http://www.eonline.com/news/689488/exclusive-alison-brie-and-dave-franco-engaged-see-the-ring-now |title=Exclusive! Alison Brie and Dave Franco Engaged—See the Ring Now |date=Augustus 24, 2015 |website=E! Online |access-date=Januarie 17, 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323165931/https://www.eonline.com/news/689488/exclusive-alison-brie-and-dave-franco-engaged-see-the-ring-now |archive-date=23 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle het getrou op Maart 13 2017.<ref>{{cite web |url=http://www.etonline.com/news/212833_dave_franco_and_alison_brie_are_married/ |title=Dave Franco and Alison Brie Are Married! |date=Maart 13, 2017 |access-date=19 April 2017 |website=ET Online |first=Meredith |last=Kile |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191031162840/https://www.etonline.com/news/212833_dave_franco_and_alison_brie_are_married |archive-date=31 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 2007: ''Born'' * 2007: ''Dickie Smalls: From Shame to Fame'' * 2012: ''The Five-Year Engagement'' * 2012: ''The Misadventures of the Dunderheads'' * 2012: ''Save the Date'' * 2014: ''The Lego Movie'' * 2015: ''Sleeping with Other People'' * 2015: ''Get Hard'' * 2015: ''No Stranger Than Love'' * 2016: ''How to Be Single'' * 2016: ''A Family Man'' * 2017: ''The Little Hours'' * 2019: ''The Lego Movie 2: The Second Part'' === Televisiereekse === * 2008: ''My Alibi'' * 2009: ''Community'' * 2009: ''Hot Sluts'' * 2013: ''Nikki & Sara Live'' * 2013: ''The ArScheerio Paul Show'' * 2014: ''BoJack Horseman'' * 2017: ''GLOW'' * 2017: ''IMDb at Toronto International Film Festival'' === Televisierolprente === * 2008: ''The Deadliest Lesson'' * 2012: ''Community: Abed's Master Key'' * 2012: ''The Nerdist: January Special'' * 2013: ''Community: Miracle on Jeff's Street'' * 2018: ''The 23rd Annual Critics' Choice Awards'' * 2018: ''2018 Golden Globes Arrivals Special'' * 2018: ''The 2018 ESPY Awards'' === Video's === * 2010: ''The Home Front'' * 2010: ''The Committee Ep 1: Bad Dog'' * 2011: ''The Making of 'Scream 4''' * 2013: ''Dream Girl w/ Dave Franco & Alison Brie'' * 2016: ''Summoners War: Team Up'' * 2017: ''The Disaster Artist: Oh, Hi Mark: Making a Disaster'' * 2018: ''Beck: Colors'' == Verwyisings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|1555340|Alison Brie}} * {{Twitter|alisonbrie|Alison Brie}} * {{Instagram|realisonbrie|Alison Brie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Brie, Alison}} [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] 476txmqi9pftuwp2bg3czo86knwh7sm 2966550 2966518 2026-09-11T22:02:27Z The Gamer50489723 214347 2966550 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Alison Brie | Beeld = Alison Brie September 2026.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Brie in 2026 | Geboortenaam = Alison Brie Schermerhorn | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1982|12|29}} | Geboorteplek = [[Los Angeles]], [[Kalifornië]], Verenigde State | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = [[Dave Franco]] (t. 2017) | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = 2004–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1555340 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Alison Brie''' (gebore 29 Desember 1982) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar hoofrol as Annie Edison in die televisiereeks ''Community'' (2009–2015), en Trudy Campbell in ''Mad Men'' (2007–2015), en Ruth Wilder in ''GLOW'' (2017–nou). Sy is ook in die rolprente ''The Five-Year Engagement'' (2012), ''The Lego Movie'' (2014), en ''Sleeping with Other People'' (2015). Sy doen die stem van Diane Nguyen op die televisie-animasiereeks ''BoJack Horseman'' (2014–nou). == Vroëe lewe == Alison Brie Schermerhorn was gebore op Desember 29, 1982, in [[Hollywood]], [[Kalifornië]].<ref>{{cite interview|first=Alison|last=Brie|interviewer=Marc Maron|url=http://www.wtfpod.com/podcast/episodes/episode_386_-_alison_brie|title=Episode 386 - Alison Brie|website=WTFPod.com|date=Mei 8, 2013|accessdate=Januarie 17, 2016}}</ref> Haar pa, Charles Terry Schermerhorn, is 'n musikant en vermaak verslaggewer.<ref name="HC wedding">{{Webaanhaling|url=https://lwpolive.heraldchronicle.com/olive/ode/winchester/LandingPage/LandingPage.aspx?href=TFdDLzIwMTAvMTEvMjY.&pageno=MTI.&entity=QXIwMTIwMQ..&view=ZW50aXR5|archive-url=https://archive.is/20140420011759/http://lwpolive.heraldchronicle.com/olive/ode/winchester/LandingPage/LandingPage.aspx?href=TFdDLzIwMTAvMTEvMjY.&pageno=MTI.&entity=QXIwMTIwMQ..&view=ZW50aXR5|dead-url=yes|archive-date=April 20, 2014|title=Schermerhorn, Brandenstein Wed In Summer Ceremony|website=HeraldChronicle.com}}</ref> == Loopbaan == Vanaf 2009 tot 2015, was sy Annie Edison in die televisiereeks ''Community''. Brie is in die [[Netflix]] komediereeks '' GLOW '', geïnspireer deur die vroeë 1980's vroulike professionele stoeispan ''Gorgeous Ladies of Wrestling''.<ref>{{cite web |last=Andreeva |first=Nellie |date=Augustus 29, 2016 |title=Alison Brie To Star In Netflix Comedy Series 'G.L.O.W.' From Jenji Kohan |url=http://deadline.com/2016/08/alison-brie-star-glow-netflix-wrestling-comedy-series-jenji-kohan-1201810007/ |website=Deadline Hollywood |access-date=Oktober 21, 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200105235142/https://deadline.com/2016/08/alison-brie-star-glow-netflix-wrestling-comedy-series-jenji-kohan-1201810007/ |archive-date=5 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die reek het begin op 23 Junie 2017. == Persoonlike lewe == Brie het vir [[Dave Franco]] in 2012 ontmoet in [[New Orleans]].<ref>{{cite web |first=Marc |last=Malkin |url=http://www.eonline.com/news/689488/exclusive-alison-brie-and-dave-franco-engaged-see-the-ring-now |title=Exclusive! Alison Brie and Dave Franco Engaged—See the Ring Now |date=Augustus 24, 2015 |website=E! Online |access-date=Januarie 17, 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323165931/https://www.eonline.com/news/689488/exclusive-alison-brie-and-dave-franco-engaged-see-the-ring-now |archive-date=23 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle het getrou op Maart 13 2017.<ref>{{cite web |url=http://www.etonline.com/news/212833_dave_franco_and_alison_brie_are_married/ |title=Dave Franco and Alison Brie Are Married! |date=Maart 13, 2017 |access-date=19 April 2017 |website=ET Online |first=Meredith |last=Kile |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191031162840/https://www.etonline.com/news/212833_dave_franco_and_alison_brie_are_married |archive-date=31 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 2007: ''Born'' * 2007: ''Dickie Smalls: From Shame to Fame'' * 2012: ''The Five-Year Engagement'' * 2012: ''The Misadventures of the Dunderheads'' * 2012: ''Save the Date'' * 2014: ''The Lego Movie'' * 2015: ''Sleeping with Other People'' * 2015: ''Get Hard'' * 2015: ''No Stranger Than Love'' * 2016: ''How to Be Single'' * 2016: ''A Family Man'' * 2017: ''The Little Hours'' * 2019: ''The Lego Movie 2: The Second Part'' === Televisiereekse === * 2008: ''My Alibi'' * 2009: ''Community'' * 2009: ''Hot Sluts'' * 2013: ''Nikki & Sara Live'' * 2013: ''The ArScheerio Paul Show'' * 2014: ''BoJack Horseman'' * 2017: ''GLOW'' * 2017: ''IMDb at Toronto International Film Festival'' === Televisierolprente === * 2008: ''The Deadliest Lesson'' * 2012: ''Community: Abed's Master Key'' * 2012: ''The Nerdist: January Special'' * 2013: ''Community: Miracle on Jeff's Street'' * 2018: ''The 23rd Annual Critics' Choice Awards'' * 2018: ''2018 Golden Globes Arrivals Special'' * 2018: ''The 2018 ESPY Awards'' === Video's === * 2010: ''The Home Front'' * 2010: ''The Committee Ep 1: Bad Dog'' * 2011: ''The Making of 'Scream 4''' * 2013: ''Dream Girl w/ Dave Franco & Alison Brie'' * 2016: ''Summoners War: Team Up'' * 2017: ''The Disaster Artist: Oh, Hi Mark: Making a Disaster'' * 2018: ''Beck: Colors'' == Verwyisings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|1555340|Alison Brie}} * {{Twitter|alisonbrie|Alison Brie}} * {{Instagram|realisonbrie|Alison Brie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Brie, Alison}} [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] oo7unqrr2hqv92ohlrn9eqnmwnikvbi 2966674 2966550 2026-09-12T06:24:18Z Dumbassman 62009 2966674 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Alison Brie | Beeld = Alison Brie by Gage Skidmore 2.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Brie in Julie 2013 | Geboortenaam = Alison Brie Schermerhorn | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1982|12|29}} | Geboorteplek = [[Los Angeles]], [[Kalifornië]], Verenigde State | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = [[Dave Franco]] (t. 2017) | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = 2004–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1555340 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Alison Brie''' (gebore 29 Desember 1982) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar hoofrol as Annie Edison in die televisiereeks ''Community'' (2009–2015), en Trudy Campbell in ''Mad Men'' (2007–2015), en Ruth Wilder in ''GLOW'' (2017–nou). Sy is ook in die rolprente ''The Five-Year Engagement'' (2012), ''The Lego Movie'' (2014), en ''Sleeping with Other People'' (2015). Sy doen die stem van Diane Nguyen op die televisie-animasiereeks ''BoJack Horseman'' (2014–nou). == Vroëe lewe == Alison Brie Schermerhorn was gebore op Desember 29, 1982, in [[Hollywood]], [[Kalifornië]].<ref>{{cite interview|first=Alison|last=Brie|interviewer=Marc Maron|url=http://www.wtfpod.com/podcast/episodes/episode_386_-_alison_brie|title=Episode 386 - Alison Brie|website=WTFPod.com|date=Mei 8, 2013|accessdate=Januarie 17, 2016}}</ref> Haar pa, Charles Terry Schermerhorn, is 'n musikant en vermaak verslaggewer.<ref name="HC wedding">{{Webaanhaling|url=https://lwpolive.heraldchronicle.com/olive/ode/winchester/LandingPage/LandingPage.aspx?href=TFdDLzIwMTAvMTEvMjY.&pageno=MTI.&entity=QXIwMTIwMQ..&view=ZW50aXR5|archive-url=https://archive.is/20140420011759/http://lwpolive.heraldchronicle.com/olive/ode/winchester/LandingPage/LandingPage.aspx?href=TFdDLzIwMTAvMTEvMjY.&pageno=MTI.&entity=QXIwMTIwMQ..&view=ZW50aXR5|dead-url=yes|archive-date=April 20, 2014|title=Schermerhorn, Brandenstein Wed In Summer Ceremony|website=HeraldChronicle.com}}</ref> == Loopbaan == Vanaf 2009 tot 2015, was sy Annie Edison in die televisiereeks ''Community''. Brie is in die [[Netflix]] komediereeks '' GLOW '', geïnspireer deur die vroeë 1980's vroulike professionele stoeispan ''Gorgeous Ladies of Wrestling''.<ref>{{cite web |last=Andreeva |first=Nellie |date=Augustus 29, 2016 |title=Alison Brie To Star In Netflix Comedy Series 'G.L.O.W.' From Jenji Kohan |url=http://deadline.com/2016/08/alison-brie-star-glow-netflix-wrestling-comedy-series-jenji-kohan-1201810007/ |website=Deadline Hollywood |access-date=Oktober 21, 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200105235142/https://deadline.com/2016/08/alison-brie-star-glow-netflix-wrestling-comedy-series-jenji-kohan-1201810007/ |archive-date=5 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die reek het begin op 23 Junie 2017. == Persoonlike lewe == Brie het vir [[Dave Franco]] in 2012 ontmoet in [[New Orleans]].<ref>{{cite web |first=Marc |last=Malkin |url=http://www.eonline.com/news/689488/exclusive-alison-brie-and-dave-franco-engaged-see-the-ring-now |title=Exclusive! Alison Brie and Dave Franco Engaged—See the Ring Now |date=Augustus 24, 2015 |website=E! Online |access-date=Januarie 17, 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323165931/https://www.eonline.com/news/689488/exclusive-alison-brie-and-dave-franco-engaged-see-the-ring-now |archive-date=23 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle het getrou op Maart 13 2017.<ref>{{cite web |url=http://www.etonline.com/news/212833_dave_franco_and_alison_brie_are_married/ |title=Dave Franco and Alison Brie Are Married! |date=Maart 13, 2017 |access-date=19 April 2017 |website=ET Online |first=Meredith |last=Kile |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191031162840/https://www.etonline.com/news/212833_dave_franco_and_alison_brie_are_married |archive-date=31 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 2007: ''Born'' * 2007: ''Dickie Smalls: From Shame to Fame'' * 2012: ''The Five-Year Engagement'' * 2012: ''The Misadventures of the Dunderheads'' * 2012: ''Save the Date'' * 2014: ''The Lego Movie'' * 2015: ''Sleeping with Other People'' * 2015: ''Get Hard'' * 2015: ''No Stranger Than Love'' * 2016: ''How to Be Single'' * 2016: ''A Family Man'' * 2017: ''The Little Hours'' * 2019: ''The Lego Movie 2: The Second Part'' === Televisiereekse === * 2008: ''My Alibi'' * 2009: ''Community'' * 2009: ''Hot Sluts'' * 2013: ''Nikki & Sara Live'' * 2013: ''The ArScheerio Paul Show'' * 2014: ''BoJack Horseman'' * 2017: ''GLOW'' * 2017: ''IMDb at Toronto International Film Festival'' === Televisierolprente === * 2008: ''The Deadliest Lesson'' * 2012: ''Community: Abed's Master Key'' * 2012: ''The Nerdist: January Special'' * 2013: ''Community: Miracle on Jeff's Street'' * 2018: ''The 23rd Annual Critics' Choice Awards'' * 2018: ''2018 Golden Globes Arrivals Special'' * 2018: ''The 2018 ESPY Awards'' === Video's === * 2010: ''The Home Front'' * 2010: ''The Committee Ep 1: Bad Dog'' * 2011: ''The Making of 'Scream 4''' * 2013: ''Dream Girl w/ Dave Franco & Alison Brie'' * 2016: ''Summoners War: Team Up'' * 2017: ''The Disaster Artist: Oh, Hi Mark: Making a Disaster'' * 2018: ''Beck: Colors'' == Verwyisings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|1555340|Alison Brie}} * {{Twitter|alisonbrie|Alison Brie}} * {{Instagram|realisonbrie|Alison Brie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Brie, Alison}} [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] 6jqjteroj6o09bf49gsuy133u6sztwq 0 228339 2966663 2785715 2026-09-12T03:33:54Z ~2026-46678-29 213560 /* */ Geboort Poughkeepsie, NY, VS. 2966663 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Barbara Rhoades | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1946|3|23}} | Geboorteplek = Poughkeepsie, [[New York (deelstaat)|NY]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1968–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0722315 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Barbara Rhoades''' (gebore 23 Maart 1946) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Harry and Tonto'' (1974) en ''The Goodbye Girl'' (1977), en in die televisiereekse ''Busting Loose'' (1977) en ''Quark'' (1977). == Filmografie == === Rolprente === * 1968: ''The Shakiest Gun in the West'' * 1974: ''Harry and Tonto'' * 1977: ''The Goodbye Girl'' === Televisiereekse === * 1975: ''The Blue Knight'' * 1975: ''Joe Forrester'' * 1977: ''Busting Loose'' * 1977: ''Quark'' * 1979: ''Hanging In'' * 1979: ''Mr. Dugan'' * 1986: ''You Again?'' === Televisierolprente === * 1975: ''Conspiracy of Terror'' * 1977: ''The Making of 'The Goodbye Girl''' * 1980: ''The Day the Women Got Even'' * 1981: ''Side Show'' * 1985: ''Picking Up the Pieces'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0722315|Barbara Rhoades}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rhoades, Barbara}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] m4ykxvmw1h4p7ghxqs9z3khrmqqnt5a 2966731 2966663 2026-09-12T09:53:57Z Pynappel 70858 2966731 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Barbara Rhoades | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1946|3|23}} | Geboorteplek = Poughkeepsie, [[New York (deelstaat)|New York]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1968–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0722315 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Barbara Rhoades''' (gebore 23 Maart 1946) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Harry and Tonto'' (1974) en ''The Goodbye Girl'' (1977), en in die televisiereekse ''Busting Loose'' (1977) en ''Quark'' (1977). == Filmografie == === Rolprente === * 1968: ''The Shakiest Gun in the West'' * 1974: ''Harry and Tonto'' * 1977: ''The Goodbye Girl'' === Televisiereekse === * 1975: ''The Blue Knight'' * 1975: ''Joe Forrester'' * 1977: ''Busting Loose'' * 1977: ''Quark'' * 1979: ''Hanging In'' * 1979: ''Mr. Dugan'' * 1986: ''You Again?'' === Televisierolprente === * 1975: ''Conspiracy of Terror'' * 1977: ''The Making of 'The Goodbye Girl''' * 1980: ''The Day the Women Got Even'' * 1981: ''Side Show'' * 1985: ''Picking Up the Pieces'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0722315|Barbara Rhoades}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rhoades, Barbara}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] f8z9d3ogehluza0zi02tbw2ixulvlcq 0 232527 2966657 1966323 2026-09-12T02:44:36Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2966657 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Art Acord | Beeld = Art Acord, Stars of the Photoplay.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Arthemus Ward Acord | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0010134 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Art Acord''' (17 April 1890 – 4 Januarie 1931) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''Lazy Lightning'' (1926), ''Hard Fists'' (1927), en ''The White Outlaw'' (1929). == Filmografie == === Rolprente === * 1910: ''[[Pride of the Range]]'' * 1915: '''Twas Ever Thus'' * 1915: ''Nearly a Lady'' * 1915: ''Pretty Mrs. Smith'' * 1916: ''The Battle of Life'' * 1920: ''The Moon Riders'' * 1921: ''The White Horseman'' * 1921: ''Winners of the West'' * 1922: ''In the Days of Buffalo Bill'' * 1922: ''A Race for a Father'' * 1923: ''The Oregon Trail'' * 1924: ''Fighting for Justice'' * 1924: ''Looped for Life'' * 1925: ''The Call of Courage'' * 1925: ''The Circus Cyclone'' * 1925: ''Pals'' * 1925: ''Three in Exile'' * 1925: ''The Wild Girl'' * 1925: ''The Silent Guardian'' * 1926: ''Lazy Lightning'' * 1926: ''The Scrappin' Kid'' * 1926: ''The Man from the West'' * 1926: ''The Ridin' Rascal'' * 1926: ''Rustlers' Ranch'' * 1926: ''The Set-Up'' * 1926: ''Sky High Corral'' * 1926: ''The Terror'' * 1926: ''Western Pluck'' * 1927: ''Hard Fists'' * 1927: ''Loco Luck'' * 1927: ''Set Free'' * 1927: ''Spurs and Saddles'' * 1927: ''The Western Rover'' * 1928: ''His Last Battle'' * 1928: ''Two-Gun O'Brien'' * 1929: ''The White Outlaw'' * 1929: ''The Arizona Kid'' * 1929: ''Bullets and Justice'' * 1929: ''Fighters of the Saddle'' * 1929: ''An Oklahoma Cowboy'' * 1929: ''Wyoming Tornado'' * 1929: ''Flashing Spurs'' * 1929: ''Texas Battler'' * 2017: ''Lost Cleopatra'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0010134|Art Acord}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Acord, Art}} [[Kategorie:Geboortes in 1890]] [[Kategorie:Sterftes in 1931]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] 9oke4ld4u79a8m4wh0l0tzjqdgcy65u 0 234570 2966549 2910654 2026-09-11T21:51:06Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966549 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas siekte |naam = Lassakoors |beeld = LassaBoy.png |beeldgrootte = 200px |onderskrif = Gemeenskapsonderrigmateriaal vir Lassakoors |DiseasesDB = 7272 |ICD10 = {{ICD10|A|96|2|a|90}} |ICD9 = {{ICD9|078.8}} |ICDO = |DSMIV = |OMIM = |MedlinePlus = |eMedicineSubj = |eMedicineTopic = |eMedicine_mult = |MeshID = D007835 }} '''Lassakoors''' is 'n baie besmetlike, akute en aanmeldbare [[virus]]siekte beperk tot Afrika. Die virus word oorgedra deur die [[Natalse vaalveldmuis]] (''Mastomys natalensis''). Die siekte word gekenmerk aan 'n hoë [[koors]] en die ontsteking van verskeie organe. Tans bestaan daar geen geneesmiddel teen lassakoors nie en ongeveer die helfte van die pasiënte wat die virus opdoen, sterf. Dit is vernoem na die plek Lassa in [[Nigerië]] waar dit in 1969 ontdek is. Die virus ressorteer net soos die Marburgkoors onder die hemorragiese (d.w.s. bloeding-) koorssoorte. In Maart 2018 is Lassakoors in die volgende Afrikastate as endemies beskou: [[Benin]], [[Ghana]], [[Guinee]], [[Liberië]], [[Mali]], [[Nigerië]], [[Sierra Leone]] en [[Togo]]. Die virus kom ook sporadies voor in die [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Senegal]] en ander Afrikalande.<ref>[https://travelhealthpro.org.uk/news/303/lassa-fever-on-the-increase-in-west-africa Lassa fever on the increase in West Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922235126/https://travelhealthpro.org.uk/news/303/lassa-fever-on-the-increase-in-west-africa |date=22 September 2020 }}, by Travel Health Pro: Public Health England, 14 Maart 2018</ref> == Omskrywings in Afrikaanse woordeboeke == Volgens die [[WAT]] word lassakoors omskryf as: "Uiters aansteeklike koorssiekte met 'n hoë sterftesyfer, gekenmerk deur die aantasting van verskillende organe, mondsere en 'n veluitslag, en veroorsaak deur 'n virus wat deur die vaalveldmuis, ''Praomys (Mastomys) natalensis'', na die mens oorgedra word." In die ''Pharos Woordeboek vir die Gesondheidswetenskappe'' (2011) word geskryf onder "Lassa-koors" : "Soönotiese, hemorragiese virussiekte met hoë mortaliteit, endemies in Sentraal-Wes-Afrika."<ref>''Pharos Woordeboek vir die Gesondheidswetenskappe''. 2011. s.v. Lassa-koors. Tweede en uitgebreide uitgawe. Kaapstad: Pharos Woordeboeke. bl. 437.</ref> == Ontdekking == Tussen 1950 tot 1970 is 107 persone as gevolg van die navorsing alleen oorlede.<ref name="Limburgschdagblad.12.Feb.1970.4">[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&page=1&coll=ddd&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1970%7C&identifier=ddd:010541240:mpeg21:a0182&resultsidentifier=ddd:010541240:mpeg21:a0182&rowid=1 ''Limburgsch dagblad''. 1970. Dodelijk virus in Nigeria ontdekt. 12 februari, bl. 4]</ref> Lassakoors is in '''1969''' die eerste maal identifiseer en geïsoleer. In Nigerië sterf destyds 'n Amerikaanse sendelingsuster (Laura Wine) aan 'n vreemde siekte; sy het by 'n pasiënt in die kraamsorg aangesteek; dit was in die dorpie geleë in die deelstaat, Borno, [[Nigerië]].<ref>Ross I. Donaldson: ''The Lassa Ward: One Man’s Fight Against One of the World’s Deadliest Diseases''. In: St. Martin’s Press, 2009, {{ISBN|0-312-37700-2}}, {{ISBN|978-0-312-37700-7}}.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/vhf/lassa/|title=Lassa Fever |website=www.cdc.gov|access-date=2016-09-23}}, Centers of Disease Control and Prevention, Atlanta, US Department of Health & Human Services</ref><ref>{{Cite journal|last=Frame|first=J. D.|last2=Baldwin|first2=J. M.|last3=Gocke|first3=D. J.|last4=Troup|first4=J. M.|date=1970-07-01|title=Lassa fever, a new virus disease of man from West Africa. I. Clinical description and pathological findings|journal=The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene|volume=19|issue=4|pages=670–676|issn=0002-9637|pmid=4246571}}</ref> Wine word na die Nigeriese stad Jos gebring, waar sy oorlede is. Daarna word nog twee persone besmet, waaronder die 42-jarige verpleegster Lily Pinneo, wat na Laura Wine omgesien het.<ref>{{Cite journal|last=Frame|first=J. D.|date=1992-05-01|title=The story of Lassa fever. Part I: Discovering the disease|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed?term=1614671|journal=New York State Journal of Medicine|volume=92|issue=5|pages=199–202|issn=0028-7628|pmid=1614671}}</ref> Die ander (anonieme) verpleegster is in Jos dood.<ref name="DeWinter1974.4" /> Pinneo is eers na [[Lagos]] vervoer, en vandaar na New York. Sy bring volgens die beriggewing op 12 Februarie 1970 reeds nege weke in die hospitale deur, verloor 14 kilogram en byna al haar hare het uitgeval.<ref name="Limburgschdagblad.12.Feb.1970.4" /> Monsters van Pinneo is na die [[Yale-universiteit]] in [[New Haven]] gestuur, waar die siekte vir die eerste maal as 'n nuwe virus, vandag bekend as ''Lassa mammarenavirus'', geïsoleer is.<ref>{{Cite journal|last=Buckley |first=Sonja M.<!--|author-link=Sonja Buckley--> |last2=Casals |first2=Jordi |last3=Downs |first3=Wilbur G. |date=1970-07-11 |title=Isolation and Antigenic Characterization of ''Lassa Virus'' |url=http://www.nature.com/nature/journal/v227/n5254/abs/227174a0.html |journal=Nature |language=en |volume=227 |issue=5254 |pages=174 |doi=10.1038/227174a0 |bibcode=1970Natur.227..174B}}</ref> Pinneo het herstel.<ref name="Detijdnognooitnederlander" /> In Junie 1969 word dr. Jordi Casals, wat leiding verskaf het tydens die Yale-ondersoek ernstig siek, en ook hy word in die hospitaal opgeneem. Die bloed wat ondertussen van die herstellende Lily Pinneo tot 'n soort inentingsstof gemaak is, het wel dr. Casals se lewe gered. Hy keer toe terug na Yale om die ondersoek voort te sit, maar die ondersoek word gestaak toe 'n assistent van dr. Casals, naamlik Juan Roman, die siekte kry en sterf.<ref name="Limburgschdagblad.12.Feb.1970.4" /> In 1970 het Yale verklaar dat waarskynlik niemand gevaar loop om in die Verenigde State die siekte op te doen nie. Die wetenskaplikes in Afrika is wel vroegtydig gewaarsku.<ref name="Limburgschdagblad.12.Feb.1970.4" /> Die wetenskaplikes het meer as 640 verskillende diere in die Lassaomgewing gevang. Bloed, longe, harte, milte en niere is na die gespesialiseerde laboratorium van de Amerikaanse sentrum vir siektebestryding en -voorkoming (CDC) gestuur.<ref>Van Dooren, P. 2002. ''Virussen en bacteriën in opmars''. Leuven: Uitgeverij Davidsfonds, p. 152-153: Twee jaar later [1969] was het weer zover. Ditmaal doodde de 'nieuwe' ziekte al langer zwarten, maar ze werd pas ontdekt toen in 1969 Amerikaanse missiezusters in een ziekenhuis in het Nigeriaanse dorp Lassa ziek werden. De symptomen leken angstwekkend veel op Marburg. Het virus bleek echter niet draadvormig, maar bolvormig te zijn. Het was met andere woorden geen filovirus, maar een arenavirus. Het doodde bijna Jordi Casals, de viroloog van de Yale-universiteit die het virus identificeerde. Casals haalde het dankzij serum, zijn laborant stierf wel. '''Wetenschappers vingen meer dan 640 verskillende dieren rond Lassa. Bloed, longen, harten, milten en nieren werden [p. 153] naar het gespecialiseerde laboratorium van de Amerikaanse CDC gestuurd'''. Slechts één dier bleek positief, een gewone bruine rat, ''Mastomys natalensis''. Zijn urine krioelde van de virussen. Mensen worden besmet via inademing van gedroogde urine of via contact met urine langs huidwondjes. Dat contact valt het slachtoffer niet op: de ratten plassen overal op en ook opgedroogde urine blijft gevaarlik. Ook al trof Lassakoorts veeleer de zwarten dan de blanken, de ziekte moet ook voor hen redelijk nieuw zijn, want Afrikanen zijn niet immuner dan blanken. Lassa is endemisch in Sierra Leone, Liberia, Nigeria en Guinea, maar eigenaardig genoeg niet in het gehele verspreidingsgebied van de rat. Jaarlijks zijn er honderdduizenden gevallen, waarvan 10% sterft. Het virus telt verschillende stammen, die al duizenden jaren onder knaagdieren moeten huizen. Wat er zou gebeuren als een besmette rat het schip of het vliegtuig kan nemen, weet niemand.[p. 154]</ref> In '''1972''' is vasgestel dat die [[Natalse vaalveldmuis]] (''Mastomys natalensis'') die vernaamste virusdraer is wat vryelik in Wes-Afrika voorkom; die virus word deur die urine en stoelgang uitgeskei, sonder om enige sigbare simptome te toon.<ref>{{Cite journal|last=Fraser|first=D. W.|last2=Campbell|first2=C. C.|last3=Monath|first3=T. P.|last4=Goff|first4=P. A.|last5=Gregg|first5=M. B.|date=1974-11-01|title=Lassa fever in the Eastern Province of Sierra Leone, 1970–1972. I. Epidemiologic studies|journal=The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene|volume=23|issue=6|pages=1131–1139|issn=0002-9637|pmid=4429182}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Monath|first=T. P.|last2=Maher|first2=M.|last3=Casals|first3=J.|last4=Kissling|first4=R. E.|last5=Cacciapuoti|first5=A.|date=1974-11-01|title=Lassa fever in the Eastern Province of Sierra Leone, 1970–1972. II. Clinical observations and virological studies on selected hospital cases|journal=The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene|volume=23|issue=6|pages=1140–1149|issn=0002-9637|pmid=4429183}}</ref> In 1973 is daar in 'n Londense hospitaal 'n vrou met die siekte opgeneem, maar sy het genees daarvan.<ref name="Detijdnognooitnederlander">[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=2&sortfield=date&coll=ddd&identifier=ddd:011236549:mpeg21:a0058&resultsidentifier=ddd:011236549:mpeg21:a0058&rowid=5 ''De tijd''. 1974. Nog nooit Nederlander met lassa-koorts. 23 maart: 3]</ref> Op 20 Maart 1974 word berig 'n Wes-Duitse arts, die 33-jarige Bernhard Mandrella, sou binne enkele dae per virusdigte Amerikaanse Apollo-kapsule (of, maankapsule) vanaf Nigerië na die Duitse Bondsrepubliek vervoer word. Daar was ook 'n bietjie politiek hierby betrokke, want die Wes-Duitse deskundiges wou glad nie gehad het dat 'n uiters besmetlike siekte oor Europa se drumpel ingevoer word nie, terwyl die Nigeriese regering aangevoer het dat die Lassakoors 'n epidemie onder die blankes kon veroorsaak, want, so het die Nigeriese regering destyds aangevoer: slegs blankes het tot dusver die siekte onder lede gekry. Mandrella was in diens van 'n Wes-Duitse katolieke organisasie vir ontwikkelingshulp, en het dieselfde siekte by 'n kollega aangesteek wat enkele weke tevore aan die siekte oorlede is ("bakteriële bloedvergiftiging" was die onjuiste diagnose destyds).<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=1&coll=ddd&sortfield=date&identifier=KBNRC01:000032746:mpeg21:a0046&resultsidentifier=KBNRC01:000032746:mpeg21:a0046&rowid=1 Van der Zee, S. 1974. Ziekentransport per Apollocapsule Nieuw virus bedreigt blanken in Nigeria. ''NRC Handelsblad'', 20 maart, bl. 5]</ref> Hierdie 29-jarige kollega werksaam by die hospitaal in Onitsha (sterf 20 Februarie 1974)<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=1&sortfield=date&coll=ddd&identifier=ddd:010619597:mpeg21:a0325&resultsidentifier=ddd:010619597:mpeg21:a0325&rowid=10 ''Leeuwarder courant''. 1974. Duitse arts met Lassa-koorts teruggevlogen uit Afrika. 22 maart:17]</ref><ref name="detijddoodziekuitnigerienaarhuis">[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=2&sortfield=date&coll=ddd&identifier=ddd:011236548:mpeg21:a0160&resultsidentifier=ddd:011236548:mpeg21:a0160&rowid=1 ''De tijd''. 1974. Doodziek uit Nigerië naar huis. Duitse arts besmet met nieuw virus.]</ref> se naam was Egon Sauerwald. Die plan was: Mandrella sou eers na 'n isolasiestasie in Ebstorff op Lünenburger Heide gebring word, voordat hy aan die Duitse Trope-instituut in Hamburg toevertrou is. Die Wes-Duitse regering dra die koste van die reddingsaksie.<ref name="Tubantia.1974.15">[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=1&sortfield=date&coll=ddd&identifier=KBPERS01:003420018:mpeg21:a00128&resultsidentifier=KBPERS01:003420018:mpeg21:a00128&rowid=2 ''Tubantia''. 1974. Forse reddingsactie voor lijder aan uiterst gevaarlijke ziekte. 21 maart: 15]</ref> Op 21 Maart 1974 vertrek 'n Wes-Duitse Boeing 707 na Nigerië om die dokter te gaan haal. Die dokter is ondersoek deur prof. J. Casals van die Yale-universiteit. Tussendeur die toutrekkery tussen die Wes-Duitse ministeries van wat gedoen moes word, het die Stuttgartse Reddingsdiens die knoop deurgehaak en die sieke sonder kapsule gaan haal. 'n Lugdigte kajuit is wel ingebou.<ref name="detijddoodziekuitnigerienaarhuis" /> Casals het besluit dat die infeksiegevaar oor sy ergste was, maar dat die behandeling in Europa dringend noodsaaklik sou wees. Ook die Duitse mediese spesialiste was dit eens dat die ergste besmettingsgevaar verby is. Die gebruik van NASA se kapsule was dus onnodig; volgens die Amerikaners sou die voorbereiding van die kapsule nog twee dae moes duur, terwyl die Wes-Duitse ministerie onseker was of die Duitse lugmag 'n vliegtuig groot genoeg gehad het om hierdie isolasiekapsule in te monteer en te vervoer.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=1&sortfield=date&coll=ddd&identifier=ABCDDD:010849814:mpeg21:a0135&resultsidentifier=ABCDDD:010849814:mpeg21:a0135&rowid=4 ''De Volkskrant''. 1974. Bonn weigerde zieke dokter op te halen. 21 maart, 5]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=1&sortfield=date&coll=ddd&identifier=KBNRC01:000032747:mpeg21:a0051&resultsidentifier=KBNRC01:000032747:mpeg21:a0051&rowid=3 Van der Zee, S. 1974. Arts in maancapsule naar Hamburg. ''NRC Handelsblad'', 21 Maart:5]</ref> Ook [[Lufthansa]] het ingewillig tot die reddingsaksie, al sou dit beteken het die bemanning moes 14 dae in kwarantyn verkeer.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=1&sortfield=date&coll=ddd&identifier=ABCDDD:010837558:mpeg21:a0225&resultsidentifier=ABCDDD:010837558:mpeg21:a0225&rowid=5 ''Het parool''. 1974. Zieke arts na weken gered. 21 maart:5]</ref> Die Boeing 707 land die aand van 21 Maart 1974 op die Hamburgse vliegveld wat hermeties afgeslote was. Niemand, buiten die hospitaalpersoneel, mag binne 'n radius van 100 meter van Mandrella kom nie.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=1&sortfield=date&coll=ddd&identifier=ABCDDD:010837559:mpeg21:a0201&resultsidentifier=ABCDDD:010837559:mpeg21:a0201&rowid=9 ''Het Parool''. 1974. Doodzieke arts in Duitsland terug. 22 maart:1]</ref> Op die Boeing-707 is Mandrella vergesel deur vier bemanningslede, twee dokters, drie Nigeriese verpleegsters en een verteenwoordiger van die Wes-Duitse Ministerie van Volksgesondheid. Weens die geharwar, het minstens 'n week verloop voordat die Duitse owerheid uiteindelik dr. Mandrella te hulp gesnel het.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=2&sortfield=date&coll=ddd&identifier=KBPERS01:002893020:mpeg21:a00113&resultsidentifier=KBPERS01:002893020:mpeg21:a00113&rowid=2 ''Algemeen Dagblad''. 1974. Doodzieke arts opgehaald. 23 maart, bl. 9]</ref> Die dokter is ook, wel soos beplan, na die (pokke)kwarantynkliniek in Ebstorff, [[Nedersakse]], oorgeplaas;<ref name="detijddoodziekuitnigerienaarhuis" /><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=2&sortfield=date&coll=ddd&identifier=ddd:011016892:mpeg21:a0003&resultsidentifier=ddd:011016892:mpeg21:a0003&rowid=4 ''Nieuwsblad van het Noorden''. 1974. Plastic tegen virus. 23 maart:1]</ref> by sy vervoer is sover moontlik alle digbevolkte gebiede vermy.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=2&sortfield=date&coll=ddd&identifier=ddd:010560929:mpeg21:a0053&resultsidentifier=ddd:010560929:mpeg21:a0053&rowid=3 ''Limburgsch dagblad''. 1974. Dokter Mandrella 'darf nicht sterben'. 23 maart, 2]</ref> Op 9 April 1974 word berig die Duitse dokter is genees, en dr. Mandrella wil dadelik terugkeer na Nigerië waar hy die siekte opgedoen het.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=2&sortfield=date&coll=ddd&identifier=ddd:011016906:mpeg21:a0036&resultsidentifier=ddd:011016906:mpeg21:a0036&rowid=9 ''Nieuwsblad van het Noorden''. 1974. Arts geneest van gevaarlijke ziekte. 09 april: 3]</ref> Op 13 April word berig dat hy binnekort ontslaan sou word uit die kwarantynafdeling van die Hamburgse trope-instituut op die Lüneburger Heide.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=2&sortfield=date&coll=ddd&identifier=ddd:010560942:mpeg21:a0130&resultsidentifier=ddd:010560942:mpeg21:a0130&rowid=10 ''Limburgsch dagblad''. 1974. Een moedig man. 13 april:2]</ref> Dr. Mandrella keer op 20 Junie 1974, volkome genees, na die hospitaal in Onitsha terug om sy werk daar te hervat. Hy het wel sy bloed beskikbaar gestel vir die vervaardiging van 'n serum. <ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=3&sortfield=date&coll=ddd&identifier=KBPERS01:002903017:mpeg21:a00133&resultsidentifier=KBPERS01:002903017:mpeg21:a00133&rowid=1 ''Algemeen Dagblad''. 1974. Besmette Duitse arts genezen. 21 Junie:9]</ref> Die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] in [[Genève]] beskou dit in 1974 as "volstrekte onsin" dat die gevreesde Lassakoors, volgens die Duitse bronne, slegs blankes sou tref in Nigerië. Skaars 'n jaar nadat die virus in 1969 'n naam gekry het, breek 'n klein epidemie in Bassa (in Midde-Nigerië) en in 1972 by Zorzor (Liberië) en Sierre Leone vernaamlik onder swart inwoners van hierdie lande uit. Gemiddeld sterf daar ongeveer 50 persent van die pasiënte. Die organisasie voer ook aan via die urine van knaagdiere, veral van een bepaalde "rot" wat in Nigerië, Guinee, Sierra Leone en Liberië baie voorkom, kan 'n mens, ongeag sy velkleur, besmet word. Mense kan ook die draer van die siekte wees, sonder om enige simptome te toon. Die draers kan dus ook dan ander mense besmet.<ref name="DeWinter1974.4"> [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=1&sortfield=date&coll=ddd&identifier=KBNRC01:000032748:mpeg21:p004&resultsidentifier=KBNRC01:000032748:mpeg21:a0009&rowid=6 De Winter, S. 1974. 'Lassa-koorts kan ook dodelijk zijn voor niet-blanke patiënten. ''NRC Handelsblad''. 22 maart, bl. 4]</ref> In 1970 is daar 'n tweede uitbraak van die epidemie, en inderdaad in Jos, Nigerië, en ook in 'n hospitaal. 28 pasiënte word geraak, waarvan 27 Nigeriërs. Dit het getoon dat dit nie alleen blankes is wat getref word soos algemeen beweer is nie, maar wel pasiënte of die verplegende personeel. Nagenoeg die helfte sterf. Nog 'n epidemie volg in 1972 in Liberië, weereens in 'n hospitaal (daar was 11 pasiënte) en in Sierre Leone. By laasgenoemde duur die epidemie 'n jaar lank, en die aantal siekes styg tot 63. Ook ongeveer die helfte van die siekes sterf. Die deskundiges het begin besef daar is veel meer mense daarbuite wat die siekte onder lede het as wat aanvanklik vermoed is, maar slegs by enkeles ly dit tot 'n ernstige toestand.<ref name="Detijdnognooitnederlander" /> Die siekte begin gewoonlik met koors, koue rillings, algemene siektegevoel met spierpyne en hoofpyn. Die simptome neem drasties toe, en gaan gepaard met duiseligheid, keelseer, hoes, maagpyn en buikloop. Die bloeddruk daal, en die pasiënt raak ontwater. Soms ontstaan 'n vlekkerige uitslag, en ander ontstekingsverskynsels in die keel.<ref name="Verbrugh" /> Die grootste probleem is dat die simptome, soos koors, keelpyn, spierpyn, hoes, braak, buikloop en ander nie uniek is aan hierdie siekte nie; en 'n verkeerde diagnose kan gemaak word, en die pasiënt kan verkeerdelik behandeling kry vir malaria of buiktifus,<ref name="Detijdnognooitnederlander"/> geelkoors, masels, pokke, en ander infeksiesiektes. Eers wanneer mens die virus in die bloed of urine agterna toets, word die virus identifiseer.<ref name="Verbrugh">[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1974%7C&page=2&sortfield=date&coll=ddd&identifier=KBNRC01:000032761:mpeg21:a0048&resultsidentifier=KBNRC01:000032761:mpeg21:a0048&rowid=8 Verbrugh, H.S. 1974. Lassakoorts - geheimzinng en spectaculair. 6 april: 4]</ref> Die dood kan op die 11de en 15de dag van die siekte intree. Kort voor die dood intree, is die liggaamstemperatuur baie laag, die pasiënt verkeer in skok, urineproduksie stop, en die pasiënt ly aan krampe.<ref name="Verbrugh" /> In 1974 is bevind antibiotika werk nie, en op die lange duur is mens net besig om simptome te bestry: die pasiënt moet byvoorbeeld meer rus kry en moeite word gedoen om die pyn te verlig. En later moet iets gedoen word om die die dalende bloeddruk en die steeds swakkerwordende nierfunksie te keer. Eers dan styg die kanse op genesing.<ref name="Detijdnognooitnederlander" /> Volgens prof. Zuidema (1974) is die berig dat pasiënte alleen gered kan word met 'n serum uit die bloed van oorlede Lassakoorspasiënte verkeerd. Die gevaar bestaan juis dat die bloed ook die virus kan bevat en by die pasiënte ingespuit word. Volgens hom is daar dalk die moontlikheid dat die plasma wat verkry is uit die bloed van die pasiënte wel moontlik "antistoffen" kan bevat wat teen die siekte gebruik kan word.<ref name="Detijdnognooitnederlander" /> En hierdie plasma moet kom van pasiënte wat die siekte ''oorleef'' het.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=3&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=KBPERS01:003376023:mpeg21:a00144&resultsidentifier=KBPERS01:003376023:mpeg21:a00144&rowid=6 ''Tubantia''. 1975. Lassa-koorts. 27 februari:17]</ref> Op 16 Januarie '''1975''' word berig 13 Nederlanders moes vir 17 dae lank, gereken vanaf die datum vanaf hul aankoms in Brussel, elke dag die dokter besoek vir simptome van die siekte, nadat hulle die vorige week in 'n vliegtuig vanaf Nigerië (Vlug SN611, op die Belgiese Sabena<ref name="Vrijevolk27januari.5." />) teruggevlieg het na Brussel saam met 'n siek 39-jarige Britse dokter, dr. Peter Kennedy.<ref name="Vrijevolk27januari.5." /> Hy het die Vrydag (10 Januarie 1975) uit Kano, Nigerië, via Brussel na Londen, teruggevlieg. Die Britse dokter is 11de<ref name="Vrijevolk27januari.5." /> of 12de Januarie 1975 oorlede. Die Britse arts het ook in 'n sendingshospitaal gewerk en was waarskynlik besmet met die Lassakoors. Of hy wel aan Lassakoors oorlede is, is nog onseker, omdat die laboratoriumondersoek baie tydrowend was: die bloedmonsters is na Atlanta, Verenigde State van Amerika, gestuur vir ontleding. Vir die 13 Nederlanders, of "kontakpersone", is dit maar voorsorg tref, al is die besmettingskans gering en slegs deur baie en noue kontak met die sieke oordraaglik, soos tussen 'n dokter en pasiënt. 30-50% van die gevalle lei tot sterfte. Indien die dertien Nederlanders binne 17 dae koors, keel- of buikpyn sou ontwikkel het, moes hulle afgesonder word. Die ander Britse, Belgiese en Franse reisigers op die vliegtuig is ook in kennis gestel.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=KBPERS01:002910013:mpeg21:a00011&resultsidentifier=KBPERS01:002910013:mpeg21:a00011&rowid=1 ''Algemeen Dagblad''. 1975. 13 Nederlanders mogelijk besmet met Lassa-koorts. 16 Januarie:1]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ABCDDD:010821842:mpeg21:a0128&resultsidentifier=ABCDDD:010821842:mpeg21:a0128&rowid=2 ''Trouw''. 1975. Dertien mensen onder controle op Lassakoorts. 16 januari]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ABCDDD:010881300:mpeg21:a0108&resultsidentifier=ABCDDD:010881300:mpeg21:a0108&rowid=4 De Volkskrant. 1975. Groep reizigers mogelijk besmet door lassakoorts. 16 januari:3]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ddd:010560766:mpeg21:a0006&resultsidentifier=ddd:010560766:mpeg21:a0006&rowid=5 ''Limburgsch dagblad''. 1975. Brit stierf aan lassakoorts: 13 Nederlanders onder controle. 16 januari:1]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ddd:011198696:mpeg21:a0139&resultsidentifier=ddd:011198696:mpeg21:a0139&rowid=6 Gonggrijp, F. 1975. Dertien Nederlanders mogelijk met dodelijk tropenvirus besmet. ''De Telegraaf'', 16 januari:1]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ddd:010619846:mpeg21:a0192&resultsidentifier=ddd:010619846:mpeg21:a0192&rowid=10 ''Leeuwarder courant''. 1975. Nederlanders onder controle wegens lassakoorts. 16 januari: 7]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ddd:010375447:mpeg21:a0110&resultsidentifier=ddd:010375447:mpeg21:a0110&rowid=1 ''De waarheid''. 1975. Dokter gestorven aan lassakoorts, dertien Nederlanders onder controle. 17 januari:5]</ref> In Engeland hoef die passasiers wat in die vliegtuig was egter nie elke dag die dokter te besoek het nie, maar hul moes hul dokter onmiddellik in kennis stel indien hul enige simptome toon.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ABCDDD:010839908:mpeg21:a0231&resultsidentifier=ABCDDD:010839908:mpeg21:a0231&rowid=3 ''Het Parool''. 1975. Controle op Lassa-koorts bij 13 Nederlanders. 16 januari:5]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ddd:011017139:mpeg21:a0054&resultsidentifier=ddd:011017139:mpeg21:a0054&rowid=8 ''Nieuwblad van het Noorden''. 1975. Mogelijk 13 Nederlanders met Lassakoorts besmet. 16 januarie:3]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ddd:010958667:mpeg21:a0117&resultsidentifier=ddd:010958667:mpeg21:a0117&rowid=9 ''Het vrije volk: democratisch-socialistisch dagblad''. 1975. Lassakoorts bedreigt 13 landgenoten. 16 januarie:1]</ref> Later is vasgestel 15 Nederlanders word geraak, en nie alleen 13 nie. Dit blyk toe egter wel die Britse arts was op 'n draagbaar agter in die vliegtuig; die kontak was dus minimaal. Maar in die lugvaartkringe gaan die vraag op hoe so 'n ernstige en aansteeklike siek Britse arts in die eerste plek op die vliegtuig kon beland het, aangesien lugvaartmaatskappye gewoonlik weier om sulke pasiënte te vervoer sonder duidelike mediese verklarings. Ook sou die toetse in die Verenigde State nog 'n week duur, en teen daardie tyd sou die inkubasietydperk by die Nederlanders al verstreke wees.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ddd:011198698:mpeg21:a0619&resultsidentifier=ddd:011198698:mpeg21:a0619&rowid=2 Gonggrijp, F. 1975. Martelende onzekerheid voor nog eens 2 Nederlanders: Angst voor Lassakoorts houdt 15 mensen in de ban. ''De Telegraaf'', 18 januari:9]</ref> Op 21 Januarie 1975 is berig die 13 Nederlanders het, sedert hul op 12 Januarie op las van die Ministerie van Volksgesondheid onder daaglikse kontrole gestaan het, nog geen simptome getoon nie.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=KBPERS01:002910017:mpeg21:a00006&resultsidentifier=KBPERS01:002910017:mpeg21:a00006&rowid=4 ''Algemeen Dagblad''. 1975. Geen tekenen Lassakoorts bij 13 Nederlanders. 21 januari: 1]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ABCDDD:010821846:mpeg21:a0123&resultsidentifier=ABCDDD:010821846:mpeg21:a0123&rowid=5 ''Trouw''. 1975. Geen symptomen lassa-koorts ontdekt. 21 januari]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ABCDDD:010839912:mpeg21:a0156&resultsidentifier=ABCDDD:010839912:mpeg21:a0156&rowid=6 ''Het Parool''. 1975. Geen symptomen van lassa-koorts. 21 januari:5]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ABCDDD:010881304:mpeg21:a0059&resultsidentifier=ABCDDD:010881304:mpeg21:a0059&rowid=7 ''De Volkskrant''. 1975. Lassa-koorts uitgebleven. 21 januari:3]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ddd:010958671:mpeg21:a0011&resultsidentifier=ddd:010958671:mpeg21:a0011&rowid=8 ''Het vrije volk: democratisch-socialistisch dagblad''. Lassakoorts blijft uit. 21 januari]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ddd:010572290:mpeg21:a0072&resultsidentifier=ddd:010572290:mpeg21:a0072&rowid=9 ''Nederlands dagblad: gereformeerd gezinsblad''. 1975. Nederlanders niet besmet met lassa-koorts. 21 januari:4]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ddd:010619850:mpeg21:a0158&resultsidentifier=ddd:010619850:mpeg21:a0158&rowid=10 ''Leeuwarder courant''. 1975. Geen Lassa-koorts bij Nederlanders. 21 januari:7]</ref> Daar word toe berig die Nigeriese owerhede moes dr. Kennedy nooit laat vertrek het nie, en die Belgiese lugredery moes hom nie vervoer het nie. Die Britse pers het ook nie 'n woord gerep oor die saak nie; die [[BBC]] en die Britse onafhanklike televisie- en radiodiens het die eerste twee dae geweier om selfs melding daarvan te maak. In Engeland is minstens 200 mense so nie opgespoor wat met dr. Kennedy in aanraking kon gewees het nie. In België én Nederland is die erns van die saak wel besef, en deur die geweldige media-aandag in te span, is alle kontakpersone van die twee lande onder mediese behandeling.<ref name="Vrijevolk27januari.5.">[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=3&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ddd:010958676:mpeg21:a0117&resultsidentifier=ddd:010958676:mpeg21:a0117&rowid=2 ''Het vrije volk: democratisch-socialistisch dagblad''. 1975. Lassa-gevaar niet geweken. 27 januari:5]</ref> Op 29 Januarie 1975 is berig dr. Kennedy is wel aan Lassakoors oorlede. Maar, dit blyk uit die geval van die Britse dokter dat daar van 'n vinnige verspreiding van die siekte (alleen moontlik deur noue kontak) geen sprake is nie.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=3&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=KBPERS01:002910024:mpeg21:a00034&resultsidentifier=KBPERS01:002910024:mpeg21:a00034&rowid=4 ''Algemeen Dagblad''. 1975. Lassakoorts was doodsoorzaak van Britse arts. 29 januari:3]</ref> Om te bewys hoe maklik die siekte verwar kan word met 'n ander:<br> '''1981''': Die hospitaal De Lichtenberg in Amersfoort is die tweede hospitaal in Nederland wat 'n spesiale isolasiestasie ingerig het vir uiters besmetlike siektes, waaronder die Lassakoors.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=1%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C&identifier=KBPERS01:002976025:mpeg21:a00052&resultsidentifier=KBPERS01:002976025:mpeg21:a00052&rowid=1 Algemeen Dagblad. 1981. Greep op gevaarlijke virussen. 29 september:5]</ref> Daar is twee beddens, en diegene wat in hierdie isolasieafdeling sou beland is geskat op nul tot een pasiënt per jaar.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=1%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C&identifier=ABCDDD:010823163:mpeg21:a0162&resultsidentifier=ABCDDD:010823163:mpeg21:a0162&rowid=1 ''Trouw''. 1981. Dure bedden voor patiënten. 14 Oktober:3]</ref> Op 17 Oktober 1981, skaars drie dae ná die amptelike opening van die besondere isolasieafdeling van die Lichtenberg-hospitaal, is daar 'n 27-jarige Engelsman opgeneem wat waarskynlik aan die lassakoors ly.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=1%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C&identifier=KBNRC01:000028841:mpeg21:a0019&resultsidentifier=KBNRC01:000028841:mpeg21:a0019&rowid=1 ''NRC Handelsblad''. 1981. Patiënt met lassakoorts opgenomen. 17 oktober:2]</ref> Aanvanklik is gedink dit is 'n grap, weens die tydsberekening, en veral omdat die bou van die isolasiesentrum 6 miljoen gulden gekos het. Maar die pasiënt het op Schiphol aangekom, op 'n deurreis vanuit Kano, Nigerië, met tussenlandings op Tunis en Schiphol na Londen, Engeland, maar was eenvoudig te siek om verder deur te reis. Trouens, hy word al op 7 November siek in Nigerië; hy vertrek op 15 Oktober na Engeland, maar word so onwel, dat hy eers na die isoleerafdeling van die Wilhelmina Gasthuis gestuur is; toe daar vermoed word hy ly aan lassakoors, is hy vir verdere ondersoek na Amersfoort gebring. 'n Lys van die ander 280 passasiers en 12 bemanningslede op KLM is saamgestel, en 'n bloedmonster van die Brit is na 'n laboratorium gestuur wat spesialiseer in die ondersoek van die tropiese siekte.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=1%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C&identifier=ddd:011205139:mpeg21:a0947&resultsidentifier=ddd:011205139:mpeg21:a0947&rowid=1 ''De Telegraaf''. 1981. Brit brengt dodelijk virus 't land binnen. 17 oktober:3]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=1%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C&identifier=ddd:010627592:mpeg21:a0102&resultsidentifier=ddd:010627592:mpeg21:a0102&rowid=1 Nederlands dagblad: gereformeerd gezinsblad. 1981. Isolatiecentrum Amersfoort heeft eerste patiënt binne. 17 oktober:5]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=1%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C&identifier=ddd:010960976:mpeg21:a0200&resultsidentifier=ddd:010960976:mpeg21:a0200&rowid=1 Het vrije volk: democratisch-socialistisch dagblad. 1981. 17 oktober]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=1%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C&identifier=ddd:010377673:mpeg21:a0069&resultsidentifier=ddd:010377673:mpeg21:a0069&rowid=1 ''De waarheid''. 1981. Brit op vermoeden lassakoorts geïsoleerd. 19 oktober:4]</ref> Die pasiënt herstel so vinnig van sy koors, dat daar vermoed is die ondersoek in die Engelse laboratorium sou bevestig dat die man nie aan lassakoors gely het nie.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=1%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C&identifier=ddd:011205141:mpeg21:a0420&resultsidentifier=ddd:011205141:mpeg21:a0420&rowid=1 De Telegraaf. 1981. Patiënt heeft welllicht geen lassa-koorts. 20 oktober: 11]</ref> Die bloedondersoek gerig aan die Ryksinstituut (in Bilthoven) toon die man het gely aan 'n seldsame bosluiskoors uit Afrika, of Marseillekoors (Boutonneuse-koors).<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=1%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C&identifier=ddd:011205142:mpeg21:a0366&resultsidentifier=ddd:011205142:mpeg21:a0366&rowid=1 ''De Telegraaf''. 1981. Lassa-koorts loos alarm. 21 oktober:11]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=1%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C&identifier=KBNRC01:000028845:mpeg21:a0041&resultsidentifier=KBNRC01:000028845:mpeg21:a0041&rowid=1 ''NRC Handelsblad''. 1981. Brit lijdt niet aan lassakoorts. 22 oktober: 3]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=1%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C&identifier=ABCDDD:010823170:mpeg21:a0304&resultsidentifier=ABCDDD:010823170:mpeg21:a0304&rowid=1 ''Trouw''. 1981. Opgenomen man blijkt niet besmet. 22 oktober]</ref> Op 19 April '''1982''' word berig in die hele Wes-Europa én Verenigde State was daar maar gesamentlik 10 mense al opgeneem wat aan hierdie siekte gely het.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=1%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C&identifier=KBNRC01:000029068:mpeg21:a0019&resultsidentifier=KBNRC01:000029068:mpeg21:a0019&rowid=1 ''NRC Handelsblad. 1982. Isolatiebed tropische ziekten. 19 april:2]</ref> == Voorvalle == === Voorvalle in Duitsland === Luidens die Robert Koch Instituut (2019) is Duitsland sedert 1974 met sewe gevalle bekend, waarvan ses van buite die land afkomstig is. Daar was onder andere twee siekes (twee artse) in 1974 en 1985 onderskeidelik; twee sterftes in die jaar 2000 ('n student uit Duitsland wat in Afrika deurgebring het, en 'n Nigeriër wat vir behandeling na Duitsland gebring is), een sieke in 2006 (ingebring vanuit Sierra Leone, die oorspronklike tuiste van die pasiënt) en een sterfte in 2016 toe 'n Amerikaanse burger wat vanuit Togo na Duitsland toe ingevlieg is beswyk; by laasgenoemde is 'n kontakpersoon in Duitsland self ook besmet.<ref name="robertkoch">{{Cite web |url=https://www.rki.de/DE/Content/Infekt/EpidBull/Merkblaetter/Ratgeber_Lassa-Fieber.html;jsessionid=ED66367430C4256520C515531C55BBEA.internet102?nn=2386228 |title=Robert Koch Institut: Lassafieber RKI-Ratgeber, besoek 15 Mei 2022 |access-date=15 Mei 2022 |archive-date=15 Mei 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515130627/https://www.rki.de/DE/Content/Infekt/EpidBull/Merkblaetter/Ratgeber_Lassa-Fieber.html;jsessionid=ED66367430C4256520C515531C55BBEA.internet102?nn=2386228 |url-status=dead }}</ref> Die eerste en bekendste voorval is natuurlik dr. Mandrella in Maart 1974 (''sien bo'').<ref name="tagesspiegel.de">[https://www.tagesspiegel.de/themen/gesundheit/lassa-faelle-in-deutschland/134146.html ''Tagesspiegel''. 2000. Gesundheit Lassa-Fälle in Deutschland. 5 April.]</ref> 1985: 'n Dokter wat in Afrika besmet is en in Duitsland behandel word, herstel.<ref name="tagesspiegel.de" /> Januarie 2000, Würzburg: Die 23-jarige kunsstudent Annegret V. sterf na afloop van 'n twee week lange stryd teen die lassakoors. Die jong vrou het op Nuwejaarsdag na haar sewe week lange Afrikareis in die Ivoorkus en in Ghana teruggekeer. Sy word met griepsimptome in die kliniek te Schwäbisch Hall opgeneem en aanvanklik vir malaria ondersoek. Eers later is sy na die afdeling vir tropiese siektes in die kliniek te Würzburg oorgeplaas. Sy sterf daar aan inwendige bloeding.<ref name="tagesspiegel.de" /> En dan, 'n uitsonderlike geval. Op Saterdag, 20 September 1997 sterf 'n 37-jarige wat, soos dit op daardie stadium gelyk het, afkomstig was van Ghana. Al die simptome lyk op Lassakoors. Volgens die Duitse polisie was die oorledene 'n asielsoeker wat duidelik met 'n vervalste identiteit en dokumente in Duitsland rondgeloop het. Hy het glo op 7 Augustus 1997 uit [[Accra]], Ghana na [[Düsseldorf]] gevlug. Op 8 September 1997 besoek hy 'n dokter in Düsseldorf. Drie dae later is hy in die Hilgardis-hospitaal in Mainz opgeneem.<ref>[https://krantenbankzeeland.nl/issue/pzc/1997-09-23/edition/0/page/5?query=lassakoorts Provinciale Zeeuwse Courant. 1997. Man in Duits ziekenhuis dood door Lassakoorts. 23 September:5]</ref> Nkale se spierweefsel los op, hy bloei by elke liggaamsopening en uiteindelik ly hy aan orgaanversaking; alles moontlik duidend op Lassakoors. Die politici laat nie op hul wag nie, en maak wyd en syd alarm: hier is definitief 'n Lassakoors-voorval.<ref name="focusgiftinknochenmark" /> Maar by die nadoodse ondersoek is bevind Matsobane James Nkale is moontlik vergiftig,<ref name="tagesspiegel.de" /> want by die nadoodse ondersoek vind die patoloë gifreste in sy beenmurg. En, vreemd genoeg, 'n soortgelyke dood sterf iemand dieselfde maand nog op 4 September 1997 in die Pettenkofer-Instituut in München. Verdere ondersoek word gedoen oor die oorledene se doen en late. Met die naam Matsobane James Nkale op sy paspoort, kom hy in 1993 in Duitsland aan en woon in Wiesbaden. Op 20 September 1994 word sy asielaansoek verwerp en 'n lasbrief word op 17 Januarie 1997 uitgereik m.b.t. 'n deporteringsbevel. Hy verdwyn. Sy ware identiteit bly 'n raaisel. Hy gebruik ook ander dokumente met die name Amo Gyamsi en Kyei Barfour. Die Ghanese gemeenskap in [[Wiesbaden]], waar Nkala enkele jare al woon, beskou hom op grond van sy dialek as 'n landgenoot. Dit kom ook aan die lig dat hy met vervalste Ghanese dokumente in [[Solingen]] gewerk het, waar hy metaalverfwerk doen. Hier werk hy vanaf Junie tot Augustus 1997, wat dit, ook gegewe die laboratoriumuitslae, onmoontlik maak dat hy Lassakoors in Afrika kon opgedoen het. Die polisie van Mainz beskou egter die saak as afgehandel.<ref name="focusgiftinknochenmark">[https://www.focus.de/politik/deutschland/gift-im-knochenmark-tropenseuche_id_1893445.html Sieverdingbeck, D. 1997. Gift im Knochenmark. ''Focus'' (45)]</ref> === Voorvalle in Suid-Afrika === Skaars 'n maand nadat die 13 (of 15) Nederlanders onder mediese toesig geplaas is (12 Januarie '''1975''') in Nederland (''sien bo''), duik die virus ook in Suid-Afrika op. In die Johannesburgse Algemene Hospitaal sterf 'n 20-jarige Australiër, Michael Hogan, aan die siekte. Ook 'n vriendin, Dianna Ozalin, is besmet terwyl sy by sy siekbed gesit het. Tien Suid-Afrikaners wat met die oorlede Australiër in kontak was, is onder kwarantyn geplaas. Paniek het ook ontstaan toe dit blyk dat daar geen enkele geneesmiddel beskikbaar is nie. Die mediese owerheid het aanvanklik die toedrag van sake stil gehou, totdat 'n wêreldwye oproep om serum of plasma gedoen is. Daar is beweer dat daar tien doses serum in die Amerikaanse Medical Research Centre in Atlanta bestaan het. Weefsel van Hogan is aan dr. Huffbaker van die instituut in Atlanta gestuur vir verdere navorsing. In Suid-Afrika is ook "koorsagtig" gesoek na meer mense wat met die Australiese toeris en sy vriendin in aanraking was.<ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=3&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=KBPERS01:003376023:mpeg21:a00014&resultsidentifier=KBPERS01:003376023:mpeg21:a00014&rowid=5 ''Tubantia''. 1975. Paniek in Zuid-Afrika door mysterieuze Lassa-koorts. 27 februari:1]</ref><ref>[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=lassakoorts&coll=ddd&sortfield=date&page=3&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1970-1979%7C1975%7C&identifier=ddd:010560752:mpeg21:a0105&resultsidentifier=ddd:010560752:mpeg21:a0105&rowid=7 ''Limburgsch dagblad''. 1975. Slechts tien doses antistof in hele wereld: Lassa-koorts houdt Zuid-Afrika in ban. 27 januari:3]</ref> In 15 September '''1978''' verskyn 'n berig in ''Die Burger'', wat vermeld: {{cquote| 'n Vyftienjarige seun wat onlangs ná 'n besoek aan Nigerië ... teruggekeer het, word vir waarneming in 'n afsonderingshospitaal gehou nadat hy vermoedelik die gevreesde lassakoors opgedoen het. }} In '''2007''' kom daar 'n staatsdokter uit Nigerië na Suid-Afrika wat hierdie virus onder lede gehad het.<ref>[https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/25/2/pdfs/18-0836-combined.pdf Lassa Fever in Travelers from West Africa, 1969–2016; Aaron Kofman, Mary J. Choi, Pierre E. Rollin]</ref> [[Radio Sonder Grense]] berig op 14 Mei '''2022''', in die 12-uur nuusbulletin van die verklaring wat op 13 Mei deur die [[Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes]]<ref>[https://web.archive.org/web/20220518102538/https://www.nicd.ac.za/imported-case-of-lassa-fever-identified/ NICD Imported case of lassa fever identified]</ref> uitgereik is: {{cquote| ‘n Man wat vroeër die week met lassa-koors gediagnoseer is, is in ‘n hospitaal in Pietermaritzburg in KwaZulu-Natal aan die siekte dood. Die Instituut vir Oordraagbare Siektes het gister bekend gemaak dat die man Donderdag met die virale koors gediagnoseer is. Volgens die instituut het die man ‘n uitgebreide reisgeskiedenis, wat onder meer ‘n besoek aan Nigerië insluit. Die siektetoestand is endemies aan lande in Wes-Afrika en kom meestal in Sierra Leone, Liberië, Guinee en Nigerië voor. Volgens die instituut is daar geen gevalle van sekondêre infeksie nie, maar alle moontlike kontakte van die man word fyn dopgehou. }} == Eienskappe == === Voorkoms === Lassakoors is vernoem na die gelyknamige stad in die noordooste van Nigerië, waar die siekte in 1969 die eerste maal omskryf is. Dit kom in verskillende lande in Wes-Afrika endemies voor. Daar bestaan twee bekende endemiegebiede: die een wat Sierra Leone, Guinee, asook Liberië insluit, en die ander met Nigerië. In ander Wes-Afrikalande (bv. die Ivoorkus, Ghana, Togo, Benin, Mali, Burkina Faso) kom die siekte sporadies voor. Die meeste mense met Lassavirus-infeksies kom heel lig daarvan af, of toon geen simptome nie, wat verklaar waarom die siekte in die endemiegebiede feitlik ongesiens verbygaan. In bepaalde dorpe in die endemiegebiede word daar tot 20% van die vatbare persone, d.i. dié wat serologies negatief toets, besmet, sonder om ernstig siek te word. Op grond van hierdie data word daar geraam op 100&nbsp;000 tot 300&nbsp;000 mense wat jaarliks met die Lassavirus besmet word, waarvan 1&nbsp;-&nbsp;2% aan Lassakoors sterf. In die endemieland Nigerië sterf daar in 2019 'n rapsie meer as 22% van die laboratoriumdiagnosties gestaafde pasiënte wat behandelingsentra besoek het om mediese hulp te verkry.<ref name="robertkoch" /> === Voorkoming === Die huiskat kan die virusdraende knaagdiere aansienlik en konsekwent bestry en verminder. Om die besmetting met die virusdraende uitwerpsels/uitskeiding van knaagdiere te voorkom, moet die mense in die endemiegebiede aangemoedig word om hul voedsel veilig te droog en buite bereik van knaagdiere/uitwerpsels te berg. Waar moontlik moet reisigers in hierdie endemiegebiede alle aktiwiteite vermy wat hul in kontak met die knaagdiere of hul uitwerpsels kan bring.<ref name="robertkoch" /> === Virusdraer === Die virusdraer wat vryelik in die natuur voorkom is die knaagdier, die Natalse vaalveldmuis (''Mastomys natalensis''). Hoewel hierdie spesie dwarsoor die hele Afrikavasteland suid van die Sahara aangetref word, is dit tot op hede slegs dié in Wes-Afrika wat met die Lassavirus besmet is. ''Mastomys natalensis'' kom op die platteland en in en om statte en dorpies voor. In bepaalde dorpe is tussen 50-100% van dié diere draers van die virus.<ref name="robertkoch" /> === Patogeen === Die Lassavirus ressorteer onder die ''Arenaviridae''. Die virusdeeltjies is polimorfies met 'n wisselende deursnee (80&nbsp;tot&nbsp;300&nbsp;nanometer). Die virion word deur 'n lipiedomhulsel omsluit. Lassavirusse is redelik labiel (onstabiel) en kan deur verhitting teen 60ºC (1 h) onaktief gemaak word. Die Lassavirus beskik oor hoë genetiese verskeidenheid.<ref name="robertkoch" /> === Besmetting === Besmette knaagdiere word nie self siek nie, maar skei egter lewenslank die patogeen in hoë konsentrate, veral in die urine en ander liggaamsuitskeiding (soos liggaamsvog) uit. Die oordrag na die mens geskied gewoonlik deur besmette voedsel. Die virus kan ook deur beskadigde vel, die onbeskadige slymvlies, of deur stofdeeltjies (die opstuiwing van uitwerpsels deur wind of deur 'n vertrek af te stof/skoon te maak) deur die lugweë die liggaam binnedring. Op party plekke word die knaagdiere gevang en geëet; die vang, doodmaak en eet bring die grootste besmettingsgevaar mee.<ref name="robertkoch" /> Die oordrag van mens tot mens geskied deur die aanraking met bloed, weefsel, liggaamsvog en die uitskeiding van 'n besmette persoon. Voor die ontwikkeling van die simptome is die pasiënt nie besmetlik nie. In die eerste paar dae nadat die simptome begin ontwikkel het, is die viremie (teenwoordigheid van die virus in die bloed) nog gering, sodat die aanstekingsrisiko in hierdie fase ook nog gering is. Die oordrag van mens tot mens van die Lassavirus word by die Lassakoors dikwels in die hospitaal of siekesorg (nosokomiale oordrag, of: hospitaalverworwe oordrag) waargeneem. Dit vind gewoonlik plaas deur die direkte kontak met die liggaamsvog van die pasiënt wat ernstig siek is, of van die liggaam van die oorledene. Op soortgelyke wyse is laboratoriumbesmettings ook moontlik. Buite die menslike liggaam kan die Lassavirus in die liggaamsvog nog tot 10 dae oorleef.<ref name="robertkoch" /> Die duurte van die aansteking kan nogal lank wees. In die beginsel bestaan die moontlikheid om iemand aan te steek solank die virus in die speeksel, bloed of ander liggaamsvog of uitskeiding te vinde is. Die akute siektefase duur een tot vier weke. Prakties beteken dit dat 'n virusuitskeiding in die [[urine]] nog drie tot nege weke en in die [[semen]] tot drie maande kan voortduur nadat die siekte begin het.<ref name="robertkoch" /> === Inkubasieperiode === Die lassavirus het 'n inkubasietyd van 6&nbsp;tot&nbsp;21 dae.<ref name="robertkoch" /> === Proefmiddele === In die meeste lande is daar geen geneesmiddel beskikbaar nie.<ref name="robertkoch" /> Die meeste bekende behandeling is bloot van eksperimentele aard. Soos byvoorbeeld die toediening van die nukleosiedanaloog ''Ribavirin'' op die mens; hoe vroeër die middel toegedoen word word, hoe beter, lui die navorsing: Binne die eerste ses dae nadat die koors begin ontwikkel, kan die letaliteit (d.w.s., die verhouding tussen die aantal mense wat dood is aan 'n bepaalde siekte en dié wat daardeur aangetas is binne 'n sekere tydperk van 'n bepaalde bevolking) by die pasiënte met 'n ongunstige prognose verminder vanaf 60-80%&nbsp;tot&nbsp;10%. Daarna is ''Ribavirin'' se uitwerking kleiner. ''Favipiravir'' is ook al aan die hand gedoen op grond van eksperimente op diere.<ref name="robertkoch" /> Belangrik wel: ''Ribavirin'' word nie vir die posteksposisieprofilakse (dit is, die behandeling om 'n siekte te voorkom nadat die pasiënt aan daardie siekte blootgestel is) of as die geneesmiddel van Lassakoors aanvaar nie. Om een rede: dit gaan hier om die ongeregistreerde gebruik van die middel (d.w.s., wanneer die middel vir 'n doel gebruik word waarvoor dit nie geregistreer is nie) wat eers deeglik opgeklaar moet word.<ref name="robertkoch" /> == Verwysings == {{verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Siektes]] 7wn3bgj0ic24s69kk6xo3zafrnqb2cf 0 235395 2966652 2944076 2026-09-12T02:40:41Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2966652 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Frank Hall Crane | Beeld = Frank Hall Crane - Jan 1918 EH.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1873|1|1}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1873|1|1|1948|9|1}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, regisseur, en skrywer | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0186345 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Frank Hall Crane''' (1 Januarie 1873 – 1 September 1948) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, regisseur, en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''Old Dutch'' (1915), ''The Stolen Voice'' (1915), ''The Family Cupboard'' (1915), en ''The Praise Agent'' (1919). == Filmografie == === Rolprente === * 1910: ''[[The Actor's Children]]'' * 1910: ''[[An Assisted Elopement]]'' * 1910: ''[[The Best Man Wins]]'' * 1910: ''[[Daddy's Double]]'' * 1910: ''Jane Eyre'' * 1910: ''[[The Girl of the Northern Woods]]'' * 1910: ''[[Pocahontas]]'' * 1913: ''Leah Kleschna'' * 1914: ''As Ye Sow'' * 1915: ''Old Dutch'' * 1915: ''The Stolen Voice'' * 1915: ''The Family Cupboard'' * 1915: ''The Gray Mask'' * 1915: ''The Man Who Found Himself'' * 1915: ''The Moonstone'' * 1916: ''As in a Looking Glass'' * 1916: ''The Man Who Stood Still'' * 1916: ''Paying the Price'' * 1916: ''Whoso Findeth a Wife'' * 1916: ''The World Against Him'' * 1916: ''Fate's Boomerang'' * 1917: ''Thais'' * 1917: ''Vengeance Is Mine'' * 1917: ''Stranded in Arcady'' * 1918: ''The Life Mask'' * 1918: ''Neighbors'' * 1918: ''Wanted for Murder'' * 1919: ''The Praise Agent'' * 1919: ''Her Game'' * 1919: ''The Scar'' * 1919: ''Miss Crusoe'' * 1919: ''The Unveiling Hand'' * 1919: ''His Father's Wife'' * 1921: ''The Door That Has No Key'' * 1921: ''The Puppet Man'' * 1922: ''A Girl's Desire'' * 1922: ''The Pauper Millionaire'' * 1922: ''The Grass Orphan'' * 1923: ''Hutch Stirs 'em Up'' * 1925: ''Fair Play'' * 1926: ''Tons of Money'' * 1926: ''The Jade Cup'' * 1926: ''The Trunk Mystery'' * 1929: ''The Man from Nevada'' * 1936: ''The Speed Reporter'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0186345|Frank Hall Crane}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Crane, Frank Hall}} [[Kategorie:Geboortes in 1873]] [[Kategorie:Sterftes in 1948]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentregisseurs]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] 7ro122g6fq5rb6rjjb203elta92jfd6 0 237187 2966747 2944580 2026-09-12T11:18:22Z Sobaka 328 /* Rolprente */ skakel 2966747 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Hoot Gibson | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1892|8|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1892|8|6|1962|8|23}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 1 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, vervaardiger, en regisseur | Aktiewe jare = 1910–1960 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0316995 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Hoot Gibson''' (6 Augustus 1892 – 23 Augustus 1962) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, vervaardiger, en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''Roaring Ranch'' (1930), ''Frontier Justice'' (1935), ''The Painted Stallion'' (1937), en ''The Horse Soldiers'' (1959). == Filmografie == === Rolprente === * 1910 ''[[Pride of the Range]]'' * 1916: ''A Knight of the Range'' * 1917: ''A Marked Man'' * 1917: ''Straight Shooting'' * 1918: ''The Woman in the Web'' * 1921: ''Action'' * 1921: ''The Fire Eater'' * 1921: ''Red Courage'' * 1921: ''Sure Fire'' * 1922: ''The Bearcat'' * 1922: ''The Galloping Kid'' * 1922: ''Headin' West'' * 1922: ''The Loaded Door'' * 1922: ''The Lone Hand'' * 1922: ''Ridin' Wild'' * 1922: ''Step on It!'' * 1922: ''Trimmed'' * 1923: ''Kindled Courage'' * 1923: ''Blinky'' * 1923: ''Dead Game'' * 1923: ''Double Dealing'' * 1923: ''The Gentleman from America'' * 1923: ''Out of Luck'' * 1923: ''The Ramblin' Kid'' * 1923: ''Shootin' for Love'' * 1923: ''Single Handed'' * 1923: ''The Thrill Chaser'' * 1924: ''40-Horse Hawkins'' * 1924: ''Broadway or Bust'' * 1924: ''Hit and Run'' * 1924: ''Hook and Ladder'' * 1924: ''Ride for Your Life'' * 1924: ''The Ridin' Kid from Powder River'' * 1924: ''The Sawdust Trail'' * 1925: ''The Calgary Stampede'' * 1925: ''The Hurricane Kid'' * 1925: ''Let 'er Buck'' * 1925: ''Spook Ranch'' * 1925: ''Taming the West'' * 1925: ''The Saddle Hawk'' * 1926: ''Arizona Sweepstakes'' * 1926: ''The Buckaroo Kid'' * 1926: ''Chip of the Flying U'' * 1926: ''The Flaming Frontier'' * 1926: ''The Man in the Saddle'' * 1926: ''The Phantom Bullet'' * 1926: ''The Texas Streak'' * 1927: ''The Denver Dude'' * 1927: ''Galloping Fury'' * 1927: ''A Hero on Horseback'' * 1927: ''Hey! Hey! Cowboy'' * 1927: ''Painted Ponies'' * 1927: ''The Prairie King'' * 1927: ''The Silent Rider'' * 1928: ''Clearing the Trail'' * 1928: ''The Danger Rider'' * 1928: ''The Flyin' Cowboy'' * 1928: ''The Rawhide Kid'' * 1928: ''Riding for Fame'' * 1928: ''A Trick of Hearts'' * 1928: ''The Wild West Show'' * 1928: ''Burning the Wind'' * 1929: ''Courtin' Wildcats'' * 1929: ''King of the Rodeo'' * 1929: ''The Lariat Kid'' * 1929: ''The Long, Long Trail'' * 1929: ''Points West'' * 1929: ''Smilin' Guns'' * 1929: ''The Winged Horseman'' * 1930: ''Roaring Ranch'' * 1930: ''The Concentratin' Kid'' * 1930: ''The Mounted Stranger'' * 1930: ''Spurs'' * 1930: ''Trailing Trouble'' * 1930: ''Trigger Tricks'' * 1931: ''Clearing the Range'' * 1931: ''The Hard Hombre'' * 1931: ''Wild Horse'' * 1932: ''The Boiling Point'' * 1932: ''The Gay Buckaroo'' * 1932: ''The Local Bad Man'' * 1932: ''A Man's Land'' * 1932: ''Spirit of the West'' * 1932: ''The Cowboy Counsellor'' * 1933: ''The Dude Bandit'' * 1933: ''The Fighting Parson'' * 1935: ''Frontier Justice'' * 1935: ''Powdersmoke Range'' * 1935: ''Rainbow's End'' * 1935: ''Sunset Range'' * 1935: ''Swifty'' * 1936: ''Cavalcade of the West'' * 1936: ''Feud of the West'' * 1936: ''The Last Outlaw'' * 1936: ''Lucky Terror'' * 1936: ''The Riding Avenger'' * 1937: ''The Painted Stallion'' * 1938: ''The Painted Stallion'' * 1943: ''Blazing Guns'' * 1943: ''Death Valley Rangers'' * 1943: ''The Law Rides Again'' * 1943: ''Wild Horse Stampede'' * 1944: ''Arizona Whirlwind'' * 1944: ''Marked Trails'' * 1944: ''Outlaw Trail'' * 1944: ''Sonora Stagecoach'' * 1944: ''Trigger Law'' * 1944: ''The Utah Kid'' * 1944: ''Westward Bound'' * 1953: ''The Marshal's Daughter'' * 1959: ''The Horse Soldiers'' === Televisierolprente === * 1987: ''The West That Never Was'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0316995|Hoot Gibson}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gibson, Hoot}} [[Kategorie:Geboortes in 1892]] [[Kategorie:Sterftes in 1962]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] az5aguffvew1eynci5fpd8iqbrxyzst 0 239858 2966655 2945640 2026-09-12T02:43:33Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2966655 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Tom Mix | Beeld = Tommixportrait.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Thomas Hezikiah Mix<ref name="ok"/> | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1880|1|6}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1880|1|6|1940|10|12}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = {{Plainlist| * {{marriage|Grace I. Allin|1902|1903|end=annulled}} * {{marriage|Kitty Jewel Perinne|1905|1906|end=div}} * {{marriage|[[Olive Stokes Mix|Olive Stokes]]|1909|1917|end=div}} * {{marriage|[[Victoria Forde]]|1918|1932|end=div}} * {{marriage|Mabel Hubbell Ward<br>|1932}} }} | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, regisseur, en skrywer | Aktiewe jare = 1909–1935 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0594291 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Tom Mix''' (6 Januarie 1880 – 12 Oktober 1940) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, regisseur, en skrywer. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''The Great K & A Train Robbery'' (1926), ''Destry Rides Again'' (1932), en ''The Miracle Rider'' (1935). == Filmografie == === Rolprente === * 1910: ''[[Pride of the Range]]'' * 1914: ''In the Days of the Thundering Herd'' * 1915: ''A Child of the Prairie'' * 1917: ''Durand of the Bad Lands'' * 1917: ''The Heart of Texas Ryan'' * 1918: ''Ace High'' * 1918: ''Cupid's Roundup'' * 1918: ''Fame and Fortune'' * 1918: ''Mr. Logan, U.S.A.'' * 1918: ''Western Blood'' * 1919: ''The Coming of the Law'' * 1919: ''The Feud'' * 1919: ''Fighting for Gold'' * 1919: ''Hell-Roarin' Reform'' * 1919: ''Rough-Riding Romance'' * 1919: ''The Speed Maniac'' * 1919: ''Treat 'Em Rough'' * 1919: ''The Wilderness Trail'' * 1920: ''The Daredevil'' * 1920: ''The Cyclone'' * 1920: ''Desert Love'' * 1920: ''Prairie Trails'' * 1920: ''The Terror'' * 1920: ''The Texan'' * 1920: ''3 Gold Coins'' * 1920: ''The Untamed'' * 1921: ''After Your Own Heart'' * 1921: ''The Big Town Round-Up'' * 1921: ''Hands Off!'' * 1921: ''The Night Horsemen'' * 1921: ''A Ridin' Romeo'' * 1921: ''The Road Demon'' * 1921: ''The Rough Diamond'' * 1921: ''Trailin''' * 1922: ''Catch My Smoke'' * 1922: ''Chasing the Moon'' * 1922: ''Do and Dare'' * 1922: ''The Fighting Streak'' * 1922: ''For Big Stakes'' * 1922: ''Just Tony'' * 1922: ''Sky High'' * 1922: ''Tom Mix in Arabia'' * 1922: ''Up and Going'' * 1923: ''Eyes of the Forest'' * 1923: ''The Lone Star Ranger'' * 1923: ''Mile-a-Minute Romeo'' * 1923: ''North of Hudson Bay'' * 1923: ''Romance Land'' * 1923: ''Soft Boiled'' * 1923: ''Stepping Fast'' * 1923: ''Three Jumps Ahead'' * 1924: ''The Deadwood Coach'' * 1924: ''The Heart Buster'' * 1924: ''Ladies to Board'' * 1924: ''The Last of the Duanes'' * 1924: ''Oh, You Tony!'' * 1924: ''Teeth'' * 1924: ''The Trouble Shooter'' * 1925: ''The Best Bad Man'' * 1925: ''A Child of the Prairie'' * 1925: ''[[Dick Turpin (1925-rolprent)|Dick Turpin]]'' * 1925: ''The Everlasting Whisper'' * 1925: ''The Lucky Horseshoe'' * 1925: ''The Rainbow Trail'' * 1925: ''Riders of the Purple Sage'' * 1925: ''Pals in Blue'' * 1926: ''The Great K & A Train Robbery'' * 1926: ''The Canyon of Light'' * 1926: ''Hard Boiled'' * 1926: ''My Own Pal'' * 1926: ''No Man's Gold'' * 1926: ''Tony Runs Wild'' * 1926: ''The Yankee Señor'' * 1927: ''The Arizona Wildcat'' * 1927: ''The Broncho Twister'' * 1927: ''The Circus Ace'' * 1927: ''The Last Trail'' * 1927: ''Outlaws of Red River'' * 1927: ''Silver Valley'' * 1927: ''Tumbling River'' * 1928: ''Daredevil's Reward'' * 1928: ''Hello Cheyenne'' * 1928: ''Horseman of the Plains'' * 1928: ''King Cowboy'' * 1928: ''Painted Post'' * 1928: ''Son of the Golden West'' * 1929: ''The Big Diamond Robbery'' * 1929: ''The Drifter'' * 1929: ''Outlawed'' * 1932: ''Destry Rides Again'' * 1932: ''Flaming Guns'' * 1932: ''The Fourth Horseman'' * 1932: ''Hidden Gold'' * 1932: ''My Pal, the King'' * 1932: ''The Rider of Death Valley'' * 1932: ''The Texas Bad Man'' * 1933: ''The Rustler's Roundup'' * 1933: ''Terror Trail'' * 1935: ''The Miracle Rider'' * 1961: ''I 10 del Texas'' === Televisierolprente === * 1961: ''Movies Golden Age'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0594291|Tom Mix}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mix, Tom}} [[Kategorie:Geboortes in 1880]] [[Kategorie:Sterftes in 1940]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse Vrymesselaars]] 9stpfcyk1pkiibjqtwb6g5g3rtmc55m 0 240525 2966749 2946236 2026-09-12T11:20:02Z Sobaka 328 /* Rolprente */ skakel 2966749 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Tom Santschi | Beeld = Tom Santschi by Freulich.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Paul William Santschi | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1880|10|24}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1880|10|24|1931|4|9}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Akteur]] en regisseur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0764346 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Tom Santschi''' (24 Oktober [[1880]] – 9 April [[1931]]) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en regisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''The Garden of Allah'' (1916), ''3 Bad Men'' (1926), ''When a Man Loves'' (1927), en ''King of the Wild'' (1931). == Filmografie == === Rolprente === * 1909: ''[[Ben's Kid]]'' * 1910: ''[[Across the Plains]]'' * 1910 ''[[Pride of the Range]]'' * 1910: ''The Sanitarium'' * 1913: ''The Adventures of Kathlyn'' * 1914: ''The Spoilers'' * 1916: ''The Garden of Allah'' * 1916: ''The Country That God Forgot'' * 1916: ''The Crisis'' * 1916: ''The Smouldering Flame'' * 1917: ''Beware of Strangers'' * 1917: ''Who Shall Take My Life?'' * 1918: ''The City of Purple Dreams'' * 1918: ''The Hell Cat'' * 1918: ''Little Orphant Annie'' * 1918: ''The Still Alarm'' * 1918: ''Code of the Yukon'' * 1919: ''The Railroader'' * 1919: ''The Broken Commandments'' * 1919: ''The Love That Dares'' * 1919: ''Rose of the West'' * 1919: ''Shadows'' * 1919: ''The Stronger Vow'' * 1919: ''Eve in Exile'' * 1919: ''In Search of Arcady'' * 1920: ''The Cradle of Courage'' * 1920: ''The North Wind's Malice'' * 1922: ''Daring Danger'' * 1922: ''Two Kinds of Women'' * 1922: ''Found Guilty'' * 1923: ''Are You a Failure?'' * 1923: ''Brass Commandments'' * 1923: ''Is Divorce a Failure?'' * 1923: ''Thundering Dawn'' * 1923: ''Tipped Off'' * 1924: ''Little Robinson Crusoe'' * 1924: ''The Plunderer'' * 1924: ''The Right of the Strongest'' * 1924: ''The Storm Daughter'' * 1924: ''The Street of Tears'' * 1924: ''Life's Greatest Game'' * 1925: ''Beyond the Border'' * 1925: ''Flaming Love'' * 1925: ''The Night Ship'' * 1925: ''Paths to Paradise'' * 1925: ''The Pride of the Force'' * 1925: ''The Primrose Path'' * 1926: ''3 Bad Men'' * 1926: ''The Desert's Toll'' * 1926: ''Forlorn River'' * 1926: ''Her Honor, the Governor'' * 1926: ''The Hidden Way'' * 1926: ''My Own Pal'' * 1926: ''Siberia'' * 1926: ''Jim, the Conqueror'' * 1927: ''When a Man Loves'' * 1927: ''The Adventurous Soul'' * 1927: ''The Cruise of the Hellion'' * 1927: ''The Eyes of the Totem'' * 1927: ''The Haunted Ship'' * 1927: ''Hills of Kentucky'' * 1927: ''The Land Beyond the Law'' * 1927: ''The Overland Stage'' * 1927: ''Tracked by the Police'' * 1927: ''Land of the Lawless'' * 1928: ''Honor Bound'' * 1928: ''Into No Man's Land'' * 1928: ''Isle of Lost Men'' * 1928: ''The Law and the Man'' * 1928: ''Vultures of the Sea'' * 1929: ''The Wagon Master'' * 1929: ''The Yellowback'' * 1930: ''Paradise Island'' * 1930: ''The Utah Kid'' * 1930: ''The Fourth Alarm'' * 1931: ''King of the Wild'' * 1931: ''The Phantom of the West'' * 1931: ''Ten Nights in a Bar-Room'' * 1931: ''White Renegade'' * 1931: ''The Last Ride'' * 1931: ''Trapped'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0764346|Tom Santschi}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Santschi, Tom}} [[Kategorie:Geboortes in 1880]] [[Kategorie:Sterftes in 1931]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] 17r13q0e2jxoelq1q26vj2q5kexl8fp 0 241371 2966661 2946680 2026-09-12T02:50:07Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2966661 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Henry B. Walthall | Beeld = Walthall-1934.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1878|3|16}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1878|3|16|1936|6|17}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en assistentregisseur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0910400 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Henry B. Walthall''' (16 Maart 1878 – 17 Junie 1936) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en assistentregisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''The Birth of a Nation'' (1915), ''The Truant Soul'' (1916), ''Chandu the Magician'' (1932), en ''Judge Priest'' (1934). == Filmografie == === Rolprente === * 1909: ''[[A Corner in Wheat]]'' * 1909: ''[[A Trap for Santa Claus]]'' * 1910: ''[[A Child of the Ghetto]]'' * 1910: ''[[The House with Closed Shutters]]'' * 1910: ''[[In Old California]]'' * 1910: ''[[The Kid]]'' * 1910: ''[[The Oath and the Man]]'' * 1910: ''[[Ramona]]'' * 1914: ''Home, Sweet Home'' * 1914: ''The Avenging Conscience: or 'Thou Shalt Not Kill''' * 1914: ''Judith of Bethulia'' * 1915: ''The Birth of a Nation'' * 1915: ''Beulah'' * 1915: ''Ghosts'' * 1915: ''The Raven'' * 1916: ''The Truant Soul'' * 1916: ''The Misleading Lady'' * 1916: ''Pillars of Society'' * 1916: ''The Sting of Victory'' * 1916: ''The Strange Case of Mary Page'' * 1916: ''The Birth of a Man'' * 1917: ''Burning the Candle'' * 1917: ''The Little Shoes'' * 1917: ''The Saint's Adventure'' * 1918: ''His Robe of Honor'' * 1918: ''Humdrum Brown'' * 1918: ''And a Still Small Voice'' * 1918: ''With Hoops of Steel'' * 1919: ''The Boomerang'' * 1919: ''The False Faces'' * 1919: ''The Long Arm of Mannister'' * 1919: ''The Long Lane's Turning'' * 1919: ''Modern Husbands'' * 1920: ''The Confession'' * 1920: ''A Splendid Hazard'' * 1920: ''Parted Curtains'' * 1921: ''The Flower of the North'' * 1922: ''The Able-Minded Lady'' * 1922: ''The Kickback'' * 1922: ''The Long Chance'' * 1922: ''The Marriage Chance'' * 1922: ''One Clear Call'' * 1923: ''Boy of Mine'' * 1923: ''The Face on the Bar-Room Floor'' * 1923: ''The Unknown Purple'' * 1924: ''The Bowery Bishop'' * 1924: ''The Woman on the Jury'' * 1925: ''Dollar Down'' * 1925: ''The Girl Who Wouldn't Work'' * 1925: ''The Golden Bed'' * 1925: ''Kit Carson Over the Great Divide'' * 1925: ''On the Threshold'' * 1925: ''The Plastic Age'' * 1925: ''Simon the Jester'' * 1926: ''The Barrier'' * 1926: ''The Road to Mandalay'' * 1926: ''The Scarlet Letter'' * 1926: ''Three Faces East'' * 1926: ''The Unknown Soldier'' * 1927: ''The Enchanted Island'' * 1927: ''Fighting Love'' * 1927: ''A Light in the Window'' * 1927: ''London After Midnight'' * 1927: ''The Rose of Kildare'' * 1927: ''Love Me and the World Is Mine'' * 1928: ''Freedom of the Press'' * 1929: ''Black Magic'' * 1929: ''Blaze o' Glory'' * 1929: ''In Old California'' * 1929: ''The Jazz Age'' * 1929: ''The Phantom in the House'' * 1929: ''The River of Romance'' * 1929: ''Speakeasy'' * 1929: ''Stark Mad'' * 1929: ''The Trespasser'' * 1930: ''The Love Trader'' * 1930: ''Temple Tower'' * 1930: ''Tol'able David'' * 1931: ''Anybody's Blonde'' * 1931: ''Is There Justice?'' * 1932: ''Chandu the Magician'' * 1932: ''Central Park'' * 1932: ''Hotel Continental'' * 1932: ''Klondike'' * 1932: ''Police Court'' * 1932: ''Ride Him, Cowboy'' * 1933: ''Her Forgotten Past'' * 1933: ''Somewhere in Sonora'' * 1933: ''The Whispering Shadow'' * 1934: ''Judge Priest'' * 1934: ''Bachelor of Arts'' * 1934: ''Beggars in Ermine'' * 1934: ''City Park'' * 1934: ''A Girl of the Limberlost'' * 1934: ''The Murder in the Museum'' * 1934: ''The Scarlet Letter'' * 1935: ''Dante's Inferno'' * 1936: ''The Last Outlaw'' * 1936: ''The Mine with the Iron Door'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0910400|Henry B. Walthall}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Walthall, Henry B.}} [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Sterftes in 1936]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] 0jwby3lh7a4t655pe7xrztqyzb63gbh 0 242814 2966748 2947877 2026-09-12T11:19:22Z Sobaka 328 /* Rolprente */ skakel 2966748 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Betty Harte | Beeld = Betty Harte flier inset portrait.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1882|5|13}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1882|5|13|1965|1|3}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en skryfster | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0366609 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Betty Harte''' (13 Mei 1882 – 3 Januarie 1965) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise en skryfster. Sy was bekend vir haar rol in die rolprent ''The Bait'' (1916). == Filmografie == === Rolprente === * 1910: ''[[Across the Plains]]'' * 1910 ''[[Pride of the Range]]'' * 1913: ''Hoodman Blind'' * 1914: ''The Mystery of the Poison Pool'' * 1914: ''The Next in Command'' * 1914: ''A Woman's Triumph'' * 1915: ''The Bridge of Sighs'' * 1915: ''The Buzzard's Shadow'' * 1916: ''The Bait'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0366609|Betty Harte}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Harte, Betty}} [[Kategorie:Geboortes in 1882]] [[Kategorie:Sterftes in 1965]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] t00jfzbc9i29xhg2r1f5y2o4s9do97g 0 245087 2966660 2955387 2026-09-12T02:49:51Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2966660 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Mary Pickford | Beeld = Mary_Pickford_cph.3c17995u.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Gladys Louise Smith<ref name="pbs">{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/pickford-1892-1979/|title=Mary Pickford (1892–1979)|website=pbs.org|access-date=December 20, 2023}}</ref> | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1892|4|8}} | Geboorteplek = [[Toronto]] | Nasionaliteit = {{ubl| | [[Britse onderdaan]] (1892–1978) | Verenigde State (1920–1979) | Kanada (1978–1979)<ref>{{cite magazine|last=York|first=Cal|magazine=Photoplay|volume=18|issue=6|date=November 1920|publisher=MacFadden Publications|page=99|url=https://archive.org/details/sim_photoplay_1920-11_18_6/page/99/|title=Plays and Players}}</ref> }} | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1892|4|8|1979|5|29}} | Sterfplek = [[Santa Monica, Kalifornië]] | Begraweplek = [[Glendale, Kalifornië]] | Ouers = | Lewensmaat = {{ubl|{{marriage|[[Owen Moore]]|1911|1920|reason=divorced}}|{{marriage|[[Douglas Fairbanks]]|1920|1936|reason=divorced}}|{{marriage|[[Charles "Buddy" Rogers]]|1937<!--Omission per template instructions-->}}}} | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise, vervaardiger, en draaiboekskryfster | Aktiewe jare = 1900-1955 | Noemenswaardige rolprente = {{hlist|[[The Female of the Species (rolprent)|The Female of the Species]]|[[The Poor Little Rich Girl]]|[[In the Bishop's Carriage]]|[[Caprice (1913 rolprent)|Caprice]]|[[Coquette (rolprent)|Coquette]]|[[Hearts Adrift]]|[[Rebecca of Sunnybrook Farm (1917 rolprent)|Rebecca of Sunnybrook Farm]]|[[Tess of the Storm Country (1914 rolprent)|Tess of the Storm Country]]|[[Pollyanna (1920 rolprent)|Pollyanna]]}} | Webwerf = {{Official website|marypickford.org|Mary Pickford Foundation}} | IMDb = 0681933 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Gladys Louise Smith''' (8 April 1892 – 29 Mei 1979), beter bekend onder haar verhoogsnaam '''Mary Pickford''', was 'n Kanadese-Amerikaanse aktrise en vervaardiger. Pickford, 'n pionier in die Amerikaanse filmbedryf met 'n Hollywood-loopbaan wat oor vyf dekades gestrek het, was een van die gewildste aktrises van die [[stilfilm]]-era. Pickford het haar filmloopbaan in 1909 begin en het teen 1916 Hollywood se eerste miljoenêr geword. Op die hoogtepunt van haar loopbaan het sy volledige kreatiewe beheer oor haar films gehad en was een van die mees herkenbare vroue ter wêreld.<ref>{{Cite book |last1=Adams|first1=Katherine H.|first2=Michael L.|last2=Keene|first3=Jennifer C.|last3=Koella |title=Seeing the American Woman, 1880–1920: The Social Impact of the Visual Media Explosion |year=2012|url=https://archive.org/details/seeingamericanwo0000adam|publisher=McFarland |publication-date=December 8, 2011 |page=[https://archive.org/details/seeingamericanwo0000adam/page/32 32]}}</ref>{{sfn|Whitfield|1997|pp=8, 25, 28, 115, 125, 126, 131, 300, 376}} As gevolg van haar gewildheid, ongekende internasionale roem en sukses as aktrise en sakevrou, was sy bekend as die "Koningin van die Rolprente". Sy was 'n belangrike figuur in die ontwikkeling van rolprenttoneelspel en word erken as die definiëring van die ingénue-tipe in die rolprentbedryf, 'n persona wat haar ook die bynaam "[[America's Sweetheart]]" besorg het.<ref>{{cite web |last1=Love |first1=Claire |last2=Pollack |first2=Jen |last3=Landsberg |first3=Alison |year=2017 |title=Silent Film Actresses and Their Most Popular Characters |url=https://www.womenshistory.org/articles/silent-film-actresses-and-their-most-popular-characters |publisher=National Women's History Museum}}</ref> In 1919 het sy [[United Artists]] saam met [[Charlie Chaplin]], [[Douglas Fairbanks]], en [[D. W. Griffith]] gestig. Sy was ook een van die 36 stigters van die [[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]] in 1927. Sy is bekroon met die tweede [[Oscar-toekenning vir Beste Aktrise]] vir haar eerste klankrol in ''[[Coquette (rolprent)|Coquette]]'' (1929) en het in 1976 'n [[Akademie-eretoekenning]] ontvang as erkenning vir haar bydraes tot die Amerikaanse rolprentkuns. In 1999 het die [[Amerikaanse Filminstituut]] Pickford as die "24ste grootste vroulike ster" van [[Klassieke Hollywood-rolprentteater]] aangewys. == Filmografie == === Rolprente === * 1909: ''[[Getting Even]]'' * 1909: ''[[The Gibson Girl]]'' * 1909: ''[[Her First Biscuits]]'' * 1909: ''[[The Little Darling]]'' * 1909: ''[[The Renunciation]]'' * 1909: ''[[To Save Her Soul]]'' * 1909: ''[[The Violin Maker of Cremona]]'' * 1909: ''[[Two Memories]]'' * 1910: ''[[All on Account of the Milk]]'' * 1910: ''[[An Arcadian Maid]]'' * 1910: ''[[As It Is In Life]]'' * 1910: ''[[The Englishman and the Girl]]'' * 1910: ''[[In the Season of Buds]]'' * 1910: ''[[The Kid]]'' * 1910: ''[[The Lucky Toothache]]'' * 1910: ''[[May and December]]'' * 1910: ''[[Ramona]]'' * 1911: ''The Daddy's Dream'' * 1911: ''A Dog's Tale'' * 1912: ''Grannie'' * 1912: ''A Pueblo Romance'' * 1913: ''Caprice'' * 1913: ''In the Bishop's Carriage'' * 1914: ''Behind the Scenes'' * 1914: ''Cinderella'' * 1914: ''The Eagle's Mate'' * 1914: ''A Good Little Devil'' * 1914: ''Hearts Adrift'' * 1914: ''Such a Little Queen'' * 1914: ''Tess of the Storm Country'' * 1915: ''The Dawn of a Tomorrow'' * 1915: ''Fanchon, the Cricket'' * 1915: ''The Foundling'' * 1915: ''A Girl of Yesterday'' * 1915: ''Little Pal'' * 1915: ''Madame Butterfly'' * 1915: ''Mistress Nell'' * 1915: ''Rags'' * 1915: ''Broken Hearts'' * 1916: ''The Eternal Grind'' * 1916: ''The Foundling'' * 1916: ''Hulda from Holland'' * 1916: ''Less Than the Dust'' * 1916: ''Poor Little Peppina'' * 1917: ''The Poor Little Rich Girl'' * 1917: ''The Little American'' * 1917: ''The Little Princess'' * 1917: ''The Pride of the Clan'' * 1917: ''Rebecca of Sunnybrook Farm'' * 1917: ''A Romance of the Redwoods'' * 1917: ''All-Star Production of Patriotic Episodes for the Second Liberty Loan'' * 1918: ''Amarilly of Clothes-Line Alley'' * 1918: ''How Could You, Jean?'' * 1918: ''Johanna Enlists'' * 1918: ''M'Liss'' * 1918: ''Stella Maris'' * 1919: ''The Hoodlum'' * 1919: ''Captain Kidd, Jr.'' * 1919: ''Daddy-Long-Legs'' * 1919: ''Heart o' the Hills'' * 1920: ''Pollyanna'' * 1920: ''Suds'' * 1921: ''Little Lord Fauntleroy'' * 1921: ''The Love Light'' * 1921: ''Through the Back Door'' * 1922: ''Tess of the Storm Country'' * 1923: ''Garrison's Finish'' * 1923: ''Rosita'' * 1924: ''Dorothy Vernon of Haddon Hall'' * 1925: ''Little Annie Rooney'' * 1926: ''Sparrows'' * 1927: ''My Best Girl'' * 1927: ''Potseluy Meri Pikford'' * 1929: ''Coquette'' * 1929: ''The Taming of the Shrew'' * 1930: ''Forever Yours'' * 1931: ''Kiki'' * 1933: ''Secrets'' * 1936: ''The Gay Desperado'' * 1946: ''Susie Steps Out'' * 1947: ''High Fury'' * 1947: ''Stork Bites Man'' * 1963: ''Anniversary'' * 1978: ''America's Sweetheart: The Mary Pickford Story'' * 2002: ''Decasia'' === Televisiereekse === * 1985: ''What Do Those Old Films Mean?'' === Televisierolprente === * 1963: ''Delta Kappa Alpha Silver Anniversary Banquet'' * 2000: ''Douglas Fairbanks Sr. and Mary Pickford'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0681933|Mary Pickford}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pickford, Mary}} [[Kategorie:Geboortes in 1892]] [[Kategorie:Sterftes in 1979]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Kanadese aktrises van die 20ste eeu]] hyx51abm16kcytt3vrv5n7aripys4j7 0 257228 2966551 2958056 2026-09-11T22:04:27Z BurgertB 2401 taal, skakels 2966551 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Michael Monroe Lewis | bynaam = | beeld = Michael Lewis 2009.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[15 Oktober]] [[1960]] | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} | beroep = Skrywer, finansiële joernalis | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Michael Monroe Lewis''' (gebore op 15 Oktober 1960)<ref name=Diane_wedding>{{cite news|newspaper=[[The New York Times]] |title=Diane deCordova Wed at Princeton |date=December 29, 1985 |access-date=March 4, 2012 |url=https://www.nytimes.com/1985/12/29/style/diane-decordova-wed-at-princeton.html}}</ref><ref name=Writer_Directory>{{cite book |chapter=Michael Lewis |title=The Writers Directory |location=[[Detroit]] |publisher=St. James Press |year=2011 |accessdate=2012-03-04 |url=http://ic.galegroup.com/ic/bic1/ReferenceDetailsPage/ReferenceDetailsWindow?displayGroupName=Reference&disableHighlighting=false&prodId=BIC1&action=e&windowstate=normal&catId=&documentId=GALE%7CK1649564197&mode=view&userGroupName=fairfax_main&jsid=6cbb79b55781b1f5e7c9afecf86b3521 |id=GALE<nowiki>|</nowiki>K1649564197 |format=fee, via Fairfax County Public Library}} Gale Biography In Context.| url-access=subscription }}</ref> is 'n Amerikaanse finansiële joernalis en topverkoperskrywer van niefiksiewerk.<ref>{{cite web |url=http://authors.simonandschuster.com/Michael-Lewis/4349 |publisher=Simon & Schuster |title=Michael Lewis author page |access-date=22 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160613175253/http://authors.simonandschuster.com/Michael-Lewis/4349 |archive-date=13 Junie 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Hy is ook sedert 2009 'n bydraende redakteur tot die tydskrif ''Vanity Fair''. Teen Mei 2019 het Lewis 18 boeke gepubliseer; drie van hulle is vir [[rolprent]]e verwerk: ''Moneyball: The Art of Winning an Unfair Game'' (2003), ''The Blind Side: Evolution of a Game'' (2006) en ''The Big Short: Inside the Doomsday Machine'' (2010). Een van sy onlangse boeke wat lof ontvang het, is ''The Undoing Project – A Friendship that Changed the World'' (2017) wat deur die literêre uitgewersmaatskappy Penguin Random House uitgegee word. [[Tom Wolfe]] het oor hom geskryf: "Seker die beste skrywer wat tans in Amerika skryf", terwyl [[Malcolm Gladwell]] gesê het: "Dit is goed om elke nou en dan herinner te word aan hoe genialiteit lyk". John Lancaster het die volgende opinie gehad: "Die tipe skrywer wat sy eie weerstelsel skep". ==Bibliografie== {{refbegin|2}} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=W. W. Norton & Company|location= New York| title=Liar's Poker: Rising through the Wreckage on Wall Street| url=https://archive.org/details/lccn_051488008958| year=1989 | isbn=0-393-02750-3 }} * {{cite book | author=Lewis, Michael|title=Pacific Rift | url=https://archive.org/details/pacificrift00lewi| publisher=Whittle Direct Books | location=[[Knoxville, Tennessee]] | year=1991 | isbn=0-9624745-6-8 }} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=W. W. Norton & Company|location= New York| title=The Money Culture | url=https://archive.org/details/moneyculture000lewi| year=1991 | isbn=0-393-03037-7 }} * {{cite book | author=Lewis, Michael| title=Trail Fever | url=https://archive.org/details/trailfeverspindo00lewi| publisher=A. A. Knopf | location=New York | year=1997 | isbn=0-679-44660-5 }} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=[W. W. Norton & Company|location= New York| title=The New New Thing: A Silicon Valley Story | url=https://archive.org/details/newnewthingsiliclew00lewi| year=1999 | isbn=0-393-04813-6 }} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=W. W. Norton & Company|location= New York| title=Next: The Future Just Happened | url=https://archive.org/details/next00mich_0| year=2001 | isbn=0-393-02037-1 }} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=W. W. Norton & Company|location= New York| title=Moneyball: The Art of Winning an Unfair Game | url=https://archive.org/details/moneyballartofwi00l| year=2003 | isbn=0-393-05765-8 }} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=W. W. Norton & Company|location= New York| title=Coach: Lessons on the Game of Life | url=https://archive.org/details/coachlessonsonga0000lewi| year=2005 | isbn=0-393-06091-8 }} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=W. W. Norton & Company|location= New York| title=The Blind Side: Evolution of a Game | url=https://archive.org/details/blindsideevoluti00lewi_0| year=2006 | isbn=0-393-06123-X }} * {{cite book | title=The Real Price of Everything: Rediscovering the Six Classics of Economics | url=https://archive.org/details/realpriceofevery00mich | publisher=Sterling | location=New York | year=2008 | isbn=1-4027-4790-X | editor=Lewis, Michael }} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=W. W. Norton & Company|location= New York| title=Home Game: An Accidental Guide to Fatherhood | url=https://archive.org/details/homegameaccident00lewi| year=2009 | isbn=0-393-06901-X}} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=W. W. Norton & Company|location= New York| title=Panic: The Story of Modern Financial Insanity | url=https://archive.org/details/panicstoryofmode00mich| year=2009 | isbn=0-393-06514-6}} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=W. W. Norton & Company|location= New York| title=The Big Short: Inside the Doomsday Machine | url=https://archive.org/details/bigshortinsidedo0000lewi_a3x5| year=2010 | isbn=0-393-07223-1}} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=W. W. Norton & Company|location= New York| title=Boomerang: Travels in the New Third World | url=https://archive.org/details/isbn_9780393343441| year=2011 | isbn=0-393-08181-8}} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=W. W. Norton & Company|location= New York| title=Flash Boys: A Wall Street Revolt | url=https://archive.org/details/isbn_9780393244663| year=2014 | isbn=978-0-393-24466-3}} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=W. W. Norton & Company|location= New York| title=The Undoing Project: A Friendship that Changed Our Minds | year=2017 | isbn=978-0-393-25459-4}} * {{cite book | author=Lewis, Michael|edition=Audiobook|title=The Coming Storm | year=2018 | publisher= Audible Studios }} * {{cite book | author=Lewis, Michael| publisher=W. W. Norton & Company|location= New York| title=The Fifth Risk | year=2018 | isbn=978-1-324-00264-2}} {{refend}} ==Verwysings== {{Verwysings|30em}} ==Eksterne skakels== {{wikiquote|Michael Lewis (author)}} * {{Official website|http://michaellewiswrites.com/}} * {{C-SPAN|Michael Lewis 02}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lewis, Michael}} [[Kategorie:Amerikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] 4x9f5zm0dihyv2mujaet6r4k3dv5cdy 0 265353 2966540 2778950 2026-09-11T20:30:22Z PaulLim11 201647 Image 2966540 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Skip Stellrecht | Beeld =Skip Stellrecht at Fan Expo Anaheim 2026-1.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1959|9|5}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en skrywer | Aktiewe jare = 1981–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0340582 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Skip Stellrecht''' (gebore 5 September 1959) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Street Fighter II: The Animated Movie'' (1994), ''Deadfall'' (2012), ''Midnight Special'' (2016), en ''Now You See Me 2'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 1994: ''Street Fighter II: The Animated Movie'' * 2012: ''Deadfall'' * 2016: ''Midnight Special'' * 2016: ''Now You See Me 2'' === Televisiereekse === * 1995: ''Street Fighter II: V'' * 2006: ''Digimon Data Squad'' === Video's === * 2016: ''Street Fighter II the Animated Movie: The Liner Notes - Alternate Takes'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0340582|Skip Stellrecht}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Stellrecht, Skip}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] sqisuvnvd0qel9f6779orgp290s7ur6 0 286655 2966415 2190710 2026-09-11T12:16:01Z Ich 92517 better version of same image 2966415 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Irma Grese.jpg|duimnael|Irma Grese]] '''Irma Ida Ilse Grese''' ([[7 Oktober]] [[1923]] - [[13 Desember]] [[1945]]) was 'n [[Schutzstaffel|''SS'']]-wag by die Nazi-konsentrasiekampe [[Ravensbrück konsentrasiekamp|Ravensbrück]] en [[Auschwitz-konsentrasiekamp|Auschwitz]]. In die konsentrasiekamp [[Bergen-Belsen-konsentrasiekamp|Bergen-Belsen]] was sy daarnaas as hoof van die vroueafdeling. Grese is skuldig bevind aan misdade wat mishandeling en moord op gevangenes in Auschwitz en Bergen-Belsen gedoen het, en ter dood veroordeel tydens die Belsen-verhoor. Grese, wat op 22-jarige ouderdom tereggestel is, was die jongste vrou wat in die 20ste eeu onder Britse wetgewing sou sterf. Gevangenes in Auschwitz noem haar die "Hiëna van Auschwitz" (Duits: «die Hyäne von Auschwitz»). == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} ;Aanlyn-biografieë * {{en}} [https://allthatsinteresting.com/irma-grese ''ati All That's Interesting. History - Science - News: Meet Irma Grese, “The Beautiful Beast” And One Of The Nazis’ Most Feared Guards''] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Grese, Irma}} [[Kategorie:Duitse militariste]] [[Kategorie:Duitse Nazi's]] [[Kategorie:Duitse tereggestelde mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1923]] [[Kategorie:Sterftes in 1945]] 9ie32kk0n51myp1172j81ii0gn86sbu 0 288989 2966675 2829469 2026-09-12T06:28:01Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966675 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KosyginaStreet Moscow view to Khamovniki 06-2015 img1.jpg|duimnael|Die Mossiesheuwels bied onder meer 'n uitsig oor die Kosygina-straat en die boonste gedeelte van die Loezjniki-tweevlakbrug (Metrotreine ry op die laer vlak)]] [[Lêer:Вид Москвы с Воробьёвых гор. Moscow. Russia. - panoramio - Oleg Yu.Novikov (5).jpg|duimnael|Boubedrywighede in [[Moskwa-Siti]] (hier in 2008) kan vanuit 'n uitsigplatform op die heuweltop dopgehou word]] [[Lêer:Вид на университет со стороны смотровой площадки у РАН. - panoramio.jpg|duimnael|Kerkkoepels en hoofgebou van die Staatsuniversiteit (teen die agtergrond)]] [[Lêer:Moscow cable car4.jpg|duimnael|'n Nuwe kabelspoor, wat in 2018 in bedryf gestel is, neem besoekers…]] [[Lêer:Moscow cable car5.jpg|duimnael|...in gerieflike moderne karretjies (wat van [[LCD-skerm]]s en stoorgeriewe vir [[fiets]]e en [[Sneeuplankry|sneeuplank]]e voorsien is)…]] [[Lêer:Moscow Sparrow Hills Cableway asv2019-01 img4.jpg|duimnael|...na die moderne stasie op die heuweltop]] [[Lêer:Night view of Moscow from the Academy of Sciences observation deck (14406378356).jpg|duimnael|Die hoofgebou (''Praesidium'') van die Akademie van Wetenskappe beskik oor sy eie uitsigplatform wat uitsigte oor Moskou bied. Die kompleks dateer uit die 1980's]] [[Lêer:Sparrow Hills Quay 03.jpg|duimnael|Veerbote van die Moskouse Hoofstadredery CCK by die Mossiesheuwels-aanlegkaai. Teen die agtergrond: die residensiële wolkekrabber ''[[The House on Mosfilmovskaya]]'']] Die '''Mossiesheuwels''' ([[Russies]]: Воробьёвы горы Worobjowi Gori; tussen 1935 en 1999 Leninheuwels genoem) is 'n heuwel met 'n hoogte van 80 m bo [[seevlak]] in die [[Rusland|Russiese]] hoofstad [[Moskou]], geleë tussen die hoofgebou van die Lomonossof-universiteit en die oewer van die [[Moskwa|Moskwa-rivier]], vlakby die Olimpiese Loezjniki-kompleks en die gelyknamige [[stadion]] (waar in 2018 ook wedstryde van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|Sokkerwêreldbeker]] gehou is, insluitende die eindwedstryd). Die heuwel se naam is afgelei van die dorpie Worobjowo ("Mossie") wat van oudsher in vorstelike besit was. So is hier 'n aantal adellike paleise opgerig. Die oudste verwysings na Worobjowo dateer uit die 15de eeu. Die hele nedersetting is in 1956 gesloop om plek te maak vir die nuwe Lomonosof-universiteitskampus. Net die dorp se klein Drievuldigheidskerk, wat in die vroeë 19de eeu in die klassisistiese styl ontstaan het, het bewaar gebly. Danksy die inisiatief van die Moskouse tronkarts Friedrich Joseph Haas (1780−1853) is prisoniers in die nabygeleë gevangenis toegelaat om aan kerkdienste in die kerk deel te neem. Die kerk is ook nie in die Sowjettydperk gesluit nie sodat sy oorspronklike interieur bewaar gebly het.<ref>{{de}} [https://moskultinfo.wordpress.com/2017/09/01/die-moskauer-spatzenberge/ ''MosKultInfo, 1 September 2017: Die Moskauer Spatzenberge. Besoek op 30 Januarie 2020'']</ref> Nadat die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] die [[Sowjetunie]] op 16 Desember 1933 amptelik erken het en diplomatieke betrekkinge aangeknoop het, is die bou van 'n ambassadekompleks oorweeg. Sowjetleier [[Josef Stalin]] het in Januarie 1934 aan die eerste Amerikaanse ambassadeur William C. Bullitt 'n perseel in die Mossiesheuwels (destyds Leninheuwels) in die vooruitsig gestel, maar onderhandelinge daaroor was vrugteloos, onder meer omdat die voorgestelde terrein te ver van die middestad geleë was. Die Ambassade het in 'n gebou naby die [[Rooiplein]] ingetrek totdat die nuwe ambassadekompleks in die [[Presnenski|Presnenski-distrik]] in 1953 geopen is.<ref>{{Cite web |url=https://ru.usembassy.gov/embassy-consulates/moscow/about-the-embassy/ |title=''U.S. Embassy & Consulates in Russia: About the Embassy. Besoek op 20 April 2020'' |access-date=19 April 2020 |archive-date= 8 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208040314/https://ru.usembassy.gov/embassy-consulates/moscow/about-the-embassy/ |url-status=dead }}</ref> Die heuwel, wat in 1987 tot natuurmonument verklaar is en sedert 1998 as natuurbewaringsgebied (met 'n totale oppervlakte van 137 hektaar) beskerm word, maak deel uit van 'n uitgestrekte openbare park wat oor 'n afstand van vier kilometer langs die Moskwa-rivier strek. Die Mossiesheuwels word onder die oudste en gewildste van Moskou se ruim vyftig groen ruimtes en openbare ontspanningsgebiede gereken en bied 'n panoramiese uitsig oor die stad (mits daar geen rookmis oor die middestad hang nie). Die Mossiesheuwels maak sedert 2003 amptelik deel uit van Moskou se bekendste park, Gorkipark, al is hulle buite die eintlike parkterrein geleë. Belangrike besienswaardighede, wat deel uitmaak van Moskou se stadshorison, kan vanaf die heuwel waargeneem word - soos die [[Kremlin|Kremlin-mure]], 'n groot aantal kerkkoepels en elkeen van die [[Sewe Susters (Moskou)|Sewe Susters-wolkekrabbers]]. As ontspanningsgebied is die heuwel gewild by drawwers, balsportentoesiaste en - gedurende die wintermaande - by skisportaanhangers. Nuut getroude pare bring tradisioneel 'n besoek aan die heuwel.<ref>{{en}} [https://www.myguidemoscow.com/regionalinfo/sparrow-hills ''My Guide Moscow: Sparrow Hills. Besoek op 27 Januarie 2020'']</ref> Die befaamde rolprentateljee ''[[Mosfilm]]'' is in die nabyheid van die Mossiesheuwels geleë. == Literêre verwysings == Die eindtoneel van [[Michail Boelgakof]] se roman ''Master i Margarita'' ("Die meester en Margarita") speel in die Mossiesheuwels af. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == ;Wikimedia ---- {{Commons-kategorie inlyn|Sparrow Hills}} ;Media ---- * [https://www.youtube.com/watch?v=TLyU2X1xS0Q ''YouTube.com: 'n Rit op die kabelspoor''] {{Normdata}} [[Kategorie:Moskou]] kps0bksk4thmy6reoh4xnincb8lu7d9 0 293018 2966669 2748903 2026-09-12T05:58:53Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966669 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Mondi |kenteken = [[Lêer:Mondi Logo.svg|200px]] |tipe = Aandelemaatskappy |stigting = 1967 |ligging_stad = [[Londen]], [[Wene]] |ligging_land = |ligging = |liggings = |sleutelpersone = Andrew King (CEO), Philip Yea (voorsitter man) |gebied_bedien = wêreldwyd |industrie = Verpakking en [[papier]] |produkte = Pulp, papier, houerbord en verpakking |dienste = |inkomste = €7&nbsp;723 miljoen (2021)<ref name=prelims>{{cite web |url=https://www.mondigroup.com/media/11529/mondi-group-full-year-results-announcement-2019.pdf |title=Preliminary Results 2019 |publisher=Mondi |access-date=23 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228133103/https://www.mondigroup.com/media/11529/mondi-group-full-year-results-announcement-2019.pdf |archive-date=28 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bedryfsinkomste = €1&nbsp;064 miljoen (2021)<ref name="prelims" /> |netto_inkomste = €773 miljoen (2021)<ref name="prelims" /> |getal_werknemers = |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = {{Amptelike URL}} |ontbind = |voetnotas = |intl = }} Mondi is 'n Britse wêreldwye verpakkings- en papiergroep wat ongeveer 26 000 mense in diens het met ongeveer 100 produksiewerke in meer as 30 lande, hoofsaaklik in Europa, Rusland, Noord-Amerika en Suid-Afrika. Groepskantore is geleë in Addlestone, Surrey en Wene, Oostenryk. Mondi is volledig geïntegreer in die [[waardeketting]] van verpakking en papier - van bosbou tot die vervaardiging van pulp en papier (verpakkingspapier en onbedekte fyn papier), tot die omskakeling van verpakkingspapier in sinkverpakking, industriële sakke, extrusiebedekkings en vrylating voering. Dit het noterings op die Londense en Johannesburgse Effektebeurse en is gelys in die FTSE 100-indeks. == Geskiedenis == Mondi het sy oorsprong in Suid-Afrika, waar die voormalige eienaar, Anglo American plc, in 1967 die Merebank-meule in Durban gebou het.<ref>https://web.archive.org/web/20160417141653/http://www.tappsa.co.za/html_index_links/html_issue_5_2013/Feature_60%20years%20service.pdf</ref> In 2000 het die maatskappy sy belang in Neusiedler AG en Frantschach AG, beide Oostenrykse ondernemings, verhoog tot onderskeidelik 100% en 70%.<ref>https://www.mondigroup.com/en/about-mondi/our-history/</ref> en ook in 2000 Cofinec, 'n Poolse onderneming, verwerf. Mondi het in 2002 sy belang in die Syktyvkar-meule in die Komi Republiek verhoog tot 90%. In 2004 het dit sy belang in Frantschach AG, een van sy Oostenrykse ondernemings, verder verhoog tot 100% en in Celuloza Scwiecie, 'n ander Poolse onderneming, tot 71%. Op 2 Julie 2007 het die maatskappy geskei van sy voormalige moedermaatskappy Anglo American plc, en word 'n dubbele genoteerde maatskappy, met Mondi Limited genoteer op die Johannesburgse Effektebeurs en Mondi plc op die Londense aandelebeurs.<ref>http://connection.ebscohost.com/c/articles/26776435/mondi-demerger-from-anglo-american-completed</ref> In 2012 het Mondi Nordenia bekom om sy verbruikersverpakkingsonderneming uit te brei.<ref>https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-07-11/mondi-buys-nordenia-to-extend-consumer-packaging-business-2-</ref> In Mei 2017 is Peter Oswald aangestel as nuwe uitvoerende hoof van die groep na David Hathorn se aftrede.<ref>https://www.ft.com/content/c478a96e-e861-11e6-967b-c88452263daf</ref> Op 1 April 2020 volg Andrew King Peter Oswald op as hoof uitvoerende beampte van Mondi Group.<ref>https://www.papnews.com/andrew-king-to-be-appointed-mondi-group-chief-executive-officer/</ref> == Bedrywighede == Mondi Group is georganiseer in die volgende wêreldwye afdelings: golfverpakking, buigsameverpakking vervaardigde materiale en onbedekte fyn papier. Die Groep bestuur bosbou (Rusland en Suid Afrika), en papierfabrieke en vervaardig ook pulp-, papier- en plastiekfilms, tesame met industriële en verbruikersverpakking in sowel papier as buigsame plastiek.<ref>https://www.telegraph.co.uk/investing/shares/questor-share-tip-buy-packaging-firm-mondi/</ref> == Volhoubaarheid == In 2014 het Mondi en WWF 'n wêreldwye vennootskap begin om die bestuur van die omgewing in die verpakkings- en papiersektor te versterk. In 2017 het Mondi en WWF die vennootskap met nog drie jaar tot 2020 verleng. In 2018 kondig Mondi en WWF aan dat Mondi by WWF Climate Savers aangesluit het en daartoe verbind is om spesifieke produksie-verwante kweekhuisgasemissies (GHG) te verminder tot 0,25 t CO2e / t produksie deur 2050.<ref>https://wwf.panda.org/_/business_news/?324132/Mondi-joins-WWFs-Climate-Savers-business-leadership-programme</ref> Die maatskappy is 'n ondertekenaar en voorstander van die Global Compact, 'n VN-inisiatief vir sake wat verbind is tot universeel aanvaarde beginsels op die gebied van menseregte, arbeid, omgewing en anti-korrupsie. Gestandaardiseerde parameters word toegepas om die omgewingsimpak van die produksieprosesse te monitor. Mondi het sy produkverantwoordelikheid gedefinieer aan die hand van die UNEP Life Cycle Initiative. In 2020 ontvang Mondi 'n platinum-MVO-gradering van EcoVadis, wat Mondi in die beste 1% van die ondernemings in sy sektor plaas vir volhoubaarheidsmaatreëls rondom die omgewing, arbeid, menseregte, etiek en volhoubare verkryging.<ref>{{Cite web |url=https://www.paperadvance.com/news/sustainability/mondi-receives-ecovadis-new-platinum-rating-for-sustainability.html |title=argiefkopie |access-date=21 Oktober 2020 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413063947/https://www.paperadvance.com/news/sustainability/mondi-receives-ecovadis-new-platinum-rating-for-sustainability.html |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{JSE-40}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse maatskappye]] [[Kategorie:JSE-genoteerde maatskappye]] rxwe8083zu22yu2xszclyatg6uwkdau 0 296058 2966689 2965146 2026-09-12T07:23:12Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966689 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Nangolo Mbumba | beeld = Nangolo Mbumba June 2023.png | beeldonderskrif = Mbumba in 2023 | orde = 4de [[President van Namibië]] | termynaanvang = [[4 Februarie]] [[2024]] | termyneinde = [[21 Maart]] [[2025]] | vise = [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]] (2024–2025) | eersteminister = [[Saara Kuugongelwa]] | voorganger = [[Hage Geingob]] | opvolger = [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]] | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1951 | geboortemaand = 8 | geboortedag = 15 | geboorteplek = [[Olukonda]], [[Suidwes-Afrika]] (nou [[Namibië]]) | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[SWAPO]] | orde2 = 2de [[Adjunkpresident van Namibië]] | termynaanvang2 = [[12 Februarie]] [[2018]] | termyneinde2 = [[4 Februarie]] [[2024]] | president2 = [[Hage Geingob]] | voorganger2 = [[Nickey Iyambo]] | opvolger2 = [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]] | orde3 = Kanselier van die [[Universiteit van Namibië]]<ref>{{en}} {{cite web|url=https://economist.com.na/33167/education/vice-president-mbumba-takes-the-baton-at-university-of-namibia/|title=Vice President Mbumba takes the baton at University of Namibia &#124; Namibia Economist|access-date= 3 Januarie 2024|archive-date=19 Desember 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219081332/https://economist.com.na/33167/education/vice-president-mbumba-takes-the-baton-at-university-of-namibia/|url-status=dead}}</ref> | termynaanvang3 = [[28 Februarie]] [[2018]] | termyneinde3 = | president3 = [[Hage Geingob]] | voorganger3 = [[Hifikepunye Pohamba]] | opvolger3 = | orde4 = Sekretaris-generaal van SWAPO | termynaanvang4 = Desember 2012 | termyneinde4 = November 2017 | president4 = [[Hifikepunye Pohamba]]<br />[[Hage Geingob]] | voorganger4 = [[Pendukeni Iivula-Ithana]] | opvolger4 = [[Sophia Shaningwa]] | orde5 = Minister van Veiligheid en Sekuriteit | president5 = [[Hifikepunye Pohamba]] | termynaanvang5 = 2010 | termyneinde5 = [[4 Desember]] [[2012]] | voorganger5 = [[Nickey Iyambo]] | opvolger5 = [[Immanuel Ngatjizeko]] | orde6 = Minister van Onderwys | termynaanvang6 = 2005 | termyneinde6 = 2010 | president6 = [[Hifikepunye Pohamba]] | voorganger6 = [[Nahas Angula]] | opvolger6 = [[Abraham Iyambo]] | orde7 = Minister van Inligting en Uitsaaiwese | termynaanvang7 = 2003 | termyneinde7 = 2005 | president7 = [[Sam Nujoma]] | voorganger7 = [[Theo-Ben Gurirab]] | opvolger7 = [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]] | orde8 = Minister van Finansies | termynaanvang8 = 1996 | termyneinde8 = 2003 | president8 = [[Sam Nujoma]] | voorganger8 = [[Helmut Angula]] | opvolger8 = [[Saara Kuugongelwa]] | orde9 = Minister van Landbou, Water en Landelike Ontwikkeling | termynaanvang9 = 1993 | termyneinde9 = 1996 | president9 = [[Sam Nujoma]] | voorganger9 = [[Anton von Wietersheim]] | opvolger9 = [[Helmut Angula]] | eggenoot = | kinders = | alma_mater = [[Suid-Connecticut Staatsuniversiteit]]<br />[[Universiteit van Connecticut]] | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Nangolo Mbumba''' (gebore op 15 Augustus 1941) is 'n [[Namibië|Namibiese]] politikus wat van 4 Februarie 2024 tot 21 Maart 2025 as die vierde [[president van Namibië]] gedien het. Hy het president geword ná die dood van [[Hage Geingob]], onder wie hy van Februarie 2018 tot Februarie 2024 as die tweede [[adjunkpresident van Namibië]] gedien het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the-star.co.ke/news/2024-02-04-nangolo-mbumba-sworn-in-as-namibias-fourth-president/ |title=Nangolo Mbumba sworn in as Namibia’s fourth President |publisher=The Star Kenya |author=Maureen Kinyanjui |date=4 Februarie 2024 |accessdate=5 Februarie 2024}}</ref> Mbumba, 'n lid van die regerende [[SWAPO]]-party, het reeds aan die hoof van verskeie Namibiese ministeries gestaan: Landbou, Water en Landelike Ontwikkeling (1993–1996), Finansies (1996–2003), Inligting en Uitsaaiwese (2003–2005) Onderwys (2005–2010), en Veiligheid en Sekuriteit (2010–2012). In 2012 is hy verkies tot sekretaris-generaal van SWAPO. Hy het tot 2017 dié amp beklee. == Biografie == Mbumba is op 15 Augustus 1941 in Olukonda, Oshikoto-streek van die destydse [[Suidwes-Afrika]] gebore.<ref>{{en}} {{cite web |title=Nangolo Mbumba Profile | publisher=Africa Confidential |url=https://www.africa-confidential.com/profile/id/4642/Nangolo_Mbumba |accessdate=2022-07-25 | website=www.africa-confidential.com}}</ref> Hy het in 1971 aan die [[Suid-Connecticut Staatsuniversiteit]] in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gegradueer met 'n BSc. In 1973 het hy 'n meestersgraad in biologie van die [[Universiteit van Connecticut]] ontvang.<ref name=OoP>{{en}} {{cite web | title=The Vice President. His Excellecny (sic!) Nangolo Mbumba | publisher=Office of the President | url=http://www.op.gov.na/the-vice-president | accessdate=19 Maart 2020 | archive-date=27 Januarie 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200127175408/http://www.op.gov.na/the-vice-president | url-status=dead }}</ref> Nadat hy aan die Universiteit in Connecticut gegradueer het, het Mbumba by Harlem Preparatory School in [[New York]] begin skoolhou. Nadat hy New York in 1978 verlaat het, het hy na Afrika teruggekeer en as Hoof van die Wetenskapdepartement by die Namibië Onderwyssentrum in [[Cuanza Sul-provinsie|Cuanza Sul]], [[Angola]], begin werk. In 1980 is hy bevorder tot hoof van die Sentrum. Hy het tot 1985 as hoof van die sentrum gedien. == Politieke loopbaan == Mbumba is in 1985 as SWAPO se adjunksekretaris vir onderwys en kultuur aangewys. Mbumba het daardie amp in 1987 verlaat en toe as die persoonlike sekretaris van SWAPO-president [[Sam Nujoma]] begin werk. Mbumba het voortgegaan om in interpartyposisies te dien, onder meer as mede-administrateur van [[Walvisbaai]] tydens die stad se oorhandiging aan [[Namibië]] in 1994, en het geleidelik in die geledere van die party gevorder. Sedert 1993 dien hy as 'n lid van die [[Nasionale Vergadering van Namibië]]. Mbumba is in 1993 in die amp van Minister van Landbou, Water en Landelike Ontwikkeling aangewys.<ref>{{en}} {{cite news | title=Namibia's First Cabinet | pages=6–7 | publisher=30th Independence anniversary supplement to several Namibian newspapers | date=Maart 2020}}</ref> In 1996 is hy tot Minister van Finansies bevorder. Hy het daarna tussen 2003 en 2005 as die Minister van Inligting en Uitsaaiwese gedien waarna hy as die Minister van Onderwys aangestel is. Hy het daardie amp tot en met sy aanstelling as Minister van Veiligheid en Sekuriteit in 2010 beklee. In 2012 is Mbumba tot sekretaris-generaal van SWAPO verkies. Dié amp is derde hoogste seniorpos in die party se leierskap. Hy het die verkiesing met 352 stemme teen Utoni Nujoma se 244 stemme gewen. Hy het voor die partykongres belowe dat hy as 'n minister sou bedank indien hy tot SWAPO se sekretaris-generaal verkies word.<ref>{{en}} {{cite news|url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2012/december/article/moderates-prevail/|title=Moderates prevail|last1=Immanuel|first1=Shinovene|last2=Shipanga|first2=Selma|date=3 December 2012|work=[[The Namibian]]|accessdate= 3 Januarie 2024|archive-date= 7 Desember 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121207015521/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2012/december/article/moderates-prevail/|url-status=dead}}</ref> Hy is op 4 Desember 2012 deur Immanuel Ngatjizeko as minister van Veiligheid en Sekuriteit opgevolg.<ref>{{en}} Selma Shipanga en Shinovene Immanuel, [http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2012/december/article/transition-team-picked/ "Transition team picked"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121206222431/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2012/december/article/transition-team-picked/ |date=6 Desember 2012}}, ''[[The Namibian]]'', 5 Desember 2012.</ref> Toe [[Nickey Iyambo]], Namibië se eerste adjunkpresident, weens swak gesondheid uit die pos onthef is, het president [[Hage Geingob]] vir Mbumba as sy opvolger aangewys.<ref>{{en}} {{cite news | title=President reshuffles Cabinet—Vice President relieved of duties | last=Matthys | first=Donald | newspaper=[[Namibia Economist]] | date=8 Februarie 2018 | url=https://economist.com.na/32603/general-news/president-reshuffles-cabinet-vice-president-relieved-of-duties/ | access-date= 3 Januarie 2024 | archive-date=14 Februarie 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180214202802/https://economist.com.na/32603/general-news/president-reshuffles-cabinet-vice-president-relieved-of-duties/ | url-status=dead }}</ref> Mbumba is bekend vir sy skerp tong.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.namibian.com.na/index.php?id=131046&page=archive-read|title = Mbumba's Slip of the Tongue}}</ref><ref>{{en}} {{cite web| url = https://www.namibian.com.na/79420/read/Mbumba-dismisses-independent-candidates| title = The Namibian| accessdate = 3 Januarie 2024| archive-date = 11 Junie 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190611150916/https://www.namibian.com.na/79420/read/Mbumba-dismisses-independent-candidates| url-status = dead}}</ref> Na Geingob se herverkiesing in die 2019-presidentsverkiesing het hy sy nuwe kabinet na sy tweede inhuldigingseremonie in Maart 2020 aangewys. Mbumba het as adjunkpresident aangebly.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://neweralive.na/posts/geingob-drops-cabinet-surprises|datum=23 Maart 2020|title=Geingob drops Cabinet surprises|publisher=New Era Live|accessdate=3 Januarie 2023}}</ref> In April 2023 is daar berig dat Mbumba van plan was om as adjunkpresident te bedank en uit die politiek te tree. Die presidentskantoor het die berigte sterk ontken en gesê dat dit "vreemd" is dat hy sy aftreeplanne op 'n openbare vergadering sou bekend maak.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.the-star.co.ke/news/africa/2023-04-12-namibia-scotches-reports-that-the-vp-is-retiring/|title=Namibia Scotches reports that the VP is retiring|publisher=The Star Kenya|date=12 April 2023|accessdate=3 Januarie 2024}}</ref> == Presidentskap == Op 24 Januarie 2024 is Mbumba as die waarnemende [[President van Namibië]] aangestel nadat president Geingob aangekondig het dat hy na die [[Verenigde State]] sou reis vir kankerbehandeling.<ref>{{en}} {{cite news | title=Politicians support Geingob on US cancer treatment | last=Mbathera | first=Ester | newspaper=[[The Namibian]] | date=28 Januarie 2024 | url=https://www.namibian.com.na/politicians-support-geingob-on-us-cancer-treatment | accessdate=4 Februarie 2024 | archive-date=4 Februarie 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240204203546/https://www.namibian.com.na/politicians-support-geingob-on-us-cancer-treatment/ | url-status=live}}</ref> Geingob is op 4 Februarie 2024 in 'n hospitaal in [[Windhoek]] oorlede. Mbumba is daarna deur Hoofregter Peter Shivute as die vierde president van Namibië ingehuldig. Hy het SWAPO se presidentskandidaat vir die 2024-verkiesings [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]] as sy adjunkpresident aangewys.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.enca.com/top-stories/nangolo-mbumba-sworn-namibias-president|title=Nangolo Mbumba sworn in as Namibia's president|publisher=eNCA|accessdate=5 Februarie 2024}}</ref> Mbumba het belowe om Geingob se termyn, wat op 21 Maart 2025 sou eindig, te voltooi en om nie in die 2024-verkiesing te staan nie.<ref>{{en}} {{cite news |title=I will finish Geingob’s tenure – Mbumba |work=[[The Namibian]] |date=5 Februarie 2024 |url=https://www.namibian.com.na/i-will-finish-geingobs-tenure-mbumba/ |accessdate=6 Februarie 2024}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leesstof == * {{en}} Hopwood, Graham. Guide to Namibian Politics, 2007-uitgawe. Namibia Institute for Democracy, Windhoek, 2007 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [http://www.winne.com/dninterview.php?intervid=1805 Onderhoud op winne.com] (27 Februarie 2006) {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[President van Namibië]]|voor=[[Hage Geingob]]|na=[[Netumbo Nandi-Ndaitwah]]|jare=2024–2025}} {{opvolgboks|titel=[[Adjunkpresident van Namibië]]|voor=[[Nickey Iyambo]]|na=[[Netumbo Nandi-Ndaitwah]]|jare=2018–2024}} {{eindboks}} {{Presidente van Namibië}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mbumba, Nangola}} [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Adjunkpresidente van Namibië]] [[Kategorie:Presidente van Namibië]] 05b3ymet2s4iedsm2o6ix7lqb69qijz 3 305990 2966445 2925992 2026-09-11T14:20:40Z BurgertB 2401 2966445 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} — [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 04:15, 19 Junie 2020 (UTC) == Geregisseer == Hello, the right word to use is "geregisseer". Regisseur is the noun. [[Gebruiker:Burgert_Behr|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:Burgert Behr|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 13:38, 19 Augustus 2022 (UTC) :Hello, ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 13:42, 19 Augustus 2022 (UTC) == Help us in a better way! == {{ping|Nikolai Kurbatov}} Hi there! I have read your user page. You are currently creating Belgium basket ball players which have little encyclopedic value in my country. If I assist you, don't you want to shift your attention to Flora of Southern Africa and Africa? We still have thousands of species left to create! Here your efforts will make a BIG difference! Regards! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:19, 12 Augustus 2023 (UTC) : Hello! Unfortunately, I don't know anything about Flora of Africa. Can I continue writing about Olympians? [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:23, 12 Augustus 2023 (UTC) :: Yes you can. For the record, I do not know anything about Flora of Africa either but with good databases such as KEW and SANBI and a little imagination it is easy! Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:34, 12 Augustus 2023 (UTC) ::: Thanks a lot! [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:37, 12 Augustus 2023 (UTC) ::::The invitation still stands... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:46, 12 Augustus 2023 (UTC) == Kategorie:Geboortes in xxxx == Haai daar! Plaas asb die volgende kategorie saam met jou artikels: "Kategorie:Geboortes in xxxx". Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:28, 18 Augustus 2023 (UTC) : Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 08:58, 18 Augustus 2023 (UTC) == Kategorieë == Haai daar! Plaas asb - indien toepaslik - die volgende kategorieë saam met jou artikels: * "Kategorie:Lewende mense" * "Kategorie:Olimpiese deelnemers" Groete! [[Gebruiker:Ragers2|Ragers2]] ([[Gebruikerbespreking:Ragers2|kontak]]) 12:40, 18 September 2023 (UTC) En ook "Kategorie:Boogskutters" asseblief Groete! --[[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 03:37, 3 November 2023 (UTC) == Korrekte woorde == [[Hongkong]]se [[boogskiet|boogskutter]] [[Gebruiker:Burgert_Behr|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:Burgert Behr|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 08:16, 24 September 2023 (UTC) == Dankie! == ‎{{Ping|Nikolai Kurbatov}} dankie vir jou bydraes elke oggend vroeg! Dit word waardeer. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:27, 28 Januarie 2024 (UTC) :Beste {{Ping|Nikolai Kurbatov}} Daar bestaan nie 'n woord soos "Bahamiaanse" in Afrikaans nie. Sal jy asb. hierdie woord vervang met "atleet uit die [[Bahamas]]". Dit is 'n veiliger opsie! :Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:48, 7 Julie 2024 (UTC) ::Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:52, 7 Julie 2024 (UTC) == Orphans == Hi, Nikolai! We try to minimize the number of orphaned pages as much as possible because an important part of the strength of wiki is its interconnectivity. Currently we have less than 1500 orphaned pages, which is a rather low number. But a lot of those are by your hand, [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:EensaamBladsye see]. Could you do something about that? Create a page for a country's team at a particular Olympics or so? [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 18:56, 1 April 2024 (UTC) : Hello! Unfortunately, I don't know Afrikaans well enough for this. Can I continue creating articles? [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 11:31, 8 April 2024 (UTC) :: {{ping|Nikolai Kurbatov}} Да, спасибо. They will eventually be connected, but ideally we want them to be connected from the start. – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:33, 8 April 2024 (UTC) == Bahreinse atleet == Good morning Nikolai! Thanks so much for all your athletes articles so far. For [[Bahrein]]...please just say "<nowiki>[[Bahrein]]se [[atleet]]</nowiki>". Thanks, enjoy your day. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:22, 13 Augustus 2024 (UTC) :Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:42, 13 Augustus 2024 (UTC) == [[België|Belgiese]] [[atleet]] == Good morning again Nikolai! Thanks so much for all your athlete's articles. For [[België]]...please create it as "<nowiki>[[België|Belgiese]] [[atleet]]</nowiki>". Thanks, enjoy your weekend! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:36, 20 September 2024 (UTC) :Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:37, 20 September 2024 (UTC) ::Hello Nikolai, can you please use <nowiki>[[Kategorie:Belgiese atlete]]</nowiki> for Belgium athletes? Thanks, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:32, 7 November 2024 (UTC) :::Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:33, 7 November 2024 (UTC) Don't put <nowiki>[[Kategorie:Atlete]]</nowiki>, it is already included in <nowiki>[[Kategorie:Belgiese atlete]]</nowiki>. Regards, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:37, 7 November 2024 (UTC) :Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:37, 7 November 2024 (UTC) == Infoboks == Please do not use "Sjabloon:Infoboks" on our Wikipedia. It does not work. If your Afrikaans is not good enough to make a proper infobox, I suggest you do not do the article. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 09:41, 13 Januarie 2025 (UTC) :Hello! Please check now: https://af.wikipedia.org/wiki/Roundhay_Garden_Scene [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 09:51, 13 Januarie 2025 (UTC) ::Yes, thank you. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 10:24, 13 Januarie 2025 (UTC) ::Just go easy on the red links. Or leave them out altogether. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 10:28, 13 Januarie 2025 (UTC) == [[Kanadese]] [[atleet]] == Good morning again Nikolai! Thanks so much for all your athlete's articles. For [[Kanada]]...please create it as "<nowiki>[[Kanadese]] [[atleet]]</nowiki>". Thank you! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:46, 29 Januarie 2025 (UTC) :Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 10:37, 29 Januarie 2025 (UTC) Good day Nikolai! I see you are making good progress with your athletes' articles. Good luck and thanks! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:34, 7 Maart 2025 (UTC) :Hello! Thank you! [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 09:36, 7 Maart 2025 (UTC) == 1000+ articles today!? == You have created a 300+ ''Saadjies'' today. Did you create them or are you using a bot? How many athletes are left? Can't you rather spend more time with an article and create 4 big ones rather than 20 ''saadjies''? [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:39, 15 Maart 2025 (UTC) :Hello! I have created 278 articles today. I do not use a bot and I do not know how to do it. Unfortunately, I do not know Afrikaans well enough to write long articles. Can I continue? I can write fewer articles... [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 15:03, 15 Maart 2025 (UTC) ::Hi Nikolai. We are astounded by your dedication to create new articles and I wish I had one tenth of the time to contribute that you have. You have made a massive contribution to Afrikaans Wikipedia and I, for one, do wish I could get to know you better. Your astounding volume is just it, the Wikipedia community is astounded and a bit confused by your contributions. It adds page count, but does not (really) make the wiki better. As you contribute, you, the writer, need to learn more about the topics you are writing about, and you need to get to understand Wikipedia itself better. We need articles that will teach and that people want to read. Do you know how to check the pageviews of your older articles, the number of times someone read the article? Go and see how often your old articles get read by anyone other than admin. ::I trust you have read and understand [[Wikipedia:saadjieplanters]], orphan pages and the English [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3AOrphan?wprov=sfla1 orphan pages] article. ::This wiki REALLY needs more depth and we want you to learn how to help us with linking your pages to articles with substance. Miskien moet jy dit ook as 'n geleentheid beskou om jou eie Afrikaans te verbeter. ::We can see you are passionate, and humbly but urgently ask you to direct your passion in productive ways. Kind regards and best wishes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 02:14, 18 Maart 2025 (UTC) :::@[[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] a suggestion: I see you have also created a few articles about films. These are very useful because we also have an abundance of articles about actors. If you could create more articles about films, and link them to articles about actors and vice versa that would help a lot! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 21:36, 28 Maart 2025 (UTC) == Appreciation (Признательность) == Николай, большое спасибо за ваш вклад, он действительно ценен. Я вижу, что вы перестали вносить свой вклад на некоторое время. (Должен сказать, что 1000 статей в месяц — это многовато) Я должен просто объяснить, что небольшие статьи об участниках Олимпиады ценятся, но вы должны понимать, что мы небольшая Википедия, и наш язык в основном поддерживает интерес энциклопедии, основанной на Южной Африке. Бомбардировка небольшими статьями без какой-либо надежды на расширение остается проблематичной. Хотя мы полностью охватываем мировые знания, создание небольших статей обо всех участниках Олимпийских игр имеет ограниченную ценность. Однако о южноафриканских, южноафриканских и даже африканских спортсменах будет иметь большую ценность. Мне лично понравились статьи об истории киноиндустрии. Они даже вдохновили меня написать статью на первой полосе о [[Жорже Мельесе]]. Спасибо за это. Я много раз бывал в России и у меня остались приятные воспоминания о стране и ее людях до февраля 2022 года. Но я настроен позитивно, и, возможно, у меня будет возможность посетить ее снова в будущем. У меня даже есть русское слово в имени пользователя, как вы могли заметить. Дух Википедии — «идите вперед и делайте то, что хотите», так что, пожалуйста, продолжайте, хотя вам нужен был некоторый контекст реакции на ваши вклады здесь. (Примечание: хотя я на самом деле немного занимался русским в университете, он в значительной степени исчез, поэтому я использовал Google Translate) [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 16:28, 29 Maart 2025 (UTC) Nikolai, thank you very much for your contribution here, it is really appreciated. I see you stopped contributing for a while. (I must say the 1000 articles a month was a bit much) I must just explain the small articles on Olympic participants are appreciated but you must realize we are a small Wikipedia and our language mostly support a Southern African based Encyclopedia interest. Being bombarded by small articles without any hope of ever being expanded remains problematic. Although we do fully embrace world knowledge, the production of small articles on all participants at the Olympic Games have limited value. However, on South African, Southern African, and even African athletes there will be of great value. I personally enjoyed the articles on the history of the film industry. It even inspired me to write a frontpage article on [[Georges Méliès]]. Thanks for that. I have visited Russia many times and have fond memories of the country and its people, before February 2022. But I am positive and maybe I will have an opportunity to visit it again in the future. I even have a Russian word as user name as you would have noticed. Wikipedia ethos is “go ahead and do what you want”, so please continue, just though you needed some context on the reaction here on your contributions. (Note: Although I actually did some Russian at university it is largely gone so I used Google translate) [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 16:28, 29 Maart 2025 (UTC) == Databoks == Hi Nikolai, I asked you before not to use {{sj|Databoks}}, like in [[The Sealed Room]], because it displays incorrectly. Thank you. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:32, 16 Augustus 2025 (UTC) :Hi! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 11:52, 16 Augustus 2025 (UTC) == Besprekingbladsye == Nikolai, please add <nowiki>{{Kop van besprekingsbladsy}} and {{Bladtrekke}}</nowiki> to every ''Besprekingsblad'' of every new article that you add? Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:13, 17 Mei 2026 (UTC) :Hello, Oesjaar! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 11:24, 17 Mei 2026 (UTC) ::{{ping|Nikolai Kurbatov}}, I ask again: Please add <nowiki>{{Kop van besprekingsbladsy}} and {{Bladtrekke}}</nowiki> to every ''Besprekingsblad''. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:03, 18 Augustus 2026 (UTC) :::Hello! Ok. I'm sorry, I forgot. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:32, 18 Augustus 2026 (UTC) ==Defaultsort== Nikolai, plaese use defaultsort if an article's title starts with A or The, for example {{DEFAULTSORT:Burglar's Mistake, A}} Then it is sorted under B and not A. The instruction is put directly above the categories and is available under Wikisintakis. Can you correct all your movie articles, please? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] fhosp648teb9y00bggtorkd5hc70h6w 2966448 2966445 2026-09-11T14:22:20Z BurgertB 2401 /* Defaultsort */ 2966448 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} — [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 04:15, 19 Junie 2020 (UTC) == Geregisseer == Hello, the right word to use is "geregisseer". Regisseur is the noun. [[Gebruiker:Burgert_Behr|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:Burgert Behr|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 13:38, 19 Augustus 2022 (UTC) :Hello, ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 13:42, 19 Augustus 2022 (UTC) == Help us in a better way! == {{ping|Nikolai Kurbatov}} Hi there! I have read your user page. You are currently creating Belgium basket ball players which have little encyclopedic value in my country. If I assist you, don't you want to shift your attention to Flora of Southern Africa and Africa? We still have thousands of species left to create! Here your efforts will make a BIG difference! Regards! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:19, 12 Augustus 2023 (UTC) : Hello! Unfortunately, I don't know anything about Flora of Africa. Can I continue writing about Olympians? [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:23, 12 Augustus 2023 (UTC) :: Yes you can. For the record, I do not know anything about Flora of Africa either but with good databases such as KEW and SANBI and a little imagination it is easy! Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:34, 12 Augustus 2023 (UTC) ::: Thanks a lot! [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:37, 12 Augustus 2023 (UTC) ::::The invitation still stands... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:46, 12 Augustus 2023 (UTC) == Kategorie:Geboortes in xxxx == Haai daar! Plaas asb die volgende kategorie saam met jou artikels: "Kategorie:Geboortes in xxxx". Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:28, 18 Augustus 2023 (UTC) : Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 08:58, 18 Augustus 2023 (UTC) == Kategorieë == Haai daar! Plaas asb - indien toepaslik - die volgende kategorieë saam met jou artikels: * "Kategorie:Lewende mense" * "Kategorie:Olimpiese deelnemers" Groete! [[Gebruiker:Ragers2|Ragers2]] ([[Gebruikerbespreking:Ragers2|kontak]]) 12:40, 18 September 2023 (UTC) En ook "Kategorie:Boogskutters" asseblief Groete! --[[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 03:37, 3 November 2023 (UTC) == Korrekte woorde == [[Hongkong]]se [[boogskiet|boogskutter]] [[Gebruiker:Burgert_Behr|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:Burgert Behr|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 08:16, 24 September 2023 (UTC) == Dankie! == ‎{{Ping|Nikolai Kurbatov}} dankie vir jou bydraes elke oggend vroeg! Dit word waardeer. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:27, 28 Januarie 2024 (UTC) :Beste {{Ping|Nikolai Kurbatov}} Daar bestaan nie 'n woord soos "Bahamiaanse" in Afrikaans nie. Sal jy asb. hierdie woord vervang met "atleet uit die [[Bahamas]]". Dit is 'n veiliger opsie! :Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:48, 7 Julie 2024 (UTC) ::Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:52, 7 Julie 2024 (UTC) == Orphans == Hi, Nikolai! We try to minimize the number of orphaned pages as much as possible because an important part of the strength of wiki is its interconnectivity. Currently we have less than 1500 orphaned pages, which is a rather low number. But a lot of those are by your hand, [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:EensaamBladsye see]. Could you do something about that? Create a page for a country's team at a particular Olympics or so? [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 18:56, 1 April 2024 (UTC) : Hello! Unfortunately, I don't know Afrikaans well enough for this. Can I continue creating articles? [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 11:31, 8 April 2024 (UTC) :: {{ping|Nikolai Kurbatov}} Да, спасибо. They will eventually be connected, but ideally we want them to be connected from the start. – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:33, 8 April 2024 (UTC) == Bahreinse atleet == Good morning Nikolai! Thanks so much for all your athletes articles so far. For [[Bahrein]]...please just say "<nowiki>[[Bahrein]]se [[atleet]]</nowiki>". Thanks, enjoy your day. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:22, 13 Augustus 2024 (UTC) :Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:42, 13 Augustus 2024 (UTC) == [[België|Belgiese]] [[atleet]] == Good morning again Nikolai! Thanks so much for all your athlete's articles. For [[België]]...please create it as "<nowiki>[[België|Belgiese]] [[atleet]]</nowiki>". Thanks, enjoy your weekend! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:36, 20 September 2024 (UTC) :Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:37, 20 September 2024 (UTC) ::Hello Nikolai, can you please use <nowiki>[[Kategorie:Belgiese atlete]]</nowiki> for Belgium athletes? Thanks, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:32, 7 November 2024 (UTC) :::Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:33, 7 November 2024 (UTC) Don't put <nowiki>[[Kategorie:Atlete]]</nowiki>, it is already included in <nowiki>[[Kategorie:Belgiese atlete]]</nowiki>. Regards, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:37, 7 November 2024 (UTC) :Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:37, 7 November 2024 (UTC) == Infoboks == Please do not use "Sjabloon:Infoboks" on our Wikipedia. It does not work. If your Afrikaans is not good enough to make a proper infobox, I suggest you do not do the article. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 09:41, 13 Januarie 2025 (UTC) :Hello! Please check now: https://af.wikipedia.org/wiki/Roundhay_Garden_Scene [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 09:51, 13 Januarie 2025 (UTC) ::Yes, thank you. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 10:24, 13 Januarie 2025 (UTC) ::Just go easy on the red links. Or leave them out altogether. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 10:28, 13 Januarie 2025 (UTC) == [[Kanadese]] [[atleet]] == Good morning again Nikolai! Thanks so much for all your athlete's articles. For [[Kanada]]...please create it as "<nowiki>[[Kanadese]] [[atleet]]</nowiki>". Thank you! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:46, 29 Januarie 2025 (UTC) :Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 10:37, 29 Januarie 2025 (UTC) Good day Nikolai! I see you are making good progress with your athletes' articles. Good luck and thanks! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:34, 7 Maart 2025 (UTC) :Hello! Thank you! [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 09:36, 7 Maart 2025 (UTC) == 1000+ articles today!? == You have created a 300+ ''Saadjies'' today. Did you create them or are you using a bot? How many athletes are left? Can't you rather spend more time with an article and create 4 big ones rather than 20 ''saadjies''? [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:39, 15 Maart 2025 (UTC) :Hello! I have created 278 articles today. I do not use a bot and I do not know how to do it. Unfortunately, I do not know Afrikaans well enough to write long articles. Can I continue? I can write fewer articles... [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 15:03, 15 Maart 2025 (UTC) ::Hi Nikolai. We are astounded by your dedication to create new articles and I wish I had one tenth of the time to contribute that you have. You have made a massive contribution to Afrikaans Wikipedia and I, for one, do wish I could get to know you better. Your astounding volume is just it, the Wikipedia community is astounded and a bit confused by your contributions. It adds page count, but does not (really) make the wiki better. As you contribute, you, the writer, need to learn more about the topics you are writing about, and you need to get to understand Wikipedia itself better. We need articles that will teach and that people want to read. Do you know how to check the pageviews of your older articles, the number of times someone read the article? Go and see how often your old articles get read by anyone other than admin. ::I trust you have read and understand [[Wikipedia:saadjieplanters]], orphan pages and the English [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3AOrphan?wprov=sfla1 orphan pages] article. ::This wiki REALLY needs more depth and we want you to learn how to help us with linking your pages to articles with substance. Miskien moet jy dit ook as 'n geleentheid beskou om jou eie Afrikaans te verbeter. ::We can see you are passionate, and humbly but urgently ask you to direct your passion in productive ways. Kind regards and best wishes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 02:14, 18 Maart 2025 (UTC) :::@[[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] a suggestion: I see you have also created a few articles about films. These are very useful because we also have an abundance of articles about actors. If you could create more articles about films, and link them to articles about actors and vice versa that would help a lot! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 21:36, 28 Maart 2025 (UTC) == Appreciation (Признательность) == Николай, большое спасибо за ваш вклад, он действительно ценен. Я вижу, что вы перестали вносить свой вклад на некоторое время. (Должен сказать, что 1000 статей в месяц — это многовато) Я должен просто объяснить, что небольшие статьи об участниках Олимпиады ценятся, но вы должны понимать, что мы небольшая Википедия, и наш язык в основном поддерживает интерес энциклопедии, основанной на Южной Африке. Бомбардировка небольшими статьями без какой-либо надежды на расширение остается проблематичной. Хотя мы полностью охватываем мировые знания, создание небольших статей обо всех участниках Олимпийских игр имеет ограниченную ценность. Однако о южноафриканских, южноафриканских и даже африканских спортсменах будет иметь большую ценность. Мне лично понравились статьи об истории киноиндустрии. Они даже вдохновили меня написать статью на первой полосе о [[Жорже Мельесе]]. Спасибо за это. Я много раз бывал в России и у меня остались приятные воспоминания о стране и ее людях до февраля 2022 года. Но я настроен позитивно, и, возможно, у меня будет возможность посетить ее снова в будущем. У меня даже есть русское слово в имени пользователя, как вы могли заметить. Дух Википедии — «идите вперед и делайте то, что хотите», так что, пожалуйста, продолжайте, хотя вам нужен был некоторый контекст реакции на ваши вклады здесь. (Примечание: хотя я на самом деле немного занимался русским в университете, он в значительной степени исчез, поэтому я использовал Google Translate) [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 16:28, 29 Maart 2025 (UTC) Nikolai, thank you very much for your contribution here, it is really appreciated. I see you stopped contributing for a while. (I must say the 1000 articles a month was a bit much) I must just explain the small articles on Olympic participants are appreciated but you must realize we are a small Wikipedia and our language mostly support a Southern African based Encyclopedia interest. Being bombarded by small articles without any hope of ever being expanded remains problematic. Although we do fully embrace world knowledge, the production of small articles on all participants at the Olympic Games have limited value. However, on South African, Southern African, and even African athletes there will be of great value. I personally enjoyed the articles on the history of the film industry. It even inspired me to write a frontpage article on [[Georges Méliès]]. Thanks for that. I have visited Russia many times and have fond memories of the country and its people, before February 2022. But I am positive and maybe I will have an opportunity to visit it again in the future. I even have a Russian word as user name as you would have noticed. Wikipedia ethos is “go ahead and do what you want”, so please continue, just though you needed some context on the reaction here on your contributions. (Note: Although I actually did some Russian at university it is largely gone so I used Google translate) [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 16:28, 29 Maart 2025 (UTC) == Databoks == Hi Nikolai, I asked you before not to use {{sj|Databoks}}, like in [[The Sealed Room]], because it displays incorrectly. Thank you. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:32, 16 Augustus 2025 (UTC) :Hi! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 11:52, 16 Augustus 2025 (UTC) == Besprekingbladsye == Nikolai, please add <nowiki>{{Kop van besprekingsbladsy}} and {{Bladtrekke}}</nowiki> to every ''Besprekingsblad'' of every new article that you add? Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:13, 17 Mei 2026 (UTC) :Hello, Oesjaar! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 11:24, 17 Mei 2026 (UTC) ::{{ping|Nikolai Kurbatov}}, I ask again: Please add <nowiki>{{Kop van besprekingsbladsy}} and {{Bladtrekke}}</nowiki> to every ''Besprekingsblad''. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:03, 18 Augustus 2026 (UTC) :::Hello! Ok. I'm sorry, I forgot. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:32, 18 Augustus 2026 (UTC) ==Defaultsort== Nikolai, plaese use defaultsort if an article's title starts with A or The, for example <nowiki>{{DEFAULTSORT:Burglar's Mistake, A}}</nowiki> Then it is sorted under B and not A. The instruction is put directly above the categories and is available under Wikisintakis. Can you correct all your movie articles, please? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] sho4uyp8xeq6oqdlrxfo65iz2fey5jb 2966449 2966448 2026-09-11T14:26:04Z Aliwal2012 39067 tikfout 2966449 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} — [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 04:15, 19 Junie 2020 (UTC) == Geregisseer == Hello, the right word to use is "geregisseer". Regisseur is the noun. [[Gebruiker:Burgert_Behr|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:Burgert Behr|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 13:38, 19 Augustus 2022 (UTC) :Hello, ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 13:42, 19 Augustus 2022 (UTC) == Help us in a better way! == {{ping|Nikolai Kurbatov}} Hi there! I have read your user page. You are currently creating Belgium basket ball players which have little encyclopedic value in my country. If I assist you, don't you want to shift your attention to Flora of Southern Africa and Africa? We still have thousands of species left to create! Here your efforts will make a BIG difference! Regards! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:19, 12 Augustus 2023 (UTC) : Hello! Unfortunately, I don't know anything about Flora of Africa. Can I continue writing about Olympians? [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:23, 12 Augustus 2023 (UTC) :: Yes you can. For the record, I do not know anything about Flora of Africa either but with good databases such as KEW and SANBI and a little imagination it is easy! Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:34, 12 Augustus 2023 (UTC) ::: Thanks a lot! [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:37, 12 Augustus 2023 (UTC) ::::The invitation still stands... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:46, 12 Augustus 2023 (UTC) == Kategorie:Geboortes in xxxx == Haai daar! Plaas asb die volgende kategorie saam met jou artikels: "Kategorie:Geboortes in xxxx". Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:28, 18 Augustus 2023 (UTC) : Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 08:58, 18 Augustus 2023 (UTC) == Kategorieë == Haai daar! Plaas asb - indien toepaslik - die volgende kategorieë saam met jou artikels: * "Kategorie:Lewende mense" * "Kategorie:Olimpiese deelnemers" Groete! [[Gebruiker:Ragers2|Ragers2]] ([[Gebruikerbespreking:Ragers2|kontak]]) 12:40, 18 September 2023 (UTC) En ook "Kategorie:Boogskutters" asseblief Groete! --[[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 03:37, 3 November 2023 (UTC) == Korrekte woorde == [[Hongkong]]se [[boogskiet|boogskutter]] [[Gebruiker:Burgert_Behr|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:Burgert Behr|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 08:16, 24 September 2023 (UTC) == Dankie! == ‎{{Ping|Nikolai Kurbatov}} dankie vir jou bydraes elke oggend vroeg! Dit word waardeer. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:27, 28 Januarie 2024 (UTC) :Beste {{Ping|Nikolai Kurbatov}} Daar bestaan nie 'n woord soos "Bahamiaanse" in Afrikaans nie. Sal jy asb. hierdie woord vervang met "atleet uit die [[Bahamas]]". Dit is 'n veiliger opsie! :Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:48, 7 Julie 2024 (UTC) ::Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:52, 7 Julie 2024 (UTC) == Orphans == Hi, Nikolai! We try to minimize the number of orphaned pages as much as possible because an important part of the strength of wiki is its interconnectivity. Currently we have less than 1500 orphaned pages, which is a rather low number. But a lot of those are by your hand, [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:EensaamBladsye see]. Could you do something about that? Create a page for a country's team at a particular Olympics or so? [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 18:56, 1 April 2024 (UTC) : Hello! Unfortunately, I don't know Afrikaans well enough for this. Can I continue creating articles? [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 11:31, 8 April 2024 (UTC) :: {{ping|Nikolai Kurbatov}} Да, спасибо. They will eventually be connected, but ideally we want them to be connected from the start. – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:33, 8 April 2024 (UTC) == Bahreinse atleet == Good morning Nikolai! Thanks so much for all your athletes articles so far. For [[Bahrein]]...please just say "<nowiki>[[Bahrein]]se [[atleet]]</nowiki>". Thanks, enjoy your day. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:22, 13 Augustus 2024 (UTC) :Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:42, 13 Augustus 2024 (UTC) == [[België|Belgiese]] [[atleet]] == Good morning again Nikolai! Thanks so much for all your athlete's articles. For [[België]]...please create it as "<nowiki>[[België|Belgiese]] [[atleet]]</nowiki>". Thanks, enjoy your weekend! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:36, 20 September 2024 (UTC) :Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:37, 20 September 2024 (UTC) ::Hello Nikolai, can you please use <nowiki>[[Kategorie:Belgiese atlete]]</nowiki> for Belgium athletes? Thanks, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:32, 7 November 2024 (UTC) :::Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:33, 7 November 2024 (UTC) Don't put <nowiki>[[Kategorie:Atlete]]</nowiki>, it is already included in <nowiki>[[Kategorie:Belgiese atlete]]</nowiki>. Regards, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:37, 7 November 2024 (UTC) :Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:37, 7 November 2024 (UTC) == Infoboks == Please do not use "Sjabloon:Infoboks" on our Wikipedia. It does not work. If your Afrikaans is not good enough to make a proper infobox, I suggest you do not do the article. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 09:41, 13 Januarie 2025 (UTC) :Hello! Please check now: https://af.wikipedia.org/wiki/Roundhay_Garden_Scene [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 09:51, 13 Januarie 2025 (UTC) ::Yes, thank you. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 10:24, 13 Januarie 2025 (UTC) ::Just go easy on the red links. Or leave them out altogether. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 10:28, 13 Januarie 2025 (UTC) == [[Kanadese]] [[atleet]] == Good morning again Nikolai! Thanks so much for all your athlete's articles. For [[Kanada]]...please create it as "<nowiki>[[Kanadese]] [[atleet]]</nowiki>". Thank you! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:46, 29 Januarie 2025 (UTC) :Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 10:37, 29 Januarie 2025 (UTC) Good day Nikolai! I see you are making good progress with your athletes' articles. Good luck and thanks! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:34, 7 Maart 2025 (UTC) :Hello! Thank you! [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 09:36, 7 Maart 2025 (UTC) == 1000+ articles today!? == You have created a 300+ ''Saadjies'' today. Did you create them or are you using a bot? How many athletes are left? Can't you rather spend more time with an article and create 4 big ones rather than 20 ''saadjies''? [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:39, 15 Maart 2025 (UTC) :Hello! I have created 278 articles today. I do not use a bot and I do not know how to do it. Unfortunately, I do not know Afrikaans well enough to write long articles. Can I continue? I can write fewer articles... [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 15:03, 15 Maart 2025 (UTC) ::Hi Nikolai. We are astounded by your dedication to create new articles and I wish I had one tenth of the time to contribute that you have. You have made a massive contribution to Afrikaans Wikipedia and I, for one, do wish I could get to know you better. Your astounding volume is just it, the Wikipedia community is astounded and a bit confused by your contributions. It adds page count, but does not (really) make the wiki better. As you contribute, you, the writer, need to learn more about the topics you are writing about, and you need to get to understand Wikipedia itself better. We need articles that will teach and that people want to read. Do you know how to check the pageviews of your older articles, the number of times someone read the article? Go and see how often your old articles get read by anyone other than admin. ::I trust you have read and understand [[Wikipedia:saadjieplanters]], orphan pages and the English [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3AOrphan?wprov=sfla1 orphan pages] article. ::This wiki REALLY needs more depth and we want you to learn how to help us with linking your pages to articles with substance. Miskien moet jy dit ook as 'n geleentheid beskou om jou eie Afrikaans te verbeter. ::We can see you are passionate, and humbly but urgently ask you to direct your passion in productive ways. Kind regards and best wishes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 02:14, 18 Maart 2025 (UTC) :::@[[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] a suggestion: I see you have also created a few articles about films. These are very useful because we also have an abundance of articles about actors. If you could create more articles about films, and link them to articles about actors and vice versa that would help a lot! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 21:36, 28 Maart 2025 (UTC) == Appreciation (Признательность) == Николай, большое спасибо за ваш вклад, он действительно ценен. Я вижу, что вы перестали вносить свой вклад на некоторое время. (Должен сказать, что 1000 статей в месяц — это многовато) Я должен просто объяснить, что небольшие статьи об участниках Олимпиады ценятся, но вы должны понимать, что мы небольшая Википедия, и наш язык в основном поддерживает интерес энциклопедии, основанной на Южной Африке. Бомбардировка небольшими статьями без какой-либо надежды на расширение остается проблематичной. Хотя мы полностью охватываем мировые знания, создание небольших статей обо всех участниках Олимпийских игр имеет ограниченную ценность. Однако о южноафриканских, южноафриканских и даже африканских спортсменах будет иметь большую ценность. Мне лично понравились статьи об истории киноиндустрии. Они даже вдохновили меня написать статью на первой полосе о [[Жорже Мельесе]]. Спасибо за это. Я много раз бывал в России и у меня остались приятные воспоминания о стране и ее людях до февраля 2022 года. Но я настроен позитивно, и, возможно, у меня будет возможность посетить ее снова в будущем. У меня даже есть русское слово в имени пользователя, как вы могли заметить. Дух Википедии — «идите вперед и делайте то, что хотите», так что, пожалуйста, продолжайте, хотя вам нужен был некоторый контекст реакции на ваши вклады здесь. (Примечание: хотя я на самом деле немного занимался русским в университете, он в значительной степени исчез, поэтому я использовал Google Translate) [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 16:28, 29 Maart 2025 (UTC) Nikolai, thank you very much for your contribution here, it is really appreciated. I see you stopped contributing for a while. (I must say the 1000 articles a month was a bit much) I must just explain the small articles on Olympic participants are appreciated but you must realize we are a small Wikipedia and our language mostly support a Southern African based Encyclopedia interest. Being bombarded by small articles without any hope of ever being expanded remains problematic. Although we do fully embrace world knowledge, the production of small articles on all participants at the Olympic Games have limited value. However, on South African, Southern African, and even African athletes there will be of great value. I personally enjoyed the articles on the history of the film industry. It even inspired me to write a frontpage article on [[Georges Méliès]]. Thanks for that. I have visited Russia many times and have fond memories of the country and its people, before February 2022. But I am positive and maybe I will have an opportunity to visit it again in the future. I even have a Russian word as user name as you would have noticed. Wikipedia ethos is “go ahead and do what you want”, so please continue, just though you needed some context on the reaction here on your contributions. (Note: Although I actually did some Russian at university it is largely gone so I used Google translate) [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 16:28, 29 Maart 2025 (UTC) == Databoks == Hi Nikolai, I asked you before not to use {{sj|Databoks}}, like in [[The Sealed Room]], because it displays incorrectly. Thank you. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:32, 16 Augustus 2025 (UTC) :Hi! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 11:52, 16 Augustus 2025 (UTC) == Besprekingbladsye == Nikolai, please add <nowiki>{{Kop van besprekingsbladsy}} and {{Bladtrekke}}</nowiki> to every ''Besprekingsblad'' of every new article that you create? Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:13, 17 Mei 2026 (UTC) :Hello, Oesjaar! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 11:24, 17 Mei 2026 (UTC) ::{{ping|Nikolai Kurbatov}}, I ask again: Please add <nowiki>{{Kop van besprekingsbladsy}} and {{Bladtrekke}}</nowiki> to every ''Besprekingsblad''. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:03, 18 Augustus 2026 (UTC) :::Hello! Ok. I'm sorry, I forgot. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:32, 18 Augustus 2026 (UTC) ==Defaultsort== Nikolai, please use defaultsort if an article's title starts with A or The, for example <nowiki>{{DEFAULTSORT:Burglar's Mistake, A}}</nowiki>. Then it gets sorted under B and not A. The instruction is put directly above the categories and is available under Wikisintakis. Can you correct all your movie articles, please? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] gn3sagueqgn0y5ru14s4p52cy975b51 2966557 2966449 2026-09-12T00:59:08Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Defaultsort */ 2966557 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} — [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 04:15, 19 Junie 2020 (UTC) == Geregisseer == Hello, the right word to use is "geregisseer". Regisseur is the noun. [[Gebruiker:Burgert_Behr|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:Burgert Behr|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 13:38, 19 Augustus 2022 (UTC) :Hello, ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 13:42, 19 Augustus 2022 (UTC) == Help us in a better way! == {{ping|Nikolai Kurbatov}} Hi there! I have read your user page. You are currently creating Belgium basket ball players which have little encyclopedic value in my country. If I assist you, don't you want to shift your attention to Flora of Southern Africa and Africa? We still have thousands of species left to create! Here your efforts will make a BIG difference! Regards! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:19, 12 Augustus 2023 (UTC) : Hello! Unfortunately, I don't know anything about Flora of Africa. Can I continue writing about Olympians? [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:23, 12 Augustus 2023 (UTC) :: Yes you can. For the record, I do not know anything about Flora of Africa either but with good databases such as KEW and SANBI and a little imagination it is easy! Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:34, 12 Augustus 2023 (UTC) ::: Thanks a lot! [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:37, 12 Augustus 2023 (UTC) ::::The invitation still stands... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:46, 12 Augustus 2023 (UTC) == Kategorie:Geboortes in xxxx == Haai daar! Plaas asb die volgende kategorie saam met jou artikels: "Kategorie:Geboortes in xxxx". Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:28, 18 Augustus 2023 (UTC) : Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 08:58, 18 Augustus 2023 (UTC) == Kategorieë == Haai daar! Plaas asb - indien toepaslik - die volgende kategorieë saam met jou artikels: * "Kategorie:Lewende mense" * "Kategorie:Olimpiese deelnemers" Groete! [[Gebruiker:Ragers2|Ragers2]] ([[Gebruikerbespreking:Ragers2|kontak]]) 12:40, 18 September 2023 (UTC) En ook "Kategorie:Boogskutters" asseblief Groete! --[[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 03:37, 3 November 2023 (UTC) == Korrekte woorde == [[Hongkong]]se [[boogskiet|boogskutter]] [[Gebruiker:Burgert_Behr|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:Burgert Behr|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 08:16, 24 September 2023 (UTC) == Dankie! == ‎{{Ping|Nikolai Kurbatov}} dankie vir jou bydraes elke oggend vroeg! Dit word waardeer. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:27, 28 Januarie 2024 (UTC) :Beste {{Ping|Nikolai Kurbatov}} Daar bestaan nie 'n woord soos "Bahamiaanse" in Afrikaans nie. Sal jy asb. hierdie woord vervang met "atleet uit die [[Bahamas]]". Dit is 'n veiliger opsie! :Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:48, 7 Julie 2024 (UTC) ::Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:52, 7 Julie 2024 (UTC) == Orphans == Hi, Nikolai! We try to minimize the number of orphaned pages as much as possible because an important part of the strength of wiki is its interconnectivity. Currently we have less than 1500 orphaned pages, which is a rather low number. But a lot of those are by your hand, [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:EensaamBladsye see]. Could you do something about that? Create a page for a country's team at a particular Olympics or so? [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 18:56, 1 April 2024 (UTC) : Hello! Unfortunately, I don't know Afrikaans well enough for this. Can I continue creating articles? [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 11:31, 8 April 2024 (UTC) :: {{ping|Nikolai Kurbatov}} Да, спасибо. They will eventually be connected, but ideally we want them to be connected from the start. – [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 11:33, 8 April 2024 (UTC) == Bahreinse atleet == Good morning Nikolai! Thanks so much for all your athletes articles so far. For [[Bahrein]]...please just say "<nowiki>[[Bahrein]]se [[atleet]]</nowiki>". Thanks, enjoy your day. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:22, 13 Augustus 2024 (UTC) :Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:42, 13 Augustus 2024 (UTC) == [[België|Belgiese]] [[atleet]] == Good morning again Nikolai! Thanks so much for all your athlete's articles. For [[België]]...please create it as "<nowiki>[[België|Belgiese]] [[atleet]]</nowiki>". Thanks, enjoy your weekend! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:36, 20 September 2024 (UTC) :Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:37, 20 September 2024 (UTC) ::Hello Nikolai, can you please use <nowiki>[[Kategorie:Belgiese atlete]]</nowiki> for Belgium athletes? Thanks, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:32, 7 November 2024 (UTC) :::Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:33, 7 November 2024 (UTC) Don't put <nowiki>[[Kategorie:Atlete]]</nowiki>, it is already included in <nowiki>[[Kategorie:Belgiese atlete]]</nowiki>. Regards, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:37, 7 November 2024 (UTC) :Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 07:37, 7 November 2024 (UTC) == Infoboks == Please do not use "Sjabloon:Infoboks" on our Wikipedia. It does not work. If your Afrikaans is not good enough to make a proper infobox, I suggest you do not do the article. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 09:41, 13 Januarie 2025 (UTC) :Hello! Please check now: https://af.wikipedia.org/wiki/Roundhay_Garden_Scene [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 09:51, 13 Januarie 2025 (UTC) ::Yes, thank you. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 10:24, 13 Januarie 2025 (UTC) ::Just go easy on the red links. Or leave them out altogether. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 10:28, 13 Januarie 2025 (UTC) == [[Kanadese]] [[atleet]] == Good morning again Nikolai! Thanks so much for all your athlete's articles. For [[Kanada]]...please create it as "<nowiki>[[Kanadese]] [[atleet]]</nowiki>". Thank you! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:46, 29 Januarie 2025 (UTC) :Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 10:37, 29 Januarie 2025 (UTC) Good day Nikolai! I see you are making good progress with your athletes' articles. Good luck and thanks! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:34, 7 Maart 2025 (UTC) :Hello! Thank you! [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 09:36, 7 Maart 2025 (UTC) == 1000+ articles today!? == You have created a 300+ ''Saadjies'' today. Did you create them or are you using a bot? How many athletes are left? Can't you rather spend more time with an article and create 4 big ones rather than 20 ''saadjies''? [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:39, 15 Maart 2025 (UTC) :Hello! I have created 278 articles today. I do not use a bot and I do not know how to do it. Unfortunately, I do not know Afrikaans well enough to write long articles. Can I continue? I can write fewer articles... [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 15:03, 15 Maart 2025 (UTC) ::Hi Nikolai. We are astounded by your dedication to create new articles and I wish I had one tenth of the time to contribute that you have. You have made a massive contribution to Afrikaans Wikipedia and I, for one, do wish I could get to know you better. Your astounding volume is just it, the Wikipedia community is astounded and a bit confused by your contributions. It adds page count, but does not (really) make the wiki better. As you contribute, you, the writer, need to learn more about the topics you are writing about, and you need to get to understand Wikipedia itself better. We need articles that will teach and that people want to read. Do you know how to check the pageviews of your older articles, the number of times someone read the article? Go and see how often your old articles get read by anyone other than admin. ::I trust you have read and understand [[Wikipedia:saadjieplanters]], orphan pages and the English [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3AOrphan?wprov=sfla1 orphan pages] article. ::This wiki REALLY needs more depth and we want you to learn how to help us with linking your pages to articles with substance. Miskien moet jy dit ook as 'n geleentheid beskou om jou eie Afrikaans te verbeter. ::We can see you are passionate, and humbly but urgently ask you to direct your passion in productive ways. Kind regards and best wishes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 02:14, 18 Maart 2025 (UTC) :::@[[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] a suggestion: I see you have also created a few articles about films. These are very useful because we also have an abundance of articles about actors. If you could create more articles about films, and link them to articles about actors and vice versa that would help a lot! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 21:36, 28 Maart 2025 (UTC) == Appreciation (Признательность) == Николай, большое спасибо за ваш вклад, он действительно ценен. Я вижу, что вы перестали вносить свой вклад на некоторое время. (Должен сказать, что 1000 статей в месяц — это многовато) Я должен просто объяснить, что небольшие статьи об участниках Олимпиады ценятся, но вы должны понимать, что мы небольшая Википедия, и наш язык в основном поддерживает интерес энциклопедии, основанной на Южной Африке. Бомбардировка небольшими статьями без какой-либо надежды на расширение остается проблематичной. Хотя мы полностью охватываем мировые знания, создание небольших статей обо всех участниках Олимпийских игр имеет ограниченную ценность. Однако о южноафриканских, южноафриканских и даже африканских спортсменах будет иметь большую ценность. Мне лично понравились статьи об истории киноиндустрии. Они даже вдохновили меня написать статью на первой полосе о [[Жорже Мельесе]]. Спасибо за это. Я много раз бывал в России и у меня остались приятные воспоминания о стране и ее людях до февраля 2022 года. Но я настроен позитивно, и, возможно, у меня будет возможность посетить ее снова в будущем. У меня даже есть русское слово в имени пользователя, как вы могли заметить. Дух Википедии — «идите вперед и делайте то, что хотите», так что, пожалуйста, продолжайте, хотя вам нужен был некоторый контекст реакции на ваши вклады здесь. (Примечание: хотя я на самом деле немного занимался русским в университете, он в значительной степени исчез, поэтому я использовал Google Translate) [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 16:28, 29 Maart 2025 (UTC) Nikolai, thank you very much for your contribution here, it is really appreciated. I see you stopped contributing for a while. (I must say the 1000 articles a month was a bit much) I must just explain the small articles on Olympic participants are appreciated but you must realize we are a small Wikipedia and our language mostly support a Southern African based Encyclopedia interest. Being bombarded by small articles without any hope of ever being expanded remains problematic. Although we do fully embrace world knowledge, the production of small articles on all participants at the Olympic Games have limited value. However, on South African, Southern African, and even African athletes there will be of great value. I personally enjoyed the articles on the history of the film industry. It even inspired me to write a frontpage article on [[Georges Méliès]]. Thanks for that. I have visited Russia many times and have fond memories of the country and its people, before February 2022. But I am positive and maybe I will have an opportunity to visit it again in the future. I even have a Russian word as user name as you would have noticed. Wikipedia ethos is “go ahead and do what you want”, so please continue, just though you needed some context on the reaction here on your contributions. (Note: Although I actually did some Russian at university it is largely gone so I used Google translate) [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 16:28, 29 Maart 2025 (UTC) == Databoks == Hi Nikolai, I asked you before not to use {{sj|Databoks}}, like in [[The Sealed Room]], because it displays incorrectly. Thank you. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:32, 16 Augustus 2025 (UTC) :Hi! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 11:52, 16 Augustus 2025 (UTC) == Besprekingbladsye == Nikolai, please add <nowiki>{{Kop van besprekingsbladsy}} and {{Bladtrekke}}</nowiki> to every ''Besprekingsblad'' of every new article that you create? Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:13, 17 Mei 2026 (UTC) :Hello, Oesjaar! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 11:24, 17 Mei 2026 (UTC) ::{{ping|Nikolai Kurbatov}}, I ask again: Please add <nowiki>{{Kop van besprekingsbladsy}} and {{Bladtrekke}}</nowiki> to every ''Besprekingsblad''. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:03, 18 Augustus 2026 (UTC) :::Hello! Ok. I'm sorry, I forgot. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 06:32, 18 Augustus 2026 (UTC) ==Defaultsort== Nikolai, please use defaultsort if an article's title starts with A or The, for example <nowiki>{{DEFAULTSORT:Burglar's Mistake, A}}</nowiki>. Then it gets sorted under B and not A. The instruction is put directly above the categories and is available under Wikisintakis. Can you correct all your movie articles, please? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] :Hello! Ok. [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] ([[Gebruikerbespreking:Nikolai Kurbatov|kontak]]) 00:59, 12 September 2026 (UTC) omtokxxmk4j7h640imk7snob3g1lfwk 0 306332 2966501 2506847 2026-09-11T18:11:04Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2966501 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 3 Maart |Year = 1979 |Race_No = 3 |Season_No = 15 |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XXV Simba [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Nat |Pole_Driver = [[Jean-Pierre Jabouille]] |Pole_Country = Frankryk |Pole_Team = [[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:11.80 |Fast_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |Fast_Country = Kanada |Fast_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Fast_Time = 1:14.412 |Fast_Lap = 23 |First_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |First_Country = Kanada |First_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Second_Driver = [[Jody Scheckter]] |Second_Country = Suid-Afrika |Second_flag_suffix = 1928 |Second_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Third_Driver = [[Jean-Pierre Jarier]] |Third_Country = Frankryk |Third_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Lapchart = {{F1Laps1979|RSA}} }} Die '''[[1979]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[3 Maart]] [[1979]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] in [[Midrand]], [[Suid-Afrika]] gehou. Dit was die derde wedren van die kampioenskapseisoen en is deur [[Gilles Villeneuve]] in 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 16 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | 1:41:49.96 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 11 | [[Lêer:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | +3.42 s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{FR-VLAG}} '''Jean-Pierre Jarier''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +22.11 s | 9 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +27.88 s | 8 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +1:06.97 | 11 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 77 | +1 Rondte | 4 | '''1''' |- ! 7 | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 77 | +1 Rondte | 12 | |- ! 8 | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 13 | |- ! 9 | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | +2 Rondtes | 22 | |- ! 10 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +3 Rondtes | 17 | |- ! 11 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +3 Rondtes | 16 | |- ! 12 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +4 Rondtes | 20 | |- ! 13 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +4 Rondtes | 18 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} Héctor Rebaque | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | Enjin | 23 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 67 | Bande | 10 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Ontsteking | 14 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} Hans Joachim Stuck | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jabouille | [[Renault F1|Renault]] | 47 | Enjin | 1 | |} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Sport in 1979]] hzeutvi57le9g8qmiwhf4exif49mft1 2966502 2966501 2026-09-11T18:11:54Z Aliwal2012 39067 2966502 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 3 Maart |Year = 1979 |Race_No = 3 |Season_No = 15 |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XXV Simba [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Nat |Pole_Driver = [[Jean-Pierre Jabouille]] |Pole_Country = Frankryk |Pole_Team = [[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:11.80 |Fast_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |Fast_Country = Kanada |Fast_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Fast_Time = 1:14.412 |Fast_Lap = 23 |First_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |First_Country = Kanada |First_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Second_Driver = [[Jody Scheckter]] |Second_Country = Suid-Afrika |Second_flag_suffix = 1928 |Second_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Third_Driver = [[Jean-Pierre Jarier]] |Third_Country = Frankryk |Third_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Lapchart = {{F1Laps1979|RSA}} }} Die '''[[1979]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[3 Maart]] [[1979]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] in [[Midrand]], [[Suid-Afrika]] gehou. Dit was die derde wedren van die kampioenskapseisoen en is deur [[Gilles Villeneuve]] in 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 16 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | 1:41:49.96 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 11 | [[Lêer:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | +3.42 s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{FR-VLAG}} '''Jean-Pierre Jarier''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +22.11 s | 9 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +27.88 s | 8 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +1:06.97 | 11 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 77 | +1 Rondte | 4 | '''1''' |- ! 7 | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 77 | +1 Rondte | 12 | |- ! 8 | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 13 | |- ! 9 | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | +2 Rondtes | 22 | |- ! 10 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +3 Rondtes | 17 | |- ! 11 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +3 Rondtes | 16 | |- ! 12 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +4 Rondtes | 20 | |- ! 13 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +4 Rondtes | 18 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} Héctor Rebaque | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | Enjin | 23 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 67 | Bande | 10 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Ontsteking | 14 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} Hans Joachim Stuck | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jabouille | [[Renault F1|Renault]] | 47 | Enjin | 1 | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Sport in 1979]] 26hyqjv9fqhlmuobzh3aox9uz7mj81i 2966503 2966502 2026-09-11T18:13:29Z Aliwal2012 39067 2966503 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 3 Maart |Year = 1979 |Race_No = 3 |Season_No = 15 |Previous_round= 1979 Brasiliaanse Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XXV Simba [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Nat |Pole_Driver = [[Jean-Pierre Jabouille]] |Pole_Country = Frankryk |Pole_Team = [[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:11.80 |Fast_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |Fast_Country = Kanada |Fast_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Fast_Time = 1:14.412 |Fast_Lap = 23 |First_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |First_Country = Kanada |First_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Second_Driver = [[Jody Scheckter]] |Second_Country = Suid-Afrika |Second_flag_suffix = 1928 |Second_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Third_Driver = [[Jean-Pierre Jarier]] |Third_Country = Frankryk |Third_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Lapchart = {{F1Laps1979|RSA}} }} Die '''[[1979]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[3 Maart]] [[1979]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] in [[Midrand]], [[Suid-Afrika]] gehou. Dit was die derde wedren van die kampioenskapseisoen en is deur [[Gilles Villeneuve]] in 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 16 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | 1:41:49.96 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 11 | [[Lêer:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | +3.42 s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{FR-VLAG}} '''Jean-Pierre Jarier''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +22.11 s | 9 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +27.88 s | 8 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +1:06.97 | 11 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 77 | +1 Rondte | 4 | '''1''' |- ! 7 | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 77 | +1 Rondte | 12 | |- ! 8 | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 13 | |- ! 9 | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | +2 Rondtes | 22 | |- ! 10 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +3 Rondtes | 17 | |- ! 11 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +3 Rondtes | 16 | |- ! 12 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +4 Rondtes | 20 | |- ! 13 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +4 Rondtes | 18 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} Héctor Rebaque | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | Enjin | 23 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 67 | Bande | 10 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Ontsteking | 14 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} Hans Joachim Stuck | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jabouille | [[Renault F1|Renault]] | 47 | Enjin | 1 | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Sport in 1979]] 2zmjh11ghvvbi3emcebv9m2cej27aa1 2966504 2966503 2026-09-11T18:15:13Z Aliwal2012 39067 next=1979 Verenigde State Wes Grand Prix 2966504 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 3 Maart |Year = 1979 |Race_No = 3 |Season_No = 15 |Previous_round= 1979 Brasiliaanse Grand Prix |Next_round = 1979 Verenigde State Wes Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XXV Simba [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Nat |Pole_Driver = [[Jean-Pierre Jabouille]] |Pole_Country = Frankryk |Pole_Team = [[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:11.80 |Fast_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |Fast_Country = Kanada |Fast_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Fast_Time = 1:14.412 |Fast_Lap = 23 |First_Driver = [[Gilles Villeneuve]] |First_Country = Kanada |First_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Second_Driver = [[Jody Scheckter]] |Second_Country = Suid-Afrika |Second_flag_suffix = 1928 |Second_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Third_Driver = [[Jean-Pierre Jarier]] |Third_Country = Frankryk |Third_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Lapchart = {{F1Laps1979|RSA}} }} Die '''[[1979]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[3 Maart]] [[1979]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] in [[Midrand]], [[Suid-Afrika]] gehou. Dit was die derde wedren van die kampioenskapseisoen en is deur [[Gilles Villeneuve]] in 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 16 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | 1:41:49.96 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 11 | [[Lêer:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | +3.42 s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{FR-VLAG}} '''Jean-Pierre Jarier''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +22.11 s | 9 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +27.88 s | 8 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | +1:06.97 | 11 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 77 | +1 Rondte | 4 | '''1''' |- ! 7 | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 77 | +1 Rondte | 12 | |- ! 8 | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 13 | |- ! 9 | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | +2 Rondtes | 22 | |- ! 10 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +3 Rondtes | 17 | |- ! 11 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +3 Rondtes | 16 | |- ! 12 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +4 Rondtes | 20 | |- ! 13 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +4 Rondtes | 18 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} Héctor Rebaque | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | Enjin | 23 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 67 | Bande | 10 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Ontsteking | 14 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} Hans Joachim Stuck | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jabouille | [[Renault F1|Renault]] | 47 | Enjin | 1 | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Sport in 1979]] j2rkz3n6w9n0h7ut130k8vupd7s6mcu 0 306334 2966505 2925648 2026-09-11T18:17:23Z Aliwal2012 39067 Next_round = 1978 Verenigde State Wes Grand Prix 2966505 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 4 Maart |Year = 1978 |Race_No = 3 |Season_No = 16 |Previous_round= 1978 Brasiliaanse Grand Prix |Next_round = 1978 Verenigde State Wes Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XXIV Citizen and Asseng [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Sonnig |Pole_Driver = [[Niki Lauda]] |Pole_Country = AUT |Pole_Team = [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Pole_Time = 1:14.65 |Fast_Driver = [[Mario Andretti]] |Fast_Country = VSA |Fast_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |Fast_Time = 1:17.09 |Fast_Lap = 2 |First_Driver = [[Ronnie Peterson]] |First_Country = Swede |First_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |Second_Driver = [[Patrick Depailler]] |Second_Country= Frankryk |Second_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = [[John Watson]] |Third_Country = VK |Third_Team = [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Lapchart = {{F1Laps1978|RSA}} }} Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[4 Maart]] [[1978]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] in [[Midrand]], [[Suid-Afrika]] gehou. Dit was die derde wedren van die kampioenskapseisoen en is deur die [[Swede|Sweed]] [[Ronnie Peterson]] in 'n [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 16 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 78 | 1:42:15.767 | 12 | '''9''' |- ! 2 | 4 | {{FR-VLAG}} '''Patrick Depailler''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 78 | +0.466 secs | 11 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 78 | +4.442 secs | 10 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 78 | +30.986 secs | 18 | '''3''' |- ! 5 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra''' | 78 | +1:09.218 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''Didier Pironi''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 77 | +1 Rondte | 14 | '''1''' |- ! 7 | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 2 | |- ! 8 | 10 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jarier | ATS-[[Cosworth|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 17 | |- ! 9 | 36 | {{DE-VLAG}} Rolf Stommelen | Arrows-[[Cosworth|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 22 | |- |- ! 10 | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | +1 Ronde | 21 | |- ! 11 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | +2 Rondes | 20 | |- ! 12 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | +2 Rondes | 19 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Enjin | 7 | |- ! NF | 20 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Jody Scheckter]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Tol | 5 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Ongeluk | 4 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 55 | Olielek | 8 | |- ! NF | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 55 | Tol | 9 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 52 | Enjin | 1 | |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | Surtees-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Enjin | 23 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Enjin | 15 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Suspensie | 26 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 38 | Enjin | 6 | |- ! NF | 32 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Koppeling | 24 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Transmissie | 16 | |- ! NF | 24 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Olielek | 25 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Enjin | 3 | |- ! NQ | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Martini (cars)|Martini]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Suid-Afrika]] eltd6e35do8mik58wd10zdnbdwbz53g 2966521 2966505 2026-09-11T18:45:57Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2966521 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 4 Maart |Year = 1978 |Race_No = 3 |Season_No = 16 |Previous_round= 1978 Brasiliaanse Grand Prix |Next_round = 1978 Verenigde State Wes Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XXIV Citizen and Asseng [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Sonnig |Pole_Driver = [[Niki Lauda]] |Pole_Country = AUT |Pole_Team = [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Pole_Time = 1:14.65 |Fast_Driver = [[Mario Andretti]] |Fast_Country = VSA |Fast_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |Fast_Time = 1:17.09 |Fast_Lap = 2 |First_Driver = [[Ronnie Peterson]] |First_Country = Swede |First_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |Second_Driver = [[Patrick Depailler]] |Second_Country= Frankryk |Second_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = [[John Watson]] |Third_Country = VK |Third_Team = [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Lapchart = {{F1Laps1978|RSA}} }} Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[4 Maart]] [[1978]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] in [[Midrand]], [[Suid-Afrika]] gehou. Dit was die derde wedren van die kampioenskapseisoen en is deur die [[Swede|Sweed]] [[Ronnie Peterson]] in 'n [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 16 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 78 | 1:42:15.767 | 12 | '''9''' |- ! 2 | 4 | {{FR-VLAG}} '''Patrick Depailler''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 78 | +0.466 secs | 11 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 78 | +4.442 secs | 10 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 78 | +30.986 secs | 18 | '''3''' |- ! 5 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra''' | 78 | +1:09.218 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''Didier Pironi''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 77 | +1 Rondte | 14 | '''1''' |- ! 7 | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 2 | |- ! 8 | 10 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jarier | ATS-[[Cosworth|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 17 | |- ! 9 | 36 | {{DE-VLAG}} Rolf Stommelen | [[Arrows]]-[[Cosworth|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 22 | |- |- ! 10 | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | +1 Ronde | 21 | |- ! 11 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | +2 Rondes | 20 | |- ! 12 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | +2 Rondes | 19 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Enjin | 7 | |- ! NF | 20 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Jody Scheckter]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Tol | 5 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Ongeluk | 4 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 55 | Olielek | 8 | |- ! NF | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 55 | Tol | 9 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 52 | Enjin | 1 | |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Enjin | 23 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Enjin | 15 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | Merzario-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Suspensie | 26 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 38 | Enjin | 6 | |- ! NF | 32 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Koppeling | 24 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Transmissie | 16 | |- ! NF | 24 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Olielek | 25 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Enjin | 3 | |- ! NQ | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Martini (cars)|Martini]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Suid-Afrika]] exkuf7vbxoot3ptj5fe32nuzhdvmy36 0 318708 2966483 2738182 2026-09-11T16:08:24Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2966483 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 1 Maart |Year = 1975 |Race_No = 3 |Season_No = 14 |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XXI Lucky Strike [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Sonnig |Pole_Driver = [[Carlos Pace]] |Pole_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:16.41<ref name="LangVol3">{{cite book|last=Lang |first=Mike |title=Grand Prix! Vol 3 |publisher=Haynes Publishing Group |year=1983 |isbn=0-85429-380-9 |page=71-72}}</ref> |Pole_Country = BRA |Fast_Driver = [[Carlos Pace]] |Fast_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:17.20<ref name="LangVol3"/> |Fast_Lap = 11 |Fast_Country = BRA |First_Driver = [[Jody Scheckter]] |First_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |First_Country = RSA |First_flag_suffix = 1928 |Second_Driver = [[Carlos Reutemann]] |Second_Country = ARG |Second_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = [[Patrick Depailler]] |Third_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = FRA |Lapchart = {{F1Laps1975|RSA}}<ref>{{cite web |url=http://www.motorsport-stats.com/f1/history/1975/southafrica.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070115172726/http://www.motorsport-stats.com/f1/history/1975/southafrica.html |archive-date=15 January 2007 |title=South African Grand Prix 1975 |publisher=motorsport-stats.com |access-date=2017-08-11 |url-status=dead}}</ref> }} Die '''[[1975]] [[Formule Een]] XXI Lucky Strike [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' het op Saterdag [[1 Maart]] [[1975]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind. Dit was die derde wedren van die 1975-kampioenskapseisoen en is deur [[Jody Scheckter]] in sy [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | 1:43:16.90 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 3.74 | 2 | '''6''' |- ! 3 | 4 | {{FR-VLAG}} '''Patrick Depailler''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 16.92 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 8 | {{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace|Carlos Pace]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 17.31 | 1 | '''3''' |- ! 5 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | + 28.64 | 4 | '''2''' |- ! 6 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 1:03.64 | 16 | '''1''' |- ! 7 | 23 | {{DE-VLAG}} Rolf Stommelen | Hill-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1:12.91 | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 28 | {{US-VLAG}} Mark Donohue | Penske-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 9 | 16 | {{GB-VLAG}} Tom Pryce | Shadow-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 10 | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 11 | 34 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] Guy Tunmer | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | + 2 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 12 | 6 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 13 | 33 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] Eddie Keizan | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | + 2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 14 | 31 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] Dave Charlton | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 15 | 14 | {{GB-VLAG}} Bob Evans | [[British Racing Motors|BRM]] | 76 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 16 | 11 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 71 | Petrolpedaal | 9 | &nbsp; |- ! 17 | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | Parnelli-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | Ratkas | 6 | &nbsp; |- ! NC | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Nie geklassifiseer | 23 | &nbsp; |- ! NC | 1 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | Nie geklassifiseer | 11 | &nbsp; |- ! NF | 32 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Ian Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Ongeluk | 17 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | Hesketh-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Brandstofstelsel | 12 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jarier | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Oorverhitting | 13 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{IT-VLAG}} Lella Lombardi | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Brandstofstelsel | 26 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} Arturo Merzario | [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Koppeling | 10 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} Vittorio Brambilla | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Verkoeler | 7 | &nbsp; |- ! NQ | 30 | {{BR-VLAG}} Wilson Fittipaldi jr. | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |- ! NQ | 22 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |} == Statistiek == {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |Carlos Pace||[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:16.41 |- !Vinnigste rondte |Carlos Pace||[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:17.20 |} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1975]] bhxmpu6mcfl6obm0xfq7zyh6t4zaxtc 0 318716 2966476 2555650 2026-09-11T15:35:51Z Balenda 83524 /* Statistiek */ {{F1GP 1970–1979}} 2966476 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 4 Maart |Year = 1972 |Race_No = 2 |Season_No = 12 |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = Sesde AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 79 |Distance_mi = 201.458 |Distance_km = 324.216 |Weather = Sonnig, warm, droog |Pole_Driver = [[Jackie Stewart]] |Pole_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:17.0 |Pole_Country = Verenigde Koninkryk |Fast_Driver = [[Mike Hailwood]] |Fast_Team = [[Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:18.9 |Fast_Lap = |Fast_Country = Verenigde Koninkryk |First_Driver = [[Denny Hulme]] |First_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |First_Country = Nieu-Seeland |Second_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Second_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= Brasilië |Third_Driver = [[Peter Revson]] |Third_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = Verenigde State |Lapchart = {{F1Laps1972|RSA}} }} Die '''1972 [[Formule Een]] Lucky Strike [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[4 Maart]] [[1972]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] gehou. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{NZ-VLAG}}''' [[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 1:45:49.1 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 8 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 14.1 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 14 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 25.8 | 12 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 79 | 38.5 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Maart|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 49 | 9 | '''2''' |- ! 6 | 19 | {{GB-VLAG}} '''[[Graham Hill]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 1 Ronde | 14 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Maart|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 5 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 78 | + 1 Ronde | 7 | &nbsp; |- ! 9 | 2 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 10 | 9 | {{AU-VLAG}} [[David Walker]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 21 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[Maart|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 22 | &nbsp; |- ! 12 | 6 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 77 | + 2 Rondtes | 2 | &nbsp; |- ! 13 | 25 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Maart|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 25 | &nbsp; |- ! 14 | 24 | {{AT-VLAG}} [[Helmut Marko]] | BRM | 76 | + 3 Rondtes | 23 | &nbsp; |- ! 15 | 15 | {{NZ-VLAG}} [[Chris Amon]] | Matra | 76 | + 3 Rondtes | 13 | &nbsp; |- ! 16 | 27 | [[Beeld:Flag of Rhodesia (1968–1979).svg|20px]] [[John Love]] | Surtees-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | Tol | 26 | &nbsp; |- ! 17 | 22 | {{BR-VLAG}} [[Carlos Pace]] | [[Maart|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 24 | &nbsp; |- ! NC | 23 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | BRM | 70 | Nie geklas | 16 | &nbsp; |- ! NC | 18 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | Surtees-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Nie geklas | 20 | &nbsp; |- ! NC | 11 | {{GB-VLAG}} [[Peter Gethin]] | BRM | 65 | Nie geklas | 18 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | BRM | 61 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Stewart]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Ratkas | 1 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | Surtees-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Suspensie | 4 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Brandstofstelsel | 15 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{AU-VLAG}} [[Tim Schenken]] | Surtees-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 26 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Dave Charlton]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Brandstofpomp | 17 | &nbsp; |} ==Statistiek== {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Jackie Stewart]]||[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:17.00 |- !Vinnigste ronde |Mike Hailwood||Surtees-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:18.9 |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1972]] brqwv2oo8egxufef8clyrtcxn3zjmg2 2966508 2966476 2026-09-11T18:28:33Z Aliwal2012 39067 2966508 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 4 Maart |Year = 1972 |Race_No = 2 |Season_No = 12 |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = Sesde AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 79 |Distance_mi = 201.458 |Distance_km = 324.216 |Weather = Sonnig, warm, droog |Pole_Driver = [[Jackie Stewart]] |Pole_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:17.0 |Pole_Country = Verenigde Koninkryk |Fast_Driver = [[Mike Hailwood]] |Fast_Team = [[Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:18.9 |Fast_Lap = |Fast_Country = Verenigde Koninkryk |First_Driver = [[Denny Hulme]] |First_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |First_Country = Nieu-Seeland |Second_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Second_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= Brasilië |Third_Driver = [[Peter Revson]] |Third_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = Verenigde State |Lapchart = {{F1Laps1972|RSA}} }} Die '''1972 [[Formule Een]] Lucky Strike [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[4 Maart]] [[1972]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] gehou. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renfaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{NZ-VLAG}}''' [[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 1:45:49.1 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 8 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 14.1 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 14 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 25.8 | 12 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 79 | 38.5 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 49 | 9 | '''2''' |- ! 6 | 19 | {{GB-VLAG}} '''[[Graham Hill]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 1 Ronde | 14 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 5 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 78 | + 1 Ronde | 7 | &nbsp; |- ! 9 | 2 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 10 | 9 | {{AU-VLAG}} [[David Walker]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 21 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 22 | &nbsp; |- ! 12 | 6 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 77 | + 2 Rondtes | 2 | &nbsp; |- ! 13 | 25 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 25 | &nbsp; |- ! 14 | 24 | {{AT-VLAG}} [[Helmut Marko]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 76 | + 3 Rondtes | 23 | &nbsp; |- ! 15 | 15 | {{NZ-VLAG}} [[Chris Amon]] | Matra | 76 | + 3 Rondtes | 13 | &nbsp; |- ! 16 | 27 | [[Beeld:Flag of Rhodesia (1968–1979).svg|20px]] [[John Love]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | Tol | 26 | &nbsp; |- ! 17 | 22 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 24 | &nbsp; |- ! NC | 23 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 70 | Nie geklassifiseer | 16 | &nbsp; |- ! NC | 18 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Nie geklassifiseer | 20 | &nbsp; |- ! NC | 11 | {{GB-VLAG}} [[Peter Gethin]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 65 | Nie geklassifiseer | 18 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 61 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Stewart]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Ratkas | 1 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Suspensie | 4 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Brandstofstelsel | 15 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{AU-VLAG}} [[Tim Schenken]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 26 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Dave Charlton]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Brandstofpomp | 17 | &nbsp; |} ==Statistiek== {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Jackie Stewart]]||[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:17.00 |- !Vinnigste ronde |Mike Hailwood||[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:18.9 |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1972]] enh9fyt3omo2f8wun4h7y5bd253ujvn 2966509 2966508 2026-09-11T18:30:39Z Aliwal2012 39067 2966509 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 4 Maart |Year = 1972 |Race_No = 2 |Season_No = 12 |Previous_round= 1972 Argentynse Grand Prix |Next_round = 1972 Spaanse Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = Sesde AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 79 |Distance_mi = 201.458 |Distance_km = 324.216 |Weather = Sonnig, warm, droog |Pole_Driver = [[Jackie Stewart]] |Pole_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:17.0 |Pole_Country = Verenigde Koninkryk |Fast_Driver = [[Mike Hailwood]] |Fast_Team = [[Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:18.9 |Fast_Lap = |Fast_Country = Verenigde Koninkryk |First_Driver = [[Denny Hulme]] |First_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |First_Country = Nieu-Seeland |Second_Driver = [[Emerson Fittipaldi]] |Second_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= Brasilië |Third_Driver = [[Peter Revson]] |Third_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = Verenigde State |Lapchart = {{F1Laps1972|RSA}} }} Die '''1972 [[Formule Een]] Lucky Strike [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[4 Maart]] [[1972]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] naby [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] gehou. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renfaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{NZ-VLAG}}''' [[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 1:45:49.1 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 8 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 14.1 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 14 | {{US-VLAG}} '''[[Peter Revson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 25.8 | 12 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 79 | 38.5 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | 49 | 9 | '''2''' |- ! 6 | 19 | {{GB-VLAG}} '''[[Graham Hill]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 78 | + 1 Ronde | 14 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 5 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 78 | + 1 Ronde | 7 | &nbsp; |- ! 9 | 2 | {{FR-VLAG}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 10 | 9 | {{AU-VLAG}} [[David Walker]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 21 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 1 Ronde | 22 | &nbsp; |- ! 12 | 6 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 77 | + 2 Rondtes | 2 | &nbsp; |- ! 13 | 25 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 2 Rondtes | 25 | &nbsp; |- ! 14 | 24 | {{AT-VLAG}} [[Helmut Marko]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 76 | + 3 Rondtes | 23 | &nbsp; |- ! 15 | 15 | {{NZ-VLAG}} [[Chris Amon]] | Matra | 76 | + 3 Rondtes | 13 | &nbsp; |- ! 16 | 27 | [[Beeld:Flag of Rhodesia (1968–1979).svg|20px]] [[John Love]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | Tol | 26 | &nbsp; |- ! 17 | 22 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 6 Rondtes | 24 | &nbsp; |- ! NC | 23 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 70 | Nie geklassifiseer | 16 | &nbsp; |- ! NC | 18 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Nie geklassifiseer | 20 | &nbsp; |- ! NC | 11 | {{GB-VLAG}} [[Peter Gethin]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 65 | Nie geklassifiseer | 18 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 61 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Stewart]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Ratkas | 1 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Suspensie | 4 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Brandstofstelsel | 15 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{AU-VLAG}} [[Tim Schenken]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! NF | 26 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Dave Charlton]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Brandstofpomp | 17 | &nbsp; |} ==Statistiek== {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Jackie Stewart]]||[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:17.00 |- !Vinnigste ronde |Mike Hailwood||[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]||1:18.9 |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1972]] di7higbp5g4720oxn2s15vgb7mcf7is 0 370509 2966740 2452152 2026-09-12T11:00:39Z Aliwal2012 39067 2966740 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Colegio_del_aire.jpg|duimnael|280px|Hooffasade van die Lugmagakademie]] Die '''Meksikaanse Lugmag''' ('''FAM''' ; [[Spaans]] : ''Fuerza Aérea Mexicana'') is die primêre lugdienstak van die Meksikaanse Weermag. Dit is 'n onderdeel van die Meksikaanse Leër en is afhanklik van die Nasionale Verdedigingsekretariaat (SEDENA). Die doel van die FAM is om die integriteit, onafhanklikheid en soewereiniteit van Meksiko te verdedig. Die hulptake sluit in interne veiligheid, hulp met openbare werke en bestuur van natuurrampe. Sedert Desember 2017 is die bevelvoerder Miguel Enrique Vallín Osuna. 'n Nasionale bevelvoerder in opdrag van die Sekretaris van Nasionale Verdediging is in beheer van die Meksikaanse Lugmag. Die tweede in bevel is die stafhoof van die lugmag, wat toesig hou oor 'n adjunkhoof van operasies en 'n adjunkhoof van bestuur. Die lugmag verdeel die land se grondgebied in vier streke: Noordwes ([[Mexicali]], [[Baja California]]), Noordoos ([[Chihuahua (stad)|Chihuahua]], [[Chihuahua (deelstaat)|Chihuahua]]), Sentraal ([[Meksikostad]]) en Suidoos (Tuxtla Gutiérrez, [[Chiapas]]); elke streek is onder die bevel van 'n generaal. Die streekhoofkwartier is verantwoordelik vir 18 lugmagbasisse regoor die land. <gallery mode="packed"> Lêer:Fuerza_Aérea_Mexicana,_Boeing_787-8_Dreamliner,_XC-MEX_(cropped).jpg|Meksikaanse Lugmag se Presidensiële Boeing 787 land Lêer:Eurocopter_EC_725_Caracal,_Mexico_-_Air_Force_JP7645622.jpg|'n Eurocopter EC225 op die internasionale lughawe in Meksiko-stad Lêer:Bell_412EP,_Mexico_-_Air_Force_AN2158278.jpg|'n Bell 412EP van die Meksikaanse Lugmag Lêer:C-130_MK1_FAM_2_(altered).jpg|Fuerza Aerea Mexicana C-130 Lêer:F5_FAM_popocatepetl.jpg|'n Meksikaanse Lugmag F-5 Tiger II wat naby die [[Popocatépetl]]-vulkaan vlieg </gallery> [[Kategorie:Lugmagte]] jy52x516isuexw2fup07si1vs6pzdzm 0 370520 2966664 2383402 2026-09-12T03:53:43Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966664 wikitext text/x-wiki {{Infobox persoon | type = monarch | name = Mausolus | image = Mausolus portrait.jpg | caption = Mausolus, 377–353 v.C.<br/>(Gietstuk in die Pushkin-museum.) | reign = 377–353 BC | coronation = | succession = [[Satraap]] van [[Karië]] | predecessor = Hecatomnus | successor = Artemisia II | suc-type = Opvolger | reg-type = | regent = | spouse = Artemisia II | issue = | full name = | house = Hecatomnids | father = Hecatomnus | mother = | birth_date = | birth_place = | religion = | signature = }} '''Mausolus''' (Grieks: [𐊪𐊠] 𐊲𐊸𐊫𐊦; Karies: ''Mauśoλ'' 'veel geseënd'<ref>{{Cite web|url=https://linguistics.ucla.edu/people/Melchert/westernanatoliannames.pdf|title=Naming Practices in Second- and First-Millennium Western Anatolia|last=Melchert|first=H. Craig|access-date= 6 April 2021|archive-date= 4 Junie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604225733/https://linguistics.ucla.edu/people/Melchert/westernanatoliannames.pdf|url-status=dead}}</ref>) was 'n heerser van [[Karië]] (regerend 377–353 v.C.), naamlik 'n [[satraap]] van die [[Achaemenidiese Ryk]]. Hy het die status van koning of dinastie geniet op grond van die magtige posisie wat sy vader Hecatomnus (Grieks: 𐊴𐊭𐊪𐊳𐊫; Karies: ''K̂tmño'') geskep het, wat die vermoorde Persiese Satraap Tissaphernes in die Kariaanse satrapie opgevolg het en die erflike dinastie van die Hecatomnids gestig het. Hy is veral bekend vir die monumentale heiligdom, die [[Mausoleum van Halikarnassos]], opgerig en na hom vernoem in opdrag van sy weduwee (wat ook sy suster was) Artemisia. Mausolus was die oudste seun van Hecatomnus, 'n inheemse Kariaan wat die [[satraap]] van Karië geword het toe Tissaphernes dood is, omstreeks 395 v.C. Mausolus het aan die Opstand van die Satraps deelgeneem, beide aan sy nominale soewereine Artaxerxes Mnemon se kant en (kortstondig) teen hom. In 366 v.C. het Mausolus saam met Autophradates of [[Lidië]] op versoek van Artaxerxes die beleg van Adramyttium teen Ariobarzanes, een van die lede van die Groot Satraps-opstand, gelei totdat Agesilaus, die koning van [[Sparta]], die terugtog van die beleggers onderhandel het.<ref name="Gershevitch378">Gershevitch 1985, p. 378</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Persiese Ryk]] ex7egioqysr1ptyxlbu5igkbysc5ego 0 386394 2966544 2467382 2026-09-11T21:17:47Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966544 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Lugredery | airline = LAM{{spaced ndash}}Mozambique Airlines<br/>''LAM{{spaced ndash}}Linhas Aéreas de Moçambique SARL''<!-- | logo = LAM Mozambique Airlines (logo).png --> | image = LAM Mozambique Airlines Embraer 190 Volpati.jpg | fleet_size = 6 | destinations = 12 | parent = Mosambiekse Regering | IATA = TM | ICAO = LAM | callsign = MOZAMBIQUE | founded = 26 Augustus 1936 <small>(as ''DETA - Direcção de Exploração de Transportes Aéreos'')</small> | commenced = 22 Desember 1938 | headquarters = [[Maputo]], [[Mosambiek]] | key_people = João Carlos Pó Jorge<br/>(Algemene direkteur) | subsidiaries = Moçambique Expresso (100%) | bases = | hubs = [[Maputo Internasionale Lughawe]] | focus_cities = Beira Lughawe | frequent_flyer = Flamingo Club<ref>{{cite web|title= Flamingo Club|work= LAM Mozambique Airlines|url=http://lam.frequentflyer.aero/index.php?lang=EN|access-date= 15 Desember 2011}}</ref> | lounge= | website = [http://www.lam.co.mz/ www.lam.co.mz] }} '''LAM Mozambique Airlines''' of '''Linhas Aéreas de Moçambique''' ([[IATA]]: '''TM'''; [[ICAO]]: '''LAM''') is 'n [[Mosambiek]]se lugredery gebaseer op die [[Maputo Internasionale Lughawe]], met sy hoofkwartier in [[Maputo]]. == Geskiedenis == LAM Mozambique Airlines is in 1936 gestig as DETA (Linhas Aéreas de Mozambique of Direcção de Exploração dos Transportes Aéreos). Ná Mosambiek se onafhanklikheid van Portugal is die naam in 1980 na LAM Mozambique Airlines verander. Die regering is die [[Aandeel|hoofaandeelhouer]] met ’n 91%-belang en die oorblywende aandele word deur die bestuur en personeel gehou. Van 2012 tot 2017 is LAM Mozambique Airlines deur die Europese Kommissie op hul swartlys geplaas by lugrederye wie se vliegtuie om veiligheidsredes nie na Europa mag vlieg nie.<ref>{{Cite web|url=http://europa.eu/rapid/press-release_IP-12-342_nl.htm|title=EC actualiseert zwarte lijst van luchtvaartmaatschappijen met exploitatieverbod, 3 April 2012, besoek op 5 November 2012}}</ref><ref>[https://www.bizcommunity.com/Article/196/748/163277.html Europe lifts ban on Mozambican airlines], ''bizcommunity.com'', 14 Junie 2017</ref> == Bestemmings == LAM Mozambique Airlines bedryf geskeduleerde vlugte na verskeie bestemmings binne Mosambiek: [[Beira]], [[Chimoio]], [[Inhambane]], [[Lichinga]], Maputo, [[Nampula]], Pemba, [[Quelimane]], [[Tete]] en [[Vilankulo]]. Buitelandse bestemmings in 2019 is: Dar es Salaam, [[Harare]], [[Johannesburg]] en [[Nairobi]]. LAM Mozambique Airlines het kodedeelooreenkomste met TAAG, [[Ethiopian Airlines]], [[Kenya Airways]] en [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] vir vlugte na [[Luanda]], [[Addis Abeba]], Nairobi, Johannesburg, en bestemmings in Asië met Ethiopian Airlines. == Vloot == In Februarie 2019 het die vloot uit die volgende vliegtuie bestaan: <ref>{{Cite web |url=https://www.planespotters.net/airline/LAM-Linhas-Aereas-de-Mocambique |title=argiefkopie |access-date=31 Oktober 2021 |archive-date=14 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414161503/https://www.planespotters.net/airline/LAM-Linhas-Aereas-de-Mocambique |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" !Tik ! Nommer ! Registrasienommer ! Sitplekke <small>(Besigheid/Ekonomie)</small> ! Opmerkings |- | [[Boeing 737|Boeing 737-700]] | align="center" | 1 | align="center" | C9-BAQ | align="center" | 132 (12/120) | toegerus met vlerktippe |- | Embraer 190 | align="center" | 2 | align="center" | C9-EMA, C9-EMB | align="center" | 94 (9/85) | |- ! Totaal ! 3 ! ! ! |} == Eksterne skakels == * [http://www.lam.co.mz/ LAN webwerf] * [http://aviation-safety.net/database/operator/airline.php?var=5779 Oorsig van ongelukke LAM van Aviation Safety Network] == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Lugrederye]] pgel7vvhig0wx774hjkpg7dj7pzqz63 0 386699 2966670 2956058 2026-09-12T06:10:15Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966670 wikitext text/x-wiki {{beeldgroep2|perrow = 1/2/2| total_width = 280 | image1 = Russian Imperial Family 1913.jpg | image2 = BotkinES.jpg | image3 = Ivan Mihaylovich Haritonov.jpg | image4 = Anna Demidova.jpg | image5 = Aloise (Alexei) Yegorovich Trupp.jpg | footer = Kloksgewys, van heel bo: die Romanof-gesin, Iwan Charitonof, Alexei Trupp, Anna Demidowa en Jewgeni Botkin. }} Die '''moord op die Romanofs''' het in die nag van 16-17 Julie 1918 in [[Jekaterinburg]], [[Rusland]], plaasgevind toe dié land se keiserlike gesin ([[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]], sy vrou, [[Prinses Alix van Hesse-Darmstadt|Aleksandra Fjodorowna]], en hulle vyf kinders, [[Groothertogin Olga Nikolajewna van Rusland|Olga]], [[Groothertogin Tatjana Nikolajewna van Rusland|Tatjana]], [[Groothertogin Maria Nikolajewna van Rusland|Maria]], [[Groothertogin Anastasia Nikolajewna van Rusland|Anastasia]] en [[Aleksei Nikolajewitsj, tsarewitsj van Rusland|Aleksei]]) deur [[Bolsjewis]]tiese [[Rewolusie|rewolusionêre]] onder [[Jakof Joerofski]] doodgeskiet en met [[bajonet]]te doodgesteek is op bevel van die Oeralse Sowjet.<ref name="Solokof">Соколов, Николай Алексеевич (Sokolof, Nikolai A.) [https://www.runivers.ru/bookreader/book453668/#page/221/mode/1up ''Oebijistwo Tsarskoi Semi'' (Убийство царской семьи). / Slowo-Verlag. Berlyn/ 1925]</ref><ref name=playwright>{{citation|title = A Playwright Applies His Craft To Czar Nicholas II's Last Days|url = https://www.nytimes.com/1992/08/12/books/a-playwright-applies-his-craft-to-czar-nicholas-ii-s-last-days.html|author = William H. Honan|work = The New York Times|date = 12 Augustus 1992|access-date = 25 Februarie 2017}}</ref> Saam met hulle is 'n paar lede van die huishouding ook vermoor, onder andere hulle geneesheer, dr. Jewgeni Botkin, Aleksandra se kamerbediende Anna Demidowa, die kok Iwan Charitonof en lyfkneg Alexei Trupp.<ref>{{cite book|last=Massie|first=Robert K.|title=The Romanovs: The Final Chapter|url=https://books.google.com/books?id=g_Y5NmOj8LkC&pg=PA3|year=2012|publisher=Random House|pages=3–24|isbn=9780307873866}}</ref> Die liggame is na die Koptjakiwoud geneem, waar hulle ontklee en begrawe is nadat die liggame met handgranate vermink is om identifikasie te voorkom.<ref name=playwright/><ref name=rappaport198>Rappaport, p. 198.</ref> In 1919 het die [[Wit beweging]] 'n ondersoek gelas na die moorde, maar kon geen grafte kry nie. Die ondersoeker het tot die gevolgtrekking gekom dat die gesin se oorskot by die mynskag Ganina Jama veras is, aangesien tekens van 'n vuur daar gevind is.<ref name="Solokof"/> In 1979 en 2007 is die Romanofs se oorskot in twee ongemerkte grafte in 'n veld met die naam Porosenkof-kloof ontdek. [[DNS]]-ontledings het die identiteit van die gesinslede help vasstel; die laaste twee kinders is eers geïdentifiseer nadat hulle oorskot in 2007 in 'n tweede graf ontdek is.<ref>{{citation|title = Sleuths say they've found the last Romanovs|url = https://www.nytimes.com/2007/11/25/world/europe/25iht-czar.1.8466688.html|work = The New York Times|author = Clifford J. Levy|date = 25 November 2007|access-date = 30 September 2016}}</ref> Ná die [[Februarie-rewolusie]] is die Romanof-gesin en van hulle bediendes in die [[Aleksander-paleis]] in [[Tsarskoje Selo]] aangehou voordat hulle na [[Tobolsk]], [[Siberië]], geskuif is. Hulle is daarna na 'n huis in [[Jekaterinburg]], naby die [[Oeralgebergte]], geskuif voordat hulle in Julie 1918 vermoor is, waarskynlik op bevel van [[Wladimir Lenin]].<ref name="pringle261">Pringle, p. 261.</ref> Die Bolsjewiste het aanvanklik net Nikolaas II se dood aangekondig,<ref>{{citation|title = From the archive, 22 July 1918: Ex-tsar Nicholas II executed|url = https://www.theguardian.com/world/2015/jul/22/tsar-nicholas-executed-1918|work = The Guardian|date = 22 Julie 2015|access-date = 29 September 2016}}</ref><ref>{{citation|title = Resurrecting the Czar|url = http://www.smithsonianmag.com/people-places/resurrecting-the-czar-64545030/|publisher = Smithsonian|author = Joshua Hammer|date = November 2010|access-date = 29 September 2016}}</ref> hoewel aan hulle gesê is "dieselfde lot het die hele gesin getref".<ref name="slater153">Wendy Slater, p. 153.</ref> Volgens die amptelike nuusvrystelling is "Nikolaas Romanof se vrou en seun na 'n veilige plek gestuur".<ref name="slater153"/> Volgens die amptelike staatsweergawe van die [[Sowjetunie]] is oudtsaar Nikolaas Romanof saam met lede van sy gesin en gevolg op bevel van die Oeralse Sowjet deur 'n vuurpeloton doodgeskiet weens die gevaar dat die stad oorgeneem sou word deur die [[Wit Leër]] (Tsjeggo-Slowaakse Legioen).<ref>«17/VII 1918 в Екатеринбурге (ныне Свердловск), в связи с угрозой занятия города белыми, по постановлению Уральского областного совета бывший царь Николай Романов вместе с членами его семьи и приближенными был расстрелян». - Groot Sowjet-ensiklopedie (Большая советская энциклопедия) / гл. ред. Otto Schmidt. [https://dlib.rsl.ru/viewer/01008005997#?page=77 - Москва : Советская энциклопедия, 1926-. Т. 49: Робер - Ручная граната. - 1941. / статья: «Романовы» / кол. 134]</ref><ref>«3 (16)/VII 1918 при приближении к Екатеринбургу чехословацких контрреволюционных войск Николай II со всей семьей был расстрелян». Москва : Советская энциклопедия, 1926-. Т. 42: Нидерланды - Оклагома. - 1939. / статья: «Николай II» / кол. 137]</ref> Baie navorsers glo Wladimir Lenin, [[Jakof Swerdlof]] en [[Feliks Dzerzjinski]] het die teregstelling gelas.<ref>Robert Gellately. ''[http://www.fsu.edu/news/2007/09/11/gellately.book/ Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe]'' Knopf, 2007 {{ISBN|1-4000-4005-1}} [https://books.google.com/books?id=Q8bTWCJMqAQC&pg=PA65 p. 65.]</ref><ref>{{cite book |last=Figes |first=Orlando |title=A People's Tragedy: The Russian Revolution 1891–1924 |publisher=Penguin Books |year=1997 |page=[https://archive.org/details/chekaleninspolit0000legg/page/638 638] |isbn=0-19-822862-7 |url=https://archive.org/details/chekaleninspolit0000legg/page/638 }}</ref> Meer as agt jaar lank<ref>Massie, p. 16.</ref> het die Sowjetleiers 'n stelselmatige web van verkeerde inligting oor die lot van die gesin geweef,<ref name="rappaport218">Rappaport, p. 218.</ref> van 'n bewering in September 1919 dat die gesin deur linkse rewolusionêre vermoor is<ref name="sokolovscans">{{citation|title = Photographic scans of Sokolov's investigation, published in 1924|url = https://fotki.yandex.ru/users/eavm/album/489421/|date= 18 Desember 2015|access-date = 9 Maart 2017}}</ref> tot 'n algehele ontkenning in April 1922 dat hulle dood is.<ref name="rappaport218" /> Die Sowjette het eindelik in 1926 die gesin se dood bevestig ná die publikasie in [[Frankryk]] van 'n ondersoek in 1919 deur 'n monargis wat die land verlaat het. Hulle het egter gesê die lyke is vernietig en dat Lenin se kabinet nie verantwoordelik was nie.<ref name="massie19">Massie, p. 19.</ref> Dié verslag het gerugte laat ontstaan dat van die lede van die gesin oorleef het.<ref name="Why the Romanov Family’s Fate Was a Secret Until the Fall of the Soviet Union">{{citation|title = Why the Romanov Family's Fate Was a Secret Until the Fall of the Soviet Union|url = https://www.history.com/news/romanov-family-bodies-discovery-coverup|publisher = History|author = Erin Blakemore|date = 18 Oktober 2018|access-date = 20 Oktober 2018}}</ref> Die grafte is in 1979 ontdek deur Aleksander Awdonin, 'n amateurspeurder.<ref name="romanovsidentification">{{citation|title = The identification of the Romanovs: Can we (finally) put the controversies to rest?|journal = Investigative Genetics|author = Michael D. Coble|date = 26 September 2011|volume = 2|issue = 1|page = 20|doi = 10.1186/2041-2223-2-20|pmid = 21943354|pmc = 3205009|s2cid = 11339084|doi-access = free}}</ref> Die identiteit van die oorskot is later deur forensiese en DNS-toetse bevestig. In 1998, altesaam 80 jaar ná die moorde, is die Romanof-gesin se oorskot in [[Sint Petersburg]] begrawe.<ref>{{citation|title = The mystery of the Romanovs' untimely demise - Page 4|url = http://romanovs-mystery.rbth.com/4/|publisher = Russia Beyond the Headlines|access-date = 15 Januarie 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170116173936/http://romanovs-mystery.rbth.com/4/|archive-date = 16 Januarie 2017|url-status = dead|archivedate = 16 Januarie 2017|archiveurl = https://web.archive.org/web/20170116173936/http://romanovs-mystery.rbth.com/4/}}</ref> Die [[Russies-Ortodokse Kerk]] was egter steeds skepties oor die identiteit van die betrokkenes.<ref name="Romanovs laid to rest">{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/133725.stm | work=BBC News | title=Romanovs laid to rest | date=17 Julie 1998}}</ref> In 2008, ná 'n lang regstryd, het die kantoor van die Russiese prokureur-generaal die gesin [[Rehabilitasie (Sowjetunie)|gerehabiliteer]] as "slagoffers van politieke onderdrukking".<ref>Rappaport, ''Four Sisters'' (2014), p. 381.</ref> ==Agtergrond== [[Beeld:Nicolas II photographie couleur.jpg|thumb|180px|links|Nikolaas II in 1912.]] Op 22 Maart 1917 is keiser Nikolaas II van die troon gesit en het hy doodgewoon "Nikolaas Romanof" geword. Hy het daarna by sy gesin in die Aleksander-paleis in Tsarskoje Selo aangesluit. Die Russiese oorgangsregering het hom en sy gesin in huisarres geplaas en hulle is van toe af deur soldate omring en tot hulle woonkwartier ingeperk.<ref>Tames, p. 56.</ref> In Augustus 1917 het [[Aleksander Kerenski]] se oorgangsregering die tsaar en sy gesin na Tobolsk in Siberië gestuur ná 'n mislukte poging om hulle na [[Engeland]] te stuur, wat deur Nikolaas en Aleksandra se gemeenskaplike neef [[George V van die Verenigde Koninkryk|koning George V]] regeer is. Dié stap was glo om hulle uit die geweld van die dreigende rewolusie te hou. Daar het hulle taamlik gerieflik gewoon. Nadat die Bolsjewiste in Oktober 1917 aan die bewind gekom het, het die toestande van hulle arres strenger geword. Daar was al hoe meer praatjies in die regering om Nikolaas te verhoor. Nikolaas is verbied om epoulette te dra en die wagte het suggestiewe tekeninge op die heining aangebring om sy dogters aanstoot te gee. Op 1 Maart 1918 is die gesin op [[Rantsoenering|soldaatrantsoene]] geplaas. Hulle 10 bediendes is afgedank en hulle is [[botter]] en [[koffie]] ontsê.<ref>Tames, p. 62.</ref> Terwyl die Bolsjewiste al hoe groter mag gekry het, het die regering Nikolaas, Alexandra en die dogter Maria na Jekaterinburg gestuur onder die leiding van [[Wasili Jakowlef]]. Aleksei, wat aan kwaai [[hemofilie]] gely het, was te siek om sy ouers te vergesel en het saam met sy susters Olga, Tatjana en Anastasia in Tobolsk agtergebly tot in Mei 1918. Die familie en 'n paar werknemers is aangehou in Jekaterinburg se [[Ipatijef-huis]], wat genoem is "Die Huis met 'n Spesiale Doel" ([[Russies]]: Дом Особого Назначения, ''Dom Osobowo Naznatsjenija''). [[Beeld:Grand Duchess Tatiana carrying a litter of dirt during internment at Tsarskoe-Selo 1917.jpg|thumb|200px|Nikolaas II, Tatjana en die hofdame Anastasia Hendrikowa werk in Mei 1917 in 'n kombuistuin by die Aleksander-paleis. By die Ipatijef-huis was daar geen sulke luukses nie.]] {{quote|Almal wat in arres is, sal as gyselaars aangehou word en die geringste poging tot teenrewolusionêre aksie in die stad sal lei tot 'n onmiddellike teregstelling van die gyselaars.|Aankondiging in die plaaslike koerant deur die Bolsjewistiese oorlogskommissaris Filipp Golosjtsjokin, wat in beheer van die gesin se aanhouding in Jekaterinburg was.<ref>Rappaport, ''Four Sisters'' (2014), p. 371.</ref>}} ===Die Huis met 'n Spesiale Doel=== Die Romanofs is in algehele isolasie in Ipatijef-huis aangehou.<ref name=rappaport20>Rappaport, p. 20.</ref> Hulle mag geen ander taal as [[Russies]] gepraat het nie.<ref name=rappaport23>Rappaport, p. 23.</ref> Hulle het geen toegang gehad tot hulle bagasie, wat in 'n buitekamer gehou is, nie.<ref name=rappaport20/> Hulle [[kamera]]s en fotografiese toerusting is gekonfiskeer.<ref name=rappaport22>Rappaport, p. 22.</ref> Die bediendes mag hulle net aangespreek het op hulle naam en [[patroniem]].<ref>Rappaport, p. 102.</ref> Die gesin se besittings is gereeld ondersoek en hulle geld gekonfiskeer "om deur die tesourier van die Oeralse Sowjet veilig gehou te word".<ref name=rappaport31>Rappaport, p. 31.</ref> Daar was pogings om Aleksandra en die dogters se goue armbande van hulle polse te verwyder.<ref>Rappaport, ''Four Sisters'' (2014), p. 372.</ref> Die huis was omring deur 'n vier meter hoë, dubbele houtheining sodat daar nie 'n uitsig uit die huis op die strate was nie.<ref>Massie, p. 283.</ref> [[Beeld:1918 Jekateringburg - Ipatieff merchant's house where he was in captivity throughout the Romanov family - Ma Este - Hungarian Magasin 30 july 1925.jpg|thumb|links|220px|Ipatijef-huis met die houtheining, wat opgerig is net voor Nikolaas, Aleksandra en Maria op 30 April 1918 daar aangekom het. Links bo in die huis is 'n soldervenster waar 'n geweer gestaan het. Die tsaar en tsarina se slaapkamer was reg daaronder.<ref name=radzinsky383>Radzinsky, p. 383.</ref>]] [[Beeld:Вознесенская церковь Екатеринбург Клары Цеткин 11 6.jpg|thumb|links|220px|Die Kerk op Bloed (links bo), waar die Ipatijef-huis eens gestaan het. Op die voorgrond is die Woznesenski-kateraal, waar 'n [[masjiengeweer]] in die kloktoring opgestel is wat op die tsaar en tsarina se slaapkamer gerig was.<ref>John Browne, ''Hidden Account of the Romanovs,'' p. 471.</ref>]] Die vensters in al die kamers van die gesin is verseël en met koerante toegemaak (dit is later, op 15 Mei, wit geverf).<ref>Massie, p. 278.</ref> Die enigste bron van ventilasie was 'n soort boluik (''fortotsjka'') in die groothertoginne se kamer, maar niemand mag daar uitgekyk het nie; in Mei het 'n wag op Anastasia geskiet toe sy uitkyk.<ref name=rappaport16>Rappaport, p. 16.</ref> Ná verskeie versoeke deur die Romanofs is een van die twee vensters in die tsaar en tsarina se hoekkamer op 23 Junie 1918 ontseël.<ref>Massie, p. 289.</ref> Die wagte is beveel om hulle toesig te verskerp; niemand mag by die venster uitgekyk of tekens na iemand buite gestuur het nie, want dan sou hulle geskiet word.<ref name=rappaport17>Rappaport, p. 17.</ref> 'n Ysterrooster is op 11 Julie aangebring nadat Aleksandra herhaalde waarskuwings van kommandant Joerofski geïgnoreer het om nie te naby aan die venster te staan nie.<ref name=rappaport118119>Rappaport, pp. 118–119.</ref> Die hoof van die wagte en sy senior assistente het vrye toegang tot enige van die gesin se kamers gehad.<ref name=rappaport1718>Rappaport, pp. 17–18.</ref> Die gevangenes moes 'n klokkie lui as hulle die badkamer of toilet buite hulle kamer wou gebruik.<ref>Rappaport, p. 29.</ref> Daar was streng waterbeperkings nadat die wagte gekla het dat daar 'n voortdurende tekort was.<ref>Rappaport, p. 21.</ref> Die gesin kon net twee keer per dag buitentoe gaan, 'n halfuur soggens en smiddae. Hulle mag nie met enige van die wagte gepraat het nie.<ref>Rappaport, p. 25.</ref> Hulle het soggens tee en brood gehad en smiddae dun snye vleis of sop. Hulle is ingelig dat hulle "nie meer soos tsaars mag lewe nie".<ref name=rappaport24>Rappaport, p. 24.</ref> Middel Junie het nonne van die Nowo-Tichwinski-klooster op 'n daaglikse basis vir die gesin kos gebring; die meeste is deur die wagte geëet.<ref name=rappaport24/> Die gesin mag nie besoekers ontvang het nie en mag nie pos gestuur of ontvang het nie.<ref name=rappaport22/> Prinses Helen van [[Serwië]] het die huis in Junie besoek, maar is toegang geweier terwyl die wagte gewere op haar gerig het.<ref name=rappaport34>Rappaport, p. 34.</ref> Dokter Wladimir Derewenko se gereelde besoeke om Aleksei te behandel, is gestaak nadat Joerofski kommandant geword het. Geen besoeke aan die nabygeleë kerk is toegelaat nie.<ref name=rappaport23/> Vroeg in Junie het die gesin nie meer hulle daaglikse koerante gekry nie.<ref name=rappaport22/> Om 'n sin van normaliteit te handhaaf het die Bolsjewiste op 13 Julie 1918 vir die Romanofs gejok deur te sê twee van hulle getroue bediendes, [[Klimenti Nagorni]] (Aleksi se matroos-oppasser)<ref>Rappaport, ''Four Sisters'' (2014), p. xv.</ref> en Iwan Sednef (die hertoginne se lakei en die kombuishulp Leonid Sednef se oom),<ref>Rappaport, ''Four Sisters'' (2014), p. xiv.</ref> is uit die jurisdiksie van Jekaterinburg gestuur. Albei mans was in werklikheid reeds dood: Nadat die Bolsjewiste hulle uit Ipatijef-huis verwyder het, het die [[Tsjeka]] hulle en 'n groep ander gevangenes op 6 Julie geskiet uit weerwraak vir die dood van Iwan Malisjef, die voorsitter van die Oeralse streekkomitee van die Bolsjewisteparty, wat deur die Wit beweging vermoor is.<ref name="auto">Rappaport, p. 157.</ref> [[Beeld:Nicholas II-af.png|thumb|300px|'n Kaart van die laaste dae van Rusland se keiserlike gesin.]] Die 16 mans wat in die huis waggehou het, het tussen wagbeurte in die kelder, gang en komandant se kantoor geslaap. Die buitewagte, onder Pawel Medwjedef, het 56 getel en het die Popof-huis aan die oorkant ingeneem.<ref name=rappaport1718/> Die wagte mag vroue in die Popof-huis en die kelders van die Ipatijef-huis ingebring het vir seks en drinksessies.<ref name=rappaport171>Rappaport, p. 171.</ref> Daar was vier masjiengewere wat staangemaak is: een in die kloktoring van die Woznesenski-katedraal wat op die huis gerig was; 'n tweede een in die keldervenster van die Ipatijef-huis wat op die straat gerig was; 'n derde een op die balkon wat oor die tuin agter die huis uitgekyk het;<ref name=rappaport17/> en 'n vierde een reg bokant die tsaar en tsarina se slaapkamer wat op die kruispad gerig was.<ref name=radzinsky383/> Daar was 10 wagposte in en om die Ipatijef-huis en die buitekant is dag en nag twee keer per uur gepatrolleer.<ref name=rappaport16/> Vroeg in Mei het die wagte die klavier geskuif van die sitkamer af, waar die gevangenes dit kon bespeel, na die kommandant se kantoor langs die Romanofs se slaapkamers. Die wagte sou die klavier bespeel terwyl hulle Russiese rewolusionêre liedere sing, drink en rook.<ref name=rappaport20/> Hulle het ook na die Romanofs se plate geluister op die gekonfiskeerde fonogram.<ref name=rappaport20/> Die toilet in die gang is ook deur die wagte gebruik en hulle het politieke slagspreuke en onwelvoeglike graffiti op die mure gekrap.<ref name=rappaport20/> Daar was 300 wagte in die Ipatijef-huis teen die tyd dat die Romanofs vermoor is.<ref>Rappaport, p. 97.</ref> Toe Joerofski op 4 Julie vir Aleksandr Awdejef as kommandant vervang,<ref>Rappaport, p. 140.</ref> het hy die ou wagte in die Ipatijef-huis na die Popof-huis geskuif. Die senior assistente is behou, maar hulle moes in die gang waghou en het nie meer toegang tot die Romanofs se kamers gehad nie; net Joerofski se manne het toegang gehad. Die plaaslike Tsjeka het op Joerofski se versoek vrywillige plaasvervangers van die Werch-Isetsk-fabriek gekies. Hy wou toegewyde Bolsjewiste gehad het wat sou doen wat ook al van hulle gevra is. Hulle is gehuur op die verstandhouding dat hulle bereid sou wees om die tsaar te vermoor indien nodig, en hulle moes 'n eed van stilswye aflê. Niks is in dié stadium gesê van moord op die res van die gesin of die bediendes nie. Om enige vriendelikheid met die gesin uit te skakel, het Joerofski hoofsaaklik buitelanders gekies. Middel Julie 1918 het Tsjeggo-Slowaakse magte Jekaterinburg genader om die [[Transsiberiese Spoorlyn]], waaroor hulle beheer gehad het, te beskerm. Volgens die historikus David Bullock het die Bolsjewiste verkeerdelik gedink die Tsjeggo-Slowake wou die Romanofs bevry, paniekbevange geraak en die gesin vermoor. Die legioen het Jekaterinburg minder as 'n week later bereik en die stad op 25 Julie verower.<ref>Bullock, David (2012) [https://books.google.com/books?id=99W3UhbY6HwC&printsec=frontcover ''The Czech Legion 1914–20''], Osprey Publishing {{ISBN|1780964587}}</ref> ===Beplanning van die moord=== {{multiple image | direction = vertical | width = 200 | footer = | image2 = Colt 1911 .45 246524 L DSC 3330.JPG | caption2 = 'n [[M1911]], soortgelyk aan dié wat Joerofski en Koedrin gebruik het. | image1 = Mauser C96 7,63 (6971794467).jpg | caption1 = 'n [[Mauser C96]], soortgelyk aan dié wat Joerofski en Jermakof gebruik het. | image4 = Henri Guisan FN Browning model 1906 IMG 3267.jpg | caption4 = 'n FN M1905, soos die een wat Grigori Nikoelin gebruik het. }} Die Oeralse Sowjet het op 29 Junie op 'n vergadering besluit dat die Romanofs tereggestel moes word. Filipp Golosjtsjokin het op 3 Julie in Moskou aangekom met 'n boodskap waarin op die teregstelling van die tsaar aangedring is.<ref>Rappaport, p. 132.</ref> Net sewe van die 23 lede van die Sentrale Uitvoerende Komitee was teenwoordig; drie van hulle was Lenin, Swerdlof en Dzerzjinski.<ref name=rappaport130>Rappaport, p. 130.</ref> Hulle het saamgestem dat die presidium van die Oeralse Sowjet oor die praktiese besonderhede van die teregstelling moes besluit, asook oor die presiese dag waarop die militêre situasie dit sou vereis. Hulle moes Moskou net kontak vir die finale goedkeuring.<ref>Rappaport, p. 134.</ref> Die moord op die tsaar se vrou en kinders is ook bespreek, maar dit moes 'n staatsgeheim bly om enige politieke reperkussies te vermy; die Duitse ambassadeur, Wilhelm von Mirbach, het herhaaldelik oor die gesin se welstand uitgevra.<ref>Rappaport, pp. 34–35.</ref> [[Beeld:Peter Ermakov at the bridge on Koptyaki Road.jpg|thumb|240px|links|'n Foto van Pjotr Jermakof uit 1920 wat op die Koptjaki-pad geneem is. Agterop staan: "Ek staan op die graf van die tsaar."]] Nog 'n diplomaat, die Britse konsul, Thomas Preston, wat naby Ipatijef-huis gewoon het, is deur verskeie mense gevra om die Romanofs te help.<ref name=rappaport34/> Golosjtsjokin het op 12 Julie aan Jekaterinburg terugrapporteer met 'n opsomming van sy bespreking met Moskou oor die Romanofs,<ref name=rappaport130/> saam met instruksies dat niks oor hulle dood direk aan Lenin teruggerapporteer moet word nie.<ref name=rappaport201>Rappaport, p. 201.</ref> Op 14 Julie het Joerofski die begrafnisterrein gefinaliseer, asook planne om soveel getuienis as moontlik te vernietig.<ref>Rappaport, p. 167.</ref> Hy het voortdurend met [[Pjotr Jermakof]] beraadslaag wat in beheer van die opruiming was en beweer het hy ken die omgewing.<ref>Rappaport, p. 168.</ref> Joerofski het die kelder gekies vir die moord en die venster laat toespyker om enige geluide binne te hou.<ref name=rappaport186>Rappaport, p. 186.</ref> Hy het vermoed daar is juwele aan die gevangenes omdat hy vroeër op juwele afgekom het en hy wou die teregstellers keer om enigiets te steel.<ref name=rappaport130/> Op 16 Julie het Joerofski van die Oeralse Sowjette verneem die [[Rooi Leër]] val in alle rigtings terug en die teregstellings kon nie langer uitgestel word nie. Golosjtsjokin het omstreeks 18:00 'n gekodeerde telegram na Lenin in Moskou gestuur.<ref name=rappaport178>Rappaport, p. 178.</ref> Om 20:00 het Joerofski sy chauffeur gestuur om 'n vragmotor te kry om die lyke te vervoer, asook seildoeke om hulle in toe te draai. Joerofski en Pawel Medwjedef het 14 handwapens gekry om te gebruik: twee Browning-pistole, twee Colt M1911-pistole, twee Mauser C96's, een Smith & Wesson en sewe Nagant M1895's. Die Nagants het ou swart buskruit gebruik wat baie rook en walms laat ontsnap het.<ref>Rappaport, p. 181.</ref> In die kommandant se kantoor het Joerofski slagoffers aan elke teregsteller toegewys en die wapens uitgedeel. Hy het 'n Mauser en Colt geneem en Jermakof drie Nagants, 'n Mauser en 'n bajonet. Joerofski het opdrag gegee dat die moordenaars direk na die hart moes mik en die taak so gou as moontlik moes afhandel.<ref>Montefiore, p. 644.</ref> Twee van die teregstellers het geweier om die vroue te skiet. Hulle is na Popof-huis gestuur "omdat hulle hulle rewolusionêre plig gefaal het".<ref>Rappaport, p. 182.</ref> Nie Joerofski of enige van die moordenaars het bespreek hoe hulle van 11 lyke ontslae sou raak nie.<ref name=rappaport201/> ==Teregstelling== [[Beeld:Otmaincaptivity1917.jpg|thumb|links|240px|Van links: groothertoginne Maria, Olga, Anastasia en Tatjana Nikolajewna in aanhouding in Tsarskoje Selo in die lente van 1917. Dit is een van die laaste foto's van Nikolaas II se dogters.]] Terwyl die Romanofs op 16 Julie 1918 aandete geëet het, het Joerofski die kamer binnegekom en hulle ingelig dat die kombuishulp, Leonid Sednef, hulle gaan verlaat om sy oom, Iwan Sednef, te sien wat na die stad teruggekeer het; Iwan was toe reeds deur die Tsjeka geskiet.<ref>Rappaport, pp. 179–180.</ref> Die gesin was baie ontsteld, omdat Leonid Aleksei se enigste speelmaat was en hy die vyfde lid van die gevolg was wat weggeneem word, maar Joerofski het hulle verseker die seun sou gou terug wees. Aleksandra het Joerofski nie vertrou nie en dié aand 'n inskrywing in haar dagboek gemaak waarin sy wonder of hulle die seun weer sou sien. Leonid het dié nag in die Popof-huis deurgebring.<ref name=rappaport180>Rappaport, p. 180.</ref> Joerofski het geen rede gesien om hom dood te maak nie en wou hom voor die teregstelling uit die huis hê.<ref name=rappaport178/> Omstreeks middernag het Joerofski die Romanofs se dokter, Jewgeni Botkin, gevra om die slapende gesin wakker te maak en hulle te vra om aan te trek sodat hulle na 'n veilige plek geneem kan word vanweë die komende chaos in Jekaterinburg.<ref>{{cite book|author=Massie|title=The Romanovs: The Final Chapter|url=https://books.google.com/books?id=g_Y5NmOj8LkC&pg=PA3|year=2012|pages=3–24|isbn=9780307873866}}</ref> Die Romanofs is toe na die keldervertrek van 6 x 5&nbsp;m geneem. Twee stoele is gebring nadat Nikolaas daarvoor gevra het – een vir Aleksandra en een vir Aleksei.<ref>{{cite book|author=Massie|title=The Romanovs: The Final Chapter|url=https://books.google.com/books?id=g_Y5NmOj8LkC&pg=PA3|year=2012|page=4|isbn=9780307873866}}</ref> Die gesin is gevra om in die kamer te wag terwyl die vragmotor wat hulle sou vervoer, na die huis gebring word. 'n Paar minute later is die teregstellingspan van geheimepolisielede ingebring. Joerosfski het die besluit van die Oeralse uitvoerende komitee voorgelees: {{quote|Nikolai Aleksandrowitsj, in die lig van die feit dat jou familie hulle aanval op Sowjet-Rusland voortsit, het die Oeralse uitvoerende komitee besluit om jou tereg te stel.<ref>{{cite book|author=William Clarke|title=The Lost Fortune of the Tsars|url=https://books.google.com/books?id=FGbsnLTgiRMC&pg=PA66|year=2003|publisher=St. Martin's Press|page=66|isbn=9780312303938}}</ref>}} Nikolaas, wat met sy gesig na sy gesin gestaan het, het omgedraai en gevra: "Wat? Wat?"<ref name=vk>''100 великих казней'', M., Вече, 1999, p. 439 {{ISBN|5-7838-0424-X}}</ref> Joerofski het die besluit vinnig herhaal en die wapens is gelig. Die keiserin en Olga het, soos die wagte agterna onthou het, probeer om die [[kruisteken]] te maak, maar het dit nie voltooi nie weens die skietery wat begin het. Joerofski het sy Colt op Nikolaas se torso gerig en hom geskiet; Nikolaas het dood neergeslaan, met minstens drie koeëls in sy bors. Die dronk Pjotr Jermakof, die militêre kommissaris van Werch-Isetsk, het Aleksandra doodgeskiet met 'n skoot in die kop. Hy het toe op Maria geskiet, wat na die dubbeldeur gehardloop het, en haar in haar bobeen getref.<ref name=montefiore645>Montefiore, p. 645.</ref> Die ander lede van die teregstellingspan het chaoties en oor mekaar se skouers geskiet totdat die kamer so vol rook en stof was dat niemand iets in die donkerte kon sien of enige bevele bo die geraas kon hoor nie. Binne minute moes Joerofski ophou skiet en die deur is opgemaak om die rook uit te laat.<ref name=vk/> Terwyl hulle buite gewag het, het die wagte kreune en steune uit die kamer gehoor.<ref>Rappaport, pp. 189–190.</ref> Toe daar minder rook was, is gesien al die kinders leef nog en net Maria is gewond.<ref name=vk/><ref>{{cite book|author1=Greg King|author2=Penny Wilson|title=The Fate of the Romanovs|url=https://books.google.com/books?id=MAFZCAAAQBAJ&pg=PT357|date=6 July 2014|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-312-33381-9|page=357}}</ref> [[Beeld:Ipatyev house basement.jpg|thumb|Die kelder waar die Romanofs vermoor is. Die muur is uitmekaargeruk toe ondersoekers in 1919 na koeëls en ander getuienis gesoek het. Die dubbeldeur na die pakkamer was tydens die teregstelling gesluit.]] Die geraas het baie mense in die omgewing wakker gemaak, en die wagte is aangesê om hulle bajonette te gebruik. Dit was onsuksesvol en die kinders is weer geskiet, dié keer in die kop. Aleksei het eerste gesterf. Joerofski het in ongeloof toegekyk hoe Grigori Nikoelin 'n hele magasyn van sy Browning op Aleksei leeg skiet. Aleksei het steeds vasgenael in die stoel gesit; daar was ook in sy onderklere en mus juwele vasgewerk.<ref>Rappaport, p. 191.</ref> Jermakof het hom geskiet en gesteek, en toe dit misluk, het Joerofski hom eenkant toe gestoot en die seun in die kop geskiet.<ref name=montefiore645/> Olga is ook in die kop geskiet. Die laaste drie wat gesterf het, is Tatjana, Anastasia en Maria, in wie se klere [[diamant]]e van meer as 1,3&nbsp;kg vasgewerk was. Dit het hulle in 'n mate teen die skote beskerm.<ref name=massie8>Massie, p. 8.</ref> Hulle is toe ook met bajonette gesteek. Tatjana is met 'n enkele skoot in die agterkant van haar kop doodgeskiet.<ref>King, G., en Wilson, P., ''The Fate of the Romonovs'', p. 303.</ref> Maria en Anastasia het glo teen die muur gehurk en hulle koppe vreesbevange bedek. Anna Demidowa het die aanvanklike aanslag oorleef, maar is teen die agtermuur doodgesteek terwyl sy haarself met 'n klein kussinkie probeer beskerm het; binne-in was edelgesteentes en diamante.<ref>Radzinsky (1992), pp. 380–393.</ref> Toe die liggame op draagbare geplaas word, het een van die meisies 'n geluid gemaak en haar gesig met haar arm bedek.<ref name=rappaport194>Rappaport, p. 194.</ref> Jermakof het Aleksander Strekotin se geweer gegryp en haar met die bajonet in die bors probeer gesteek.<ref name=rappaport194/> Toe dit nie werk nie, het hy sy rewolwer uitgeruk en haar in die kop geskiet.<ref>{{citation|title = RELIVING A MASSACRE|url = https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1992/07/19/reliving-a-massacre/80ccf6fd-6865-43e9-8364-52c37f705382/|work = The Washington Post|author = Jeffrey A. Frank|date = 19 Julie 1992|access-date = 2 Oktober 2016}}</ref><ref name=slater8>Slater, p. 8.</ref> Terwyl Joerofski gevoel het of van die slagoffers nog 'n polsslag het, het Jermakof deur die kamer geloop en die liggame met sy bajonet gesteek. Die teregstelling het sowat 20 minute geduur. Joerofski het Nikoelin later gekritiseer oor sy swak hantering van sy wapen en senuwees.<ref>Rappaport, p. 192.</ref> In ondersoeke daarna is bevind tot 70 skote kon afgevuur gewees het, rofweg sewe skote per teregsteller, waarvan 57 in die kelder en drie begrafnisterreine gevind is.<ref name=rappaport193>Rappaport, p. 193.</ref> Van Medwjedef se draers het begin om die liggame te betas op soek na kosbaarhede. Joerofski het hulle beveel om op te hou. Dit, saam met Jermakof se onbevoegdheid en dronkenskap, het Joerofski laat besluit om self toesig te hou oor die opruiming van die lyke.<ref name=slater8/> Aleksander Beloborodof het 'n gekodeerde telegram aan Lenin se sekretaris, Nikolai Gorboenof, gestuur. Dit is deur die Wittes se ondersoeker, Nikolai Sokolof, gevind en lui:<ref>{{citation|title = Excerpt of Sokolov's investigation|url = https://img-fotki.yandex.ru/get/27579/98255750.8e/0_16be5a_ee01f9d2_orig|access-date = 9 Maart 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170312034331/https://img-fotki.yandex.ru/get/27579/98255750.8e/0_16be5a_ee01f9d2_orig|archive-date = 12 Maart 2017|url-status = dead}}</ref>{{quote|Lig Swerdlof in dat die gesinshoof se lot ook die ander lede getref het. Amptelik sal die gesin met die ontruiming sterf.<ref>{{citation|title = Из архива сэра Чарльза Элиота|url = https://img-fotki.yandex.ru/get/26827/98255750.8f/0_16be78_7393ba96_orig|date = 18 Desember 2015|access-date = 9 Maart 2017}}</ref>}} Beloborodof en Nikoelin het toesig gehou oor die deursoeking van die Romanofs se woonkwartier. Alle persoonlike items en kosbaarhede is in die gesin se tasse gesit en na Moskou gestuur, en die res is verbrand.<ref>Rappaport, p. 200.</ref> Op 19 Julie het die Bolsjewiste alle eiendomme van die Romanofs genasionaliseer.<ref name="auto"/> Op dieselfde dag het Swerdlof die raad van volkskommissarisse ingelig oor die tsaar se teregstelling.<ref name=rappaport208>Rappaport, p. 208.</ref> ===Opruiming=== Die Romanofs se liggame is op 'n Fiat-[[trok]] gelaai met 'n [[enjin]] van 60 [[perdekrag]]<ref name=slater8/> en 'n vragruim van minder as 2 x 3&nbsp;m.<ref name=rappaport194/> Die swaar gelaaide voertuig het sowat 15&nbsp;km op 'n moerasagtige pad aangesukkel na die Koptjaki-woud. Joerofski was woedend toe hy ontdek die dronk Jermakof het net een graaf saamgebring om die lyke te begrawe.<ref>Rappaport, p. 196.</ref> Op pad het die geselskap 25 mans met waentjies teengekom wat vir Jermakof werk. Hulle was almal dronk en woedend omdat die Romanofs reeds dood was. Hulle het gedink hulle gaan deel van die teregstellingspan wees.<ref name=rappaport197>Rappaport, p. 197.</ref> Joerofski het die situasie met moeite beheer en die mans sover gekry om die liggame uit die trok te haal en op die waentjies te laai.<ref name=rappaport197/> 'n Paar van die mans het onder die vroue se rokke gevoel op soek na kosbaarhede. Twee het Aleksandra se rok opgelig en haar geslagsdele betas.<ref name=rappaport197/><ref name=slater9>Slater, p. 9.</ref> Joerofski het hulle en ander wat probeer steel het met 'n wapen gedreig en weggestuur.<ref name=slater9/> [[Beeld:Photo 119 - Topazes found at the mine.jpg|thumb|200px|links|In hulle haas om van die liggame ontslae te raak het Joerofski se manne baie besittings, soos dié [[Topaas|topase]], misgekyk. Dit is eindelik in 1919 deur Sokolof ontdek.]] Die lyke is naby die Gorno-Oeralsk-spoorlyn op die waentjies gelaai en na die ou myn geneem waar Joerofski hulle wou begrawe.<ref name=rappaport197/> Die son was al op toe hulle by die myn aankom naby 'n plek met die naam die "Vier Broers".<ref>Slater, p. 10.</ref> Joerofski het daarna van Jermakof se manne ontslae geraak.<ref name=rappaport198/> Joerofski en vyf ander mans het die lyke ontklee en die klere verbrand. Die naakte lyke is in 'n mynskag gegooi en [[swaelsuur]] is daaroor uitgegiet om die lyke te vermink. Eers toe het Joerofski ontdek die gat is net 3&nbsp;m diep en die modderige water daarin het nie die lyke heeltemal bedek nie. Hy het onsuksesvol probeer om die gat met handgranate toe te skiet, en sy manne het dit daarna met grond en takke bedek.<ref>Rappaport, p. 199.</ref> Joerofski is terug na Jekaterinburg met die sak juwele om met Beloborodof en Golosjtsjokin te beraadslaag. Daar is besluit die mynskag is te vlak.<ref name=rappaport203>Rappaport, p. 203.</ref> Joerofski is ingelig oor dieper mynskagte wes van Jekaterinburg in 'n moerasagtige gebied waar daar 'n kleiner kans was dat iemand die lyke sou ontdek.<ref name=rappaport201/> [[Beeld:Bridge on Koptyaki Road photographed by Sokolov.jpg|thumb|220px|Spoorwegdwarslêers in 1919 op die Koptjaki-pad. Sokolof het dié foto geneem as getuienis van waar die Fiat-trok op 19 Julie vasgeval het, onbewus daarvan dat dit die tweede begrafnisterrein was.<ref name=massie26>Massie, p. 26.</ref>]] Terwyl die lyke op die oggend van 19 Julie met die Fiat-trok na die nuwe terrein vervoer is, het dit weer vasgeval, dié keer in modder naby Porosenkof-kloof. Die mans was uitgeput en baie het geweier om verder opdragte uit te voer. Dit was amper dagbreek en Joerofski het besluit om die lyke in die pad te begrawe waar die trok vasgeval het.<ref>Slater, pp. 13–14.</ref> Hulle het 'n graf van 1,8 x 2,4&nbsp;m en skaars 60&nbsp;cm diep gegrawe.<ref name=rappaport205>Rappaport, p. 205.</ref> Die lyke is ingegooi en swaelsuur is in die gat gegooi. Die gesigte is met die agterkant van gewere plat geslaan. Dwarslêers is oor die graf geplaas om dit weg te steek en daar is heen en weer met die Fiat-trok oor die dwarslêers gery om hulle in die grond in te trap. Teen 06:00 die oggend van 19 Julie was alles verby.<ref name=rappaport205/> Joerosfski het Aleksei en een van sy susters 15&nbsp;m van die ander af begrawe om enigiemand te verwar wat op die massagraf met net nege lyke afkom. Omdat die lyke erg vermink was, het Joerofski gedink dit is Anna Demidowa.<ref>Massie, p. 27.</ref> Aleksei en sy suster se lyke is verbrand en hulle verbrande bene met grawe stukkend geslaan. Dit is toe in 'n kleiner gat gegooi.<ref name=rappaport205/> Altesaam 44 beenfragmente van die twee lyke is in Augustus 2007 gevind.<ref name=bonesfound>{{cite news|title = Bones found by Russian builder finally solve riddle of the missing Romanovs|url = https://www.theguardian.com/world/2007/aug/25/russia.lukeharding|newspaper = The Guardian|author = Luke Harding|date = 25 Augustus 2007|access-date = 13 Maart 2017}}</ref> Die middag van 19 Julie het Filipp Golosjtsjokin aangekondig dat "Bloedige Nikolaas" geskiet en sy gesin na 'n ander plek geneem is.<ref>Rappaport, p. 206.</ref> Swerdlof het toestemming gegee dat 'n plaaslike koerant in Jekaterinburg berig oor die "Teregstelling van Nikolaas, die Bloedige Gekroonde Moordenaar – Geskiet sonder Bourgeois Formaliteite, maar in ooreenstemming met ons nuwe demokratiese beginsels".<ref name=rappaport208/> Hulle het ook genoem die res van die gesin is na 'n veilige plek geneem.<ref>Rappaport, p. 207.</ref> Twee dae later het 'n amptelike aankondiging in nasionale koerante verskyn. Daarin word berig die keiser is tereggestel op bevel van die Oeralse Ispolkom onder druk van die nadering van die Tsjeggo-Slowake.<ref>{{cite book |title=The Fall of the Romanovs |author1=Steinberg, Mark D. |author2=Khrustalëv, Vladimir M. |author3=Tucker, Elizabeth |year=1995 |publisher=Yale University Press |isbn=0-300-07067-5 |url=https://books.google.com/books?id=h6nH7FyuysAC&pg=RA1-PA293 }}</ref> ===Sokolof se ondersoek=== Nadat Jekaterinburg op 25 Julie deur die antikommunistiese [[Wit Leër]] oorgeneem is, het admiraal [[Aleksander Koltsjak]] aan die einde van dié maand die Solokof-kommissie aangestel om die moorde te ondersoek. Die kommissie is gelei deur Nikolai Sokolof, 'n regsondersoeker vir die Omsk-streekhof. Hy het in Februarie 1919 onderhoude met verskeie lede van die Romanof-gevolg gevoer, onder andere Pierre Gilliard, Aleksandra Teglewa en Sydney Gibbes.<ref>Rappaport, ''Four Sisters'' (2014), p. 379.</ref> [[Beeld:Photo 070 - The open mine during the inspection in spring of 1919.jpg|thumb|250px|links|Die Sokolof-kommissie ondersoek die mynskag in die lente van 1919.]] Sokolof het baie van die Romanofs se besittings ontdek in en om die mynskag waarin die lyke aanvanklik gegooi is, goed wat Joerofski en sy manne misgekyk het. Daaronder was beenfragmente, gestolde vet,<ref>Massie, p. 124.</ref> dr. Botkin se boonste valstande en bril, sleutels, pêrels en diamante,<ref name=rappaport218/> 'n paar koeëls en deel van 'n vrou se afgesnyde vinger.<ref name=massie8/> Daar was geen klere nie, wat ooreenstem met Joerofski se weergawe dat die klere verbrand is.<ref>Massie, p. 39.</ref> Sokolof het eindelik nie die regte graf op die Koptjaki-pad ontdek nie; hy het 'n foto geneem van die plek as bewys dat die Fiat-trok op die oggend van 19 Julie daar vasgeval het.<ref name=massie26/> Weens die dreigende terugkeer van Bolsjewistiese magte in Julie 1919 moes hy die gebied verlaat en hy het die boks met die goed wat hy gevind het, saam met hom geneem.<ref>Massie, p. 123.</ref> Sokolof het agt volumes van fotografiese en ooggetuieverslae saamgestel.<ref>Rappaport, p. 212.</ref> Hy is in 1924 in Frankryk dood aan 'n hartaanval voordat hy sy ondersoek kon voltooi.<ref>{{citation|title = Nikolai Sokolov: The man who revealed the story of the Romanov killings|url = http://rbth.com/arts/2015/04/18/nikolai_sokolov_the_man_who_revealed_the_story_of_the_romanov_killings_45299.html|publisher = Russia Beyond the Headlines|author = Alla Astanina|date = 18 April 2015|access-date = 10 Maart 2017}}</ref> Die boks word gehou in 'n Russies-Ortodokse kerk in [[Brussel]].<ref>Remnick, Reporting: Writings from the New Yorker, p. 222.</ref> [[Beeld:Items associated with the last days of the Imperial family.jpg|thumb|Besittings van die Romanofs wat teruggekry is, in 'n uitstalling in 'n Ortodokse kweekskool in [[New York]]. Regs is 'n bloes van een van die groothertoginne.<ref>{{citation|title = Treasures and Trivia of the Romanov Era|url = https://www.nytimes.com/2014/04/04/arts/design/treasures-and-trivia-of-the-romanov-era.html|work = The New York Times|author = Eve M. Kahn|date = 3 April 2014|access-date = 30 Maart 2017}}</ref>]] Sy voorlopige verslag is in dieselfde jaar in [[Frans]] en [[Russies]] in 'n boek gepubliseer en in 1925 in [[Engels]]. Tot in 1989 was dit die enigste aanvaarde historiese weergawe van die moorde.<ref name=massie19/> Solokof het tot die verkeerde gevolgtrekking gekom dat die oorledenes onmiddellik gesterf het toe hulle geskiet is, buiten Aleksei en Anastasia, wat geskiet en met bajonette gesteek is,<ref>{{citation|title = Sokolov, p. 12|url = https://fotki.yandex.ru/next/users/eavm/album/489421/view/1490512?page=0}}</ref> en dat die lyke in 'n enorme vuur vernietig is.<ref>Slater, p. 45.</ref> Die publikasie en wêreldwye aanvaarding van die verslag het die Sowjette genoop om in 1926 'n handboek wat deur die regering goedgekeur is, uit te reik wat grootliks Sokolof se werk [[Plagiaat|geplagieer]] het. Daarin word erken dat die keiserin en haar kinders saam met die tsaar vermoor is.<ref name=massie19/> Die Sowjetregering het steeds probeer om die verhaal van die moorde te beheer. Sokolof se verslag is verbied.<ref name=massie26/> [[Leonid Brezjnef]] se Politburo het gereken die Ipatijef-huis het nie "genoegsame historiese waarde" nie en dit is in September 1977 deur die [[KGB]] se voorsitter, [[Joeri Andropof]],<ref name=pringle261/> laat afbreek, minder as 'n jaar voor die 60ste herdenking van die moorde. Die taak is eindelik opgedra aan [[Boris Jeltsin]], die destydse voorsitter van die plaaslike [[Kommunistiese Party van die Sowjetunie|Kommunistiese Party]]. Jeltsin het in sy [[memoires]] geskryf "die een of ander tyd gaan ons ons skaam oor dié barbaarse daad". Die vernietiging van die huis het pelgrims en monargiste nie gekeer om die terrein te besoek nie.<ref name="rappaport219">Rappaport, p. 219.</ref> ===Ontdekking=== Die plaaslike amateurspeurder Aleksander Awdonin en die rolprentvervaardiger Geli Rjabof het die vlak graf op 30-31 Mei 1979 opgespoor ná jare van geheime navorsing en 'n studie van die belangrikste getuienis.<ref name=rappaport219/><ref name=massie26/> Hulle het drie kopbene uit die graf verwyder, maar toe hulle nie 'n wetenskaplike of laboratorium kon kry om dit te ondersoek nie, het hulle begin bekommerd raak oor die gevolge van hulle daad en hulle het die kopbene in die somer van 1980 gaan terugsit.<ref name="auto1">Massie, p. 30.</ref> Toe [[Michail Gorbatsjof]] Sowjetleier word en die era van [[glasnost]] (openheid) en [[perestroika]] (hervorming) begin, het Rjabof op 10 April 1989 die Romanofs se graf aan ''The Moscow News'' bekend gemaak,<ref name="auto1"/> tot die ontsteltenis van Awdonin.<ref>Massie, p. 31.</ref> Die oorskot is in 1991 deur Sowjetamptenare opgediep in 'n haastige "amptelike opgrawing" wat die toneel verwoes en belangrike leidrade vernietig het. Weens die groot skade aan die lyke en die gebrek aan klere was daar omstredenheid oor die skelet van Anastasia en twyfel of dit hare of Maria s'n was.<ref name="rappaport220">Rappaport, p. 220.</ref> Op 29 Julie 2007 het 'n ander amateurgroep die klein gat ontdek met die oorskot van Aleksei en sy suster. Dit was nie ver van die hoofgraf op die Koptjaki-pad nie.<ref name=rappaport220/><ref>{{citation|title = Russia dig finds 'tsar's family'|url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6962606.stm|work = BBC News|date = 24 Augustus 2007|access-date = 13 Maart 2017}}</ref> Hoewel ondersoekers en kenners van [[genetika]] hulle as Aleksei en Maria geëien het, word die bene in staatsargiewe gehou in afwagting van 'n besluit deur die kerk,<ref>{{citation|title = 100 years on, debate rolls on over Russia's last tsar|url = https://sg.news.yahoo.com/100-years-debate-rolls-over-russias-last-tsar-034414670.html|publisher = Yahoo News|author = Anna Malpas|access-date = 13 Maart 2017}}</ref> wat 'n "deegliker en meer gedetailleerde" ondersoek eis.<ref name=bonesfound/> ==Nadraai en gevolge== [[Beeld:ChurchOn Blood.jpg|thumb|220px|Die Kerk op Bloed, wat gebou is in die plek van die Ipatijef-huis.]] [[Beeld:Russia 2078 (4091295048).jpg|thumb|220px|Die laaste rusplek van die Romanof-gesin en hulle gevolg in die Sint Katharina-kapel in die [[Katedraal van Petrus en Paulus]] in [[Sint Petersburg]]. Die name van Maria (derde van regs) en Aleksei (heel links) op die muur is sonder 'n begrafnisdatum.]] In die loop van die 84 dae ná die moorde in Jekaterinburg is nog 27 vriende en familielede (14 Romanofs en 13 lede van die keiserlike gevolg en huishouding)<ref name=kingwilsonepilogue>King & Wilson, Epilogue section.</ref> deur die Bolsjewiste vermoor: op 18 Julie by Alapajefsk,<ref>Massie, p. 251.</ref> op 4 September in [[Perm]]<ref name=foursisters377>Rappaport, ''Four Sisters'' (2014), p. 377.</ref> en op 24 Januarie 1919 in die [[Fort van Petrus en Paulus]].<ref name=kingwilsonepilogue/> Anders as die liggame van die keiserlike gesin, is dié by Alapajefsk en Perm in onderskeidelik Oktober 1918 en Mei 1919 deur die Wit Leër gevind.<ref name=foursisters377/><ref>Rappaport, p. 213.</ref> Tog is net die finale rusplek van groothertogin [[Prinses Elisabeth van Hesse-Darmstadt|Elisabeth Fjodorowna]] en haar getroue metgesel suster Warwara Jakowlewa vandag bekend. Hulle is langs mekaar begrawe in die Kerk van Maria Magdalena in [[Jerusalem]]. Op 15 Augustus 2000 het die [[Russies-Ortodokse Kerk]] die [[Heilige|heiligverklaring]] van die gesin aangekondig vir hulle "nederigheid, geduld en verdraagsaamheid".<ref name="NYT">{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE6D9113FF936A2575BC0A9669C8B63|title= Nicholas II And Family Canonized For 'Passion'|newspaper=New York Times |access-date=10 Desember 2008 | date=15 Augustus 2000}}</ref> Vanweë die intense voorafgaande debat oor die kwessie is hulle nie tot godsdienstige martelare verklaar nie, maar tot niegodsdienstige martelare.<ref name="NYT"/> In 2000-'03 is die [[Kerk op Bloed]] op die terrein van die Ipatijef-huis gebou. Op 1 Oktober 2008 het die hooggeregshof van die [[Russiese Federasie]] bepaal dat Nikolaas II en sy gesin die slagoffers van politieke onderdrukking was en hulle [[Rehabilitasie (Sowjetunie)|gerehabiliteer]].<ref>BBCNews (1 Oktober 2008). [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7645776.stm Russia's last tsar rehabilitated]. Besoek op 1 Oktober 2008.</ref><ref>Blomfield, Adrian (1 Oktober 2008). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/3115053/Russia-exonerates-Tsar-Nicholas-II.html Russia exonerates Tsar Nicholas II] ''The Telegraph''.</ref> Die rehabilitasie is deur die [[Kommunistiese Party van die Russiese Federasie]] veroordeel. Hulle het gesê die besluit sal "die of ander tyd reggestel word".<ref name="Last Tsar rehabilitated by Russian justice">{{citation|title = Last Tsar rehabilitated by Russian justice|url = https://www.france24.com/en/20081001-last-tsar-czar-nicholas-II-russian-revolution-justice|publisher = France 24|date = 1 Oktober 2008|access-date = 28 Oktober 2019}}</ref> op 26 Augustus 2010 het 'n Russiese hof gelas dat aanklaers 'n ondersoek na die moorde van Nikolaas II en sy gesin heropen, hoewel die Bolsjewiste wat hulle na bewering in 1918 geskiet het, lankal dood is. 'n Prokureur vir die tsaar se familie haal die hooggeregsehof se besluit aan dat die staat vir die moorde verantwoordelik was en glo dus die identiteit van die teregstellers is onbelangrik.<ref>{{cite news|title=Russia: Inquiry Into Czar's Killing Is Reopened|work=The New York Times|date= 27 August 2010|url= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C06E5DC123BF934A1575BC0A9669D8B63}}</ref> Laat in 2015, op aandrang van die Russies-Ortodokse Kerk,<ref>{{cite web |title=Russia readies to exhume Tsar Alexander III in Romanov probe |url=https://www.afp.com/en/news/russia-readies-exhume-tsar-alexander-iii-romanov-probe |archive-url=https://web.archive.org/web/20151109032422/https://www.afp.com/en/news/russia-readies-exhume-tsar-alexander-iii-romanov-probe |url-status=dead |archive-date=9 November 2015 |website=AFP.com |publisher=Agence France-Presse |date=3 November 2015}}</ref> het Russiese ondersoekers die oorskot van Nikolaas en Aleksandra opgegrawe vir nog DNS-toetse,<ref>{{cite web |title=Russia exhumes bones of murdered Tsar Nicholas and wife |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34338802 |website=BBC News |publisher=BBC |access-date=28 Junie 2018 |date=24 September 2015}}</ref> wat bevestig het dit is die egpaar se bene.<ref>{{cite web|url=https://www.ibtimes.co.uk/new-dna-establishes-remains-tsar-nicholas-ii-wife-are-authentic-1528651|title=New DNA tests establish remains of Tsar Nicholas II and wife are authentic|first=Tom|last=Porter|date=13 November 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-russia-tsar-analysis-exhumation/russia-says-dna-tests-confirm-remains-of-countrys-last-tsar-are-genuine-idUKKCN0T01F820151111|title=Russia says DNA tests confirm remains of country's last tsar are...|first=Reuters|last=Editorial|newspaper=Reuters|date=11 November 2015|access-date=12 November 2021|archive-date=31 Julie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731041407/https://uk.reuters.com/article/uk-russia-tsar-analysis-exhumation/russia-says-dna-tests-confirm-remains-of-countrys-last-tsar-are-genuine-idUKKCN0T01F820151111|url-status=dead}}</ref> 'n Meningspeiling deur die Russiese openbare meningsnavorsingsentrum op 11 Julie 2018 het onthul dat 57% van Russe van 35 jaar of ouer "glo die teregstelling van die keiserlike gesin is 'n veragtelike, ongeregverdigde misdaad", 46% van mense tussen 18 en 24 glo Nikolaas II moes vir sy foute gestraf word en 3% "was seker die teregstellings was die publiek se regverdige vergelding vir die keiser se flaters".<ref name="Romanov murders: Poll reveals near 60% of Russians see Czar’s family homicide as atrocity">{{citation|title = Romanov murders: Poll reveals near 60% of Russians see Czar's family homicide as atrocity|url = http://tass.com/society/1013340| publisher = Russian News Agency TASS|date = 16 Julie 2018|access-date = 22 Julie 2018}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Nog leesstof== {{refbegin|3}} * Bykov, Pavel Mikhailovich. ''[https://archive.org/details/LastDaysTsar The Last Days of Tsar Nicholas]''. New York: International Publishers. 1935. *Cross, Anthony (2014). ''[https://www.openbookpublishers.com/htmlreader/978-1-78374-057-4/main.html In the Lands of the Romanovs: An Annotated Bibliography of First-hand English-language Accounts of the Russian Empire (1613-1917)]{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. Cambridge, UK: Open Book Publishers. 2014. {{doi|10.11647/OBP.0042}} *{{cite book|last=Massie|first=Robert K.|title=The Romanovs: The Final Chapter|url=https://books.google.com/books?id=g_Y5NmOj8LkC&pg=PA3|year=2012|publisher=Random House|isbn=9780307873866}} * McNeal, Shay. ''The Secret Plot to Save the Tsar: New Truths Behind the Romanov Mystery''. HarperCollins, 2003. {{ISBN|0-06-051755-7}}, {{ISBN|978-0-06-051755-7}} * Montefiore, Simon Sebag. ''The Romanovs: 1613-1918'', Alfred A. Knopf, 2016. {{ISBN|978-0307266521}} * Pringle, Robert W. ''Historical Dictionary of Russian and Soviet Intelligence''. Rowman & Littlefield, 2015. {{ISBN|978-1-4422-5318-6}} (e-book) * Radzinsky, Edvard. ''The last Tsar: the life and death of Nicholas II'' (Random House, 2011) * Rappaport, Helen. ''Four Sisters: The Lost Lives of the Romanov Grand Duchesses''. Pan Macmillan, 2014. {{ISBN|978-1-4472-5935-0}} * Rappaport, Helen. ''The Last Days of the Romanovs: Tragedy at Ekaterinburg''. St. Martin's Griffin, 2010. {{ISBN|978-0312603472}} *{{cite book |last= Rappaport |first= Helen |title= The Race to save the Romanoffs |url= https://archive.org/details/racetosaveromano0000rapp_y7h6 |year= 2018 |publisher= St Martin’s Press |location= New York |isbn= 978-1-250-15121-6 }} * Slater, Wendy. ''The Many Deaths of Tsar Nicholas II: Relics, Remains and the Romanovs'' (Routledge, 2007) * Tames, R. (1972) ''Last of the Tsars'', Pan Books, {{ISBN|0330029029}} *{{cite book |last= Welch |first= Frances |title= The Imperial Tea Party: Family, Politics and Betrayal; The Ill-fated British and Russian Royal Alliance |url= https://archive.org/details/imperialteaparty0000welc |year= 2018 |publisher= Short Books |location= Londen |isbn= 978-1-78072-306-8 }} * John Curtis Perry, Constantine V. Pleshakov. ''The Flight Of The Romanovs: A Family Saga''. Basic Books (A Member of the Perseus Books Group), 1999. {{ISBN|0-465-02463-7}} {{refend}} ==Skakels== * [https://web.archive.org/web/20101204124314/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,133226,00.html In search of the Romanovs (Time.com)] * {{YouTube|Sy3NTuNig-E|Execution Of The Romanov Family}} soos gesien in die rolprent ''The Romanovs: An Imperial Family'' * [http://www.alexanderpalace.org/palace/mainpage.html Alexander Palace Time Machine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402235353/http://www.alexanderpalace.org/palace/mainpage.html |date=2 April 2016 }} {{CommonsKategorie-inlyn|Shooting of Nicholas II of Russia and his family}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Execution of the Romanov family}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Huis van Romanof]] [[Kategorie:Russiese Rewolusie]] 8sj18gxdl994kauza5u58a7xvax4455 0 390336 2966546 2889590 2026-09-11T21:22:52Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966546 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Lugredery | airline = LOT Polish Airlines <br/><small>''Polskie Linie Lotnicze LOT''</small> | logo = LOT wordmark.svg | image = <!-- LOT_Polish_Airlines.svg --> | image_size = 200 | IATA = LO | ICAO = LOT | callsign = LOT<ref>{{cite web|title=JO 7340.2K - Contractions - Including Change 1|url=https://www.faa.gov/documentLibrary/media/Order/7340.2K_CHG_1_dtd_12_31_20.pdf|website=Federal Aviation Administration|access-date=20 April 2021|page=3-1-66|date=20 April 2021}}</ref> | founded = {{Start date and age|1928|12|29|df=yes}}<ref name="History">{{cite web|url=http://corporate.lot.com/pl/en/history|title=History|work=lot.com|access-date=31 January 2018}}</ref> | hubs = [[Warskou Chopin-lughawe]] | focus_cities = | frequent_flyer = Miles & More | alliance = [[Star Alliance]] | subsidiaries = LOT Charters | fleet_size = 86 | destinations = 150<ref name="auto">{{Cite web|url=http://corporate.lot.com/pl/en/connections|title=Network|website=LOT.com}}</ref> | parent = Polish Aviation Group | num_employees = | key_people = Rafał Milczarski, [[HUB]] | revenue = {{nowrap|{{increase}} PLN 4.798 miljard (2017)}}<ref name="pasazer article">{{Cite web|url=https://www.pasazer.com/news/39099/analiza,wynikow,finansowych,lot,u,za,2017,r.html|title=Pasazer.com: Analiza wyników finansowych LOT-u za 2017 r.|website=Pasazer.com}}</ref> | profit = {{increase}} PLN 354 miljoen (2017) | operating_income = {{increase}} PLN 273 miljoen (2017) | net_income = {{increase}} PLN 288 miljoen (2017)<ref name="pasazer article"/> | assets = {{increase}} PLN 5.228 miljard (2017) | equity = {{increase}} PLN 394 miljoen (2017) | website = {{url|www.lot.com}} }} '''Polskie Linie Lotnicze LOT''' is 'n vlagdraer-[[lugredery]] gebaseer in [[Pole]].<ref>{{cite web|url=https://www.behance.net/gallery/752786/LOT-Polish-Airlines-the-flag-carrier-of-Poland|title=Behance|access-date=6 November 2016}}</ref> Dit het 5 000 werknemers en bedien 120 roetes. Die tuisbasis is die [[Warskou Chopin-lughawe]]. Die naam ''Polskie Linie Lotnicze'' beteken Poolse lugredery, ''LOT'' beteken 'die vlug' in [[Pools]]. == Geskiedenis == Die lugredery is op [[29 Desember]] [[1928]] gestig deur al die private lugrederye in Pole in 'n nasionale lugredery saam te smelt. LOT was 'n stigterslid van IATA en bly een van die wêreld se oudste lugrederye in bedryf.<ref name="History"/> Die eerste vliegtuie wat deur LOT gebruik is, was die Junkers F.13 en Fokker F.VII's met die eerste internasionale diens na [[Wene]], Oostenryk, wat op 2 Augustus 1929 gevlieg is.<ref name="sam2-12">Jońca, Adam (1985). ''Samoloty linii lotniczych 1919-1930'', p.12-13 (in Pools)</ref> Met 'n vloot van 75 vliegtuie teen 2021, is LOT Polish Airlines die 18de grootste operateur in Europa en bedien meer as 120 bestemmings regoor Europa, Asië en Noord-Amerika.<ref name="auto"/> == Bestemmings == Die meeste van die bestemmings word bereik vanuit sy spilpunt by Warskou Chopin-lughawe.<ref name="staralliance.com">{{cite web|url=http://www.staralliance.com/en/about/airlines/lot-polish_airlines/#|title=LOT Polish Airlines – Star Alliance|access-date=24 April 2015}}</ref><ref name="up-gauge">{{cite web|url=http://airwaysnews.com/blog/2014/06/03/lot-polish-airlines-eyes-up-gauge-to-737-max-and-a320neo-and-touts-787-improvement/|title=LOT Polish Airlines Eyes Up-Gauge to 737 MAX and A320neo and Touts 787 Improvement|work=Airchive|access-date=24 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405122446/http://airwaysnews.com/blog/2014/06/03/lot-polish-airlines-eyes-up-gauge-to-737-max-and-a320neo-and-touts-787-improvement/|archive-date=5 April 2015|url-status=dead}}</ref> Sedert 2018 het LOT 'n sekondêre internasionale spilpunt by Budapest Ferenc Liszt Internasionale Lughawe in Hongarye, waar dit gereeld geskeduleerde vlugte na New York en Seoel bedryf. LOT Charters is die lugredery se volfiliaal wat namens Poolse toeroperateurs huurvlugte aanbied deur LOT se hooflynvloot te gebruik. Polish Airlines LOT het 'n digte [[Europa|Europese]] netwerk, bo en behalwe vir sy vlugte in [[Asië]], die [[Midde-Ooste]] en Noord-Amerika. LOT is sedert 2003 'n lid van Star Alliance. ;Kodedeelooreenkomste LOT Polish Airlines het kodedeelooreenkomste met die volgende rederye:<ref name="CAPA LOT profile">{{cite web|url=https://corporate.lot.com/pl/en/partnerships-alliances |title=LOT Polish Airlines partnership |website=corporate.lot.com |access-date=24 Mei 2020}}</ref>{{div col|colwidth=15em}} * [[Aegean Airlines]] * [[Aeroflot]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Aeroflot / LOT Polish expands codeshare network from July 2019 |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/285275/aeroflot-lot-polish-expands-codeshare-network-from-july-2019/ |access-date=8 July 2019 |work=Routesonline |date=8 July 2019}}</ref> * [[Air Astana]] * [[airBaltic]] * [[Air Canada]] * [[Air China]] * [[Air India]] * [[Air Moldova]] * [[Air New Zealand]] * [[All Nippon Airways]] * [[Asiana Airlines]] * [[Austrian Airlines]] * [[Croatia Airlines]] * [[EgyptAir]]<ref>{{cite news|last1=Liu|first1=Jim|title=EGYPTAIR / LOT Polish Airlines begins codeshare partnership from Nov 2017|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/275862/egyptair-lot-polish-airlines-begins-codeshare-partnership-from-nov-2017/|access-date=22 November 2017|work=Routesonline|date=22 November 2017}}</ref> * [[El Al Israel Airlines]]<ref>{{Cite web|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/282156/el-al-lot-polish-airlines-begins-codeshare-service-from-late-dec-2018/|title=El Al / LOT Polish Airlines begins codeshare service from late-Dec 2018|website=Routesonline}}</ref> * [[Lufthansa]] * [[Luxair]] * [[Scandinavian Airlines]] * [[Singapore Airlines]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=LOT Polish Airlines plans Taipei codeshare service from late-Nov 2018 |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/281724/lot-polish-airlines-plans-taipei-codeshare-service-from-late-nov-2018/ |access-date=28 November 2018 |work=Routesonline |date=28 November 2018}}</ref> * [[Swiss International Air Lines]] * [[TAP Air Portugal]] * [[Turkish Airlines]] * [[United Airlines]] {{div col end}} == Vloot == Die vloot van LOT Polish Airlines het in Maart 2020 uit die volgende vliegtuie bestaan: <ref>{{Cite web |url=https://www.planespotters.net/airline/LOT-Polish-Airlines |title=LOT Polish Airline vlootdetail |access-date=11 Mei 2022 |archive-date= 2 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230802201854/https://www.planespotters.net/airline/LOT-Polish-Airlines |url-status=dead }}</ref> [[Lêer:LOT_Polish_Airlines_Boeing_787-9_Dreamliner_SP-LSC_(Proud_of_Polish_Independence_Polish_side)_approaching_JFK_Airport.jpg|duimnael|'n Boeing 787-9 Dreamliner van LOT nader JF Kennedy-lughawe.]] {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" ! rowspan="2" |Vliegtuig ! rowspan="2" |In diens ! rowspan="2" |Bestelling ! colspan="5" |Passasiers ! rowspan="2" style="" |Opmerkings |- !<abbr title="Business Class">B</abbr> !<abbr title="Premium Economy/Economy Plus">P</abbr> !<abbr title="Economy Class">E</abbr> !Totaal !Ref. |- |Airbus A220-100 |0 |20 | | | |125 |— | |- |Airbus A220-300 |0 |20 |<abbr title="Variabel">Var</abbr> |<abbr title="Variabel">Var</abbr> |<abbr title="Variabel">Var</abbr> |149 |— |— |- |[[Boeing 737|Boeing 737-800]] |7 |— |18 |18 |148 |184 |<ref>https://www.lot.com/us/en/boeing-737-800-lot-polish-airlines-planes</ref> |— |- |[[Boeing 737|Boeing 737 MAX 8]] |18 |13 |20 |18 |138 |176 |<ref>https://www.lot.com/us/en/boeing-737-max-8-lot-polish-airlines-planes</ref> |Vliegverbod |- |[[Boeing 787 Dreamliner|Boeing 787-8]] |8 |2 |18 |21 |213 |252 |<ref>https://www.lot.com/us/en/dreamliner-787</ref> |— |- |[[Boeing 787 Dreamliner|Boeing 787-9]] |7 |— |24 |21 |249 |294 |<ref>https://www.lot.com/us/en/dreamliner-787-9</ref> |SP-LSC vlieg in 'Poolse onafhanklikheid' tema |- |Embraer 170 |5 |— |5 |12 |48 |65 |<ref>https://www.lot.com/us/en/embraer-170-airplane-description</ref> |— |- |Embraer 175 |15 |— |7 |16 |52 |75 |<ref>https://www.lot.com/us/en/embraer-175</ref> |— |- |Embraer 190 |8 |— | colspan="3" |<abbr title="Variabel">Var</abbr> |106 |<ref>https://www.lot.com/us/en/embraer-190</ref> |— |- |Embraer 195LR |16 |— |10 |12 |80 |102 |<ref>https://www.lot.com/us/en/embraer-195-description</ref> |— |- |Embraer 195 E@ |3 |— | | | |136 | | |- !Totaal !86 !550 ! colspan="5" | ! |} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lugrederye]] kce8380lip2j1viqehhwsras6fefgi3 0 393048 2966441 2520195 2026-09-11T14:07:08Z BurgertB 2401 Sort 2966441 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas rolprent | naam = A Beautiful Mind | beeld = | regisseur = [[Ron Howard]] | produksieleier = [[Brian Grazer]]<br />[[Ron Howard]] | draaiboekskrywer = [[Akiva Goldsman]] | met = {{Plainlist| * [[Russell Crowe]] * [[Ed Harris]] * [[Jennifer Connelly]] * [[Paul Bettany]] * [[Adam Goldberg]] * [[Judd Hirsch]] * [[Josh Lucas]] * [[Anthony Rapp]] * [[Christopher Plummer]]}} | kinematografie = [[Roger Deakins]] | musiek = [[James Horner]] | redigeerder = [[Daniel P. Hanley]]<br />[[Mike Hill]] | verspreider = Universal Pictures | ateljee = Universal Pictures<br />DreamWorks Pictures<br />Imagine Entertainment | vrystelling = [[21 Desember]] [[2001]] | speeltyd = 135 min | land = {{VSA}} | taal = [[Engels]] | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0268978 }} '''''A Beautiful Mind''''' is 'n Amerikaanse rolprent uit 2001 wat geregisseer is deur [[Ron Howard]].<ref>[https://variety.com/2001/film/awards/a-beautiful-mind-3-1200552261/ A Beautiful Mind]</ref><ref>[https://deadline.com/2015/05/john-nash-dead-a-beautiful-mind-mathematician-was-86-1201432402/ Mathematician John Nash, Subject Of ‘A Beautiful Mind’, Dies In Car Crash]</ref> Beautiful Mind is 'n rolprent oor die lewe van die wiskundige John Forbes Nash Jr., wat aan [[skisofrenie]] gely het. Die draaiboek is gebaseer op die boek met dieselfde titel, geskryf in 1999 deur Sylvia Nasar.<ref>[http://www.trouw.nl/tr/nl/4512/Cultuur/article/detail/2503400/2000/04/29/Het-leven-van-John-Nash-genie-gek-genezen.dhtml Het leven van John Nash: genie, gek, genezen], resensie van die boek in ''Trouw'', 29 April 2000</ref> Die rolprent het in [[74ste Oscar-toekenningsaand |2002 vier Oscars]] ontvang. == Hoofrolspelers == * [[Russell Crowe]] * [[Ed Harris]] * [[Jennifer Connelly]] * [[Paul Bettany]] * [[Adam Goldberg]] * [[Judd Hirsch]] * [[Josh Lucas]] * [[Anthony Rapp]] * [[Christopher Plummer]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0268978}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Beautiful Mind, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Engelse rolprente]] lud4ln3ftcxf6dawor4y0j0j7gi3igq 0 394619 2966533 2774343 2026-09-11T19:17:43Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966533 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Vignes palissées à Stellenbosch.jpg|duimnael|Ondersteunde wingerde in [[Stellenbosch]]. Klimaatsverandering beïnvloed die landbousektor in Suid-Afrika.]] '''Klimaatsverandering in Suid-Afrika''' verwys na onder andere verhoogde temperature en reënvalveranderlikheid. Bewyse toon tans dat uiterste weergebeurtenisse meer prominent word as gevolg van [[klimaatsverandering]].<ref name=":4">Republic of South Africa, ''[https://www.environment.gov.za/sites/default/files/docs/nationalclimatechange_adaptationstrategy_ue10november2019.pdf National Climate Change Adaptation Strategy (NCCAS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210612014043/https://www.environment.gov.za/sites/default/files/docs/nationalclimatechange_adaptationstrategy_ue10november2019.pdf |date=12 Junie 2021 }},'' Weergawe UE10, 13 November 2019.</ref> Dit is 'n kritieke bekommernis vir Suid-Afrikaners aangesien klimaatsverandering die algehele status en welstand van die land sal beïnvloed, byvoorbeeld met betrekking tot waterbronne. Net soos baie ander dele van die wêreld, het klimaatsnavorsing getoon dat die werklike uitdaging in Suid-Afrika meer verband hou met omgewingskwessies eerder as ontwikkelingskwessies.<ref>{{Citation|title=Impacts of and Adaptation to Climate Change|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-3-211-78203-3_5|work=Climate Change and Technological Options|year=2008|pages=51–58|place=Vienna|publisher=Springer Vienna|doi=10.1007/978-3-211-78203-3_5|isbn=978-3-211-78202-6|access-date=2020-11-24}}</ref> Die ernstigste uitwerking sal wees om die watervoorsiening te teiken, wat 'n groot uitwerking op die [[landbou]]sektor het.<ref name=":32"/> Vinnige omgewingsveranderinge lei tot duidelike uitwerking op die gemeenskap en omgewingsvlak op verskillende maniere en aspekte, wat begin met luggehalte, temperatuur- en [[Weer (meteorologie)|weerpatrone]], wat uitkring na [[voedselsekuriteit]] en 'n verhoogte siektelas.<ref>{{Cite web|title=International Journal of Environmental Research and Public Health|url=https://www.mdpi.com/journal/ijerph|access-date=2020-11-26|website=www.mdpi.com|language=en}}</ref> Die verskillende [[Uitwerking van klimaatsverandering|gevolge van klimaatsverandering]] op landelike gemeenskappe sal na verwagting insluit: [[droogte]], uitputting van waterbronne, afname van [[biodiversiteit]], [[Erosiebeheer|gronderosie]], verminderde bestaansekonomieë en staking van kulturele aktiwiteite.<ref name=":1">{{Cite web|title=Sustainability|url=https://www.mdpi.com/journal/sustainability|access-date=2020-11-26|website=www.mdpi.com|language=en}}</ref> Suid-Afrika dra aansienlike by tot [[Koolstofdioksied|CO₂]]-emissies, synde dit die 14de grootste vrysteller van CO₂ in die wêreld is.<ref name=":32">{{Cite web|date=2018-10-15|title=The Carbon Brief Profile: South Africa|url=https://www.carbonbrief.org/the-carbon-brief-profile-south-africa|access-date=2020-08-03|website=Carbon Brief|language=en}}</ref> Suid-Afrika se koolstofvrystellings was 9,5 ton per capita, ver bo die wêreldgemiddelde. Dit is grootliks te wyte aan die land se energiestelsel wat sterk op steenkool en olie staatmaak.<ref name=":32"/> As deel van sy internasionale verpligtinge, het Suid-Afrika onderneem om piekvrystellings tussen 2020 en 2025 te verlaag.<ref name=":32"/> ==Kweekhuisgasvrystellings== Suid-Afrika is die wêreld se 14de grootste vrysteller van [[kweekhuisgas]]se.<ref name=":32"/> ===Energiesektor=== [[Lêer:Energie Voorsiening Suid-Afrika.jpg|duimnael|Bron<ref name="2021Report" />]] Suid-Afrika het 'n groot energiesektor, wat die derde grootste ekonomie in Afrika is. Die land het in 2018 227 TWh elektrisiteit verbruik.<ref>{{Cite web|title=South Africa - Countries & Regions|url=https://www.iea.org/countries/south-africa|access-date=2020-08-03|website=IEA|language=en-GB}}</ref> Die oorgrote meerderheid van Suid-Afrika se elektrisiteit is uit [[steenkool]] opgewek, met die brandstof verantwoordelik vir 88% van produksie in 2017.<ref name=":3">{{Cite web|date=2018-10-15|title=The Carbon Brief Profile: South Africa|url=https://www.carbonbrief.org/the-carbon-brief-profile-south-africa|access-date=2020-08-03|website=Carbon Brief|language=en}}</ref> Suid-Afrika is die 7de grootste steenkoolprodusent ter wêreld.<ref name=":3" /> Vanaf Julie 2018 het Suid-Afrika 'n steenkoolkragopwekkingsvermoë van 39 gigawatt (GW) gehad.<ref name=":3" /> Suid-Afrika is die wêreld se 14de grootste vrysteller van kweekhuisgasse.<ref name=":3" /> Suid-Afrika beplan om weg te beweeg van steenkool in die elektrisiteitsektor en die land produseer die meeste son- en windenergie per terawatt-uur in Afrika.<ref>{{Cite web |date=2022-05-24 |title=SA is the biggest wind and solar producer in Africa, but most of its energy still comes from coal |url=https://theoutlier.co.za/news/82781/sa-is-the-biggest-wind-and-solar-producer-in-africa-but-most-of-our-energy-still-comes-from-coal |access-date=2022-06-11 |website=The Outlier |language=en-US |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102184237/https://theoutlier.co.za/news/82781/sa-is-the-biggest-wind-and-solar-producer-in-africa-but-most-of-our-energy-still-comes-from-coal |url-status=dead }}</ref> Die land beoog om 34 GW steenkoolkragvermoë teen 2050 uit diens te stel.<ref name=":3" /> Suid-Afrika beoog ook om ten minste 20 GW se [[Hernubare energie|hernubare kragopwekkingskapasiteit]] teen 2030 in werking te stel.<ref>{{Cite web|title=South Africa Energy Outlook – Analysis|url=https://www.iea.org/articles/south-africa-energy-outlook|access-date=2020-06-16|website=IEA|language=en-GB}}</ref> Suid-Afrika beoog om 77 834 megawatt (MW) elektrisiteit teen 2030 op te wek, met nuwe kapasiteit wat aansienlik van hernubare bronne afkomstig is om die emissieverminderingsteikens te bereik <ref>{{Cite web|date=2019-10-18|title=Renewables in, coal out: South Africa's energy forecast|url=https://www.renewableenergyworld.com/2019/10/18/renewables-in-coal-out-south-africas-energy-forecast/|access-date=2020-06-16|website=Renewable Energy World|language=en-US|archive-date=2020-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616111533/https://www.renewableenergyworld.com/2019/10/18/renewables-in-coal-out-south-africas-energy-forecast/|url-status=dead}}</ref><ref name="dme-coal3">{{cite web |title=Coal |url=http://www.energy.gov.za/files/coal_frame.html |access-date=8 Januarie 2010 |publisher=Department of Energy |archive-date= 6 Augustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100806181936/http://www.energy.gov.za/files/coal_frame.html |url-status=dead }}</ref> Deur sy doelwitte soos uiteengesit in die Geïntegreerde Hulpbronplan, het dit die Hernubare Energie Onafhanklike Kragprodusente-verkrygingsprogram aangekondig, wat daarop gemik is om hernubare kragopwekking deur privaatsektorinvestering te verhoog.<ref name=":0">{{Cite web |title=Renewable Independent Power Producer Programme {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-government/government-programmes/renewable-independent-power-producer-programme |access-date=2022-05-12 |website=www.gov.za}}</ref><ref name="2021Report">{{Cite web |date=2021 |title=THE SOUTH AFRICAN ENERGY SECTOR REPORT 2021 |url=http://www.energy.gov.za/files/media/explained/2021-South-African-Energy-Sector-Report.pdf |url-status=dead |access-date= 2 November 2022 |archive-date= 8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408111834/https://www.energy.gov.za/files/media/explained/2021-South-African-Energy-Sector-Report.pdf }}</ref> ===Vervoer=== [[Lêer:Cape-Town-Taxis.jpg|duimnael|[[Kaapstad]] minibustaxi staanplek]] Die vervoersektor in Suid-Afrika dra 10,8% van die totale kweekhuisgasvrystellings in die land by. Afgesien van die direkte vrystellings, verskaf indirekte vrystellings deur die vervaardiging en vervoer van brandstof ook aansienlike vrystellings. <ref>''[https://www.transport.gov.za/documents/11623/89294/Green_Transport_Strategy_2018_2050_onlineversion.pdf/71e19f1d-259e-4c55-9b27-30db418f105a Green Transport Strategy for South Africa: (2018-2050)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605110056/https://www.transport.gov.za/documents/11623/89294/Green_Transport_Strategy_2018_2050_onlineversion.pdf/71e19f1d-259e-4c55-9b27-30db418f105a |date= 5 Junie 2021 }}'', 2018.</ref><ref name=":32"/> Veral [[padvervoer]] dra ongeveer driekwart by tot die totale vervoervrystellings.<ref>{{Cite journal|last1=Tongwane|first1=Mphethe|last2=Piketh|first2=Stuart|last3=Stevens|first3=Luanne|last4=Ramotubei|first4=Teke|date=2015-06-01|title=Greenhouse gas emissions from road transport in South Africa and Lesotho between 2000 and 2009|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1361920915000267|journal=Transportation Research Part D: Transport and Environment|language=en|volume=37|pages=1–13|doi=10.1016/j.trd.2015.02.017|issn=1361-9209}}</ref> ==Impak op die natuurlike omgewing== ===Temperatuur en weersverandering=== Daar was verskillende bevestigings oor klimaatsverandering-effekte in Suid-Afrika met 'n vinnige afname in reënval en waargeneemde hoë temperatuurvlakke. Klimaatsverandering sal na verwagting temperature in Suid-Afrika teen die middel van die eeu met 2-3 grade Celsius verhoog, en 3-4 grade Celsius teen die einde van die eeu in 'n intermediêre scenario.<ref name=":32"/> Impakte sal ook veranderende reënpatrone en verhoogde verdamping insluit, wat die waarskynlikheid van uiterste droogtes verhoog.<ref name=":32"/> [[Afrika]] ly tans en in die vooruitsig aan beduidende hittegolwe gebaseer op die aard van die vasteland te midde van die huidige omgewingskrisis.<ref>{{Cite journal|last1=Parkes|first1=Ben|last2=Cronin|first2=Jennifer|last3=Dessens|first3=Olivier|last4=Sultan|first4=Benjamin|date=2019-06-01|title=Climate change in Africa: costs of mitigating heat stress|journal=Climatic Change|language=en|volume=154|issue=3|pages=461–476|bibcode=2019ClCh..154..461P|doi=10.1007/s10584-019-02405-w|issn=1573-1480|doi-access=free|s2cid=159436152}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | width = 500 | image1 = Koppen-Geiger Map ZAF present.svg | caption1 = Verlede [[Köppen-klimaatklassifikasie]] kaart vir Suid-Afrika vir 1980–2016 | image2 = Koppen-Geiger Map ZAF future.svg | caption2 = Voorspelde Köppen-klimaatklassifikasie kaart vir Suid-Afrika vir 2071–2100 | total_width = | alt1 = }} ==Impak op mense== ===Impak van Aardverwarming op die omgewing=== ====Landbou==== Die grootste uitdaging wat enige nasie in die gesig staar as gevolg van klimaatsverandering is die direkte uitwerking daarvan op voedselsekerheid. In hierdie sin word Afrika gelys as die mees kwesbare kontinent vir klimaatsveranderinge.<ref>{{Cite web|title=CAADP to reduce food security emergencies in Africa - World|url=https://reliefweb.int/report/world/caadp-reduce-food-security-emergencies-africa|access-date=2020-11-27|website=ReliefWeb|language=en}}</ref> In [[Ethiopië]] staar voedselproduksie byvoorbeeld baie uitdagings in die gesig as gevolg van klimaatsverandering. Daar word kennis geneem dat daar 'n toename in die jaarlikse produksieverliese as gevolg van klimaatsveranderinge van jaar tot jaar is.<ref name=":2">{{Cite web|title=Likelihood of Cape Town water crisis tripled by climate change – World Weather Attribution|url=https://www.worldweatherattribution.org/the-role-of-climate-change-in-the-2015-2017-drought-in-the-western-cape-of-south-africa/|access-date=2020-08-03|language=en-GB}}</ref> [[Landbou]] sal na verwagting negatief beïnvloed word deur droogtes, verminderde reënval, plae en ander veranderinge in die omgewing as gevolg van klimaatsverandering.<ref name=":32"/> Hoër temperature in Suid-Afrika.<ref>{{Cite web|title=The best time to go to South Africa's Cape {{!}} weather & climate {{!}} Expert Africa|url=https://www.expertafrica.com/south-africa/weather-and-climate|access-date=2020-11-26|website=www.expertafrica.com}}</ref> en minder reënval sal tot beperkte waterbronne en veranderende grondvog lei, wat lei tot verlaagde gewaslandproduktiwiteit.<ref>{{Cite journal|last1=Calzadilla|first1=Alvaro|last2=Zhu|first2=Tingju|last3=Rehdanz|first3=Katrin|last4=Tol|first4=Richard S. J.|last5=Ringler|first5=Claudia|date=2014-05-01|title=Climate change and agriculture: Impacts and adaptation options in South Africa|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2212428414000103|journal=Water Resources and Economics|language=en|volume=5|pages=24–48|doi=10.1016/j.wre.2014.03.001|issn=2212-4284}}</ref> Sommige voorspellings toon dat oppervlakwatervoorraad teen die jaar 2070 met 60% kan afneem in dele van die [[Wes-Kaap]].<ref>[http://www.alertnet.org/thefacts/reliefresources/114303555233.htm Climate change to create African 'water refugees' – scientists], Reuters Alertnet. Besoek op 21 September 2006]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101025171036/http://www.alertnet.org/thefacts/reliefresources/114303555233.htm|date=25 Oktober 2010}}</ref> Om die skade wat deur grondwanbestuur veroorsaak is, om te keer, het die regering 'n skema ondersteun wat volhoubare ontwikkeling en die gebruik van natuurlike hulpbronne bevorder<ref>{{cite web|title=Department of Agriculture South Africa|url=http://www.nda.agric.za/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081111165435/http://www.nda.agric.za/|archive-date=11 November 2008|access-date=30 October 2011|publisher=Nda.agric.za}}</ref> [[Mielie]]produksie, wat bydra tot 'n 36% van die bruto waarde van Suid-Afrika se veldgewasse, het ook negatiewe gevolge ervaar weens klimaatsverandering. Die geraamde waarde van die verlies, wat scenario's met en sonder die koolstofdioksied-bemestingseffek in ag neem,<ref>{{cite web|title=The {{chem|CO|2}} fertilization effect: higher carbohydrate production and retention as biomass and seed yield|url=http://www.fao.org/docrep/w5183e/w5183e06.htm|access-date=30 Oktober 2011|publisher=Fao.org}}</ref> wissel tussen tiene en honderde miljoene rande.<ref>{{cite web|author=J. Turpie|display-authors=etal|year=2002|title=Economic Impacts of Climate Change in South Africa: A Preliminary Analysis of Unmitigated Damage Costs|url=http://www.fitzpatrick.uct.ac.za/pdf/turpie02.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325021406/http://www.fitzpatrick.uct.ac.za/pdf/turpie02.pdf|archive-date=25 March 2009|publisher=Joint Center for Political and Economic Studies Inc. Southern Waters Ecological Research & Consulting & Energy & Development Research Centre}}</ref> ==== Toerisme ==== Suid-Afrika het 'n belangrike [[toerisme]]-aspek om na te kyk en heelwat aandag aan te gee wanneer die impak van klimaatsverandering oorweeg word. Dit is 'n sensitiewe sektor om op te noem, maar die belangrikheid daarvan lê in sy [[kwesbaarheid vir klimaatsverandering]] wat die afgelope tyd toeneem.<ref>{{Cite journal|last1=Fitchett|first1=Jennifer M.|last2=Grant|first2=Bronwyn|last3=Hoogendoorn|first3=Gijsbert|date=June 2016|title=Climate change threats to two low-lying South African coastal towns: Risks and perceptions|journal=South African Journal of Science|volume=112|issue=5–6|page=9 |doi=10.17159/sajs.2016/20150262|issn=0038-2353|doi-access=free}}</ref> Uitdagings oorskry die feit dat daar 'n behoefte is om die weg te baan vir meer toeriste om te kom. Suid-Afrika se grootste bekommernis strek oor die ontwikkeling van armoedeversagtingsplanne wat die gevolg is van klimaatsverandering in Suid-Afrika. <ref>{{Cite journal|last1=Mugambiwa|first1=Shingirai S.|last2=Tirivangasi|first2=Happy M.|date=2017|title=Climate change: A threat towards achieving 'Sustainable Development Goal number two' (end hunger, achieve food security and improved nutrition and promote sustainable agriculture) in South Africa|journal=Jàmbá: Journal of Disaster Risk Studies|volume=9|issue=1|page=350|doi=10.4102/jamba.v9i1.350|issn=1996-1421|pmc=6014178|pmid=29955332}}</ref> Toerisme het beleidmakers in Afrika aangemoedig om werksgeleenthede, ekonomiese groei te verbeter en verskillende bedrywe te ondersteun. Daar is verskillende kritieke uitdagings wat die toerismesektor in Suid-Afrika in die gesig staar en dit was hoofsaaklik die gevolg van die gevolge van klimaatsverandering.<ref name=":7">{{Cite web|title=GeoJournal of Tourism and Geosites|url=http://gtg.webhost.uoradea.ro/|access-date=2020-11-28|website=gtg.webhost.uoradea.ro}}</ref> In hierdie verband is dit belangrik om op te let dat die nasionale regering in Suid-Afrika begin het om nuwe toerisme- en klimaatgebaseerde beleide te implementeer om die uitdagings die hoof te bied.<ref>{{Cite journal|date=2018|title=Tourism and Climate Change: Stakeholder Perceptions of At Risk Tourism Segments in South Africa|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=728420|journal=Euro Economica|language=English|volume=37|issue=2|pages=104–118|issn=1582-8859}}</ref> Dit is betekenisvol dat die algemene klimaat in Suid-Afrika ly aan gevarieerde toestande en veranderinge. Hierdie variasies teiken somer- en winterreënvalstreke, subtropiese gebiede, en beide vogtige en droë streke.<ref>{{Cite journal|last1=Fitchett|first1=Jennifer M.|last2=Robinson|first2=Dean|last3=Hoogendoorn|first3=Gijsbert|date=2017-06-03|title=Climate suitability for tourism in South Africa|url=https://doi.org/10.1080/09669582.2016.1251933|journal=Journal of Sustainable Tourism|volume=25|issue=6|pages=851–867|doi=10.1080/09669582.2016.1251933|issn=0966-9582|s2cid=157349642}}</ref> ====Gesondheidsimpakte==== Daar is bewyse dat klimaatsverandering negatiewe impakte op openbare gesondheid in Suid-Afrika sal hê, veral as gevolg van die hoë persentasie kwesbare mense.<ref>{{Cite journal|last1=Chersich|first1=Matthew F.|last2=Wright|first2=Caradee Y.|last3=Venter|first3=Francois|last4=Rees|first4=Helen|last5=Scorgie|first5=Fiona|last6=Erasmus|first6=Barend|date=September 2018|title=Impacts of Climate Change on Health and Wellbeing in South Africa|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=15|issue=9|page=1884|doi=10.3390/ijerph15091884|issn=1661-7827|pmc=6164733|pmid=30200277|doi-access=free}}</ref> Daar is reeds 'n hoë siektelas in Suid-Afrika wat aan omgewingstressors gekoppel is en klimaatsverandering sal baie van hierdie sosiale en omgewingskwessies vererger.<ref>{{Cite journal|last1=Mugambiwa|first1=Shingirai S.|last2=Tirivangasi|first2=Happy M.|date=2017-02-27|title=Climate change: A threat towards achieving 'Sustainable Development Goal number two' (end hunger, achieve food security and improved nutrition and promote sustainable agriculture) in South Africa|journal=Jàmbá: Journal of Disaster Risk Studies|volume=9|issue=1|page=350|doi=10.4102/jamba.v9i1.350|issn=2072-845X|pmc=6014178|pmid=29955332}}</ref> Klimaatsverandering sal na verwagting [[openbare gesondheid]] bedreig deur verhoogde hittestres, stygings in vektoroordraagbare siektes en [[aansteeklike siektes]], verergerende uiterste weersomstandighede, 'n afname in voedselsekuriteit en verhoogde geestesgesondheidstres.<ref>{{Cite journal|last1=Wright|first1=C. Y.|last2=Garland|first2=R. M.|last3=Norval|first3=M.|last4=Vogel|first4=C.|date=August 2014|title=Human health impacts in a changing South African climate|journal=South African Medical Journal|volume=104|issue=8|pages=579–582|doi=10.7196/samj.8603|issn=0256-9574|pmid=26307804|doi-access=free}}</ref> 'n 2019-opname van literatuur oor aanpassing en openbare gesondheid het bevind dat "die volume en kwaliteit van navorsing teleurstellend is, en buite verhouding tot die bedreiging wat klimaatsverandering in Suid-Afrika inhou."<ref>{{Cite journal|last1=Chersich|first1=Matthew F.|last2=Wright|first2=Caradee Y.|date=2019-03-19|title=Climate change adaptation in South Africa: a case study on the role of the health sector|journal=Globalization and Health|volume=15|issue=1|pages=22|doi=10.1186/s12992-019-0466-x|issn=1744-8603|pmc=6423888|pmid=30890178}}</ref> ==Versagting== [[Lêer:COP17 - Global Day of Action (Durban) 604 (6466362405).jpg|duimnael|Wêrelddag van Aksie-betogings in Durban, 2011]] Die Suid-Afrikaanse regering het hom verbind tot 'n hoogtepunt van CO₂-vrystellings tussen 2020 en 2025. Suid-Afrika het ingestem om saam met ander ondertekenaars van die Parys-ooreenkoms te werk om temperatuurstygings onder 2°C te hou.<ref name=":5">UNFCCC, ''[https://www4.unfccc.int/sites/ndcstaging/PublishedDocuments/South%20Africa%20First/South%20Africa.pdf South Africa’s Intended Nationally Determined Contribution (INDC)], 2015.''</ref> Onafhanklike waarnemers het egter die huidige optrede deur die regering as onvoldoende beskryf.<ref name=":32"/> Hierdie versuim om op te tree hou deels verband met die regering se eienaarskap van [[Eskom]], wat verantwoordelik is vir meeste van die [[steenkool]]gebruik in die land.<ref name=":32"/> Net so is die ekonomie een van die mees energie-intensiewe in die wêreld, hoewel dit nie versagtingsteikens vir die industrie gestel het nie.<ref name=":32"/> Om finansies en beleggings te kanaliseer om na 'n laekoolstofekonomie en samelewing oor te skakel, is 'n groot uitdaging vir Suid-Afrika.<ref name=":5" /> Soos alle lande wat party is by die Parys-ooreenkoms sal Suid-Afrika sy kweekhuisgasvoorraad op die laatste vanaf 2024 ten minste tweejaarliks aan die Verenigde Nasies se Raamwerkkonvensie oor Klimaatsverandering (UNFCCC) moet rapporteer.<ref>{{Cite web|date=2019-07-19|title=NDC reporting: making the Paris Agreement Transparency Framework work|url=https://energypost.eu/ndc-reporting-making-the-paris-agreement-transparency-framework-work/|website=Energy Post|access-date=2022-11-05|archive-date=2020-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623090649/https://energypost.eu/ndc-reporting-making-the-paris-agreement-transparency-framework-work/|url-status=dead}}</ref> ==Aanpassing== Die Suid-Afrikaanse regering het sy Nasionale Klimaatverandering Aanpassing Strategie (NCCAS) in 2019 opgestel.<ref>{{Cite web |url=https://www.environment.gov.za/sites/default/files/docs/nationalclimatechange_adaptationstrategy_ue10november2019.pdf |title=argiefkopie |access-date= 2 November 2022 |archive-date=12 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612014043/https://www.environment.gov.za/sites/default/files/docs/nationalclimatechange_adaptationstrategy_ue10november2019.pdf |url-status=dead }}</ref> Hierdie strategie bied 'n visie vir aanpassing by klimaatsverandering en die verhoging van veerkragtigheid in die land. Hierdie strategie skets ook prioriteitsareas vir die bereiking van hierdie visie, wat waterbronne, landbou en kommersiële bosbou, gesondheid, biodiversiteit en ekosisteme, menslike nedersettings en ramprisikovermindering insluit.<ref name=":4" /> Hierdie strategie is ook ontwikkel om op te tree op die land se verbintenis tot sy verpligtinge in die Parys-ooreenkoms onder die Verenigde Nasies se Raamwerkkonvensie oor Klimaatsverandering (UNFCCC). Suid-Afrika is besig om sy nasionale strategie vir aanpassing aan klimaatsverandering te finaliseer. Die Nasionale Aanpassingstrategie dien as 'n gemeenskaplike verwysingspunt vir klimaatverandering aanpassingspogings in Suid-Afrika, en dit bied 'n platform waarop nasionale klimaatverandering aanpassingsdoelwitte vir die land verwoord kan word om oorkoepelende leiding aan alle sektore van die ekonomie te verskaf.<ref>{{cite web|title=NATIONAL CLIMATE CHANGE ADAPTATION STRATEGY REPUBLIC OF SOUTH AFRICA|url=http://www.environment.gov.za/sites/default/files/reports/nationalclimate_changeadaptation_strategyforcomment_nccas.pdf|access-date= 5 November 2022|archive-date= 4 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104030516/https://www.environment.gov.za/sites/default/files/reports/nationalclimate_changeadaptation_strategyforcomment_nccas.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Samelewing en kultuur== [[Lêer:Project 90 by 2030 - Youlead Warriors.jpg|duimnael|Jeugbetogers oor klimaatsverandering in Suid-Afrika, 2020.]] ===Aktivisme=== Te midde van die [[2011 Verenigde Nasies se Klimaatberaad]] (COP17) wat in [[Durban]] gehou is, is betogings en betogings gereël om kommer oor klimaatsveranderingkwessies te wek. 'n Optog wat 12 000 mense versamel het, het die afgevaardigdes by COP17 aangemoedig om dringende klimaatsaksie te neem.<ref>{{Cite web |title=C17 - Global Day of Action - Overview |url=https://www.c17.org.za/global-day-of-action.html |access-date=2022-10-07 |website=www.c17.org.za |archive-date=2021-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913015454/http://www.c17.org.za/global-day-of-action.html |url-status=dead }}</ref> Woedende betogers het ook die konferensielokaal ingestorm toe die onderhandelinge op 'n dooiepunt uitgeloop het.<ref>{{Cite web |last=Joselow |first=Gabe |date=2011-12-08 |title=Protesters Occupy Durban Climate Conference |url=https://www.voanews.com/a/protesters-occupy-durban-climate-conference-135333748/159291.html |access-date=2022-10-07 |website=VOA |language=en}}</ref> ===Openbare bewustheid=== Openbare bewustheid van hierdie potensiële impakte het toegeneem met die 2015–20-droogte in Suider-Afrika en die daaropvolgende [[Kaapstadse waterkrisis 2015-2018|Kaapstadse waterkrisis]].<ref name=":2" /> == Sien ook == * [[Aardverwarming]] * [[Klimaat]] * [[Klimaatsverandering in Afrika]] * [[Omgewingskwessies in Suider-Afrika]] * [[Uitwerking van klimaatsverandering]] * [[Regverdige energieoorgangsvennootskap]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrika]] [[Kategorie:Klimatologie]] s92no7nh9byvpllzz2b097dood4wcx5 0 397130 2966431 2552297 2026-09-11T13:56:04Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966431 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Jeff Beck in Amsterdam 1979 (cropped).jpg|duimnael|Jeff Beck in Amsterdam gedurende 1979.]] '''Geoffrey Arnold Beck''' ([[24 Junie]] [[1944]] – [[10 Januarie]] [[2023]]) was 'n [[Engelse]] kitaarspeler. Hy het prominent geword as 'n lid van die rockgroep The Yardbirds, en het daarna The Jeff Beck Group en Beck, Bogert & Appice gestig en gelei. In 1975 het hy oorgeskakel na 'n instrumentale styl met fokus op 'n innoverende klank, en sy vrystellings het genres en style gestrek wat gewissel het van blues rock, harde rock, jazz fusion en 'n mengsel van kitaar-rock en [[elektroniese musiek]]. Beck was in die top vyf van Rolling Stone en ander tydskrifte se lysranglys van die beste kitaarspelers.<ref>{{Cite magazine |date=2015-12-18 |title=100 Greatest Guitarists |url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/100-greatest-guitarists-153675/ |access-date=2022-07-19 |magazine=[[Rolling Stone]] |language=en-US}}</ref><ref name=vgrank>{{cite magazine|magazine=Vintage Guitar |title=Top 100 Guitarists|url=https://www.vintageguitar.com/25972/top-30-guitarists/|date=18 Junie 2017}}</ref><ref name=marshall>{{cite web|publisher=Marshall Amplification|title=Guitar Heroes: Jeff Beck|date=13 April 2021|url=https://marshall.com/live-for-music/guitar-heroes/jeff-beck}}</ref> Hy is dikwels 'n "kitaarspeler se kitaarspeler" genoem.<ref name="top ten">{{cite web|url=https://www.today.com/slideshow/amp/top-10-rock-guitarists-46856154|title=Top 10 rock guitarists|website=TODAY.com|accessdate=17 Julie 2021|date=26 Oktober 2006|author=Anon.|archive-date=17 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717042928/https://www.today.com/slideshow/amp/top-10-rock-guitarists-46856154|url-status=dead}}</ref> Rolling Stone het hom beskryf as "een van die mees invloedryke hoofkitaarspelers in rock".<ref name="rollingstone.com">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/artists/jeff-beck/biography|title=Jeff Beck Biography|magazine=[[Rolling Stone]] |access-date=26 Augustus 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160430152543/http://www.rollingstone.com/music/artists/jeff-beck/biography|archivedate=17 Julie 2021}}</ref> Alhoewel hy twee suksesvolle albums (in 1975 en 1976) as 'n solo-opname opgeneem het, het Beck nie die volgehoue kommersiële sukses van baie van sy tydgenote en groeplede gevestig of gehandhaaf nie.<ref name="top ten"/><ref name="allmusic">{{cite web|url= http://www.allmusic.com/artist/jeff-beck-mn0000240865|website=AllMusic|title=Jeff Beck|last =Erlewine|first=Stephen Thomas|access-date=28 Augustus 2011}}</ref> Hy het saam met baie kunstenaars opgeneem.<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/jeff-beck-mn0000240865/credits|title=Jeff Beck Credits|website=Allmusic |access-date=28 April 2018}}</ref> Beck het wye kritiese lof verwerf en ses keer die [[Grammy-toekenning]] ontvang vir Beste Rock Instrumentale Uitvoering en Beste Pop Instrumentale Uitvoering een keer. In 2014 ontvang hy die Britse Akademie se Ivor Novello-toekenning vir uitstaande bydrae tot Britse musiek.<ref>{{cite journal |first=Mike |last=Pakinkis |title=Ivor Novello Awards 2014: All the winners |journal=Music Week |url=http://www.musicweek.com/news/read/ivor-novello-awards-2014-all-the-winners/058529 |date=22 Mei 2014 |access-date=24 Junie 2014}}</ref> Hy is twee keer in die [[Rock and Roll Hall of Fame]] opgeneem: eers as lid van die Yardbirds (1992) en tweedens as solokunstenaar (2009). ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Beck, Jeff}} [[Kategorie:Britse musici]] [[Kategorie:Geboortes in 1944]] [[Kategorie:Sterftes in 2023]] j1lguxg3cf8lreb19rfm9som9zz4ca2 0 397910 2966493 2695266 2026-09-11T16:51:44Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966493 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas gereg |naam=Kaaskoek |land=Antieke Griekeland |bestanddele=Roomkaas, suiker, kors |soort=Verskeie |variasies=Nagereg (oorwegend) Soutkaaskoek (gerookte salmkaaskoek) }} '''Kaaskoek''' is 'n soet nagereg wat uit een of meer lae bestaan. Die hoof- en dikste laag bestaan gewoonlik uit 'n mengsel van 'n sagte, vars kaas (soos [[maaskaas]], roomkaas of [[ricotta]] ), [[Eier (voedsel)|eiers]] en [[Suikers|suiker]]. Indien daar 'n onderste laag is, bestaan dit meestal uit 'n kors of 'n "basis" wat gemaak is van fyngemaakte koekies (of spysverteringskoekies), grahambeskuitjies, gebakte of soms sponskoek.<ref>{{Cite web|url=https://www.fergusonplarre.com.au/History/Cheescakes.html|title=A History of Cheesecakes|last=Ferguson Plarre Bakehouses|publisher=www.fergusonplarre.com.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20131124231229/http://www.fergusonplarre.com.au/History/Cheescakes.html|archive-date=2013-11-24|access-date=2008-10-12}}</ref> Kaaskoek kan [[gebak]] of ongebak wees (en word gewoonlik verkoel). [[Lêer:Cheesecake mit Beeren.jpg|duimnael|Kaaskoek met bessies]] Kaaskoek kan met suiker versoet en op verskillende maniere gegeur word. [[Vanielje]], [[Spesery|speserye]], [[suurlemoen]], [[sjokolade]], [[pampoen]] of ander geure kan by die hoofkaaslaag gevoeg word. Bykomende geure en visuele trefkrag kan bygevoeg word deur die voltooide nagereg met [[Vrug|vrugte]], geklopte room, [[Neut|neute]], koekies, vrugtesous, sjokoladestroop of ander bestanddele soos eetbare blommetjies te bedek. == Kulinêre klassifikasie == [[Lêer:Day_5_Cheese_cake.webm|duimnael|285x285px|Hoe om 'n korslose kaaskoek te maak (video)]] Moderne kaaskoek word gewoonlik nie as 'n werklike "koek" geklassifiseer nie, ten spyte van die naam (vergelyk byvoorbeeld met Bostonse roompastei). Sommige mense klassifiseer dit as 'n torte as gevolg van die gebruik van baie [[Eier (voedsel)|eiers]], wat die enigste bron van suurdeeg is.<ref>[https://www.atlasobscura.com/articles/towards-a-unified-theory-of-the-new-york-cheesecake#:~:text=Is%20cheesecake%20a%20torte%3F,tortes%20do%20not%20have%20crusts www.atlasobscura.com]</ref> Ander bronne identifiseer dit as 'n randkoek of tert.<ref>https://www.chsperiscope.com/perspectives/2018/03/28/cheesecake-cake-pie-or-tart-editorial/</ref> === Sout kaaskoeke === '''Gerooktesalmkaaskoek''' is 'n sout kaaskoek wat gerookte [[salm]] bevat.<ref>Ann Kask, ''Salmon Cookery: From the Salmon Capital of the World'', pp.20-21, Firstchoicebooks, 2002 {{ISBN|0919537588}}.</ref> Dit word meestal as 'n voorgereg of 'n buffetgereg voorgesit.<ref>Carol Fenster, ''1,000 Gluten-Free Recipes'', p.144, John Wiley & Sons, 2008 {{ISBN|0470067802}}.</ref><ref>Susan & Enzo Ardovini, ''Cooking at the Cafe with Sue'', p.93, Devanis Publishing, 2008 {{ISBN|0615233635}}.</ref> [[Michael Portillo]] het 'n rookhuis wat deur die familie bestuur word op die eiland Skye, [[Skotland]]<ref>{{Cite web |url=http://www.gardenofskyesmokehouse.co.uk/index.asp |title=Garden of Skye Smokehouse |access-date=22 Februarie 2023 |archive-date=12 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120412054238/http://www.gardenofskyesmokehouse.co.uk/index.asp |url-status=dead }}</ref> besoek tydens sy ''Groot Britse Spoorwegreise-'' reeks. Nadat hy hul gerooktesalmkaaskoek geproe het, het hy gesê: "Jy het nie geleef totdat jy dit geproe het nie."<ref>Michael Portillo, [http://www.bbc.co.uk/programmes/b00yd34b "Lochailort to Skye"], ''Great British Railway Journeys'', episode 25, series 2, first broadcast 4 February 2011 BBC2 and BBCHD, accessed and 7 August 2012.</ref> 'n Gerooktesalmkaaskoek was 'n pryswennende resep in 1996 in die ''Better Homes and Gardens''-resepkompetisie. Die resep het die gebruik van Switserse kaas vereis saam met die meer gewone (vir kaaskoeke) [[ricotta]].<ref>Kristi M. Fuller (red), ''Prizewinning Recipes: 200 of the Best Dishes from Better Homes and Gardens Prize Tested Recipe Contest'', p. 35, Mereedith Books, 2003 {{ISBN|0696218550}}.</ref> == Geskiedenis == 'n Antieke vorm van kaaskoek was dalk 'n gewilde gereg in [[antieke Griekeland]] selfs voor die Romeine se oorname daarvan met die verowering van Griekeland.<ref>Dana Bovbjerg, Jeremy Iggers, ''The Joy of Cheesecake'', Barron's Educational Series, 1989</ref> Die vroegste aangetekende vermelding van 'n kaaskoek is deur die Griekse geneesheer Aigimus (5de eeu v.C.), wat 'n boek geskryf het oor die kuns om kaaskoek te maak ({{Lang|grc|πλακουντοποιικόν σύγγραμμα}} — ''plakountopoiikon sungramma'').<ref>Callimachus, ''ap. Athen'', xiv. p. 643, e</ref> Die vroegste bestaande kaaskoekresepte word in [[Cato die ouere|Cato die Ouderling]] se {{Lang|la|[[De Agri Cultura]]}} gevind, wat resepte vir drie koeke vir godsdienstige gebruike insluit: {{Lang|la|libum}}, {{Lang|la|savillum}} en {{Lang|la|[[Placenta cake|placenta]]}}.<ref>Cato the Elder, ''De Agri Cultura'', paragraphs 75 and 76. Available in English on-line at: [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cato/De_Agricultura/E*.html University of Chicago: Penelope] (Note: The "leaves" mentioned in Cato's recipe are bay leaves.)</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.novaroma.org/religio_romana/cato_recipes.html|title=Cato's 'De Agricultura': Recipes|publisher=www.novaroma.org|access-date=2008-10-12}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/e/roman/texts/cato/de_agricultura/e*.html|title=Cato's 'De Agricultura': Recipes}}</ref> Van die drie is ''plasentakoek'' die meeste soos moderne kaaskoeke: met 'n kors wat apart voorberei en gebak word. <ref>{{Cite web|url=http://www.culinaryschools.com/newsletter/July%202007%20CulinarySchools.com%20Newsletter.pdf|title=A Bit of Food History: Cheesecake|publisher=www.culinaryschools.com|access-date=2008-10-12}}</ref> 'n Moderner weergawe genaamd '''sambokade''', gemaak met vlierblom en rooswater, word gevind in ''Forme of Cury'', 'n Engelse kookboek uit 1390.<ref name="j1">https://online.ucpress.edu/gastronomica/article/2/4/19/46591/Cheesecakes-Junkets-and-Syllabubs</ref> <ref name="The Forme of Curry">http://www.godecookery.com/goderec/grec16.htm</ref> Op grond hiervan het die sjef Heston Blumenthal aangevoer dat kaaskoek 'n Engelse uitvinding is.<ref name="Blumenthal2013">{{Cite web |url=https://stmaartenagriculture.com/cheese-cake-christmas-history-cheese-cake/ |title=argiefkopie |access-date=22 Februarie 2023 |archive-date=13 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230113160923/https://stmaartenagriculture.com/cheese-cake-christmas-history-cheese-cake/ |url-status=dead }}</ref> === Die moderne kaaskoek === Die Engelse naam ''kaaskoek'' word slegs sedert die 15de eeu gebruik,<ref>https://archive.org/details/azoffooddrink00ayto</ref> en die kaaskoek het eers iewers rondom die 18de eeu in sy moderne vorm ontwikkel. Europeërs het begin om gis te verwyder en eerder geklitste eiers by die kaaskoek te voeg. Met die oorweldigende gisgeur verwyder, het die resultaat meer soos 'n nageregbederf geproe.<ref>{{Cite web|url=https://www.cheesecake.com/History-Of-Cheesecake.asp|title=The Rich History of a Favorite Dessert|publisher=Cheesecake.com|access-date=2019-01-09}}</ref> Die vroeë 19de-eeuse kaaskoekresepte in ''A New System of Domestic Cookery'' deur Maria Rundell word gemaak met kaaskoek en vars botter. Een weergawe is verdik met geblansjeerde [[Amandel|amandels]], eiers en room, en die koeke het moontlik korente, [[brandewyn]], rosyntjiewyn, [[neutmuskaat]] en lemoenblomwater ingesluit. Moderne kommersiële Amerikaanse roomkaas is in 1872 ontwikkel, toe William Lawrence van Chester, New York, op soek was na 'n manier om die sagte, Franse kaas neufchâtel te herskep. Hy het per ongeluk vorendag gekom met 'n manier om 'n "onryp kaas" te maak wat swaarder en romeriger is. Ander melkboere het ook onafhanklik met soortgelyke skeppings vorendag gekom.<ref>[http://whatscookingamerica.net/History/Cakes/Cheesecake.htm cheesecake History]</ref> Moderne kaaskoek kom in twee verskillende soorte voor. Saam met die gebakte kaaskoek word sommige kaaskoeke gemaak met ongekookte roomkaas op 'n gekrummeldekoekie- of grahambeskuitjiebasis. Hierdie tipe kaaskoek is in die Verenigde State uitgevind. == Nasionale variëteite == Kaaskoeke kan breedweg in twee basiese tipes gekategoriseer word: [[Gebak|gebakte]] en ongebakte. Sommige het nie 'n kors of basis nie. Kaaskoek kom in 'n verskeidenheid style voor wat dikwels gebaseer is op streke: === Afrika === [[Lêer:South-African_Rose_baked_Cheese_Cake.JPG|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/South-African_Rose_baked_Cheese_Cake.JPG/220px-South-African_Rose_baked_Cheese_Cake.JPG|duimnael| Suid-Afrikaanse rooskaaskoek]] ==== Suid-Afrika ==== Een gewilde variant van kaaskoek in [[Suid-Afrika]] word gemaak met geklopte room, roomkaas, gelatien vir die vulsel, en 'n gesmeerde spysverteringsbeskuitjiekors . Dit word nie gebak nie, en word soms gemaak met [[Amarula]]likeur. Hierdie variant is baie soortgelyk aan Britse kaaskoek en is algemener in Britse Suid-Afrikaanse gemeenskappe . <ref>{{Cite web|url=https://www.hotelschool.co.za/2014/08/south-african-favourite-amarula-cheesecake|title=A South African Favourite: Amarula Cheesecake|date=August 2014|website=The International Hotel School|publisher=The International Hotel School|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212003404/https://www.hotelschool.co.za/2014/08/south-african-favourite-amarula-cheesecake|archive-date=2015-02-12|access-date=2015-01-01}}</ref> === Asië === ==== Japan ==== Japannese kaaskoek, of souffléstyl- of katoenkaaskoek, word gemaak met roomkaas, botter, suiker en eiers, en het 'n kenmerkende wankelrige, lugagtige tekstuur, soortgelyk aan chiffonkoek.<ref name="telegraph">{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/11837730/3-ingredient-cotton-cheesecake-recipe-put-to-the-test.html|title=3 ingredient cotton cheesecake: why all the hype?|last=Williamson|first=Olivia|date=3 September 2015|publisher=|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> Niegebakte kaaskoeke staan bekend as ''skaars kaaskoek'' (Japannees: レアチーズケーキ). <ref>{{Cite web|url=https://www.thespruceeats.com/rare-cheesecake-2031083|title=Try This Japanese-Style Rare "No-Bake" Cheesecake With Yogurt|last=Yoshizuka|first=Setsuko|date=2021-05-19|website=The Spruce Eats|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808203052/https://www.thespruceeats.com/rare-cheesecake-2031083|archive-date=2018-08-08|access-date=2021-01-30}}</ref> ==== Filippyne ==== Die prominentste weergawe van kaaskoek in die [[Filippyne]] is ube-kaaskoek. Dit word gemaak met 'n basis van fyngedrukte grahambeskuitjies en 'n boonste laag roomkaas en ''ube halaya'' (gekapte pers garingboom met melk, suiker en botter). Dit kan gebak voorberei word of eenvoudig verkoel word. Soos ander ube-nageregte in die Filippyne, is dit kenmerkend pers van kleur.<ref name="tpk">{{Cite web|url=https://www.thepeachkitchen.com/2015/02/ube-cheesecake/|title=Ube Cheesecake|date=5 February 2015|website=The Peach Kitchen|access-date=7 July 2019}}</ref> <ref name="ws">{{Cite web|url=https://www.womanscribbles.net/ube-cheesecake/|title=Creamy and Luscious Ube Cheesecake|website=Woman Scribbles|access-date=7 July 2019}}</ref> <ref name="tub">{{Cite web|url=https://theunlikelybaker.com/ube-cheesecake-video/|title=Ube Cheesecake with Coconut Cookie Crust and Coconut Whipped Cream (Video)|website=The Unlikely Baker|access-date=7 July 2019}}</ref> === Europa === ==== Spanje ==== Die Baskiese kaaskoek is in 1990 geskep deur Santiago Rivera van die La Viña-restaurant in die [[Outonome Gemeenskap van die Baskeland|Baskeland]], Spanje. Dit het in die 2010's aanlyn gewild geword, aangehelp deur 'n resep wat deur die Britse kosskrywer [[Nigella Lawson]] gepubliseer is. Die Baskiese kaaskoek is saamgestel uit gebrande vla en het geen kors nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/food/2021/dec/01/how-to-make-the-perfect-basque-cheesecake-recipe-felicity-cloake|title=How to make the perfect Basque cheesecake – recipe {{!}} Felicity Cloake's How to make the perfect …|date=2021-12-01|website=the Guardian|language=en|access-date=2022-09-10}}</ref> ==== Rusland ==== Russiesestylkaaskoek (''watroesjka'') is in die vorm van 'n deegring en gevul met kwark of maaskaas.<ref>{{Cite web|url=https://rbth.com/multimedia/video/2015/11/26/kings-vatrushka-a-rusian-style-cheesecake_544793|title=Russian Oven: King's Vatrushka, a Russian-style cheesecake - Russia Beyond|date=2015-11-26|publisher=Rbth.com|access-date=2019-01-09}}</ref> [[Lêer:0stkaka.jpg|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/0stkaka.jpg/220px-0stkaka.jpg|duimnael| Sweedse kaaskoek (''ostkaka'' )]] === Noord-Amerika === ==== Verenigde State ==== Die Verenigde State het verskeie resepte vir kaaskoek en dit hang gewoonlik af van die streek waarin dit gebak word, sowel as die kulturele agtergrond van die persoon wat dit bak.<ref name="mitchell">https://www.foodnetwork.com/restaurants/photos/where-to-get-great-cheesecake-from-coast-to-coast</ref> ==== Chicago ==== Chicagostylkaaskoek is 'n gebakteroomkaasweergawe wat ferm is aan die buitekant met 'n sagte en romerige tekstuur aan die binnekant. Hierdie kaaskoeke word dikwels in 'n gesmeerde koekpan gemaak en is relatief donsig in tekstuur. Die kors wat met hierdie kaaskoekstyl gebruik word, word meestal gemaak van brosbrood wat fyngemaak en met suiker en botter gemeng word. Sommige bevrore kaaskoeke is Chicagostyl.<ref>{{Cite web|url=https://www.streetdirectory.com/food_editorials/snacks/cheese/different_types_of_cheesecakes.html|title=Different Types of Cheesecake|last=Krause|first=Andrew|year=2006|publisher=FoodEditorials Snacks Guide}}</ref> ==== New York ==== [[Lêer:Plain_New_York-style_cheesecake.JPG|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Plain_New_York-style_cheesecake.JPG/220px-Plain_New_York-style_cheesecake.JPG|duimnael| New York-stylkaaskoek]] New York-stylkaaskoek gebruik 'n roomkaasbasis, wat ook [[Room|swaar room]] of suurroom bevat. <ref>{{Cite web|url=https://www.atlasobscura.com/articles/towards-a-unified-theory-of-the-new-york-cheesecake|title=Towards A Unified Theory of the New York Cheesecake|last=Nosowitz|first=Dan|date=2016-02-18|website=Atlas Obscura|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221100450/http://www.atlasobscura.com:80/articles/towards-a-unified-theory-of-the-new-york-cheesecake|archive-date=2016-02-21}}</ref> Die tipiese New Yorkse kaaskoek is ryk en het 'n digte, gladde en romerige tekstuur.<ref>[http://www.joyofbaking.com/Cheesecake.html NY Cheese Cake Recipe & Video – Joyofbaking.com *Video Recipe*]</ref> == Galerye == === Kaaskoeke van oor die wêreld === <gallery> Lêer:Bavarian-Cheesecake.png|Beierse gebakte kaaskoek Lêer:Quarktorte.jpg|Nederlandse kaaskoek (''kwarktaart'') Lêer:Tarte au fromage blanc.png|Franse kaaskoek (''tarte au fromage'') Lêer:Oberkrämer 23.05.2015 13-21-03.JPG|Duitse kaaskoek (''Käsekuchen'') Lêer:Plăcintă cu brânză.jpg|Roemeense kaaskoek Lêer:Carnegie Deli Strawberry Cheesecake.jpg|New York-stylkaaskoek met aarbeie Lêer:Japanese no-bake cheesecake.jpg|Japannese ongebakte kaaskoek met aarbeisous </gallery> === Vrugtekaaskoeke === <gallery> Lêer:Blueberry rare cheesecake.jpg|Kaaskoek met bloubessies en gemengde vrugte Lêer:Cheesecake mit Beeren.jpg|New York-stylkaaskoek met bessies Lêer:Orange cheesecake.jpg|Ongebakte kaaskoek met lemoenjellie Lêer:Manga Basil Cheese Cake with Mango Ravioli3.jpg|Kaaskoek met veselperske Lêer:Lemon Cheesecake Fontanella Tea Garden.jpg|Suurlemoenkaaskoek Lêer:Raw Strawberry Shortcake at Loving Hut Vegan Restaurant.jpg|Rou aarbeikaaskoek </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse kookkuns]] gya7wipbzba7t2snu1vsz9xi6wbeoui 0 403988 2966553 2965593 2026-09-11T22:50:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966553 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline | airline = Lion Air | image = | image_size = | IATA = JT | ICAO = LNI | callsign = LION INTER | founded = {{start date|df=yes|1999|11|15}} | commenced = {{start date and age|df=yes|2000|6|30}} | aoc = | hubs = [[Soekarno-Hatta Internasionale Lughawe|Jakarta–Soekarno-Hatta]]<br/>[[Sultan Hasanuddin Internasionale Lughawe|Makassar]]<br/>[[Juanda Internasionale Lughawe|Surabaya]] | frequent_flyer = | alliance = | subsidiaries = *Lugrederye **[[Batik Air]] **Batik Air Malaysia **Thai Lion Air **Wings Air *Ander **Batam Aero Technic **Lion Bizjet **Lion Parcel **Lion Hotel & Plaza | fleet_size = 111 | destinations = 42 | parent = Lion Air Group | num_employees = | headquarters = Lion Air Tower, Jalan KH. Hasyim Ashari, [[Djakarta]], [[Indonesië]] | key_people = Rusdi Kirana (Voorsitter)<br/>{{nowrap|Edward Sirait (President en HUB)}}<br/>Daniel Putut (Besturende Direkteur) | revenue = | operating_income = | net_income = | profit = | assets = | equity = | website = {{URL|lionair.co.id}} }} '''PT Lion Mentari Airlines''', bedryf as '''Lion Air''', is 'n Indonesiese [[laekosteredery|laekostelugredery]]. Lion Air, gebaseer in [[Djakarta]], is die land se grootste privaat bestuurde lugredery, die tweede grootste laekosteredery in Suidoos-Asië (na [[AirAsia]]) en die grootste lugredery van [[Indonesië]]. Met Wings Air en Batik Air is Lion Group die land se grootste lugdiensgroep. Die lugredery bedryf binnelandse sowel as internasionale roetes, wat verskillende bestemmings van Indonesië verbind met [[Singapoer]], die [[Filippyne]], [[Maleisië]], [[Thailand]], [[Australië]], [[Indië]], [[Japan]] en [[Saoedi-Arabië]],<ref name="inquirer1"/> sowel as huurvlugroetes na [[China]], [[Hongkong]], [[Suid-Korea]] en [[Macau]], met meer as 630 vlugte per dag.<ref name="FI"/><ref name="JP">{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/news/2018/01/01/lion-air-runs-charter-flights-from-batam-to-busan-incheon.html|title=Lion Air runs charter flights from Batam to Busan, Incheon|newspaper=The Jakarta Post|access-date=10 April 2018}}</ref> Die lugredery het herhaaldelik rekords gebreek vir grootste vliegtuigbestellings, soos sy bestelling van $24 miljard vir 234 [[Airbus A320]]-stralers, sowel as sy $22,4 miljard-bestelling vir 230 mededingende vliegtuie van Boeing. Die lugredery het in Junie 2017 'n ooreenkoms met die VSA-gebaseerde vliegtuigvervaardiger [[Boeing]] onderteken vir vyftig 737 MAX 10 passasiersvliegtuie ter waarde van $6,24 miljard. Die lugredery is Boeing se tweede grootste kliënt na die VSA-gebaseerde [[Southwest Airlines]].<ref>{{cite news|url=http://jakartaglobe.id/business/lion-air-places-6-2b-order-50-cutting-edge-boeing-passenger-jets/|title=Lion Air Places $6.2b Order for 50 Cutting Edge Boeing Passenger Jets|newspaper=The Jakarta Globe|access-date=21 June 2017}}</ref> Dit is voorheen gekritiseer vir swak operasionele bestuur in gebiede soos skedulering en veiligheid, hoewel stappe gedoen is om sy veiligheid te verbeter: op 16 Junie 2016 het die [[Europese Unie]] die verbod opgehef wat dit op Lion Air geplaas het om in Europese lugruim te vlieg.<ref name="Eur"/><ref name="Batik"/> In Junie 2018 het dit 'n positiewe veiligheidsgradering behaal na 'n [[ICAO]]-oudit.<ref name="ICAO-oudit"/> == Huidige vloot == [[Lêer:Boeing 737-900ER Lion Air Spijkers.jpg|duimnael|'n Lion Air [[Boeing 737-900ER]] by [[Changi-lughawe]]]] [[Lêer:Boeing 737-9GPER, Lion Air JP7502064.jpg|duimnael|'n Lion Air [[Boeing 737-900ER]] in '50ste 737-900ER gebou' kleure, ook by [[Changi-lughawe]]]] [[Lêer:PK-LEH.jpg|duimnael|'n Lion Air [[Airbus A330-300]] by Ngurah Rai-lughawe]] Teen Julie 2022 het die Lion Air vloot uit die volgende vliegtuie bestaan:<ref>{{Cite web|url=https://www.planespotters.net/airline/Lion-Airlines|title=Lion Air Fleet Details and History|website=www.planespotters.net|language=en|access-date=15 October 2017|archive-date=26 Julie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170726044545/https://www.planespotters.net/airline/Lion-Airlines|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; text-align:center" |+ Lion Air-vloot !Vliegtuig !Indiens !Bestellings !Passasiers !Notas |- |[[Airbus A330-300]] |5 |&mdash; |440 | |- |[[Airbus A330|Airbus A330-900]] |8 |&mdash; |436<ref name="FlightGlobal">{{cite web|last1=Gubisch|first1=Michael|title=PICTURE: Lion Air receives its first A330neo|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/picture-lion-air-receives-its-first-a330neo-459789/|website=FlightGlobal|access-date=14 November 2019}}</ref> | |- |Boeing 737-800 |34 |&mdash; |189 | |- |[[Boeing 737-900ER]] |59 |7 |215 |Bekendstellingskliënt. |- |Boeing 737 MAX 9 |1 |189 |220 |Bestelling is vir beide<br/>MAX 8 en 9 variante.<ref>{{Cite web |title=Lion Air Fleet Details and History |url=https://www.planespotters.net/airline/Lion-Airlines?refresh=1 |access-date=2022-07-12 |website=www.planespotters.net |archive-date=2021-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808083631/https://www.planespotters.net/airline/Lion-Airlines?refresh=1 |url-status=dead }}</ref> |- |Boeing 737 MAX 10 |&mdash; |50<ref>{{Cite web|url=http://www.lionair.co.id/lion-experience/newsroom/2017/07/31/lion-air-group-order-50-units-boeing-737-max-10|title=Lion Air Group Order 50 Units Boeing 737 MAX 10|website=www.lionair.co.id|access-date=28 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180510182106/http://lionair.co.id/lion-experience/newsroom/2017/07/31/lion-air-group-order-50-units-boeing-737-max-10|archive-date=10 May 2018|url-status=dead}}</ref> |<abbr title="To be announced">230</abbr> | |- !Totaal !107 !246 !colspan=3| |} == Markaandeel == In die 2000's het Lion Air begin groei en 'n ernstige mededinger vir [[Garuda Indonesia]] in binnelandse lugreise in Indonesië geword. Teen middel 2015 het Lion Air Indonesië se binnelandse lugreismark gelei met 'n aandeel van 41,6 persent, terwyl Garuda Indonesia tweede was met 'n aandeel van 23,5 persent. Sriwijaya Air het derde gekom met 'n markaandeel van 10,4 persent, gevolg deur Garuda se laekostefiliaal [[Citilink]] (8,9 persent) en Lion Air se streeksvlugdiens Wings Air (4,7 persent). Indonesië AirAsia, 'n eenheid van die Maleisiese begrotingslugredery [[AirAsia]], het 'n markaandeel van 4,4 persent gehad.<ref name="JG-Avi-Share"/> == Filiaal == Lion Air het 'n voldienslugredery met die naam [[Batik Air]] gestig, wat in 2013 begin werk het met 737-900ER. Lion Air het ook 'n verbintenis met Boeing onderteken om vyf Boeing 787 Dreamliner vir hierdie lugredery te bestel, en dit het Lion Air die eerste Indonesiese lugredery gemaak wat hierdie tipe bestel sedert [[Garuda Indonesia]] sy bestelling vir die 10 Dreamliners in 2010 gekanselleer het.<ref name="BatikAir_FG"/> Die lugredery het ook oorweeg om Airbus A330-wyerompvliegtuie te bestel, maar het verkies om 787's te koop.<ref name="787 commitment"/> Tydens die [[Covid-19-pandemie]] in Indonesië het Lion Group bedrywighede weer op 5 Junie 2020 opgeskort nadat gevind is dat min passasiers dokumente kon verskaf wat bewys dat hulle virusvry is en 'n sakerede of gesinsnood het wat reis vereis.<ref>[https://jakartaglobe.id/business/lion-air-to-ground-all-flights-on-friday-as-passengers-fail-to-comply-with-covid19-health-protocol Lion Air to Ground All Flights on Friday as Passengers Fail to Comply With Covid-19 Health Protocol]</ref> In Julie 2020 het Lion Group aangekondig dat die lugdiens 2&nbsp;600 kontrakwerkers gaan afdank, aangesien die vraag steeds skerp afgeneem het.<ref>{{Cite web|title=Lion Air Lets Go of 2,600 Workers as Pandemic Pressure Intensified|url=https://jakartaglobe.id/business/lion-air-lets-go-of-2600-workers-as-pandemic-pressure-intensified|access-date=2020-10-22|website=Jakarta Globe|date=6 July 2020 }}</ref> == Vlootontwikkeling en bestellings == [[Lêer:Lionair 737-900 ER first flight.jpg|duimnael|Lion Air was die bekendstellingskliënt van die 737-900ER, hier gesien op die tipe se nooiensvlug]] Lion Air was die bekendstellingskliënt vir die grootste variant van die Boeing 737, die 737-900ER, waarvoor hy in 2005 'n bestelling geplaas het. Op die 2005 Parys-lugskou het Lion Air 'n voorlopige ooreenkoms met Boeing onderteken vir die aankoop van tot 60 Boeing 737 Next Generation -vliegtuie, ter waarde van $3,9 miljard teen lyspryse. Lion Air het hul bestelling in Julie 2005 bevestig en het die bekendstellingskliënt vir die Boeing 737-900ER geword met vaste bestellings vir 30 vliegtuie en opsies vir nog 30, wat later in vaste bestellings omskep is. Die -900ER kan tot 215 passasiers in 'n enkelklas-uitleg vervoer, en word aangedryf deur CFM56-7B turbowaaier-enjins. Op 27 April 2007 het Boeing die eerste 737-900ER aan Lion Air gelewer. Die vliegtuig is afgelewer in 'n spesiale dubbelverfskema wat Lion Air se logo op sy vertikale stabiliseerder en die Boeing "Dreamliner"-verf op die romp kombineer. Lion Air het 'n wêreldrekord opgestel toe hy 'n bestelling vir 230 vliegtuie by Boeing geplaas het, wat dit die grootste bestelling maak in terme van vliegtuie wat bestel is sowel as die koste van die bestelling. In November 2011 het Lion Air en Boeing aangekondig dat die lugredery beplan om 29 bykomende Boeing 737 Next Generation en 201 Boeing 737 MAX vliegtuie te koop, met opsies vir nog 150, ter waarde van $21,7 miljard destyds.<ref name="cnn"/> ’n Vaste bestelling is op 14 Februarie 2012 onderteken, met die [[Boeing 737 MAX|737 MAX]]-vliegtuig wat as 737 MAX 9s geïdentifiseer is, wat Lion Air die lanseringskliënt vir daardie variant maak.<ref name="ain"/> Teen die tyd van die ondertekening het die bestelling se waarde gestyg tot $22,4 miljard teen lyspryse, die grootste vliegtuigbestelling in die geskiedenis.<ref name="ain"/> Daarbenewens het die enjins vir die -900ER's, CFM 56-7's, sowat $580 miljoen gekos en die enjins vir die MAX'e, CFM LEAP-1B's, kos sowat $4,8 miljard. Aflewerings van die bykomende NG's sou in 2014 begin, met die MAX'e wat in 2017 sou volg.<ref name="ain"/> Op Maandag 18 Maart 2013 het Lion Air 'n bestelling vir 234 A320-stralers by Airbus geplaas, die grootste enkele bestelling wat ooit gemaak is, wat die vorige rekord deur Boeing ($22,4 miljard) oortref het. Die kontrak, wat by die [[Élysée-paleis]] onderteken is in die teenwoordigheid van president [[François Hollande]] en verskeie regeringsministers, was €18,4 miljard ($24 miljard) werd teen kataloguspryse, het die Franse president gesê.<ref name="president"/> Die lugredery het sy eerste van 10 [[Airbus A330]]-900-vliegtuie op 19 Julie 2019 ontvang, wat dit die eerste Asië/Stille Oseaan-operateur van die tipe maak.<ref>{{cite journal|title=Airbus Deliveries|journal=Airliner World|volume=October 2019|page=16}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="FI">{{cite news|title=Directory: World Airlines|work=Flight International|page=106|date=3 April 2007}}</ref> <ref name="inquirer1">{{cite web|url=http://business.inquirer.net/113903/airbus-boeing-battle-shifts-to-indonesia|title=Airbus-Boeing battle shifts to Indonesia &#124; Inquirer Business |publisher=Business.inquirer.net|date=24 March 2013|access-date=7 April 2013}}</ref> <ref name="ICAO-oudit">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/world/indonesia-plane-crash-lion-air-was-rated-seven-stars-upgraded-to-top-safety-tier-in-june-5422783/|title=Indonesia plane crash: Lion Air was rated seven stars, upgraded to top safety tier in June|work=The Indian Express|date=29 October 2018|access-date=29 October 2018}}</ref> <ref name="Batik">{{cite news|url=https://www.perthnow.com.au/news/aviation/bali-based-airlines-garuda-indonesia-and-batik-air-earn-highest-safety-rating-after-audit-ng-b88861406z|title=Bali based airlines Garuda Indonesia and Batik Air earn highest safety rating after audit|last=Thomas|first=Geoffrey|publisher=The Sunday Times (PerthNow)|date=8 June 2018|access-date=29 October 2018}}</ref> <ref name="cnn">{{cite web|title=Boeing sets record with $22 billion order|url=https://money.cnn.com/2011/11/17/news/companies/boeing_order/index.htm|publisher=CNN Money|access-date=15 February 2012|date=17 November 2011|archive-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923222423/https://money.cnn.com/2011/11/17/news/companies/boeing_order/index.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name="ain">{{cite web|title=Lion Air Firms Up Boeing Order|url=http://www.ainonline.com/aviation-news/singapore-air-show/2012-02-14/lion-air-firms-boeing-order|publisher=Aviation International News|access-date=15 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024054306/http://www.ainonline.com/aviation-news/singapore-air-show/2012-02-14/lion-air-firms-boeing-order|archive-date=24 October 2012|date=14 February 2012|url-status=dead }}</ref> <ref name="president">{{cite web|url=http://finance.detik.com/read/2013/03/18/174420/2197124/1036/disaksikan-presiden-prancis-lion-air-pesan-234-pesawat-airbus-a320?|title=Disaksikan Presiden Prancis, Lion Air Pesan 234 Pesawat Airbus A320|date=18 March 2013}}</ref> <ref name="JG-Avi-Share">{{cite news|title=Lion Loses Market Share as Air Travel Growth Slows|newspaper=Jakarta Globe |url=http://jakartaglobe.beritasatu.com/business/lion-loses-market-share-air-travel-growth-slows/|access-date=18 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305112537/http://jakartaglobe.beritasatu.com/business/lion-loses-market-share-air-travel-growth-slows/|archive-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> <ref name="787 commitment">{{cite news|last=Walker|first=Karen|title=Lion Air Dreamliner commitment for premium carrier signs|url=http://atwonline.com/aircra ft-engines-components / news / lion-air-signs-dreamliner-commitment-premium-carrier-0608|access-date=10 June 2012|newspaper=Air Transport World|date=8 June 2012}}</ref> <ref name="Eur">{{cite web|url=http://jakartaglobe.beritasatu.com/business/eu-lifts-iranair-indonesias-lion-air-safety-blacklist/|title=EU Lifts IranAir, Indonesia's Lion Air from Safety Blacklist|publisher=BeritaSatu|date=16 June 2016|access-date=17 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617132824/http://jakartaglobe.beritasatu.com/business/eu-lifts-iranair-indonesias-lion-air-safety-blacklist/|archive-date=17 June 2016|url-status=dead}}</ref> <ref name="BatikAir_FG">{{cite news|last=Govindasamy|first=Siva|title=IATA: Lion's Batik Air to the competition in Southeast Asia|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/iata-lions-batik-air-to-up-the-competition-in-southeast-asia-372803/|access-date=10 June 2012|newspaper=Flightglobal|date=9 June 2012}}</ref> }} {{Normdata}} [[Kategorie:Lugrederye]] ivr8uoryyzi3cje9njk2u7bjc6q1d89 0 405140 2966650 2729710 2026-09-12T01:54:33Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966650 wikitext text/x-wiki '''Malawi Airlines''' (bekend as ''Malawian Airlines'' tot 2016) is die vlaglugredery van [[Malawi]], gebaseer in [[Lilongwe]] en met sy spilpunt by die [[Kamuzu Internasionale Lughawe]].<ref name="NyasaTimes">{{cite news|title=Passengers express pride as Malawian Airlines inaugurates Joburg flight |last=Mkandawire |first=Lucky |newspaper=Nyasa Times |date=19 February 2014 |url=http://www.nyasatimes.com/2014/02/19/passengers-express-pride-as-malawian-airlines-inaugurates-jburg-flight/ |archive-url=https://archive.today/20140220105128/http://www.nyasatimes.com/2014/02/19/passengers-express-pride-as-malawian-airlines-inaugurates-jburg-flight/ |archive-date=20 February 2014 |url-status=dead }}</ref> Dit is in 2012 gestig ná die [[likwidasie]] van Air Malawi, die voormalige nasionale lugredery. [[Ethiopian Airlines]] bedryf dit onder 'n bestuurskontrak en besit 49% van die lugredery nadat dit as die wenner uit die stryd getree het ná mededingende botte. Op 25 Maart 2021 het die direksie van die maatskappy 'n resolusie aanvaar wat die "ordelike likwidasie van die maatskappy" aanbeveel weens swaar skuld en tegniese insolvensie.<ref name="Nation3">{{cite news|url=https://www.mwnation.com/malawi-airlines-faces-liquidation/|title=Malawi Airlines faces liquidation|date=10 April 2021|publisher=The Nation|author=Dumbani Mzele}}</ref> Die regering van Malawi het egter op 5 Mei 2021 bevestig dat hy van plan is om eerder die lugdiens te herkapitaliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/103399-malawi-airlines-to-be-recapitalised|title=Malawi Airlines to be recapitalised|publisher=ch-Aviation|date=6 May 2021}}</ref> In 2022 het die lugdiens sy eerste jaarlikse wins van MWK 4 miljard (VS$ 4,0 miljoen) aangekondig.<ref name="Zodiak"/> == Korporatiewe sake == === Eienaarskap === Die lugredery word besit deur die regering van Malawi (51%) en [[Ethiopian Airlines]] (49%).<ref>{{cite news|title=Malawian Airlines|url=http://www.malawitourism.com/pages/content/index.asp?PageID=175|access-date=2016-10-11}}</ref> Die regering het beplan om 31% van sy belang aan private beleggers af te staan na 'n minimumtydperk van 12 maande nadat bedrywighede begin het en het verwag om VS$6 miljoen uit hierdie verkoop te verdien.<ref>{{cite news|last=Jassi|first=Kingsley|date=2014-02-05|title=Malawi Airlines' shares on sale in a year|url=http://timesmediamw.com/malawi-airlines-shares-on-sale-in-a-year/|publisher=timesmediamw.com|access-date=2014-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301234017/http://timesmediamw.com/malawi-airlines-shares-on-sale-in-a-year/|archive-date=1 March 2014|url-status=dead}}</ref> Jimmy Lipunga, [[Hoof- uitvoerende beampte|uitvoerende hoof]] van The ''Public Private Partnership Commission'' (PPPC), het in Maart 2016 gesê dat planne deur die Malawi-regering om sommige aandele in die lugdiens aan lede van die publiek te verkoop, daarvan afhang of die lugdiens winsgewendheid behaal.<ref>{{cite news|last=Kandiero|first=Caroline|date=2016-03-31|title=Assessment positive on Malawian Airlines|url=http://www.times.mw/assessment-positive-on-malawian-airlines/|publisher=timesmediamw.com|access-date=2016-06-21|archive-date=2016-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423205441/http://www.times.mw/assessment-positive-on-malawian-airlines/|url-status=dead}}</ref> === Besigheidstendense === Teen April 2021 het die maatskappy kumulatiewe verliese van MWK 14,09 miljard (VS$ 17,86 miljoen) gely en het skuld van MWK 13,83 miljard (VS$ 17,54 miljoen) opgeloop.<ref name="Nation2">{{cite news|url=https://www.mwnation.com/malawi-airlines-faces-liquidation/|title=Malawi Airlines faces liquidation|date=10 April 2021|publisher=The Nation|author=Dumbani Mzele}}</ref> Die lugredery het egter in Junie 2022 aangekondig dat hy sy eerste winsgewende jaar met 'n wins van MWK 4 miljard (VS$ 4 miljoen) in 2021 aangeteken het.<ref name="Zodiak">{{Cite web|url=https://www.zodiakmalawi.com/nw/news-in-brief/61-news-in-brief/4772-malawi-airlines-posts-a-four-billion-kwacha-profit|title=Malawi Airlines Posts a Four Billion Kwacha Profit|date=7 June 2022|publisher=Zodiak Online|access-date=24 Augustus 2023|archive-date= 5 Januarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230105010813/https://www.zodiakmalawi.com/nw/news-in-brief/61-news-in-brief/4772-malawi-airlines-posts-a-four-billion-kwacha-profit|url-status=dead}}</ref> === Hoofkantoor === Die lugredery se hoofkantoor is in die Golden Peacock-winkelkompleks in [[Lilongwe]] geleë.<ref>{{Cite web|url=https://www.malawian-airlines.com/corporate/call-us/our-offices|title=Malawi Airlines - Offices|website=Malawi Airlines|access-date=26 March 2021}}</ref> == Bestemmings == Malawi Airlines bedien die volgende bestemmings sedert Februarie 2023:<ref>{{Cite web|url=http://www.malawian-airlines.com/en/fschedule/default.aspx|title=Flight Schedule|publisher=Malawian Airlines|access-date=9 May 2017|archive-date=16 Mei 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516103230/http://www.malawian-airlines.com/en/fschedule/default.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://web.facebook.com/malawianair/photos/a.1680422585526120.1073741829.1674585952776450/2086676854900689/?type=3&theater|title=Flight Route Map|publisher=Malawian Airlines|access-date=21 June 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.malawian-airlines.com/en/aboutus.aspx|title=About Us - Brief History|publisher=Malawian Airlines|access-date=21 June 2018|archive-date=21 Junie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621093429/https://www.malawian-airlines.com/en/aboutus.aspx|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable toccolors" !Land ! Stad ! Lughawe ! Begin ! class="unsortable" | Verw. |- | [[Kenia]] | [[Nairobi]] | [[Jomo Kenyatta Internasionale Lughawe]] | align="center" | 29 Maart 2017 | align="center" | <ref>{{Cite news|url=http://www.malawian-airlines.com/en/news/prarchive.aspx?id=1163|title= Malawi Airlines makes maiden flight to Nairobi|publisher= Malawian Airlines|date= 29 March 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170624124932/http://www.malawian-airlines.com/en/news/prarchive.aspx?id=1163|archive-date= 24 June 2017}}</ref> |- | [[Malawi]] | [[Blantyre]] | Chileka Internasionale Lughawe | align="center" | 31 Januarie 2014 | align="center" | <ref name="Malawi Airlines Receives Another Aircraft">{{Cite news|url=http://allafrica.com/stories/201402170110.html|title=Malawi Airlines Receives Another Aircraft|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140219155711/http://allafrica.com/stories/201402170110.html|archivedate=19 February 2014}}&nbsp;</ref> |- | [[Malawi]] | [[Lilongwe]] | [[Kamuzu Internasionale Lughawe]]&nbsp;^{[[Spil (lughawe)|Spil]]} ||{{N/a}} | align="center" | <ref name="Malawi Airlines inaugurates first domestic flight">{{cite news|title=Malawi Airlines inaugurates first domestic flight |first=Lucky |last=Mkandawire |newspaper=Nyasa Times |date=14 February 2014 |url=http://www.nyasatimes.com/2014/02/01/malawi-airlines-inaugurates-first-domestic-flight/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103021957/http://www.nyasatimes.com/2014/02/01/malawi-airlines-inaugurates-first-domestic-flight/ |archive-date=3 January 2015 }}&nbsp;</ref> |- | [[Suid-Afrika]] | [[Johannesburg]] | [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe|OF Tambo Internasionale Lughawe]] | align="center" | 17 Februarie 2014 | align="center" | <ref name="Launches its First Int">{{cite press release|title=Ethiopian Strategic Partner, Malawian Airlines, Launches its First International flight to Johannesburg |url=http://www.ethiopianairlines.com/en/news/prarchive.aspx?id=509 |publisher=[[Ethiopian Airlines]] |date=21 Februarie 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228133005/http://www.ethiopianairlines.com/en/news/prarchive.aspx?id=509 |archive-date=28 Februarie 2014 }}&nbsp;</ref> |- | [[Tanzanië]] | [[Dar-es-Salaam]] | [[Julius Nyerere Internasionale Lughawe]] | align="center" | 18 Februarie 2014 | align="center" | <ref name="Malawi Airlines introduces Dar es Salaam link from Lilongwe">{{cite web|title=Malawi Airlines introduces Dar es Salaam link from Lilongwe |work=anna.aero |date=26 February 2014 |url=http://www.anna.aero/2014/02/26/malawi-airlines-introduces-dar-es-salaam-link-lilongwe/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227113605/http://www.anna.aero/2014/02/26/malawi-airlines-introduces-dar-es-salaam-link-lilongwe/ |archive-date=27 February 2014 }}&nbsp;</ref> |- | [[Zambië]] | [[Lusaka]] | [[Kenneth Kaunda Internasionale Lughawe]] | align="center" | 17 Februarie 2014 | align="center" | <ref>{{cite news |date= 2014-02-20 |title=Malawi Airlines launches Lilongwe to Lusaka non-stop service |url=http://lusakavoice.com/2014/02/20/malawi-airlines-launches-lilongwe-to-lusaka-non-stop-service/ |publisher=Lusaka Voice |access-date=2014-03-01 }}</ref> |- | [[Zimbabwe]] | [[Harare]] | [[Robert Gabriel Mugabe Internasionale Lughawe|Harare Internasionale Lughawe]] | align="center" | 3 Februarie 2014 | align="center" | <ref>{{Cite web|url=http://www.nyasatimes.com/2014/02/07/malawian-airlines-commences-harare-flight/|title=Malawian Airlines commences Harare flight|website=Malawi Nyasa Times - Malawi breaking news in Malawi|access-date=24 April 2015|archive-date=20 Junie 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150620191516/http://www.nyasatimes.com/2014/02/07/malawian-airlines-commences-harare-flight/|url-status=dead}}</ref> |} == Vloot == [[Lêer:Malawian_Airlines_Boeing_737-800_(ET-APL)_at_OR_Tambo_International_Airport.jpg|duimnael|300px|Die Malawi Airlines [[Boeing 737 NG|Boeing 737-800]] by O.R. Tambo-lughawe in September 2014]] Teen Februarie 2023 bestaan die redery se vloot uit die volgende vliegtuie:<ref>{{cite web|title=3W/MWI Fleet - Malawian Airlines|url=https://www.flightradar24.com/data/airlines/3w-mwi/fleet}}</ref> {|class="wikitable" style="margin:1em auto;" |+ '''Malawi Airlines Vloot''' |- !rowspan="2" | Vliegtuig !rowspan="2" style="width:50px;"| In diens !rowspan="2" style="width:50px;"| Bestellings !colspan="3"| Passasiers !rowspan="2"| Notas |- ! style="width:25px;" | <abbr title="Besigheidsklas/Cloud Nine">B</abbr> ! style="width:25px;" | <abbr title="Ekonomiese klas">E</abbr> ! style="width:25px;" | Totaal |- |[[Boeing 737 NG|Boeing 737-800]] |align=center|1 |align=center|– |align=center|16 |align=center|102 |align=center|118 |<ref name="planespotters">{{Cite web |url=https://www.planespotters.net/airline/Malawian-Airlines |title=Malawian Airlines by Planespotters - Aug 2023 |access-date=25 Augustus 2023 |archive-date=24 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224184736/https://www.planespotters.net/airline/Malawian-Airlines |url-status=dead }}</ref> |- |[[Bombardier Dash-8 Q 400]] |align=center|1 |align=center|– |align=center|7 |align=center|60 |align=center|67 |<ref name="planespotters"/> |- !Totaal !align=center|2 !align=center|– !colspan="4"| |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lugrederye]] [[Kategorie:Malawi]] fx4km12g2s4ginv3j79qfmwt7ktcz7v 0 405464 2966456 2965654 2026-09-11T14:38:17Z Balenda 83524 DEFAULTSORT: 2966456 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Liam Lawson | image = Liam Lawson at the Red Bull Fan Zone – Crown Riverwalk, Melbourne (028A7793).jpg | caption = Lawson by die [[2026 Australiese Grand Prix]] | birth_name = Liam Jared Lawson | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2002|02|11}} | birth_place = Hastings, Nieu-Seeland | nationality = {{vlagikoon|NZL}} Nieu-Seelander | Car number = 30 | 2026 Team = [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | Races = {{F1stat|LAW|entries}} ({{F1stat|LAW|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|LAW|wins}} | Podiums = {{F1stat|LAW|podiums}} | Points = {{F1stat|LAW|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|LAW|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|LAW|fastestlaps}} | First race = [[2023 Nederlandse Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 14de (38 punte) }} '''Liam Lawson''' (gebore 11 Februarie 2002) is 'n Nieu-Seelandse motorrenjaer wat tans aan [[Formule Een]] deelneem vir [[Scuderia AlphaTauri]] en die Super Formule-kampioenskap vir Team Mugen. Lawson, wat deur die driemalige [[Nieu-Seelandse Grand Prix]]-wenner Ken Smith afgerig word, het voorheen vir die Carlin- span aan die FIA Formule 2-kampioenskap deelgeneem, waar hy derde geëindig het in 2022.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.fiaformula2.com/Drivers/1207/Liam-Lawson|title=Liam Lawson|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en|access-date=2021-03-27}}</ref> Hy is 'n vorige Toyota Racing Series-kampioen en lid van die Red Bull Junior-span.<ref>{{Cite web|url=https://wtf1.com/post/76-year-old-kiwi-motorsport-legend-ken-smith-will-compete-in-the-new-zealand-grand-prix/|title=76-Year-Old Kiwi Motorsport Legend Ken Smith Will Compete In The New Zealand Grand Prix|last=Ashenhurst|first=Ryan|date=February 6, 2018|website=WTF1|access-date=November 24, 2018|archive-date=13 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213170536/https://wtf1.com/post/76-year-old-kiwi-motorsport-legend-ken-smith-will-compete-in-the-new-zealand-grand-prix/|url-status=dead}}</ref><ref name="TRS">{{Cite web|url=http://www.formulascout.com/lawson-wins-new-zealand-grand-prix/48154|title=Lawson defeats Armstrong in New Zealand GP to secure TRS title|last=Waring|first=Bethonie|date=February 10, 2019|website=FormulaScout|access-date=February 10, 2019}}</ref><ref name="Red Bull">{{Cite web|url=https://juniorteam.redbull.com/article/liam-lawson-joins-juniors-all-corners-global-challenge|title=Liam Lawson joins Juniors from all corners for global challenge|date=February 18, 2019|access-date=February 18, 2019}}</ref> In 2021 het hy ook vir die [[Red Bull Racing|Red Bull]] AF Corse-span in die Deutsche Tourenwagen Masters gejaag, saam met [[Alexander Albon]] en het die kampioenskap in die laaste ronde misgeloop. Lawson dien ook tans as 'n reserwejaer vir [[Red Bull Racing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.redbullracing.com/int-en/drivers/liam-lawson-reserve-driver|title=Liam Lawson|website=[[Red Bull Racing]]|language=en|access-date=18 July 2023}}</ref> Hy het sy Formule Een-debuut by die [[2023 Nederlandse Grand Prix]] gemaak, toe hy [[Daniel Ricciardo]] by die [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri-span]] vervang het. Ricciardo het 'n gebreekte beentjie in sy hand opgedoen tydens 'n ongeluk in vrye oefening.<ref name="CleerenAug20232">{{cite news|last1=Cleeren|first1=Filip|title=Ricciardo out of F1 Dutch GP with injured hand, Lawson to sub|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-out-of-f1-dutch-gp-with-broken-wrist/10511470/|access-date=25 August 2023|work=www.motorsport.com|date=25 August 2023|language=en}}</ref> == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:75%" !Jaar ! Inskrywer ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Plek ! Punte |- ! rowspan="2" | [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Scuderia AlphaTauri]] | [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]] AT03 | rowspan="2" | [[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]]<br /> 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] | [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | [[2022 Miami Grand Prix|MIA]] | [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2022 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2022 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2022 Franse Grand Prix|FRA]] | [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]] | style="background:#F1F8FF;" | [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /> {{Small|TD}} | [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | style="Background:#F1F8FF;" | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXC]]<br /> {{Small|TD}} | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]] | | | | rowspan="2" bgcolor=efefef|'''–''' | rowspan="2" bgcolor=efefef|'''–''' |- | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB18 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | style="background:#F1F8FF;" | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] {{Small|TD}} | | |- ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Scuderia AlphaTauri]] | [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]] AT04 | [[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH001]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] | [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2023 Miami Grand Prix|MIA]] | [[2023 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2023 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]] |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>17 | [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXC]] | [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]] | [[2023 Las Vegas Grand Prix|LVG]] | [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | |bgcolor=efefef|'''20''' |bgcolor=efefef|'''2''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[RB F1-span|RB]] | RB <br/>VCARB 01 | [[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH002]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>17† |bgcolor=efefef|'''21''' |bgcolor=efefef|'''4''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB21 | [[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH003]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>12 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''14''' |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''38''' |- |[[Racing Bulls]] |[[Racing Bulls]]<br/>VCARB 02 |[[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH002]] [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |<!-- laat blanko --> |<!-- laat blanko --> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>6 |bgcolor=efcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>5 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>18 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2 |[[2026 Formule Een-seisoen|2026]] | |[[Racing Bulls]] | |[[Racing Bulls]]<br/>VCARB 03 | |[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] DM01 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''7'''7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>9 |bgcolor=efcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>8 | | |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LAW|seasonposition}}'''* |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LAW|seasonpoints}}'''* |- | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB22 | [[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>14 | | | | | | | | | | | |} * ^'''†''' Lawson haal nie die eindstreep nie, maar word wel geklassifiseer, omdat hy meer as 90% van die renafstand afgelê het. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Lawson, Liam}} [[Kategorie:Nieu-Seelandse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 2002]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Nieu-Seelandse sportlui]] i4u5zlqzhaliz3slqgyluicuvluhwmt 2966478 2966456 2026-09-11T15:51:52Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2966478 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Liam Lawson | image = Liam Lawson at the Red Bull Fan Zone – Crown Riverwalk, Melbourne (028A7793).jpg | caption = Lawson by die [[2026 Australiese Grand Prix]] | birth_name = Liam Jared Lawson | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2002|02|11}} | birth_place = Hastings, Nieu-Seeland | nationality = {{vlagikoon|NZL}} Nieu-Seelander | Car number = 30 | 2026 Team = [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | Races = {{F1stat|LAW|entries}} ({{F1stat|LAW|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|LAW|wins}} | Podiums = {{F1stat|LAW|podiums}} | Points = {{F1stat|LAW|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|LAW|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|LAW|fastestlaps}} | First race = [[2023 Nederlandse Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = {{Laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 14de (38 punte) }} '''Liam Lawson''' (gebore 11 Februarie 2002) is 'n Nieu-Seelandse motorrenjaer wat tans aan [[Formule Een]] deelneem vir [[Scuderia AlphaTauri]] en die Super Formule-kampioenskap vir Team Mugen. Lawson, wat deur die driemalige [[Nieu-Seelandse Grand Prix]]-wenner Ken Smith afgerig word, het voorheen vir die Carlin- span aan die FIA Formule 2-kampioenskap deelgeneem, waar hy derde geëindig het in 2022.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.fiaformula2.com/Drivers/1207/Liam-Lawson|title=Liam Lawson|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en|access-date=2021-03-27}}</ref> Hy is 'n vorige Toyota Racing Series-kampioen en lid van die Red Bull Junior-span.<ref>{{Cite web|url=https://wtf1.com/post/76-year-old-kiwi-motorsport-legend-ken-smith-will-compete-in-the-new-zealand-grand-prix/|title=76-Year-Old Kiwi Motorsport Legend Ken Smith Will Compete In The New Zealand Grand Prix|last=Ashenhurst|first=Ryan|date=February 6, 2018|website=WTF1|access-date=November 24, 2018|archive-date=13 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213170536/https://wtf1.com/post/76-year-old-kiwi-motorsport-legend-ken-smith-will-compete-in-the-new-zealand-grand-prix/|url-status=dead}}</ref><ref name="TRS">{{Cite web|url=http://www.formulascout.com/lawson-wins-new-zealand-grand-prix/48154|title=Lawson defeats Armstrong in New Zealand GP to secure TRS title|last=Waring|first=Bethonie|date=February 10, 2019|website=FormulaScout|access-date=February 10, 2019}}</ref><ref name="Red Bull">{{Cite web|url=https://juniorteam.redbull.com/article/liam-lawson-joins-juniors-all-corners-global-challenge|title=Liam Lawson joins Juniors from all corners for global challenge|date=February 18, 2019|access-date=February 18, 2019}}</ref> In 2021 het hy ook vir die [[Red Bull Racing|Red Bull]] AF Corse-span in die Deutsche Tourenwagen Masters gejaag, saam met [[Alexander Albon]] en het die kampioenskap in die laaste ronde misgeloop. Lawson dien ook tans as 'n reserwejaer vir [[Red Bull Racing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.redbullracing.com/int-en/drivers/liam-lawson-reserve-driver|title=Liam Lawson|website=[[Red Bull Racing]]|language=en|access-date=18 July 2023}}</ref> Hy het sy Formule Een-debuut by die [[2023 Nederlandse Grand Prix]] gemaak, toe hy [[Daniel Ricciardo]] by die [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri-span]] vervang het. Ricciardo het 'n gebreekte beentjie in sy hand opgedoen tydens 'n ongeluk in vrye oefening.<ref name="CleerenAug20232">{{cite news|last1=Cleeren|first1=Filip|title=Ricciardo out of F1 Dutch GP with injured hand, Lawson to sub|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-out-of-f1-dutch-gp-with-broken-wrist/10511470/|access-date=25 August 2023|work=www.motorsport.com|date=25 August 2023|language=en}}</ref> == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:75%" !Jaar ! Inskrywer ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Plek ! Punte |- ! rowspan="2" | [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Scuderia AlphaTauri]] | [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]] AT03 | rowspan="2" | [[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]]<br /> 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] | [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] | [[2022 Miami Grand Prix|MIA]] | [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2022 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2022 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2022 Franse Grand Prix|FRA]] | [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]] | style="background:#F1F8FF;" | [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /> {{Small|TD}} | [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]] | [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | style="Background:#F1F8FF;" | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXC]]<br /> {{Small|TD}} | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]] | | | | rowspan="2" bgcolor=efefef|'''–''' | rowspan="2" bgcolor=efefef|'''–''' |- | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB18 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | style="background:#F1F8FF;" | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] {{Small|TD}} | | |- ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Scuderia AlphaTauri]] | [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]] AT04 | [[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH001]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t]] | [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] | [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] | [[2023 Miami Grand Prix|MIA]] | [[2023 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]] | [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] | [[2023 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]] |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>17 | [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXC]] | [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]] | [[2023 Las Vegas Grand Prix|LVG]] | [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | |bgcolor=efefef|'''20''' |bgcolor=efefef|'''2''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[RB F1-span|RB]] | RB <br/>VCARB 01 | [[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH002]] 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>17† |bgcolor=efefef|'''21''' |bgcolor=efefef|'''4''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2| [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB21 | [[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH003]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=efcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>12 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''14''' |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''38''' |- |[[Racing Bulls]] |[[Racing Bulls]]<br/>VCARB 02 |[[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH002]] [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |<!-- laat blanko --> |<!-- laat blanko --> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>6 |bgcolor=efcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>5 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>18 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2 |[[2026 Formule Een-seisoen|2026]] | |[[Racing Bulls]] | |[[Racing Bulls]]<br/>VCARB 03 | |[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] DM01 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''7'''7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>9 |bgcolor=efcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>8 | | | |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LAW|seasonposition}}'''* |rowspan=2 bgcolor=efefef|'''{{F1stat|LAW|seasonpoints}}'''* |- | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB22 | [[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>14 |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} | | | | | | | | | | |} * ^'''†''' Lawson haal nie die eindstreep nie, maar word wel geklassifiseer, omdat hy meer as 90% van die renafstand afgelê het. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Lawson, Liam}} [[Kategorie:Nieu-Seelandse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 2002]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Nieu-Seelandse sportlui]] l4bi4nfynn56py5tcnfk3bu9ux1s703 0 407102 2966423 2621203 2026-09-11T12:57:50Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966423 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Titelhouer | naam=Jameela Uiras | beeld= | breedte=210px | onderskrif= | gebore= {{Geboortedatum en ouderdom|2000|01|23}} | plek=[[Windhoek]], [[Namibië]] | nasionaliteit=[[Namibië|Namibiese]] | geboortenaam= | oorlede= | plek2= | beroep=model en skoonheidskoningin | almamater= | aktief= | titels=Mejuffrou Namibië 2023 | kompetisies= | haarkleur= Bruin | oogkleur= Blou | lengte=1,73&nbsp;m | gewig= | mates= | rokgrootte= | pakgrootte= | gade= | lewensmaat= | kinders= | handtekening= }} '''Jameela Uiras''' (geb. 23 Januarie 2000) is 'n Namibiese model en skoonheidskoningin. Sy is as Mejuffrou Namibië 2023-kompetisie gekroon en sal [[Namibië]] by Mejuffrou Heelal 2023 in [[San Salvador]], [[El Salvador]] verteenwoordig.<ref>{{cite web|url=https://economist.com.na/80677/headlines/jameela-uiras-is-miss-namibia-2023/|title=Jameela Uiras is Miss Namibia 2023|publisher=economist.com.na|date=2023-07-10|accessdate=2023-10-07|language=en-US|archive-date=2023-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006162042/https://economist.com.na/80677/headlines/jameela-uiras-is-miss-namibia-2023/|url-status=dead}}</ref> == Biografie == Uiras is in [[Windhoek]] gebore. Sy het die Atlantic Junior Secondary School in Swakopmund bygewoon. Uiras het haar baccalaureusgraad in bemarking aan die [[Universiteit van Namibië]] in [[Windhoek]] verwerf. == Skoonheidskompetisie == Op 8 Julie 2023 het Uiras teen 10 ander finaliste meegeding in die Mejuffrou Namibië 2023 finaliste by die MTC Dome Namibia in [[Swakopmund]], waar sy die titel gewen het en deur Cassia Sharpley opgevolg is. Op 18 November 2023 sal Uiras Namibië verteenwoordig by Mejuffrou Heelal 2023 in [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/07/final-results-miss-namibia-2023-miss-universe-namibia-2023-is-jameela-uiras-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Namibia 2023 is Jameela Uiras|publisher=PAGEANT Circle|date=2023-07-09|accessdate=2023-10-07|language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *{{instagram|jameela_uiras}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Uiras, Jameela}} [[Kategorie:Modelle]] [[Kategorie:Geboortes in 2000]] [[Kategorie:Lewende mense]] bq6qa4l6aj1vx87m3tbt8aze1b2y91o 0 424403 2966685 2966356 2026-09-12T07:19:44Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2026 beseer 2966685 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Isack Hadjar | image = Isack Hadjar at the Melbourne Walk during the 2026 Australian Grand Prix (028A8753) (cropped).jpg | caption = Hadjar by die 2026 Australiese Grand Prix | birth_name = Isack Alexandre Hadjar | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|2004|9|28}} | birth_place = [[Parys]], Frankryk | nationality = {{vlagland|FRA}} | 2025 Team = [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|RBPTH003]]<ref name="contract"/> | 2026 Team = [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|RBPT-Ford]] | Car number = 6 | Races = {{F1stat|HAD|entries}} ({{F1stat|HAD|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|HAD|wins}} | Podiums = {{F1stat|HAD|podiums}} | Points = {{F1stat|HAD|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|HAD|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|HAD|fastestlaps}} | First race = [[2025 Australiese Grand Prix]] | First win = | Last win = | Last race = <!-- {{Laaste F1GP}} ......hy was beseer......-->[[2026 Hongaarse Grand Prix]] | Last season = 2025 | Last position = 12 (51 punte) }} '''Isack Hadjar''' (gebore [[28 September]] [[2004]]) is 'n Frans-Algerynse renjaer, wat gekontrakteer is om onder die Franse vlag vir [[Red Bull Racing|Red Bull]] aan [[Formule Een]] deel te neem. As 'n lid van die Red Bull Junior-span sedert 2022, het Hadjar in 2025 met [[Racing Bulls]] geteken, en [[Liam Lawson]] vervang as spanmaat van [[Yuki Tsunoda]].<ref name="contract">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-isack-hadjar-signs-for-rb-tsunoda-final-seat-on-2025-f1-grid.6UMQgndoDfFIH5wtyxucAG|title=Hadjar signs for RB as he takes final seat on 2025 F1 grid|date=20 December 2024|publisher=Formula One Group|access-date=20 December 2024}}</ref> == Vroeë lewe == Isack Alexandre Hadjar is op 28 September 2004 in [[Parys]], [[Frankryk]] gebore in 'n Algerynse familie van [[dokter]]s en [[fisika|fisici]].<ref>{{Cite web|url=https://www.redbull.com/gb-en/athlete/isack-hadjar|title=Isack Hadjar: Formula 2 – Red Bull Athlete Profile|website=Red Bull|publisher=Red Bull GmbH|access-date=19 December 2024}}</ref><ref name="RB Profile">{{Cite web|url=https://www.redbull.com/int-en/juniorteam/drivers/athlete-profile-isack-hadjar|title=Isack Hadjar|website=Red Bull|publisher=Red Bull GmbH|access-date=19 December 2024}}</ref> Sy pa, Yassine Hadjar, was ook 'n [[Werktuigkundige|kartwerktuigkundige]].<ref>{{Cite news|url=https://www.thenationalnews.com/sport/f1/2024/12/08/isack-hadjars-busy-abu-dhabi-weekend-could-end-with-a-future-in-f1/|title=Isack Hadjar's busy Abu Dhabi weekend could end with a future in F1|last=Abulleil|first=Reem|date=8 December 2024|work=The National|publisher=International Media Investments|access-date=19 December 2024}}</ref> Hy het beide Franse en Algerynse burgerskap.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/horner-names-the-red-bull-junior-making-a-strong-case-for-an-f1-debut-in.5pUmPGekc8JXoPlwGl8kQU|title=Horner names the Red Bull junior 'making a strong case' for an F1 debut in 2025|date=17 July 2024|website=Formula 1|publisher=Formula One Group|access-date=24 November 2023}}</ref> Hadjar het aanvanklik lief geraak vir [[motorsport]] nadat hy die Pixar-animasiefliek ''Cars'' gekyk het.<ref name="RB Profile"/> Sy ouers het vir hom 'n gokart gekoop toe hy sewe was, 'n jaar nadat hy [[Formule Een]] op TV begin kyk het.<ref name="RB Profile" /> == Junior renloopbaan == === Karting (2012–2018) === Hadjar het in 2012 met mededingende kartwedrenne begin.<ref>{{Cite web |url=https://isackhadjar.com/about-me/biography |title=Biography |website=Isack Hadjar |access-date=19 December 2024 |archive-date=20 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220023956/https://isackhadjar.com/about-me/biography |url-status=dead }}</ref> Nadat hy aanvanklik aan nasionale kampioenskappe deelgeneem het, het Hadjar in 2017 na die internasionale toneel gevorder. Hadjar het aan die 2018 Karting Wêreldkampioenskap deelgeneem en 22ste geëindig.<ref>{{Cite web|title=FIA Karting World Championship - OK Junior 2018 Standings|url=https://www.driverdb.com/championships/world-championship-ok-junior/2018|access-date=7 February 2025|website=DriverDB|language=en}}</ref> === Formule 4 (2019–2020) === ====2019==== In 2019 het Hadjar sy enkelsitplek-debuut in die Franse F4-kampioenskap gemaak.<ref>{{Cite web |last1=McClure |first1=Michael |last2=Kra-Caskey |first2=Calla |last3=Lloyd |first3=Martin |last4=Wolff-Taffus |first4=Perceval |date=20 December 2024 |title=F2 runner-up Hadjar earns RB F1 race seat for 2025 |url=https://feederseries.net/2024/12/20/f2-runner-up-hadjar-earns-rb-f1-race-seat-for-2025/ |access-date=23 December 2024 |website=Feeder Series |language=en}}</ref> Ten spyte daarvan dat hy gesukkel het om die motor se pedale ten volle af te trap as gevolg van sy kort lengte aan die begin van die seisoen, kon Hadjar sy eerste enkelsitplek-oorwinning by Spa tydens die derde rondte behaal.<ref name="Winfield">{{cite web|last=Harris-Gardiner|first=Rachel|date=25 February 2019|title=Jules Mettetal wins Volant Winfield to earn season in French F4|url=http://www.formulascout.com/jules-mettetal-wins-volant-winfield-to-earn-season-in-french-f4/48558|work=FormulaScout}}</ref> Hadjar het nog 'n podium by die Circuit de Lédenon verdien, met 'n tweede plek in die laaste wedren.<ref>{{Cite web|last=Allen|first=Peter|date=7 July 2019|title=Mixed fortunes for French F4 leader Hadrien David at Ledenon|url=https://formulascout.com/french-f4-ledenon-hadrien-david/52080|access-date=7 February 2025|website=Formula Scout|language=en}}</ref> ====2020==== Hadjar het gedurende die winter van 2020 met 3Y Technology aan twee naweke van die F4 UAE-kampioenskap deelgeneem.<ref>{{Cite web|last=Hillman|first=Rachel|date=13 February 2020|title=Isack Hadjar and Josef Knopp added to F4 UAE field for Abu Dhabi|url=https://formulascout.com/isack-hadjar-and-josef-knopp-added-to-f4-uae-field-for-abu-dhabi/59601|access-date=7 February 2025|website=Formula Scout|language=en}}</ref><ref name="Round 3">{{cite web|date=11 February 2020|title=Entry List Round 3: Yas Marina Circuit|url=https://www.f4uae.com/images/Events/2020_Events/R3_Docs/2020_F4UAE_Entry_List_Round_3_V2-compressed.pdf|work=F4uae.com|access-date=25 January 2021|archive-date=26 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926043041/https://www.f4uae.com/images/Events/2020_Events/R3_Docs/2020_F4UAE_Entry_List_Round_3_V2-compressed.pdf|url-status=dead}}</ref> Hy het sy beste resultaat van vierde plek tydens die laaste rondte behaal. Hy het altesaam 56 punte aangeteken en elfde in die kampioenskap geëindig. === FIA Formule 3 (2022–2023) === [[File:FIA F3 Austria 2022 Nr. 18 Hadjar.jpg|duimnael|links|Hadjar bestuur die [[Dallara]] F3 2019 tydens die 2022 Spielberg Formule 3 ronde]] In November 2021 het Hadjar vir die Hitech Grand Prix in die FIA Formule 3-naseisoentoets gery.<ref>{{Cite web|title=FIA Formula 3 returns to action with post-season testing in Valencia|date=31 October 2021|url=https://www.fiaformula3.com/Latest/3V94Y1DiiE4zZXQrxA9Z1z/fia-formula-3-returns-to-action-with-post-season-testing-in-valencia|access-date=31 October 2021|website=FIA Formula3® - The Official F3® Website|language=en|archive-date=20 Desember 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220210309/https://www.fiaformula3.com/Latest/3V94Y1DiiE4zZXQrxA9Z1z/fia-formula-3-returns-to-action-with-post-season-testing-in-valencia|url-status=dead}}</ref> Hy sou uiteindelik in Januarie aangekondig word om vir die span in die 2022-seisoen te ry.<ref>{{Cite web|title=Hitech Grand Prix recruit Red Bull backed Hadjar for 2022|date=14 January 2022|url=https://www.fiaformula3.com/Latest/3SYrqtdqkEn3KqbjThhX17/hitech-grand-prix-recruit-red-bull-backed-hadjar-for-2022|access-date=20 January 2022|website=FIAFormula3® - The Official F3® Website|language=en}}</ref> Hy het sy seisoen op die beste moontlike manier begin en die oorwinning in die Sakhir -sprintwedren geërf nadat die oorspronklike wenner Oliver Bearman 'n tydstraf van vyf sekondes vir oortredings van baanperke ontvang het.<ref>{{Cite web |title=Hadjar takes F3 debut victory in Bahrain |url=https://www.redbull.com/int-en/juniorteam/hadjar-takes-f3-debut-victory-in-bahrain- |access-date=22 July 2022 |website=[[Red Bull]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=2022 Round 1 post-Sprint Race press conference|date=19 March 2022|url=https://www.fiaformula3.com/Latest/4TbLmLtxm24J3vCDFq18D6/2022-round-1-post-sprint-race-press-conference|access-date=8 February 2025|website=FIA_Formula 3® - The Official F3® Website|language=en}}</ref> Die hoofren sou minder suksesvol wees, aangesien Hadjar 25ste geëindig het nadat hy 'n pap wiel opgedoen het wat veroorsaak is deur kontak met Alexander Smolyar.<ref>{{Cite web |title=FEATURE RACE: Martins prevails in Sakhir to win over Leclerc |url=https://www.fiaformula3.com/Latest/7swadRUJkgyI7qVWinyeux/feature-race-martins-prevails-in-sakhir-to-win-over-leclerc|access-date=22 July 2022 |website=FIA Formula3® - The Official F3® Website |language=en}}</ref> Nadat hy sewende in Imola gekwalifiseer het, het Hadjar sy pad na die podiumplekke in die naelren gemaak, maar 'n botsing met Caio Collet in die laaste rondte het hom na die vyfde plek laat val.<ref>{{Cite web|title=SPRINT RACE: Colapinto nets maiden F3 win with last-lap pass at Imola|date=23 April 2022|url=https://www.fiaformula3.com/Latest/49vKmo0mKWWEySEtT2Ytq3/colapinto-nets-maiden-f3-win-with-last-lap-pass-at-imola|access-date=8 February 2025|website=FIA_Formula 3® - The Official F3® Website|language=en}}</ref> === FIA Formule 2 (2023–2024) === [[File:FIA F2 Austria 2023 Nr. 10 Hadjar (1).jpg|duimnael|regs|Hadjar bestuur die [[Dallara]] F2 2018 tydens die 2023 Spielberg Formule 2 ronde]] Nadat hy vir Hitech by die 2022 F2 na-seisoen toets by Yas Marina getoets het, het Hadjar by die span aangesluit vir die 2023 Formule 2-seisoen saam met sy destydse mede- Red Bull junior Jak Crawford.<ref>{{Cite web|title=Formula 2 prepares for post-season testing at Yas Marina|date=22 November 2022|url=https://www.fiaformula2.com/Latest/aErnerQQ8i2FAKAJRQCRo/formula-2-prepares-for-post-season-testing-at-yas-marina|access-date=23 November 2022|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Hitech confirm Hadjar and Crawford for all-Red Bull 2023 line-up|date=18 January 2023|url=https://www.fiaformula2.com/Latest/5KlscZX7SCV0BI19sGsodG/hitech-confirm-hadjar-and-crawford-for-all-red-bull-2023-line-up|access-date=18 January 2023|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en}}</ref> Met sy debuut in Bahrein het Hadjar 14de gekwalifiseer en Saterdag 20ste geëindig nadat hy met sy bande gesukkel het, maar het sewende in die hoofren geëindig.<ref>{{Cite web|title=QUALIFYING: Pourchaire in class of one in Sakhir|date=3 March 2023|url=https://www.fiaformula2.com/Latest/2ACe09jSGx5LcQ5fkyveSj/qualifying-pourchaire-in-class-of-one-in-sakhir|access-date=8 March 2023|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=SPRINT RACE: Boschung cruises to maiden F2 win in Sakhir thriller|date=4 March 2023|url=https://www.fiaformula2.com/Latest/6SGVFEQWBLgWaU8sB4mYeo/sprint-race-boschung-cruises-to-maiden-f2-win-in-sakhir-thriller|access-date=8 March 2023|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en}}</ref> Hy het meer punte in Jeddah aangeteken en Sondag negende geëindig nadat hy 19de gekwalifiseer het.<ref>{{Cite web|title=FEATURE RACE: Pourchaire dominant as podium fight goes to final lap|date=5 March 2023|url=https://www.fiaformula2.com/Latest/5sDLaLMEcfMqyMHlyoVJgO/feature-race-pourchaire-dominant-as-podium-fight-goes-to-final-lap|access-date=8 March 2023|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 March 2023 |title=FEATURE RACE: Vesti battles to brilliant Jeddah win |url=https://www.fiaformula2.com/Latest/4FvwSmByr3QQuBJl6r2N1S/feature-race-vesti-battles-to-brilliant-jeddah-win |access-date=23 March 2023 |website=FIA F2 |language=en}}</ref> Hy het toe vierde by Albert Park gekwalifiseer en Saterdag sesde geëindig, maar Sondag buite die puntelys geëindig nadat hy voorvlerkskade opgedoen het as gevolg van kontak met Oliver Bearman tydens 'n pitstop, sowel as 'n daaropvolgende straf.<ref>{{Cite web|title=Juniors take Melbourne F2 double and points lead|date=4 April 2023|url=https://www.redbull.com/int-en/juniorteam/juniors-take-melbourne-f2-double-and-points-lead-2023|access-date=9 February 2025|website=[[Red Bull]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Isack Hadjar's Melbourne Weekend In His Words|date=5 April 2023|url=https://www.fiaformula2.com/Latest/2Pm6obKd8B5aZuBj07PNT0/isack-hadjars-melbourne-weekend-in-his-words|access-date=9 February 2025|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en}}</ref> Dit is gevolg deur 'n stormloop van 18de na agtste in die Baku-naelren, hoewel hy na 11de gedegradeer is omdat hy Jack Doohan onwettig verbygesteek het tydens die herbegin van die veiligheidsmotor.<ref>{{cite web|url=https://www.fiaformula2.com/Latest/6vftrmETndKDFhXNpVZamS/qualifying-bearman-snatches-maiden-pole-in-dramatic-baku-ending|title=QUALIFYING: Bearman snatches maiden pole in dramatic Baku ending|access-date=28 April 2023|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hadjar handed post-Sprint Race time penalty |url=https://www.fiaformula2.com/Latest/4m7flmNd7KnzoyBHgept8b/hadjar-handed-post-sprint-race-time-penalty |access-date=21 December 2024 |website=FIA_F2® - The Official F2® Website |language=en}}</ref> Hy het herstel deur sewende in die hoofwedren te eindig nadat hy 'n alternatiewe strategie probeer het.<ref>{{Cite web|title=Hadjar happy to return to Europe and familiar territory after Baku fightback|date=2 May 2023|url=https://www.fiaformula2.com/Latest/86Kb7cdLgO7DoZGOht9f0/hadjar-happy-to-return-to-europe-and-familiar-territory-after-baku-fightback|access-date=9 February 2025|website=FIA_F2® - The Official F2® Website|language=en}}</ref> == Formule 1-uitslae == [[Beeld:FREC 2021 Spielberg Nr. 6 Hadjar.jpg|duimnael|links|300px|Isack Hadjar in die Formule Europese Streekskampioenskap op die [[Red Bull Ring]] in 2021]] {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="font-size: 80%; text-align: center" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | Red Bull<br/>RB20 | [[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH002]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=f0f8ff|[[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{small|TD}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=f0f8ff|[[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{small|TD}} |bgcolor=efefef|'''–''' |bgcolor=efefef|'''–''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[Racing Bulls]] | Racing Bulls<br/>VCARB 02 | [[Honda]]<br/>[[Red Bull Powertrains|RBPTH003]]<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffffff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''8'''20 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>11 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>17 |bgcolor=efefef|'''12''' |bgcolor=efefef|'''51''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]] RB22 | [[Red Bull Powertrains|Red Bull-Ford]] DM01 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>6 |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>beseer</small> |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/><small>beseer</small> |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/><small>beseer</small> |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>beseer</small> |bgcolor=| [[2026 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|HAD|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|HAD|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} <!--* {{smallsup|'''†'''}} Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br/>--> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hadjar, Isack}} [[Kategorie:Geboortes in 2004]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Franse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] fouu6d1vy2tutrqkrwu0x0lxi5loh4q 0 426603 2966649 2762630 2026-09-12T01:27:34Z Nikolai Kurbatov 125512 2966649 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Cowboy Musketeer''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Cowboy Musketeer | beeld = Cowboy Musketeer lobby card.jpg | regisseur = Robert De Lacey | produksieleier = | draaiboekskrywer = Buckleigh Fritz Oxford | met = {{Plainlist| * [[Tom Tyler]] * [[Frankie Darro]] * David Dunbar }} | kinematografie = John W. Leezer | musiek = | redigeerder = | verspreider = Film Booking Offices of America | ateljee = Robertson-Cole Pictures Corporation | vrystelling = [[13 Desember]] [[1925]] | speeltyd = 50 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0015711 }} '''''The Cowboy Musketeer''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1925]]. Robert De Lacey is die regisseur.<ref>[https://letterboxd.com/film/the-cowboy-musketeer/ The Cowboy Musketeer]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Film/3480-THE-COWBOYMUSKETEER?sid=58fb9b02-d814-42c0-bdf5-3db1a61fd6fb&sr=9.293909&cp=1&pos=0 The Cowboy Musketeer]</ref> Die hoofrolspelers is [[Tom Tyler]], [[Frankie Darro]] en Frances Dare..<ref name="AFI">{{cite book |date=1997 |editor-last=Munden |editor-first=Kenneth W. |title=The American Film Institute Catalog of Motion Pictures Produced in the United States, Part 1 |publisher=University of California Press |orig-date=1971 |page=151 |url=https://books.google.com/books?id=rlLbRAPOgP0C |isbn=0-520-20969-9 }}</ref> == Hoofrolspelers == * [[Tom Tyler]] as Tom Latigo * [[Frankie Darro]] as Billy Gordon * Frances Dare as Leila Gordon * David Dunbar as Tony Vaquerrelli * [[Tom London]] as Joe Dokes ==Storielyn== Soos beskryf in 'n filmtydskrifresensie,<ref name="EH">{{cite journal |last= |first= |title=New Pictures: ''The Cowboy Musketeer'' |journal=Exhibitors Herald |volume=24 |issue=3 |pages=81 |publisher=Exhibitors Herald Co. |date=2 Januarie 1926 |location=Chicago |url=https://archive.org/details/exhibitorsherald24unse/page/n522/mode/1up |accessdate=27 Januarie 2023}}</ref> red Tom Latigo, 'n rondloper-cowboy, 'n desperado uit 'n besitting en uit dankbaarheid onthul die desperado 'n komplot deur 'n ander man om 'n waardevolle goudkonsessie van 'n jong vrou te steel. Die cowboy begin om te verhoed dat die samesweerders die konsessies steel. Sy lewe en die lewe van Leila Gordon, die jong vrou wat die konsessie van haar pa geërf het, word verskeie kere in gevaar gestel tydens die gebeure wat volg, onder meer wanneer Tom haar red om onder die hoewe van 'n beesstormloop vertrap te word. Van elke gevaar ontsnap die paar egter, en uiteindelik word die skurke gearresteer en voor die gereg gebring. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0015711}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cowboy Musketeer, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 24a7pas6ldwb1w4sxe668i9453tgd5u 0 426638 2966648 2815121 2026-09-12T01:27:21Z Nikolai Kurbatov 125512 2966648 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Crackerjack''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Crackerjack | beeld = The Crackerjack.jpg | regisseur = Charles Hines | produksieleier = C.C. Burr | draaiboekskrywer = {{Plainlist| * Argyle Campbell * Richard M. Friel * Victor Grandin * John W. Krafft }} | met = {{Plainlist| * [[Johnny Hines]] * Sigrid Holmquist * Henry West * [[Bradley Barker]] * [[J. Barney Sherry]] }} | kinematografie = {{Plainlist| * John Geisel * Charles E. Gilson * Al Wilson }} | musiek = | redigeerder = | verspreider = East Coast Productions | ateljee = C.C. Burr Productions | vrystelling = [[8 Mei]] [[1925]] | speeltyd = 70 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0015714 }} '''''The Crackerjack''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1925]]. Charles Hines is die regisseur.<ref>[https://letterboxd.com/film/the-crackerjack/ The Crackerjack]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Film/3485-THE-CRACKERJACK?sid=431796dd-e2f4-489a-b36c-3e9b305011f0&sr=7.0846457&cp=1&pos=0 The Crackerjack]</ref> Die hoofrolspelers is [[Johnny Hines]], Sigrid Holmquist en Henry West. 'n Reisende [[Piekel-inmaak|piekelverkoper]] raak betrokke by 'n [[Latyns-Amerika]]anse [[revolusie]]. ==Storielyn== Soos beskryf in 'n filmtydskrifresensie<ref>{{Citation |title=New Pictures: ''The Crackerjack'' |journal=Exhibitors Herald |volume=21 |issue=11 |pages=64 |date=6 Junie 1925 |url=https://archive.org/details/exhibitorsherald21unse/page/1563/mode/1up |access-date=29 Maart 2022}}</ref> ontmoet Tommy Perkins en raak verlief op Rose Bannon, dogter van generaal Bannon. Die generaal is in [[New York]] saam met die revolusionis Alonzo López, wat beplan om die regering van Esquasado omver te werp. Perkins word na die Suide geroep deur sy oom wat wil hê hy moet 'n piekelfabriek oorneem wat op sy laaste bene is. Hy pas uitstekende metodes toe om die besigheid op te bou, en loop Rose raak terwyl hy besig is met sy werk. Wanneer hy hoor van 'n komplot om die Suid-Amerikaanse regering omver te werp, help hy om daardie planne te frustreer. Die piekelbesigheid blom en hy trou met Rose. == Hoofrolspelers == * [[Johnny Hines]] as Tommy Perkins * Sigrid Holmquist as Rose Bannon * Henry West as Gen. Bannon * [[Bradley Barker]] as Alonzo López * [[J. Barney Sherry]] as Col. Perkins == Verwysings == {{Verwysings}} ==Bibliografie== * Munden, Kenneth White. ''[https://books.google.com/books?id=rlLbRAPOgP0C The American Film Institute Catalog of Motion Pictures Produced in the United States, Part 1]''. University of California Press, 1997. {{ISBN|978-0-520-20969-5}}. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0015714}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Crackerjack, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 7gkiujbbu0ybygz9fmr0glv8cm4p9to 0 426639 2966647 2750458 2026-09-12T01:27:10Z Nikolai Kurbatov 125512 2966647 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Crimson Runner''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Crimson Runner | beeld = The Crimson Runner (1925) - 2.jpg | regisseur = Tom Forman | produksieleier = Charles R. Rogers<br />Hunt Stromberg | draaiboekskrywer = Harvey Gates | met = {{Plainlist| * Priscilla Dean * Bernard Siegel * Alan Hale }} | kinematografie = Sol Polito | musiek = | redigeerder = William Decker | verspreider = Producers Distributing Corporation | ateljee = Hunt Stromberg Productions | vrystelling = [[2 Maart]] [[1925]] | speeltyd = 60 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0015715 }} '''''The Crimson Runner''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilrolprent]] uit [[1925]]. [[Tom Forman (akteur)|Tom Forman]] is die regisseur.<ref>[http://www.silentera.com/PSFL/data/C/CrimsonRunner1925.html The Crimson Runner]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Film/3503-THE-CRIMSONRUNNER?sid=2fab11b8-c4c4-4ec0-a614-834d7fd1fc2e&sr=9.333381&cp=1&pos=0 The Crimson Runner]</ref> Die hoofrolspelers is Priscilla Dean, Bernard Siegel en Alan Hale. ==Storielyn== Soos beskryf in 'n filmtydskrifresensie,<ref>{{Citation |title=New Pictures: ''The Crimson Runner'' |journal=Exhibitors Herald |volume=21 |issue=8 |pages=83 |date=16 Mei 1925 |url=https://archive.org/details/exhibitorsherald21unse/page/83/mode/1up |access-date=21 Februarie 2022}}</ref> is Bianca Schreber 'n arm meisie wie se pa gewond is terwyl hy in die Oostenrykse weermag tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] was. Sy is verplig om te steel om nie [[honger]] te ly nie. Met baie arm mense in nood in haar dorp, word sy tot die besluit gebring om 'n wetverbreker te word met die doel om die hongeres te voed. Die polisie agtervolg haar totdat sy skuiling soek in die huis van 'n adellike op wie sy verlief is. Gregory, wat 'n titel nagemaak en vervals het om sy regeringsposisie te bekom, ontdek Bianca in die huis, maar sy ontsnap. Wanneer Gregory 'n maskerbal hou, skuil sy agter 'n masker en wen sy belangstelling. Verlief op haar neem hy haar na sy kamer en val haar aan. Die gaste breek die deur af en vind hulle stoeiend. Gregory spring na sy dood by die venster uit. Die adellike vervang Gregory in sy posisie en kry 'n kwytskelding vir die jong vrou, met wie hy trou. == Hoofrolspelers == * [[Priscilla Dean]] as Bianca Schreber * Bernard Siegel as Alfred Schreber * [[Alan Hale Sr.|Alan Hale]] as Gregory * [[Ward Crane]] as Meinhard von Bauer * [[James Neill]] as Rudolph * Charles Hill Mailes as Semlin * Ilsa De Lindt as Cecile * [[Mitchell Lewis]] * [[Taylor Holmes]] as Bobo * [[Arthur Millett]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0015715}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Crimson Runner, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 96k54bg4oej0nzwvkbea9m0tddp1378 0 426640 2966646 2750357 2026-09-12T01:26:59Z Nikolai Kurbatov 125512 2966646 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Crowded Hour''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Crowded Hour | beeld = The Crowded Hour (1925) Poster.jpg | regisseur = E. Mason Hopper | produksieleier = Adolph Zukor<br />Jesse Lasky | draaiboekskrywer = John Russell | met = {{Plainlist| * Bebe Daniels * Kenneth Harlan }} | kinematografie = J. Roy Hunt | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = Paramount Pictures | vrystelling = [[20 April]] [[1925]] | speeltyd = 70 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0015717 }} '''''The Crowded Hour''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1925]]. E. Mason Hopper is die regisseur.<ref>[http://www.silentera.com/PSFL/data/C/CrowdedHour1925.html The Crowded Hour]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Film/3515-THE-CROWDEDHOUR?sid=2cc3f558-2718-4a25-98dd-49be03449c06&sr=8.764979&cp=1&pos=0 The Crowded Hour]</ref> Dit is vervaardig deur Famous Players–Lasky en versprei deur [[Paramount Pictures]]. Dit is gebaseer op die 1918 Broadway-toneelstuk,<ref>[http://ibdb.com/production.php?id=6973 ''The Crowded Hour'' on Broadway at the Selwyn Theatre 22 November 1918 to March 1919; IBDb.com] Besoek 18 November 2022.</ref> ''The Crowded Hour'', deur Channing Pollock en Edgar Selwyn.<ref>[https://catalog.afi.com/Film/3515-THE-CROWDEDHOUR?sid=5157620b-8c85-4af8-9901-5d2175d76e9e&sr=9.374237&cp=1&pos=0 The AFI Catalog of Feature Films: ''The Crowded Hour''][AFI Catalog of Feature Films. Besoek 18 November 2022.</ref><ref>[http://www.silentera.com/PSFL/data/C/CrowdedHour1925.html Progressive Silent Film List: ''The Crowded Hour''] at silentera.com. Besoek 18 November 2022.</ref> Die hoofrolspelers is Bebe Daniels, Kenneth Harlan en T. Roy Barnes. ==Storielyn== Soos beskryf in 'n filmtydskrifresensie,<ref>{{cite magazine|title=New Pictures: ''The Crowded Hour''|magazine=Exhibitors Herald|volume=21|issue=6|pages=62|date=2 Mei 1925|url=https://archive.org/details/exhibitorsherald21unse/page/n725/mode/1up|access-date=18 November 2022}}</ref> is Peggy en haar vriend Matt Wilde kunstenaars in 'n "Follies"-optrede wanneer Billy Laidlaw haar sien en op haar verlief raak, ondanks die feit dat hy reeds getroud is. Wanneer die [[Eerste Wêreldoorlog]] aanbreek, word Peggy en haar maat "Y"-vermaaklikheidster in Frankryk waar sy vir Billy ontmoet. Billy gaan na 'n ammunisieopslagplek, en beplan om dit te vernietig voordat die Duitsers dit bereik. Peggy werk as 'n skakelbordoperateur wanneer sy gekonfronteer word om of Billy of 'n peloton Franse soldate te red, kies sy laasgenoemde. Billy word gevange geneem. Peggy word later verblind tydens 'n aanval, en ontdek dan dat haar verpleegster Billy se vrou Grace is. Peggy besluit [[Stoïsisme|stoïsties]] om Billy te vergeet en maak sake reg met haar maat Matt. == Hoofrolspelers == *[[Bebe Daniels]] as Peggy Laurence *[[Kenneth Harlan]] as Billy Laidlaw *[[T. Roy Barnes]] as Matt Wilde *[[Frank Morgan]] as Bert Caswell *[[Helen Lee Worthing]] as Grace Laidlaw *[[Armand Cortes]] *[[Alice Chapin]] *[[Warner Richmond]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0015717}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Crowded Hour, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 8d0pdv7bkg0r2g765u5i3i2abybcsb3 0 427040 2966645 2758732 2026-09-12T01:26:48Z Nikolai Kurbatov 125512 2966645 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Dancers''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Dancers | beeld = The Dancers (1925) - 2.jpg | regisseur = Emmett J. Flynn | produksieleier = William Fox | draaiboekskrywer = Edmund Goulding | met = {{Plainlist| * George O'Brien * Alma Rubens * Madge Bellamy }} | kinematografie = {{Plainlist| * Paul Ivano * Ernest Palmer }} | musiek = | redigeerder = | verspreider = Fox Film Corp. | ateljee = Fox Film Corp. | vrystelling = [[4 Januarie]] [[1925]] | speeltyd = 70 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0015727 }} '''''The Dancers''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1925]]. Emmett J. Flynn is die regisseur.<ref>[http://www.silentera.com/PSFL/data/D/Dancers1925.html The Dancers]</ref> Die hoofrolspelers is George O'Brien, Alma Rubens en Madge Bellamy. == Hoofrolspelers == * George O'Brien as Tony * [[Alma Rubens]] as Maxine * [[Madge Bellamy]] as Una * [[Templar Saxe]] * [[Joan Standing]] * [[Alice Hollister]] as Mrs. Mayne * [[Freeman Wood]] as Evan Caruthers * [[Walter McGrail]] * [[Noble Johnson]] as Ponfilo * Tippy Grey as Bassil == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0015727}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dancers, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 9nc0p1fki65l1lsifv88cqzeohzers8 0 427371 2966644 2758727 2026-09-12T01:26:38Z Nikolai Kurbatov 125512 2966644 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Danger Signal''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Danger Signal | beeld = The Danger Signal (1925) - 1.jpg | regisseur = Erle C. Kenton | produksieleier = | draaiboekskrywer = Douglas Z. Doty | met = {{Plainlist| * Jane Novak * Dorothy Revier * Robert Edeson * Gaston Glass }} | kinematografie = Dewey Wrigley | musiek = | redigeerder = | verspreider = Columbia Pictures | ateljee = Columbia Pictures | vrystelling = [[1 Julie]] [[1925]] | speeltyd = 60 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0015728 }} '''''The Danger Signal''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1925]]. Erle C. Kenton is die regisseur.<ref>[https://catalog.afi.com/Catalog/MovieDetails/3578 The Danger Signal]</ref> Die hoofrolspelers is Jane Novak, Dorothy Revier en Robert Edeson. == Hoofrolspelers == * [[Jane Novak]] as Mary Browning * [[Dorothy Revier]] as Laura Whitman * [[Robert Edeson]] as Cyprus Browning * [[Gaston Glass]] as Ralph Browning * Robert Gordon as Robert Browning * [[Mayme Kelso]] as Mrs. Whitman * [[Lee Shumway]] as John Moran == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0015728}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Danger Signal, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 06l0zeyoc8m5ivs73vjlqwjwugw4dsx 0 427373 2966643 2758362 2026-09-12T01:26:27Z Nikolai Kurbatov 125512 2966643 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Dark Angel''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Dark Angel | beeld = Dark-angel-1925.jpg | regisseur = George Fitzmaurice | produksieleier = Samuel Goldwyn | draaiboekskrywer = Frances Marion | met = {{Plainlist| * Ronald Colman * Vilma Bánky }} | kinematografie = George S. Barnes | musiek = | redigeerder = Stuart Heisler | verspreider = First National Pictures | ateljee = Samuel Goldwyn Productions | vrystelling = [[27 September]] [[1925]] | speeltyd = 80 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0015735 }} '''''The Dark Angel''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1925]]. George Fitzmaurice is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/D/DarkAngel1925.html The Dark Angel]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Film/3624-THE-DARKANGEL?sid=806aec8b-264f-4f3e-a04b-0447acc3cfaa&sr=8.262667&cp=1&pos=0 The Dark Angel]</ref> Die film is gebaseer op die toneelstuk ''The Dark Angel, a Play of Yesterday and To-day'' deur H. B. Trevelyan, vrygestel deur First National Pictures, en met Ronald Colman, Vilma Bánky (in haar eerste Amerikaanse film), en Wyndham Standing.<ref>[http://www.silentera.com/PSFL/data/D/DarkAngel1925.html Progressive Silent Film List: ''The Dark Angel''] at the silentera.com</ref><ref>[http://ibdb.com/production.php?id=9644 Broadway production of ''The Dark Angel'' wat op 10 Februarie 1925 by die Longacre-teater geopen het]</ref> ==Storielyn== [[Lêer:The Dark Angel (SAYRE 13920).jpg|links|duimnael|Ronald Colman and Vilma Bánky.]] Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] word kaptein Alan Trent, terwyl hy saam met sy verloofde Kitty Vane in [[Engeland]] met verlof was, skielik na die front teruggeroep voordat hy 'n huwelikslisensie kon kry. Alan en Kitty bring 'n nag van liefde by 'n plattelandse herberg deur "sonder die voordeel van geestelikes" en hy vertrek. Aan die front gaan dit sleg met Alan, wat verblind word en 'n krygsgevangene word nadat hy deur die Duitsers gevange geneem is. Hy word as dood aangemeld, en sy vriend, kaptein Gerald Shannon, vra Kitty diskreet om haar hartseer met sy sagte liefde te streel. Ná die oorlog ontdek Gerald egter dat Alan nog in 'n afgeleë hoek van Engeland leef en kinderverhale skryf vir 'n lewe. Getrou aan sy voormalige wapenkameraad lig Gerald Kitty in van Alan se herverskyning. Sy gaan na hom toe, en Alan verberg sy blindheid en sê vir Kitty dat hy nie meer vir haar omgee nie. Sy sien egter deur sy misleiding, en hulle word herenig.<ref>Someone copied most of this Plot directly from the [https://www.tcm.com/tcmdb/title/492858/the-dark-angel#synopsis Synopsis on TCM's site] or from American Film Institute page.</ref> == Hoofrolspelers == * [[Ronald Colman]] as Alan Trent * [[Vilma Bánky]] as Kitty Vane * [[Wyndham Standing]] as Gerald Shannon * [[Frank Elliott]] as Beaumont * [[Charles Willis Lane]] as Hubert Vane * [[Helen Jerome Eddy]] as Bottles * [[Florence Turner]] as Roma * [[Lassie Lou Ahern]] [[Lêer:The Dark Angel (SAYRE 14173).jpg|duimnael|Vilma Bánky, 1925.]] ==Ontvangs== Die film het 'n 100% vars gradering op [[Rotten Tomatoes]], gebaseer op 9 positiewe kontemporêre resensies.<ref>{{Citation|title=The Dark Angel|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_dark_angel|language=en|access-date=2021-08-28}}</ref> Mordaunt Hall se resensie van 12 Oktober 1925 vir ''[[The New York Times]]'' vertel wat hierdie rolprent 'n oortuigende sukses gemaak het 7 jaar na die einde van die Eerste Wêreldoorlog. ==Bewaring== 'n Afdruk van ''The Dark Angel'' is onlangs in 'n filmargief opgespoor, so dit word tans nie as 'n verlore film beskou nie.<ref>{{cite wikisource |title=7,200 Lost U.S. Silent Feature Films (1912-29) |wslink=7,200 Lost U.S. Silent Feature Films (1912-29) (2021-02-04) |last= |first= |authorlink=Stephen C. Leggett |date=2021-02-04 |publisher=Library of Congress |location= |page= |pages= |scan=}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0015735}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dark Angel, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] al9o511zmbtg5o87qwk7vb2bqvcz302 0 427374 2966642 2758484 2026-09-12T01:25:57Z Nikolai Kurbatov 125512 2966642 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Daughter of Love''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = A Daughter of Love | beeld = | regisseur = Walter West | produksieleier = EmmaThomas<br />ChristopherNolan | draaiboekskrywer = {{Plainlist| * E.J. Key (novel) * Lucita Squier }} | met = {{Plainlist| * Violet Hopson * John Stuart * Jameson Thomas }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = Stoll Pictures | ateljee = Stoll Pictures | vrystelling = [[Februarie]] [[1925]] | speeltyd = | land = {{VK}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0215698 }} '''''A Daughter of Love''''' is 'n Britse [[stilfilm]] uit [[1925]]. Walter West is die regisseur.<ref>[https://letterboxd.com/film/a-daughter-of-love/ A Daughter of Love]</ref> Die hoofrolspelers is Violet Hopson, John Stuart en Jameson Thomas. == Hoofrolspelers == * [[Violet Hopson]] as Mary Tannerhill * [[John Stuart]] as Dudley Bellairs * [[Jameson Thomas]] as Dr. Eden Brent * [[Fred Raynham]] as St. Erth * [[Arthur Walcott]] as Mr. Tannerhill * [[Ena Evans]] as Lillian * [[Gladys Mason]] as St. Erth * [[Madge Tree]] as Mrs. Tobin * [[Minna Grey]] as Mrs. Diamond * [[Mrs. Charles Beattie]] as Mrs. Korsikov == Regisseur== Die rolprentregisseur Walter West is op 11 September 1885 in Cookham gebore en is op 3 Julie 1958 in Londen oorlede. Dit was die produktiefste in 1915, maar sy wer het nie wêreldwyd bekendheid verwerf nie. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0215698}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Daughter of Love, A}} [[Kategorie:Britse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 6fjuorrx9brhceue9otwwr6s7elvebl 0 427412 2966641 2758631 2026-09-12T01:25:44Z Nikolai Kurbatov 125512 2966641 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Daughter of the Sioux''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = A Daughter of the Sioux | beeld = | regisseur = Ben Wilson | produksieleier = | draaiboekskrywer = George W. Pyper | met = {{Plainlist| * Ben Wilson * Neva Gerber * Robert Walker }} | kinematografie = William E. Fildew | musiek = | redigeerder = | verspreider = Davis Distributing Division | ateljee = Guaranteed Pictures | vrystelling = [[28 Desember]] [[1925]] | speeltyd = 50 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0015738 }} '''''A Daughter of the Sioux''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1925]]. Ben Wilson is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/D/DaughterOfTheSioux1925.html A Daughter of the Sioux]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Film/1419-A-DAUGHTEROFTHESIOUX?sid=af69cc78-9944-41b2-946f-ff05e8d01671&sr=10.331452&cp=1&pos=1 A Daughter of the Sioux]</ref> Die hoofrolspelers is Ben Wilson, Neva Gerber en Robert D. Walker. == Hoofrolspelers == * [[Ben F. Wilson|Ben Wilson]] as John Field * [[Neva Gerber]] as Nanette * [[Robert D. Walker|Robert Walker]] as Eagle Wing * [[Fay Adams]] as Trooper Kennedy * [[William A. Lowery]] as Big Bill Hay * [[Rhody Hathaway]] as Major John Webb == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0015738}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Daughter of the Sioux, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] bm0n5tgowb3r5ka19vtte8u5qex4t2b 0 427476 2966640 2759482 2026-09-12T01:25:32Z Nikolai Kurbatov 125512 2966640 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Demon Rider''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Demon Rider | beeld = Demon Rider lobby card.jpg | regisseur = Paul Hurst | produksieleier = J. Charles Davis | draaiboekskrywer = Jay Inman Kane | met = {{Plainlist| * Ken Maynard * Alma Rayford * Fred Burns }} | kinematografie = Frank Cotner | musiek = | redigeerder = | verspreider = Davis Distributing Division | ateljee = | vrystelling = [[November]] [[1925]] | speeltyd = 50 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0015742 }} '''''The Demon Rider''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1925]]. Paul Hurst is die regisseur.<ref>[https://silentera.com/PSFL/data/D/DemonRider1925.html The Demon Rider]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Film/3676-THE-DEMONRIDER?sid=420e01f5-5a00-4bd1-bf54-779639928037&sr=8.677188&cp=1&pos=0 The Demon Rider]</ref> Die hoofrolspelers is Ken Maynard, Alma Rayford en Fred Burns. ==Storielyn== Soos beskryf in 'n filmtydskrifresensie,<ref>{{Citation |title=New Pictures: ''The Demon Rider'' |journal=Exhibitors Herald |volume=22 |issue=9 |pages=54–55 |date=22 August 1925 |publisher=Exhibitors Herald Company |location=Chicago, Illinois |url=https://archive.org/details/exhibitorsherald22unse/page/n1035/mode/1up |access-date=1 Augustus 2022}}</ref> Black Hawk en sy bandiete steel 'n sak geld van die bank; die voorman van “B”-plaas, Billy Dennis, agtervolg hulle. Terwyl die bandiete die buit verdeel, kry Billy die sak en kom weg daarmee. Hy beoog om dit aan die bank terug te gee. Die balju kom op die bandiete af, wat Billy daarvan beskuldig dat hy die Black Hawk is. Billy verloor die sak en word deur die balju agtervolg. Jim Low, die kok vind die geld en begin na sy plaas met die gedagte om die geld terug te gee. Die Black Hawk-bende steel 'n motor waarmee hulle oor 'n krans ry. Billy is betyds om die Black Hawk voor die ongeluk met ‘n tou te vang. Daar word verduidelik dat Billy probeer het om die geld terug te neem toe die kok verskyn; en alles eindig gelukkig. == Hoofrolspelers == * [[Ken Maynard]] as Billy Dennis * [[Alma Rayford]] as Mary Bushman * [[Fred Burns]] as Jim Lane * [[Tom London]] * [[James B. Lowe]] ==Bewaring== Die film word bewaar in die [[Biblioteek van die VSA-kongres]] en George Eastman Museum-rolprentversameling.<ref>''Catalog of Holdings The American Film Institute Collection and The United Artists Collection at the Library of Congress'', bl. 42 c.1978 by American Film Institute</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0015742}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Demon Rider, The}] [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] b3rkm13rgg4t5pvcx4afdy9c235p5c1 0 427479 2966639 2759480 2026-09-12T01:25:21Z Nikolai Kurbatov 125512 2966639 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Denial''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Denial | beeld = The Denial (SAYRE 14225).jpg | regisseur = Hobart Henley | produksieleier = | draaiboekskrywer = Agnes Christine Johnston | met = {{Plainlist| * Claire Windsor * Bert Roach * William Haines * Lucille Ricksen * Robert Agnew }} | kinematografie = Benjamin F. Reynolds | musiek = | redigeerder = Frank Davis | verspreider = Metro-Goldwyn-Mayer | ateljee = | vrystelling = [[22 Maart]] [[1925]] | speeltyd = 50 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0015743 }} '''''The Denial''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1925]]. Hobart Henley is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/D/Denial1925.html The Denial]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Film/3677-THE-DENIAL?sid=84d8fab5-d5e5-4cc1-9233-43f4770a2e97&sr=7.266518&cp=1&pos=0 The Denial]</ref> Die hoofrolspelers is Claire Windsor, Bert Roach en William Haines. Die film is geskryf deur Agnes Christine Johnston gebaseer op die toneelstuk ''A Square Peg'' (1923) deur Lewis Beach.<ref>{{cite book|last= Eames|first=John Douglas|title=The MGM Story: The Complete History Of Fifty Roaring Years|year=1988|publisher=Crown Publishers|isbn=0-517-52613-1|page=24}}</ref> [[Lucille Ricksen]] het gesterf weens [[tuberkulose]] in diesefde maand as wat die film vrygestel is. ==Storielyn== Soos beskryf in 'n filmtydskrifresensie,<ref>{{Citation |title=New Pictures: ''The Denial'' |journal=Exhibitors Herald |volume=21 |issue=03 |pages=43 |date=11 April 1925 |url=https://archive.org/details/exhibitorsherald21unse/page/n260/mode/1up |access-date=9 Januarie 2022}}</ref> probeer 'n ma om die liefde van haar dogter te rig soos sy goeddink. Wanneer haar dogter in opstand kom, besef sy hoe sulke oorheersing haar eie lewe bederf het en sy laat haar dogter toe om met die man van haar keuse, 'n jong offisier, te trou. Die Moeder se soortgelyke geskiedenis van jare gelede word in terugflitse weergegee. == Hoofrolspelers == * [[Claire Windsor]] as Mildred * [[Bert Roach]] as Arthur * [[William Haines]] as Lyman * [[Lucille Ricksen]] as Dorothy * [[Robert Agnew]] as Billie * [[Emily Fitzroy]] as Rena * William Eugene as Eugene * Estelle Clark as Rosie ==Bewaring== 'n Gedeeltelike afdruk van ''The Denial'' is in die versameling van George Eastman House.<ref>[http://www.silentera.com/PSFL/data/D/Denial1925.html Progressive Silent Film List: ''The Denial''] at silentera.com</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0015743}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Denial, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] o4u7gyb1o5elg5uubts9zz6e5psrfn3 0 428030 2966638 2762763 2026-09-12T01:25:10Z Nikolai Kurbatov 125512 2966638 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Devil's Cargo''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Devil's Cargo | beeld = The Devil's Cargo.jpg | regisseur = Victor Fleming | produksieleier = {{Plainlist| * Adolph Zukor * Jesse Lasky }} | draaiboekskrywer = {{Plainlist| * Charles E. Whittaker * A.P. Younger }} | met = {{Plainlist| * [[Wallace Beery]] * [[Pauline Starke]] }} | kinematografie = Charles Schoenbaum | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = Paramount Pictures | vrystelling = [[2 Februarie]] [[1925]] | speeltyd = 80 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0015749 }} '''''The Devil's Cargo''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1925]], vervaardig deur Famous Players–Lasky en versprei deur [[Paramount Pictures]]. Victor Fleming is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/D/DevilsCargo1925.html The Devil’s Cargo]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Film/3738-THE-DEVILSCARGO?sid=d14dff04-29ea-4662-a44b-ecf463c72631&sr=8.406652&cp=1&pos=0 The Devil's Cargo]</ref> Die hoofrolspelers is Wallace Beery, Pauline Starke en Claire Adams. Dit is gebaseer op 'n oorspronklike storie vir die skerm.<ref>[http://www.silentera.com/PSFL/data/D/DevilsCargo1925.html Progressive Silent Film List: ''The Devil's Cargo''] at silentera.com</ref><ref>''The American Film Institute Catalog Feature Films: 1921-30'' by The American Film Institute, c. 1971</ref> ==Storielyn== Soos beskryf in 'n resensie in 'n rolprenttydskrif,<ref name="MPW">{{cite journal |last=Sargent |first=Epes W. |author-link= |title=''The Devil's Cargo''; Wallace Beery Saves, Almost Single Handed, a Paramount Story of the Days of '49 |journal=The Moving Picture World |volume=72 |issue=8 |pages=786 |publisher=Chalmers Publishing Co. |location=New York City |date=21 Februarie 1925 |url=https://archive.org/details/movingpicturewor72janf/page/786/mode/1up |access-date=11 September 2021}}</ref> stel John Joyce (Collier), wat pas in [[Sacramento]] aangekom het tydens die [[Kalifornië|Kaliforniese]] goudstormloop om 'n [[koerant]] te redigeer, hom saam met die vigilantes. Hy is een van die gretigste in sy eis dat die mynkampkarakters geskors word om die hoofstad te maak waar hy dink dit moet wees. Dan ontmoet hy Faro Sampson (Starke) en raak verlief, dink sy is 'n dogter van 'n [[predikant]]. Wanneer hy ontdek dat sy die dogter van 'n dobbelaar is en die vernaamste aantrekkingskrag van ‘n dobbelplek, verwerp hy haar. Wanneer sy egter weer kontak maak, keer hy gedwee terug op haar oproep, en word in 'n kompromitterende situasie geplaas. Hy word saam met al die mense wat hy aan die kaak gestel het, uitgesit, en sy suster Martha (Adams) word op dieselfde boot geplaas. Die vigilantes weier die skare om aan boord te gaan, maar hulle dwing hulle pad land toe totdat die bars van die ketel op die boot dit laat dryf met 'n paar mans en vroue nog aan boord. Ben (Beery), 'n brandweerman, neem die bevel oor omdat hy die kaptein se pet het en sterk is. Wanneer hy probeer om Martha sy slagoffer te maak, is Joyce aangespoor om sy suster te red. ’n Geveg volg en Ben word oorval deur ’n hou teen sy kop vanuit ’n dakvenster. Ben afgradeer tot die handewerker op die reddingskip, word Ben gedwing om aartappels te skil terwyl Joyce en Faro geluk vind. == Hoofrolspelers == *[[Wallace Beery]] as Ben *[[Pauline Starke]] as Faro Sampson *[[Claire Adams]] as Martha Joyce *[[William Collier Jr.]] as John Joyce *[[Raymond Hatton]] as Mate *[[George Cooper]] as Jerry Dugan *[[Dale Fuller]] as Millie *[[Spec O'Donnell]] as Jimmy ==Bewaring== Die [[Biblioteek van die VSA-kongres]]-katalogus en filmargiewe wys geen inskrywing vir die film nie.<ref>[http://memory.loc.gov/diglib/ihas/loc.mbrs.sfdb.4764/default.html The Library of Congress / FIAF American Silent Feature Film Survival Catalog: ''The Devil's Cargo'']</ref><ref>[http://www.silentsaregolden.com/arneparamountpictures.html ''The Devil's Cargo'' at Arne Andersen's Lost Film Files: ''lost Paramount films - 1925'']</ref> Die silentera.com-webwerf en 'n aanlyn [[DVD]]-kleinhandelaar lys die film egter as beskikbaar vir verkoop.<ref>[http://www.silentera.com/PSFL/data/D/DevilsCargo1925.html ''The Devil's Cargo'' at silentera.com]</ref><ref>[https://www.lovingtheclassics.com/by-title/d/the-devil-s-cargo-1925.html LovingTheClassics.com] {{dead link|date=September 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0015749}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Devil's Cargo, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] abe4ibc1cps7s2l4hsmts1tdwhy4rop 0 445095 2966637 2804253 2026-09-12T01:24:59Z Nikolai Kurbatov 125512 2966637 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Brahma Diamond''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Brahma Diamond | beeld = | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = D. W. Griffith | met = {{Plainlist| * [[Harry Solter]] * [[George Gebhardt]] * [[Florence Lawrence]] * David Miles * [[Charles Inslee]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = | vrystelling = [[4 Februarie]] [[1909]] | speeltyd = 11 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0000815 }} '''''The Brahma Diamond''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. D. W. Griffith is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/B/BrahmaDiamond1909.html The Brahma Diamond]</ref><ref>Richard Schickel. ''D.W. Griffith: An American Life''</ref> Die hoofrolspelers is [[Harry Solter]] en [[George Gebhardt]]. == Hoofrolspelers == * [[Harry Solter]] * [[George Gebhardt]] * [[Florence Lawrence]] * David Miles * [[Charles Inslee]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000815}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Brahma Diamond, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 3ghh9ahpambieqg4wa83ztscns4n5l2 0 449645 2966443 2815246 2026-09-11T14:09:10Z BurgertB 2401 2966443 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Burglar's Mistake''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = A Burglar's Mistake | beeld = | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = D. W. Griffith | met = {{Plainlist| * [[Harry Solter]] * [[Charles Inslee]] * [[Marion Leonard]] * [[Adele DeGarde]] * [[Robert Harron]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer<br>Arthur Marvin | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Company | ateljee = | vrystelling = [[25 Maart]] [[1909]] | speeltyd = 15 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0000819 }} '''''A Burglar's Mistake''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. [[D.W. Griffith]] is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/B/BurglarsMistake1909.html A Burglar’s Mistake]</ref><ref>Richard Schickel. ''D.W. Griffith: An American Life''</ref> Die film is op 25 Maart 1909 deur [[Biograph Company]] vrygestel en is positief deur kykers ontvang. Daar word vermoed dat die film verlore gegaan het. Die hoofrolspelers is Harry Solter en Charles Inslee. == Hoofrolspelers == * [[Harry Solter]] as Henry Newman * [[Charles Inslee]] as Dick Folsom * [[Marion Leonard]] as Mrs. Newman * [[Adele DeGarde]] * [[Robert Harron]] * [[Raymond Hatton]] * [[Arthur V. Johnson]] * David Miles * [[Owen Moore]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000819}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Burglar's Mistake, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] oau3u46w3yecrv6g5io3mrz6ek7vjxc 0 449736 2966636 2810213 2026-09-12T01:24:25Z Nikolai Kurbatov 125512 2966636 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Cord of Life''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Cord of Life | beeld = | regisseur = D.W. Griffith | produksieleier = Edwin S. Porter | draaiboekskrywer = D.W. Griffith | met = {{Plainlist| * [[Charles Inslee]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer<br>Arthur Marvin | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = | vrystelling = [[28 Januarie]] [[1909]] | speeltyd = 14 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0000831 }} '''''The Cord of Life''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. D.W. Griffith is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/C/CordOfLife1909.html The Cord of Life]</ref><ref>Ira H. Gallen. ''D.W. Griffith: Master of Cinema''</ref> Die hoofrolspelers is Charles Inslee en Marion Leonard. 'n Afdruk van die film word in die filmargief van die [[Biblioteek van die VSA-kongres]] bewaar.<ref name="silentera">{{cite web |url=http://www.silentera.com/PSFL/data/C/CordOfLife1909.html |title=The Cord of Life |access-date=3 Januarie 2014 |work=Silent Era}}</ref> == Hoofrolspelers == * [[Charles Inslee]] as Galora * [[Marion Leonard]] * [[George Gebhardt]] as Antonine * [[Linda Arvidson]] * [[Dorothy Bernard]] * [[Clara T. Bracy]] * John R. Cumpson * [[Charles K. French]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000831}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cord of Life}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] mtqcg49ju3lz3fn9tpu7vn58zdblzco 0 449737 2966635 2956592 2026-09-12T01:24:13Z Nikolai Kurbatov 125512 2966635 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Corner in Wheat''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = A Corner in Wheat | beeld = A Corner in Wheat (1909).webm | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = Frank Norris | met = {{Plainlist| * Frank Powell * Grace Henderson * James Kirkwood * Linda Arvidson * W. C. Miller * Gladys Egan * H. B. Walthall * Blanche Sweet }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = American Mutoscope and Biograph Company | ateljee = | vrystelling = [[13 Desember]] [[1909]] | speeltyd = 15 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0000832 }} '''''A Corner in Wheat'''''<ref>{{cite video |title=A Corner in Wheat |date=1909 |publisher=Biograph |url=https://www.loc.gov/item/2012600307/}}</ref> is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. D. W. Griffith is die regisseur.<ref>Vlada Petrić. ''D.W. Griffith's A Corner in Wheat: A Critical Analysis''</ref><ref>[https://mubi.com/films/a-corner-in-wheat A CORNER IN WHEAT]</ref> Die hoofrolspelers is [[Frank Powell]] en [[James Kirkwood Sr.|James Kirkwood]]. A ''Corner in Wheat'' vertel die verhaal van 'n gierige magnaat wat probeer om die wêreldmark vir [[koring]] te monopoliseer en die lewens van mense wat nie meer [[brood]] kan bekostig nie, te vernietig. Die storielyn is deur Griffith en Frank E. Woods verwerk vanaf 'n [[roman]] en 'n kortverhaal deur Frank Norris, getiteld ''The Pit'' en ''A Deal in Wheat''. Die deursnyding-tegniek tussen stil tableaus van die armes in die broodlyn en die weelderige, aktiewe partytjies van die welgestelde spekulant antisipeer ietwat die botsingsmontage wat 'n dekade later 'n kenmerk van Sowjet-rolprente geword het. In 1994 is ''A Corner in Wheat'' deur die [[Biblioteek van die VSA-kongres]] aangewys vir bewaring in die [[Amerikaanse Nasionale Filmregister|Verenigde State se Nasionale Filmregister]] as "kultureel, histories of esteties betekenisvol".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1994/11/15/movies/25-films-added-to-national-registry.html |title=25 Films Added to National Registry |date=15 November 1994 |work=The New York Times |access-date=24 April 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Complete National Film Registry Listing |url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/ |website=Library of Congress |access-date=3 Junie 2020}}</ref> Die film is ook in die 1960's op 8mm vrygestel. == Hoofrolspelers == * [[Frank Powell]] * [[James Kirkwood Sr.|James Kirkwood]] * [[Linda Arvidson]] * [[Gladys Egan]] * [[Henry B. Walthall]] * [[Grace Henderson]] * [[W. Chrystie Miller]] ==Vrystelling== Die film is op 13 Desember 1909 vrygestel. As gevolg van 'n toename in politieke [[populisme]] het gehore positief op die film gereageer. Voor ''A Corner in Wheat'' het Griffith vermy om [[politiek]]e stellings in sy werk te maak. Na die film se sukses het hy begin om meer gewaagde stellings oor die samelewing en politiek te maak, soos sy beroemde voorspraak vir wit oppergesag in ''The Birth of a Nation'' (1915).<ref>{{cite book |last=Eagan |first=Daniel |title=America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry |url=https://archive.org/details/americasfilmlega0000eaga |publisher=Continuum |year=2010 |pages=[https://archive.org/details/americasfilmlega0000eaga/page/20 20] |isbn=978-1-4411-1647-5}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000832}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Corner in Wheat, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] gr9gw4cyign5s5znwnx76jter0x7242 0 449738 2966634 2810216 2026-09-12T01:24:01Z Nikolai Kurbatov 125512 2966634 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Country Doctor''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Country Doctor | beeld = The Country Doctor (1909).webm | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = EmmaThomas<br />ChristopherNolan | draaiboekskrywer = D. W. Griffith | met = {{Plainlist| * Kate Bruce }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Studios | ateljee = | vrystelling = [[8 Julie]] [[1909]] | speeltyd = 15 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0000833 }} '''''The Country Doctor''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. D. W. Griffith is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/C/CountryDoctor1909.html The Country Doctor]</ref><ref>[https://mubi.com/films/the-country-doctor-1909 THE COUNTRY DOCTOR]</ref> Die hoofrolspelers is [[Kate Bruce]] en [[Adele DeGarde]]. Tans in die [[publieke domein]] word afdrukke van ''The Country Doctor'' bewaar in die filmargiewe van die Museum van Moderne Kuns en die [[Biblioteek van die VSA-kongres]].<ref name="silentera">{{cite web |url=http://www.silentera.com/PSFL/data/C/CountryDoctor1909.html |title=Progressive Silent Film List: The Country Doctor |access-date=16 Julie 2008|work=Silent Era}}</ref> ==Storielyn== 'n Dokter ([[Frank Powell]]) los sy siek dogter ([[Adele DeGarde]]) om 'n buurman te help wat ernstig siek is, en ignoreer sy vrou se versoeke om huis toe te kom en na sy eie dogter om te sien wat versleg. == Hoofrolspelers == * [[Kate Bruce]] * [[Adele DeGarde]] * [[Gladys Egan]] as Edith Harcourt * Rose King * [[Florence Lawrence]] as Mrs. Harcourt * [[Mary Pickford]] * [[Frank Powell]] as Harcourt == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000833}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Country Doctor, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] rxvrc3k949q3127vunxskb1oruwtf6h 0 449888 2966633 2811743 2026-09-12T01:23:51Z Nikolai Kurbatov 125512 2966633 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Cowboy Millionaire''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Cowboy Millionaire | beeld = The Cowboy Millionaire.jpg | regisseur = Otis Turner<br>[[Francis Boggs]] | produksieleier = William Nicholas Selig | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| * Mac Barnes * [[William Garwood]] * [[Adrienne Kroell]] * [[William Stowell]] * Carl Winterhoff }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = | vrystelling = [[21 Oktober]] [[1909]] | speeltyd = | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001321 }} '''''The Cowboy Millionaire''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Otis Turner og [[Francis Boggs]] is die regisseurs.<ref>[https://letterboxd.com/film/the-cowboy-millionaire-1909/ The Cowboy Millionaire]</ref><ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/M/MillionaireCowboy1910.html The Millionaire Cowboy]</ref> Die hoofrolspelers is Mac Barnes en [[William Garwood]]. ==Storielyn== 'n Cowboy van [[Idaho]] kry 'n brief uit [[Chicago]], waarin hy berig dat sy oom oorlede is en hom 'n fortuin van etlike miljoene dollars nagelaat het. == Hoofrolspelers == * Mac Barnes * [[William Garwood]] * [[Adrienne Kroell]] * [[William Stowell]] * Carl Winterhoff == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001321}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cowboy Millionaire, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 8skgq52m8kiz8k9bdm5eye1rajhs2l2 0 449890 2966632 2811926 2026-09-12T01:23:40Z Nikolai Kurbatov 125512 2966632 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Cricket on the Hearth''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Cricket on the Hearth | beeld = The Cricket on the Hearth (1909).jpg | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = Frank E. Woods | met = {{Plainlist| * [[Owen Moore]] }} | kinematografie = Billy Bitzer<br>Arthur Marvin | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Company | ateljee = American Mutoscope and Biograph Company | vrystelling = [[27 Mei]] [[1909]] | speeltyd = | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0000835 }} [[Lêer:The Cricket on the Hearth (1909).webm|duimnael|Die volledige film.]] '''''The Cricket on the Hearth''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. D. W. Griffith is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/C/CricketOnTheHearth1909.html The Cricket on the Hearth]</ref><ref>Tom Gunning. ''D.W. Griffith and the Origins of American Narrative Film''</ref> Die hoofrolspelers is [[Owen Moore]] en [[Violet Mersereau]]. Die film is gebaseer op die 1845-novelle met dieselfde naam deur [[Charles Dickens]].<ref>[http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=35701 The AFI Catalog of Feature Films:''The Cricket on the Hearth'']</ref> ==Storielyn== Die verhaal begin in die huis van Caleb Plummer, 'n ou speelgoedmaker, en ons sien sy seun, Edward, wat see toe vertrek. 'n Teer afskeid aan sy vader en blinde suster, Bertha, neem hom na die pad waar hy afskeid neem van sy geliefde, Mary Fielding. Daarna verloop drie jaar en ons vind die eerlike John Pereyhingle, die man van Dot. Mev. Fielding het in matige moeilikheid beland en stem in tot die huwelik van Ou Tackleton, die knorrige, met May. Dit is afstootlik vir May, wie se hart op Edward gerig is. Edward keer terug en stop onderweg by die King George Inn waar hy van die naderende huwelik van Tackleton en May hoor. Hy leen 'n vermomming van 'n rondlopende Merry Andrew en gaan in die klere van 'n ou reisiger op John se kar om Dot te sien en die waarheid uit te vind. John, aangespoor deur Tackleton, hou die paar dop. Omdat hy Edward nie herken nie, neem John aan dat hy 'n minnaar is. Wanneer Edward van Dot hoor hoe vyandig die huwelik vir May is, besluit hy om haar weg te neem, wat hy met die hulp van Dot doen. Hulle trou tydens die tog net toe die baie ontstelde Tackleton verskyn. John ontdek hoe 'n dwaas hy was om Dot te betwyfel, Tackleton besef hoe 'n ongewilde knorrig hy was en besluit om te verander, terwyl Bertha en Ou Caleb verheug is oor Edward se terugkeer.<ref>[https://archive.org/details/moviwor04chal/page/682/mode/2up/search/The+Cricket+on+the+Hearth Moving Picture World (Jan-Jun 1909) p682]{{PD-notice}}</ref> == Hoofrolspelers == *[[Owen Moore]] as Edward Plummer *[[Violet Mersereau]] as May Fielding *[[Linda Arvidson]] as Dorothy *Dorothy West as Bertha *David Miles as Caleb Plummer *George Nichols as Mr. Fielding == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000835}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cricket on the Hearth, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] b61lx50wfs0h1cua63grnn1f59s4dn1 0 449891 2966631 2811240 2026-09-12T01:23:27Z Nikolai Kurbatov 125512 2966631 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Criminal Hypnotist''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Criminal Hypnotist | beeld = | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = D. W. Griffith | met = {{Plainlist| * [[Owen Moore]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = | vrystelling = [[18 Januarie]] [[1909]] | speeltyd = 10 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0000837 }} '''''The Criminal Hypnotist''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. D. W. Griffith is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/C/CriminalHypnotist1909.html The Criminal Hypnotist]</ref><ref>Charles Keil. ''A Companion to D. W. Griffith''</ref> Die hoofrolspelers is [[Owen Moore]] en [[Marion Leonard]]. == Hoofrolspelers == * [[Owen Moore]] * [[Marion Leonard]] * [[Arthur V. Johnson]] * David Miles * [[Charles Inslee]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000837}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Criminal Hypnotist, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] fvfbf49ymvfiwi8qx5z5an186p7wdzm 0 449894 2966630 2811824 2026-09-12T01:23:15Z Nikolai Kurbatov 125512 2966630 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Curtain Pole''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Curtain Pole | beeld = The Curtain Pole - title.png | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = G. W. Bitzer<br>D. W. Griffith<br>Mack Sennett | met = {{Plainlist| * [[Mack Sennett]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = | vrystelling = [[15 Februarie]] [[1909]] | speeltyd = | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0000840 }} [[Lêer:The Curtain Pole.webm|duimnael|8 minute van die volledige 12 minute lang film.]] '''''The Curtain Pole''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. D. W. Griffith is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/C/CurtainPole1909.html The Curtain Pole]</ref><ref>David Kalat. ''Too Funny for Words''</ref> Die hoofrolspelers is [[Mack Sennett]] en [[Harry Solter]]. 'n Afdruk van die film bestaan steeds.<ref name="silentera">{{cite web |url=http://www.silentera.com/PSFL/data/C/CurtainPole1909.html |title=Progressive Silent Film List: The Curtain Pole |access-date=2008-03-06|work=Silent Era}}</ref> Die film is gemaak deur die American Mutoscope and Biograph Company toe dit en baie ander vroeë filmateljees in Amerika se eerste rolprentbedryf aan die begin van die 20ste eeu in Fort Lee, [[New Jersey]], gesetel was.<ref>{{Citation | last = Koszarski | first = Richard | title = Fort Lee: The Film Town | place = Rome, Italy | publisher = John Libbey Publishing -CIC srl | year = 2004 | url = https://books.google.com/books?id=5w0r8YKan04C&q=Fort+Lee:+the+film+town+Door+Richard+Koszarski | isbn= 0-86196-653-8 }}</ref> == Hoofrolspelers == * [[Mack Sennett]] as Monsieur Dupont * [[Harry Solter]] as Mr. Edwards * [[Florence Lawrence]] as Mrs. Edwards == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000840}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Curtain Pole, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] enidxy6uo4mun98gex3b0uohrt8ommn 0 450029 2966629 2812969 2026-09-12T01:22:51Z Nikolai Kurbatov 125512 2966629 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Day After''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Day After | beeld = | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = [[Mary Pickford]] | met = {{Plainlist| * [[Blanche Sweet]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Company | ateljee = | vrystelling = [[30 Desember]] [[1909]] | speeltyd = | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0000841 }} '''''The Day After''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. D. W. Griffith is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/D/DayAfter1909.html The Day After]</ref><ref>[https://mubi.com/films/the-day-after-1909 THE DAY AFTER]</ref> Die hoofrolspelers is [[Arthur V. Johnson]] en [[Blanche Sweet]]. 'n Afdruk van die film word in die filmargief van die [[Biblioteek van die VSA-kongres]] bewaar.<ref name="silentera">{{cite web |url=http://www.silentera.com/PSFL/data/D/DayAfter1909.html |title=Silent Era: The Day After |website=Silent Era |access-date=2 Julie 2008}}</ref> == Storielyn== Mnr. en mev. Hilton besluit om 'n groot Oujaarsaandpartytjie te hou. Hulle stem albei in om hul drankgebruik te beheer, maar soos die gaste opdaag en die partytjie voortduur, word albei [[Dronkenskap|dronk]]. Die volgende dag voel mnr. Hilton skuldig omdat hy swak is en vrees hy om sy vrou te konfronteer, totdat hy uitvind dat sy ook skuldig was. == Hoofrolspelers == * [[Arthur V. Johnson]] as Mr. Hilton * [[Blanche Sweet]] * [[Marion Leonard]] as Mrs. Hilton * George Nichols * [[Linda Arvidson]] * Frank Evans * James Kirkwood * [[Henry Lehrman]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000841}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Day After, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] em1wo0uzcwinqqebn6zkqebiu3l0er1 0 450030 2966628 2923423 2026-09-12T01:22:40Z Nikolai Kurbatov 125512 2966628 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Death Disc: A Story of the Cromwellian Period''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Death Disc: A Story of the Cromwellian Period | beeld = | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = [[Mark Twain]]<br />Frank E. Woods | met = {{Plainlist| * George Nichols * [[Marion Leonard]] * Edith Haldeman * [[Frank Powell]] * James Kirkwood, Sr. * [[Linda Arvidson]] * Charles Craig * [[Adele DeGarde]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = | vrystelling = [[2 Desember]] [[1909]] | speeltyd = | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0000843 }} '''''The Death Disc: A Story of the Cromwellian Period''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. [[D.W. Griffith]] is die regisseur en is gebaseer op Mark Twain se kortverhaal "The Death Disk" [[sic]].<ref>[https://letterboxd.com/film/the-death-disc-a-story-of-the-cromwellian-period/ The Death Disc: A Story of the Cromwellian Period]</ref><ref>Peter Messent, Louis J. Budd. ''A Companion to Mark Twain''</ref> Die hoofrolspelers is George Nichols en [[Marion Leonard]]. ==Opsomming== Hierdie rolprent was ’n vroeë [[Biograph Company|Biograph]] historiese drama en speel af in [[Oliver Cromwell|Cromwelliaanse]] [[Engeland]]. ’n Soldaat, wat op die punt staan om tereggestel te word weens sy godsdienstige oortuigings, word op die laaste oomblik deur ’n speling van die noodlot gered. == Hoofrolspelers == * [[George Nichols (akteur and regisseur)|George Nichols]] * [[Marion Leonard]] * Edith Haldeman * [[Frank Powell]] * James Kirkwood, Sr. * [[Linda Arvidson]] * Charles Craig * [[Adele DeGarde]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000843}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Death Disc: A Story of the Cromwellian Period, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] lytoqkkn6ienbd8uija7462ex6q4o7d 0 450031 2966627 2812337 2026-09-12T01:22:24Z Nikolai Kurbatov 125512 2966627 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Deception''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Deception | beeld = | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = D. W. Griffith | met = {{Plainlist| * Herbert Yost * [[Florence Lawrence]] * [[Linda Arvidson]] * [[Adele DeGarde]] * Anita Hendrie * [[Charles Inslee]] * [[Arthur V. Johnson]] * Min Johnson }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = American Mutoscope and Biograph Co. | ateljee = | vrystelling = [[22 Maart]] [[1909]] | speeltyd = 7 min | land = {{VSA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0000845 }} '''''The Deception''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. D. W. Griffith is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/D/Deception1909.html The Deception]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-deception-1909/ The Deception]</ref> Die hoofrolspelers is Herbert Yost en [[Florence Lawrence]]. == Hoofrolspelers == * Herbert Yost as Harvey Colton * [[Florence Lawrence]] as Mabel Colton * [[Linda Arvidson]] * [[Adele DeGarde]] * Anita Hendrie * [[Charles Inslee]] as Landlord * [[Arthur V. Johnson]] * Min Johnson == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000845}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Deception, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] ce33p7z3k9cu3p7qo74l82vbw686j5o 0 450103 2966626 2812587 2026-09-12T01:22:12Z Nikolai Kurbatov 125512 2966626 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Drunkard's Reformation''}} {{Databoks}} '''''A Drunkard's Reformation''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. D. W. Griffith is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/D/DrunkardsReformation1909.html A Drunkard’s Reformation]</ref><ref>Dean W. Duncan. ''Stories of Childhood: Evolving Portrayals in Books and Films''</ref> Die hoofrolspelers is [[Arthur V. Johnson]] en [[Linda Arvidson]]. == Hoofrolspelers == * [[Arthur V. Johnson]] as John Wharton * [[Linda Arvidson]] as Mrs. John Wharton * [[Adele DeGarde]] * [[Charles Avery]] * John R. Cumpson == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000852}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Drunkard's Reformation, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] b9d48opft5cyjbub7n2tfnyv1ycgsin 0 450113 2966625 2958840 2026-09-12T01:22:00Z Nikolai Kurbatov 125512 2966625 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Fascinating Mrs. Francis''}} {{Databoks}} '''''The Fascinating Mrs. Francis''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. D. W. Griffith is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/F/FascinatingMissusFranc1909.html The Fascinating Mrs. Francis]</ref><ref>Paolo Cherchi Usai. ''The Griffith Project, Volume 11''</ref> Die hoofrolspelers is [[Marion Leonard]] en [[Barry O'Moore]]. [[Internet-rolprentdatabasis]] lys [[Mary Pickford]] as 'n akteur in hierdie film.<ref>{{cite web |title=The Fascinating Mrs. Francis |url=https://www.imdb.com/title/tt0000864/ |date=1990–2014|publisher=IMDb.com, Inc.|access-date=3 Januarie 2014}}</ref> Pickford het egter eers teen die einde van April 1909 in films begin verskein.<ref>{{cite book |last=Henderson |first=Robert M. |title=D.W. Griffith: The Years at Biograph |url=https://archive.org/details/yearsatbiograph0000unse |year=1970 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |location=[[New York]] |isbn=0374134162 |page=[https://archive.org/details/yearsatbiograph0000unse/page/64 64]}}</ref> == Hoofrolspelers == * [[Marion Leonard]] as Mrs. Francis * [[Barry O'Moore]] * Anita Hendrie * [[Harry Solter]] * [[Gertrude Robinson]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000864}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fascinating Mrs. Francis, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 12jf5m78qfhrzknxv0z2wqz6mec9cr3 0 450164 2966624 2812935 2026-09-12T01:21:46Z Nikolai Kurbatov 125512 2966624 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Fool's Revenge''}} {{Databoks}} '''''A Fool's Revenge''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. D. W. Griffith is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/F/FoolsRevenge1909.html A Fool’s Revenge]</ref><ref>Alan Goble. ''The Complete Index to Literary Sources in Film''</ref> == Hoofrolspelers == * [[Owen Moore]] * [[Charles Inslee]] * [[Marion Leonard]] * [[Florence Lawrence]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000870}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fool's Revenge, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] gwj6e5hjy1wzrt5ieqg34ppaa51z9ah 0 450320 2966623 2813969 2026-09-12T01:21:26Z Nikolai Kurbatov 125512 2966623 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Gibson Goddess''}} {{Databoks}} '''''The Gibson Goddess''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. D.W. Griffith is die regisseur.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/G/GibsonGoddess1909.html The Gibson Goddess]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Marion Leonard]] af Nanette Ranfrea * [[Kate Bruce]] * [[Arthur V. Johnson]] * James Kirkwood * George Nichols * Anthony O'Sullivan * [[Mary Pickford]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000878}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gibson Goddess, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] emeb2vv5c5ke8a2suslx9b8idb7ik2z 0 450322 2966622 2813831 2026-09-12T01:21:13Z Nikolai Kurbatov 125512 2966622 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Girls and Daddy''}} {{Databoks}} '''''The Girls and Daddy''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur D. W. Griffith.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/G/GirlsAndDaddy1909.html The Girls and Daddy]</ref><ref>Dean W. Duncan. ''Stories of Childhood: Evolving Portrayals in Books and Films''</ref> == Hoofrolspelers == * David Miles as Dr. Payson * [[Florence Lawrence]] * Dorothy West * Florence Barker * [[Dorothy Bernard]] * [[Clara T. Bracy]] * [[Kate Bruce]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000880}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Girls and Daddy, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] s9iapjqot0ew676jx7b2hlvgqlzc5qg 0 450323 2966621 2813865 2026-09-12T01:21:00Z Nikolai Kurbatov 125512 2966621 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Golden Louis''}} {{Databoks}} '''''The Golden Louis''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur D.W. Griffith.<ref>Dean W. Duncan. ''Stories of Childhood: Evolving Portrayals in Books and Films''</ref><ref>[https://mubi.com/films/the-golden-louis THE GOLDEN LOUIS]</ref> Die film draaiboek is geskryf deur Edward Acker en vervaardig deur die Biograph Company in [[New York]].<ref name="TMPW16">[https://archive.org/details/movurewor29chal/page/n765/mode/1up?view=theater&q "Edward Acker”], ''The Moving Picture World'' (New York, N.Y.), 30 September 1916, p. 2114. Internet Archive, San Francisco, California.Besoek 15 Maart 2021.</ref> Oorspronklik is hierdie kortfilm op 'n "gesplete rol" na teaters versprei, wat saam met 'n ander Griffith-geregisseerde film, die komedie ''The Politician's Love Story'', gepaard gegaan het.<ref name="AFI">[https://catalog.afi.com/Film/36140-THE-GOLDENLOUIS?sid=97bc0645-cc5f-42b8-b0d0-ea5c4b699995&sr=8.749347&cp=1&pos=0 "The Golden Louis (1909)"], American Film Institute (AFI), Los Angeles, California. Besoek 14 Maart 2021.</ref> ==Storielyn== [[Lêer:The Golden Louis.webm|links|duimnael|Die film.]] Op 'n sneeuagtige vakansieaand stuur 'n ou vrou 'n klein dogtertjie om geld te bedel deur die strate van die laat 17de-eeuse "ou [[Parys]]".<ref name="TMPWa">[https://archive.org/details/moviwor04chal/page/n226/mode/2up?view=theater "Stories of the Films/Biograph Company/The Golden Louis"], ''The Moving Picture World'' (New York, N.Y.), 20 Februarie 1909, bl. 211-212. Internet Archive. Besoek 14 Maart 2021.</ref> Welgekleede feesgangers en ander wat verby die kind loop, ignoreer haar pleidooie om liefdadigheid. Uitgeput en koud gaan die klein bedelaartjie op 'n paar kliptrappe langs die sypaadjie lê en raak aan die slaap. Gou kry 'n heer wat verbyloop jammer vir haar, hoewel hy die meisie nie wakker maak nie. Hy plaas eenvoudig 'n muntstuk, 'n goue "''Louis d'or''", in een van haar houtskoene, wat van haar voet afgekom het en op die sneeubedekte sypaadjie langs haar sit. Elders, binne 'n nabygeleë dobbelsaal, het een van die feesgangers nie meer geld gehad deur "''roulettes''" te speel nie. Vol vertroue dat hy 'n fortuin kon wen as hy net meer geld gehad het, gaan hy buitentoe om meer fondse te vind. Daar sien hy die meisie op die trappe slaap. Hy sien ook die goue Louis in haar skoen. Aanvanklik huiwerig om die muntstuk te neem, "leen" die jongman dit, want hy is seker dat hy 'n fortuin vir homself en haar met roulette kan wen. Terwyl hy na die dobbelsaal terugkeer en weer speel, word die kind wakker en hervat haar ronddwaal en bedel deur die strate. Die dobbelaar wen sy verwagte fortuin en gaan nou terug om sy sukses met die meisie te deel. Tydens sy soektog na haar keer die swak, halfbevrore bedelaartjie terug na die trappe en gaan weer lê. Die dobbelaar vind haar uiteindelik. Sy lyk asof sy weer slaap, maar hy besef gou dat die kind dood is. Verpletter huil die dobbelaar, vaar woedend op 'n skare toeskouers en gooi dan sy roulette-wengeld in die sneeu. Hy tel dan die klein lewelose liggaampie op, wieg dit in sy arms en hou aan huil. == Hoofrolspelers == * Anita Hendrie * [[Adele DeGarde]] * [[Owen Moore]] * [[Charles Inslee]] * [[Herbert Yost]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000882}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Golden Louis, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] ci301jolhcdydmec0psijzt733kdvze 0 450352 2966620 2814063 2026-09-12T01:20:50Z Nikolai Kurbatov 125512 2966620 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Hessian Renegades''}} {{Databoks}} '''''The Hessian Renegades''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/S/SeventeenSeventySix1909.html 1776; or, The Hessian Renegades]</ref><ref>Peter T. Lubrecht. ''New Jersey Hessians: Truth and Lore in the American Revolution''</ref> == Hoofrolspelers == * [[Owen Moore]] * [[Linda Arvidson]] * [[Kate Bruce]] * William J. Butler * Verner Clarges == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000895}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hessian Renegades, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] p5fj0z6z6pmc1v6xjgm7qxju4fsdeja 0 450353 2966619 2814237 2026-09-12T01:20:37Z Nikolai Kurbatov 125512 2966619 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Hindoo Dagger''}} {{Databoks}} '''''The Hindoo Dagger''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith|D.W. Griffith]].<ref>Nitin Govil. ''Orienting Hollywood: A Century of Film Culture between Los Angeles and Bombay''</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-hindoo-dagger/ The Hindoo Dagger]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Harry Solter]] - Jack Windom * [[Marion Leonard]] * [[Arthur V. Johnson]] - Tom * [[Robert Harron]] * John R. Cumpson == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000896}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hindoo Dagger, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 0jxkqvo0lnaoaoa3vckv2s8g77fbtfj 0 450389 2966618 2814701 2026-09-12T01:20:14Z Nikolai Kurbatov 125512 2966618 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Honor of Thieves''}} {{Databoks}} '''''The Honor of Thieves''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D.W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/H/HonorOfThieves1909.html The Honor of Thieves]</ref><ref>Paolo Cherchi Usai. ''The Griffith Project, Volume 11''</ref> == Hoofrolspelers == * [[Florence Lawrence]] - Rachel Einstein * [[Harry Solter]] - Mr. Einstein * [[George Gebhardt]] * Anita Hendrie * [[Arthur V. Johnson]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000903}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Honor of Thieves, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] qc718nfjw8qurdkgtnsyrovbrt8h4sz 0 450433 2966617 2814684 2026-09-12T01:20:01Z Nikolai Kurbatov 125512 2966617 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Joneses Have Amateur Theatricals''}} {{Databoks}} '''''The Joneses Have Amateur Theatricals''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D.W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/J/JonesesHaveAmateurThea1909.html The Jones Have Amateur Theatricals]</ref><ref>Bernard A. Drew. ''Motion Picture Series and Sequels: A Reference Guide''</ref> == Hoofrolspelers == * John R. Cumpson - Mr. Jones * [[Florence Lawrence]] - Mrs. Jones * [[Linda Arvidson]] * [[Clara T. Bracy]] * [[George Gebhardt]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000922}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Joneses Have Amateur Theatricals, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 95r723p6r4y7v1iyifmn4afr8r1tb2n 0 450447 2966616 2814781 2026-09-12T01:19:49Z Nikolai Kurbatov 125512 2966616 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Life of Moses''}} {{Databoks}} '''''The Life of Moses''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[J. Stuart Blackton]].<ref>[https://letterboxd.com/film/the-life-of-moses/ The Life of Moses]</ref><ref>Richard I. Suchenski. ''Projections of Memory: Romanticism, Modernism, and the Aesthetics of Film''</ref> == Hoofrolspelers == * Pat Hartigan - Moses * Julia Arthur * [[William J. Humphrey]] * Charles Kent * [[Edith Storey]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001285}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Life of Moses, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] adwqayflgdw38t8ufby9nla1l43vibk 0 450448 2966615 2903778 2026-09-12T01:19:38Z Nikolai Kurbatov 125512 2966615 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Little Darling''}} {{Databoks}} '''''The Little Darling''''' is 'n kort 1909 komedie [[stilfilm]] vervaardig deur die [[Biograph Company]] van New York, geregisseer deur [[D. W. Griffith]], met [[Mary Pickford]] in die hoofrol. Dit is in teaters vrygestel op 'n gedeelde rol saam met Griffith se elf-minute drama ''[[The Sealed Room]]''.<ref>{{cite web |title=The Little Darling |url=http://www.silentera.com/PSFL/data/L/LittleDarling1909.html |website=Silent Era |access-date=26 Mei 2025}}</ref> ==Tema== 'n Vrou wat 'n losieshuis bestuur, ontvang 'n brief van 'n vriendin wat haar inlig dat haar "klein liefling"-dogter daarheen stuur. Die losiesgangers, almal jong mans, gaan na 'n winkel en koop speelgoed en 'n baba-stootwaentjie, terwyl die vrou 'n wiegie kry. Twee van die losiesgangers gaan na die treinstasie om vir die kind te wag, maar die "klein liefling" blyk 'n jong vrou te wees. <ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/L/LittleDarling1909.html The Little Darling]</ref><ref>Paolo Cherchi Usai. ''The Griffith Project, Volume 11''</ref> == Hoofrolspelers == * [[Mary Pickford]] * [[Mack Sennett]] * John R. Cumpson * [[Owen Moore]] * [[Arthur V. Johnson]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000938}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Little Darling, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 1aqtzl14f34ikyyvw5bcd3tkxpvz31d 0 450452 2966614 2814801 2026-09-12T01:19:26Z Nikolai Kurbatov 125512 2966614 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Lonely Villa''}} {{Databoks}} '''''The Lonely Villa''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/L/LonelyVilla1909.html Lonely Villa]</ref><ref>[https://mubi.com/films/the-lonely-villa THE LONELY VILLA]</ref> == Hoofrolspelers == * David Miles - Robert Cullison * [[Marion Leonard]] - Mrs. Robert Cullison * [[Mary Pickford]] * [[Gladys Egan]] * [[Adele DeGarde]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000942}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lonely Villa, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 59tw24rt87tb8mtvt3p3m6bwx5696d9 0 450648 2966612 2816367 2026-09-12T01:18:43Z Nikolai Kurbatov 125512 2966612 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Lure of the Gown''}} {{Databoks}} '''''The Lure of the Gown''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D.W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/L/LureOfTheGown1909.html The Lure of the Gown]</ref><ref>Richard Schickel. ''D.W. Griffith: An American Life''</ref> ==Storielyn== Die storie soos vertel deur ''Moving Picture World'' lui: "Fyn vere maak pragtige voëls," en aantreklike rokke maak aantreklike vroue, en 'n aantreklike vrou is die fassinerendste ding wat bestaan. Daarom is dit wanneer Isabelle op die toneel verskyn geklee in 'n rok wat 'n meesterstuk van die kleremaker se kuns is, dat sy die manlike kontingent maklik fassineer, waaronder Enrico, die geliefde van Veronica, 'n straatsangeres, is. Enrico is so beïndruk by die aanskoue van Isabelle in haar pragtige kleredrag dat hy haar volkome slaaf word en die arm, boere-geklede klein Italiaanse straatsangeres, wat hom toegewy liefgehad het, opsy skuif. Byna verpletter tot uithouvermoë staan die arme meisie huilend by die ingang van die park waar die inkonsekwente minnaar haar verlaat het. Haar trane trek die aandag van 'n welgestelde jong paartjie wat toevallig verbygaan. In antwoord op hul vrae vertel sy hulle hoe veragtelik haar geliefde opgetree het, en alles as gevolg van die fassinerende invloed van 'n rok. Die dame word tot medelye beweeg en bied haar hulp aan met die geskenk van die mooiste rok wat Veronica nog ooit gesien het. Haar geleentheid vir wraak het haar liefde in haat verander, en soos sy by die Italiaanse Welwillendheidsvereniging se bal verskyn, is sy die ster van die geleentheid, want sy lyk soos 'n koningin terwyl sy deur die balsaal stap. Sy word dadelik die "Mevrou Moeilikheid" van die aand, want die mans verlaat almal hul metgeselle en drom om haar saam, smeekend net 'n glimlag. Dit alles ontlok by die vroue delikate klein opmerkings soos "Hussy", "Verleidster", "Kat", "Vals hare", "Verf" - o, wel, jy weet hoe dit is. Enrico word in 'n woede gegooi wat die hele spektrum van sy emosies deurdring - liefde, jaloesie, haat, teleurstelling en 'n paar ander, te veel om hier te noem. Hy smeek om vergifnis en verklaar ewige liefde, maar sy sê vir hom dit is die rok wat hom aangetrek het en nie haar nie, maar op sy knieë pleit hy. Tog wil sy hom nie vertrou nie en wend sy haar tot 'n arme, goedhartige Italiaan wat haar volgehou lief gehad het ten spyte van haar koudheid.”<ref>{{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Stories of the Films |url=https://archive.org/stream/moviwor04chal#page/n325/mode/2up |journal=Moving Picture World |location=New York |publisher=The World Photographic Publishing Co. |date=13 Maart 1909 |access-date=21 Februarie 2016.</ref>}}” == Hoofrolspelers == * [[Marion Leonard]] - Isabelle * [[Harry Solter]] - Enrico * [[Florence Lawrence]] - Veronica * Anita Hendrie * [[Charles Inslee]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000946}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lure of the Gown, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] ljwej8vyezr189pb1fj1osmr7n3ocrp 0 450649 2966611 2816300 2026-09-12T01:18:27Z Nikolai Kurbatov 125512 2966611 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Maniac Cook''}} {{Databoks}} '''''The Maniac Cook''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/M/ManiacCook1909.html The Maniac Cook]</ref><ref>Richard Schickel. ''D.W. Griffith: An American Life''</ref> == Hoofrolspelers == * Anita Hendrie - Margie * [[Marion Leonard]] - Mrs. Holland * [[Harry Solter]] - Mr. Holland * [[Clara T. Bracy]] * [[George Gebhardt]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000956}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Maniac Cook, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] cqw1rcn1f30rnx8jtqbavrfx5dw6glw 0 450681 2966610 2816640 2026-09-12T01:18:16Z Nikolai Kurbatov 125512 2966610 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Medicine Bottle''}} {{Databoks}} '''''The Medicine Bottle''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geskryf en geregisseer deur [[D.W. Griffith]].<ref>[https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/36781 THE MEDICINE BOTTLE]</ref><ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/M/MedicineBottle1909.html The Medicine Bottle]</ref> Die film is vervaardig deur die [[Biograph Company|American Mutoscope and Biograph Company]] in [[New York]], en met Florence Lawrence, Adele DeGarde en Marion Leonard in die hoofrolle.<ref name="AFI09">[https://catalog.afi.com/Film/36781-THE-MEDICINEBOTTLE?sid=ce39e52d-1d17-4552-9943-d58c9ddd76bb&sr=9.488972&cp=1&pos=0 "The Medicine Bottle (1909)"], catalog, American Film Institute (AFI), Los Angeles, Kalifornië. Besoek 5 September 2021.</ref><ref name="LC85">Niver, Kemp R. (compiler). ''Early Motion Pictures: The Paper Print Collection in the Library of Congress'', [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=osu.32435054790779&view=1up&seq=229&skin=2021&q1=The%20Medicine%20Bottle "The Medicine Bottle"], bl. 203. Washington, D.C.: Library of Congress, Motion Picture, Broadcasting, and Recorded Sound Division, 1985. HathiTrust Digital Library. Besoek 4 September 2021.</ref> Met die vrystelling daarvan in Maart 1909 is die kortfilm op 'n "gesplete rolprentrol" na teaters versprei, wat 'n enkele projeksiesrol was wat meer as een film gehuisves het. Hierdie drama het sy rol gedeel met 'n ander Biograph-kortfilm wat deur Griffith geregisseer is, die komedie [[Jones and His New Neighbors]].<ref name="AFI09d">[https://catalog.afi.com/Film/36490-JONES-ANDHISNEWNEIGHBORS?sid=ec4d71a0-8892-4d2e-b27b-4dc74cc3d374&sr=14.731358&cp=1&pos=0 "Jones and His New Neighbors (1909)"], catalog, AFI. Besoek 7 September 2021.</ref> Oorspronklike kontakdrukpapierrolle van beide rolprente, sowel as projeksieerbare veiligheidsvoorraadkopieë daarvan, word in die [[Biblioteek van die VSA-kongres]] bewaar.<ref name="LC85"/><ref name="silentera">Bennett, Carl. [https://www.silentera.com/PSFL/data/M/MedicineBottle1909.html "The Medicine Bottle"], The Progressive Silent Film List. State of Washington. Besoek 3 September 2021.</ref> ==Storielyn== Die drama bied 'n spannende storie aan wat twee klein, byna identiese botteltjies behels: een gevul met 'n broodnodige vloeibare medisyne; die ander met 'n antiseptiese oplossing wat 'n dodelike gif is as dit intern geneem word. Nadat die botteltjies per ongeluk omgeruil word, probeer 'n jong vrou in 'n desperate wedloop teen tyd herhaaldelik haar sewejarige dogter Alice bel om te verhoed dat die meisie die gif aan haar siek ouma gee.<ref name="TMPW1909a">[https://archive.org/details/moviwor04chal/page/n391/mode/2up "Stories of the Films/Biograph Company/The Medicine Bottle"], ''The Moving Picture World'' (New York City), volume 4, number 13, 27 Maart 1909, bl. 376. I.A. Besoek 7 September 2021.</ref> 'n Meer gedetailleerde beskrywing van die storielyn volg, een gepubliseer in die uitgawe van 3 April 1909 van die New Yorkse handelspublikasie ''The Film Index'': "Mev. Ross, wie se moeder baie siek is, het 'n opgeleide verpleegster by haar wat 'n dringende boodskap ontvang het om na haar eie huis te kom weens die siekte van haar suster. Aangesien mev. Ross aangetrek en gereed is om 'n middagtee by mev. Parker by te woon, is hierdie gedwonge afwesigheid van die verpleegster baie ongepas. Klein Alice, mev. Ross se sewejarige dogter, is egter 'n slim kind, so sy voel dat sy haar kan vertrou om na haar ouma om te sien en haar die medisyne gereeld te gee. Mev. Ross ly self aan 'n pynlike skuurplek aan haar hand, waarvoor sy 'n ontsmettingsmiddel aangeskaf het om dit mee te was, wat 'n dodelike gif is. Dit gebeur dat die ontsmettingsmiddel en ouma se medisyne in soortgelyke bottels vervat is, en mev. Ross neem in haar haas en opgewondenheid die verkeerde bottel saam. Terwyl sy by mev. Parker is, sny die gasvrou haar vinger met 'n papiermes en mev. Ross bied haar die ontsmettingsmiddel aan om dit te was, toe sy ontdek dat sy die medisyne weggeneem het en die gif vir die kind gelos het om vir ouma te gee. Terwyl sy na die horlosie kyk, sien sy dat dit die uur is waarop die dosis toegedien word. Die arme vrou is buite haarself in vreeslike hulpeloosheid toe mev. Parker die telefoon voorstel. Sy probeer dit, en sy word verder beangs oor haar onvermoë om verbinding te kry, want by die sentrale is die operateurs te besig om te gesels om dit te onthou. Sy kom uiteindelik by die huis en is verlig om van die kind te hoor dat ouma nie die gif gekry het nie, aangesien baba die eerste lepelvol wat sy uitgeskink het, gemors het."<ref name="TFI09">[https://archive.org/details/filmindex190907film/page/n201/mode/2up "The Medicine Bottle"], plot description, ''The Film Index'' (New York, N.Y.: The Films Publishing Co.), 3 April 1909, bl. 9. I.A. Besoek 9 September 2021.</ref><ref> Bykomende storielynopsommings van hierdie film kan gevind word op bladsy 376 in die uitgawe van 27 Maart 1909 van die New Yorkse vaktydskrif "The Moving Picture World" en op bladsy 203 van Kemp P. Niver se uitgebreide 1985-verwysing "Early Motion Pictures: The Paper Print Collection in the Library of Congress".</ref> == Hoofrolspelers == * [[Florence Lawrence]] — Mrs. Ross. * [[Adele DeGarde]] * [[Marion Leonard]] — Mrs. Parker. * [[Linda Arvidson]]. * [[Clara T. Bracy]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000958}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Medicine Bottle, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 506a7cy92o6ngwlogtguoldvuga0k2z 0 450682 2966609 2816786 2026-09-12T01:16:45Z Nikolai Kurbatov 125512 2966609 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Mended Lute''}} {{Databoks}} '''''The Mended Lute''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/M/MendedLute1909.html The Mended Lute]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Film/36783-THE-MENDEDLUTE?sid=f68b7656-b860-4707-89e2-9947f5d8557c&sr=10.158042&cp=1&pos=0 THE MENDED LUTE]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Florence Lawrence]] — Rising Moon * [[Frank Powell]] — Elk Horn * [[Owen Moore]] * James Kirkwood == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000960}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mended Lute, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] ildtvc22vehbjbo22bi58ns2r4aavng 0 450683 2966608 2893285 2026-09-12T01:16:23Z Nikolai Kurbatov 125512 2966608 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Midsummer Night's Dream''}} {{Databoks}} '''''A Midsummer Night's Dream''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[J. Stuart Blackton]] en [[Charles Kent]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/M/MidsummerNightsDream1909.html A Midsummer Night’s Dream]</ref><ref>[https://mubi.com/films/a-midsummer-night-s-dream-1909 A MIDSUMMER NIGHT'S DREAM]</ref> Dit was die eerste filmaanpassing van die gelyknamige toneelstuk deur [[William Shakespeare]]. Die film is gedurende die somer van 1909 gemaak, maar eers op 25 Desember vrygestel.{{sfn|Ball|1968|pp=52–56}} ==Storielyn== Die Hertog van Athene besluit dat Hermia (Rose Tapley) Lysander (Maurice Costello) moet verlaat ten gunste van haar vader se keuse, Demetrius (Walter Ackerman). Die minnaars vlug die bos in, vinnig gevolg deur Demetrius en sy geliefde, Helena (Julia Swayne Gordon). Die dorpshandelaars oefen intussen 'n toneelstuk ter ere van die hertog se verlowing met Hippolyta. Terug in die woud rus Titania, Koningin van Feeë (Florence Turner), met Penelope (Clara Kimball Young), wat haarself wreek deur Puck (Gladys Hulette) weg te stuur met 'n magiese krui, wat, as dit op die oë van 'n slapende persoon gedep word, die "slagoffer" verlief sal laat raak op die eerste persoon wat na ontwaking verskyn. Gou is Lysander en Demetrius verlief op die verkeerde meisies en Titania het verlief geraak op Bottom, die egoïstiese leier van die handelaars, wat Puck in 'n esel ([[donkie]]) verander het. Wanneer Penelope al hierdie onheil ontdek, lig sy die towerspreuk op en die troue van die hertog en Hippolyta kan voortgaan. == Hoofrolspelers == * Walter Ackerman — Demetrius * [[Dolores Costello]] * [[Helene Costello]] * [[Maurice Costello]] — Lysander * [[Rose Tapley]] — Hermia == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0000966}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Midsummer Night's Dream, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] sky3933aoqsasf6uoe0f84d8u1z9lbq 0 450817 2966607 2817382 2026-09-12T01:16:08Z Nikolai Kurbatov 125512 2966607 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Politician's Love Story''}} {{Databoks}} '''''The Politician's Love Story''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/P/PoliticiansLoveStory1909.html The Politician’s Love Story]</ref><ref>Richard Schickel. ''D.W. Griffith: An American Life''</ref> == Hoofrolspelers == * [[Mack Sennett]] * [[Kathlyn Williams]] * Lee Dougherty * [[Marion Leonard]] - Peter * [[Florence Lawrence]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001002}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Politician's Love Story, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] bkc0ba1bv53heiye5t5pfmzdicwx6zx 0 450818 2966606 2817750 2026-09-12T01:15:53Z Nikolai Kurbatov 125512 2966606 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Prussian Spy''}} {{Databoks}} '''''The Prussian Spy''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is deur [[D.W. Griffith]] geregisseer.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/P/PrussianSpy1909.html The Prussian Spy]</ref><ref>Richard Schickel. ''D.W. Griffith: An American Life''</ref> == Hoofrolspelers == * [[Marion Leonard]] - Lady Florence * [[Harry Solter]] - Lopes * [[Owen Moore]] * [[Florence Lawrence]] * [[Arthur V. Johnson]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb title|0001011}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Prussian Spy, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 71nga0ijgc9wom96l1gd029b59zopqb 0 450857 2966605 2817869 2026-09-12T01:15:36Z Nikolai Kurbatov 125512 2966605 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Red Man's View''}} {{Databoks}} [[Lêer:The Red Man's View.webm|duimnael|Film]] '''''The Red Man's View''''' (ook genoem '''''The Redman's View''''') is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/R/RedMansView1909.html The Red Man’s View]</ref><ref>Dean W. Duncan. ''Stories of Childhood: Evolving Portrayals in Books and Films''</ref> Dit is verfilm in die staat [[New York (deelstaat)|New York]]. Afdrukke van die film bestaan in die filmargiewe van die Museum van Moderne Kuns en die [[Biblioteek van die VSA-kongres]].<ref name="silentera">{{cite web |url=http://www.silentera.com/PSFL/data/R/RedMansView1909.html |title=Progressive Silent Film List: The Red Man's View |access-date=16 Julie 2008|work=Silent Era}}</ref> Volgens die ''New York Dramatic Mirror'' gaan die film oor "die hulpelose Indiese ras soos dit gedwing is om terug te trek voor die oprukkende witmense, en as sodanig is dit vol poëtiese sentiment".<ref>Thomas Cripps, ''Hollywood's High Noon: Moviemaking and Society Before Television'', JHU Press, 1997, bl. 27</ref> In sy 2003-publikasie ''The Invention of the Western Film: A Cultural History of the Genre's First Half Century'', merk filmhistorikus Scott Simon op dat "die film se titel uitwerk om ''The Red Man's Point of View'' te beteken, en ten spyte van al die film se probleme om drama uit 'n lang, passiewe mars te maak, is daar niks soos ''The Red Man's View'' in [[Hollywood]] tot John Ford se ''Cheyenne Autumn'' meer as vyftig jaar later nie".<ref>Simon, Scott. ''The Invention of the Western Film: A Cultural History of the Genre's First Half Century''. Cambridge University Press, 2003, bl. 55-56.</ref> 'n Herverwerking met Daniel Baldwin, Saginaw Grant, Booboo Stewart, Elaine Miles, Michael Spears en Crystal Lightning in die hoofrolle was geskeduleer om in 2017 vrygestel te word.<ref>{{Cite web|title=The Red Man's View, featuring all-star Native American cast |url=https://www.eastcountymagazine.org/red-mans-view-featuring-all-star-native-american-cast|access-date=1 November 2020|website=East County Magazine|language=en}}</ref> == Hoofrolspelers == * [[Owen Moore]] * Lottie Pickford - Minnewanna * [[Kate Bruce]] * Charles Craig * Frank Evans == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001013}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Red Man's View, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 97qydcn8dxzq09wi7g9psja6bkv940x 0 450858 2966604 2817917 2026-09-12T01:15:20Z Nikolai Kurbatov 125512 2966604 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Renunciation''}} {{Databoks}} [[Lêer:The Renunciation (1909).webm|duimnael|Die film.]] '''''The Renunciation''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/R/Renunciation1909.html The Renunciation]</ref><ref>[https://mubi.com/films/the-renunciation THE RENUNCIATION]</ref> Die film is gemaak deur die [[Biograph Company]]. Dit is gebaseer op [[Leo Tolstoi]] se 1899-roman ''Opstanding''. Dit is deur Frank E. Woods vir die silwerdoek verwerk, is deur [[D.W. Griffith]] geregisseer en vertolk verskeie baanbrekerlegendes van die Amerikaanse rolprentkuns soos Arthur V. Johnson, Florence Lawrence, Marion Leonard, Owen Moore, Mack Sennett en Linda Arvidson, wat Griffith se eerste vrou was, in die hoofrolle.<ref>[http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=37300 The AFI Catalog of Feature Films:''..Resurrection''] Besoek 20 November 2016</ref> ==Storielyn== Die storie begin met die terugkeer van Prins Dimitri na sy huis. Daar ontmoet hy die meisie Katusha, 'n klein boeremeisie, en word onmiddellik bekoor deur haar skoonheid. Jonk, arrogant en onskuldig, so mooi soos 'n roos, fassineer sy onwetend die prins. Sy edele houding beïndruk haar ook, en sy klein aandagte vlei haar, totdat sy uiteindelik nie meer sy toenaderings kan weerstaan nie. Die arme meisie word die gewone lot getref. 'n Verhouding is buite die kwessie. Die verskil in hul geledere verbied dit selfs, en binnekort moet die prins haar opsy skuif. Vyf jaar later vind ons dat die meisie, wat nou 'n afskuwelike gesig is, die bitter les van die ewige waarheid geleer het: "Die loon van die sonde is die dood." Dit is in elk geval die dood van die siel. Sy het tot die diepste dieptes gedaal en word in 'n lae Russiese taverne gearresteer. Terwyl sy na die tribunaal gedra word, loop sy verby Prins Dimitri, wat nou die verskriklike gevolg van sy sondes sien. Hy kry berou en probeer haar saak voor die jurie bepleit, maar hulle is 'n gevoellose klomp en gee geen aandag aan die argumente vir of teen nie, en stem uit gewoonte om haar na [[Siberië]] te stuur. Sy word na die hok van aanhouding gesleep en saam met 'n klomp arme ongelukkiges aangehou, wat skaars enige ooreenkoms met mense het. Die berouvolle prins besluit om sy lewe op te gee om die onreg wat hy gedoen het, reg te stel, en besoek haar hier met die doel om haar nou wrede aard te keer, en gee haar 'n eksemplaar van die [[Bybel]]. Sy herken hom aanvanklik nie, maar toe sy dit doen, raak sy woedend en slaan sy lyf en gesig met haar vuiste en die boek. Hy verlaat haar en sy sit humeurig op die bank met die boek op haar skoot. Kort daarna blaai sy om en haar oë val op die gedeelte (Johannes 11:25): "En Jesus sê vir haar: Ek is die opstanding en die lewe; wie in My glo, sal lewe al sterwe hy ook." In 'n oomblik verander haar hele wese. Daar is hoop vir haar redding, en sy lees verder. Die wagte arriveer en ons sien haar vervolgens saam met die arme ongelukkiges wat oor die sneeubedekte steppe na die doel ploeter vanwaar min terugkeer. Sy word die dienende engel en deel haar vertroosting met hulle. Die prins het intussen haar kwytskelding verseker en haas haar agterna. Hy gee haar die verwelkomingskennisgewing en smeek haar om saam met hom as sy vrou terug te keer. Sy verkies egter om haar redding uit te werk deur daardie arme siele te help vir wie 'n goedhartigheid 'n onbeskryflike seën is, en terwyl sy hom afskeid neem, verwerp sy die wêreld vir die pad van plig, so ons laat haar knielend op die sneeu aan die voet van die Heilige Kruis.<ref>[https://archive.org/details/moviwor04chal/page/642/mode/2up/search/Resurrection The Moving Picture World (Jan-Jun 1909) p. 642]{{PD-notice}}</ref> == Hoofrolspelers == * [[Mary Pickford]] - Kittie Ryan * Anthony O'Sullivan - Steve Ryan * James Kirkwood - Joe Fielding * [[Harry Solter]] - Sam Walters * [[Billy Quirk]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001014}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Renunciation, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 8ickba6650v9832ittje2cnv0cbrpw4 0 452845 2966603 2832282 2026-09-12T01:14:56Z Nikolai Kurbatov 125512 2966603 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Road to the Heart''}} {{Databoks}} '''''The Road to the Heart''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>Richard Schickel. ''D.W. Griffith: An American Life''</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/37323 THE ROAD TO THE HEART]</ref> == Hoofrolspelers == * David Miles * [[Herbert Yost]] * Anita Hendrie == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001020}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Road to the Heart, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] bs9giv0z4ofmu6br6pprknprn36x64i 0 452846 2966602 2832281 2026-09-12T01:14:24Z Nikolai Kurbatov 125512 2966602 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Roue's Heart''}} {{Databoks}} '''''The Roue's Heart''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/R/RouesHeart1909.html The Roué’s Heart]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-roues-heart/ The Roue’s Heart]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Harry Solter]] * [[Linda Arvidson]] * John R. Cumpson * [[Adele DeGarde]] * [[Gladys Egan]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001023}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Roue's Heart, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 8s45geariwwzhogpepcwe8lnbr08exc 0 452847 2966601 2835476 2026-09-12T01:14:12Z Nikolai Kurbatov 125512 2966601 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Rude Hostess''}} {{Databoks}} '''''A Rude Hostess''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/37352 A RUDE HOSTESS]</ref><ref>Richard Schickel. ''D.W. Griffith: An American Life''</ref> == Hoofrolspelers == * [[Marion Leonard]] * Arthur V. Johnson * Anita Hendrie * [[Jeanie MacPherson]] * [[Owen Moore]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001024}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rude Hostess, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] mnlj04kd0a4bacdwldh9bktn6upye6n 0 452881 2966600 2831111 2026-09-12T01:14:00Z Nikolai Kurbatov 125512 2966600 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Rural Elopement''}} {{Databoks}} '''''A Rural Elopement''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/R/RuralElopement1909.html A Rural Elopement]</ref><ref>Richard Schickel. ''D.W. Griffith: An American Life''</ref> == Hoofrolspelers == * [[Linda Arvidson]] as Cynthia Stebbins * [[George Gebhardt]] as Hank Hopkins * [[Harry Solter]] as Hungry Henry * David Miles as Dad Stebbins * John R. Cumpson * Guy Hedlund * [[Marion Leonard]] * [[Owen Moore]] * [[Mack Sennett]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001025}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rural Elopement, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 49otpdd0e7awwrjuqf3e0v6t5w39fdq 0 452882 2966599 2832264 2026-09-12T01:13:45Z Nikolai Kurbatov 125512 2966599 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Sacrifice''}} {{Databoks}} '''''The Sacrifice''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/S/Sacrifice1909.html The Sacrifice]</ref><ref>Melvyn Stokes. ''D.W. Griffith's the Birth of a Nation''</ref> == Hoofrolspelers == * [[Harry Solter]] as Mr. Hardluck * [[Florence Lawrence]] as Mrs. Hardluck * [[Linda Arvidson]] * John R. Cumpson * [[George Gebhardt]] * [[Arthur V. Johnson]] * [[Marion Leonard]] * [[Owen Moore]] * [[Mack Sennett]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001027}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sacrifice, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] hmmphjp7vf9xi2qiiiuo8fnoeob6ybd 0 452883 2966598 2832266 2026-09-12T01:13:29Z Nikolai Kurbatov 125512 2966598 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Salvation Army Lass''}} {{Databoks}} [[Lêer:The Salvation Army Lass (1909).webm|links|duimnael|Rolprent]] '''''The Salvation Army Lass''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/S/SalvationArmyLass1909.html The Salvation Army Lass]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-salvation-army-lass/ The Salvation Army Lass]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Florence Lawrence]] as Mary Wilson * [[Harry Solter]] as Bob Walton * [[Charles Inslee]] as Harry Brown * [[Charles Avery]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001029}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Salvation Army Lass, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 2bhgkmx3nh21ca9ya1or8vr46end8dg 0 452916 2966597 2902334 2026-09-12T01:13:10Z Nikolai Kurbatov 125512 2966597 wikitext text/x-wiki {{Skuinse titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Sealed Room | beeld = | regisseur = [[D.W. Griffith|D. W. Griffith]] | produksieleier = | draaiboekskrywer = {{Plainlist| * [[Honoré de Balzac]] * [[Edgar Allan Poe]] * Frank E. Woods }} | met = {{Plainlist| * [[Arthur V. Johnson]] * [[Marion Leonard]] * [[Henry B. Walthall]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = Robert Israel | redigeerder = | verspreider = [[Biograph Company]] | ateljee = | vrystelling = [[2 September]] [[1909]] | speeltyd = 11 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001032 }} [[File:The Sealed Room (1909).webm|thumb|thumbtime=2|upright=1.3|{{center|Stilrolprent; speeltyd 00:11:19.}}]] '''''The Sealed Room''''' (ook bekend as '''''The Sealed Door''''') is ’n elf-minuut lange [[Amerikaanse]] [[stilfilm]] wat in September 1909 vrygestel is en handel oor 'n jaloerse heerser se wraak. Die film is vervaardig deur die ''Biograph Company'' en geregisseer deur [[D. W. Griffith]]. Die rolverdeling sluit in [[Arthur V. Johnson]], [[Marion Leonard]], [[Henry B. Walthall]], [[Mary Pickford]], en [[Mack Sennett]]. Dit is versprei na teaters as deel van ’n dubbelvertoning saam met die drie-minute komiese kortfilm ''[[The Little Darling]]''.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/S/SealedRoom1909.html The Sealed Room]</ref><ref>Thomas S. Hischak. ''American Literature on Stage and Screen: 525 Works and Their Adaptations''</ref> Afdrukke van ''The Sealed Room'' bestaan steeds in die filmargiewe van die Moderne Kunsmuseum in Manhattan (as 'n 35mm asetaat fynkorrel meester-negatief) en die Amerikaanse [[Library of Congress]] (as 'n 35mm papierpositief). Die film is in die [[publieke domein]] in die Verenigde State. == Tema == Die film se tema van inmuuring is geïnspireer deur [[Honoré de Balzac]] se ''La Grande Bretêche'' en [[Edgar Allan Poe]] se ''The Cask of Amontillado'', wat albei die sentrale tema het van mense wat lewend in 'n muur of kamer ingemessel word. Die koning bou ’n knus, vensterlose liefdesnes vir homself en sy konkubine. Sy is egter nie lojaal aan haar heerser nie, maar het ’n verhouding met die hoftroebadoer. Hulle gebruik selfs die koning se nuwe speelkamer vir hul geheime ontmoetings. Wanneer die koning dit ontdek, roep hy sy messelaars. Terwyl die ontroue paartjie nog binne is, gebruik die messelaars klip en sement om stilweg die enigste deur na die kamer toe te messel. Die twee geliefdes versmoor, en die film eindig.<ref>[http://www.silentera.com/PSFL/data/S/SealedRoom1909.html|"The Sealed Room"]{{Dooie skakel|date=Desember 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, van die ''Silent Era'' webwerf.</ref> == Hoofrolspelers == * [[Arthur V. Johnson]] as die koning/graaf * [[Marion Leonard]] as die gravin * [[Henry B. Walthall]] as die troebadoer == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001032}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sealed Room, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] pnrmufxmjj35cg3eqhkdn6mgpinwpsk 0 452917 2966596 2832276 2026-09-12T01:12:57Z Nikolai Kurbatov 125512 2966596 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Sound Sleeper''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = A Sound Sleeper | beeld = | regisseur = [[D. W. Griffith]] | produksieleier = | draaiboekskrywer = D. W. Griffith | met = {{Plainlist| * Anthony O'Sullivan * [[Mack Sennett]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer<br>Arthur Marvin | musiek = | redigeerder = | verspreider = American Mutoscope en [[Biograph Company]] | ateljee = American Mutoscope en Biograph Company | vrystelling = [[12 April]] [[1909]] | speeltyd = 3 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001046 }} '''''A Sound Sleeper''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/37503 A SOUND SLEEPER]</ref><ref>Richard Schickel. ''D.W. Griffith: An American Life''</ref> == Hoofrolspelers == * Anthony O'Sullivan * [[Mack Sennett]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001046}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sound Sleeper, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 2kmo327ui6lpbhdo0h9tf4kzp9kwxjr 0 453482 2966595 2836899 2026-09-12T01:12:44Z Nikolai Kurbatov 125512 2966595 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Trap for Santa Claus''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = A Trap for Santa Claus | beeld = A Trap for Santa Claus.jpg | regisseur = [[D. W. Griffith]] | produksieleier = | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| *[[Henry B. Walthall]] *[[Marion Leonard]] *[[Gladys Egan]] *[[Kate Bruce]] *William J. Butler *[[W. Chrystie Miller]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = [[Biograph Company]] | vrystelling = [[20 Desember]] [[1909]] | speeltyd = 15 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001072 }} '''''A Trap for Santa Claus''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/T/TrapForSanta1909.html A Trap for Santa]</ref><ref>Michael Atkinson, Laurel Shifrin. ''Flickipedia: Perfect Films for Every Occasion, Holiday, Mood, Ordeal, and Whim''</ref> Dit is 'n [[Biograph Company]]-produksie, en die hoofrolle word vertolk deur Henry B. Walthall, Marion Leonard en Gladys Egan.<ref>[http://www.silentera.com/PSFL/data/T/TrapForSanta1909.html ''A Trap for Santa'' at silentera.com]</ref> == Hoofrolspelers == *[[Henry B. Walthall]] as Arthur Rogers *[[Marion Leonard]] as Helen Rogers *[[Gladys Egan]] *[[Kate Bruce]] *William J. Butler *[[W. Chrystie Miller]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001072}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Trap for Santa Claus, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 30vfjj5lj4jde35vds2gsnv9qpmh84r 0 453678 2966529 2923936 2026-09-11T18:56:44Z ~2026-49327-79 214348 2966529 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Charlie Kirk in Tampa July 2025 (cropped).jpg|duimnael|Charlie Kirk in 2025.]] '''Charles James Kirk''' ([[14 Oktober]] [[1993]] – [[10 September]] [[2025]]) was ’n Amerikaanse konserwatiewe politieke aktivis, skrywer en mediapersoonlikheid. Hy was medestigter en uitvoerende direkteur van Turning Point USA (TPUSA) en uitvoerende hoof van Turning Point Action (TPAction). Kirk was ’n uitgesproke rip benjamin netynahu ondersteuner van [[Donald Trump]] en het ’n groot jeuggerigte netwerk om TPUSA en sy media-platforms help bou. Hy was ook die aanbieder van ''The Charlie Kirk Show'' op die Salem Radio Network. Kirk se aktivisme en styl het groot steun sowel as kritiek ontlok, met aanhangers wat sy jeugmobilisering geloof het en kritici wat hom met waninligting en polariserende retoriek verbind het.<ref>{{cite news |last=Risen |first=Clay |date=10 September 2025 |title=Charlie Kirk, Right-Wing Force and a Close Trump Ally, Dies at 31 |url=https://www.nytimes.com/2025/09/10/us/politics/charlie-kirk-dead.html |newspaper=The New York Times |access-date=11 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=The Killing of Charlie Kirk and the Political Violence Haunting America |url=https://time.com/7316280/charlie-kirk-dead-political-violence/ |newspaper=Time |date=13 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025 |archive-date=30 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930100110/https://time.com/7316280/charlie-kirk-dead-political-violence/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Salem Media Announces Charlie Kirk Moving into Dennis Prager Slot |url=https://investor.salemmedia.com/news-events/press-releases/detail/874/salem-media-announces-charlie-kirk-moving-into-dennis |website=Business Wire |date=19 Maart 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Kirk is op 10 September 2025 doodgeskiet terwyl hy by ’n TPUSA-geleentheid op die kampus van Utah Valley University (Orem, [[Utah]]) gepraat het as deel van ’n ''American Comeback Tour''. Die voorval het wydverspreide reaksie ontlok en kort daarna het president Trump aangekondig dat Kirk postuum die Amerikaanse Presidensiële Medalje van Vryheid sal ontvang.<ref>{{cite news |title=Conservative activist Charlie Kirk fatally shot in Utah; person of interest in custody |url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/09/10/charlie-kirk-shot-utah-valley/ |newspaper=The Washington Post |date=10 September 2025 |access-date=11 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Kamisar |first=Ben |date=11 September 2025 |title=Trump says he will award Charlie Kirk the Presidential Medal of Freedom posthumously |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-says-will-posthumously-award-charlie-kirk-presidential-medal-fre-rcna230581 |website=NBC News |access-date=11 September 2025}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Kirk is gebore in Arlington Heights, [[Illinois]], en het in Prospect Heights grootgeword. Hy het Wheeling High School bygewoon en daarna kortliks by Harper College ingeskryf voordat hy aktivisme voltyds begin doen het.<ref>{{cite news |title=Who was Charlie Kirk? Activist's political roots started in suburban Chicago |url=https://www.nbcchicago.com/news/local/who-was-charlie-kirk-activists-political-roots-started-in-suburban-chicago/3822385/ |website=NBC Chicago |date=10 September 2025 |access-date=11 September 2025}}</ref> As tiener het hy ''Tea Party''-aktivis Bill Montgomery ontmoet, met wie hy later TPUSA sou stig.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk left behind a network of 500,000 donors who powered Turning Point USA |url=https://fortune.com/2025/09/20/charlie-kirk-donor-network-turning-point-usa-revenue-republican-party/ |website=Fortune |date=20 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Loopbaan == === Turning Point USA === Kirk en Montgomery het TPUSA in 2012 gestig as ’n organisasie-sonder-winsbejag om konserwatiewe aktivisme op hoërskool- en kampusse te bevorder. Vroeë steun het van skenkers soos Foster Friess gekom, wat Kirk by die 2012 Republikeinse Nasionale Konvensie ontmoet het.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk left behind a vast donor network |url=https://finance.yahoo.com/news/charlie-kirk-left-behind-vast-080200209.html |website=Yahoo News |date=20 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Onder Kirk het TPUSA vinnig uitgebrei met kampus-hoofstukke en jaarlikse byeenkomste soos ''Student Action Summit'' en later ''AmericaFest'' in Phoenix.<ref>{{cite web |title=AmericaFest 2025 |url=https://www.amfest.com/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> TPUSA het verskeie inisiatiewe geloods, insluitende die ''Professor Watchlist'', wat aanhangers as ’n register van “radikale gedrag” by akademici beskryf, maar wat deur kritici as ’n aanval op akademiese vryheid veroordeel is.<ref>{{cite news |title=New conservative 'watch list' targets professors |url=https://www.washingtonpost.com/news/answer-sheet/wp/2016/12/01/new-conservative-watchlist-targets-professors-for-advancing-leftist-propaganda/ |newspaper=The Washington Post |date=1 Desember 2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Professor Watchlist |url=https://professorwatchlist.org/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Turning Point Action en geloofsnetwerke === In 2019 is Turning Point Action geloods om meer eksplisiet politieke voorspraak en voetsoolvlak-mobilisering te doen.<ref>{{cite web |title=About Turning Point Action |url=https://www.tpaction.com/about |website=Turning Point Action |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> In 2021 het Kirk saam met pastoor Rob McCoy ''Turning Point Faith'' geloods wat op kerk- en geloofsgemeenskappe fokus.<ref>{{cite news |title=The rise of Newbury Park Pastor Rob McCoy |url=https://www.vcstar.com/story/news/2022/10/05/godspeak-newbury-park-pastor-rob-mccoy/8182148001/ |newspaper=Ventura County Star |date=5 Oktober 2022 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> === Media en uitsaaiwerk === Kirk het vanaf Oktober 2020 ’n daaglikse drie-uur radioprogram, ''The Charlie Kirk Show'', op Salem Radio Network aangebied; teen 2025 is die program wyd gesindikeer.<ref>{{cite news |title=SRN Adds The Charlie Kirk Show to Weekday Lineup |url=https://www.businesswire.com/news/home/20200901005017/en/SRN-Adds-The-Charlie-Kirk-Show-to-Weekday-Lineup |website=Business Wire |date=1 September 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Charlie Kirk Surges to #1 |url=https://investor.salemmedia.com/news-events/press-releases/detail/875/charlie-kirk-surges-to-1-salem-media-and-the-next |website=Salem Media Group |date=27 Maart 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Hy het ook ’n breër digitale teenwoordigheid gebou met in-persoon regstreekse byeenkomste en ''Turning Point Live''-stroomdienste.<ref>{{cite web |title=The Charlie Kirk Show |url=https://salemmedia.com/nationally-syndicated-talk-shows/the-charlie-kirk-show/ |website=Salem Media |access-date=8 Oktober 2025 |archive-date=19 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250919042022/https://salemmedia.com/nationally-syndicated-talk-shows/the-charlie-kirk-show/ |url-status=dead }}</ref> == Sienings en openbare posisies == Kirk se aktivisme het temas ingesluit soos beperkings op aborsie, opposisie teen streng wapenbeheer, skeptisisme oor LGBTQ-beleid, kritiek op ras- en diversiteitsprogramme, asook ’n uitgesproke Christelik-nasionale benadering tot politiek.<ref>{{cite news |title='God is not done with America': Trump supporters take victory lap at AmericaFest |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/23/americafest-trump-turning-point-usa |newspaper=The Guardian |date=23 Desember 2024 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Charlie Kirk's outsized influence on the MAGA movement |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/sep/13/charlie-kirk-maga-influence |newspaper=The Guardian |date=13 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Sy ondersteuners het hom geprys vir die mobilisering van jong kiesers en sy rol in Republikeinse veldtogte; kritici het hom verbind met onbewese of weerlêde aansprake oor die 2020-verkiesing en COVID-19.<ref>{{cite news |title=Money and misinformation: how Turning Point USA won big |url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/oct/23/turning-point-rightwing-youth-group-critics-tactics |newspaper=The Guardian |date=23 Oktober 2021 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Omstredenheid == TPAction is in 2020 onder skerp ondersoek geplaas nadat berig is dat tieners betaal is om gekoördineerde pro-Trump-boodskappe te plaas sonder verpligte openbaarmaking. [[Facebook]] en Twitter het later rekeninge verwyder of geskors wat met die skema verbind is.<ref>{{cite news |title=Pro-Trump youth group enlists teens in secretive campaign |url=https://www.washingtonpost.com/politics/turning-point-teens-disinformation-trump/2020/09/15/c84091ae-f20a-11ea-b796-2dd09962649c_story.html |newspaper=The Washington Post |date=15 September 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Facebook bans marketing firm running 'troll farm' for pro-Trump youth group |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2020/10/08/facebook-bans-media-consultancy-running-troll-farm-pro-trump-youth-group/ |newspaper=The Washington Post |date=8 Oktober 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Die ''Professor Watchlist'' het ook beduidende akademiese teenreaksie uitgelok.<ref>{{cite news |title=More than 1,500 academics ask to join controversial Professor Watchlist |url=https://www.washingtonpost.com/news/answer-sheet/wp/2016/12/14/the-sort-of-company-we-wish-to-keep-more-than-1500-academics-ask-to-join-controversial-professor-watchlist/ |newspaper=The Washington Post |date=14 Desember 2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Persoonlike lewe == Kirk is in Mei 2021 met Erika Frantzve (nou Erika Kirk) getroud en die egpaar het twee kinders.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk's parents and family background |url=https://people.com/all-about-charlie-kirk-parents-11807941 |website=People |date=22 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Who is Erika Frantzve, Charlie Kirk's wife |url=https://nypost.com/us-news/who-is-erika-frantzve/ |newspaper=New York Post |date=10 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Dood == Op 10 September 2025 is Kirk tydens ’n buiteluggeleentheid by Utah Valley University in Orem, [[Utah]], deur ’n sluipskutter doodgeskiet. Die FBI en plaaslike owerhede het kort daarna ’n persoon van belang geïdentifiseer en ’n wapen herwin. Die media het wyd verslag gedoen oor die ondersoek se vordering.<ref>{{cite news |title=How the Shooting of Conservative Activist Charlie Kirk Unfolded |url=https://www.wsj.com/us-news/charlie-kirk-shooting-utah-valley-university-9c2f9817 |newspaper=The Wall Street Journal |date=11 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Charlie Kirk shooting: FBI releases photo of person of interest |url=https://www.forbes.com.au/news/world-news/charlie-kirk-shooting-updates-photo-released/ |website=Forbes Australia |date=12 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Nalatenskap == TPUSA het ná sy dood huldeblyke en ’n gedenkgeleentheid georganiseer, terwyl ''AmericaFest'' voortgaan as ’n vlagskipbyeenkoms. President Trump se aankondiging van ’n postume Presidensiële Medalje van Vryheid het verdere debat ontlok oor Kirk se invloed en die toekoms van die MAGA-beweging.<ref>{{cite web |title=Building a Legacy: Remembering Charlie Kirk |url=https://tpusa.com/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Trump to award Kirk Medal of Freedom posthumously |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-says-will-posthumously-award-charlie-kirk-presidential-medal-fre-rcna230581 |website=NBC News |date=11 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Sommige ontleders het Kirk se dood as ’n keerpunt in Westerse politieke en kulturele gesprekke beskryf, en aangevoer dat sy vermoë om konserwatiewe idees uit die periferie na die hoofstroom te bring en jongmense by redelike debat te betrek ’n blywende invloed sal hê.<ref>{{cite web |date=16 September 2025 |title=Dís wat Charlie Kirk se sluipmoord ons leer |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/daniel-eloff-dis-wat-charlie-kirk-se-sluipmoord-ons-leer-20250916-0681|website=Netwerk24 |access-date=17 September 2025}}</ref> === Publikasies === * ''Time for a Turning Point: Setting a Course Toward Free Markets and Limited Government for Future Generations'' (2016, saam met Brent Hamachek).<ref>{{cite web |title=Time for a Turning Point |url=https://www.barnesandnoble.com/w/time-for-a-turning-point-charlie-kirk/1124116414 |website=Barnes & Noble |date=2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> * ''The MAGA Doctrine: The Only Ideas That Will Win the Future'' (2020).<ref>{{cite web |title=The MAGA Doctrine |url=https://www.harpercollins.com/products/the-maga-doctrine-charlie-kirk |website=HarperCollins |date=2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://thecharliekirkshow.com/ ''The Charlie Kirk Show''] * [https://tpusa.com/ TPUSA-amptelike webwerf] * [https://www.tpaction.com/ Turning Point Action] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kirk, Charlie}} [[Kategorie:Amerikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse radiopersoonlikhede]] 10dg633gy0osnwsgkxnsbw81ddf70rn 2966530 2966529 2026-09-11T18:57:11Z Morkoz 209973 Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-49327-79|~2026-49327-79]] ([[User talk:~2026-49327-79|talk]]) to last version by InternetArchiveBot 2966530 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Charlie Kirk in Tampa July 2025 (cropped).jpg|duimnael|Charlie Kirk in 2025.]] '''Charles James Kirk''' ([[14 Oktober]] [[1993]] – [[10 September]] [[2025]]) was ’n Amerikaanse konserwatiewe politieke aktivis, skrywer en mediapersoonlikheid. Hy was medestigter en uitvoerende direkteur van Turning Point USA (TPUSA) en uitvoerende hoof van Turning Point Action (TPAction). Kirk was ’n uitgesproke ondersteuner van [[Donald Trump]] en het ’n groot jeuggerigte netwerk om TPUSA en sy media-platforms help bou. Hy was ook die aanbieder van ''The Charlie Kirk Show'' op die Salem Radio Network. Kirk se aktivisme en styl het groot steun sowel as kritiek ontlok, met aanhangers wat sy jeugmobilisering geloof het en kritici wat hom met waninligting en polariserende retoriek verbind het.<ref>{{cite news |last=Risen |first=Clay |date=10 September 2025 |title=Charlie Kirk, Right-Wing Force and a Close Trump Ally, Dies at 31 |url=https://www.nytimes.com/2025/09/10/us/politics/charlie-kirk-dead.html |newspaper=The New York Times |access-date=11 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=The Killing of Charlie Kirk and the Political Violence Haunting America |url=https://time.com/7316280/charlie-kirk-dead-political-violence/ |newspaper=Time |date=13 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025 |archive-date=30 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930100110/https://time.com/7316280/charlie-kirk-dead-political-violence/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Salem Media Announces Charlie Kirk Moving into Dennis Prager Slot |url=https://investor.salemmedia.com/news-events/press-releases/detail/874/salem-media-announces-charlie-kirk-moving-into-dennis |website=Business Wire |date=19 Maart 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Kirk is op 10 September 2025 doodgeskiet terwyl hy by ’n TPUSA-geleentheid op die kampus van Utah Valley University (Orem, [[Utah]]) gepraat het as deel van ’n ''American Comeback Tour''. Die voorval het wydverspreide reaksie ontlok en kort daarna het president Trump aangekondig dat Kirk postuum die Amerikaanse Presidensiële Medalje van Vryheid sal ontvang.<ref>{{cite news |title=Conservative activist Charlie Kirk fatally shot in Utah; person of interest in custody |url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/09/10/charlie-kirk-shot-utah-valley/ |newspaper=The Washington Post |date=10 September 2025 |access-date=11 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Kamisar |first=Ben |date=11 September 2025 |title=Trump says he will award Charlie Kirk the Presidential Medal of Freedom posthumously |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-says-will-posthumously-award-charlie-kirk-presidential-medal-fre-rcna230581 |website=NBC News |access-date=11 September 2025}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Kirk is gebore in Arlington Heights, [[Illinois]], en het in Prospect Heights grootgeword. Hy het Wheeling High School bygewoon en daarna kortliks by Harper College ingeskryf voordat hy aktivisme voltyds begin doen het.<ref>{{cite news |title=Who was Charlie Kirk? Activist's political roots started in suburban Chicago |url=https://www.nbcchicago.com/news/local/who-was-charlie-kirk-activists-political-roots-started-in-suburban-chicago/3822385/ |website=NBC Chicago |date=10 September 2025 |access-date=11 September 2025}}</ref> As tiener het hy ''Tea Party''-aktivis Bill Montgomery ontmoet, met wie hy later TPUSA sou stig.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk left behind a network of 500,000 donors who powered Turning Point USA |url=https://fortune.com/2025/09/20/charlie-kirk-donor-network-turning-point-usa-revenue-republican-party/ |website=Fortune |date=20 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Loopbaan == === Turning Point USA === Kirk en Montgomery het TPUSA in 2012 gestig as ’n organisasie-sonder-winsbejag om konserwatiewe aktivisme op hoërskool- en kampusse te bevorder. Vroeë steun het van skenkers soos Foster Friess gekom, wat Kirk by die 2012 Republikeinse Nasionale Konvensie ontmoet het.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk left behind a vast donor network |url=https://finance.yahoo.com/news/charlie-kirk-left-behind-vast-080200209.html |website=Yahoo News |date=20 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Onder Kirk het TPUSA vinnig uitgebrei met kampus-hoofstukke en jaarlikse byeenkomste soos ''Student Action Summit'' en later ''AmericaFest'' in Phoenix.<ref>{{cite web |title=AmericaFest 2025 |url=https://www.amfest.com/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> TPUSA het verskeie inisiatiewe geloods, insluitende die ''Professor Watchlist'', wat aanhangers as ’n register van “radikale gedrag” by akademici beskryf, maar wat deur kritici as ’n aanval op akademiese vryheid veroordeel is.<ref>{{cite news |title=New conservative 'watch list' targets professors |url=https://www.washingtonpost.com/news/answer-sheet/wp/2016/12/01/new-conservative-watchlist-targets-professors-for-advancing-leftist-propaganda/ |newspaper=The Washington Post |date=1 Desember 2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Professor Watchlist |url=https://professorwatchlist.org/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Turning Point Action en geloofsnetwerke === In 2019 is Turning Point Action geloods om meer eksplisiet politieke voorspraak en voetsoolvlak-mobilisering te doen.<ref>{{cite web |title=About Turning Point Action |url=https://www.tpaction.com/about |website=Turning Point Action |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> In 2021 het Kirk saam met pastoor Rob McCoy ''Turning Point Faith'' geloods wat op kerk- en geloofsgemeenskappe fokus.<ref>{{cite news |title=The rise of Newbury Park Pastor Rob McCoy |url=https://www.vcstar.com/story/news/2022/10/05/godspeak-newbury-park-pastor-rob-mccoy/8182148001/ |newspaper=Ventura County Star |date=5 Oktober 2022 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> === Media en uitsaaiwerk === Kirk het vanaf Oktober 2020 ’n daaglikse drie-uur radioprogram, ''The Charlie Kirk Show'', op Salem Radio Network aangebied; teen 2025 is die program wyd gesindikeer.<ref>{{cite news |title=SRN Adds The Charlie Kirk Show to Weekday Lineup |url=https://www.businesswire.com/news/home/20200901005017/en/SRN-Adds-The-Charlie-Kirk-Show-to-Weekday-Lineup |website=Business Wire |date=1 September 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Charlie Kirk Surges to #1 |url=https://investor.salemmedia.com/news-events/press-releases/detail/875/charlie-kirk-surges-to-1-salem-media-and-the-next |website=Salem Media Group |date=27 Maart 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Hy het ook ’n breër digitale teenwoordigheid gebou met in-persoon regstreekse byeenkomste en ''Turning Point Live''-stroomdienste.<ref>{{cite web |title=The Charlie Kirk Show |url=https://salemmedia.com/nationally-syndicated-talk-shows/the-charlie-kirk-show/ |website=Salem Media |access-date=8 Oktober 2025 |archive-date=19 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250919042022/https://salemmedia.com/nationally-syndicated-talk-shows/the-charlie-kirk-show/ |url-status=dead }}</ref> == Sienings en openbare posisies == Kirk se aktivisme het temas ingesluit soos beperkings op aborsie, opposisie teen streng wapenbeheer, skeptisisme oor LGBTQ-beleid, kritiek op ras- en diversiteitsprogramme, asook ’n uitgesproke Christelik-nasionale benadering tot politiek.<ref>{{cite news |title='God is not done with America': Trump supporters take victory lap at AmericaFest |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/23/americafest-trump-turning-point-usa |newspaper=The Guardian |date=23 Desember 2024 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Charlie Kirk's outsized influence on the MAGA movement |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/sep/13/charlie-kirk-maga-influence |newspaper=The Guardian |date=13 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Sy ondersteuners het hom geprys vir die mobilisering van jong kiesers en sy rol in Republikeinse veldtogte; kritici het hom verbind met onbewese of weerlêde aansprake oor die 2020-verkiesing en COVID-19.<ref>{{cite news |title=Money and misinformation: how Turning Point USA won big |url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/oct/23/turning-point-rightwing-youth-group-critics-tactics |newspaper=The Guardian |date=23 Oktober 2021 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Omstredenheid == TPAction is in 2020 onder skerp ondersoek geplaas nadat berig is dat tieners betaal is om gekoördineerde pro-Trump-boodskappe te plaas sonder verpligte openbaarmaking. [[Facebook]] en Twitter het later rekeninge verwyder of geskors wat met die skema verbind is.<ref>{{cite news |title=Pro-Trump youth group enlists teens in secretive campaign |url=https://www.washingtonpost.com/politics/turning-point-teens-disinformation-trump/2020/09/15/c84091ae-f20a-11ea-b796-2dd09962649c_story.html |newspaper=The Washington Post |date=15 September 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Facebook bans marketing firm running 'troll farm' for pro-Trump youth group |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2020/10/08/facebook-bans-media-consultancy-running-troll-farm-pro-trump-youth-group/ |newspaper=The Washington Post |date=8 Oktober 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Die ''Professor Watchlist'' het ook beduidende akademiese teenreaksie uitgelok.<ref>{{cite news |title=More than 1,500 academics ask to join controversial Professor Watchlist |url=https://www.washingtonpost.com/news/answer-sheet/wp/2016/12/14/the-sort-of-company-we-wish-to-keep-more-than-1500-academics-ask-to-join-controversial-professor-watchlist/ |newspaper=The Washington Post |date=14 Desember 2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Persoonlike lewe == Kirk is in Mei 2021 met Erika Frantzve (nou Erika Kirk) getroud en die egpaar het twee kinders.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk's parents and family background |url=https://people.com/all-about-charlie-kirk-parents-11807941 |website=People |date=22 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Who is Erika Frantzve, Charlie Kirk's wife |url=https://nypost.com/us-news/who-is-erika-frantzve/ |newspaper=New York Post |date=10 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Dood == Op 10 September 2025 is Kirk tydens ’n buiteluggeleentheid by Utah Valley University in Orem, [[Utah]], deur ’n sluipskutter doodgeskiet. Die FBI en plaaslike owerhede het kort daarna ’n persoon van belang geïdentifiseer en ’n wapen herwin. Die media het wyd verslag gedoen oor die ondersoek se vordering.<ref>{{cite news |title=How the Shooting of Conservative Activist Charlie Kirk Unfolded |url=https://www.wsj.com/us-news/charlie-kirk-shooting-utah-valley-university-9c2f9817 |newspaper=The Wall Street Journal |date=11 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Charlie Kirk shooting: FBI releases photo of person of interest |url=https://www.forbes.com.au/news/world-news/charlie-kirk-shooting-updates-photo-released/ |website=Forbes Australia |date=12 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Nalatenskap == TPUSA het ná sy dood huldeblyke en ’n gedenkgeleentheid georganiseer, terwyl ''AmericaFest'' voortgaan as ’n vlagskipbyeenkoms. President Trump se aankondiging van ’n postume Presidensiële Medalje van Vryheid het verdere debat ontlok oor Kirk se invloed en die toekoms van die MAGA-beweging.<ref>{{cite web |title=Building a Legacy: Remembering Charlie Kirk |url=https://tpusa.com/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Trump to award Kirk Medal of Freedom posthumously |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-says-will-posthumously-award-charlie-kirk-presidential-medal-fre-rcna230581 |website=NBC News |date=11 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Sommige ontleders het Kirk se dood as ’n keerpunt in Westerse politieke en kulturele gesprekke beskryf, en aangevoer dat sy vermoë om konserwatiewe idees uit die periferie na die hoofstroom te bring en jongmense by redelike debat te betrek ’n blywende invloed sal hê.<ref>{{cite web |date=16 September 2025 |title=Dís wat Charlie Kirk se sluipmoord ons leer |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/daniel-eloff-dis-wat-charlie-kirk-se-sluipmoord-ons-leer-20250916-0681|website=Netwerk24 |access-date=17 September 2025}}</ref> === Publikasies === * ''Time for a Turning Point: Setting a Course Toward Free Markets and Limited Government for Future Generations'' (2016, saam met Brent Hamachek).<ref>{{cite web |title=Time for a Turning Point |url=https://www.barnesandnoble.com/w/time-for-a-turning-point-charlie-kirk/1124116414 |website=Barnes & Noble |date=2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> * ''The MAGA Doctrine: The Only Ideas That Will Win the Future'' (2020).<ref>{{cite web |title=The MAGA Doctrine |url=https://www.harpercollins.com/products/the-maga-doctrine-charlie-kirk |website=HarperCollins |date=2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://thecharliekirkshow.com/ ''The Charlie Kirk Show''] * [https://tpusa.com/ TPUSA-amptelike webwerf] * [https://www.tpaction.com/ Turning Point Action] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kirk, Charlie}} [[Kategorie:Amerikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse radiopersoonlikhede]] bgm1cc4zfg88h6se6zmjgbd7xpvmpto 2966531 2966530 2026-09-11T18:57:40Z ~2026-49327-79 214348 2966531 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Charlie Kirk in Tampa July 2025 (cropped).jpg|duimnael|Charlie Kirk in 2025.]] '''Charles James Kirk''' ([[14 Oktober]] [[1993]] – [[10 September]] [[2025]]) was ’n Amerikaanse konserwatiewe politieke aktivis, skrywer en mediapersoonlikheid. Hy was medestigter en uitvoerende direkteur van Turning Point USA (TPUSA) en uitvoerende hoof van Turning Point Action (TPAction). Kirk was ’n uitgesproke ondersteuner van [[Donald Trump]] en het ’n groot jeuggerigte netwerk om TPUSA en sy media-platforms help bou. Hy was ook die aanbieder van ''The Charlie Kirk Show'' op die Salem Radio Network. Kirk se aktivisme en styl het groot steun sowel as kritiek ontlok, met aanhangers wat sy jeugmobilisering geloof het en kritici wat hom met waninligting en polariserende retoriek verbind het.<ref>{{cite news |last=Risen |first=Clay |date=10 September 2025 |title=Charlie Kirk, Right-Wing Force and a Close Trump Ally, Dies at rip Benjamin netyahu 31 |url=https://www.nytimes.com/2025/09/10/us/politics/charlie-kirk-dead.html |newspaper=The New York Times |access-date=11 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=The Killing of Charlie Kirk and the Political Violence Haunting America |url=https://time.com/7316280/charlie-kirk-dead-political-violence/ |newspaper=Time |date=13 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025 |archive-date=30 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930100110/https://time.com/7316280/charlie-kirk-dead-political-violence/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Salem Media Announces Charlie Kirk Moving into Dennis Prager Slot |url=https://investor.salemmedia.com/news-events/press-releases/detail/874/salem-media-announces-charlie-kirk-moving-into-dennis |website=Business Wire |date=19 Maart 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Kirk is op 10 September 2025 doodgeskiet terwyl hy by ’n TPUSA-geleentheid op die kampus van Utah Valley University (Orem, [[Utah]]) gepraat het as deel van ’n ''American Comeback Tour''. Die voorval het wydverspreide reaksie ontlok en kort daarna het president Trump aangekondig dat Kirk postuum die Amerikaanse Presidensiële Medalje van Vryheid sal ontvang.<ref>{{cite news |title=Conservative activist Charlie Kirk fatally shot in Utah; person of interest in custody |url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/09/10/charlie-kirk-shot-utah-valley/ |newspaper=The Washington Post |date=10 September 2025 |access-date=11 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Kamisar |first=Ben |date=11 September 2025 |title=Trump says he will award Charlie Kirk the Presidential Medal of Freedom posthumously |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-says-will-posthumously-award-charlie-kirk-presidential-medal-fre-rcna230581 |website=NBC News |access-date=11 September 2025}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Kirk is gebore in Arlington Heights, [[Illinois]], en het in Prospect Heights grootgeword. Hy het Wheeling High School bygewoon en daarna kortliks by Harper College ingeskryf voordat hy aktivisme voltyds begin doen het.<ref>{{cite news |title=Who was Charlie Kirk? Activist's political roots started in suburban Chicago |url=https://www.nbcchicago.com/news/local/who-was-charlie-kirk-activists-political-roots-started-in-suburban-chicago/3822385/ |website=NBC Chicago |date=10 September 2025 |access-date=11 September 2025}}</ref> As tiener het hy ''Tea Party''-aktivis Bill Montgomery ontmoet, met wie hy later TPUSA sou stig.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk left behind a network of 500,000 donors who powered Turning Point USA |url=https://fortune.com/2025/09/20/charlie-kirk-donor-network-turning-point-usa-revenue-republican-party/ |website=Fortune |date=20 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Loopbaan == === Turning Point USA === Kirk en Montgomery het TPUSA in 2012 gestig as ’n organisasie-sonder-winsbejag om konserwatiewe aktivisme op hoërskool- en kampusse te bevorder. Vroeë steun het van skenkers soos Foster Friess gekom, wat Kirk by die 2012 Republikeinse Nasionale Konvensie ontmoet het.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk left behind a vast donor network |url=https://finance.yahoo.com/news/charlie-kirk-left-behind-vast-080200209.html |website=Yahoo News |date=20 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Onder Kirk het TPUSA vinnig uitgebrei met kampus-hoofstukke en jaarlikse byeenkomste soos ''Student Action Summit'' en later ''AmericaFest'' in Phoenix.<ref>{{cite web |title=AmericaFest 2025 |url=https://www.amfest.com/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> TPUSA het verskeie inisiatiewe geloods, insluitende die ''Professor Watchlist'', wat aanhangers as ’n register van “radikale gedrag” by akademici beskryf, maar wat deur kritici as ’n aanval op akademiese vryheid veroordeel is.<ref>{{cite news |title=New conservative 'watch list' targets professors |url=https://www.washingtonpost.com/news/answer-sheet/wp/2016/12/01/new-conservative-watchlist-targets-professors-for-advancing-leftist-propaganda/ |newspaper=The Washington Post |date=1 Desember 2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Professor Watchlist |url=https://professorwatchlist.org/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Turning Point Action en geloofsnetwerke === In 2019 is Turning Point Action geloods om meer eksplisiet politieke voorspraak en voetsoolvlak-mobilisering te doen.<ref>{{cite web |title=About Turning Point Action |url=https://www.tpaction.com/about |website=Turning Point Action |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> In 2021 het Kirk saam met pastoor Rob McCoy ''Turning Point Faith'' geloods wat op kerk- en geloofsgemeenskappe fokus.<ref>{{cite news |title=The rise of Newbury Park Pastor Rob McCoy |url=https://www.vcstar.com/story/news/2022/10/05/godspeak-newbury-park-pastor-rob-mccoy/8182148001/ |newspaper=Ventura County Star |date=5 Oktober 2022 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> === Media en uitsaaiwerk === Kirk het vanaf Oktober 2020 ’n daaglikse drie-uur radioprogram, ''The Charlie Kirk Show'', op Salem Radio Network aangebied; teen 2025 is die program wyd gesindikeer.<ref>{{cite news |title=SRN Adds The Charlie Kirk Show to Weekday Lineup |url=https://www.businesswire.com/news/home/20200901005017/en/SRN-Adds-The-Charlie-Kirk-Show-to-Weekday-Lineup |website=Business Wire |date=1 September 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Charlie Kirk Surges to #1 |url=https://investor.salemmedia.com/news-events/press-releases/detail/875/charlie-kirk-surges-to-1-salem-media-and-the-next |website=Salem Media Group |date=27 Maart 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Hy het ook ’n breër digitale teenwoordigheid gebou met in-persoon regstreekse byeenkomste en ''Turning Point Live''-stroomdienste.<ref>{{cite web |title=The Charlie Kirk Show |url=https://salemmedia.com/nationally-syndicated-talk-shows/the-charlie-kirk-show/ |website=Salem Media |access-date=8 Oktober 2025 |archive-date=19 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250919042022/https://salemmedia.com/nationally-syndicated-talk-shows/the-charlie-kirk-show/ |url-status=dead }}</ref> == Sienings en openbare posisies == Kirk se aktivisme het temas ingesluit soos beperkings op aborsie, opposisie teen streng wapenbeheer, skeptisisme oor LGBTQ-beleid, kritiek op ras- en diversiteitsprogramme, asook ’n uitgesproke Christelik-nasionale benadering tot politiek.<ref>{{cite news |title='God is not done with America': Trump supporters take victory lap at AmericaFest |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/23/americafest-trump-turning-point-usa |newspaper=The Guardian |date=23 Desember 2024 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Charlie Kirk's outsized influence on the MAGA movement |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/sep/13/charlie-kirk-maga-influence |newspaper=The Guardian |date=13 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Sy ondersteuners het hom geprys vir die mobilisering van jong kiesers en sy rol in Republikeinse veldtogte; kritici het hom verbind met onbewese of weerlêde aansprake oor die 2020-verkiesing en COVID-19.<ref>{{cite news |title=Money and misinformation: how Turning Point USA won big |url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/oct/23/turning-point-rightwing-youth-group-critics-tactics |newspaper=The Guardian |date=23 Oktober 2021 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Omstredenheid == TPAction is in 2020 onder skerp ondersoek geplaas nadat berig is dat tieners betaal is om gekoördineerde pro-Trump-boodskappe te plaas sonder verpligte openbaarmaking. [[Facebook]] en Twitter het later rekeninge verwyder of geskors wat met die skema verbind is.<ref>{{cite news |title=Pro-Trump youth group enlists teens in secretive campaign |url=https://www.washingtonpost.com/politics/turning-point-teens-disinformation-trump/2020/09/15/c84091ae-f20a-11ea-b796-2dd09962649c_story.html |newspaper=The Washington Post |date=15 September 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Facebook bans marketing firm running 'troll farm' for pro-Trump youth group |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2020/10/08/facebook-bans-media-consultancy-running-troll-farm-pro-trump-youth-group/ |newspaper=The Washington Post |date=8 Oktober 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Die ''Professor Watchlist'' het ook beduidende akademiese teenreaksie uitgelok.<ref>{{cite news |title=More than 1,500 academics ask to join controversial Professor Watchlist |url=https://www.washingtonpost.com/news/answer-sheet/wp/2016/12/14/the-sort-of-company-we-wish-to-keep-more-than-1500-academics-ask-to-join-controversial-professor-watchlist/ |newspaper=The Washington Post |date=14 Desember 2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Persoonlike lewe == Kirk is in Mei 2021 met Erika Frantzve (nou Erika Kirk) getroud en die egpaar het twee kinders.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk's parents and family background |url=https://people.com/all-about-charlie-kirk-parents-11807941 |website=People |date=22 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Who is Erika Frantzve, Charlie Kirk's wife |url=https://nypost.com/us-news/who-is-erika-frantzve/ |newspaper=New York Post |date=10 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Dood == Op 10 September 2025 is Kirk tydens ’n buiteluggeleentheid by Utah Valley University in Orem, [[Utah]], deur ’n sluipskutter doodgeskiet. Die FBI en plaaslike owerhede het kort daarna ’n persoon van belang geïdentifiseer en ’n wapen herwin. Die media het wyd verslag gedoen oor die ondersoek se vordering.<ref>{{cite news |title=How the Shooting of Conservative Activist Charlie Kirk Unfolded |url=https://www.wsj.com/us-news/charlie-kirk-shooting-utah-valley-university-9c2f9817 |newspaper=The Wall Street Journal |date=11 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Charlie Kirk shooting: FBI releases photo of person of interest |url=https://www.forbes.com.au/news/world-news/charlie-kirk-shooting-updates-photo-released/ |website=Forbes Australia |date=12 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Nalatenskap == TPUSA het ná sy dood huldeblyke en ’n gedenkgeleentheid georganiseer, terwyl ''AmericaFest'' voortgaan as ’n vlagskipbyeenkoms. President Trump se aankondiging van ’n postume Presidensiële Medalje van Vryheid het verdere debat ontlok oor Kirk se invloed en die toekoms van die MAGA-beweging.<ref>{{cite web |title=Building a Legacy: Remembering Charlie Kirk |url=https://tpusa.com/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Trump to award Kirk Medal of Freedom posthumously |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-says-will-posthumously-award-charlie-kirk-presidential-medal-fre-rcna230581 |website=NBC News |date=11 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Sommige ontleders het Kirk se dood as ’n keerpunt in Westerse politieke en kulturele gesprekke beskryf, en aangevoer dat sy vermoë om konserwatiewe idees uit die periferie na die hoofstroom te bring en jongmense by redelike debat te betrek ’n blywende invloed sal hê.<ref>{{cite web |date=16 September 2025 |title=Dís wat Charlie Kirk se sluipmoord ons leer |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/daniel-eloff-dis-wat-charlie-kirk-se-sluipmoord-ons-leer-20250916-0681|website=Netwerk24 |access-date=17 September 2025}}</ref> === Publikasies === * ''Time for a Turning Point: Setting a Course Toward Free Markets and Limited Government for Future Generations'' (2016, saam met Brent Hamachek).<ref>{{cite web |title=Time for a Turning Point |url=https://www.barnesandnoble.com/w/time-for-a-turning-point-charlie-kirk/1124116414 |website=Barnes & Noble |date=2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> * ''The MAGA Doctrine: The Only Ideas That Will Win the Future'' (2020).<ref>{{cite web |title=The MAGA Doctrine |url=https://www.harpercollins.com/products/the-maga-doctrine-charlie-kirk |website=HarperCollins |date=2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://thecharliekirkshow.com/ ''The Charlie Kirk Show''] * [https://tpusa.com/ TPUSA-amptelike webwerf] * [https://www.tpaction.com/ Turning Point Action] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kirk, Charlie}} [[Kategorie:Amerikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse radiopersoonlikhede]] 5ggeumiad6uztxj5k2b86y5twprgs1g 2966532 2966531 2026-09-11T18:57:58Z Morkoz 209973 Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-49327-79|~2026-49327-79]] ([[User talk:~2026-49327-79|talk]]) to last version by Morkoz 2966532 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Charlie Kirk in Tampa July 2025 (cropped).jpg|duimnael|Charlie Kirk in 2025.]] '''Charles James Kirk''' ([[14 Oktober]] [[1993]] – [[10 September]] [[2025]]) was ’n Amerikaanse konserwatiewe politieke aktivis, skrywer en mediapersoonlikheid. Hy was medestigter en uitvoerende direkteur van Turning Point USA (TPUSA) en uitvoerende hoof van Turning Point Action (TPAction). Kirk was ’n uitgesproke ondersteuner van [[Donald Trump]] en het ’n groot jeuggerigte netwerk om TPUSA en sy media-platforms help bou. Hy was ook die aanbieder van ''The Charlie Kirk Show'' op die Salem Radio Network. Kirk se aktivisme en styl het groot steun sowel as kritiek ontlok, met aanhangers wat sy jeugmobilisering geloof het en kritici wat hom met waninligting en polariserende retoriek verbind het.<ref>{{cite news |last=Risen |first=Clay |date=10 September 2025 |title=Charlie Kirk, Right-Wing Force and a Close Trump Ally, Dies at 31 |url=https://www.nytimes.com/2025/09/10/us/politics/charlie-kirk-dead.html |newspaper=The New York Times |access-date=11 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=The Killing of Charlie Kirk and the Political Violence Haunting America |url=https://time.com/7316280/charlie-kirk-dead-political-violence/ |newspaper=Time |date=13 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025 |archive-date=30 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930100110/https://time.com/7316280/charlie-kirk-dead-political-violence/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Salem Media Announces Charlie Kirk Moving into Dennis Prager Slot |url=https://investor.salemmedia.com/news-events/press-releases/detail/874/salem-media-announces-charlie-kirk-moving-into-dennis |website=Business Wire |date=19 Maart 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Kirk is op 10 September 2025 doodgeskiet terwyl hy by ’n TPUSA-geleentheid op die kampus van Utah Valley University (Orem, [[Utah]]) gepraat het as deel van ’n ''American Comeback Tour''. Die voorval het wydverspreide reaksie ontlok en kort daarna het president Trump aangekondig dat Kirk postuum die Amerikaanse Presidensiële Medalje van Vryheid sal ontvang.<ref>{{cite news |title=Conservative activist Charlie Kirk fatally shot in Utah; person of interest in custody |url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/09/10/charlie-kirk-shot-utah-valley/ |newspaper=The Washington Post |date=10 September 2025 |access-date=11 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Kamisar |first=Ben |date=11 September 2025 |title=Trump says he will award Charlie Kirk the Presidential Medal of Freedom posthumously |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-says-will-posthumously-award-charlie-kirk-presidential-medal-fre-rcna230581 |website=NBC News |access-date=11 September 2025}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Kirk is gebore in Arlington Heights, [[Illinois]], en het in Prospect Heights grootgeword. Hy het Wheeling High School bygewoon en daarna kortliks by Harper College ingeskryf voordat hy aktivisme voltyds begin doen het.<ref>{{cite news |title=Who was Charlie Kirk? Activist's political roots started in suburban Chicago |url=https://www.nbcchicago.com/news/local/who-was-charlie-kirk-activists-political-roots-started-in-suburban-chicago/3822385/ |website=NBC Chicago |date=10 September 2025 |access-date=11 September 2025}}</ref> As tiener het hy ''Tea Party''-aktivis Bill Montgomery ontmoet, met wie hy later TPUSA sou stig.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk left behind a network of 500,000 donors who powered Turning Point USA |url=https://fortune.com/2025/09/20/charlie-kirk-donor-network-turning-point-usa-revenue-republican-party/ |website=Fortune |date=20 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Loopbaan == === Turning Point USA === Kirk en Montgomery het TPUSA in 2012 gestig as ’n organisasie-sonder-winsbejag om konserwatiewe aktivisme op hoërskool- en kampusse te bevorder. Vroeë steun het van skenkers soos Foster Friess gekom, wat Kirk by die 2012 Republikeinse Nasionale Konvensie ontmoet het.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk left behind a vast donor network |url=https://finance.yahoo.com/news/charlie-kirk-left-behind-vast-080200209.html |website=Yahoo News |date=20 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Onder Kirk het TPUSA vinnig uitgebrei met kampus-hoofstukke en jaarlikse byeenkomste soos ''Student Action Summit'' en later ''AmericaFest'' in Phoenix.<ref>{{cite web |title=AmericaFest 2025 |url=https://www.amfest.com/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> TPUSA het verskeie inisiatiewe geloods, insluitende die ''Professor Watchlist'', wat aanhangers as ’n register van “radikale gedrag” by akademici beskryf, maar wat deur kritici as ’n aanval op akademiese vryheid veroordeel is.<ref>{{cite news |title=New conservative 'watch list' targets professors |url=https://www.washingtonpost.com/news/answer-sheet/wp/2016/12/01/new-conservative-watchlist-targets-professors-for-advancing-leftist-propaganda/ |newspaper=The Washington Post |date=1 Desember 2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Professor Watchlist |url=https://professorwatchlist.org/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Turning Point Action en geloofsnetwerke === In 2019 is Turning Point Action geloods om meer eksplisiet politieke voorspraak en voetsoolvlak-mobilisering te doen.<ref>{{cite web |title=About Turning Point Action |url=https://www.tpaction.com/about |website=Turning Point Action |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> In 2021 het Kirk saam met pastoor Rob McCoy ''Turning Point Faith'' geloods wat op kerk- en geloofsgemeenskappe fokus.<ref>{{cite news |title=The rise of Newbury Park Pastor Rob McCoy |url=https://www.vcstar.com/story/news/2022/10/05/godspeak-newbury-park-pastor-rob-mccoy/8182148001/ |newspaper=Ventura County Star |date=5 Oktober 2022 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> === Media en uitsaaiwerk === Kirk het vanaf Oktober 2020 ’n daaglikse drie-uur radioprogram, ''The Charlie Kirk Show'', op Salem Radio Network aangebied; teen 2025 is die program wyd gesindikeer.<ref>{{cite news |title=SRN Adds The Charlie Kirk Show to Weekday Lineup |url=https://www.businesswire.com/news/home/20200901005017/en/SRN-Adds-The-Charlie-Kirk-Show-to-Weekday-Lineup |website=Business Wire |date=1 September 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Charlie Kirk Surges to #1 |url=https://investor.salemmedia.com/news-events/press-releases/detail/875/charlie-kirk-surges-to-1-salem-media-and-the-next |website=Salem Media Group |date=27 Maart 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Hy het ook ’n breër digitale teenwoordigheid gebou met in-persoon regstreekse byeenkomste en ''Turning Point Live''-stroomdienste.<ref>{{cite web |title=The Charlie Kirk Show |url=https://salemmedia.com/nationally-syndicated-talk-shows/the-charlie-kirk-show/ |website=Salem Media |access-date=8 Oktober 2025 |archive-date=19 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250919042022/https://salemmedia.com/nationally-syndicated-talk-shows/the-charlie-kirk-show/ |url-status=dead }}</ref> == Sienings en openbare posisies == Kirk se aktivisme het temas ingesluit soos beperkings op aborsie, opposisie teen streng wapenbeheer, skeptisisme oor LGBTQ-beleid, kritiek op ras- en diversiteitsprogramme, asook ’n uitgesproke Christelik-nasionale benadering tot politiek.<ref>{{cite news |title='God is not done with America': Trump supporters take victory lap at AmericaFest |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/23/americafest-trump-turning-point-usa |newspaper=The Guardian |date=23 Desember 2024 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Charlie Kirk's outsized influence on the MAGA movement |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/sep/13/charlie-kirk-maga-influence |newspaper=The Guardian |date=13 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Sy ondersteuners het hom geprys vir die mobilisering van jong kiesers en sy rol in Republikeinse veldtogte; kritici het hom verbind met onbewese of weerlêde aansprake oor die 2020-verkiesing en COVID-19.<ref>{{cite news |title=Money and misinformation: how Turning Point USA won big |url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/oct/23/turning-point-rightwing-youth-group-critics-tactics |newspaper=The Guardian |date=23 Oktober 2021 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Omstredenheid == TPAction is in 2020 onder skerp ondersoek geplaas nadat berig is dat tieners betaal is om gekoördineerde pro-Trump-boodskappe te plaas sonder verpligte openbaarmaking. [[Facebook]] en Twitter het later rekeninge verwyder of geskors wat met die skema verbind is.<ref>{{cite news |title=Pro-Trump youth group enlists teens in secretive campaign |url=https://www.washingtonpost.com/politics/turning-point-teens-disinformation-trump/2020/09/15/c84091ae-f20a-11ea-b796-2dd09962649c_story.html |newspaper=The Washington Post |date=15 September 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Facebook bans marketing firm running 'troll farm' for pro-Trump youth group |url=https://www.washingtonpost.com/technology/2020/10/08/facebook-bans-media-consultancy-running-troll-farm-pro-trump-youth-group/ |newspaper=The Washington Post |date=8 Oktober 2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Die ''Professor Watchlist'' het ook beduidende akademiese teenreaksie uitgelok.<ref>{{cite news |title=More than 1,500 academics ask to join controversial Professor Watchlist |url=https://www.washingtonpost.com/news/answer-sheet/wp/2016/12/14/the-sort-of-company-we-wish-to-keep-more-than-1500-academics-ask-to-join-controversial-professor-watchlist/ |newspaper=The Washington Post |date=14 Desember 2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Persoonlike lewe == Kirk is in Mei 2021 met Erika Frantzve (nou Erika Kirk) getroud en die egpaar het twee kinders.<ref>{{cite news |title=Charlie Kirk's parents and family background |url=https://people.com/all-about-charlie-kirk-parents-11807941 |website=People |date=22 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Who is Erika Frantzve, Charlie Kirk's wife |url=https://nypost.com/us-news/who-is-erika-frantzve/ |newspaper=New York Post |date=10 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Dood == Op 10 September 2025 is Kirk tydens ’n buiteluggeleentheid by Utah Valley University in Orem, [[Utah]], deur ’n sluipskutter doodgeskiet. Die FBI en plaaslike owerhede het kort daarna ’n persoon van belang geïdentifiseer en ’n wapen herwin. Die media het wyd verslag gedoen oor die ondersoek se vordering.<ref>{{cite news |title=How the Shooting of Conservative Activist Charlie Kirk Unfolded |url=https://www.wsj.com/us-news/charlie-kirk-shooting-utah-valley-university-9c2f9817 |newspaper=The Wall Street Journal |date=11 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Charlie Kirk shooting: FBI releases photo of person of interest |url=https://www.forbes.com.au/news/world-news/charlie-kirk-shooting-updates-photo-released/ |website=Forbes Australia |date=12 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Nalatenskap == TPUSA het ná sy dood huldeblyke en ’n gedenkgeleentheid georganiseer, terwyl ''AmericaFest'' voortgaan as ’n vlagskipbyeenkoms. President Trump se aankondiging van ’n postume Presidensiële Medalje van Vryheid het verdere debat ontlok oor Kirk se invloed en die toekoms van die MAGA-beweging.<ref>{{cite web |title=Building a Legacy: Remembering Charlie Kirk |url=https://tpusa.com/ |website=Turning Point USA |access-date=8 Oktober 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Trump to award Kirk Medal of Freedom posthumously |url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-says-will-posthumously-award-charlie-kirk-presidential-medal-fre-rcna230581 |website=NBC News |date=11 September 2025 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> Sommige ontleders het Kirk se dood as ’n keerpunt in Westerse politieke en kulturele gesprekke beskryf, en aangevoer dat sy vermoë om konserwatiewe idees uit die periferie na die hoofstroom te bring en jongmense by redelike debat te betrek ’n blywende invloed sal hê.<ref>{{cite web |date=16 September 2025 |title=Dís wat Charlie Kirk se sluipmoord ons leer |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/daniel-eloff-dis-wat-charlie-kirk-se-sluipmoord-ons-leer-20250916-0681|website=Netwerk24 |access-date=17 September 2025}}</ref> === Publikasies === * ''Time for a Turning Point: Setting a Course Toward Free Markets and Limited Government for Future Generations'' (2016, saam met Brent Hamachek).<ref>{{cite web |title=Time for a Turning Point |url=https://www.barnesandnoble.com/w/time-for-a-turning-point-charlie-kirk/1124116414 |website=Barnes & Noble |date=2016 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> * ''The MAGA Doctrine: The Only Ideas That Will Win the Future'' (2020).<ref>{{cite web |title=The MAGA Doctrine |url=https://www.harpercollins.com/products/the-maga-doctrine-charlie-kirk |website=HarperCollins |date=2020 |access-date=8 Oktober 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://thecharliekirkshow.com/ ''The Charlie Kirk Show''] * [https://tpusa.com/ TPUSA-amptelike webwerf] * [https://www.tpaction.com/ Turning Point Action] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kirk, Charlie}} [[Kategorie:Amerikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse radiopersoonlikhede]] bgm1cc4zfg88h6se6zmjgbd7xpvmpto 0 453773 2966556 2838262 2026-09-11T23:51:06Z Xqbot 7405 dubbele aanstuur na [[Formule 1-seisoen van 2026]] reggemaak 2966556 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Formule 1-seisoen van 2026]] buajcwlj0aq6su2eswd4i1acmxqupne 0 453774 2966433 2966388 2026-09-11T13:57:54Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[2026 Formule Een-seisoen]] na [[Formule 1-seisoen van 2026]] geskuif 2966388 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 2025 | Huidige = 2026 | Volgende = 2027 }} [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] Die '''2026 Formule 1-seisoen''' is onderweg om die 77ste Formule 1-seisoen te wees. "Formule 1", amptelik die "FIA Formule Een Wêreldkampioenskap," is die hoogste klas van motorsport soos gedefinieer deur die Fédération Internationale de l'Automobile (FIA). Die kampioenskap, wat van Maart tot Desember gehou word, sal uit twee-en-twintig Grands Prix bestaan, nadat die [[Bahreinse Grand Prix]] en [[Saoedi-Arabiese Grand Prix]] weens die voortdurende oorlog in die Midde-Ooste afgelas is. Die 2026-seisoen sal groot regulasieveranderinge inlui, met nuwe motors en enjins. Motors sal met aktiewe aërodinamika en beweegbare vleuels bekendgestel word. == Algemeen == ===Verandering in regulasies=== Die voorskrifte vir die enjin, aërodinamika, geometrie en veiligheidsregulasies sal almal vir die 2026-seisoen hersien word. ===Tegniese regulasies=== Die sewentiende weergawe van die tegniese regulasies vir die 2026-seisoen is op 28 April 2025 gepubliseer.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_c_technical_-_iss_17_-_2026-04-28.pdf |titel=2026 Formula 1 Section C Technical Regulations - Issue 17 |website=fia.com |datum=2026-04-28}}</ref> ===Afmetings en aërodinamika van motors=== Op 6 Junie 2024 is die 2026-motorkonsep onthul. Die konsep beskik oor nuwe aktiewe aërodinamika in beide die voor- en agtervlerke. In die konsep is die sleepverminderingstelsel afgeskaf en vervang deur 'n nuwe handmatige enjinmodus. Die wielbasis is verminder van 360 cm tot 340 cm, die breedte is verminder van 200 cm tot 190 cm, en die minimum massa is verminder tot 768 kg. Die breedte van die voor- en agterbande sal onderskeidelik met 2,5 cm en 3,0 cm verminder word. Die vloer sal 'n verminderde grondeffek hê om die probleme wat motors met bons tydens bestuur gehad het, te verlig. ===Kragbron=== Nuwe krageenheidregulasies sal vir die 2026-seisoen ingestel word. Die nuwe krageenhede sal steeds meer as 1 000 pk (750 kW) produseer, hoewel krag uit verskillende bronne aangewend word. Die enjinregulasies sal die 1.6-liter turbo-aangejaagde V6-binnebrandenjin behou wat sedert 2014 gebruik word. Die MGU-H (Motor Generator Unit - Heat), wat ook sedert 2014 gebruik word, sal egter verbied word, terwyl die krag van die MGU-K (Motor Generator Unit - Kinetic) verhoog sal word van 160 pk (120 kW) tot 470 pk (350 kW). Die krag van die interne verbrandingsgedeelte van die krageenheid sal afneem van 630 kW tot 400 kW. Die krageenhede sal 'n ten volle volhoubare brandstof gebruik wat deur Formule 1 ontwikkel word. Daar word verwag dat die krageenhede twee keer soveel elektriese energie as voorheen sal herwin. == Sportregulasies == Die sesde weergawe van die sportregulasies vir die 2026-seisoen is op 28 April 2026 gepubliseer.<ref name=SR>{{en}}{{Cite web |url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_b_sporting_-_iss_06_-_2026-04-28.pdf |titel=2026 Formula 1 Section B Sporting Regulations - Issue 06 |website=fia.com |datum=2026-04-28}}</ref> ===Naelren=== Hierdie seisoen, soos in 2025, sal die naelren by ses Grands Prix gehou word. Die [[2026 Chinese Grand Prix#Naelren|Chinese]], [[2026 Miami Grand Prix#Naelren|Miami]], [[2026 Kanadese Grand Prix#Naelren|Kanadese]], [[2026 Britse Grand Prix#Naelren|Britse]], [[2026 Nederlandse Grand Prix#Naelren|Nederlandse]] en [[2026 Singapoerse Grand Prix#Naelren|Singapoerse]] Grands Prix sal die naelren-formaat aanbied. Vir Kanada, Nederland en Singapoer sal dit die eerste keer wees waar 'n naelren plaasvind.<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/formula-1-and-fia-announce-2026-sprint-calendar.3PyLPAazrBNe8kQIS3wOfY |titel=Formula 1 and FIA announce 2026 Sprint calendar |website=formula1.com |datum=16 September 2025}}</ref><ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.circuitzandvoort.nl/nieuws/formula-1-heineken-dutch-grand-prix-viert-unieke-motorsportgeschiedenis-in-nederland-met-laatste-editie-in-2026/ |titel=Formula 1 Heineken Dutch Grand Prix viert unieke motorsportgeschiedenis in Nederland met laatste editie in 2026 |website=circuitzandvoort.nl |datum=4 Desember 2024}}</ref> === Hittegevaar === Indien die amptelike weerdiens voorspel dat die hitte-indeks 30.5°C sal oorskry op enige stadium gedurende die naelren of wedren, of indien die wedrendirekteur so bepaal, kan 'n hittegevaar 24 uur voor die geskeduleerde begin van die naelren of wedren verklaar word. Sodra 'n hittegevaar verklaar is, moet bykomende items om die bestuurder te help afkoel, aangebring word. === Wegspringrooster === Die voorlopige wegspringrooster sal nie later nie as twee uur voor die geskeduleerde begin van die formasierondte vir die wedren aangekondig word. In vorige jare was dit vier uur. === Finansiële regulasies === Die sesde weergawe van die Finansiële Tegniese Regulasie is op 28 April 2026 deur FIA gepubliseer.<ref>{{en}}{{Cite web |url=https://www.fia.com/system/files/documents/fia_2026_f1_regulations_-_section_d_financial_-_f1_teams_-_iss_06_-_2026-04-28.pdf |title=2026 Formula 1 Section D Financial Regulations - Issue 04 |website=fia.com |datum=2026-04-28}}</ref> == Kalender == [[Lêer:Formula_1_all_over_the_world-2026.svg|duimnael|280px|Lande wat 'n [[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] in 2026 aanbied, word in groen aangedui, vorige gasheerlande word in donkergrys aangedui.]] Op 10 Junie 2025 is die kalender amptelik aangekondig.<ref>{{Cite web|url=https://www.nu.nl/formule-1/6358632/gp-nederland-volgend-jaar-week-eerder-madrid-vervangt-imola-op-f1-kalender.html|title=GP Nederland volgend jaar week eerder, Madrid vervangt Imola op F1-kalender|date=10 Junie 2025|website=nu.nl}}</ref> Daar verskyn vier-en-twintig Grands Prix op die kalender.<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.nl/f1-onthult-kalender-voor-2026|title=F1 onthult kalender voor 2026|date=2025-06-10|website=RacingNews365.nl|access-date=10 Junie 2025}}</ref> {| class="wikitable" border="1" style="font-size: 90%" !{{Afkorting|GP nr.|Grand Prix nommer sedert 1950}} !Ronde ![[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] ![[Lys van Formule Een-bane|Baan]] !Plek !Datum |- |{{Middel|1150}} !1 |[[Australiese Grand Prix|GP van Australië]] |{{AU-VLAG}} [[Albert Park Renbaan]] |[[Melbourne]] |8 Maart |- |{{Middel|1151}} !2 |[[Chinese Grand Prix|GP van China]] |{{CN-VLAG}} [[Shanghai Internasionale Renbaan]] |[[Shanghai]] |15 Maart |- |{{Middel|1152}} !3 |[[Japannese Grand Prix|GP van Japan]] |{{JP-VLAG}} [[Suzuka Internasionale Renbaan]] |Suzuka |29 Maart |- |{{Middel|1153}} !4 |[[Miami Grand Prix|GP van Miami]] |{{US-VLAG}} [[Miami International Autodrome]] |Miami Gardens ([[Florida]]) |3 Mei |- |{{Middel|1154}} !5 |[[Kanadese Grand Prix|GP van Kanada]] |{{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve-renbaan]] |[[Montreal]] ([[Quebec]]) |24 Mei |- |{{Middel|1155}} !7 |[[Monaco Grand Prix|GP van Monaco]] |{{MC-VLAG}} [[Monaco-renbaan]] |[[Monaco]] |7 Junie |- |{{Middel|1156}} !7 |[[Barcelona-Katalonië Grand Prix|GP van Barcelona-Katalonië]] |{{ES-VLAG}} [[Barcelona-Catalunya-renbaan]] |Montmeló |14 Junie |- |{{Middel|1157}} !8 |[[Oostenrykse Grand Prix|GP van Oostenryk]] |{{AT-VLAG}} [[Red Bull Ring]] |Spielberg |28 Junie |- |{{Middel|1158}} !9 |[[Britse Grand Prix|GP van Groot-Brittanje]] |{{GB-VLAG}} [[Silverstone-renbaan]] |Silverstone |5 Julie |- |{{Middel|1159}} !10 |[[Belgiese Grand Prix|GP van België]] |{{BE-VLAG}} [[Circuit de Spa-Francorchamps]] |Stavelot |19 Julie |- |{{Middel|1160}} !11 |[[Hongaarse Grand Prix|GP van Hongarye]] |{{HU-VLAG}} [[Hungaroring]] |Mogyoród |26 Julie |- |{{Middel|1161}} !12 |[[Nederlandse Grand Prix|GP van Nederland]] |{{NL-VLAG}} [[Zandvoort-renbaan]] |Zandvoort |23 Augustus |- |{{Middel|1162}} !13 |[[Italiaanse Grand Prix|GP van Italië]] |{{IT-VLAG}} [[Autodromo Nazionale di Monza]] |Monza |6 September |- |{{Middel|1163}} !14 |[[Spaanse Grand Prix|GP van Spanje]] |{{ES-VLAG}} [[Circuito de Madring]] |[[Madrid]] |13 September |- |{{Middel|1164}} !15 |[[Azerbeidjanse Grand Prix|GP van Azerbeidjan]] |{{AZ-VLAG}} [[Bakoe-straatrenbaan]] |[[Bakoe]] |26 September |- |{{Middel|1165}} !16 |[[Bahreinse Grand Prix|GP van Bahrein]] |{{MY-VLAG}} [[Sepang Internasionale Renbaan]] |Sepang |4 oktober |- |{{Middel|1166}} !17 |[[Singapoerse Grand Prix|GP van Singapoer]] |{{SG-VLAG}} [[Marinabaai Straatrenbaan]] |[[Singapoer|Singapore]] |11 Oktober |- |{{Middel|1167}} !18 |[[Verenigde State Grand Prix|GP van die Verenigde State]] |{{US-VLAG}} [[Circuit of the Americas]] |[[Austin, Texas|Austin]] ([[Texas]]) |25 Oktober |- |{{Middel|1168}} !19 |[[Meksikaanse Grand Prix|GP van Meksiko-Stad]] |{{MX-VLAG}} [[Autódromo Hermanos Rodríguez]] |[[Meksikostad]] |1 November |- |{{Middel|1169}} !20 |[[Brasiliaanse Grand Prix|GP van São Paulo]] |{{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace-renbaan]] |[[São Paulo]] |8 November |- |{{Middel|1170}} !21 |[[Las Vegas Grand Prix|GP van Las Vegas]] |{{US-VLAG}} [[Las Vegas Straatrenbaan]] |[[Las Vegas]] ([[Nevada]]) |21 November |- |{{Middel|1171}} !22 |[[Katarse Grand Prix|GP van Katar]] |{{Vlagikoon|QAT}} [[Losail Internasionale Renbaan]] |[[Lusail]] |29 November |- |{{Middel|1172}} !23 |[[Aboe Dhabi Grand Prix|GP van Aboe Dhabi]] |{{AE-VLAG}} [[Yas Marina-renbaan]] |[[Yas-eiland|Yas]] |6 Desember |} === Kalenderwysigings in 2026 === * Die [[Emilia-Romagna Grand Prix]] het van die kalender verdwyn omdat die kontrak nie hernu is nie. * Die [[Kanadese Grand Prix]] is op die kalender vervroeg om die doeltreffendheid van vragvervoer te verbeter. Vrag kan nou van Miami Gardens direk na [[Montreal]] vervoer word sonder om eers na Monaco en Montmeló in Europa te reis. * Die [[Spaanse Grand Prix]] sal by die Madring-straatrenbaan in Madrid gehou word in plaas van die [[Circuit de Barcelona-Catalunya]], wat ook 'n ren genaamd die [[Barcelona-Katalonië Grand Prix]] aanbied. * Die [[Nederlandse Grand Prix]] is vir die laaste keer op die kalender en sal vir die eerste keer 'n naelren aanbied. * Die [[Azerbeidjanse Grand Prix]] word met een dag vervroeg weens die land se Herdenkingsviering op 27 September. Op versoek van die organiseerders sal die wedren op Saterdag 26 September gehou word. * Op 26 Julie 2026 is aangekondig dat die Bahreinse Grand Prix van Sakhir na die [[Sepang Internasionale Renbaan]] in Sepang, [[Maleisië]], verskuif word, waar die [[Maleisiese Grand Prix]] laas in 2017 gehou is. Die wedren op 4 Oktober sal amptelik die ''Gulf Air Bahreinse Grand Prix in Maleisië'' genoem word.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6404438/formule-1-in-oktober-naar-maleisie-als-vervanger-afgelaste-gp-bahrein.html |titel=Formule 1 in oktober naar Maleisië als vervanger afgelaste GP Bahrein |website=nu.nl |datum=2026-07-26}}</ref> === Afgelaste renne === Op 13 Maart 2026 word bekendgemaak dat die [[Bahreinse Grand Prix]] en [[Saoedi-Arabiese Grand Prix]] nie sal plaasvind in April nie, vanweë die voortgesette oorlog in [[Iran]] en die Midde-Ooste.<ref>{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/bahrain-and-saudi-arabian-grands-prix-will-not-take-place-in-april.1hnqllVG85RSt8pbFc5Ivx |titel=Bahrain and Saudi Arabian Grands Prix will not take place in April |website=formula1.com |datum=14 Maart 2026 | taal=en}}</ref><ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.gelderlander.nl/meer-sport/formule-1-gaat-races-in-bahrein-en-saoedi-arabie-van-de-kalender-halen-wegens-oorlog-in-het-midden-oosten~a386afd3/ |titel=Formule 1 gaat races in Bahrein en Saoedi-Arabië van de kalender halen wegens oorlog in het Midden-Oosten |website=gelderlander.nl |datum= 13 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" border="1" style="font-size: 85%" !Rondte !|Grand Prix ![[Lys van Formule Een-bane|Baan]] !Plek !Oorspronklike datum |- !4 |[[Bahreinse Grand Prix|GP van Bahrein]] |{{BH-VLAG}} [[Bahrein Internasionale Renbaan]] |[[Sakhir]] |12 April |- !5 |[[Saoedi-Arabiese Grand Prix|GP van Saoedi-Arabië]] |{{Vlagikoon|SAU}} [[Djedda-straatrenbaan]] |[[Djedda|Jeddah]] |19 April |} == Inskrywings == Die volgende vervaardigers en jaers is onder kontrak om aan die 2026 Wêreldkampioenskap deel te neem. Alle spanne ding mee met bande wat slegs deur [[Pirelli]] verskaf word.<ref>{{en}}{{citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/pirelli-to-continue-as-formula-1s-exclusive-tyre-supplier-until-2027.7xJIxJyMe84N3p7k4iIMjK |titel=Pirelli to continue as Formula 1's exclusive tyre supplier until 2027 |website=formula1.com |datum=2023-10-10}}</ref> Elke span het ten minste twee renjaers ingeskryf, een vir elk van die twee verpligte motors. <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {| class="wikitable" style="font-size: 90%;" |+{{Nowrap|Spanne en jaers wat gekontrakteer is om aan die 2026 Wêreldkampioenskap deel te neem}} !Inskrywer !Vervaardiger !Onderstel !Kragbron !Nr. !Renjaer !{{Afkorting|Grands Prix|Rondtes ingeskryf}} !style="border-left:2px solid #aaaaaa"|Nr. !Renjaers in<br />vrye oefening !{{Afkorting|Grands Prix|Rondtes ingeskryf}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{Vlagikoon|FRA}} BWT Alpine Formule 1-span !rowspan=2|[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-AMG|Mercedes]] |rowspan=2|A526<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/alpine/modeles.aspx |titel=Alpine Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Mercedes M17<br/>E Performance<ref name="AlpineMercedes">{{nl}}{{Cite web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-alpine-stapt-vanaf-2026-over-op-mercedes-motoren/ |titel=Alpine stapt vanaf 2026 over op Mercedes-motoren |website=Formule 1.nl |datum=12 November 2024 }}</ref> |{{Center|10}} |{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]]<ref name="Gasly">{{nl}}{{Citeer web|url=https://www.nu.nl/formule-1/6318484/gasly-verbindt-formule-1-toekomst-aan-alpine-met-meerjarig-contract.html |titel=Gasly verbindt Formule 1-toekomst aan Alpine met meerjarig contract |website=nu.nl |datum=2024-06-27}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|61 |{{EE-VLAG}} Paul Aron<ref name=entrylistITA2026>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-04}}</ref> |align=center|13 |- |{{Center|43}} |{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/alpine-verlengt-contract-franco-colapinto-bevestigt-line-up-2026-paul-aron/ |titel=Alpine verlengt contract Franco Colapinto, bevestigt line-up voor 2026 |achternaam=Nijhuis |voornaam=Matthijs |datum=2025-11-07 |bezochtdatum=7 November 2025 |werk=Formule1.nl}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|61 |{{EE-VLAG}} Paul Aron<ref name=entrylistHON2026>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Hungarian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-07-24}}</ref> |align=center|11 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} Aston Martin Aramco Formule 1-span !rowspan=2|[[Aston Martin F1|Aston Martin]] Aramco-[[Honda]] |rowspan=2|AMR26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/aston-martin/modeles.aspx |titel=Aston Martin Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Honda RA626H<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/honda-neemt-tijd-nieuwe-aston-martin-motor-ontwikkelen-laatste-moment/ |titel=Honda neemt tijd voor nieuwe Aston Martin-motor: ‘Ontwikkelen tot het laatste moment’ |website=formule1.nl |datum=2025-03-05 |bezochtdatum=2025-04-24}}</ref> |{{Center|14}} |{{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]]<ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/artikel/2516397-formule-1-coureur-alonso-verlengt-contract-bij-aston-martin|titel=Formule 1-coureur Alonso verlengt contract bij Aston Martin |website=nos.nl |datum=2024-04-11}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|34 |{{VS-VLAG}} Jak Crawford<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Japanese Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-03-27}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Belgian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-07-17}}</ref> |align=center|3, 10 |- |{{Center|18}} |{{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]]<ref name="Stroll">{{en}}{{Citeer web|url=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/aston-martin-aramco-confirms-lance-stroll-for-2025-and-beyond |titel=Aston Martin Aramco confirms Lance Stroll for 2025 and beyond |website=astonmartinf1.com |datum=2024-06-27}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|34 |{{VS-VLAG}} Jak Crawford<ref name=entrylistOOS2026>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Austrian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-06-26}}</ref> |align=center|8 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} Atlassian Williams F1-span !rowspan=2|[[Williams F1|Atlassian Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |rowspan=2|FW48<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/williams/modeles.aspx |titel=Williams Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Mercedes M17<br/>E Performance<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |titel=Williams F1 team to use Mercedes engines until at least 2030 |website=Reuters |datum=2024-01-08}}</ref> |{{Center|23}} |{{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]]<ref>{{en}}{{Citeer web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-williams-confirm-albon-for-2023-on-new-multi-year-contract.1rpexVv61cyqPW7h7La6LZ.html |titel=Williams confirm Albon for 2023 on new multi-year contract |website=Formula1.com |datum=2023-08-03}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|46 |{{GB-VLAG}} Luke Browning<ref name=entrylistCAT2026>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Barcelona-Catalunya Grand Prix - Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-06-12}}</ref><ref name=entrylistITA2026/> |align=center|7, 13 |- |{{Center|55}} |{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]]<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2530783-formule-1-coureur-sainz-stapt-over-van-ferrari-naar-williams |titel=Formule 1-coureur Sainz stapt over van Ferrari naar Williams |website=nos.nl |datum=2024-07-29 |bezochtdatum=2024-07-29}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|46 |{{GB-VLAG}} Luke Browning<ref name=entrylistOOS2026/> |align=center|8 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{DE-VLAG}} Audi Revolut F1-span<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/officieel-audi-slaat-de-handen-ineen-met-formule-1-team |titel=Officieel: Audi slaat de handen ineen met Formule 1-team |website=racingnews365.nl |datum=26 Oktober 2022}}</ref><ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/audi-presenteert-titelsponsor-nieuw-f1-team-2026 |titel=Audi presenteert titelsponsor nieuw F1-team 2026 |website=racingnews365.nl |datum=30 Julie 2025}}</ref> !rowspan=2|[[Audi F1-span|Audi]] |rowspan=2|R26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/audi/modeles.aspx |titel=Audi Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Audi AFR 26 Hybrid |{{Center|5}} |{{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]]<ref>{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/formule-2-coureur-gabriel-bortoleto-2025-naar-sauber-line-up-compleet/ |titel=Formule 2-coureur Gabriel Bortoleto in 2025 naar Sauber, line-up compleet |achternaam=Nijhuis |voornaam=Matthijs |website=Formule1.nl |datum=2024-11-06 |bezochtdatum=2024-11-06}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|97 |{{EE-VLAG}} Paul Aron<ref name=entrylistOOS2026/> |align=center|8 |- |{{Center|27}} |{{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]]<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2518255-hulkenberg-stapt-na-dit-seizoen-over-van-haas-naar-sauber-dat-vanaf-2026-audi-wordt |titel=Hülkenberg stapt na dit seizoen over van Haas naar Sauber, dat vanaf 2026 Audi wordt |website=nos.nl |datum=2024-04-26}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|97 |{{EE-VLAG}} Paul Aron<ref name="entrylistCAT2026" /> |align=center|7 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span]]<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/statement-on-general-motors-application-to-join-fia-formula-one-world.69uoRF1uwHwXkr4efkpnhc |titel=Statement on General Motors application to join FIA Formula One World Championship in 2026 |website=Formula 1.com |datum=25 November 2024 |bezochtdatum=24 April 2025}}</ref> !rowspan=2|[[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] |rowspan=2|MAC-26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/cadillac/modeles.aspx |titel=Cadillac Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Ferrari 067/6<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://racingnews365.nl/breaking-gloednieuw-f1-team-tekent-eerste-motordeal |titel=Gloednieuw F1-team tekent eerste motordeal |website=racingnews365.nl |datum=2024-12-10}}</ref> |{{Center|11}} |{{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]]<ref name=PERBOT>{{nl}}{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2579988-veteranen-bottas-en-perez-keren-bij-nieuw-team-cadillac-terug-in-formule-1 |titel=Veteranen Bottas en Pérez keren bij nieuw team Cadillac terug in Formule 1|website=Nos.nl |datum=2025-08-26}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|25 |{{VS-VLAG}} Colton Herta<ref name=entrylistCAT2026/><ref name=entrylistITA2026/> |align=center|7, 13 |- |{{Center|77}} |{{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]]<ref name=PERBOT/> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|25 |{{VS-VLAG}} Colton Herta<ref name=entrylistHON2026/> |align=center|11 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{IT-VLAG}} Scuderia Ferrari [[Hewlett-Packard|HP]] !rowspan=2|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |rowspan=2|SF-26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://nl.motorsport.com/f1/news/ferrari-onthult-naam-f1-auto-seizoen-2026/10788970/ |titel=Ferrari onthult naam van F1-auto die ommekeer moet brengen |datum=2026-01-11 |bezochtdatum=2026-01-12 |werk=nl.motorsport.com }}</ref> |rowspan=2|Ferrari 067/6<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.ferrari.com/en-NL/formula1/sf-26 |titel=Ferrari SF-26 |website=ferrari.com |datum=2026-01-23}}</ref> |{{Center|16}} |{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]<ref>{{nl}}{{Citeer web|url=https://racingnews365.nl/breaking-leclerc-verlengt-zijn-contract-bij-ferrari |titel=Leclerc verlengt zijn contract bij Ferrari voor onbepaalde tijd |website=racingnews365.nl |datum=2024-01-25}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|38 |{{SE-VLAG}} Dino Beganovic<ref name=entrylistOOS2026/> |align=center|8 |- |{{Center|44}} |{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]<ref>{{nl}}{{Citeer web|url=https://nos.nl/artikel/2507120-sensationele-transfer-is-rond-hamilton-rijdt-in-2025-voor-ferrari-sainz-weg |titel=Sensationele transfer is rond: Hamilton rijdt in 2025 voor Ferrari, Sainz weg |website=nos.nl |datum=2024-02-01}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|38 |{{SE-VLAG}} Dino Beganovic<ref name=entrylistCAT2026/> |align=center|7 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{VS-VLAG}} [[Toyota Gazoo Racing|TGR]] [[Haas F1-span]]<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/toyota-gazoo-racing-to-become-title-sponsors-of-haas-from-2026.7cSSDjuSpWld580YQKVtvh |titel=Toyota Gazoo Racing to become title sponsors of Haas from 2026 |website=formula1.com |datum=4 Desember 2025}}</ref> !rowspan=2|[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] |rowspan=2|VF-26<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/haas/modeles.aspx |titel=Haas Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Ferrari 067/6 |{{Center|31}} |{{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-esteban-ocon-tekent-meerjarig-contract-bij-haas/ |titel=Esteban Ocon tekent meerjarig contract bij Haas |website=Formule1.nl |datum=2024-07-25 }}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|50 |{{JP-VLAG}} Ryō Hirakawa<ref name=entrylistOOS2026/> |align=center|8 |- |{{Center|87}} |{{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/officieel-oliver-bearman-tekent-meerjarig-contract-haas/ |titel=Ferrari-talent Oliver Bearman tekent meerjarig contract met Haas |website=Formule1.nl |datum=2024-07-04 }}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|50 |{{JP-VLAG}} Ryō Hirakawa<ref name=entrylistHON2026/> |align=center|11 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{GB-VLAG}} McLaren Mastercard F1 Team !rowspan=2|[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |rowspan=2|MCL40<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/mclaren/modeles.aspx |titel=McLaren Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Mercedes M17<br/>E Performance |{{Center|1}} |{{GB-VLAG}} [[Lando Norris]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.formule1.nl/nieuws/norris-verlengt-contract-en-wil-met-mclaren-op-jacht-naar-verstappen-en-red-bull/ |titel=Norris verlengt contract, wil met McLaren op jacht naar Verstappen en Red Bull |website=formule1.nl |datum=26 Januarie 2024 |bezochtdatum=24 April 2025 }}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| 67 |{{IT-VLAG}} Leonardo Fornaroli<ref name=entrylistCAT2026/> |align=center|7 |- |{{Center|81}} |{{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]]<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-piastri-agrees-new-multi-year-contract-extension-with-mclaren.29O2HI46I2Te3orUqkwdwX |titel=Piastri agrees new multi-year contract extension with McLaren |datum=15 Oktober 2025 |bezochtdatum=15 Oktober 2025 |website=formule1.nl}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|67 |{{IT-VLAG}} Leonardo Fornaroli<ref name=entrylistHON2026/> |align=center|11 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=2|{{DE-VLAG}} {{Nowrap|Mercedes AMG Petronas F1-span}} !rowspan=2|[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] |rowspan=2|F1 W17<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/mercedes/modeles.aspx |titel=Mercedes Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=2|Mercedes M17<br/>E Performance |{{Center|12}} |{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]<ref name=MER>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-and-antonelli-confirmed-as-2026-mercedes-line-up.1vrWrdgEflkIwPgaybBEDj |titel=Russell and Antonelli confirmed as 2026 Mercedes line-up |bezochtdatum=15 Oktober 2025 |website=formula1.com }}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|72 |{{DK-VLAG}} Frederik Vesti<ref name=entrylistCAT2026/><ref name=entrylistHON2026/> |align=center|7, 11 |- |{{Center|63}} |{{GB-VLAG}} [[George Russell]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6364018/mercedes-gaat-door-met-russell-en-antonelli-hebben-bewezen-sterk-duo-te-zijn.html |titel=Mercedes gaat door met Russell en Antonelli: 'Hebben bewezen sterk duo te zijn' |website=nu.nl |datum=15 Oktober 2025}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=3|{{IT-VLAG}} Visa Cash App Racing Bulls F1-span !rowspan=3|[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] |rowspan=3|VCARB 03<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/racing-bulls/modeles.aspx |titel=Racing Bulls Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=3|Red Bull Ford DM01<ref name=RBF>{{en}}{{Citeer web |url=https://media.ford.com/content/fordmedia/fna/us/en/news/2023/01/03/ford-returns-to-formula-1--strategic-partner-to-oracle-red-bull-.html |titel=Ford returns to Formula 1; Strategic partner to Oracle Red Bull Racing for 2026 season and beyond |website=media.ford.com |bezochtdatum=24 April 2025 }}</ref> |{{Center|30}} |{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]]<ref name=LAWLIN>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.visacashapprb.com/int-en/2026-driver-live-up-announcement |titel=Our Driver Line-Up For 2026 |website=visacashapprb.com |datum=2 Desember 2025}}</ref> |align=center|1–11 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|90 |{{JP-VLAG}} Ayumu Iwasa<ref name=entrylistOOS2026/> |align=center|8 |- |{{Center|22}} |{{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]]<ref name=LAWTSU>{{nl}}{{Cite web |url=https://f1journaal.be/officieel-isack-hadjar-mist-gp-van-nederland-liam-lawson-en-yuki-tsunoda-vallen-in-bij-red-bull-en-racing-bulls/ |titel=Isack Hadjar mist GP van Nederland, Liam Lawson en Yuki Tsunoda vallen in bij Red Bull en Racing Bulls |website=f1journaal.be |datum=2026-08-19}}</ref> |align=center|12–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| |- |{{Center|41}} |{{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]]<ref name=LAWLIN/> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" |rowspan=3|{{AT-VLAG}} Oracle Red Bull Racing !rowspan=3|[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] |rowspan=3|RB22<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/red-bull/modeles.aspx |titel=Red Bull Chassis |website=statsf1.com}}</ref> |rowspan=3|Red Bull Ford DM01<ref name=RBF/> |{{Center|3}} |{{nowrap|{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]}}<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6187089/verstappen-verlengt-contract-en-blijft-tot-en-met-2028-bij-red-bull.html |titel=Verstappen verlengt contract en blijft tot en met 2028 bij Red Bull |website=nu.nl |datum=2022-09-22}}</ref> |align=center|1–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|36 |{{JP-VLAG}} Ayumu Iwasa<ref name=entrylistITA2026/> |align=center|13 |- |{{Center|6}} |{{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]]<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2592751-hadjar-volgt-tsunoda-op-als-teamgenoot-verstappen-bij-red-bull-racing|titel=Hadjar volgt Tsunoda op als teamgenoot Verstappen bij Red Bull Racing|website=Nos.nl|datum=1 Desember 2025}}</ref> |align=center|1–11 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"|36 |{{JP-VLAG}} Ayumu Iwasa<ref name=entrylistCAT2026/> |align=center|7 |- |{{Center|30}} |{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]]<ref name=LAWTSU/> |align=center|12–14 |align=center style="border-left:2px solid #aaaaaa"| | |align=center| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !colspan="10" align=center| Bron: FIA<ref name=inskryflys>{{en}}{{citeer web|url=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2026/2026-fia-formula-one-world-championship-entry |titel=2026 FIA Formula One World Championship Entry List |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2025-12-19}}</ref><ref>Amptelike inskrywingslyste: * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_australian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Australian Grand Prix – Entry List |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-03-06}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Chinese Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-03-13}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Japanese Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-03-27}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Miami Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-05-01}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Canadian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-05-22}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Monaco Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-06-05}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_barcelona-catalunya_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Barcelona-Catalunya Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-06-12}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_austrian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Austrian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-06-26}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_british_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 British Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-07-03}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_belgian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Belgian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-07-17}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_hungarian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Hungarian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-07-24}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_dutch_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Dutch Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-08-21}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-04}} * {{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |titel=2026 Spanish Grand Prix – Entry List |uitgewer=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-11}} </ref> |}</div> == Uitslae en ranglys == === Grands Prix === <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {|class="wikitable" style=font-size:85% !Ronde ![[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] !Voorste wegspringplek !Vinnigste ronde !Wenner<br/>(renjaer) !Wenner<br/>(vervaardiger) !Verslag |- !1 | {{AU-VLAG}} [[Australiese Grand Prix]] | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Australiese Grand Prix|Verslag]] |- !2 | {{CN-VLAG}} [[Chinese Grand Prix]] +Naelren '''*¹''' | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Chinese Grand Prix|Verslag]] |- !3 | {{JP-VLAG}} [[Japannese Grand Prix]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Japannese Grand Prix|Verslag]] |- !4 | [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]] [[Miami Grand Prix]] +Naelren '''*²''' | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Miami Grand Prix|Verslag]] |- !5 | {{CA-VLAG}} [[Kanadese Grand Prix]] +Naelren '''*¹''' | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Kanadese Grand Prix|Verslag]] |- !6 | {{MC-VLAG}} [[Monaco Grand Prix]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- !7 | {{nowrap|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] [[Barcelona-Katalonië Grand Prix]]}} | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|Verslag]] |- !8 | {{AT-VLAG}} [[Oostenrykse Grand Prix]] | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Oostenrykse Grand Prix|Verslag]] |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Britse Grand Prix]] +Naelren '''*³''' | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[2026 Britse Grand Prix|Verslag]] |- !10 | {{BE-VLAG}} [[Belgiese Grand Prix]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Belgiese Grand Prix|Verslag]] |- !11 | {{HU-VLAG}} [[Hongaarse Grand Prix]] | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | [[2026 Hongaarse Grand Prix|Verslag]] |- !12 | {{NL-VLAG}} [[Nederlandse Grand Prix]] +Naelren '''*¹''' | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | [[2026 Nederlandse Grand Prix|Verslag]] |- !13 | {{IT-VLAG}} [[Italiaanse Grand Prix]] | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | [[2026 Italiaanse Grand Prix|Verslag]] |- !14 | {{ES-VLAG}} [[Spaanse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Spaanse Grand Prix|Verslag]] |- !15 | {{AZ-VLAG}} [[Azerbeidjanse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|Verslag]] |- !16 | {{MY-VLAG}} [[Bahreinse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Bahreinse Grand Prix|Verslag]] |- !17 | {{SG-VLAG}} [[Singapoerse Grand Prix]] +Naelren | | | | | [[2026 Singapoerse Grand Prix|Verslag]] |- !18 | {{VS-VLAG}} [[Verenigde State Grand Prix]] | | | | | [[2026 Verenigde State Grand Prix|Verslag]] |- !19 | [[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]] [[Meksikaanse Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]] | | | | | [[2026 Meksikostad Grand Prix|Verslag]] |- !20 | [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]] [[Brasiliaanse Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] | | | | | [[2026 São Paulo Grand Prix|Verslag]] |- !21 | [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] [[Las Vegas Grand Prix]] | | | | | [[2026 Las Vegas Grand Prix|Verslag]] |- !22 | {{vlagikoon|QAT}} [[Katarse Grand Prix]] | | | | | [[2026 Katarse Grand Prix|Verslag]] |- !23 | [[Beeld:Flag of Abu Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]] [[Aboe Dhabi Grand Prix]] | | | | | [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|Verslag]] |} </div> '''*¹''' [[George Russell]] wen drie naelrenne: die [[2026 Chinese Grand Prix#Naelren|Chinese Grand Prix]], die [[2026 Kanadese Grand Prix#Naelren|Kanadese Grand Prix]] asook die [[2026 Nederlandse Grand Prix#Naelren|Nederlandse Grand Prix]].<br/> '''*²''' [[Lando Norris]] wen die [[2026 Miami Grand Prix#Naelren|naelren van die Miami Grand Prix]].<br/> '''*³''' [[Kimi Antonelli]] wen die [[2026 Britse Grand Prix#Naelrenuitslag|naelren van die Britse Grand Prix]].<br/> === Puntestelsel === Punte word volgens 'n glyskaal toegeken vir die eerste tien geklassifiseerde renjaers. Punte vir die naelren word op 'n glyskaal toegeken vir die eerste agt geklassifiseerde renjaers. Die punte vir elke wedren word soos volg toegeken: {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align:center" |bgcolor=dfdfdf align=left|'''Plek''' |bgcolor=ffffbf|{{0}}'''1ste'''{{0}} |bgcolor=dfdfdf|{{0}}'''2de'''{{0}} |bgcolor=ffdf9f|{{0}}'''3de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''4de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''5de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''6de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''7de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''8de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''9de'''{{0}} |bgcolor=dfffdf|{{0}}'''10de'''{{0}} |- |bgcolor=dfdfdf align=left|'''Grand Prix''' |bgcolor=ffffbf|25 |bgcolor=dfdfdf|18 |bgcolor=ffdf9f|15 |bgcolor=dfffdf|12 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|2 |bgcolor=dfffdf|1 |- |bgcolor=dfdfdf align=left|'''Naelren''' |bgcolor=ffffff|8 |bgcolor=ffffff|7 |bgcolor=ffffff|6 |bgcolor=ffffff|5 |bgcolor=ffffff|4 |bgcolor=ffffff|3 |bgcolor=ffffff|2 |bgcolor=ffffff|1 |} === Ranglys van renjaers === {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {| class= "wikitable" style="font-size: 85%; text-align:center;" |- !valign="middle" rowspan=2|Plek !valign="middle" rowspan=2|{{Afkorting|Nr.|Motornommer van renjaer}} !valign="middle" rowspan=2|Renjaer !valign="middle" colspan="23"|[[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] !valign="middle" rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|Punte |- !width="3%"|{{AU-VLAG}}<br/>[[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] !width="3%"|{{CN-VLAG}}<br/>[[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] !width="3%"|{{JP-VLAG}}<br/>[[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]]<br/>[[2026 Miami Grand Prix|MIA]] !width="3%"|{{CA-VLAG}}<br/>[[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] !width="3%"|{{MC-VLAG}}<br/>[[2026 Monaco Grand Prix|MON]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|rand|Vlag van Katalonië]]<br/>[[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] !width="3%"|{{AT-VLAG}}<br/>[[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] !width="3%"|{{GB-VLAG}}<br/>[[2026 Britse Grand Prix|GBR]] !width="3%"|{{BE-VLAG}}<br/>[[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] !width="3%"|{{HU-VLAG}}<br/>[[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] !width="3%"|{{NL-VLAG}}<br/>[[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] !width="3%"|{{IT-VLAG}}<br/>[[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] !width="3%"|{{ES-VLAG}}<br/>[[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] !width="3%"|{{AZ-VLAG}}<br/>[[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] !width="3%"|{{MY-VLAG}}<br/>[[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]] !width="3%"|{{SG-VLAG}}<br/>[[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] !width="3%"|{{VS-VLAG}}<br/>[[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]]<br/>[[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] !width="3%"|[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]]<br/>[[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]]<br/>[[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] !width="3%"|{{vlagikoon|QAT}}<br/>[[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] !width="3%"|[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]]<br/>[[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !1 |12 |align=left|{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|^'''5'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|^'''6'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|^'''3'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=cfcfff|16^'''†''' |bgcolor=ffdf9f|3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=cfcfff|^'''1'''15{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|^'''4'''2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|ANT|seasonpoints}} |- !2 |63 |align=left|{{GB-VLAG}} [[George Russell]] |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|^'''1'''2 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|^'''4'''4 |bgcolor=efcfff|^'''1'''<small>DNF{{Pictogram poleposition}}</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|^'''4'''2 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=ffdf9f|^'''1'''3 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|RUS|seasonpoints}} |- !3 |44 |align=left|{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|^'''3'''3 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''6 |bgcolor=dfdfdf|^'''6'''2 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''4 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|HAM|seasonpoints}} |- !4 |1 |align=left|{{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffffff|^'''4'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfdfdf|^'''1'''2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|^'''2'''<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''4 |bgcolor=dfffdf|7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|^'''3'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|NOR|seasonpoints}} |- !5 |16 |align=left|{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|^'''2'''4 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''8 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''4 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15^'''†''' |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=ffffbf|^'''5'''1 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|^'''2'''5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|LEC|seasonpoints}} |- !6 |3 |align=left|{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] |bgcolor=dfffdf|6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''5 |bgcolor=ffdf9f|^'''7'''3 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=cfcfff|^'''6'''20^'''†''' |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=efcfff|^'''6'''<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|VER|seasonpoints}} |- !7 |81 |align=left|{{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=ffffff|^'''6'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffdf9f|^'''2'''3 |bgcolor=cfcfff|^'''4'''11 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=cfcfff|^'''7'''11 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|^'''5'''6 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|PIA|seasonpoints}} |- !8 |6 |align=left|{{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|HAD|seasonpoints}} |- !9 |30 |align=left|{{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|LAW|seasonpoints}} |- !10 |10 |align=left|{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=efcfff|^'''8'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''10 |bgcolor=dfffdf|7{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|GAS|seasonpoints}} |- !11 |41 |align=left|{{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=ffffff|^'''8'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|LIN|seasonpoints}} |- !12 |43 |align=left|{{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|COL|seasonpoints}} |- !13 |87 |align=left|{{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|BEA|seasonpoints}} |- !14 |5 |align=left|{{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|BOR|seasonpoints}} |- !15 |27 |align=left|{{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|HUL|seasonpoints}} |- !16 |55 |align=left|{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16^'''†''' |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16| |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|SAI|seasonpoints}} |- !17 |23 |align=left|{{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|<small>NC</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|ALB|seasonpoints}} |- !18 |31 |align=left|{{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|OCO|seasonpoints}} |- !19 |14 |align=left|{{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|ALO|seasonpoints}} |- !20 |22 |align=left|{{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|TSU|seasonpoints}} |- !21 |18 |align=left|{{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] |bgcolor=cfcfff|<small>NC</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|STR|seasonpoints}} |- !22 |77 |align=left|{{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|BOT|seasonpoints}} |- !23 |11 |align=left|{{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|{{F1stat|PER|seasonpoints}} |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !valign="middle" rowspan=2|Plek !valign="middle" rowspan=2|{{Afkorting|Nr.|Motornommer van renjaer}} !valign="middle" rowspan=2|Renjaer !width="3%"|{{AU-VLAG}}<br/>[[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] !width="3%"|{{CN-VLAG}}<br/>[[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] !width="3%"|{{JP-VLAG}}<br/>[[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]]<br/>[[2026 Miami Grand Prix|MIA]] !width="3%"|{{CA-VLAG}}<br/>[[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] !width="3%"|{{MC-VLAG}}<br/>[[2026 Monaco Grand Prix|MON]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]]<br/>[[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] !width="3%"|{{AT-VLAG}}<br/>[[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] !width="3%"|{{GB-VLAG}}<br/>[[2026 Britse Grand Prix|GBR]] !width="3%"|{{BE-VLAG}}<br/>[[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] !width="3%"|{{HU-VLAG}}<br/>[[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] !width="3%"|{{NL-VLAG}}<br/>[[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] !width="3%"|{{IT-VLAG}}<br/>[[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] !width="3%"|{{ES-VLAG}}<br/>[[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] !width="3%"|{{AZ-VLAG}}<br/>[[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] !width="3%"|{{MY-VLAG}}<br/>[[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]] !width="3%"|{{SG-VLAG}}<br/>[[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] !width="3%"|{{VS-VLAG}}<br/>[[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]]<br/>[[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] !width="3%"|[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]]<br/>[[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]]<br/>[[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] !width="3%"|{{vlagikoon|QAT}}<br/>[[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] !width="3%"|[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]]<br/>[[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] !valign="middle" rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|Punte |- !valign="middle" colspan="23"|[[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] |} </div> '''Opmerking''':<br/> ^'''†''' — Die renjaer kon nie die Grand Prix voltooi nie, maar is geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die ren voltooi het. === Ranglys van vervaardigers === {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} <div style="overflow-x: auto; margin: 1em 0"> {| class="wikitable" style="font-size: 85%; text-align:center;" |-valign="top" !valign="middle" rowspan=2|Plek !valign="middle" rowspan=2|Vervaardiger !valign="middle" rowspan=2|{{Afkorting|Nr.|Motornommer van renjaer}} !valign="middle" colspan="23"|[[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] !valign="middle" rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|Punte |- !width="3%"|{{AU-VLAG}}<br/>[[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] !width="3%"|{{CN-VLAG}}<br/>[[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] !width="3%"|{{JP-VLAG}}<br/>[[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]]<br/>[[2026 Miami Grand Prix|MIA]] !width="3%"|{{CA-VLAG}}<br/>[[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] !width="3%"|{{MC-VLAG}}<br/>[[2026 Monaco Grand Prix|MON]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]]<br/>[[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] !width="3%"|{{AT-VLAG}}<br/>[[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] !width="3%"|{{GB-VLAG}}<br/>[[2026 Britse Grand Prix|GBR]] !width="3%"|{{BE-VLAG}}<br/>[[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] !width="3%"|{{HU-VLAG}}<br/>[[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] !width="3%"|{{NL-VLAG}}<br/>[[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] !width="3%"|{{IT-VLAG}}<br/>[[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] !width="3%"|{{ES-VLAG}}<br/>[[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] !width="3%"|{{AZ-VLAG}}<br/>[[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] !width="3%"|{{MY-VLAG}}<br/>[[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]] !width="3%"|{{SG-VLAG}}<br/>[[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] !width="3%"|{{VS-VLAG}}<br/>[[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]]<br/>[[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] !width="3%"|[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]]<br/>[[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]]<br/>[[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] !width="3%"|{{vlagikoon|QAT}}<br/>[[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] !width="3%"|[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]]<br/>[[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|1 |rowspan=2 align=left|{{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] |align=center|12<!--ANT--> |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|^'''5'''1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffffbf|^'''6'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|^'''3'''1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=cfcfff|16^'''†''' |bgcolor=ffdf9f|3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=cfcfff|^'''1'''15{{Pictogram poleposition|p=1|f=1}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|^'''4'''2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|468 |- |align=center|63<!--RUS--> |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|^'''1'''2 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|^'''4'''4 |bgcolor=efcfff|^'''1'''<small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfdfdf|2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf|^'''4'''2 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=ffdf9f|^'''1'''3 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|2 |rowspan=2 align=left|{{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |align=center|16<!--LEC--> |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|^'''2'''4 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''8 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''4 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15^'''†''' |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=ffffbf|^'''5'''1 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=dfffdf|4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf|^'''2'''5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|346 |- |align=center|44<!--HAM--> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=ffdf9f|^'''3'''3 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''6 |bgcolor=dfdfdf|^'''6'''2 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram snelste ronde}} |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''4 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|3 |rowspan=2 align=left|{{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |align=center|1<!--NOR--> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffffff|^'''4'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfdfdf|^'''1'''2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|^'''2'''<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|^'''3'''4 |bgcolor=dfffdf|7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf|1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf|^'''3'''1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|287 |- |align=center|81<!--PIA--> |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=ffffff|^'''6'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=ffdf9f|^'''2'''3 |bgcolor=cfcfff|^'''4'''11 |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfffdf|5 vc |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=cfcfff|^'''7'''11 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|^'''5'''6 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=3|4 |rowspan=3 align=left|{{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-<br/>[[Red Bull Powertrains|Red Bull]] [[Ford Motor Company|Ford]] |align=center|3<!--VER--> |bgcolor=dfffdf|6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|^'''5'''5 |bgcolor=ffdf9f|^'''7'''3 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|4 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=cfcfff|^'''6'''20^'''†''' |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfdfdf|2 |bgcolor=efcfff|^'''6'''<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=3 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|204 |- |align=center|6<!--HAD--> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=ffdf9f|3 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=center|30<!--LAW--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=3|5 |rowspan=3 align=left|{{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-<br/>[[Red Bull Powertrains|Red Bull]] [[Ford Motor Company|Ford]] |align=center|30<!--LAW--> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|^'''7'''7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|5 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''6 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=3 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|75 |- |align=center|22<!--TSU--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=center|41<!--LIN--> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=ffffff|^'''8'''<small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|6 |rowspan=2 align=left|{{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |align=center|10<!--GAS--> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=efcfff|^'''8'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''10 |bgcolor=dfffdf|7{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|62 |- |align=center|43<!--COL--> |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|6 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|7 |rowspan=2 align=left|{{VS-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] |align=center|31<!--OCO--> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dffddf|9 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|21 |- |align=center|87<!--BEA--> |bgcolor=dfffdf|7 |bgcolor=dfffdf|^'''8'''5 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|8 |rowspan=2 align=left|{{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] |align=center|5<!--BOR--> |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|16 |- |align=center|27<!--HUL--> |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=cfcfff|11 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|9 |rowspan=2 align=left|{{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |align=center|23<!--ALB--> |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=ffffff|<small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|8 |bgcolor=cfcfff|<small>NC</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|17^'''†''' |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|11 |- |align=center|55<!--SAI--> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=cfcfff|16^'''†''' |bgcolor=cfcfff|12 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|10 |rowspan=2 align=left|{{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-<br/>[[Honda]] |align=center|14<!--ALO--> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf|10 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=dfffdf|9 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|3 |- |align=center|18<!--STR--> |bgcolor=cfcfff|<small>NC</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2|11 |rowspan=2 align=left|{{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] |align=center|11<!--PER--> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|17 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|14 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| !rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|0 |- |align=center|77<!--BOT--> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=|<!--plus naelren--> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !valign="middle" rowspan=2|Plek !valign="middle" rowspan=2|Vervaardiger !valign="middle" rowspan=2|{{Afkorting|Nr.|Motornommer van renjaer}} !width="3%"|{{AU-VLAG}}<br/>[[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] !width="3%"|{{CN-VLAG}}<br/>[[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] !width="3%"|{{JP-VLAG}}<br/>[[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand|Vlag van Miami]]<br/>[[2026 Miami Grand Prix|MIA]] !width="3%"|{{CA-VLAG}}<br/>[[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] !width="3%"|{{MC-VLAG}}<br/>[[2026 Monaco Grand Prix|MON]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]]<br/>[[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] !width="3%"|{{AT-VLAG}}<br/>[[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] !width="3%"|{{GB-VLAG}}<br/>[[2026 Britse Grand Prix|GBR]] !width="3%"|{{BE-VLAG}}<br/>[[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] !width="3%"|{{HU-VLAG}}<br/>[[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] !width="3%"|{{NL-VLAG}}<br/>[[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] !width="3%"|{{IT-VLAG}}<br/>[[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] !width="3%"|{{ES-VLAG}}<br/>[[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] !width="3%"|{{AZ-VLAG}}<br/>[[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] !width="3%"|{{MY-VLAG}}<br/>[[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]] !width="3%"|{{SG-VLAG}}<br/>[[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] !width="3%"|{{VS-VLAG}}<br/>[[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Mexico City, Mexico.svg|20px|rand|Vlag van Meksikostad]]<br/>[[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] !width="3%"|[[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|18px|rand|Vlag van São Paulo]]<br/>[[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] !width="3%"|[[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]]<br/>[[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] !width="3%"|{{vlagikoon|QAT}}<br/>[[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] !width="3%"|[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px|rand|Vlag van Aboe Dhabi]]<br/>[[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] !valign="middle" rowspan=2 style="position:sticky; right:0; background-clip:padding-box;"|Punte |- !valign="middle" colspan="23"|[[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] |} </div> '''Opmerking''':<br/> ^'''†''' — Die renjaer kon nie die Grand Prix voltooi nie, maar is geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die ren voltooi het. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] okiiyvnvxavf49u132zj2umwn11bxbk 1 453775 2966435 2838261 2026-09-11T13:57:55Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:2026 Formule Een-seisoen]] na [[Bespreking:Formule 1-seisoen van 2026]] geskuif 2838261 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 453864 2966594 2839350 2026-09-12T01:12:34Z Nikolai Kurbatov 125512 2966594 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Violin Maker of Cremona''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Violin Maker of Cremona | beeld = TheViolinMakerOfCremona1909.ogv | regisseur = D.W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = François Coppée<br>Frank E. Woods | met = {{Plainlist| * [[Herbert Prior]] * [[Mary Pickford]] * [[Owen Moore]] * David Miles * [[Harry Solter]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = Biograph Company | vrystelling = [[7 Junie]] [[1909]] | speeltyd = 15 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001083 }} '''''The Violin Maker of Cremona''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D.W. Griffith]].<ref>[https://silentera.com/PSFL/data/V/ViolinMakerOfCremona1909.html The Violin Maker of Cremona]</ref><ref>Alan Goble. ''The Complete Index to Literary Sources in Film''</ref> Dit is vervaardig en versprei deur die [[Biograph Company]].<ref name="silentera">{{cite web |title=The Violin Maker of Cremona |website=silentera.com |url=http://silentera.com/PSFL/data/V/ViolinMakerOfCremona1909.html |access-date=17 Maart 2021}}</ref><ref name="afi">{{cite web |title=The Violin Maker of Cremona |work=The AFI Catalog of Feature Films 1893–1993 |url=https://catalog.afi.com/Film/37857-THE-VIOLIN-MAKER-OF-CREMONA |access-date=17 Maart 2021}}</ref> Dieselfde storie is weer in 1910 deur Pathé verfilm. == Hoofrolspelers == * [[Herbert Prior]] as Taddeo Ferrari * [[Mary Pickford]] as Giannina * [[Owen Moore]] as Sandro * David Miles as Filippo * [[Harry Solter]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001083}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Violin Maker of Cremona, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 38ibfe01g8zza1bukk6dt5bk466zax4 0 454478 2966662 2898964 2026-09-12T03:28:16Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966662 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Martin van Staden | birth_place = Suid-Afrika | nationality = Suid-Afrikaans | occupation = Regsgeleerde, beleidshoof, skrywer | alma_mater = [[Universiteit van Pretoria]] (LLB, LLM, besig met LL.D.) | employer = [[Vryemarkstigting]] | known_for = Beleidsnavorsing oor regstaat, eiendomsreg, vryemarkte en vryheid van spraak; publikasies oor onteiening sonder vergoeding; wenner van Vernon Smith-prys }} '''Martin van Staden''' is 'n Suid-Afrikaanse regsgeleerde, skrywer en ontleder. Hy dien sedert Junie 2023 as Hoof van Beleid by die [[Vryemarkstigting]] (Free Market Foundation)<ref name="FMF2024Congrats">{{cite web|url=https://www.abrbuzz.co.za/buzz/23278-free-market-foundation-congratulates-its-head-of-policy-on-rule-of-law-award|title=Free Market Foundation congratulates its Head of Policy on rule of law award|date=20 February 2024|publisher=aBr Buzz|access-date=17 Oktober 2025}}</ref> en benader openbare beleid vanuit 'n klassiek-liberale (libertynse) perspektief wat klem lê op die beginsels van 'n regstaat, vryemarkte en sterk eiendomsregte.<ref name="CFO2019">{{cite web|url=https://cfoclub.co.za/34-martin-van-staden/|title=34: Martin van Staden – Author, researcher and jurist – Free Market Foundation|author=Ciaran Ryan|website=CFO Talks|date=11 Oktober 2019|access-date=17 Oktober 2025|quote=Self-confessed dogmatic individualist and libertarian, Martin van Staden, shares his views on the rule of law...}}</ref> Van Staden was voorheen onder meer 'n navorsingsgenoot by Sakeliga en Adjunkhoof van Beleidsnavorsing by die [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings]] (IRR).<ref name="ECAEF2024">{{cite web|url=https://ecaef.org/1st-prize-in-vsp-2023/|title=Rule of Law: The Universal Unwritten Constitution (Vernon Smith Prize Essay – Bio)|publisher=ECAEF|access-date=17 Oktober 2025|quote=Martin... currently serving as the Head of Policy at the Free Market Foundation... Martin previously served as a Legal Fellow at... Sakeliga and Deputy Head of Policy Research at the Institute of Race Relations...}}</ref> == Biografie == Martin van Staden het in [[Centurion]] grootgeword en aan die [[Universiteit van Pretoria]] gestudeer.<ref name="CFO2019"/> Hy behaal in 2020 sy meestersgraad in die regte (LLM) cum laude aan die Universiteit van Pretoria, en hy is tans besig met 'n doktorsgraad in die regte (LL.D.) aan dieselfde instelling.<ref name="ECAEF2024"/> == Loopbaan == Van Staden is sedert 2015/2016 by die [[Vryemarkstigting]] betrokke en het in Junie 2023 aangestel geword as Hoof van Beleid.<ref name="SFL2022">{{cite web|url=https://studentsforliberty.org/blog/martin-van-staden-south-african-institute-of-race-relations/|title=Martin van Staden starts a new position at the South African Institute of Race Relations|website=Students For Liberty|date=18 November 2022|access-date=17 Oktober 2025|quote=...led to his employment at the Free Market Foundation in South Africa as far back as 2016.|archive-date=20 Oktober 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020044712/https://studentsforliberty.org/blog/martin-van-staden-south-african-institute-of-race-relations/|url-status=dead}}</ref><ref name="FMF2024Congrats"/> In hierdie hoedanigheid stuur hy die onafhanklike beleidingstentrum se beleidsontwikkelings en voorleggings. Van Staden was ook as raadslid by die IRR betrokke van 2020 tot 2022,<ref name="SFL2022"/> en het in Oktober 2022 by die IRR aangesluit as Adjunkhoof van Beleidsnavorsing, 'n pos wat hy tot Mei 2023 beklee het.<ref name="ECAEF2024"/> Tydens sy loopbaan was hy ook van 2021 tot 2022 'n regsnavorsingsgenoot (Legal Fellow) by Sakeliga, 'n Afrikaanse sake-organisasie gegrond op vryemarkbeginsels.<ref name="ECAEF2024"/> Van Staden is verder betrokke by verskeie burgerlike organisasies en dinkskrums. Hy dien onder andere as 'n beleidsgenoot by die Consumer Choice Center en as raadgewer van die Free Speech Union SA.<ref name="DailyFriendBio">{{cite web|url=https://dailyfriend.co.za/author/martin/|title=Martin van Staden – Author Profile|website=Daily Friend|access-date=17 Oktober 2025|quote=Martin van Staden is the Head of Policy at the Free Market Foundation... and is an advisor to the Free Speech Union SA.}}</ref> In die verlede het hy ook gedien op die Afrika-raad van Students For Liberty (2015–2018). Van Staden tree gereeld op as kommentator in die media en het al onderhoude gevoer en verskyn op televisiekanaals soos Al Jazeera, eNCA, SABC en kykNET, asook op verskeie radiostasies.<ref>{{cite web|url=https://martinvanstaden.com/|title=Martin van Staden – About|publisher=Martinvanstaden.com|access-date=17 Oktober 2025|quote=...appeared on television and radio on topics of public policy, jurisprudence, and economic policy, such as Al Jazeera, eNews Channel Africa, SABC, Business Day TV, kykNET...}}</ref> == Publikasies == Van Staden publiseer gereeld oor regs- en beleidskwessies. Sy werk oor onteiening sonder vergoeding is onder meer gepubliseer in vaktydskrifte soos die Pretoria Student Law Review, De Rebus en die Potchefstroom Electronic Law Journal, asook in internasionale verslae soos die International Property Rights Index en die Economic Freedom of the World-jaarverslag.<ref name="Reside2025">{{cite web|url=https://residesummit.co.za/2025/03/25/martin-van-staden/|title=Martin van Staden – Reside Investment Summit Speaker Bio|publisher=Reside Conference|date=25 Maart 2025|access-date=17 Oktober 2025|quote=...work on expropriation without compensation has been published in the Pretoria Student Law Review, De Rebus, the Potchefstroom Electronic Law Journal, the International Property Rights Index (USA), and the Economic Freedom of the World annual report (Canada)...}}{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hy het ook al honderde meningsartikels geskryf en onderhoude in die pers gevoer, plaaslik en internasionaal.<ref name="Reside2025"/> Van Staden is outeur of mede-outeur van verskeie boeke en monografiese publikasies op die gebied van reg en openbare beleid, insluitend: ''Fallism: One Year of Rational Commentary'' (2017) – mede-samesteller en outeur.<ref>{{cite web|url=https://rationalstandard.com/fallism-one-year-of-rational-commentary/|title=Fallism: One Year of Rational Commentary|website=Rational Standard|date=2017|access-date=17 Oktober 2025}}{{Dooie skakel|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''The Real Digital Divide: South Africa’s Information and Communication Technologies Policy'' (2017) – hoofmedeskrywer (FMF-monografie).<ref>{{cite web|url=https://ruleoflaw.org.za/the-real-digital-divide/|title=The Real Digital Divide: South Africa's ICT Policy|website=Rule of Law Project|date=2017|access-date=17 Oktober 2025}}{{Dooie skakel|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''Igniting Liberty: Voices for Freedom Around the World'' (2019) – mede-redakteur en bydraer.<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/Igniting-Liberty-Voices-Freedom-Around/dp/1733307422|title=Igniting Liberty: Voices for Freedom Around the World|publisher=Champion Books|date=2019|access-date=17 Oktober 2025}}</ref> ''The Constitution and the Rule of Law: An Introduction'' (2019) – outeur.<ref name="ECAEF2024"/> ''Security of Property Rights in South Africa: A Critical Response to Expropriation without Compensation'' (2020) – redakteur en mede-outeur.<ref>{{cite web|url=https://www.freemarketfoundation.com/article-view/security-of-property-rights-in-south-africa-a-critical-response-to-expropriation-without-compensation|title=Security of Property Rights in South Africa: A Critical Response to Expropriation without Compensation|publisher=Free Market Foundation|date=2020|access-date=17 Oktober 2025}}{{Dooie skakel|date=Desember 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Benewens sy boeke het Van Staden akademiese bydraes gelewer. Sy werk is gepubliseer in internasionale vaktijdskrifte en verslae, insluitend die ''Economic Freedom of the World'' jaarverslag van die ''Fraser Institute'' en die ''Cato Journal'' van die ''Cato Institute''.<ref name="Reside2025"/> Van Staden is ook ’n produktiewe rubriekskrywer en sy meningsartikels het oor die jare in ’n verskeidenheid koerante en tydskrifte verskyn. Publikasies waarin sy werk verskyn sluit in ''Business Day'', ''The Witness'', ''The Star'', ''City Press'', en ''Rapport'', asook digitale platforms soos [[OntLaer]], ''Daily Maverick'', ''Politicsweb'', ''Netwerk24'', ''TechCentral'' en ''Huffington Post''. Hy lewer gereeld bydraes tot die IRR se ''Daily Friend''<ref name="DailyFriendBio"/> en was voorheen 'n redakteur vir ''Being Libertarian'', ’n internasionale meningsplatform. As entrepreneur in die mediawêreld het Van Staden die ''South African Libertarian'' Facebook-blad mede-stig, wat later ontwikkel het in die webwerf ''Rational Standard''.<ref>{{cite web|url=https://rationalstandard.com/about/|title=About Rational Standard|publisher=Rational Standard|access-date=17 Oktober 2025}}</ref> == Erkenning == Van Staden het in Februarie 2024 eerste plek (gesamentlik) behaal in die 16de Internasionale Vernon Smith-prys vir 'n opstel oor grondwetlikheid en die oppergesag van die reg.<ref name="IUF2024">{{cite web|url=https://www.iuf.li/en/publications/international-vernon-smith-prize-awarding/|title=International Vernon Smith Prize: announcement of winners|date=19 Februarie 2024|publisher=Industrie- und Finanzkontor|access-date=17 Oktober 2025}}</ref> Die prys is toegeken deur die European Center for Austrian Economics Foundation (ECAEF) in Liechtenstein, en is gedeel met Babatunde Onabajo van Groot-Brittanje.<ref name="IUF2024"/> Van Staden se wen-opstel getiteld “Rule of Law: The Universal Unwritten Constitution” is daarna op ECAEF se platform gepubliseer.<ref name="ECAEF2024"/> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaners]] [[Kategorie:Regsgeleerdes]] [[Kategorie:Lewende mense]] o6hlxc26oekhfw7t1unv3hx8yaf7z9l 0 454541 2966593 2844751 2026-09-12T01:12:21Z Nikolai Kurbatov 125512 2966593 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Voice of the Violin''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Voice of the Violin | beeld = Title of the film The Voice of the Violin.jpg | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = D. W. Griffith | met = {{Plainlist| * [[Arthur V. Johnson]] * [[Marion Leonard]] * [[Frank Powell]] * David Miles }} | kinematografie = G. W. Bitzer<br>Arthur Marvin | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Company | ateljee = Biograph Company | vrystelling = [[18 Maart]] [[1909]] | speeltyd = 16 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001084 }} '''''The Voice of the Violin''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D.W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/V/VoiceOfTheViolin1909.html The Voice of the Violin]</ref><ref>Richard Schickel. ''D.W. Griffith: An American Life''</ref> Dit word bewaar van 'n papierafdruk in die [[Biblioteek van die VSA-kongres]] en 'n 35 mm-afdruk in die George Eastman Museum.<ref>[http://www.silentera.com/PSFL/data/V/VoiceOfTheViolin1909.html ''The Voice of the Violin'' at silentera.com]</ref> [[Arthur V. Johnson]] is 'n musikant wat 'n bestaan maak met vioolklasse. Hy en sy student [[Marion Leonard]] hou baie van mekaar, maar sy verwerp hom omdat hy te arm vir haar is. Hy besluit dan om by 'n [[Kommunisme|kommunistiese groep]] aan te sluit en vir gelykheid van almal te veg. Dadelik trek hy 'n lot om die volgende bom in 'n ryk man se huis te plant. Met die komplot aan die gang, besef hy dat dit die tuiste van sy geliefde is, en hy probeer desperaat om te keer dat die bom ontplof. == Hoofrolspelers == * [[Arthur V. Johnson]] as Herr von Schmidt * [[Marion Leonard]] as Helen Walker * [[Frank Powell]] as Mr. Walker * David Miles == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001084}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Voice of the Violin, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] mb3pe7z8zzcqx3zcrn4omag5fu96ia5 0 454542 2966592 2846851 2026-09-12T01:11:56Z Nikolai Kurbatov 125512 2966592 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Welcome Burglar''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Welcome Burglar | beeld = | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = D. W. Griffith | met = {{Plainlist| * [[Marion Leonard]] * [[Harry Solter]] * [[Charles Inslee]] * [[Linda Arvidson]] * [[Edwin August]] * Edward Dillon }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = | vrystelling = [[25 Januarie]] [[1909]] | speeltyd = 13 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001090 }} '''''The Welcome Burglar''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D.W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/W/WelcomeBurglar1909.html The Welcome Burglar]</ref><ref>Paolo Cherchi Usai. ''The Griffith Project, Volume 11''</ref> == Hoofrolspelers == * [[Marion Leonard]] as Alice Pierce * [[Harry Solter]] as Ben Harris * [[Charles Inslee]] * [[Linda Arvidson]] * [[Edwin August]] * [[Edward Dillon (akteur)|Edward Dillon]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001090}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Welcome Burglar, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] oaoi5hgchm9seaoco443ogj65pbh9f7 0 454543 2966591 2844708 2026-09-12T01:11:44Z Nikolai Kurbatov 125512 2966591 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Wooden Leg''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Wooden Leg | beeld = | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = D. W. Griffith | met = {{Plainlist| * David Miles * [[Florence Lawrence]] * John R. Cumpson * [[Arthur V. Johnson]] * [[Mack Sennett]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer<br>Arthur Marvin | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = | vrystelling = [[8 Maart]] [[1909]] | speeltyd = 3 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001098 }} '''''The Wooden Leg''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/W/WoodenLeg1909.html The Wooden Leg]</ref><ref>Charles Keil. ''A Companion to D. W. Griffith''</ref> == Hoofrolspelers == * David Miles as Harry * [[Florence Lawrence]] as Claire * John R. Cumpson * [[Arthur V. Johnson]] * [[Mack Sennett]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001098}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wooden Leg, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] cmi1csqhbhqv9sa2jurdgo5347f52um 0 454544 2966590 2846873 2026-09-12T01:11:32Z Nikolai Kurbatov 125512 2966590 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Wreath in Time''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = A Wreath in Time | beeld = Film still from comedy "A Wreath in Time" directed by D. W. Griffith, 1909.jpg | regisseur = D.W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = D.W. Griffith | met = {{Plainlist| * [[Mack Sennett]] * [[Florence Lawrence]] * [[Linda Arvidson]] * [[Charles Avery]] * [[Flora Finch]] * [[George Gebhardt]] * [[Robert Harron]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = Biograph Company | vrystelling = [[8 Februarie]] [[1909]] | speeltyd = 9 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001099 }} '''''A Wreath in Time''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1909]]. Die film is geregisseer deur [[D.W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/W/WreathInTime1909.html A Wreath in Time]</ref><ref>Richard Schickel. ''D.W. Griffith: An American Life''</ref> Die rolprent is vervaardig deur die [[Biograph Company]] van [[New York]] en met Mack Sennett en Florence Lawrence in die hoofrolle.<ref name="LC85">Niver, Kemp R. ''Early Motion Pictures: The Paper Print Collection in the Library of Congress'', [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=osu.32435054790779&view=1up&seq=396 "A Wreath in Time"]. Washington, D.C.: Motion Picture, Broadcasting, and Recorded Sound Division, 1985, bl. 370. HathiTrust Digital Library. Besoek 14 April 2021.</ref> Met die vrystelling daarvan in Februarie 1909 is die kortfilm op 'n "gesplete rol" na teaters versprei, wat 'n enkele rol was wat meer as een film gehuisves het. A Wreath in Time het sy rol gedeel met 'n ander Biograph-kortfilm, ook geregisseer deur Griffith, die drama ''[[Edgar Allen Poe (rolprent)|Edgar Allen Poe]]''<ref name="THPW09">[https://archive.org/details/moviwor04chal/page/134/mode/2up?view=theater Advertisement for the two 1909 Biograph split-reel releases] ''Edgar Allen Poe'' and ''A Wreath in Time''; published in the trade journal ''The Moving Picture World'', 6 Februarie 1909, bl. 135. Internet Archive (IA), San Francisco, California. Besoek 13 April 2021.</ref> Oorspronklike papierrolle van kontakafdrukke van beide rolprente, sowel as veiligheidsvoorraadkopieë van die twee films, word in die [[Biblioteek van die VSA-kongres]] bewaar.<ref name="LC85"/><ref name="silentera">{{cite web |url=http://www.silentera.com/PSFL/data/W/WreathInTime1909.html|title=A Wreath in Time |access-date=4 Januarie 2014 |work=Silent Era}}</ref> ==Storielyn== In sy gepubliseerde 1985-katalogus van papierafdrukke in sy stilfilmversameling, verskaf die Biblioteek van die Kongres die volgende opsomming van die komedie se storielyn: 'n Man (Mack Sennett) neem afskeid van sy vrou (Florence Lawrence) en gaan na 'n kroeg, waar sy vriende en die drank hom beïnvloed om na 'n burlesk-vertoning te gaan. Om die aandjie uit wettig te maak, stuur die mans boodskappe aan hul vrouens en sê dat hulle na 'n broederlike konklaaf gegaan het. In een toneel beweeg die kamera naby 'n teaterlosie waar die mans die dansers geniet. Die kamera skuif na die man se huis waar sy vrou van 'n treinongeluk lees, aanvaar dat hy dood is, en na die begrafnisondernemer gaan om 'n krans te koop. Die laaste toneel wys die oortredende man wat huis toe kom en sy vrou aantref wat weduwee-klere dra, en die vrou is beide gelukkig en kwaad, maar die film eindig met 'n omhelsing.<ref name="LC85"/> == Hoofrolspelers == * [[Mack Sennett]] as John Goodhusband * [[Florence Lawrence]] * [[Linda Arvidson]] * [[Charles Avery]] * [[Flora Finch]] * [[George Gebhardt]] * [[Robert Harron]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001099}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wreath in Time, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 0xe1liyjzlrtavr068obnepr3nk6zo6 0 454568 2966589 2849499 2026-09-12T01:11:16Z Nikolai Kurbatov 125512 2966589 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Actor's Children''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Actor's Children | beeld = The Actor's Children 1.jpg | regisseur = Barry O'Neil | produksieleier = Edwin Thanhouser | draaiboekskrywer = Lloyd Lonergan | met = {{Plainlist| * Frank H. Crane * Orilla Smith * [[Yale Boss]] * Nicholas Jordan }} | kinematografie = Blair W. Smith | musiek = | redigeerder = Gertrude Thanhouser | verspreider = Thanhouser Company | ateljee = | vrystelling = [[15 Maart]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0233154 }} '''''The Actor's Children''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur Barry O'Neil.<ref>[https://mubi.com/films/the-actor-s-children THE ACTOR'S CHILDREN]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-actors-children/ The Actor’s Children]</ref> Die draaiboek is geskryf deur Lloyd Lonergan en die rolprent vervaardig deur die Thanhouser-maatskappy in New Rochelle, New York. Die film bevat Orilla Smith, Yale Boss, Frank Hall Crane en Nicholas Jordan. Die produksie was nie die eerste filmonderwerp deur die maatskappy nie, maar dit was die eerste wat vrygestel is. Beide Barry O'Neil en Lloyd B. Carleton is as die regisseur van die produksie erken. Edwin Thanhouser het verklaar dat 19 eksemplare van die film vervaardig en aan handelaars versprei is. Die film begin met twee werklose ouers wat werk kry in 'n komende teaterproduksie. Kort nadat hulle teruggekeer het huis toe, daag die eienares op en eis die huur, maar kan dit nie invorder nie. Sy gee hulle een week, maar die teaterproduksie vind nie plaas nie, en die ouers soek weer werk. Terwyl hulle uit is, vind die eienares 'n huurder en sit die kinders op straat. Hulle dans uiteindelik vir 'n orreldraaier en word gered deur 'n teaterbestuurder wat hulle op sy vaudeville-boek plaas. Die ouers maak 'n fortuin en word deur hul kinders by die teater herenig. Die film is met positiewe resensies en kritiek ontvang vir sy toneelspel en scenario, maar die bedryf het redes gehad om die sukses van Edwin Thanhouser se geselskap aan te moedig. 'n Afdruk van die film bestaan, maar dit was die onderwerp van nitraatverswakking. ==Storielyn== [[Lêer:The Actor's Children (1910).webm|duimnael|The Actor's Children film (1910).]] [[Lêer:The Actor's Children 2.jpg|links|duimnael|Die teaterbestuurder red die kinders van die orreldraaier.]] Die storielyn van die film is die beste saamgestel deur 'n gepubliseerde sinopsis in die handel, wat die name van die rolverdeling en die agtergrondverhaal bekendgestel het. Eugenie Freeman en Paul Temple trou en het twee kinders, 'n seun en 'n dogter. Die ouers is werkloos, maar die film begin met die ouers wat werk vind in 'n komende produksie by 'n teater. Soos hulle terugkeer huis toe, word hulle onderbreek deur die eienares, mev. O'Brien, wat die huur eis. Die eienares gee nie om vir die gesin se ongeluk nie en is ontsteld wanneer sy dit nie kan invorder nie. Sy gee die Temple-gesin een week om te betaal <ref name="ac">{{cite encyclopedia | url=http://www.thanhouser.org/tcocd/Filmography_files/ind6oyj7l.htm | title=Volume 2: Filmography - The Actor's Children | encyclopedia=Thanhouser Films: An Encyclopedia and History | date=1995 | access-date=14 Januarie 2015 | author=Q. David Bowers | archive-date=11 Februarie 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150211123243/http://www.thanhouser.org/tcocd/Filmography_files/ind6oyj7l.htm | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150211123243/http://www.thanhouser.org/tcocd/Filmography_files/ind6oyj7l.htm |date=11 Februarie 2015 }}</ref> Die produksie word uitgestel en die ouers is op soek na werk wanneer 'n voornemende huurder opdaag. Mev. O'Brien wys hom die kamer en hy stel belang, maar weet nie wat om met die kinders te doen nie. Mev. O'Brien sit die kinders op straat uit, waar hulle dans op die musiek wat deur 'n orreldraaier r gespeel word. Die orreldraaier verdien meer geld uit hul dans en hy lok die kinders om terug te keer na sy hok en leer hulle dans. Die orrelslyper gee hulle opdrag om te dans vir geld. Die kinders word deur 'n teaterbestuurder gered en vind vir hulle 'n plek in die teaterprogram.<ref name=ac /> Intussen het die ouers na hul kinders gesoek en skielik 'n fortuin verwerf toe 'n familielid 'n groot som geld aan hulle nalaat. Die ouers soek na hul kinders in groot byeenkomste en vind hul kinders dansend op die vaudeville-rekord uit hul teaterloket. Die gesin word herenig en die film sluit af.<ref name=ac /> == Hoofrolspelers == * [[Frank H. Crane]] * Orilla Smith * [[Yale Boss]] * Nicholas Jordan == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0233154}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Actor's Children, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] ctau4yi3c1sox9x4zarxptqvmompfss 0 455245 2966588 2853242 2026-09-12T01:10:32Z Nikolai Kurbatov 125512 2966588 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Best Man Wins''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Best Man Wins | beeld = The Best Man Wins.jpg | regisseur = | produksieleier = | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| * Anna Rosemond * Martin Faust * Frank H. Crane * [[Marie Eline]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = Thanhouser Company | ateljee = Thanhouser Company | vrystelling = [[13 Mei]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0343423 }} '''''The Best Man Wins''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]].<ref>{{Cite web |title=AFI{{!}}Catalog |url=https://catalog.afi.com/Film/38199-THE-BESTMANWINS?sid=184f0585-904d-43d0-a7d9-1f2c9292b9ae&sr=11.155788&cp=1&pos=2 |access-date=2025-11-08 |website=catalog.afi.com}}</ref> Die film is vervaardig deur die Thanhouser Company. Die film vertoon Thanhouser se hoofspelers, Anna Rosemond, Martin Faust, Frank H. Crane en Marie Eline, in 'n drama oor [[moraliteit]]. Twee vryers ding mee om Julia Seaton se hand en vra haar op dieselfde dag om te trou, maar sy vra 'n maand om tussen hulle te besluit. Intussen word die kaliber van beide mans getoets wanneer 'n jong meisie, May, haar vra om haar sterwende moeder te help. Die dokter weier om te help, en die prokureur bied sy hulp aan, maar haar moeder sterf gou. Die weeskind word deur die Seaton-familie ingeneem en getuig persoonlik van die karakter van beide mans wanneer Julia Seaton tussen haar vryers moet kies. Die skrywer, regisseur en kameraman is onbekend. Die film, wat op 14 Mei 1910 vrygestel is, is met meestal positiewe resensies deur kritici ontvang. Daar word vermoed dat die film verlore gegaan het. ==Storielyn== Alhoewel die film vermoedelik verlore is, is 'n oorblywende sinopsis in ''The Moving Picture World'' gepubliseer. Dit lui: "Julia Seaton, 'n ryk erfgenaam, het twee vryers, dr. John Seymour, 'n welgestelde dokter, en Richard Calhoun, 'n arm prokureur. Hulle vra albei dieselfde aand om te trou, maar hoewel sy geneig is om John te verkies, het Julia nog nie 'n definitiewe keuse gemaak nie, en sê vir albei om oor 'n maand terug te kom vir hul antwoord. Die toneel verskuif na die vuil huis van die skoonmaakster, mev. Smith, wat siek in die bed is en nie in staat is om die huurgeld te verdien nie, en op die punt staan om saam met haar klein dogtertjie May uitgesit te word. Die moeder val flou van swakheid, en May jaag na 'n dokter. Sy sien Seymour se teken in 'n venster en vra hom om haar moeder te help. Dan wys die man sy kaliber. Omdat sy geen geld het nie, wys hy haar weg. Calhoun, die prokureur, ontmoet May, leer van haar benarde situasie, en, hoewel arm, betaal hy die agterstallige huur, en die gesin trek terug in die huis. Maar die ontbering wat sy gely het, was noodlottig vir die moeder, en klein May word as weeskind agtergelaat. Op haar sterfbed word mev. Smith gevind deur mej. Seaton, wat die armeskwartiere besoek vir liefdadigheidswerk, en met die skoonmaakster se afsterwe, neem die gemeenskapsmeisie die arme klein May aan. Die kind word 'n gelukkige lid van die Seaton-gesin en aan die einde van die maand is sy 'n goeie vriendin van die goedhartige Julia. Aan die einde van 'n maand berei Julia ook voor om te besluit wie haar lewensmaat sal wees, soos belowe. Maar dit is klein May wat werklik besluit. Met die aanskoue van Seymour onthou sy die dokter wat haar weggewys het en verklap hom in sy eie en mej. Julia se gesig. May herken Calhoun as die vriend in nood en sê dit vir mej. Julia. Laasgenoemde voel dat Calhoun 'n ware man is en 'n wonderlike man sou maak, so dit is maklik dat 'die beste man wen'."<ref name=best>{{cite encyclopedia | url=http://www.thanhouser.org/tcocd/Filmography_files/con_edoly.htm | title=Volume 2: Filmography - The Best Man Wins | encyclopedia=Thanhouser Films: An Encyclopedia and History | date=1995 | access-date=22 Januarie 2015 | author=Q. David Bowers | archive-date=22 Januarie 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150122221003/http://www.thanhouser.org/tcocd/Filmography_files/con_edoly.htm | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150122221003/http://www.thanhouser.org/tcocd/Filmography_files/con_edoly.htm |date=22 Januarie 2015 }}</ref> == Hoofrolspelers == * Anna Rosemond as Julia Seaton * [[Martin Faust (akteur)|Martin Faust]] as Dr. John Seymour * [[Frank Hall Crane]] as Richard Calhoun * [[Marie Eline]] as May == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0343423}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Best Man Wins, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 0msglcjtpqqbgxsb330jfg6qb46hhz5 0 455292 2966442 2893284 2026-09-11T14:08:20Z BurgertB 2401 Sort 2966442 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Child of the Ghetto''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = A Child of the Ghetto | beeld = A Child of the Ghetto (1910).webm | regisseur = D.W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = D.W. Griffith | met = {{Plainlist| * Dorothy West * [[Kate Bruce]] * Dell Henderson * Charles West * [[W. Chrystie Miller]] * George Nichols * [[Henry B. Walthall]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = [[Biograph Company]] | vrystelling = [[1910]] | speeltyd = 16 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001150 }} '''''A Child of the Ghetto''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[D.W. Griffith]].<ref>Charles Keil. ''A Companion to D. W. Griffith''</ref><ref>[https://mubi.com/films/a-child-of-the-ghetto A CHILD OF THE GHETTO]</ref><ref name=NCJF>{{Cite web|url=https://jewishfilm.org/Catalogue/films/childoftheghetto.htm|title=A Child of the Ghetto|publisher=National Center for Jewish Film|access-date=1 Junie 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/510061/a-child-of-the-ghetto|title=A Child of the Ghetto|work=Turner Classic Movies}}</ref> Die storie gaan oor 'n naaldwerkster in [[New York|New York Stad]].<ref>{{Cite web|url=https://www.lib.berkeley.edu/mrcvault/videographies/child-ghetto-1910|title=A Child of the Ghetto (1910)|publisher=University of California, Berkeley Libraries |archive-url=https://web.archive.org/web/20171110205330/https://www.lib.berkeley.edu/mrcvault/videographies/child-ghetto-1910 |archive-date=10 November 2017}}</ref><ref name=NewYorker>{{Cite magazine |title=Babel on the Hudson |url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/19/babel-hudson |last=Brody |first=Richard |date=19 Januarie 2015 |magazine=The New Yorker |url-access=subscription |access-date=1 Junie 2021}} [https://jewishfilm.org/pdf/BHT_NewYorker2015.pdf Non-paywalled copy of the article] at the National Center for Jewish Film.</ref> Volgens Richard Brody se ''The New Yorker''-artikel "''Babel on the Hudson''", is die protagonis [[Joods]] en haar kêrel 'n nie-Jood.<ref name=NewYorker/> Die Nasionale Sentrum vir Joodse Film verklaar dat dit "een van die vroegste films is wat 'n intergeloofsromanse onproblematies behandel".<ref name=NCJF/> ==Storielyn== Toe Ruth se ma sterf, word die jong vrou heeltemal alleen agtergelaat op die Lower East Side van New York Stad. Haar eienares eis die huur, so sy kry werk by die tweede winkel wat sy probeer, as 'n naaldwerkster. Haar werkgewer se seun steel egter geld uit sy pa se beursie toe die omdraai. Die diefstal word vinnig ontdek, blameer dui seun dit op Ruth. Hy plaas die geld in die bondel klere wat sy herstel het en maak asof hy dit vind. Ruth slaag daarin om weg te hardloop, maar die slagoffer roep 'n polisieman. Die polisieman klop aan Ruth se deur en breek dan in toe sy weier om dit oop te maak. Sy vlug uit die venster en neem 'n trem na die platteland voordat sy flou word. 'n Boer vind haar en neem haar binnetoe, waar sy goed behandel word deur hom en sy vrou. Sy ontmoet 'n jong man wat tot haar aangetrokke is, en haar bui verbeter baie. Die polisieman gaan visvang. Toe hy water vir koffie gaan haal, ontmoet hy Ruth by die plaas se put. Later besef hy sy is die een wat van diefstal beskuldig word. Die verhouding tussen Ruth en die jongman vorder vinnig; Hulle omhels mekaar, en hy soen haar op die wang voordat hulle hand aan hand wegstap. Die polisieman hervat visvang met 'n glimlag op sy gesig. == Hoofrolspelers == * [[Dorothy West (aktrise)|Dorothy West]] as Ruth * [[Kate Bruce]] * Dell Henderson * [[Charles West (akteur)|Charles West]] * [[W. Chrystie Miller]] * [[George Nichols (akteur and regisseur)|George Nichols]] as Quinn * [[Henry B. Walthall]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001150}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Child of the Ghetto, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] f93ysg5qmhu6krgho82wsla7bhgo9x7 0 455293 2966587 2849841 2026-09-12T01:10:14Z Nikolai Kurbatov 125512 2966587 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Christmas Carol''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = A Christmas Carol | beeld = A Christmas Carol (1910) - Title.jpg | regisseur = J. Searle Dawley<br>Charles Kent<br>Ashley Miller | produksieleier = | draaiboekskrywer = [[Charles Dickens]] | met = {{Plainlist| * [[Marc McDermott]] * [[Charles Stanton Ogle|Charles S. Ogle]] * William Bechtel * [[Viola Dana]] * Carey Lee * Harold M. Shaw * Shirley Mason }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = Edison Manufacturing Company | ateljee = | vrystelling = [[23 Desember]] [[1910]] | speeltyd = 13 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001544 }} [[Lêer:A Christmas Carol (1910).webm|duimnael|regs|Die volledige film.]] '''''A Christmas Carol''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur J. Searle Dawley, Charles Kent en Ashley Miller. Die film is vervaardig by Edison Studios in [[The Bronx]] in [[New York|New York Stad]]. Na die Britse vrystelling van 1901, ''Scrooge, or, Marley's Ghost'', is hierdie Amerikaanse weergawe van [[Charles Dickens]] se novelle uit 1843 die tweede oudste oorblywende skermverwerking van die beroemde literêre werk. Dit bevat Marc McDermott as Ebenezer Scrooge en Charles S. Ogle as Bob Cratchit.<ref>[https://mubi.com/en/ru/films/a-christmas-carol-1910 A CHRISTMAS CAROL]</ref> ==Storielyn== Die dag voor [[Kersfees]] weier die gierige Ebenezer Scrooge om tot die Liefdadigheidshulpkomitee by te dra, en verwerp dan sy neef Fred onbeskof wanneer hy Scrooge in sy kantoor besoek. Wanneer Scrooge terugkeer huis toe, sien hy die spook van sy voormalige sakevennoot Jacob Marley, wat hom waarsku oor die straf wat hy in die volgende lewe sal ly as hy nie sy weë verander nie. Daardie nag word Scrooge deur nog drie geeste besoek, wat hom sy verlede, hede en toekoms wys. == Hoofrolspelers == * [[Marc McDermott]] as Ebenezer Scrooge * [[Charles Stanton Ogle|Charles S. Ogle]] as Bob Cratchit * William Bechtel * [[Viola Dana]] * Carey Lee * Harold M. Shaw as Fred * [[Shirley Mason (aktrise)|Shirley Mason]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001544}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Christmas Carol, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 4r7gp8lbjggm0vzk1wvkahp6unxcvhn 0 455294 2966586 2907299 2026-09-12T01:10:00Z Nikolai Kurbatov 125512 2966586 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Conspiracy of Pontiac''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Conspiracy of Pontiac | beeld = The Conspiracy of Pontiac.jpg | regisseur = Sidney Olcott | produksieleier = Sidney Olcott | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| * [[Gene Gauntier]] * [[Robert G. Vignola]] * Jack J. Clark * Arthur Donaldson }} | kinematografie = [[George K. Hollister]] | musiek = | redigeerder = | verspreider = General Film Company | ateljee = Kalem Company | vrystelling = [[23 September]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 1937363 }} '''''The Conspiracy of Pontiac''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[Sidney Olcott]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/38482-THE-CONSPIRACYOFPONTIAC?sid=636e8488-bd81-4c49-9b06-ff8c0a1fbd02&sr=12.349538&cp=1&pos=0 THE CONSPIRACY OF PONTIAC]</ref><ref>Bertil O. Österberg. ''Colonial America on Film and Television: A Filmography''</ref> Die film vervaardig deur die Kalem Company, met Gene Gauntier, Robert Vignola en Jack J. Clark in die hoofrolle. Dit is 'n verhaal van die Indiaanse oorlog na die verowering van [[Kanada]]. 'n Kopie word in die Desmet-versameling by die Eye Film Institute ([[Amsterdam]]) gehou. == Hoofrolspelers == * [[Gene Gauntier]] * [[Robert G. Vignola]] * Jack J. Clark as Major Gladwynn * [[Arthur Donaldson (akteur)|Arthur Donaldson]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|1937363}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Conspiracy of Pontiac, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 4uimo2idytafliwfczruvd2586ifld6 0 458104 2966714 2922377 2026-09-12T09:22:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966714 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Noa Lang | image = [[Lêer:Austria U-18 vs. Netherlands U-18 2017-03-23 (094).jpg|240px]] | caption = Noa Lang in 2017 | full_name = Noa Noëll Lang<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Netherlands (NED)|publisher=FIFA |page=20 |date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1999|6|17|df=y}} | birth_place = [[Capelle aan den IJssel]], [[Nederland]] | height = 1,70 m<ref>{{Cite web |title=Noa Lang |url=https://www.clubbrugge.be/en/teams/a-kern/players/noa-lang |access-date=2023-10-27 |website=Club Brugge |language=en |archive-date=2023-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231027190835/https://www.clubbrugge.be/en/teams/a-kern/players/noa-lang |url-status=dead }}</ref> | position = Linkervleuel, linkermiddelveldspeler | currentclub = [[Galatasaray SK (sokker)|Galatasaray]]<br/>(op lening van [[SSC Napoli|Napoli]]) | clubnumber = 77 | youthyears1 = 2003–2005 | youthclubs1 = HION | youthyears2 = 2005–2010 | youthclubs2 = [[:nl:Feyenoord Academy|Feyenoord]] | youthyears3 = 2010 | youthclubs3 = [[:en:Beşiktaş J.K. Football Academy|Beşiktaş]] | youthyears4 = 2010–2013 | youthclubs4 = [[:nl:Feyenoord Academy|Feyenoord]] | youthyears5 = 2013–2017 | youthclubs5 = [[:nl:Ajax Jeugdopleiding|Ajax]] | years1 = 2017–2021 | clubs1 = [[Jong Ajax]] | caps1 = 47 | goals1 = 12 | years2 = 2019–2021 | clubs2 = [[AFC Ajax|Ajax]] | caps2 = 9 | goals2 = 3 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[FC Twente|Twente]] (leen) | caps3 = 7 | goals3 = 1 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[Club Brugge KV|Club Brugge]] (leen) | caps4 = 29 | goals4 = 16 | years5 = 2021–2023 | clubs5 = [[Club Brugge KV|Club Brugge]] | caps5 = 70 | goals5 = 16 | years6 = 2023–2025 | clubs6 = [[PSV Eindhoven|PSV]] | caps6 = 40 | goals6 = 15 | years7 = 2025– | clubs7 = [[SSC Napoli|Napoli]] | caps7 = 18 | goals7 = 1 | years8 = 2026– | clubs8 = → [[Galatasaray SK (sokker)|Galatasaray]] (leen) | caps8 = 3 | goals8 = 0 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[:en:Netherlands national under-16 football team|Nederland o/16]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2017–2018 | nationalteam2 = [[:en:Netherlands national under-18 football team|Nederland o/18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 2017–2019 | nationalteam3 = [[:en:Netherlands national under-19 football team|Nederland o/19]] | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 3 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[:en:Netherlands national under-20 football team|Nederland o/20]] | nationalcaps4 = 8 | nationalgoals4 = 2 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[:en:Netherlands national under-21 football team|Nederland o/21]] | nationalcaps5 = 8 | nationalgoals5 = 1 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | nationalcaps6 = 15 | nationalgoals6 = 3 | club-update = 13 Februarie 2026 | nationalteam-update = 17 November 2025 }} '''Noa Noëll Lang''' (gebore [[17 Junie]] [[1999]]) is ’n [[Nederland|Nederlandse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n linkervleuel of linkermiddelveldspeler speel vir die Turkse [[Süper Lig]]-klub [[Galatasaray SK (sokker)|Galatasaray]], op lening van die [[Serie A]]-klub [[SSC Napoli|Napoli]], en die [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederlandse nasionale span]]. Sy pa is [[Suriname|Surinaams]], terwyl sy ma Nederlands is.<ref>{{cite web |title=Arsenal transfer target Noa Lang has been investigated over anti-Semitic chant and refused to apologise |date=14 October 2021 |url=https://www.caughtoffside.com/2021/10/14/noa-lang-arsenal-target-anti-semitism-history/ |access-date=15 November 2022}}</ref> ==Klubloopbaan== ===Ajax=== Op 1 Desember 2019 het Lang die eerste [[AFC Ajax|Ajax]]-speler geword wat ’n driekuns aangeteken het in sy eerste [[Eredivisie]]-verskyning in 60 jaar, toe Ajax van ’n agterstand van twee doele teruggekom het om [[FC Twente|Twente]] met 5–2 te verslaan.<ref>{{cite web |title=FC Twente 2-5 Ajax: Lang hits hat-trick on league debut as leaders fight back |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50623088 |website=BBC Sport |accessdate=3 December 2019 |date=1 December 2019}}</ref> Later daardie maand het Lang sy eerste doel in die [[KNVB-beker]] vir Ajax aangeteken, toe hy die openingsdoel gescore het in ’n 4–3 weg-oorwinning teen [[Telstar]] in die tweede ronde.<ref>{{cite web|url=https://us.soccerway.com/matches/2019/12/18/netherlands/knvb-beker/stormvogels-telstar-combinatie/afc-ajax/3182607/|title=Telstar 3–4 Ajax|website=Soccerway|date=18 December 2019}}</ref> In Januarie 2020, nadat Ajax Ryan Babel in Lang se posisie onderteken het, is hy vir die res van die 2019/20-seisoen aan Twente uitgeleen.<ref>{{cite web|url=https://www.allaboutajax.com/2020/01/official-noa-lang-joins-fc-twente-on-loan-for-the-rest-of-the-season/|title=Official: Noa Lang joins FC Twente on loan for the rest of the season|website=All About Ajax|date=18 January 2020|accessdate=14 March 2021}}{{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Club Brugge=== Op 5 Oktober 2020 het Ajax en [[Club Brugge KV|Club Brugge]] ’n ooreenkoms bereik vir Lang om op lening na Brugge te verhuis, met ’n verpligting om die oordrag permanent te maak teen 1 Julie 2021.<ref>{{Cite web|date=5 October 2020|title=Noa Lang goes to Club Brugge, Bandé returns to Ajax|url=https://english.ajax.nl/archive/noa-lang-goes-to-club-brugge-bande-returns-to-ajax/|access-date=12 March 2021|website=english.ajax.nl|language=}}</ref> Drie weke later het hy sy eerste doel vir die klub vanaf die strafskopmerk aangeteken in ’n nederlaag teen Oud-Heverlee Leuven.<ref>{{cite web|url=https://www.proleague.be/nl/jpl/match/7ub54h3pv4doevrve15gtvmui|title=OH Leuven 2-1 Club Brugge|website=Pro League|date=24 October 2020|accessdate=14 March 2021|language=nl}}</ref> Lang het gescore in Club Brugge se 3–0 oorwinning oor [[Zenit Sint Petersburg]] in hul voorlaaste [[UEFA Champions League]]-groepwedstryd op 2 Desember, wat hul hoop op kwalifikasie vir die uitklopfase lewendig gehou het.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029440/|title=Club Brugge 3-0 Zenit|website=UEFA|date=2 December 2020|accessdate=14 March 2021}}</ref> Club Brugge kon egter slegs ’n 2–2 gelykop behaal in die finale wedstryd teen die [[Serie A|Italiaanse]] klub [[SS Lazio|Lazio]] en is na die [[UEFA Europa League|Europa League]] vir die ronde van 32 geskuif.<ref>{{cite web|url=https://www.football-italia.net/163196/lazio-2-2-brugge-aquile-squeak-through|title=Lazio 2-2 Brugge: Aquile squeak through|website=Football Italia|date=December 2020|accessdate=14 March 2021}}</ref> Op 28 Januarie 2021, in sy eerste verskyning in ’n Brugge derby teen Cercle, het Lang die wen-doel aangeteken toe Club Brugge van 1–0 agter gekom het om 2–1 te wen.<ref>{{cite web|url=https://www.proleague.be/nl/jpl/match/8a8emfhxadccxtyca9rsv8pka|title=Cercle Brugge 1-2 Club Brugge|website=Pro League|date=28 January 2021|accessdate=14 March 2021|language=nl}}</ref> Op 20 Mei het Lang gescore toe Brugge 3–3 gelykop gespeel het teen hul mededingers [[RSC Anderlecht|Anderlecht]] om die Belgiese Eerste Afdeling A-titel vir die vierde keer in ses jaar en die 17de keer algeheel te wen.<ref name=clinch>{{cite web|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/club-brugge-clinch-belgian-title-2021-05-20/|title=Club Brugge clinch Belgian title|website=Reuters|date=20 May 2021}}</ref> Lang was betrokke by 28 doelbydraes tydens sy eerste veldtog met Club Brugge, met 17 doele en 11 assists.<ref>{{cite web|url=https://www.leeds-live.co.uk/sport/leeds-united/brugge-lang-transfer-stance-leeds-20944876|title=Club Brugge double down on Noa Lang transfer stance as Leeds United-linked forward pictured|website=Leeds Live|date=1 July 2021|accessdate=17 July 2021}}</ref> Op 17 Julie 2021 het Lang gescore in Club Brugge se 3–2 oorwinning oor [[KRC Genk|Genk]] in die Belgiese Superbeker.<ref>{{cite web|url=http://www.football-oranje.com/lang-nets-as-club-brugge-take-belgian-super-cup/|title=Lang nets as Club Brugge take Belgian super cup|website=Football Oranje|date=17 July 2021|accessdate=18 July 2021}}</ref> Op 15 September 2021 is hy aangewys as Speler van die wedstryd ná ’n 1–1 gelykop teen [[Paris Saint-Germain F.C.|Paris Saint-Germain]] in die UEFA Champions League.<ref>{{Cite web|date=16 September 2021|title=Bruges-PSG: passé par Nantes, look à la Neymar… qui est Noa Lang, désigné homme du match|url=https://rmcsport.bfmtv.com/football/ligue-des-champions/bruges-psg-passe-par-nantes-look-a-la-neymar-qui-est-noa-lang-designe-homme-du-match_AV-202109160162.html|access-date=16 September 2021|website=RMC Sport|language=fr}}</ref> ===PSV=== Op 8 Julie 2023 het die Nederlandse klub [[PSV Eindhoven|PSV]] die ondertekening van Lang aangekondig op ’n vyfjaar-kontrak vir ’n klubrekordbedrag van €15 miljoen.<ref>{{Cite web |last= |date=8 July 2023 |title=Oficial: Noa Lang é o reforço mais caro da história do PSV |url=https://www.ojogo.pt/internacional/noticias/oficial-noa-lang-e-o-reforco-mais-caro-da-historia-do-psv-16661185.html |access-date=8 July 2023 |website= |publisher=O Jogo |language=pt}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-07-08 |title=Transfer {{!}} PSV bolster attack with Dutch international Noa Lang |url=https://www.psv.nl/english-psv/news/article/transfer-psv-bolster-attack-with-dutch-international-noa-lang.htm |access-date=2023-07-08 |website=www.psv.nl |language=en-US |archive-date=15 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715161546/https://www.psv.nl/english-psv/news/article/transfer-psv-bolster-attack-with-dutch-international-noa-lang.htm |url-status=dead }}</ref> In sy eerste oefensessie het hy ’n besering opgedoen.<ref>{{Cite web |date=10 July 2023 |title=Catastrophe en vue pour Noa Lang ? L'ancien joueur de Bruges s'est blessé lors de son premier entraînement avec le PSV (photo) |url=https://www.sudinfo.be/id685863/article/2023-07-10/catastrophe-en-vue-pour-noa-lang-lancien-joueur-de-bruges-sest-blesse-lors-de |access-date=10 July 2023 |website=Sudinfo |language=Fr}}</ref> Sy eerste wedstryd vir die klub was die 2023 Johan Cruijff Schaal, wat hy beslis het deur die enigste doel aan te teken. ===Napoli=== Op 17 Julie 2025 het Lang by die [[Serie A]]-klub [[SSC Napoli|Napoli]] aangesluit op ’n vyfjaar-kontrak vir ’n gerapporteerde bedrag van €25 miljoen.<ref>{{Cite web |date=17 July 2025 |title=Napoli sign Dutch international forward Lang |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250717-napoli-sign-dutch-international-forward-lang |access-date=18 July 2025 |website=France 24}}</ref> Later daardie jaar, op 22 November, het hy sy eerste doel aangeteken in ’n 3–1 oorwinning oor [[Atalanta BC|Atalanta]].<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/match/_/gameId/736900/atalanta-napoli |title=Napoli 3–1 Atalanta |publisher=ESPN |date=22 November 2025 }}</ref> ====Lening aan Galatasaray==== Op 23 Januarie 2026 het Lang op lening by [[Galatasaray SK (sokker)|Galatasaray]] aangesluit tot die einde van die 2025/26 seisoen, met ’n opsionele koopopsie.<ref>{{Cite web|url=https://www.galatasaray.org/haber/gs-sportif-a-s/noa-lang-galatasarayda/59394|title=Noa Lang Galatasaray'da!|publisher=Galatasaray S.K.|date=23 January 2026|access-date=23 January 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.galatasaray.org/haber/futbol/galatasaraya-hos-geldin-noa/59395|title=Galatasaray'a hoş geldin Noa!|publisher=Galatasaray S.K.|date=23 January 2026|access-date=23 January 2026}}</ref> Op 17 Februarie 2026 het hy twee doele anngetekenj teen [[Juventus-sokkerklub|Juventus]] in die ronde van 16 van die Champions League.<ref>{{Cite web|url=https://nos.nl/artikel/2602911-lang-en-koopmeiners-scoren-beiden-twee-keer-in-spektakelstuk-champions-league|title=Lang en Koopmeiners scoren beiden twee keer in spektakelstuk Champions League|date=2026-02-17|website=Nederlandse Omroep Stichting|access-date=2026-02-17|language=nl}}</ref> ==Internasionale loopbaan== Op 8 Oktober 2021 het Lang sy debuut vir die [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Oranje]] gemaak in ’n Wêreldbeker-kwalifiseringswedstryd teen Letland.<ref>{{cite web|publisher=[[FIFA]]|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/qualifiers/uefa/match-center/400155686|title=Latvia v Netherlands game report|date=8 October 2021}}</ref> Lang is ingesluit in Nederland se finale groep vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbekertoernooi in Katar]].<ref>{{cite news |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/80525/van-gaal-maakt-26-koppige-wk-selectie-bekend |title=Van Gaal maakt 26-koppige WK-selectie bekend |publisher=onsoranje.nl |date=11 November 2022 |access-date=12 November 2022 |language=nl}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Noa Lang|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lang, Noa}} [[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1999]] [[Kategorie:Lewende mense]] qdehvxpamv391q6evc4lrwk49lvr0a7 2 458273 2966417 2965083 2026-09-11T12:30:02Z Kewarona 203617 Konsep 4 2966417 wikitext text/x-wiki My naam is Kewarona. [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 1|Konsep 1]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 2|Konsep 2]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 3|Konsep 3]]* [[Konsep 4*]] 2hmoace5d8g0v8vo2pput7b04vdy1z6 2966426 2966417 2026-09-11T13:40:38Z Kewarona 203617 Konsep 5 2966426 wikitext text/x-wiki My naam is Kewarona. [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 1|Konsep 1]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 2|Konsep 2]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 3|Konsep 3]]* [[Konsep 4*]] [[Konsep 5*]] 60cvnxl6cpdgdtdrum1bj63lj1is9zu 2966438 2966426 2026-09-11T14:00:02Z Kewarona 203617 Konsep 5 2966438 wikitext text/x-wiki My naam is Kewarona. [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 1|Konsep 1]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 2|Konsep 2]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 3|Konsep 3]]* [[Konsep 4*]] [[Konsep 5*]] [[Konsep 6]] s8jixpy6ihpqr84msw4kiw9beq4dw01 2966452 2966438 2026-09-11T14:31:16Z Kewarona 203617 Konsep 6 2966452 wikitext text/x-wiki My naam is Kewarona. [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 1|Konsep 1]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 2|Konsep 2]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 3|Konsep 3]]* [[Konsep 4*]] [[Konsep 5*]] [[Konsep6*|Konsep 6]] n3p7roey03huxt3o0c6ifj4c3zue5f6 2966453 2966452 2026-09-11T14:34:18Z Kewarona 203617 Konsep 6 2966453 wikitext text/x-wiki My naam is Kewarona. [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 1|Konsep 1]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 2|Konsep 2]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 3|Konsep 3]]* [[Konsep 4*]] [[Konsep 5*]] [[Konsep 6*]] 2qaf5gf4gfhx9chj8azhnng5381xyx9 2966459 2966453 2026-09-11T14:53:40Z Kewarona 203617 Konsep 7* 2966459 wikitext text/x-wiki My naam is Kewarona. [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 1|Konsep 1]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 2|Konsep 2]]* [[Gebruiker:Kewarona/Konsep 3|Konsep 3]]* [[Konsep 4*]] [[Konsep 5*]] [[Konsep 6*]] [[Konsep 7*]] 5g5ayi5lm5pc3hwbmrjbtdrlguhzqup 2 458321 2966446 2966406 2026-09-11T14:21:25Z Aliwal2012 39067 proeflees 2966446 wikitext text/x-wiki = Lanugo = [[Lêer:Lanugo.png|duimnael|Lanugo op die skouer en rug van tweelingmeisies.]] Lanugo is ’n baie fyn, sagte liggaamshare wat ’n [[fetus]] in die baarmoeder ontwikkel om warmte en beskerming te bied.<ref>{{Cite journal |last=Stenn |first=K. S. |last2=Paus |first2=R. |date=2001-01-01 |title=Controls of Hair Follicle Cycling |url=https://doi.org/10.1152/physrev.2001.81.1.449 |journal=Physiological Reviews |volume=81 |issue=1 |pages=449–494 |doi=10.1152/physrev.2001.81.1.449 |issn=0031-9333}}</ref> Dit verdwyn gewoonlik voor of kort ná geboorte, maar kan ook voorkom by volwassenes met ernstige wanvoeding of eetversteurings. Die Latynse woord ''lanugo'' beteken letterlik “wol” of “veerbont”. == Ontwikkeling == Lanugo begin gedurende die tweede trimester van swangerskap ontwikkel. Die ontwikkeling daarvan hou verband met die vorming van haarfollikels tydens fetale ontwikkeling.<ref>{{Cite journal |last=Amoh |first=Yasuyuki |last2=Li |first2=Lingna |last3=Katsuoka |first3=Kensei |last4=Hoffman |first4=Robert M. |date=2010-06 |title=Embryonic development of hair follicle pluripotent stem (hfPS) cells |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20683701 |journal=Medical Molecular Morphology |volume=43 |issue=2 |pages=123–127 |doi=10.1007/s00795-010-0498-z |issn=1860-1499 |pmid=20683701}}</ref> Die hare is gewoonlik baie fyn, sag en lig van kleur. Namate die fetus verder ontwikkel, versprei lanugo oor verskillende dele van die liggaam. Dit is veral op die rug, skouers, voorkop en ander dele van die liggaam sigbaar. Die hoeveelheid lanugo en die presiese tydstip waarop dit ontwikkel en uitval, kan tussen individue verskil. == Funksie == Lanugo help fetuse met warmte, velbeskerming en groei. Dit hou die '''vernix caseosa''' (’n wasagtige beskermende laag) vas teen die vel, wat die fetus beskerm teen die amnionvloeistof.<ref>{{Citation|last=Verhave|first=Brendon L.|title=Embryology, Lanugo|date=2022-10-10|work=StatPearls [Internet]|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526092/|access-date=2026-08-13|publisher=StatPearls Publishing|language=en|pmid=30252348|last2=Nassereddin|first2=Ali|last3=Lappin|first3=Sarah L.}}</ref> In fetusse help lanugo babas om liggaamstemperatuur te reguleer want die fetus het aanvanklik min liggaamsvet. Die beweging van lanugo stimuleer reseptore in die vel en dra by tot fetale ontwikkeling.<ref>{{Cite journal |last=Bystrova |first=Ksenia |date=2009-02 |title=Novel mechanism of human fetal growth regulation: A potential role of lanugo, vernix caseosa and a second tactile system of unmyelinated low-threshold C-afferents |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0306987708004957 |journal=Medical Hypotheses |language=en |volume=72 |issue=2 |pages=143–146 |doi=10.1016/j.mehy.2008.09.033}}</ref> By volwassenes dui lanugo dikwels op ’n mediese probleem soos wanvoeding of eetversteurings soos anoreksie.<ref>{{Cite journal |last=Marshman |first=Gillian M. |last2=Hanna |first2=Marshall J.D. |last3=Ben-Tovim |first3=David I. |last4=Walker |first4=M. Kay |date=1990 |title=Cutaneous Abnormalities in Anorexia Nervosa |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1440-0960.1990.tb00642.x |journal=Australasian Journal of Dermatology |language=en |volume=31 |issue=1 |pages=9–12 |doi=10.1111/j.1440-0960.1990.tb00642.x |issn=1440-0960}}</ref> Wanneer ongewone lanugo-agtige haargroei by ’n volwassene voorkom, kan dit daarom ’n aanduiding wees dat verdere mediese ondersoek nodig is om die onderliggende oorsaak te bepaal. == Verwysings == rmo8elp0xfmix14n9vd49oes2g2ih46 0 458970 2966491 2928083 2026-09-11T16:32:40Z Balenda 83524 2966491 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 23em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;" | {{BH-VLAG}} 2026 Formule 1 Gulf Air<br>Bahreinse Grand Prix in Maleisië |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Sepang.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>4 Oktober 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Sepang Internasionale Renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small> </small> | <small> </small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> </small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small> </small> | <small> </small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> </small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>2</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>3</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |} Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Bahreinse Grand Prix]]''' sou op 12 April 2026 op die [[Bahrein Internasionale Renbaan]] te [[Sakhir]] in [[Bahrein]] plaasgevind het. Op 13 Maart 2026 het die bestuur van Formule 1 aangekondig dat die wedren gekanselleer is weens die aanvalle deur Israel en die Verenigde State op Iran en die oorlogskonflik in die Midde-Ooste wat daarna ontvou het.<ref>{{Citeer web |url=https://www.gelderlander.nl/meer-sport/formule-1-gaat-races-in-bahrein-en-saoedi-arabie-van-de-kalender-halen-wegens-oorlog-in-het-midden-oosten~a386afd3/ |titel=Formule 1 gaat races in Bahrein en Saoedi-Arabië van de kalender halen wegens oorlog in het Midden-Oosten |website=gelderlander.nl |datum= 13 Maart 2026}}</ref> Op 26 Julie 2026 is aangekondig dat die Bahreinse Grand Prix van Sakhir na die [[Sepang Internasionale Renbaan]] in Sepang, [[Maleisië]], verskuif word, waar die [[Maleisiese Grand Prix]] laas in 2017 gehou is. Die wedren op 4 Oktober sal amptelik die ''Gulf Air Bahreinse Grand Prix in Maleisië'' genoem word.<ref>{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6404438/formule-1-in-oktober-naar-maleisie-als-vervanger-afgelaste-gp-bahrein.html |titel=Formule 1 in oktober naar Maleisië als vervanger afgelaste GP Bahrein |website=nu.nl |datum=2026-07-26}}</ref> Dit sal die sestiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. <!-- == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !K1 !K2 !K3 !Rooster |- !1 | align=center| | | | | | | align=center|1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center|2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center|3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center|4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center|5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center|6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center|7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center|8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center|9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center|10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} --> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Bahreinse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Bahrein]] m393m89z3a5b0sw9dijl3ecqzsfbve3 2966492 2966491 2026-09-11T16:36:45Z Balenda 83524 nl 2966492 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 23em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;" | {{BH-VLAG}} 2026 Formule 1 Gulf Air<br>Bahreinse Grand Prix in Maleisië |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Sepang.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>4 Oktober 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Sepang Internasionale Renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small> </small> | <small> </small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> </small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small> </small> | <small> </small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> </small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>2</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>3</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |} Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Bahreinse Grand Prix]]''' sou op 12 April 2026 op die [[Bahrein Internasionale Renbaan]] te [[Sakhir]] in [[Bahrein]] plaasgevind het. Op 13 Maart 2026 het die bestuur van Formule 1 aangekondig dat die wedren gekanselleer is weens die aanvalle deur Israel en die Verenigde State op Iran en die oorlogskonflik in die Midde-Ooste wat daarna ontvou het.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.gelderlander.nl/meer-sport/formule-1-gaat-races-in-bahrein-en-saoedi-arabie-van-de-kalender-halen-wegens-oorlog-in-het-midden-oosten~a386afd3/ |titel=Formule 1 gaat races in Bahrein en Saoedi-Arabië van de kalender halen wegens oorlog in het Midden-Oosten |website=gelderlander.nl |datum= 13 Maart 2026}}</ref> Op 26 Julie 2026 is aangekondig dat die Bahreinse Grand Prix van Sakhir na die [[Sepang Internasionale Renbaan]] in Sepang, [[Maleisië]], verskuif word, waar die [[Maleisiese Grand Prix]] laas in 2017 gehou is. Die wedren op 4 Oktober sal amptelik die ''Gulf Air Bahreinse Grand Prix in Maleisië'' genoem word.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6404438/formule-1-in-oktober-naar-maleisie-als-vervanger-afgelaste-gp-bahrein.html |titel=Formule 1 in oktober naar Maleisië als vervanger afgelaste GP Bahrein |website=nu.nl |datum=2026-07-26}}</ref> Dit sal die sestiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. <!-- == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !K1 !K2 !K3 !Rooster |- !1 | align=center| | | | | | | align=center|1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center|2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center|3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center|4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center|5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center|6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center|7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center|8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center|9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center|10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} --> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Bahreinse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Bahrein]] oukerbta4tmvhdxm9c6gdzcg0ytkh6u 2966496 2966492 2026-09-11T17:29:13Z Aliwal2012 39067 Iran-oorlog in 2026 2966496 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 23em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;" | {{BH-VLAG}} 2026 Formule 1 Gulf Air<br/>Bahreinse Grand Prix in Maleisië |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Sepang.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>4 Oktober 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Sepang Internasionale Renbaan]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small> </small> | <small> </small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> </small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small> </small> | <small> </small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> </small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>2</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |- | '''<small>3</small>''' || <small> </small> || <small> </small> |} Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Bahreinse Grand Prix]]''' sou op 12 April 2026 op die [[Bahrein Internasionale Renbaan]] te [[Sakhir]] in [[Bahrein]] plaasgevind het. Op 13 Maart 2026 het die bestuur van Formule 1 aangekondig dat die wedren gekanselleer is weens die aanvalle deur [[Israel]] en die [[Verenigde State]] op [[Iran]] en die [[Iran-oorlog in 2026|oorlogskonflik in die Midde-Ooste]] wat daarna ontvou het.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.gelderlander.nl/meer-sport/formule-1-gaat-races-in-bahrein-en-saoedi-arabie-van-de-kalender-halen-wegens-oorlog-in-het-midden-oosten~a386afd3/ |titel=Formule 1 gaat races in Bahrein en Saoedi-Arabië van de kalender halen wegens oorlog in het Midden-Oosten |website=gelderlander.nl |datum= 13 Maart 2026}}</ref> Op 26 Julie 2026 is aangekondig dat die Bahreinse Grand Prix van Sakhir na die [[Sepang Internasionale Renbaan]] in Sepang, [[Maleisië]], verskuif word, waar die [[Maleisiese Grand Prix]] laas in 2017 gehou is. Die wedren op 4 Oktober sal amptelik die '''Gulf Air Bahreinse Grand Prix in Maleisië''' genoem word.<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/formule-1/6404438/formule-1-in-oktober-naar-maleisie-als-vervanger-afgelaste-gp-bahrein.html |titel=Formule 1 in oktober naar Maleisië als vervanger afgelaste GP Bahrein |website=nu.nl |datum=2026-07-26}}</ref> Dit sal die sestiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} <!-- == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !K1 !K2 !K3 !Rooster |- !1 | align=center| | | | | | | align=center|1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center|2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center|3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center|4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center|5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center|6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center|7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center|8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center|9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center|10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} --> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Bahreinse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Bahrein]] hc0goh4hyqfy9z0h1mt89jm4elny59h 0 459854 2966541 2957622 2026-09-11T20:45:59Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966541 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tomahawk Block IV cruise missile -crop.jpg|duimnael|'n [[BGM-109 Tomahawk]] wat in November 2002 vlieg.]] 'n '''Kruisermissiel''' is 'n onbemande selfaangedrewe geleide [[missiel]] wat vlieg deur aërodinamiese [[Sleurkrag|hefkrag]] vir die grootste deel van sy vlugroete te onderhou. Kruisermissiele is ontwerp om 'n groot vrag oor lang afstande met hoë presisie te lewer. Moderne kruisermissiele is in staat om teen hoë subsoniese, [[Supersoniese snelheid|supersonies]]e of hipersoniese snelhede te beweeg, is selfnavigerend en kan op 'n nie-ballistiese, uiters lae-hoogte trajek vlieg.<ref>{{Cite web |date=2025-06-17 |title=Cruise missile {{!}} Definition, Speed, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/cruise-missile |access-date=2025-06-24 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Hierdie wapens verskil fundamenteel van ballistiese missiele deurdat hulle voortdurend aangedryf bly en aktief gestuur word tydens hul vlug, eerder as om ’n groot deel van hul baan volgens ’n voorafbepaalde, [[swaartekrag]]-gedrewe trajek te volg. Kruisermissiele maak tipies gebruik van gevorderde navigasiestelsels soos traagheidsnavigasie, satellietposisionering (bv. GPS), terreinvolgende radar en digitale kaartvergelyking om hul teikens akkuraat te bereik, selfs in omgewings met sterk elektroniese teenmaatreëls. Kruisermissiele kan vanaf verskeie platforms gelanseer word, insluitend landgebaseerde lanseerders, oorlogskepe, duikbote en vliegtuie. Hierdie veelsydigheid maak hulle ’n belangrike komponent van moderne [[militêre strategie]], aangesien hulle diep in vyandelike gebied kan inslaan sonder om bemande vliegtuie in gevaar te stel. Hulle word gebruik vir beide konvensionele en kernplofkoppe, en kan aangepas word vir spesifieke rolle soos anti-skip-aanvalle, grondteikens of presisie-aanvalle op infrastruktuur. Sedert hul vroeë ontwikkeling tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het kruisermissiele aansienlik ontwikkel in terme van reikafstand, akkuraatheid en ontduikingsvermoë. Hedendaagse ontwerpe fokus toenemend op sluip-tegnologie, lae waarneembaarheid en gevorderde roetebeplanning om lugverdedigingstelsels te omseil en strategiese teikens met minimale waarskuwing te tref. ==Geskiedenis== Die idee van 'n "lugtorpedo" is in die Britse 1909-film ''The Airship Destroyer'' getoon, waarin vlieënde torpedo's wat draadloos beheer word, gebruik word om [[Lugskip|lugskepe]] wat [[Londen]] bombardeer, af te skiet.<ref>{{cite web|url=http://www.ctie.monash.edu.au/hargrave/rpav_britain.html |title=Remote Piloted Aerial Vehicles : The 'Aerial Target' and 'Aerial Torpedo' in Britain |publisher=Ctie.monash.edu.au |access-date=13 Februarie 2012}}</ref> [[Lêer:Military Air Museum's Fieseler FI 103 V1 "Buzz Bomb".JPG|duimnael|Die V-1 vliegbom, die eerste operasionele kruisermissiel.]] In 1916 het die Amerikaanse vlieënier Lawrence Sperry 'n "lugtorpedo", die Hewitt-Sperry Automatic Airplane, 'n klein [[Tweedekker (vliegtuig)|tweedekker]] met 'n TNT-lading, 'n Sperry-selfvlieende en barometriese hoogtebeheer, gebou en gepatenteer. Geïnspireer deur die eksperimente het die [[Verenigde State]] se leër 'n soortgelyke vlieënde bom genaamd die Kettering Bug ontwikkel. Duitsland het ook toetse gedoen met afstandbeheerde [[Sweeftuig|sweeftuie]] (''Torpedogleiter'') wat deur Siemens-Schuckert gebou is vanaf 1916.<ref>{{cite book|author=Roger Branfill-Cook|title= Torpedo|publisher=Seaforth Publishing|location= Great Britain|year= 2014}}</ref> In die tussenoorlogse tydperk het Brittanje se Royal Aircraft Establishment die Larynx (Long Range Gun met Lynx Engine) ontwikkel, wat in die 1920's 'n paar vlugtoetse ondergaan het.<ref>{{cite web|url=http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813001620/http://www.vectorsite.net/twcruz_1.html|url-status=usurped|archive-date=13 Augustus 2007|title=[1.0] The Aerial Torpedo|date=13 Augustus 2007}}</ref> In die [[Sowjetunie]] het Sergei Korolev van 1932 tot 1939 die GIRD-06-kruisermissielprojek gelei, wat 'n vuurpyl-aangedrewe anjaer-glybomontwerp gebruik het. Die 06/III (RP-216) en 06/IV (RP-212) het giroskopiese geleidingstelsels bevat.<ref>"Object No. 212", 1936 report in _Tvorcheskoi Nasledie Akedemika Sergeya Pavlovicha Koroleva_</ref> Die voertuig is ontwerp om tot 28 km hoogte te styg en 'n afstand van 280 km te gly, maar toetsvlugte in 1934 en 1936 het slegs 'n hoogte van 500 meter bereik. In 1944, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], het [[Duitsland]] die eerste operasionele kruisermissiele ontplooi. Die [[V-1-vlieënde bom|V-1]], dikwels 'n vlieënde bom genoem, het 'n giroskoop-geleidingstelsel bevat en is aangedryf deur 'n eenvoudige pulsstraal-enjin, waarvan die geluid dit die bynaam "gonsbom" of "doodlebug" gegee het.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title=German V-Weapon Sites 1943–45 |url=https://archive.org/details/germanvweaponsit0000zalo |location=Oxford |publisher=Osprey Publishing |date=2008 |isbn=978-1-84603-247-9}}</ref> Akkuraatheid was slegs voldoende vir gebruik teen baie groot teikens (die algemene area van 'n stad), terwyl die reikafstand van 250 km aansienlik laer was as dié van 'n bomwerper wat dieselfde vrag dra. Die belangrikste voordele was spoed (alhoewel nie voldoende om kontemporêre skroefaangedrewe onderskeppers te oortref nie) en bruikbaarheid. Die produksiekoste van 'n V-1 was slegs 'n klein fraksie van dié van 'n [[V-2-vuurpyl|V-2]] supersoniese ballistiese missiel met 'n soortgelyke grootte plofkop.<ref> Beide missiele is vervaardig onder die swaar gebruik van Nazi-slawearbeid.</ref> Anders as die V-2, het die aanvanklike ontplooiings van die V-1 stilstaande lanseerrampe vereis wat blootgestel was aan bombardement.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantikwall.org.uk/v1_light_stes.htm |title=V1 Light Sites |publisher=Atlantic Wall |access-date=9 Mei 2017 }}{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Nazi-Duitsland]] het in 1943 ook die Mistel-saamgestelde vliegtuigprogram ontwikkel, wat gesien kan word as 'n rudimentêre lug-gelanseerde kruisermissiel, waar 'n bestuurde vegvliegtuig bo-op 'n onbemande bomwerper-grootte vliegtuig gemonteer is wat met plofstof gepak was om vrygestel te word terwyl die teiken nader gekom het. Bomwerper-gelanseerde variante van die V-1 het beperkte operasionele diens teen die einde van die oorlog gesien, met die baanbrekende V-1 se ontwerp wat deur die Amerikaners omgekeerd ontwikkel is as die Republic-Ford JB-2 kruisermissiel.<ref>{{cite book |last=Zaloga |first=Steven |title= American Guided Missiles of World War II |publisher=Osprey Publishing |date=2020 |isbn=9781472839268}}</ref> Onmiddellik na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Verenigde State se Lugmag 21 verskillende geleide missielprojekte gehad, insluitend voorgestelde kruisermissiele. Teen 1948 was al behalwe vier van hierdie projekte gekanselleer: die Air Materiel Command Banshee, die SM-62 Snark, die SM-64 Navaho, en die MGM-1 Matador. Die Banshee-ontwerp was soortgelyk aan Operasie Aphrodite; soos Aphrodite, het dit misluk en is dit in April 1949 gekanselleer.<ref>[https://web.archive.org/web/20070303204907/http://stinet.dtic.mil/oai/oai?&verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA162646 The Evolution of the Cruise Missile by Werrell, Kenneth P.] sien PDF bladsy 92</ref> Terselfdertyd is die Amerikaanse Vloot se Operasie Bumblebee van ongeveer 1 Junie 1946 tot 28 Julie 1948 by Topsail-eiland, [[Noord-Carolina]], uitgevoer. Bumblebee het konsepbewystegnologieë vervaardig wat die Amerikaanse weermag se ander missielprojekte beïnvloed het. Gedurende die [[Koue Oorlog]] het beide die Verenigde State en die Sowjetunie verder geëksperimenteer met die konsep om vroeë kruisermissiele vanaf land, duikbote en vliegtuie te ontplooi. Die hoofuitkoms van die Amerikaanse Vloot se duikbootmissielprojek was die SSM-N-8 Regulus-missiel, gebaseer op die V-1, maar aangedryf deur 'n Allison J33-straalenjin. Die Regulus is in diens gestel, maar is later uitgefaseer met die koms van duikboot-gelanseerde ballistiese missiele wat nie vereis het dat die duikboot na die oppervlak kom om die missiel te lanseer en dit na sy teiken te lei nie. Die Amerikaanse Lugmag se eerste operasionele grond-tot-grond-missiel was die gevleuelde, mobiele, kernwapen-bekwame MGM-1 Matador, ook soortgelyk in konsep aan die V-1. Ontplooiing oorsee het in 1954 begin, eers na [[Wes-Duitsland]] en later na die [[Republiek van China]] en [[Suid-Korea]]. Op 7 November 1956 het die Amerikaanse Lugmag Matador-eenhede in Wes-Duitsland ontplooi, wie se missiele in staat was om teikens in die [[Warskou-verdrag]] gebied te tref, vanaf hul vaste daaglikse terreine na onaangekondigde verspreide lanseerplekke. Hierdie waarskuwing was in reaksie op die krisis wat veroorsaak is deur die Sowjet-aanval op [[Hongarye]] wat die [[Hongaarse Rewolusie van 1956]] onderdruk het. Tussen 1957 en 1961 het die Verenigde State 'n ambisieuse en goed befondsde program gevolg om 'n kernbewapende kruisermissiel, Supersoniese Lae Hoogte Missiel (SLAM), te ontwikkel. Dit is ontwerp om onder die vyand se radar te vlieg teen snelhede bo Mach 3 en waterstofbomme te dra wat dit langs sy pad oor vyandelike gebied sou laat val. Alhoewel die konsep bewys is dat dit geldig is en die 500-megawatt (670,000 pk) enjin 'n suksesvolle toetslopie in 1961 voltooi het, is geen lugwaardige toestel ooit voltooi nie. Die projek is uiteindelik laat vaar ten gunste van IKBM-ontwikkeling. Terwyl ballistiese missiele die voorkeurwapens vir landteikens was, is swaar kern- en konvensionele kruisermissiele met wapenpunte deur die USSR as 'n primêre wapen beskou om die Verenigde State se vlootdraer-gevegsgroepe te vernietig. Groot duikbote (byvoorbeeld, Echo- en Oscar-klasse) is ontwikkel om hierdie wapens te dra en die Verenigde State se gevegsgroepe op see te skadu, en groot bomwerpers (byvoorbeeld, [[Toepolef Tu-22M|Backfire]]-, [[Toepolef Tu-95|Bear]]- en [[Toepolef Tu-160|Blackjack]]-modelle) is toegerus met die wapens in hul luggelanseerde kruisermissiel (ALCM)-konfigurasie. ==Kategorieë== Kruisermissiele kan gekategoriseer word volgens vrag/plofkopgrootte, spoed, reikwydte en lanseringsplatform. Dikwels word variante van dieselfde missiel vir verskillende lanseringsplatforms vervaardig (byvoorbeeld lug- en duikboot-gelanseerde weergawes). Geleidingstelsels kan tussen missiele verskil. Sommige missiele kan toegerus word met enige van 'n verskeidenheid navigasiestelsels (traagheidsnavigasie, TERCOM of satellietnavigasie). Groter kruisermissiele kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra, terwyl kleiner missiele slegs konvensionele plofkoppe dra. ===Hipersoniese kruisermissiele=== Hipersoniese kruisermissiele beweeg ten minste vyf keer die [[spoed van klank]] (Mach 5). *3M22 Zircon (>1000–1500 km) {{vlagland|Rusland}}– hipersoniese anti-skip kruisermissiel.<ref>{{cite web|url= http://www.nextbigfuture.com/2016/02/russia-will-refit-nuclear-powered.html|title=Russia will refit nuclear powered guided missile cruiser with mach 5 hypersonic 3M22 missiles with 2022 deployment|website=NextBigFuture.com|date=21 Februarie 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|title=3M22 Zircon Missile, Russia's Fastest Missile|access-date=23 November 2022|archive-date=30 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330024209/https://uslivenic.com/3m22-zircon-missile-russias-fastest-missile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2024/02/13/europe/ukraine-russia-zircon-hypersonic-missile-intl-hnk-ml/index.html|title=Russia used an advanced hypersonic missile for the first time in recent strike, Ukraine claims|website=[[CNN]] |date=13 Februarie 2024 }}</ref><ref name=NavalNews>{{cite web|url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/08/hypersonic-brahmos-ii-missile-may-include-tech-from-tsirkon-missile/|website=Naval News |title=Hypersonic BrahMos-II missile may include tech from Tsirkon missile |date=2 Augustus 2022 }}</ref> *ASN4G (Air-Sol Nucléaire de 4e Génération) {{vlagland|Frankryk}} – hipersoniese kruisermissiel met ’n supersoniese ramstraalenjin wat deur [[Frankryk]] ontwikkel word.<ref>{{Cite web |title=Counting the cost of deterrence: France's nuclear recapitalisation |url=https://www.iiss.org/blogs/military-balance/2021/05/france-nuclear-recapitalisation |access-date=2022-10-26 |website=IISS |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wright |first=Timothy |date=1 Mei 2022 |title=Hypersonic Missile Proliferation: An Emerging European Problem? |url=https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517163238/https://www.nonproliferation.eu/wp-content/uploads/2022/05/EUNPDC_no-80.pdf |archive-date=2022-05-17 |url-status=live |access-date=26 Oktober 2022 |website=The EU Non-Proliferation Consortium}}</ref> *BrahMos-II (≈800–1500 km) {{vlagland|Indië}}/{{vlagland|Rusland}}–– hipersoniese kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://brahmos.com/newscenter.php?newsid=95|title=India to develop BrahMos-II missile|website=Brahmos.com}}</ref><ref name=NavalNews /> onder ontwikkeling vanaf 2011 in [[Indië]] en Rusland<ref>{{cite news|url= http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|archive-url= https://archive.today/20130103092457/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-09/news/30260244_1_air-version-stealth-supersonic-cruise-missile-india-s-defence-research|url-status= dead|archive-date= 3 Januarie 2013|title=Hypersonic version of Brahmos on the way|date=9 Oktober 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|title=India, Russia to develop new hypersonic cruise missile|archive-url= https://web.archive.org/web/20100628020619/http://brahmos.com/newscenter.php?newsid=102|archive-date= 28 Junie 2010|url-status=dead|access-date=23 Februarie 2012}}</ref> *CJ-1000 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin anti-skip/land-aanval kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/military/article/3322176/new-missiles-drones-and-tanks-whats-been-rolling-through-beijings-streets |title=New missiles, drones and tanks: what's been rolling through Beijing's streets? |website=South China Morning Post |date=18 Augustus 2025 |first=Liu |last=Zhen }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newsweek.com/china-reveals-new-weapons-sink-us-ships-2114865 |title=China To Reveal New Weapons To Sink US Ships |website=Newsweek |date=18 Augustus 2025 |first=Ryan |last=Chan }}</ref> *Hycore {{vlagland|Suid-Korea}}<ref>{{cite web | url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/south-korea-develops-hycore-hypersonic-cruise-missile | title=South Korea develops Hycore hypersonic cruise missile | date=25 Januarie 2022 }}</ref> *HSTDV{{vlagland|Indië}} – hipersoniese ramstraalenjin-demonstrator. 'n Draervoertuig vir hipersoniese langafstandkruisermissiele word ontwikkel deur die Verdedigingsnavorsings- en Ontwikkelingsorganisasie.<ref>{{Cite web|url= https://theprint.in/defence/drdo-test-fires-futuristic-missile-tech-but-its-success-is-in-doubt/249386/|title= DRDO test-fires futuristic missile tech, but its success is in doubt|last=Philip|first=Snehesh Alex|date=2019-06-12|website=ThePrint|language=en-US|access-date= 2020-03-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/drdo-starts-work-on-hypersonic-weapon/story-NAg6ViN9W94ll4CsfGDNYP.html|title=DRDO starts work on 'next-gen' hypersonic weapon|date=2019-10-20|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-03-23}}</ref> *ET-LDHCM {{vlagland|Indië}} – langafstandhipersoniese kruisermissiel word ontwikkel deur DRDO.<ref>{{Cite news |date=2025-07-14 |title=India testing a missile that flies at eight times the speed of sound, hits targets 1,500 km away |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/india-testing-a-missile-that-flies-at-eight-times-the-speed-of-sound-hits-targets-1500-km-away/articleshow/122432167.cms?from=mdr |access-date=2025-07-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Vaishnav |first=Akash |date=2025-07-15 |title=India's 'Project Vishnu' Unleashes Missile That Can Hit Enemy 1,500 Km Away at 8x Speed of Sound |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/india/india-unleashes-missile-that-can-hit-enemy-1500-km-away-at-8-speed-of-sound-z8wgl1w |access-date=2025-07-22 |website=newsable.asianetnews.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Modi |first=Diksha |date=2025-07-15 |title=Faster Than BrahMos, Deadlier Than Agni: How India's New Hypersonic Missile Changes The Game |url=https://www.news18.com/india/faster-than-brahmos-deadlier-than-agni-how-indias-new-hypersonic-missile-changes-the-game-ws-dkl-9442036.html |access-date=2025-07-17 |website=News18 |language=en}}</ref> *Hyfly-2 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – hipersoniese luggelanseerde kruisermissiel wat die eerste keer by Sea Air Space 2021 vertoon is, ontwikkel deur [[Boeing]].<ref>{{Cite web|url=https://www.navalnews.com/event-news/sea-air-space-2021/2021/08/sea-air-space-2021-boeing-unveils-new-hypersonic-cruise-missile-concept/|title = Sea Air Space 2021: Boeing Unveils New Hypersonic Cruise Missile Concept|date = 4 Augustus 2021}}</ref> *Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC, uitgespreek Hawk) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde hipersoniese kruisermissiel met ’n ramstraalenjin wat sy eie kinetiese energie tydens impak gebruik om die teiken te vernietig, ontwikkel deur [[DARPA]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/04/politics/us-hypersonic-missile-test/index.html|title = US tested hypersonic missile in mid-March but kept it quiet to avoid escalating tensions with Russia &#124; CNN Politics|website = [[CNN]]|date = 5 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Second Successful Flight for DARPA Hypersonic Air-breathing Weapon Concept (HAWC) |url=https://www.darpa.mil/news-events/2022-04-05#:~:text=Air%2Dbreathing%20vehicles%20utilize%20air,targets%20even%20without%20high%20explosives |website=DARPA |date=4 Mei 2022}}</ref> *Hipersoniese Luglansieerbare Aanvallende Anti-Oppervlaktemissiel (HALO) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – luggelanseerde anti-skipmissiel onder die Aanvallende Anti-Oppervlakteoorlogvoering-inkrement 2 (OASuW Inc 2) program vir die Amerikaanse Vloot (Vloot).<ref>{{cite web | url=https://www.navalnews.com/naval-news/2022/09/halo-us-navy-hypersonic-capability/ | title=HALO programme accelerates US Navy hypersonic capability drive | date=5 September 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=FY18 Navy Programs – Offensive Anti-Surface Warfare (OASuW) Increment 1 |website=Director, Operational Test and Evaluation |url=https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201164929/https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/navy/2018oasuw.pdf?ver=2019-08-21-155650-680 |archive-date=2020-02-01}}</ref> *Hipersoniese Aanvalskruisermissiel (HACM) {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} – beplan vir gebruik deur die Verenigde State se Lugmag.<ref>{{Cite web |title=Raytheon/Northrop Grumman team selected for HACM hypersonic weapon |url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/raytheonnorthrop-grumman-team-selected-for-hacm-hypersonic-weapon |access-date=2022-10-26 |website=Janes.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=US Air Force Selects Raytheon Missiles & Defense, Northrop Grumman to Deliver First Hypersonic Air-Breathing Missile |url=https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |access-date=2022-10-26 |website=Northrop Grumman Newsroom |language=en |archive-date=2022-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002171007/https://news.northropgrumman.com/news/releases/us-air-force-selects-raytheon-missiles-defense-northrop-grumman-to-deliver-first-hypersonic-air-breathing-missile |url-status=dead }}</ref> *SCIFiRE {{vlagland|Verenigde State van Amerika}}/{{vlagland|Australië}} – Southern Cross Integrated Flight Research Experiment (SCIFiRE) is 'n gesamentlike program tussen die Amerikaanse Departement van Verdediging en die Australiese Departement van Verdediging vir 'n Mach 5 ramstraalenjin-aangedrewe missiel.<ref>{{cite press release |title=Department of Defense Announces New Allied Prototyping Initiative Effort With Australia to Continue Partnership in Developing Air Breathing Hypersonic Vehicles |url=https://www.war.gov/News/Releases/Release/Article/2429061/department-of-defense-announces-new-allied-prototyping-initiative-effort-with-a/ |website=United States Department of Defense |access-date=18 Januarie 2022 |date=30 November 2020 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite press release |author1=Defence Minister Linda Reynolds |title=Australia collaborates with the US to develop and test high speed long-range hypersonic weapons |url=https://www.minister.defence.gov.au/minister/lreynolds/media-releases/australia-collaborates-us-develop-and-test-high-speed-long-range |website=Department of Defence Ministers |access-date=19 Januarie 2022 |date=1 Desember 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=SCIFiRE Hypersonics |url=https://www.airforce.gov.au/our-mission/scifire-hypersonics |website=Royal Australian Air Force |date=16 Julie 2021 |access-date=19 January 2022}}</ref> In September 2021 het die Amerikaanse Departement van Verdediging Voorlopige Ontwerpoorsigkontrakte aan Boeing, Lockheed Martin en Raytheon Missiles & Defense toegeken.<ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 3, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929103100/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2764928/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=3 September 2021}}</ref><ref>{{cite press release |title=Contracts For Sept. 1, 2021 |url=https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929131018/https://www.defense.gov/News/Contracts/Contract/Article/2762096/ |url-status=dead |archive-date=29 September 2021 |website=United States Department of Defence |access-date=18 Januarie 2022 |date=1 September 2021}}</ref> *YJ-19 {{vlagland|Volksrepubliek China}} – hipersoniese ramstraalenjin-antiskip-kruisermissiel<ref>{{cite web|url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |title=Chinese Victory Day Parade Spotlights New Weapon Priorities |website=Aviation Week |date=10 September 2025 |first=Chuanren |last=Chen |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910205227/https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/chinese-victory-day-parade-spotlights-new-weapon-priorities |archive-date=10 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3324050/breathtaking-science-behind-yj-19-chinas-first-hypersonic-cruise-missile |title=The breathtaking science behind YJ-19, China's first hypersonic cruise missile |website=South China Morning Post |date=2 September 2025 |last=Zhang |first=Tong }}</ref> ===Supersoniese kruisermissiele=== [[Lêer:Brahmos imds.jpg|duimnael|BrahMos uitgestal by IMDS 2007.]] Hierdie missiele beweeg vinniger as die [[spoed van klank]], gewoonlik met behulp van ramstraal-enjins. Die reikafstand is tipies 100–500 km, maar kan langer wees. Geleidingstelsels verskil tussen die stelsels. Voorbeelde: *ASALM US ALCM prototipe, toetsvliegtuig tot hipersonies Mach 5.5 {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} *3M-54 Kalibr (4 500&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland|Rusland}} (die "Sizzler" variant is slegs in staat tot supersoniese spoed in die terminale stadium) *3M-51 Alfa (250&nbsp;km, Mach 2.5) {{ vlagland|Rusland}} *Air-Sol Moyenne Portée (300–500&nbsp;km+, Mach 3) {{ vlagland|Frankryk}}&nbsp;– supersoniese afstandaanvalmissiel met kerplofkop *ASM-3 (400&nbsp;km, Mach 3+) {{vlagland|Japan}} *Blyskavka (100–370&nbsp;km) {{vlagland |Oekraïne}}&nbsp;– Artem Luch Pivdenmash *BrahMos (290–800&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Indië}} / {{vlagland|Rusland}}<ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=India now working on 1,500-km range BrahMos supersonic cruise missile |url=https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204100808/https://theprint.in/defence/india-now-working-on-1500-km-range-brahmos-supersonic-cruise-missile/550924/ |archive-date=4 Februarie 2021 |access-date=27 Januarie 2021 |website=The Print |language=en}}</ref> *CX-1 (280&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland | Volksrepubliek China}} *CJ-100 / DF-100 (2000–3000&nbsp;km, Mach 5) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *FC/ASW (onder ontwikkeling) – transnasionale kruisermissielprogram {{vlagland|Frankryk}} / {{ vlagland|Verenigde Koninkryk}} / {{ vlagland|Italië}}<ref name="Janes">[http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml Janes – Perseus: MBDA's missile of the future?] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20111113133922/http://home.janes.com/events/exhibitions/dsei2011/sections/daily/day1/perseus-mbdas-missile-of-.shtml |date=13 November 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |title= International Institute for Strategic Studies – IISS |access-date=8 Oktober 2015 |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628163208/http://www.iiss.org/whats-new/iiss-experts-commentary/from-the-paris-air-show-enter-perseus/ |archive-date=28 Junie 2012 }}</ref><ref name="The Telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/8587357/New-British-missile-three-times-as-fast-as-current-weapons.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=New British missile three times as fast as current weapons|date= 21 Junie 2011|work=Telegraph.co.uk|access-date= 8 Oktober 2015|last1= Harding|first1= Thomas}}</ref><ref name="MBDA Systems">{{Cite web|url=http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20130512144417/http://www.mbda-systems.com/mediagallery/files/cvs401-perseus-_datasheet-1315926538.pdf|url-status=dead|title=MBDA Systems|archive-date=12 Mei 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/paris-perseus-set-to-go-on-the-attack-358513/|title= PARIS: Perseus set to go on the attack|work= Flightglobal.com|access-date= 8 Oktober 2015 |date=22 Junie 2011}}</ref> *Hsiung Feng III (100–150&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China}} *Hyunmoo-3 (1500&nbsp;km, Mach 1.2) {{ vlagland|Suid-Korea}} *Kh-20 (380–600&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland |Sowjetunie}} *Kh-31 (25–110&nbsp;km, Mach 3.5) {{ vlagland|Rusland}} *Kh-32 (600–1 000&nbsp;km, Mach 4.6) {{vlagland|Rusland}} *Kh-80 (3 000–5 000&nbsp;km, Mach 3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-270 Moskit (120–250&nbsp;km, Mach 2–3) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{vlagland|Rusland}} *P-500 Bazalt (550&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *P-700 Granit (625&nbsp;km, Mach 2.5+) {{ vlagland|Sowjetunie}} / {{vlagland |Rusland}} *P-800 Oniks / Kh-61 (600–800&nbsp;km, Mach 2.6) {{vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland |Rusland}} *P-1000 Vulkan (800&nbsp;km, Mach 3+) {{ vlagland |Sowjetunie}} / {{ vlagland|Rusland}} *YJ-12 (250–400&nbsp;km, Mach 4) {{ vlagland |Volksrepubliek China}} *YJ-18 (220–540&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *YJ-91 (15–120&nbsp;km, Mach 3.5) {{vlagland |Volksrepubliek China }} *Yun Feng (1200–2 000&nbsp;km, Mach 3) {{vlagland|Republiek China}} *SSM-N-9 Regulus II (1 852&nbsp;km, Mach 2) {{ vlagland|Verenigde State}} ===Interkontinentale-afstand supersoniese kruisermissiele=== *Burya (8 500 km) (gekanselleer in 1960) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *MKR (8 000 km) {{vlagland| Volksrepubliek China}} *RSS-40 Buran (8 500 km) (gekanselleer in 1957) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *SLAM (gekanselleer in 1964) {{ vlagland |Verenigde State}} *SM-64 Navaho (gekanselleer in 1958) {{vlagland |Verenigde State}} ===Langafstand subsoniese kruisermissiele=== [[Lêer:Nirbhay missiles during Republic Day Parade 2018.jpg|duimnael|Indië se Nirbhay-missiele gemonteer op 'n vragmotor-gebaseerde lanseerder.]] China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur <ref name="chandar">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ug-6DgAAQBAJ&pg=PT314|title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces|last=(Retd.)|first=Col Y. Udaya Chandar|date=2017|publisher=Notion Press|isbn=978-1-946983-79-4|page=314}}</ref> Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram<ref name="chandar" /> en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik. Voorbeelde: China, Frankryk, Indië, Iran, Israel, Japan, Noord-Korea, Rusland, Suid-Korea, Oekraïne en die Verenigde State het verskeie langafstand-subsoniese kruisermissiele ontwikkel. Hierdie missiele het 'n reikafstand van meer as 1 000 kilometer en vlieg teen ongeveer 800 kilometer per uur <ref name="chandar" /> Hulle het tipies 'n lanseringsgewig van ongeveer 1 500 kilogram<ref name="chandar" /> en kan óf 'n konvensionele óf 'n kernplofkop dra. Vroeëre weergawes van hierdie missiele het traagheidsnavigasie gebruik; latere weergawes gebruik baie meer akkurate TERCOM- en DSMAC-stelsels. Mees onlangse weergawes kan satellietnavigasie gebruik. Voorbeelde: *3M-54 Kalibr (tot 4 500 km) {{vlagland|Rusland}} *AGM-86 ALCM (from 1 100 to >2 400 km) {{vlagland|Verenigde State}} *AGM-129 ACM (from 3 450 to 3 700 km) {{vlagland |Verenigde State}} *AGM-181 LRSO (>2 500 km) {{vlagland |Verenigde State}} *[[BGM-109 Tomahawk]] (tot 1 700 km) {{vlagland |Verenigde State}} *BGM-109G Grondgelanseerde kruisermissiel (2 500 km) {{vlagland |Verenigde State}} *Kh-55 (3 000 km) and Kh-65 {{vlagland |Rusland}} *Kh-101 (4 500–5 500 km) {{vlagland |Rusland}} *Iskander-K (nie minder as 3 500 km) {{vlagland|Rusland}} *Hwasal-1 (1 500–2 000 km) {{vlagland|Noord-Korea|name=Korea, Noord}} *Hwasal-2 (> 2 000 km) {{vlagland|Noord-Korea|name=Korea, Noord}} *RK-55 (3 000 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *Nirbhay (tot 1 500 km)<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/nirbhay-cruise-missile-test-fired-drdo-says-indigenous-engine-a-success-101628656458294.html|title = Nirbhay cruise missile test-fired; indigenous engine a success, say officials| work=Hindustan Times |date = 11 Augustus 2021}}</ref> {{vlagland|Indië}} *MdCN (tot 1 400 km) {{vlagland|Frankryk}} *Paveh (1 650 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/iran-unveils-new-paveh-cruise-missile-that-can-reach-israel|title = Iran unveils new 'Paveh' cruise missile that can reach Israel| website=The Times of Israel |date = 25 Februarie 2023}}</ref> {{vlagland|Iran}} *Hoveyzeh (1 350 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.tehrantimes.com/news/432567/Iran-unveils-long-range-Hoveyzeh-cruise-missile|title = Iran unveils long-range Hoveyzeh cruise missile|date = 2 Februarie 2019}}</ref>{{vlagland |Iran}} *Abu Mahdi (over 1 000 km) <ref>{{Cite web|url=https://www.mashreghnews.ir/news/1108707/%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AD-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C|title = Description of the characteristics of 'Martyr Haj Qasem' and 'Martyr Abu Mahdi' missiles|date = 20 Augustus 2020}}</ref> {{vlagland|Iran}} *Quds 1 Houthi {{vlagland |Jemen}} *Hsiung Feng IIE (600–1200 km) {{vlagland|Republiek China}} *Hyunmoo III (Hyunmoo IIIA – 500 km, Hyunmoo IIIB – 1 000 km, Hyunmoo IIIC – 1,500 km) {{vlagland|Suid-Korea}} *Type 12 SSM (1 500 km under development) {{vlagland|Japan}} *MGM-13 Mace {{vlagland |Verenigde State}} *DF-10/CJ-10 (CJ-10K – 1 500 km, CJ-20 – 2 000 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *Popeye Turbo SLCM {{vlagland |Israel}} *Diep Presisie Aanvalsvermoë DPSC (meer as 2 000 km onder ontwikkeling) {{vlagland|Duitsland}}{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}, deel van die Trinity House Ooreenkoms.<ref>{{cite web |url=https://aviationweek.com/defense/budget-policy-operations/germany-uk-reveal-trinity-house-deep-strike-missile-development |title=Germany and UK Reveal Trinity House Deep Strike Missile Development Plans |last1=Osborne |first1=Tony |last2=Wall |first2=Robert |work=Aviation Week |date=15 Mei 2025 |access-date=23 Mei 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.twz.com/air/long-range-deep-precision-strike-missile-to-be-developed-by-uk-and-germany |title=Long-Range 'Deep Precision Strike' Missile To Be Developed By UK And Germany |last=Newdick |first=Thomas |website=The War Zone |date=16 Mei 2025 |access-date=23 Mei 2025}}</ref> *FP-5 Flamingo (3 000&nbsp;km) {{vlagland|Oekraïne}}<ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/news-features/new-ukrainian-cruise-missile-with-claimed-1800-mile-range-breaks-cover|title=New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover|first=Thomas|last=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=18 August 2025}}</ref> *FP-5 Flamingo (3 000 km){{vlagland |Oekraïne}}<ref>{{Cite web|url=https://www.twz.com/news-features/new-ukrainian-cruise-missile-with-claimed-1800-mile-range-breaks-cover|title=New Ukrainian Cruise Missile With Claimed 1,800-Mile Range Breaks Cover|first=Thomas|last=Newdick|first2=Joseph|last2=Trevithick|date=18 Augustus 2025}}</ref> ===Interkontinentale-afstand subsoniese kruisermissiel=== *9M730 Burevestnik {{vlagland|Rusland}} *SM-62 Snark (10 200 km) {{vlagland|Verenigde State}} ===Medium-afstand subsoniese kruisermissiel=== [[Lêer:Storm Shadow p1220865.jpg|duimnael|Storm Shadow (Frankryk /VK).]] Voorbeelde: *AGM-158 JASSM (370–1900 km) {{vlagland |Verenigde State}} *[[Lêer:Babur Cruise Missle at Ideas 2008 cropped.jpg|duimnael|'n Pakistanse Babur-kruisermissiellanseerder.]]AGM-158C LRASM (370 km) {{vlagland |Verenigde State}} *Atmaca {{vlagland|Turkye}} *Babur (290–900 km) {{vlagland |Pakistan}} *Harbah (250–450 km) {{vlagland |Pakistan}} *Hatf-VIII / Ra'ad Mark-2 ALCM (400 km) {{vlagland |Pakistan}} *Hsiung Feng IIE (600–2000 km) {{vlagland|Republiek China}} *Hyunmoo-3 (minder as 1500 km) {{vlagland |Suid-Korea}} *Iskander-K {{vlagland |Rusland}} *KD-63 {{vlagland|Volksrepubliek China}} *NASM-MR {{vlagland|Indië}} *Taurus KEPD 350 (500+ km) {{vlagland |Duitsland}} *Kh-50 (Kh-SD) and Kh-101 Kh-65 weergawes {{vlagland |Rusland}} *MGM-1 Matador (700 km) {{vlagland |Verenigde State}} *Ra'ad ALCM (350 km) {{vlagland |Pakistan}} *Raad (360 km) {{vlagland|Iran}} *SOM (SOM B Block I) – 500 km, 1 500 km en 2 500 km weergawes (350 km reikafstand onder serieproduksie, 500 km+ reikafstand onder ontwikkeling){{vlagland|Turkye}}<ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-aims-to-increase-ballistic-missile-ranges.aspx?pageID=238&nID=12731&NewsCatID=345|title=BUSINESS – Turkey aims to increase ballistic missile ranges|author=Ümit Enginsoy|date=Februarie 2012 |publisher=Hurriyetdailynews.com|access-date=13 Februarie 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/19680119.asp|title=Tübıta: Hedefimiz 2 bin 500 kilometre menzilli füze yapmak |date=14 Januarie 2012|publisher=Hurriyet.com.tr|access-date=13 Februarie 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.trt.net.tr/trtavaz/turk-fuzesi-som-icin-geri-sayim-basladi--haber-detay,tr,24107.aspx|title=Türk Füzesi SOM İçin Geri Sayım Başladı – Haber – TRT Avaz|publisher=Trt.net.tr|access-date=13 Februarie 2012|archive-date=10 Mei 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510220244/http://www.trt.net.tr/trtavaz/turk-fuzesi-som-icin-geri-sayim-basladi--haber-detay,tr,24107.aspx|url-status=dead}}</ref> *SSM-N-8 Regulus (926 km) {{vlagland |Verenigde State}} *P-5 Pyatyorka (450–750 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}}/{{vlagland |Rusland}}/{{vlagland|Noord-Korea|name=Korea, Noord}} *S8000 Banderol {{vlagland |Rusland}} *Storm Shadow / SCALP-EG (550 km, Mach 0.65) {{vlagland |Verenigde Koninkryk}} *Type 12 SSM (binne 1000 km onder ontwikkeling) {{vlagland |Japan}} *Ya-Ali (700 km) {{vlagland |Iran}} *Zarb (320 km) {{vlagland|Pakistan}} *Ragnarök (926 km) {{vlagland |Verenigde State}}<ref>{{cite web | title=kratos-unveils-revolutionary-low-cost-cruise-missile-system-ragnarok | url=https://www.kratosdefense.com/newsroom/kratos-unveils-revolutionary-low-cost-cruise-missile-system-ragnarok }}</ref><ref>{{cite web | title=ragnarok-mini-cruise-missile-with-big-range-targets-150k-price-tag | url=https://www.twz.com/air/ragnarok-mini-cruise-missile-with-big-range-targets-150k-price-tag }}</ref> *Narwhal {{vlagland|Tsjeggië}} (680 km )<ref>{{cite web | title=what_is_the_new_narwhal_cruise_missile_for_ukraine_that_can_strike_moscow_and_engels | url=https://en.defence-ua.com/weapon_and_tech/what_is_the_new_narwhal_cruise_missile_for_ukraine_that_can_strike_moscow_and_engels-16752.html }}</ref><ref>{{cite web | title=czech-defense-tech-company-lpp-readies-first-cruise-missile | url=https://aviationweek.com/defense/missile-defense-weapons/czech-defense-tech-company-lpp-readies-first-cruise-missile }}</ref> *Taimoor (600 km) {{vlagland|Pakistan}} <ref>{{Cite web|url=https://www.flightglobal.com/fixed-wing/pakistan-test-launches-taimoor-cruise-missile-from-mirage/165837.article|title=Pakistan test launches Taimoor cruise missile from Mirage|first=Greg|last=Waldron|first2=|last2=|date=5 Januarie 2026}}</ref> *Lanca (missile) (600 km) {{vlagland|Pole}} <ref>{{Cite web|url=https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/weapons/wb-group-reveals-lanca-cruise-missile-with-payload-capacity-of-hundreds-of-kilograms|title=WB Group reveals Lanca cruise missile with payload capacity of hundreds of kilograms|first=Jakub |last=Link-Lenczowski |first2=|last2=|date=10 Oktober 2025}}</ref> *Ruta (missile) (450 km) {{vlagland|Switserland}} <ref>{{cite web | title=destinus-ruta | url=https://www.destinus.com/page/destinus-ruta }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===Kortafstand subsoniese kruisermissiele=== [[Lêer:NSM PICT0001.JPG|duimnael|Vlootaanvalskruisermissiel van die Noorse Vloot.      ]] Kortafstand subsoniese kruisermissiele is sodanige missiele wat ongeveer 500 kilogram weeg en 'n reikafstand van tot 300 km het. Voorbeelde: *Apache (100–140 km) {{vlagland|Frankryk}} *AVMT-300 (300 km) {{vlagland| Brasilië}} *MICLA-BR (300 km) {{vlagland| Brasilië}} <ref>{{cite news |title=FOTO: Caça F-5M voando com o míssil de cruzeiro MICLA-BR|url=https://www.aereo.jor.br/2019/10/01/foto-caca-f-5m-voando-com-o-missil-de-cruzeiro-micla-br|publisher=Poder Aéreo|language=pt|date=1 Oktober 2019}}</ref> *Hyunmoo-3 (over 300 km) shorter range {{vlagland |Suid-Korea}} *SSM-700K Haeseong (180+ km) {{vlagland |Suid-Korea}} *JFS-M (499 km) {{vlagland |Duitsland}} *Kh-35 (130–300 km) {{vlagland |Rusland}}, KN-19 Ks3/4 {{vlagland|Noord-Korea|name=Korea, Noord}} *Kh-59 (115–550 km) {{vlagland|Rusland}} *P-15 (40–80 km) {{vlagland |Rusland}} , KN-1 {{vlagland|Noord-Korea|name=Korea, Noord}} *Nasr-1 {{vlagland|Iran}} *Zafar (25 km) {{vlagland |Iran}} *Noor {{vlagland |Iran}} *Qader {{vlagland|Iran}} *NASM-SR {{vlagland|Indië}} *Naval Strike Missile (185–555 km) {{vlagland|Noorweë}} *RBS-15 {{vlagland|Swede}} *Korshun {{vlagland |Oekraïne}} – plaaslike weergawe van Kh-55 en RK-55 *Neptune {{vlagland|Oekraïne}}<ref>{{cite web |title=Ukraine Tests Advanced Subsonic Cruise Missile 'Neptune' |url=http://www.defenseworld.net/news/21881 |website=Defense World |date=31 Januarie 2018 |access-date=31 Januarie 2018 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20180201082450/http://www.defenseworld.net/news/21881#.WnLO3-jP38A |archive-date=1 Februarie 2018}}</ref> *[[Lêer:Hsiung Feng II Anti-Ship Missile Display in Chengkungling 20111009a.jpg|duimnael|Hsiung Feng II anti-skip missiel uitgestal in Chengkungling.  ]]Hsiung Feng II {{vlagland|Republiek China}} *Wan Chien {{vlagland|Republiek China}} *VCM-01 (100–300 km) {{vlagland|Viëtnam}} *Aist (100–300 km) {{vlagland|Belarus}} *Marte (100+ km) {{vlagland|Italië}} *[[Lêer:Hsiung-Feng-2-sketch.svg|duimnael|Hsiung Feng II.     ]]Sea Killer uitvoer variant {{vlagland|Italië}} *Otomat (180 km) {{vlagland|Italië}} *Otomat Mk2 E / Teseo Mk2/E (360 km) {{vlagland|Italië}} *C-801 (40 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *C-802 (120–230 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *C-803 {{vlagland|Volksrepubliek China}} *C-805 {{vlagland|Volksrepubliek China}} *C-602 {{vlagland|Volksrepubliek China}} *CM-602G {{vlagland|Volksrepubliek China}} *Çakır {{vlagland|Turkye}} *Delilah missile (250 km) {{vlagland |Israel}} *Gabriel IV (200 km) {{vlagland |Israel}} *Popeye turbo ALCM (78 km) {{vlagland|Israel}} *Sea Breaker (300 km) {{vlagland |Israel}} *RGM-84 Harpoon (124–310 km) {{vlagland |Verenigde State}} *AGM-84E Standoff Land Attack Missile (110 km) {{vlagland |Verenigde State}} *AGM-84H/K SLAM-ER (270 km) {{vlagland |Verenigde State}} *Silkworm (100–500 km) {{vlagland|Volksrepubliek China}} *SOM {{vlagland|Turkye}} [7 <ref>{{cite web |date=4 Junie 2011 |title=Yerli seyir füzesi, 180 kilometreden hedefini vuracak – Hürriyet Gündem |url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/17954640.asp?gid=381 |access-date=13 Februarie 2012 |publisher=Hurriyet.com.tr}}</ref><ref>{{cite web |title=Yerli seyir füzesi, 180 kilometreden hedefinin vuracak – Kirpi HABER Cesur &#124; Özgür &#124; Tarafsız Habercilik |url=http://www.kirpihaber.com/teknoloji-bilim/yerli-seyir-fuzesi-180-kilometreden-hedefinin-vuracak.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607033259/http://www.kirpihaber.com/teknoloji-bilim/yerli-seyir-fuzesi-180-kilometreden-hedefinin-vuracak.htm |archive-date=2011-06-07 |access-date=13 Februarie 2012 |publisher=Kirpihaber.com}}</ref> *[[V-1-vlieënde bom]] (250 km) {{vlagland |Nazi-Duitsland}} ==Ontplooiing== [[Lêer:AGM-129A - 2006 0306 b52 2lg.jpg|links|duimnael|AGM-129 ACM word vasgeheg op 'n B-52H bomwerper.]] Die mees algemene missie vir kruisermissiele is om relatief hoëwaarde-teikens soos skepe, bevelbunkers, brûe en damme aan te val.<ref>{{cite web|url=http://www.raytheon.com/capabilities/products/tomahawk/|title=Raytheon: Tomahawk Cruise Missile|website=www.raytheon.com|access-date=2016-09-19|archive-date=2012-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120204042829/http://www.raytheon.com/capabilities/products/tomahawk/|url-status=dead}}</ref> Moderne geleidingstelsels maak akkurate aanvalle moontlik. Sedert 2001 het die [[BGM-109 Tomahawk]]-missielmodel 'n belangrike deel van die Verenigde State se vlootarsenaal geword. Dit gee skepe en duikbote 'n ietwat akkurate, langafstand-, konvensionele landaanvalwapen. Sodanige missiel kos ongeveer US$1,99 miljoen per eenheid.<ref>{{cite web |title=FY 2017 Program Acquisition Costs by Weapon System - Tactical Tomahawk Cruise Missile |url=https://comptroller.war.gov/Portals/45/documents/defbudget/FY2017/FY2017_Weapons.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424113923/http://comptroller.defense.gov/Portals/45/Documents/defbudget/fy2017/FY2017_Weapons.pdf |archive-date=2016-04-24 |url-status=live |website=United States Department of Defense}}</ref> Beide die Tomahawk en die AGM-86 is wyd tydens Operasie Desert Storm gebruik. Op 7 April 2017, tydens die [[Siriese Burgeroorlog]], het Amerikaanse oorlogskepe meer as 50 kruisermissiele op 'n Siriese lugbasis afgevuur as vergelding vir 'n Siriese chemiese wapenaanval teen 'n rebellevesting.<ref>{{cite web |title=US missiles blast Syria; Trump demands 'end the slaughter' |url=https://apnews.com/article/donald-trump-syria-ap-top-news-international-news-politics-de1b6e80a0cf4d84bca38835e9bb3310 |website=AP News|date=20 April 2021 }}</ref> Die [[Amerikaanse Lugmag]] (USAF) ontplooi 'n lug-gelanseerde kruisermissiel, die AGM-86 ALCM. Die [[Boeing B-52 Stratofortress]] is die eksklusiewe afleweringsvoertuig vir die AGM-86 en AGM-129 ACM. Beide missieltipes is konfigureerbaar vir óf konvensionele óf kernplofkoppe. Die USAF het die AGM-86 vir sy bomwerpervloot aangeneem, terwyl die AGM-109 aangepas is om vanaf vragmotors en skepe te lanseer en deur die USAF en Vloot aangeneem is. Die vragmotor-gelanseerde weergawes, en ook die Pershing II en SS-20 Intermediêre Afstand Ballistiese Missiele, is later vernietig onder die bilaterale INF (Intermediêre Afstand Kernmagte) verdrag met die USSR. [[Lêer:BRAHMOS Launcher.JPG|duimnael|Die Indiese Leër se BrahMos supersoniese kruisermissiele gemonteer op Mobiele Outonome Lanseerders (MOL).]] Die [[Britse Koninklike Vloot]] (RN) bedryf ook kruisermissiele, spesifiek die VSA-vervaardigde Tomahawk, wat deur die RN se kernduikbootvloot gebruik word. Britse konvensionele kernkopweergawes is vir die eerste keer in 1999 deur die RN in gevegte afgevuur, tydens die [[Kosovo-oorlog]] (die Verenigde State het kruisermissiele in 1991 afgevuur). Die Koninklike Lugmag gebruik die Storm Shadow-kruisermissiel op sy [[Typhoon-klas duikboot|Typhoon]] en voorheen sy Tornado GR4-vliegtuig. Dit word ook deur Frankryk gebruik, waar dit bekend staan as SCALP EG, en word deur die Armée de l'Air se Mirage 2000- en Rafale-vliegtuie gedra. Indië en Rusland het gesamentlik die supersoniese kruisermissiel BrahMos ontwikkel. Daar is drie weergawes van die Brahmos: skip-/land-gelanseer, lug-gelanseer en duikboot-gelanseer. Die skip-/land-gelanseer weergawe was teen laat 2007 in werking. Die Brahmos het die vermoë om teikens op land aan te val. Rusland gaan ook voort om ander kruisermissiele te bedryf: die SS-N-12 Sandbox, SS-N-19 Shipwreck, SS-N-22 Sunburn en SS-N-25 Switchblade. Duitsland en Spanje bedryf die Taurus-missiel terwyl Pakistan die Babur-missiel vervaardig het.<ref name="CSIS Missile Threat3"/> Beide die Volksrepubliek van China en die Republiek van China (Taiwan) het verskeie kruisermissielvariante ontwerp, soos die bekende C-802, waarvan sommige in staat is om biologiese, chemiese, kern- en konvensionele kernkoppe te dra ===Kernbewapende kruisermissiele=== ====China==== China het die CJ-10-landaanvalkruisermissiel wat in staat is om 'n kernplofkop te dra.<ref>{{Cite web|last=Bommakanti|first=Kartik|date=4 Desember 2020|title=China's Cruise Missile Capabilities: Implications for the Indian Army and Air Force|url=https://www.orfonline.org/research/chinas-cruise-missile-capabilities/?amp#|url-status=live|access-date=18 Desember 2021|website=Observer Research Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204151239/https://www.orfonline.org/research/chinas-cruise-missile-capabilities/?amp |archive-date=4 Desember 2020 }}</ref> Daarbenewens blyk dit dat China in Augustus 2021 'n hipersoniese kruisermissiel getoets het, 'n bewering wat hulle ontken.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-58953352|title=China Denies Testing Nuclear-Capable Hypersonic Cruise Missile|work=BBC News |date=18 Oktober 2021 |access-date=18 Oktober 2021}}</ref> ====Frankryk==== Die Franse ''Force de frappe''-kernmagte sluit beide land- en see-gebaseerde bomwerpers in met Air-Sol Moyenne Portée (ASMP) hoëspoed medium-afstand kernkruisermissiele. Twee modelle is in gebruik, ASMP en 'n nuwer ASMP-Amelioré (ASMP-A), wat in 1999 ontwikkel is. Na raming is 40 tot 50 vervaardig.<ref>{{cite web |title=Air-Sol Moyenne Portée (ASMP/ ASMP-A) |work=Missile Threat |publisher=Center for Strategic and International Studies |date=23 April 2024 |access-date=23 Mei 2025 |url=https://missilethreat.csis.org/missile/asmp/}}</ref><ref>James O’Halloran, IHS Jane's Weapons: Strategic 2015-2016, 2015, (United Kingdom: IHS), 134-135.</ref> ====Indië==== Indië het in 2017 suksesvol sy inheemse Nirbhay ('Vreesloos') land-aanval kruisermissiel getoets, wat kernplofkoppe tot 'n trefafstand van 1 000 km kan lewer.<ref name="Nirbhay, ToI, 2017" >{{cite news |title=India successfully tests its first nuclear-capable cruise missile |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/india-successfully-tests-its-first-nuclear-capable-cruise-missile/articleshow/61550465.cms |newspaper=The Times of India |date=7 November 2017}}</ref> Nirbhay is suksesvol getoets.<ref name="Nirbhay, ToI, 2017" /><ref>{{cite news |title=Nuclear-capable Nirbhay cruise missile's test fails for the fourth time |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/nuclear-capable-nirbhay-cruise-missiles-test-fails-for-the-fourth-time/articleshow/56105444.cms |newspaper=The Times of India |date=21 Desember 2016 |access-date=21 Desember 2016}}</ref> ====Israel==== Die Israeliese Verdedigingsmagte het na bewering die medium-afstand lug-gelanseerde Popeye Turbo ALCM en die Popeye Turbo SLCM medium-lang-afstand kruisermissiel met kernkoppe op Dolphin-klas duikbote ontplooi.<ref>{{Cite book |last=Udaya Chandar |first=Y |title=The Modern Weaponry of the World's Armed Forces |publisher=Notion Press |year=2017 |isbn=9781946983794}}</ref> ====Pakistan==== Pakistan het tans vyf kruisermissielstelsels: die lug-gelanseerde Ra'ad-I en sy verbeterde weergawe Ra'ad-II sowel as Taimoor; die grond- en duikboot-gelanseerde Babur;<ref name="CSIS Missile Threat3">{{cite web|url=https://missilethreat.csis.org/missile/hatf-7/|title=Hatf 7 "Babur" – Missile Threat|website=CSIS.org|access-date=26 Julie 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thediplomat.com/2017/01/south-asian-strategic-stability-and-pakistans-babur-3-submarine-launched-cruise-missile/|title=South Asian Strategic Stability and Pakistan's Babur-3 Submarine-Launched Cruise Missile|first1=Ankit |last1=Panda |first2=Prashanth |last2=Parameswaran|work=The Diplomat|access-date=2017-12-01|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-38563330|title=Pakistan announces cruise missile success|date=2017|work=BBC News|access-date=2017-12-01|language=en-GB}}</ref>skip-gelanseerde Harbah-missiel<ref>{{Cite news|url=https://thediplomat.com/2018/01/pakistan-tests-an-indigenously-developed-anti-ship-cruise-missile/|title=Pakistan Tests An Indigenously Developed Anti-Ship Cruise Missile|first=Ankit |last=Panda|work=The Diplomat|access-date=2018-01-13|language=en-US}}</ref> en oppervlak-gelanseerde Zarb-missiel.<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1251049|title=Pakistan Navy inducts coastal anti-ship 'Zarb' missile after successful test|last=Haider|first=Mateen|date=9 April 2016|work=DAWN.COM|access-date=2018-01-17|language=en-US}}</ref> Beide, Ra'ad en Babur, kan kernplofkoppe tussen 10 en 25 knope dra, en dit na teikens op 'n afstand van onderskeidelik tot 300 km en 450 km aflewer.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/nuclear-capable-nirbhay-cruise-missiles-test-fails-for-the-fourth-time/articleshow/56105444.cms|title=Nirbhay: Nuclear-capable Nirbhay cruise missile's test fails for the fourth time |website=The Times of India|date=21 Desember 2016 }}</ref> Babur is sedert 2010 in diens van die Pakistanse Leër, en die Pakistanse Vloot sedert 2018.<ref>{{cite web|url=http://www.ipcs.org/article/india/pakistans-babur-and-raad-cruise-missiles-strategic-implications-for-india-3681.html|title=Pakistan's Babur and Ra'ad Cruise Missiles: Strategic Implications for India|last1=Mason|first1=Shane|website=Institute of Peace and Conflict Studies|access-date=20 Januarie 2016}}</ref> ====Rusland==== [[Lêer:3M-54E1.jpg|duimnael|Uitvoervariant van die Kalibr-missiel.   ]] Rusland het Kh-55SM-kruisermissiele, met 'n reikwydte soortgelyk aan die Verenigde State se AGM-129-reikwydte van 3000 km, maar kan 'n kragtiger kernwapenkop van 200 kt dra. Hulle is toegerus met 'n TERCOM-stelsel wat hulle toelaat om teen 'n hoogte laer as 110 meter teen subsoniese snelhede te vlieg terwyl hulle 'n CEP-akkuraatheid van 15 meter met 'n traagheidsnavigasiestelsel verkry. Hulle word vanuit die lug gelanseer vanaf óf [[Toepolef Tu-95]]'s, [[Toepolef Tu-22|Toepolef Tu-22M's]] óf Toepolef Tu-160's, elk in staat om 16 vir die Tu-95, 12 vir die Tu-160 en 4 vir die Tu-22M te dra. 'n Stealth-weergawe van die missiel, die Kh-101, is in ontwikkeling. Dit het soortgelyke eienskappe as die Kh-55, behalwe dat die reikwydte tot 5 000 km verleng is, toegerus is met 'n konvensionele kernplofkop van 1 000 kg, en het stealth-kenmerke wat die waarskynlikheid van onderskepping verminder.<ref>{{cite web |title=Kh-101 – Russian and Soviet Nuclear Forces |url=https://fas.org/nuke/guide/russia/bomber/kh-101.htm |publisher=Fas.org |access-date=13 Februarie 2012 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Na die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] was die mees onlangse kruisermissiel wat ontwikkel is, die Kalibr-missiel, wat in die vroeë 1990's in produksie getree het en amptelik in 1994 in die Russiese arsenaal opgeneem is. Dit het egter eers op 7 Oktober 2015 sy gevegsdebuut in [[Sirië]] gesien as deel van die Russiese militêre veldtog in Sirië. Die missiel is sedert sy debuut nog 14 keer in gevegsoperasies in Sirië gebruik. In die laat 1950's en vroeë 1960's het die Sowjetunie probeer om kruisermissiele te ontwikkel. In hierdie kort tydperk het die Sowjetunie aan byna tien verskillende tipes kruisermissiele gewerk. As gevolg van hulpbronne was die meeste van die aanvanklike tipes kruisermissiele wat deur die Sowjetunie ontwikkel is, egter see-gelanseerde kruisermissiele of duikboot-gelanseerde kruisermissiele (SLCM's). Die SS-N-1-kruisermissiel is ontwikkel om verskillende konfigurasies te hê om vanaf 'n [[duikboot]] of 'n skip afgevuur te word. Met verloop van tyd het die Sowjetunie egter ook begin werk aan lug-gelanseerde kruisermissiele (ALCM). Hierdie ACLM-missiele is tipies afgelewer via bomwerpers wat as "Blinders" of "Backfire" aangewys is. Die missiele in hierdie konfigurasie is die AS-1 en AS-2 genoem, met uiteindelike nuwe variante met meer ontwikkelingstyd. Die hoofdoel van Sowjet-gebaseerde kruisermissiele was om verdedigings- en aanvalsmeganismes teen vyandelike skepe te hê; met ander woorde, die meeste van die Sowjet-kruisermissiele was anti-skipmissiele. In die 1980's het die Sowjetunie 'n arsenaal van kruisermissiele van byna 600 platforms ontwikkel, wat uit land-, see- en lugafleweringstelsels bestaan het.<ref>{{cite journal|last=Arkin|first=William|date=Mei 1983|title=Soviet Cruise Missile Programs|journal=Arms Control Today|volume=13|issue=4|pages=3–4|jstor=23623103}}</ref> ====Verenigde State==== [[Lêer:Agm-129 acm (cropped).jpg|links|duimnael|'n AGM-129 ACM van die Verenigde State se Lugmag.]] Die Verenigde State het op een of ander tydstip nege kernbewapende kruisermissiele ontplooi. *MGM-1 Matador grond-gelanseerde missiel, buite diens *MGM-13 Mace grond-gelanseerde missiel, buite diens *SSM-N-8 Regulus duikboot-gelanseerde missiel, buite diens *SM-62 Snark grond-gelanseerde missiel, buite diens *AGM-28 Hound Dog lug-gelanseerde missiel, buite diens *BGM-109G Grond-gelanseerde Kruisermissiel, buite diens *AGM-129 ACM lug-gelanseerde missiel, buite diens<ref>{{cite web|url=https://www.tinker.af.mil/News/story/id/123299303/ |title=Cruise missile career comes to a close |publisher=U.S. Air Force, Tinker Air Force Base public affairs |date=24 April 2012 |access-date=27 Desember 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220061518/http://www.tinker.af.mil/news/story.asp?id=123299303 |archive-date=20 Desember 2013}}</ref> *AGM-86 ALCM lug-gelanseerde kruisermissiel, 350 tot 550 missiele en W80-plofkoppe steeds in diens *[[BGM-109 Tomahawk]]-kruisermissiel in kernduikboot-, oppervlakskip- en grond-gelanseerde modelle, kernmodelle buite diens maar plofkoppe word in reserwe gehou. == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wapentuig]] [[Kategorie:Ammunisie]] s3kypxxz7z1us65sm37bimwkie79mep 0 461121 2966585 2901849 2026-09-12T01:09:48Z Nikolai Kurbatov 125512 2966585 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Odyssey''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Odyssey | beeld = | regisseur = Christopher Nolan | produksieleier = Emma Thomas<br />Christopher Nolan | draaiboekskrywer = Christopher Nolan | met = {{Plainlist| * [[Matt Damon]] * Tom Holland * [[Anne Hathaway]] * [[Robert Pattinson]] * [[Zendaya]] * [[Charlize Theron]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Ludwig Göransson | redigeerder = Jennifer Lame | verspreider = Universal Pictures | ateljee = Universal Pictures<br />Syncopy | vrystelling = [[17 Julie]] [[2026]] | speeltyd = | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 33764258 }} '''''The Odyssey''''' is 'n opkomende epiese fantasie-aksiefilm geskryf en geregisseer deur [[Christopher Nolan]].<ref>[https://variety.com/2026/film/news/christopher-nolan-odyssey-superheroes-homer-marvel-1236737774/ Christopher Nolan Says ‘The Odyssey’ Has the ‘Original Superheroes’ and Homer Was the ‘Marvel of Its Day’]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/05/christopher-nolan-tom-holland-the-odyssey-marvel-1236881162/ Christopher Nolan Praises Tom Holland’s “Incredible Talent” & Says ‘The Odyssey’s Source Material Is The “Marvel Of Its Day”]</ref> Dit is 'n verwerking van [[Homeros]] se [[Antieke Griekeland|antieke Griekse]] [[epiek|epiese verhaal]] die ''[[Odusseia]]'', met [[Matt Damon]] as [[Odusseus]], die Griekse koning van Ithaca, en beskryf sy lang en gevaarlike reis huiswaarts na die [[Trojaanse Oorlog]], terwyl hy probeer om weer met sy vrou, [[Penelope (mitologie)|Penelope]], vertolk deur [[Anne Hathaway]], te herenig. Die rolverdeling sluit ook onder andere Tom Holland, [[Robert Pattinson]], [[Lupita Nyong'o]], [[Zendaya]] en [[Charlize Theron]] in. Nolan en sy vrou Emma Thomas vervaardig die film deur hul produksiemaatskappy, Syncopy. Nolan het in Maart 2024 begin skryf aan ''The Odyssey''. Die film is in Desember van dieselfde jaar aangekondig. Matt Damon is in Februarie 2025 vir die hoofrol bevestig. Nolan het gekies om 'n realistiese interpretasie van die Griekse mitologie uit te beeld en het inspirasie geput uit die 2017-vertaling van die ''Odusseia'' deur die Brits-Amerikaanse klassikus Emily Wilson asook die films van die spesiale-effekte-kunstenaar Ray Harryhausen. Verfilming het van Februarie tot Augustus 2025 plaasgevind in Marokko, Griekeland, Italië, Skotland, Ysland, Wes-Sahara en Malta, sowel as by 'n ateljee-klankverhoog in Los Angeles. Met 'n geraamde begroting van $250 miljoen, is die film die duurste van Nolan se loopbaan en sy eerste wat volledig op [[IMAX]] se 70 mm film kameras vasgelê is. Die kostuumontwerpe het besprekings oor historiese onakkuraathede in die aanloop tot die film se vrystelling ontketen. ''The Odyssey'' is geskeduleer om op 17 Julie 2026 in die Verenigde State deur Universal Pictures in teaters vrygestel te word. == Hoofrolspelers == * [[Matt Damon]] as [[Odusseus]] * Tom Holland as Telemachus * [[Anne Hathaway]] as [[Penelope (mitologie)|Penelope]] * [[Robert Pattinson]] as [[Antinoös]] * [[Zendaya]] as [[Atena]] * [[Charlize Theron]] as [[Kalipso (mitologie)|Kalipso]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|33764258}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Odyssey, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] nyg8zu3idaey8ilvgkga7ktaq0jefg7 0 461170 2966584 2902322 2026-09-12T01:09:24Z Nikolai Kurbatov 125512 2966584 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Green Mile''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Green Mile | beeld = | regisseur = Frank Darabont | produksieleier = Frank Darabont<br/>David Valdes | draaiboekskrywer = Frank Darabont<br/>[[Stephen King]] | met = {{Plainlist| * [[Tom Hanks]] * David Morse * [[Bonnie Hunt]] * [[Michael Clarke Duncan]] * [[James Cromwell]] * [[Michael Jeter]] }} | kinematografie = David Tattersall | musiek = Thomas Newman | redigeerder = Richard Francis-Bruce | verspreider = Warner Bros. | ateljee = Castle Rock Entertainment<br/>Darkwoods Productions | vrystelling = [[10 Desember]] [[1999]] | speeltyd = 148 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0120689 }} '''''The Green Mile''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1999]]. Die film is geregisseer deur Frank Darabont.<ref>[https://variety.com/1998/film/news/castle-rock-nabs-duncan-for-green-mile-1117477946/ Castle Rock nabs Duncan for ‘Green Mile’]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-green-mile/ The Green Mile (1999) directed by Frank Darabont]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/the-green-mile THE GREEN MILE]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Tom Hanks]] as Paul Edgecomb * David Morse as Brutus Howell * [[Bonnie Hunt]] as Jan Edgecomb * [[Michael Clarke Duncan]] as John Coffey * [[James Cromwell]] as Hal Moores * [[Michael Jeter]] as Eduard Delacroix == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0120689}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Green Mile, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 4bm0xpzp4udaetwhnq2vrnsbpwhk9yz 0 461171 2966583 2902474 2026-09-12T01:09:11Z Nikolai Kurbatov 125512 2966583 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Terminator''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Terminator | beeld = The Terminator Logo.svg | regisseur = James Cameron | produksieleier = Gale Anne Hurd | draaiboekskrywer = James Cameron<br/>Gale Anne Hurd | met = {{Plainlist| * [[Arnold Schwarzenegger]] * [[Michael Biehn]] * [[Linda Hamilton]] * [[Paul Winfield]] }} | kinematografie = Adam Greenberg | musiek = Brad Fiedel | redigeerder = Mark Goldblatt | verspreider = Orion Pictures | ateljee = Hemdale Film Corporation<br/>Pacific Western Productions<br/>Euro Film Funding<br/>Cinema '84 | vrystelling = [[26 Oktober]] [[1984]] | speeltyd = 107 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0088247 }} '''''The Terminator''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1984]]. Die film is geregisseer deur [[James Cameron]].<ref>[https://mubi.com/films/the-terminator THE TERMINATOR]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-terminator/ The Terminator (1984) - James Cameron]</ref><ref>[https://variety.com/gallery/terminator-movies-ranked-judgement-day-dark-fate/ All the ‘Terminator’ Movies Ranked]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Arnold Schwarzenegger]] * [[Michael Biehn]] as Kyle Reese * [[Linda Hamilton]] as Sarah Connor * [[Paul Winfield]] as Ed Traxler * [[Lance Henriksen]] as Hal Vukovich * Bess Motta as Ginger == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0088247}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Terminator, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] p89jofrtb40w5bkes03op2pb3k1l585 0 461196 2966582 2902559 2026-09-12T01:08:57Z Nikolai Kurbatov 125512 2966582 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Pianist''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Pianist | beeld = | regisseur = [[Roman Polanski]] | produksieleier = Roman Polanski<br/>Robert Benmussa<br/>Alain Sarde<br/>Gene Gutowski | draaiboekskrywer = Ronald Harwood | met = {{Plainlist| * [[Adrien Brody]] * [[Thomas Kretschmann]] * [[Frank Finlay]] * Maureen Lipman * [[Emilia Fox]] * Ed Stoppard * Julia Rayner * Jessica Kate Meyer }} | kinematografie = Paweł Edelman | musiek = Wojciech Kilar | redigeerder = Hervé de Luze | verspreider = | ateljee = Canal+<br/>Studio Babelsberg<br/>StudioCanal | vrystelling = [[24 Mei]] [[2002]] | speeltyd = 149 min | land = {{FRA}}<br/>{{GER}}<br/>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0253474 }} '''''The Pianist''''' is 'n rolprent uit [[2002]]. Die film is geregisseer deur [[Roman Polanski]].<ref>[https://variety.com/2002/film/markets-festivals/the-pianist-4-1200549347/ The Pianist]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-pianist/ The Pianist (2002) - Roman Polanski]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/the-pianist THE PIANIST]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Adrien Brody]] as Władysław Szpilman * [[Thomas Kretschmann]] as Wilm Hosenfeld * [[Frank Finlay]] as Samuel Szpilman * Maureen Lipman as Edwarda Szpilman * [[Emilia Fox]] as Dorota * Ed Stoppard as Henryk Szpilman * Julia Rayner as Regina Szpilman * Jessica Kate Meyer as Halina Szpilman == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0253474}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pianist, The}} [[Kategorie:Britse rolprente]] [[Kategorie:Duitse rolprente]] [[Kategorie:Franse rolprente]] guvw2tk1q9xn3heh96bha00jtwr7btx 0 461222 2966581 2903020 2026-09-12T01:08:45Z Nikolai Kurbatov 125512 2966581 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Prestige''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Prestige | beeld = | regisseur = [[Christopher Nolan]] | produksieleier = Emma Thomas<br/>Aaron Ryder</br>Christopher Nolan | draaiboekskrywer = Jonathan Nolan<br/>[[Christopher Nolan]] | met = {{Plainlist| * [[Hugh Jackman]] * [[Christian Bale]] * [[Michael Caine]] * [[Scarlett Johansson]] * [[Rebecca Hall]] * [[Andy Serkis]] * [[David Bowie]] }} | kinematografie = Wally Pfister | musiek = David Julyan | redigeerder = Lee Smith | verspreider = Warner Bros. Pictures | ateljee = Newmarket Films<br/>Syncopy | vrystelling = [[17 Oktober]] [[2006]] | speeltyd = 130 min | land = {{GBR}}<br/>{{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0482571 }} '''''The Prestige''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[2006]]. Die film is geregisseer deur [[Christopher Nolan]].<ref>[https://variety.com/2006/film/awards/the-prestige-christopher-nolan-jonathan-nolan-1117955896/ ‘The Prestige,’ Christopher Nolan, Jonathan Nolan]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-prestige/ The Prestige (2006) - Christopher Nolan]</ref><ref>[https://mubi.com/en/us/films/the-prestige THE PRESTIGE]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Hugh Jackman]] as Caldlow * [[Christian Bale]] as Alfred Borden * [[Michael Caine]] as John Cutter * [[Scarlett Johansson]] as Olivia Wenscombe * [[Rebecca Hall]] as Sarah Borden * [[Andy Serkis]] as Mr. Alley * [[David Bowie]] as [[Nikola Tesla]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0482571}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Prestige, The}} [[Kategorie:Britse rolprente]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] ktnanwxye4s73i0jznhh9sejqxmgkh7 0 461245 2966580 2903206 2026-09-12T01:08:33Z Nikolai Kurbatov 125512 2966580 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Intouchables''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Intouchables | beeld = | regisseur = Éric Toledano<br/>Olivier Nakache | produksieleier = Nicolas Duval Adassovsky<br/>Yann Zenou<br/>Laurent Zeitoun | draaiboekskrywer = Éric Toledano<br/>Olivier Nakache | met = {{Plainlist| * François Cluzet * Omar Sy }} | kinematografie = Mathieu Vadepied | musiek = Ludovico Einaudi | redigeerder = Reynald Bertrand | verspreider = Gaumont | ateljee = Gaumont<br/>TF1 Films Production<br/>Quad Productions<br/>Chaocorp<br/>Ten Films | vrystelling = [[23 September]] [[2011]] | speeltyd = 112 min | land = {{FRA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 1675434 }} '''''The Intouchables''''' is 'n [[Frankryk|Franse]] rolprent uit [[2011]]. Die film is geregisseer deur Éric Toledano en Olivier Nakache.<ref>[https://variety.com/2011/film/reviews/untouchable-1117946269/ Film Review: ‘Untouchable’]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-intouchables/ The Intouchables]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/the-intouchables THE INTOUCHABLES]</ref> == Hoofrolspelers == * François Cluzet as Philippe * Omar Sy as Bakary Bassari * Audrey Fleurot as Magalie * Anne Le Ny as Yvonne * Clotilde Mollet as Marcelle == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|1675434}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Intouchables, The}} [[Kategorie:Franse rolprente]] cdrgwvwpe1l1hyxxs5akemniqq4o8lx 0 461276 2966579 2903582 2026-09-12T01:08:11Z Nikolai Kurbatov 125512 2966579 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Usual Suspects''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Usual Suspects | beeld = | regisseur = Bryan Singer | produksieleier = Bryan Singer<br/>Michael McDonnell | draaiboekskrywer = Christopher McQuarrie | met = {{Plainlist| * [[Stephen Baldwin]] * [[Gabriel Byrne]] * [[Benicio del Toro]] * Chazz Palminteri * [[Kevin Pollak]] * [[Pete Postlethwaite]] * [[Kevin Spacey]] }} | kinematografie = Newton Thomas Sigel | musiek = John Ottman | redigeerder = John Ottman | verspreider = Gramercy Pictures | ateljee = PolyGram Filmed Entertainment<br>/Bad Hat Harry Films<br/>Blue Parrot Productions<br/>Spelling Films International | vrystelling = [[25 Januarie]] [[1995]] | speeltyd = 106 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0114814 }} '''''The Usual Suspects''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[1995]]. Die film is geregisseer deur Bryan Singer.<ref>[https://variety.com/1995/film/reviews/the-usual-suspects-1200439940/ The Usual Suspects]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-usual-suspects/ The Usual Suspects]</ref><ref>[https://mubi.com/en/ru/films/the-usual-suspects THE USUAL SUSPECTS]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Stephen Baldwin]] as Michael McManus * [[Gabriel Byrne]] as Dean Keaton * [[Benicio del Toro]] as Fred Fenster * Chazz Palminteri as Dave Kujan * [[Kevin Pollak]] as Todd Hockney * [[Pete Postlethwaite]] as Kobayashi * [[Kevin Spacey]] as Roger Kint == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0114814}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Usual Suspects, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 75vqqooq7ylzssahlz5h270t8uekcby 0 461462 2966578 2906415 2026-09-12T01:07:57Z Nikolai Kurbatov 125512 2966578 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Inception''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Cow Puncher's Sweetheart | beeld = | regisseur = Sidney Olcott | produksieleier = Sidney Olcott | draaiboekskrywer = | met = [[Gene Gauntier]] | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = General Film Company | ateljee = Kalem Company | vrystelling = [[9 September]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0397373 }} '''''The Cow Puncher's Sweetheart''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[Sidney Olcott]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/38508-THE-COWPUNCHERSSWEETHEART?sid=df108b8c-4afd-4284-860f-a5c40e8a2e26&sr=13.802377&cp=1&pos=0 THE COW PUNCHER'S SWEETHEART]</ref> == Hoofrolspelers == [[Gene Gauntier]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0397373}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cow Puncher's Sweetheart, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 1x5ocfuve1id94516mlthx56bk88afa 0 461493 2966577 2907300 2026-09-12T01:07:44Z Nikolai Kurbatov 125512 2966577 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Daughter of Dixie''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = A Daughter of Dixie | beeld = A Daughter of Dixie (1910) advertisement.jpg | regisseur = Sidney Olcott | produksieleier = Sidney Olcott | draaiboekskrywer = | met = [[Gene Gauntier]] | kinematografie = [[George K. Hollister]] | musiek = | redigeerder = | verspreider = General Film Company | ateljee = Kalem Company | vrystelling = [[27 Julie]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 1237870 }} '''''A Daughter of Dixie''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[Sidney Olcott]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/38565-A-DAUGHTEROFDIXIE?sid=e41cec18-422e-4ab0-b036-dee119735c54&sr=10.977344&cp=1&pos=0 A DAUGHTER OF DIXIE]</ref> Die verhaal speel af in die [[Amerikaanse Burgeroorlog]].<ref name="World1911-08-26">{{cite magazine |date=1911-08-26 |title=A Daughter of Dixie |url=https://archive.org/details/moviwor09chal/page/562/ |magazine=The Moving Picture World |via=Internet Archive |volume=9 |number=7 |page=562 |accessdate=2025-05-18 }}</ref><ref name="Bordwell1985">{{cite book |last1=Bordwell |first1=David |last2=Staiger |first2=Janet |last3=Thompson |first3=Kristin |date=1985 |title=The Classical Hollywood Cinema: Film Style & Mode of Production to 1960 |url=https://archive.org/details/classicalhollywo0000bord_t3f2/page/182/ |location=New York |publisher=Columbia University Press |via=Internet Archive |page=182 |isbn=978-0-231-06055-4 |accessdate=2025-05-18 }}</ref><ref name="News1911-08-19">{{cite news |date=1911-08-19 |title=A Daughter of Dixie: Champion Release, August 28th |url=https://archive.org/details/movingpicturenew04unse/page/n884/ |magazine=Motion Picture News |via=Internet Archive |volume=4 |number=33 |page=27 |accessdate=2025-05-18 }}</ref> Die film bestaan uit twee filmrolle.<ref name="Motography1916-11-04">{{cite magazine |date=1916-11-04 |title=A Daughter of Dixie |url=https://archive.org/details/motography162elec/page/1048/ |magazine=Motography |via=Internet Archive |volume=16 |number=19 |page=1048 |accessdate=2025-05-18 }}</ref> ''A Daughter of Dixie'' is 'n melodrama.<ref name="Fernett1988">{{cite book |last=Fernett |first=Gene |date=1988 |title=American Film Studios: An Historical Encyclopedia |url=https://archive.org/details/americanfilmstud0000fern/page/33/ |location=Jefferson, North Carolina |publisher=McFarland & Company |via=Internet Archive |page=33 |isbn=0-89950-250-4 |accessdate=2025-05-18 }}</ref> Dit beklemtoon die verloop van tyd deur 'n [[horlosie]] 'n fokuspunt van die tonele te maak. Soos die tyd vorder, wys die akteurs na die horlosie in verskeie skote.<ref name="Keil2001">{{cite book |last=Keil |first=Charlie |date=2001 |title=Early American Cinema in Transition: Story, Style, and Filmmaking, 1907–1913 |url=https://archive.org/details/earlyamericancin0000keil/page/92/ |location=Madison |publisher=University of Wisconsin Press |via=Internet Archive |pages=92–94 |isbn=0-299-17360-7 |accessdate=2025-05-18 }}</ref> == Hoofrolspelers == * [[Gene Gauntier]] as Miss Betsy ==Ontvangs== Die ''Morning Star'' het die film geprys en geskryf: "'n Opwindende oorlogsverhaal met tonele wat in die Suide afspeel. Beste prent in maande. Moenie dit misloop nie."<ref name="Star1911-03-07">{{cite news|date=1911-03-07|title=A Daughter of Dixie|url=https://archive.org/details/per_star-news_the-morning-star_1911-03-07_87_142/page/4/|newspaper=The Morning Star|via=Internet Archive|volume=87|number=142|page=3|accessdate=2025-05-18}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|1237870}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Daughter of Dixie, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] pbabfbwx9qseiyqhecom2c3u4i2kx2s 0 461522 2966576 2905310 2026-09-12T01:07:30Z Nikolai Kurbatov 125512 2966576 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Englishman and the Girl''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Englishman and the Girl | beeld = The Englishman and the Girl 1910 film still.jpg | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = D. W. Griffith | met = {{Plainlist| * Charles Craig * [[Mary Pickford]] }} | kinematografie = Billy Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = Biograph | vrystelling = [[17 Februarie]] [[1910]] | speeltyd = 11 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001200 }} '''''The Englishman and the Girl''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>Charles Keil. ''A Companion to D. W. Griffith''</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-englishman-and-the-girl/ The Englishman and the Girl]</ref> ==Storielyn== ’n Klein dorpie se dramagroep berei voor vir ’n Pocahontas-tipe toneelstuk wanneer een van die lede se Engelse familielede skielik opdaag vir ’n besoek. Hierdie man, anders as die teatergroep, het geen sin vir humor nie, wat die familielid en sy vriende aanspoor om praktiese grappe op hom te speel. Hulle trek aan soos [[Indiane]] om hom bang te maak, maar die Engelsman is so oortuig dat hy sy geweer gryp om op hulle te skiet. Op ’n ander oomblik probeer hulle wraak neem deur voor te gee dat hulle hom aanval, maar die plan misluk weer wanneer die Engelsman ’n teatergeweer van ’n heldin gebruik om hulle te verskrik.<ref>{{cite web |title=Review Summary |url=http://movies.nytimes.com/movie/137407/The-Englishman-and-the-Girl/overview |website=[[The New York Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103033734/http://movies.nytimes.com/movie/137407/The-Englishman-and-the-Girl/overview |archive-date=3 November 2012}}</ref> == Hoofrolspelers == * Charles Craig as Albert Wilberforce * [[Mary Pickford]] * George Nichols as Mr. Thayer * [[Kate Bruce]] as Mrs. Thayer * [[Gladys Egan]] * Ruth Hart * Dorothy West == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001200}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Englishman and the Girl, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 7ovqpl96frgdxvlptdpcd9nhw3do2wq 0 461537 2966575 2905417 2026-09-12T01:07:18Z Nikolai Kurbatov 125512 2966575 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Flash of Light''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = A Flash of Light | beeld = | regisseur = [[D. W. Griffith]] | produksieleier = | draaiboekskrywer = Stanner E. V. Taylor | met = {{Plainlist| * Charles West * [[Vivian Prescott]] * Stephanie Longfellow * Verner Clarges * [[Joseph Graybill]] * [[Dorothy Bernard]] * William J. Butler }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Company | ateljee = | vrystelling = [[18 Julie]] [[1910]] | speeltyd = 17 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001217 }} '''''A Flash of Light''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur D. W. Griffith.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/F/FlashOfLight1910.html A Flash of Light]</ref><ref>Scott Simmon. ''The Films of D. W. Griffith''</ref> == Hoofrolspelers == * Charles West as John Rogers * [[Vivian Prescott]] as Belle * Stephanie Longfellow * Verner Clarges * [[Joseph Graybill]] as Horace Dooley * [[Dorothy Bernard]] * William J. Butler == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001217}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Flash of Light, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] r76gd4quvunwtk7lt7uwbqodh5eafts 0 461541 2966574 2905426 2026-09-12T01:06:45Z Nikolai Kurbatov 125512 2966574 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Fugitive''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Fugitive | beeld = | regisseur = [[D. W. Griffith]] | produksieleier = | draaiboekskrywer = John MacDonagh | met = {{Plainlist| * [[Kate Bruce]] * Edward Dillon }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Company | ateljee = Biograph Company | vrystelling = [[7 November]] [[1910]] | speeltyd = 17 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001227 }} '''''The Fugitive''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/F/Fugitive1910.html The Fugitive]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Kate Bruce]] * Edward Dillon as John * [[Clara T. Bracy]] * [[Edwin August]] as John * Dorothy West * [[Lucy Cotton]] * [[Jack Mulhall]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001227}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fugitive, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] nahdg2hqpdzk26exyn58nps04pvrnp3 0 461571 2966573 2906414 2026-09-12T01:06:34Z Nikolai Kurbatov 125512 2966573 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Further Adventures of the Girl Spy''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Further Adventures of the Girl Spy | beeld = | regisseur = Sidney Olcott | produksieleier = Sidney Olcott | draaiboekskrywer = | met = [[Gene Gauntier]]<br>[[Alice Hollister]]<br>Sidney Olcott<br>Robert Vignola | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = General Film Company | ateljee = Kalem Company | vrystelling = [[20 Mei]] [[1910]] | speeltyd = 148 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0397435 }} '''''The Further Adventures of the Girl Spy''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[Sidney Olcott]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/38905-THE-FURTHERADVENTURESOFTHEGIRLSPY?sid=291ce1cb-73d4-48e3-9f14-df68c366a874&sr=13.104182&cp=1&pos=0 THE FURTHER ADVENTURES OF THE GIRL SPY]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Gene Gauntier]] as Nan * [[Alice Hollister]] * Sidney Olcott * [[Robert G. Vignola]] * Kenean Buel * Thomas Santley == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0397435}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Further Adventures of the Girl Spy, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] bnntnxlb80t3ys6tk14eihwpaf0eevq 0 461572 2966572 2905665 2026-09-12T01:06:18Z Nikolai Kurbatov 125512 2966572 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Girl of the Northern Woods''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Girl of the Northern Woods | beeld = | regisseur = Barry O'Neil | produksieleier = EmmaThomas<br/>ChristopherNolan | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| * Anna Rosemond * [[Frank H. Crane]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = Thanhouser Company | vrystelling = [[3 Junie]] [[1910]] | speeltyd = 148 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0343721 }} '''''The Girl of the Northern Woods''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur Barry O'Neil.<ref>[https://letterboxd.com/film/the-girl-of-the-northern-woods/ The Girl of the Northern Woods]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Film/38948-THE-GIRLOFTHENORTHERNWOODS?sid=0db16e02-e996-44fe-8f3d-fb46d9ada1be&sr=10.548677&cp=1&pos=0 THE GIRL OF THE NORTHERN WOODS]</ref> == Hoofrolspelers == * Anna Rosemond as Lucy Dane * [[Frank H. Crane]] as Will Harding == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0343721}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Girl of the Northern Woods, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] iwqo4tgr7sp2cw5ingqnr298hp1lfnh 0 461604 2966571 2907298 2026-09-12T01:06:03Z Nikolai Kurbatov 125512 2966571 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Girl Spy Before Vicksburg''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Girl Spy Before Vicksburg | beeld = Girl Spy Vicksburg008.jpg | regisseur = Sidney Olcott | produksieleier = Sidney Olcott | draaiboekskrywer = Gene Gauntier | met = [[Gene Gauntier]]<br/>JP McGowan<br/>Robert Vignola | kinematografie = [[George K. Hollister]] | musiek = | redigeerder = | verspreider = General Film Company | ateljee = Kalem Company | vrystelling = [[28 Desember]] [[1910]] | speeltyd = 14 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0255193 }} '''''The Girl Spy Before Vicksburg''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[Sidney Olcott]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/38953-THE-GIRLSPYBEFOREVICKSBURG?sid=3bfd9bdf-d301-4318-b9f7-80657389fc66&sr=13.78485&cp=1&pos=0 THE GIRL SPY BEFORE VICKSBURG]</ref><ref>Larry Langman, David Ebner, Greenwood Press. ''Hollywood's Image of the South: A Century of Southern Films''</ref> == Hoofrolspelers == * [[Gene Gauntier]] as Nan * [[Robert Vignola]] * JP McGowan * Jack J. Clark == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0255193}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Girl Spy Before Vicksburg, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 1u8b0nf5fza26ce3iqvmd61mpojywcf 0 461606 2966570 2906416 2026-09-12T01:05:48Z Nikolai Kurbatov 125512 2966570 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Heart of Edna Leslie''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Heart of Edna Leslie | beeld = | regisseur = Sidney Olcott | produksieleier = | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| * [[Gene Gauntier]] * [[Alice Joyce]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = General Film Company | verspreider = WarnerBrosPictures | ateljee = Kalem Company | vrystelling = [[28 September]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0397450 }} '''''The Heart of Edna Leslie''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[Sidney Olcott]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/39048-THE-HEARTOFEDNALESLIE?sid=3f1ae806-9870-45ef-a131-1ec967144180&sr=12.765795&cp=1&pos=0 THE HEART OF EDNA LESLIE]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Gene Gauntier]] * [[Alice Joyce]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0397450}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Heart of Edna Leslie, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 2852uyknnfuok1tq1cefuegafg97ifw 0 461608 2966569 2905978 2026-09-12T01:05:20Z Nikolai Kurbatov 125512 2966569 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The House with Closed Shutters''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The House with Closed Shutters | beeld = | regisseur = [[D. W. Griffith]] | produksieleier = | draaiboekskrywer = Emmett C. Hall | met = {{Plainlist| * [[Henry B. Walthall]] * [[Grace Henderson]] * Dorothy West * [[Joseph Graybill]] * Charles West * William J. Butler * [[Edwin August]] * Verner Clarges }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Company | ateljee = | vrystelling = [[8 Augustus]] [[1910]] | speeltyd = 16 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001256 }} '''''The House with Closed Shutters''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur D. W. Griffith.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/H/HouseWithClosedShutter1910.html The House with Closed Shutters]</ref><ref>[https://mubi.com/films/the-house-with-closed-shutters THE HOUSE WITH CLOSED SHUTTERS]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Henry B. Walthall]] * [[Grace Henderson]] * Dorothy West * [[Joseph Graybill]] * Charles West * William J. Butler * [[Edwin August]] * Verner Clarges == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001256}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:House with Closed Shutters, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] m7f7hra0v18r1tz3bmr01ze059gmjnd 0 461644 2966568 2955332 2026-09-12T01:05:05Z Nikolai Kurbatov 125512 2966568 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Lad from Old Ireland''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Lad from Old Ireland | beeld = 2.-Lad-from-Old-Ireland-advert-.jpg | regisseur = [[Sidney Olcott]] | produksieleier = | draaiboekskrywer = [[Gene Gauntier]] | met = {{Plainlist| *Sidney Olcott *[[Gene Gauntier]] *Agnes Mapes *Thomas O'Connor *Arthur Donaldson *J.P. McGowan }} | kinematografie = [[George K. Hollister]] | musiek = | redigeerder = | verspreider = Kalem Company | ateljee = | vrystelling = [[23 November]] [[1910]] | speeltyd = 12 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0234071 }} '''''The Lad from Old Ireland''''', ook genoem '''''A Lad from Old Ireland''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[Sidney Olcott]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/39356-THE-LADFROMOLDIRELAND?sid=ffc1ff50-f867-4e8d-87a1-6d47c1b6962a&sr=12.855765&cp=1&pos=0 THE LAD FROM OLD IRELAND]</ref> Dit was die eerste filmverskyning van die produktiewe akteur/regisseur J.P. McGowan. ==Produksie-agtergrond== Die film was die eerste produksie ooit deur 'n Amerikaanse filmateljee wat op 'n plek buite die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] verfilm is. Verfilming het plaasgevind rondom [[Cork]] en [[Killarney]] in [[Ierland]], en in [[New York Stad]].<ref name="IrishAmerica">{{cite web |last=Langan | first=Sheila |date= Januarie 2012 |publisher=Irish America |url=http://irishamerica.com/2011/12/blazing-the-trail-to-ireland/ |title=Blazing the Trail to Ireland: The Kalem Film Company |access-date=31 Desember 2015 }}</ref> In Augustus 1910 het die Kalem Company van New York Stad regisseur Sidney Olcott en 'n filmspan gestuur om in [[Europa]] te verfilm. In Ierland het Olcott ''The Lad From Old Ireland'' gemaak van 'n draaiboek geskryf deur Gene Gauntier. Die film, verfilm deur kinematograaf [[George K. Hollister]], is in die publisiteitsverklarings vir sy November-première beskryf as "Kalem se Groot Trans-Atlantiese Drama."<ref name="StoryOfIrishFilm">{{cite book |last=Flynn |first=Arthur |date=2005 |title=The Story of Irish Film |url=https://archive.org/details/storyofirishfilm0000flyn |location=Dublin |publisher=Currach Press |pages=[https://archive.org/details/storyofirishfilm0000flyn/page/13 13]–15 |isbn=9781856079143}}</ref> Laurene Santley speel as die Ierse ouma in die binnenshuise verfilming wat in die Kalem New York-ateljee verfilm is.<ref>Michel Derrien, ''Aux origines du cinéma irlandais: Sidney Olcott, le premier oeil'', bl. 10.</ref> Tydens daardie reis in Ierland het Olcott 'n tweede film verfilm: ''The Irish Honeymoon''.<ref>Michel Derrien, ''Aux origines du cinéma irlandais: Sidney Olcott, le premier oeil'', bl. 15.</ref> ==Storielyn== 'n Ierse seun (Olcott) emigreer na Amerika om die desperate armoede van Ierland te ontsnap. Nadat hy werk in die konstruksiebedryf gevind het, vind hy sukses in die [[politiek]]. Hy keer terug na Ierland nadat hy 'n brief van sy geliefde (Gauntier) ontvang het net toe haar behoeftige familie van hul grond af gedwing word.<ref name="tcd">{{cite web |date=9 November 2011 |publisher=Trinity College, Dublin |url=http://www.tcd.ie/irishfilm/silent/the-lad-from-old-ireland.php |title=Irish Silent Films |access-date=30 Desember 2015 }}</ref> == Hoofrolspelers == *Sidney Olcott as Terry O'Connor *[[Gene Gauntier]] as Aileene *Agnes Mapes *Thomas O'Connor *[[Arthur Donaldson (akteur)|Arthur Donaldson]] *[[J. P. McGowan|J.P. McGowan]] ==Ontvangs== Die film was 'n kritiese en gewilde sukses, veral onder Ierse immigrante in Amerika. Anders as ander films van die tyd, was die Ierse karakters nie spotprentagtige karikature nie, en die storie was 'n bekende en hoopvolle een vir immigrante.<ref name="IrishAmerica" /> William Wright, Kalem se tesourier, het onthou: "Van daardie onderwerp het ons in [[Londen]] alleen 160 afdrukke verkoop – 'n rekordbrekende prestasie vir 'n duisend voet lange prent."<ref>Michel Derrien, ''Aux origines du cinéma irlandais: Sidney Olcott, le premier oeil'', bl. 12.</ref> Die sukses het Kalem aangespoor om die volgende jaar in 1911 'n groter maatskappy onder leiding van Olcott te stuur, wat daardie somer 18 films vervaardig het.<ref name="StoryOfIrishFilm"/> The ''Moving Picture World'' het opgemerk dat die film "nogal 'n sukses" was, maar het gekla dat die gehoor nie ingelig was oor en dus nie in staat was om "die belangrike eienskappe van die prent" te waardeer nie, met verwysing na die outentieke uitbeelding van die Ierse landelike lewe.<ref name="movingpictureworld">{{cite magazine |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Observations By Our Man About Town |url=https://archive.org/stream/moviwor07chal#page/1343/mode/1up |magazine=The Moving Picture World |page=1343 |location=New York |publisher=The World Photographic Publishing Company |date=10 Desember 1910 |volume=7 |number=24 |access-date=24 Oktober 2016 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0234071}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lad from Old Ireland, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] sdroz3dyq532zpyh0xda5brlqamg4oy 0 461660 2966567 2907290 2026-09-12T01:04:51Z Nikolai Kurbatov 125512 2966567 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Little Spreewald Maiden''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Little Spreewald Maiden | beeld = Little Spreewald Maiden.jpg | regisseur = [[Sidney Olcott]] | produksieleier = Sidney Olcott | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| * [[Gene Gauntier]] * Sidney Olcott }} | kinematografie = [[George K. Hollister]] | musiek = | redigeerder = | verspreider = General Film Company | ateljee = Kalem Company | vrystelling = [[21 Desember]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0255326 }} '''''The Little Spreewald Maiden''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[Sidney Olcott]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/39446-THE-LITTLESPREEWALDMAIDEN?sid=1fee0e1a-36ea-4a4a-aad9-d6614297076f&sr=12.598286&cp=1&pos=0 THE LITTLE SPREEWALD MAIDEN]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Gene Gauntier]] as Frieda * Sidney Olcott as Hans == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0255326}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Little Spreewald Maiden, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] gygo8n6o4mx2d164o4wjkyab5lrrwem 0 461664 2966566 2906693 2026-09-12T01:04:38Z Nikolai Kurbatov 125512 2966566 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Lucky Toothache''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Lucky Toothache | beeld = | regisseur = [[Frank Powell]] | produksieleier = | draaiboekskrywer = [[Mack Sennett]] | met = {{Plainlist| * [[Mary Pickford]] * [[Mack Sennett]] * [[Kate Bruce]] * [[W. Chrystie Miller]] }} | kinematografie = Arthur Marvin | musiek = | redigeerder = | verspreider = [[Biograph Company]] | ateljee = Biograph Company | vrystelling = [[13 Oktober]] [[1910]] | speeltyd = 148 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001298 }} '''''The Lucky Toothache''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur Frank Powell.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/L/LuckyToothache1910.html A Lucky Toothache]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/39506 A LUCKY TOOTHACHE]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Mary Pickford]] as Bessie * [[Mack Sennett]] as Tom * [[Kate Bruce]] * [[W. Chrystie Miller]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001298}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lucky Toothache, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 1ged0crmmz3i6ksx3hoie1mk951h4ww 0 461697 2966565 2906676 2026-09-12T01:04:17Z Nikolai Kurbatov 125512 2966565 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Man Who Lost''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Man Who Lost | beeld = Man Who Lost Film Index 1910.jpg | regisseur = Sidney Olcott | produksieleier = Sidney Olcott | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| * Thomas Santley * [[Gene Gauntier]] * [[George Melford]] * [[Jane Wolfe]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = General Film Company | ateljee = Kalem Company | vrystelling = [[28 Januarie]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0255341 }} '''''The Man Who Lost''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[Sidney Olcott]].<ref>[https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/39548?sid=c8e09151-d77b-457c-93c4-ce7d8b4e8b3e&sr=3.3448305&cp=1&pos=0 THE MAN WHO LOST]</ref> == Hoofrolspelers == * Thomas Santley * [[Gene Gauntier]] * [[George Melford]] * [[Jane Wolfe]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0255341}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Man Who Lost, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] nozoiol6mt4nv81r353cprp5ow8h3fe 0 461701 2966564 2906684 2026-09-12T01:03:43Z Nikolai Kurbatov 125512 2966564 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Merry Wives of Windsor''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Merry Wives of Windsor | beeld = | regisseur = Francis Boggs | produksieleier = William Selig | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| *[[Kathlyn Williams]] *[[Margarita Fischer]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = General Film Company | ateljee = | vrystelling = [[24 November]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0221390 }} '''''The Merry Wives of Windsor''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[Francis Boggs]].<ref>[https://silentera.com/PSFL/data/M/MerryWivesOfWindsor1910.html The Merry Wives of Windsor]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Film/39599-THE-MERRYWIVESOFWINDSOR?sid=3e23041c-3415-4250-84fc-384e08e06edc&sr=12.596198&cp=1&pos=0 THE MERRY WIVES OF WINDSOR]</ref> == Hoofrolspelers == *[[Kathlyn Williams]] as Ford *[[Margarita Fischer]] as Page == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0221390}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Merry Wives of Windsor, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] sicg1tabkf5rs1oum664b8cgxvmkqnn 0 461732 2966563 2907057 2026-09-12T01:03:24Z Nikolai Kurbatov 125512 2966563 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Modern Prodigal''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Modern Prodigal | beeld = | regisseur = [[D. W. Griffith]] | produksieleier = | draaiboekskrywer = Dell Henderson | met = {{Plainlist| * Guy Hedlund * [[Clara T. Bracy]] * George Nichols * [[Kate Bruce]] * [[Jack Pickford]] * William J. Butler * Edward Dillon }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Company | ateljee = Biograph Company | vrystelling = [[29 Augustus]] [[1910]] | speeltyd = 17 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001326 }} '''''The Modern Prodigal''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur D. W. Griffith.<ref>[https://catalog.afi.com/Film/39679-THE-MODERNPRODIGAL?sid=64b0955a-93dc-4c2c-9a60-1412de9d0dd6&sr=9.319485&cp=1&pos=0 THE MODERN PRODIGAL]</ref><ref>Dean W. Duncan. ''Stories of Childhood: Evolving Portrayals in Books and Films''</ref> == Hoofrolspelers == * Guy Hedlund * [[Clara T. Bracy]] * George Nichols * [[Kate Bruce]] * [[Jack Pickford]] * William J. Butler * Edward Dillon == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001326}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Modern Prodigal, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] alc3c8vmmhxxemamauxpmgqmmrmi228 0 461734 2966562 2907058 2026-09-12T01:03:08Z Nikolai Kurbatov 125512 2966562 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''A Mohawk's Way''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = A Mohawk's Way | beeld = | regisseur = [[D. W. Griffith]] | produksieleier = | draaiboekskrywer = Stanner E.V. Taylor | met = {{Plainlist| * George Nichols as Van Brum * [[Claire McDowell]] * Edith Haldeman * [[Francis J. Grandon]] * Charles Arling * William J. Butler * [[Dorothy Davenport]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Company | ateljee = Biograph Company | vrystelling = [[12 September]] [[1910]] | speeltyd = 17 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001327 }} '''''A Mohawk's Way''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur D. W. Griffith.<ref>[https://letterboxd.com/film/a-mohawks-way/ A Mohawk’s Way]</ref><ref>[https://catalog.afi.com/Film/39681-A-MOHAWKSWAY?sid=712641f1-be26-44e4-bab4-fd644d1b871c&sr=9.368344&cp=1&pos=0 A MOHAWK'S WAY]</ref> == Hoofrolspelers == * George Nichols as Van Brum * [[Claire McDowell]] * Edith Haldeman * [[Francis J. Grandon]] * Charles Arling * William J. Butler * [[Dorothy Davenport]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001327}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mohawk's Way, A}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] rvqjcvb0s1vsemdw9pavtermbgf6btg 0 461736 2966561 2907297 2026-09-12T01:02:52Z Nikolai Kurbatov 125512 2966561 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Navajo's Bride''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Navajo's Bride | beeld = The Navajo's Bride2.jpg | regisseur = [[Sidney Olcott]] | produksieleier = Sidney Olcott | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| * [[Gene Gauntier]] * Robert Vignola }} | kinematografie = [[George K. Hollister]] | musiek = | redigeerder = | verspreider = General Film Company | ateljee = Kalem Company | vrystelling = [[1 Junie]] [[1910]] | speeltyd = 148 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 1975292 }} '''''The Navajo's Bride''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur Sidney Olcott.<ref>[https://catalog.afi.com/Film/39748-THE-NAVAJOSBRIDE?sid=f88c6aaa-8052-4aa0-a59b-4af1adc32784&sr=9.063172&cp=1&pos=0 THE NAVAJO'S BRIDE]</ref> n Kopie word in die Desmet-versameling by die Eye Film Institute ([[Amsterdam]]) gehou. == Hoofrolspelers == * [[Gene Gauntier]] * [[Robert Vignola]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|1975292}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Navajo's Bride, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] fm9eoslx0h4afi4unfyo8y7nbrg3y27 0 461869 2966560 2907445 2026-09-12T01:02:31Z Nikolai Kurbatov 125512 2966560 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Oath and the Man''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Oath and the Man | beeld = | regisseur = D. W. Griffith | produksieleier = | draaiboekskrywer = Stanner E.V. Taylor | met = {{Plainlist| * [[Henry B. Walthall]] * Florence Barker * [[W. Chrystie Miller]] * [[Francis J. Grandon]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = | vrystelling = [[22 September]] [[1910]] | speeltyd = 17 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001340 }} '''''The Oath and the Man''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[D. W. Griffith]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/39796-THE-OATHANDTHEMAN?sid=349934c4-dcd6-4c97-b182-394864faaa46&sr=9.304013&cp=1&pos=0 THE OATH AND THE MAN]</ref><ref>[https://mubi.com/fr/films/the-oath-and-the-man THE OATH AND THE MAN]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Henry B. Walthall]] as Henri Prevost * Florence Barker * [[W. Chrystie Miller]] * [[Francis J. Grandon]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001340}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Oath and the Man, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] ltgdlk5nw5lghlvhx0xthezzur9nqk4 0 461870 2966559 2907446 2026-09-12T01:02:13Z Nikolai Kurbatov 125512 2966559 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Perversity of Fate''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Perversity of Fate | beeld = | regisseur = [[Sidney Olcott]] | produksieleier = Sidney Olcott | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| * [[Gene Gauntier]] * [[James Vincent]] * Jack J. Clark }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = General Film Company | ateljee = Kalem Company | vrystelling = [[17 Augustus]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0393590 }} '''''The Perversity of Fate''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur [[Sidney Olcott]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/39928-THE-PERVERSITYOFFATE?sid=8d71dc55-1870-4ec7-a758-4ee6a8be537a&sr=10.920208&cp=1&pos=0 THE PERVERSITY OF FATE]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Gene Gauntier]] * [[James Vincent]] * Jack J. Clark == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0393590}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Perversity of Fate, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] sxyzwbaiv5fz0nhrxr7738yocob4fkc 0 464103 2966690 2919664 2026-09-12T07:32:01Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2966690 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[13 Mei]] [[1979]] op [[Zolder-renbaan|Zolder]] in [[België]] gehou. Dit was die sesde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | 1:39:59.53 | 7 | '''9''' |- ! 2 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +15,36&nbsp;s | 1 | '''6''' |- ! 3 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +35,17&nbsp;s | 12 | '''4''' |- ! 4 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +46,49&nbsp;s | 10 | '''3''' |- ! 5 | 29 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +1:04.31 | 16 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | +1:05.85 | 19 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 69 | +1 Ronde | 6 | |- ! 8 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +1 Ronde | 20 | |- ! 9 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 23 | |- ! 10 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | +2 Rondes | 21 | |- ! 11 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | +3 Rondes | 11 | |- ! DNF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Ongeluk | 2 | |- ! DNF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Ongeluk | 9 | |- ! DNF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Elektriese probleem | 4 | |- ! DNF | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Remme | 5 | |- ! DNF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 23 | Enjin | 3 | |- ! DNF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 23 | Enjin | 13 | |- ! DNF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 22 | Turbo | 18 | |- ! DNF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 21 | Ongeluk | 14 | |- ! DNF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Ongeluk | 24 | |- ! DNF | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Tol | 22 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] pr6a2im7zoguuubzrffbojubm7g86iv 0 464120 2966500 2919831 2026-09-11T18:07:23Z Aliwal2012 39067 2966500 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 4 Februarie 1979 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd !Rooster !Punte |- ! 1 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | 1:40:09.64 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +5,28&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +44,14&nbsp;s | 3 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +1:25.88 | 8 | '''3''' |- ! 5 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 39 | +1 Ronde | 5 | '''2''' |- ! 6 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 39 | +1 Ronde | 6 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 19 | |- ! 8 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 14 | |- ! 9 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 16 | |- ! 10 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 39 | +1 Ronde | 7 | |- ! 11 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 9 | |- ! 12 | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 20 | |- ! 13 | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 23 | |- ! 14 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 21 | |- ! 15 | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | +2 Rondes | 17 | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] 70p7zs9n7n3on4a1an82jfbx1fbwmfi 2966710 2966500 2026-09-12T08:26:16Z Aliwal2012 39067 /* Wedrenuitslag */ 2966710 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 4 Februarie 1979 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd !Rooster !Punte |- ! 1 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | 1:40:09.64 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +5,28&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +44,14&nbsp;s | 3 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | +1:25.88 | 8 | '''3''' |- ! 5 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 39 | +1 Ronde | 5 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 39 | +1 Ronde | 6 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 19 | |- ! 8 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 14 | |- ! 9 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 16 | |- ! 10 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 39 | +1 Ronde | 7 | |- ! 11 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 9 | |- ! 12 | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 20 | |- ! 13 | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 23 | |- ! 14 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | +1 Ronde | 21 | |- ! 15 | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | +2 Rondes | 17 | |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] oz0gpcmc774hyvlkpjbcnr12omimc8s 0 464128 2966698 2920810 2026-09-12T07:47:08Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2966698 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] Verenigde State Wes Grand Prix''' is op 8 April 1979 in [[Long Beach]] gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | 1:50:25.40 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | +29,38&nbsp;s | 3 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +59,69&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +1:04.33 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +1:23.52 | 4 | '''2''' |- ! 6 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | +1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | +2 Rondes | 20 | |- ! 8 | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 78 | +2 Rondes | 12 | |- ! 9 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | +2 Rondes | 13 | |- ! DSQ | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | Stootaangesit | 17 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | Ongeluk | 23 | |- ! NF | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Inspuiting | 18 | |- ! DSQ | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Stootaangesit | 21 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | Enjin | 15 | |- ! NF | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Suspensie | 14 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Remme | 9 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Transmissie | 2 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Transmissie | 16 | |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Enjin | 22 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Remme | 5 | |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Transmissie | 8 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 11 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 19 | |- ! NS | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | | Onttrek | | |- ! NS | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | | Besering | | |} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] mkpj6zzlrlmjpthknidrgpm8yytnys9 2966699 2966698 2026-09-12T07:47:37Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1979]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2966699 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] Verenigde State Wes Grand Prix''' is op 8 April 1979 in [[Long Beach]] gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | 1:50:25.40 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | +29,38&nbsp;s | 3 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +59,69&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +1:04.33 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +1:23.52 | 4 | '''2''' |- ! 6 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | +1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | +2 Rondes | 20 | |- ! 8 | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 78 | +2 Rondes | 12 | |- ! 9 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | +2 Rondes | 13 | |- ! DSQ | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | Stootaangesit | 17 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | Ongeluk | 23 | |- ! NF | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Inspuiting | 18 | |- ! DSQ | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Stootaangesit | 21 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | Enjin | 15 | |- ! NF | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Suspensie | 14 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Remme | 9 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Transmissie | 2 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Transmissie | 16 | |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Enjin | 22 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Remme | 5 | |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Transmissie | 8 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 11 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 19 | |- ! NS | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | | Onttrek | | |- ! NS | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | | Besering | | |} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] k0v4pns03gbtres19pwq9hdcd7pknl3 0 464150 2966697 2921125 2026-09-12T07:46:13Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2966697 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 29 April 1979 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vyfde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:39:11.84 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +20,94&nbsp;s | 8 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +27,31&nbsp;s | 4 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +28,68&nbsp;s | 5 | '''3''' |- ! 5 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +30,39&nbsp;s | 12 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +48,43&nbsp;s | 10 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 75 | +52,31&nbsp;s | 3 | |- ! 8 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1:14.84 | 17 | |- ! 9 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 74 | +1 Ronde | 11 | |- ! 10 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 16 | |- ! 11 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 19 | |- ! 12 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 24 | |- ! 13 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | +3 Rondes | 20 | |- ! 14 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +6 Rondes | 21 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 63 | Waterlek | 6 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | Enjin | 23 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Ratkas | 13 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Enjin | 22 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 14 | |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Remme | 15 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 21 | Turbo | 9 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Enjin | 18 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Enjin | 1 | |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 15 | Enjin | 7 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] nre5sfyjq9ghj9q6vb2qunmmx6tqjon 2966700 2966697 2026-09-12T07:48:52Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2966700 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 29 April 1979 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die vyfde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:39:11.84 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +20,94&nbsp;s | 8 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +27,31&nbsp;s | 4 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +28,68&nbsp;s | 5 | '''3''' |- ! 5 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +30,39&nbsp;s | 12 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +48,43&nbsp;s | 10 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 75 | +52,31&nbsp;s | 3 | |- ! 8 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | +1:14.84 | 17 | |- ! 9 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 74 | +1 Ronde | 11 | |- ! 10 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 16 | |- ! 11 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 19 | |- ! 12 | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 24 | |- ! 13 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | +3 Rondes | 20 | |- ! 14 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | +6 Rondes | 21 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 63 | Waterlek | 6 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | Enjin | 23 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Ratkas | 13 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Enjin | 22 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 14 | |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Remme | 15 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 21 | Turbo | 9 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Enjin | 18 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Enjin | 1 | |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 15 | Enjin | 7 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] ogi0rg78b72slodsjlslg6tps7akbid 0 464337 2966480 2921038 2026-09-11T16:00:24Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2966480 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[12 Januarie]] 1975 op die [[Juan en Oscar Gálvez-renbaan]] in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | 1:39:26.29 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 24 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 5.91 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 17.06 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 53 | + 35.79 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 54.25 | 8 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 53 | + 1:19.65 | 4 | '''1''' |- ! 7 | 28 | {{US-VLAG}} [[Mark Donohue]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 8 | 6 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 9 | 9 |{{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 11 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | + 1 Ronde | 9 | &nbsp; |- ! 12 | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Transmissie | 14 | &nbsp; |- ! 13 | 23 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 14 | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 3 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! NC | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Nie geklassifiseer | 20 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Transmissie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{GB-VLAG}} [[Mike Wilds]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 24 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! NF | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Frank Williams Racing Cars|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Ongeluk | 23 | &nbsp; |- ! DQ | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Gediskwalifiseer | 15 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975]] qyl3kcxdqpxvgk7mv9kqfhlyurbarla 0 464372 2966499 2920974 2026-09-11T18:04:54Z Aliwal2012 39067 wedrenuitslag 2966499 wikitext text/x-wiki Die '''[[1974 Formule Een-seisoen|1974]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 27 Januarie 1974 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 32 | 1:24:37.06 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 32 | + 13.57 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 2 |{{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 31 | + 1 Ronde | 5 | '''4''' |- ! 4 | 18 | {{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace|Carlos Pace]]''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 31 | + 1 Ronde | 12 | '''3''' |- ! 5 | 33 | {{GB-VLAG}} '''[[Mike Hailwood]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 31 | + 1 Ronde | 7 | '''2''' |- ! 6 | 1 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 31 | + 1 Ronde | 4 | '''1''' |- ! 7 | 7 |{{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 8 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 9 | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 14 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 31 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 11 | 26 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 12 | 6 | {{NZ-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | + 1 Ronde | 11 | &nbsp; |- ! 13 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 14 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 30 | + 2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 15 | 8 | {{GB-VLAG}} [[Richard Robarts]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 16 | 37 | {{FR-VLAG}} [[François Migault]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 30 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 17 | 19 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | + 2 Rondes | 10 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Koppeling | 15 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Transmissie | 13 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Remme | 19 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Petrolpedaal | 9 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Oorverhit | 6 | &nbsp; |- ! NF | 10 |{{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Ontsteking | 20 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{GB-VLAG}} [[Guy Edwards]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Onderstel | 3 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1974]] 0c2b55xgutp9qgbmughn90bleckkyq4 2966711 2966499 2026-09-12T08:28:35Z Aliwal2012 39067 /* Wedrenuitslag */ 2966711 wikitext text/x-wiki Die '''[[1974 Formule Een-seisoen|1974]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 27 Januarie 1974 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 32 | 1:24:37.06 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 32 | + 13.57 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 2 |{{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 31 | + 1 Ronde | 5 | '''4''' |- ! 4 | 18 | {{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace|Carlos Pace]]''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 31 | + 1 Ronde | 12 | '''3''' |- ! 5 | 33 | {{GB-VLAG}} '''[[Mike Hailwood]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 31 | + 1 Ronde | 7 | '''2''' |- ! 6 | 1 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 31 | + 1 Ronde | 4 | '''1''' |- ! 7 | 7 |{{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 8 | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 9 | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 14 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 31 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 11 | 26 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 12 | 6 | {{NZ-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | + 1 Ronde | 11 | &nbsp; |- ! 13 | 3 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 14 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 30 | + 2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 15 | 8 | {{GB-VLAG}} [[Richard Robarts]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 16 | 37 | {{FR-VLAG}} [[François Migault]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 30 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 17 | 19 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | + 2 Rondes | 10 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Koppeling | 15 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Transmissie | 13 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Remme | 19 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Petrolpedaal | 9 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Oorverhit | 6 | &nbsp; |- ! NF | 10 |{{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Ontsteking | 20 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{GB-VLAG}} [[Guy Edwards]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Onderstel | 3 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1974]] ltuizuiiqk01omwgnfeo8usxylmah4l 0 464373 2966498 2920975 2026-09-11T17:58:23Z Aliwal2012 39067 wedrenuitslag 2966498 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 26 Januarie 1975 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 8 | {{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace|Carlos Pace]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | 1:44:41.17 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 5.79 | 2 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 26.66 | 10 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 40 | + 43.28 | 5 | '''3''' |- ! 5 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 40 | + 1:01.88 | 4 | '''2''' |- ! 6 | 24 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 1:05.12 | 7 | '''1''' |- ! 7 | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | + 1:06.81 | 18 | &nbsp; |- ! 8 | 7 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | + 1:39.62 | 3 | &nbsp; |- ! 9 | 6 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | + 1:51.84 | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | + 2:29.60 | 13 | &nbsp; |- ! 11 | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 12 | 22 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 13 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 14 | 23 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 23 | &nbsp; |- ! 15 | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | + 2 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Brandstofstelsel | 1 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Suspensie | 9 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Brandstofstelsel | 11 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{US-VLAG}} [[Mark Donohue]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Hantering | 15 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{GB-VLAG}} [[Mike Wilds]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 22 | Elektriese probleem | 22 | &nbsp; |- ! NF | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Olielek | 8 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Enjin | 17 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975]] ogasnnz59jfukz50i8dy0x68wy4lz42 2966708 2966498 2026-09-12T08:10:05Z Aliwal2012 39067 2966708 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 26 Januarie 1975 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 8 | {{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace|Carlos Pace]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | 1:44:41.17 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 5.79 | 2 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 26.66 | 10 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 40 | + 43.28 | 5 | '''3''' |- ! 5 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 40 | + 1:01.88 | 4 | '''2''' |- ! 6 | 24 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 1:05.12 | 7 | '''1''' |- ! 7 | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | + 1:06.81 | 18 | &nbsp; |- ! 8 | 7 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | + 1:39.62 | 3 | &nbsp; |- ! 9 | 6 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | + 1:51.84 | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | + 2:29.60 | 13 | &nbsp; |- ! 11 | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 12 | 22 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 13 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 14 | 23 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 23 | &nbsp; |- ! 15 | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | + 2 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Brandstofstelsel | 1 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Suspensie | 9 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Brandstofstelsel | 11 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{US-VLAG}} [[Mark Donohue]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Hantering | 15 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{GB-VLAG}} [[Mike Wilds]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 22 | Elektriese probleem | 22 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Olielek | 8 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Enjin | 17 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975]] 086g30q4zo5p5ynykgbfowdzdz3g620 0 464374 2966732 2920978 2026-09-12T09:58:51Z Aliwal2012 39067 2966732 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 25 Januarie 1976 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 1 |{{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 40 | 1:45:16.78 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 4 |{{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 21.47 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Tom Pryce]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 23.84 | 12 | '''4''' |- ! 4 | 34 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 1:28.17 | 14 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 1:56.46 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{DE-VLAG}}'''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 1:58.27 | 6 | '''1''' |- ! 7 | 2 |{{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 40 | + 2:15.24 | 4 | &nbsp; |- ! 8 | 20 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf-Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 21 | {{IT-VLAG}} [[Renzo Zorzi]] | [[Frank Williams Racing Cars|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 10 | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 39 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 11 | 31 |{{BR-VLAG}} [[Ingo Hoffmann]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 12 | 7 |{{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 37 | Sonder brandstof | 15 | &nbsp; |- ! 13 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | + 3 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 14 | 10 | {{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | + 4 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Ongeluk | 3 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Olielek | 7 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 14 | Transmissie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Ongeluk | 18 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! NF | 28 |{{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Brandstofstelsel | 8 | &nbsp; |- ! NF | 14 |{{GB-VLAG}} [[Ian Ashley]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 2 | Oliepomp | 21 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1976]] 17qvlkggndcfv67ykartauxecxunwx4 2966733 2966732 2026-09-12T10:02:14Z Aliwal2012 39067 /* Wedrenuitslag */ 2966733 wikitext text/x-wiki Die '''[[1976 Formule Een-seisoen|1976]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 25 Januarie 1976 by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]] gehou is. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Rondtes !Tyd/Rede vir uitval !Rooster !Punte |- ! 1 | 1 |{{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 40 | 1:45:16.78 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 4 |{{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 21.47 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Tom Pryce]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 23.84 | 12 | '''4''' |- ! 4 | 34 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 1:28.17 | 14 | '''3''' |- ! 5 | 3 | {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 1:56.46 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 40 | + 1:58.27 | 6 | '''1''' |- ! 7 | 2 |{{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 40 | + 2:15.24 | 4 | &nbsp; |- ! 8 | 20 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf-Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 21 | {{IT-VLAG}} [[Renzo Zorzi]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 10 | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 39 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 11 | 31 |{{BR-VLAG}} [[Ingo Hoffmann]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | + 1 Ronde | 20 | &nbsp; |- ! 12 | 7 |{{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 37 | Sonder brandstof | 15 | &nbsp; |- ! 13 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | + 3 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 14 | 10 | {{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | + 4 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Ongeluk | 3 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Olielek | 7 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 14 | Transmissie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Ongeluk | 18 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! NF | 28 |{{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Brandstofstelsel | 8 | &nbsp; |- ! NF | 14 |{{GB-VLAG}} [[Ian Ashley]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 2 | Oliepomp | 21 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1976]] kcbfm1il3avpyb4ldqm93e8bk02jc8r 0 464376 2966472 2922356 2026-09-11T15:23:53Z Balenda 83524 /* Renuitslag */ DNF 2966472 wikitext text/x-wiki Die '''[[1970 Formule Een-seisoen|1970]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 19 April 1970 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die tweede wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{flagicon|UK}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 90 | 2:10:58.2 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{flagicon|NZL}} '''[[Bruce McLaren]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 89 | + 1 Ronde | 11 | '''6''' |- ! 3 | 18 | {{flagicon|USA}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 89 | + 1 Ronde | 16 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{flagicon|UK}} '''[[Graham Hill]]''' | '''[[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 89 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{flagicon|FRA}} '''[[Johnny Servoz-Gavin]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 88 | + 1 Rondes | 14 | '''2''' |- ! DNF | 8 | {{flagicon|UK}} [[John Surtees]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | Ratkas | 12 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{flagicon|AUS}} [[Jack Brabham]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Enjin | 1 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{flagicon|GER}} [[Rolf Stommelen]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{flagicon|FRA}} [[Henri Pescarolo]] | [[Equipe Matra Sports|Matra]] | 33 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{flagicon|FRA}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[Equipe Matra Sports|Matra]] | 31 | Enjin | 4 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{flagicon|NZL}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{flagicon|NZL}} [[Chris Amon]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 3 | {{flagicon|AUT}} [[Jochen Rindt]] | [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Enjin | 8 | &nbsp; |- ! WD | 10 | {{flagicon|MEX}} [[Pedro Rodríguez]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 4 | Onttrek | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{flagicon|BEL}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{flagicon|UK}} [[Jackie Oliver]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 0 | Ongeluk | 10 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1970]] ivowhn7ks40kugpyksjj7xk5w3kzckq 0 464377 2966473 2921173 2026-09-11T15:29:33Z Balenda 83524 /* Renuitslag */ DNF 2966473 wikitext text/x-wiki Die '''[[1971 Formule Een-seisoen|1971]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 18 April 1971 op die [[Montjuïc-renbaan]] naby [[Barcelona]], Spanje gehou. Dit was die tweede wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 11 | {{flagicon|UK}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:49:03.4 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 4 | {{flagicon|BEL}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | + 3.4 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 20 | {{flagicon|NZL}} '''[[Chris Amon]]''' | '''Matra''' | 75 | + 58.1 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 14 | {{flagicon|MEX}} '''[[Pedro Rodríguez]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 75 | + 1:17.9 | 5 | '''3''' |- ! 5 | 9 | {{flagicon|NZL}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:27.0 | 9 | '''2''' |- ! 6 | 21 | {{flagicon|FRA}} '''[[Jean-Pierre Beltoise]]''' | '''Matra''' | 74 | + 1 Ronde | 6 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{flagicon|FRA}} [[François Cevert]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 10 | {{flagicon|UK}} [[Peter Gethin]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 9 | 8 | {{flagicon|AUS}} [[Tim Schenken]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 10 | 16 | {{flagicon|NZL}} [[Howden Ganley]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 71 | + 4 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 11 | 24 | {{flagicon|UK}} [[John Surtees]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 8 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! {{abbr|NC|Nie geklassifiseer}} | 3 | {{flagicon|SWE}} [[Reine Wisell]] | [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 17 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{flagicon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Suspensie | 14 | &nbsp; |- ! DNF | 27 | {{flagicon|FRA}} [[Henri Pescarolo]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{flagicon|USA}} [[Mario Andretti]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 50 | Enjin | 8 | &nbsp; |- ! DNF | 19 | {{flagicon|ESP}} [[Alex Soler-Roig]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Brandstofpomp | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{flagicon|ITA}} [[Andrea de Adamich]] | [[March Engineering|March]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 26 | Transmissie | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 18 | {{flagicon|SWE}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Ontsteking | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{flagicon|SUI}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 13 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{flagicon|FRG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Brandstofdruk | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{flagicon|SUI}} [[Jo Siffert]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 5 | Ratkas | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{flagicon|UK}} [[Graham Hill]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Stuurfout | 10 | &nbsp; |- !colspan="8"|{{center|Bron:<ref>{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1971/515/ |title=1971 Spanish Grand Prix |publisher=formula1.com |access-date=22 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017005212/http://www.formula1.com/results/season/1971/515/ |archive-date=17 October 2013}}</ref>}} |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] 5clojesg36qillzi14c7b3l26i58m8i 0 464383 2966485 2921156 2026-09-11T16:11:43Z Aliwal2012 39067 2966485 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 27 April 1975 op die [[Montjuïc-renbaan]] naby [[Barcelona]], Spanje gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 29 | 42:53.7 | 11 | '''4½''' |- ! 2 | 6 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 29 | + 1.1 | 16 | '''3''' |- ! 3 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 28 | + 1 Ronde | 15 | '''2''' |- ! 4 | 17 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 28 | + 1 Ronde | 10 | '''1½''' |- ! 5 | 9 | {{IT-VLAG}} '''[[Vittorio Brambilla]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 28 | + 1 Ronde | 5 | '''1''' |- ! 6 | 10 | {{IT-VLAG}} '''Lella Lombardi''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 27 | + 2 Rondes | 24 | '''½''' |- ! 7 | 21 | {{GB-VLAG}} Tony Brise | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 8 | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | + 3 Rondes | 6 | &nbsp; |- ! NC | 11 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 25 | Nie geklassifiseer | 2 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Ongeluk | 8 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Suspensie | 12 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{NL-VLAG}} [[Roelof Wunderink]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Transmissie | 19 | &nbsp; |- ! NC | 23 |{{FR-VLAG}} [[François Migault]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Nie geklassifiseer | 22 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Suspensie | 4 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{GB-VLAG}} [[Bob Evans]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 7 | Brandstofstelsel | 23 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Ongeluk | 3 | &nbsp; |- ! NF | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{US-VLAG}} [[Mark Donohue]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 17 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Ongeluk | 20 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! WD | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Onttrek | 21 | &nbsp; |- ! WD | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Onttrek | 25 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! DNS | 1 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Nie weggespring | 26 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975]] nwim51eutj4jkon2qb41uc9kkelegrg 0 464398 2966474 2921040 2026-09-11T15:32:20Z Balenda 83524 /* Uitslag */ DNF 2966474 wikitext text/x-wiki Die '''[[1972 Formule Een-seisoen|1972]] [[Argentynse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[23 Januarie]] 1972 op die [[Juan en Oscar Gálvez-renbaan]] in [[Argentinië]] se hoofstad [[Buenos Aires]] plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 21 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 95 | 1:57:59.1 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 17 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 95 | 25.96 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 8 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 95 | 59.39 | 8 | '''4''' |- ! 4 | 9 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 95 | + 1:06.72 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 19 | {{AU-VLAG}} '''Tim Schenken''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 95 | + 1:09.11 | 11 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 94 | + 1 Ronde | 10 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 93 | + 2 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! 8 | 23 | {{FR-VLAG}} Henri Pescarolo | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 93 | + 2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 3 | {{NZ-VLAG}} Howden Ganley | [[British Racing Motors|BRM]] | 93 | + 2 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! 10 | 7 | {{AT-VLAG}} Helmut Marko | [[British Racing Motors|BRM]] | 93 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 11 | 15 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 93 | + 2 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Suspensie | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{FR-VLAG}} François Cevert | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{SE-VLAG}} Reine Wisell | [[British Racing Motors|BRM]] | 59 | Waterlek | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 18 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 20 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | {{IT-VLAG}} Andrea de Adamich | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Brandstofstelsel | 14 | &nbsp; |- ! DNF | 1 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Brandstofpomp | 16 | &nbsp; |- ! DSQ | 12 | {{AU-VLAG}} David Walker | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Gediskwalifiseer | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{GB-VLAG}} Peter Gethin | [[British Racing Motors|BRM]] | 1 | Olielek | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{ES-VLAG}} Alex Soler-Roig | [[British Racing Motors|BRM]] | 1 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Argentynse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1972]] clgypls49aws3cr0f76urx1q4xkpkbq 10 464430 2966554 2921325 2026-09-11T23:32:50Z Doc James 24642 2966554 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:owidslider|image}}</includeonly><noinclude>{{doc|content= {{see|Commons:Category:Interactive data graphics by Our World in Data}} This template requires the [[mediawiki:Gadget-owidslider.js|owidslider gadget]]. The underlying code is being developed and maintained by [[Wiki Project Med Foundation]], a Wikimedia thematic organization. It is used to generate an image with a play button. When you click the button, a popup with images in a slide viewer appears. It is suitable for looking at series of data such as heatmaps. The <code>list</code> parameter references a page with a fragment. These can be hosted locally or be pulled from Commons. E.g. Template:owidslider/outdoor air pollution, with the id "world" from the page [[Commons:Template:owidslider/outdoor air pollution]] as the list of images. All images should have the same size (aspect ratio). List should use {{tl|owidslidersrcs}} template. ==Example 1== <syntaxhighlight lang="wikitext" line> {{owidslider |start = 2021 |list = Template:OWID/indoor air pollution#gallery |location = Commons |caption = |title = |language = en |file = [[File:Death-rate-by-source-from-indoor-air-pollution,World,2021 (cropped).svg|link=|thumb|none|upright=1.3|Death rate by source from indoor air pollution]] |startingView = World }} </syntaxhighlight> {{owidslider |start = 2021 |list = Template:owidslider/indoor air pollution#gallery |location = Commons |caption = |title = |language = en |file = [[File:Death-rate-by-source-from-indoor-air-pollution,World,2021 (cropped).svg|link=|thumb|none|upright=1.3|Death rate by source from indoor air pollution]] |startingView = World }} ==Example 2== <syntaxhighlight lang="wikitext" line> {{owidslider |start = 2022 |list = Template:OWID/meat supply per person#gallery |location = commons |caption = |title = |file = [[File:Meat-supply-per-person,World,1961.svg|link=|thumb|none|upright=1.3|An example with drop down menu for different regions, clickable countries, and highlighting with mouse over]] |startingView = World }} </syntaxhighlight> {{owidslider |start = 2022 |list = Template:OWID/meat supply per person#gallery |location = commons |caption = |title = |file = [[File:Meat-supply-per-person,World,1961.svg|link=|thumb|none|upright=1.3|An example with drop down menu for different regions, clickable countries, and highlighting with mouse over]] |startingView = World }} ==Template data== <templatedata> { "params": { "start": { "description": "Which image to start on", "example": "1990", "type": "number", "default": "1", "autovalue": "1", "suggested": true }, "startingView": { "description": "Which view (drop down menu item) to start on", "example": "World", "type": "string", "suggested": true }, "width": { "description": "Override image width from list page", "type": "number" }, "height": { "description": "Override height from list page", "type": "number" }, "list": { "label": "Image list page", "description": "A page name and fragment to load the image list from. For example, if you put MyPage#myGallery, then it is assumed there is a <gallery id=\"myGallery\">...</gallery> on the page MyPage which is used as the list of images", "example": "MyPage#myGallery", "type": "string", "required": true }, "location": { "label": "Location of image list page", "description": "Where to get the template from (Commons or Local)", "example": "Commons", "type": "string", "required": false }, "noregisterimages": { "description": "Disable translcuding the list page. This will cause this page not to be listed on the what links here for the images used.", "type": "boolean" }, "caption": { "description": "Caption to show in the pop-up below the image. Can include any wikitext.", "type": "content", "suggested": true }, "title": { "label": "Popup title", "description": "Title of popup. Can only be plain text. Wikitext not supported.", "type": "string", "suggested": true }, "file": { "description": "The wikitext to include the image shown on the page", "example": "[[File:Example.png|thumb|100px|caption text]]", "type": "content", "required": true, "suggested": true } }, "description": "Show an image with a play button that pops up a dialog with a year slider", "format": "block" } </templatedata> ==See also== * [[MediaWiki:Gadget-owidslider.js]] *[[MediaWiki:Gadget-owidslider.css]] * [[Module:owidslider]] *{{tl|Owidslidersrcs}} *[[Commons:Commons:List of interactive graphs|List of uploaded graphs on Commons]] *[https://grafana.wikimedia.org/d/IlK0cZbSk/gadget-stats?orgId=1&from=now-7d&to=now&timezone=utc&var-gadget=OWIDSlider&var-metric=mediawiki_gadget_OWIDSlider_wiki_total&refresh=1m OWIDSlider statistics] *[[Special:WhatLinksHere/Template:Owidslider]] - links and transclusions. }}</noinclude> 8vo5yqorwac0d8u87somkr30uzkpleh 0 464457 2966487 2921623 2026-09-11T16:21:16Z Aliwal2012 39067 José Carlos Pace 2966487 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Formule Een]] [[Monaco Grand Prix]]''' is op [[11 Mei]] [[1975]] in [[Monaco]] gehou. Dit was die vyfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | 2:01:21.31 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 2.78 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 8 | {{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace|Carlos Pace]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 17.81 | 8 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 38.45 | 4 | '''3''' |- ! 5 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]''' | 75 | + 40.86 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 2 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 42.07 | 15 | '''1''' |- ! 7 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 1 Ronde | 7 | &nbsp; |- ! 8 | 6 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 10 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{US-VLAG}} [[Mark Donohue]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | Wiel | 18 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | Ongeluk | 5 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Ongeluk | 2 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 36 | Ongeluk | 17 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Tol | 6 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Parnelli]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Olielek | 13 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 3 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Monaco Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1975]] gvwzwlirgav2ab7fq86idis3u6ljrld 0 464468 2966488 2922337 2026-09-11T16:22:15Z Aliwal2012 39067 2966488 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[25 Mei]] [[1975]] op [[Zolder-renbaan|Zolder]] in [[België]] gehou. Dit was die sesde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | 1:43:53.98 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 19.22 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 41.82 | 6 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 1:00.08 | 12 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | + 1:03.84 | 4 | '''2''' |- ! 6 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Tom Pryce]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 1:28.45 | 5 | '''1''' |- ! 7 | 1 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 8 |{{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Bob Evans]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 68 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 11 | 28 | {{US-VLAG}} [[Mark Donohue]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 12 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{FR-VLAG}} [[François Migault]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | Suspensie | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Remme | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Remme | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Remme | 14 | &nbsp; |- ! DNF | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{GB-VLAG}} [[Tony Brise]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Transmissie | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Tol | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Koppeling | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978]] lhnnybzf4x114mqama50nvqdsh70gdv 0 464566 2966691 2964305 2026-09-12T07:34:19Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2966691 wikitext text/x-wiki Die '''[[1972 Formule Een-seisoen|1972]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[4 Junie]] [[1972]] op Circuit Nijvel in [[België]] gehou. Dit was die vyfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 32 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | 1:44:07.3 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | 26.6 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 9 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | 58.1 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 34 | {{GB-VLAG}} '''[[Mike Hailwood]]''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | + 1:12.0 | 8 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace|Carlos Pace]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 84 | + 1 Ronde | 11 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{NZ-VLAG}} '''[[Chris Amon]]''' | '''Matra''' | 84 | + 1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 10 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 8 | 25 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 83 | + 2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 11 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 10 | 27 | {{AT-VLAG}} [[Helmut Marko]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 83 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 11 | 6 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 12 | 12 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 82 | + 3 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 13 | 19 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 81 | + 4 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 14 | 33 | {{GB-VLAG}} [[David Walker]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 6 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | Suspensie | 16 | &nbsp; |- ! NC | 15 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Nie geklassifiseer | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 30 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 57 | Ongeluk | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Nanni Galli]] | Tecno | 54 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 29 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 47 | Inspuiting | 4 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1972]] 26dqns8eovymsijhb7spmaiko0g02q7 0 464567 2966695 2922347 2026-09-12T07:39:35Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2966695 wikitext text/x-wiki Die '''[[1973 Formule Een-seisoen|1973]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[20 Mei]] [[1973]] op [[Zolder-renbaan|Zolder]] in [[België]] gehou. Dit was die vyfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | 1:42:13.4 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | 31.84 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 1 |{{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 2:02.79 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 9 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Adamich]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | + 1 Ronde | 18 | '''3''' |- ! 5 | 21 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 69 | + 1 Ronde | 14 | '''2''' |- ! 6 | 22 | {{NZ-VLAG}} '''[[Chris Amon]]''' | '''Tecno''' | 67 | + 3 Rondes | 15 | '''1''' |- ! 7 | 7 |{{NZ-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | +3 Rondes | 2 | &nbsp; |- ! 8 | 24 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | +4 Rondes | 8 | &nbsp; |- ! 9 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | +5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 10 | 19 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 63 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |- ! 11 | 15 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Ongeluk | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! NC | 20 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 56 | Nie geklassifiseer | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 11 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 42 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Ongeluk | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{US-VLAG}} [[George Follmer]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Petrolpedaal | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 11 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 3 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 6 | Oliepomp | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{IT-VLAG}} [[Nanni Galli]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1973]] itldvnqx4p1gjj0b4znl2tucqfui78b 0 464568 2966696 2922354 2026-09-12T07:43:46Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} 2966696 wikitext text/x-wiki Die '''[[1974 Formule Een-seisoen|1974]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[12 Mei]] [[1974]] op Nijvel in [[België]] gehou. Dit was die vyfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | 1:44:20.57 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 85 | + 0.35 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 3 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | + 45.61 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 85 | + 52.02 | 1 | '''3''' |- ! 5 | 14 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Beltoise]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 85 | + 1:08.05 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 6 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | + 1:10.54 | 12 | '''1''' |- ! 7 | 33 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 84 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 8 | 26 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 29 | &nbsp; |- ! 9 | 10 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 31 | &nbsp; |- ! 10 | 41 | {{AU-VLAG}} [[Tim Schenken]] | Trojan-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 11 | 28 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 12 | 27 | {{GB-VLAG}} [[Guy Edwards]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 82 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 13 | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 82 | + 3 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 14 | 21 | {{NL-VLAG}} [[Gijs van Lennep]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 82 | + 3 Rondes | 30 | &nbsp; |- ! 15 | 22 | {{AU-VLAG}} [[Vern Schuppan]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 82 | + 3 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 16 | 37 | {{FR-VLAG}} [[François Migault]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 82 | + 3 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 17 | 34 | {{BE-VLAG}} [[Teddy Pilette]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 81 | +4 Rondes | 27 | &nbsp; |- ! 18 | 16 | {{GB-VLAG}} [[Brian Redman]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 80 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | Oorverhit | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 42 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Token (Formule 1)|Token]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Botsing | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 1 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Brandstoflek | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Remme | 28 | &nbsp; |- ! DNF | 19 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Suspensie | 26 | &nbsp; |- ! DNF | 43 | {{FR-VLAG}} [[Gerard Larrousse]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Band | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 18 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Hantering | 8 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | [[Rikky von Opel]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Transmissie | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 12 | Botsing | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Koppeling | 10 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1974]] 11cx9ec5huztvx1gkq1mlpo48o41vd2 2966707 2966696 2026-09-12T08:06:10Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2966707 wikitext text/x-wiki Die '''[[1974 Formule Een-seisoen|1974]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[12 Mei]] [[1974]] op Nijvel in [[België]] gehou. Dit was die vyfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | 1:44:20.57 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 85 | + 0.35 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 3 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | + 45.61 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 85 | + 52.02 | 1 | '''3''' |- ! 5 | 14 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Beltoise]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 85 | + 1:08.05 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 6 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | + 1:10.54 | 12 | '''1''' |- ! 7 | 33 | {{GB-VLAG}} [[Mike Hailwood]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 84 | + 1 Ronde | 13 | &nbsp; |- ! 8 | 26 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 29 | &nbsp; |- ! 9 | 10 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 31 | &nbsp; |- ! 10 | 41 | {{AU-VLAG}} [[Tim Schenken]] | Trojan-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 11 | 28 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 12 | 27 | {{GB-VLAG}} [[Guy Edwards]] | [[Lola (renmotor)|Lola]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 82 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 13 | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 82 | + 3 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 14 | 21 | {{NL-VLAG}} [[Gijs van Lennep]] | Iso Marlboro-[[Ford Motor Company|Ford]] | 82 | + 3 Rondes | 30 | &nbsp; |- ! 15 | 22 | {{AU-VLAG}} [[Vern Schuppan]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 82 | + 3 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 16 | 37 | {{FR-VLAG}} [[François Migault]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 82 | + 3 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 17 | 34 | {{BE-VLAG}} [[Teddy Pilette]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 81 | +4 Rondes | 27 | &nbsp; |- ! 18 | 16 | {{GB-VLAG}} [[Brian Redman]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 80 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | Oorverhit | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 42 | {{GB-VLAG}} [[Tom Pryce]] | [[Token (Formule 1)|Token]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | Botsing | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 1 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Brandstoflek | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Remme | 28 | &nbsp; |- ! DNF | 19 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Suspensie | 26 | &nbsp; |- ! DNF | 43 | {{FR-VLAG}} [[Gerard Larrousse]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Band | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 18 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Hantering | 8 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{Vlagikoon|Liechtenstein}} [[Rikky von Opel]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Iso Marlboro]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Transmissie | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 12 | Botsing | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Koppeling | 10 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1974]] 0xybs5a3th1ahhp5hamcpwxp24gewv7 0 465008 2966558 2925938 2026-09-12T01:01:25Z Nikolai Kurbatov 125512 2966558 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Third Man''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Third Man | beeld = | regisseur = Carol Reed | produksieleier = Carol Reed<br>Alexander Korda<br>David O. Selznick | draaiboekskrywer = Graham Greene | met = {{Plainlist| * [[Joseph Cotten]] * Alida Valli * [[Orson Welles]] * [[Trevor Howard]] }} | kinematografie = Robert Krasker | musiek = Anton Karas | redigeerder = Oswald Hafenrichter | verspreider = | ateljee = London Films | vrystelling = [[1 September]] [[1949]] | speeltyd = 104 min | land = {{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0041959 }} '''''The Third Man''''' is 'n Britse rolprent uit [[1949]]. Die film is geregisseer deur Carol Reed.<ref>[https://variety.com/1949/film/reviews/the-third-man-1117795637/ Film Review: The Third Man]</ref><ref>[https://letterboxd.com/film/the-third-man/ The Third Man]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Joseph Cotten]] as Holly Martins * Alida Valli as Anna Schmidt * [[Orson Welles]] as Harry Lime * [[Trevor Howard]] as Major Calloway == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0041959}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Third Man, The}} [[Kategorie:Britse rolprente]] jcm86h9qoo7ekz9zug19cojnpr4y33l 0 468442 2966693 2964028 2026-09-12T07:37:25Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2966693 wikitext text/x-wiki Die '''[[1972 Formule Een-seisoen|1972]] [[Formule 1]] [[Franse Grand Prix]]''' is op 2 Julie op die Circuit de Charade in [[Frankryk]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 4 | {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 38 | 1:52:22.5 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 38 | 27.7 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 9 | {{NZ-VLAG}} '''[[Chris Amon]]''' | '''[[Matra (renmotor)|Matra]]''' | 38 | 31.9 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 38 | 49.3 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 12 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 38 | 56.8 | 9 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{GB-VLAG}} '''[[Mike Hailwood]]''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 38 | + 1:36.1 | 10 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{NZ-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | + 1:48.1 | 2 | &nbsp; |- ! 8 | 19 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | + 2:25.1 | 14 | &nbsp; |- ! 9 | 11 | {{GB-VLAG}} [[Brian Redman]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | + 2:55.5 | 13 | &nbsp; |- ! 10 | 18 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 38 | + 2:59.5 | 20 | &nbsp; |- ! 11 | 3 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 37 | + 1 Ronde | 4 | &nbsp; |- ! 12 | 20 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 13 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Nanni Galli]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 37 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 14 | 28 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 15 | 5 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 37 | + 1 Ronde | 24 | &nbsp; |- ! 16 | 10 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | + 1 Ronde | 15 | &nbsp; |- ! 17 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Tim Schenken]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | + 2 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 18 | 6 | {{GB-VLAG}} [[David Walker]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 34 | Aandrywing | 22 | &nbsp; |- ! 19 | 15 | {{GB-VLAG}} [[Mike Beuttler]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Sonder petrol | 23 | &nbsp; |- ! NC | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Nie geklassifiseer | 16 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{SE-VLAG}} [[Reine Wisell]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 25 | Ratkas | 18 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace|Carlos Pace]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{AT-VLAG}} [[Helmut Marko]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 8 | Oogbesering | 6 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Aandrywing | 21 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Franse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1972]] jthsfvuj67ref157udyk7om64lxqxdo 0 468498 2966421 2965645 2026-09-11T12:43:46Z Balenda 83524 2966421 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|ITA}} 2026 Formule 1 Pirelli<br/>Gran Premio d'Italia |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Monza track map.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>6 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Autodromo Nazionale Monza]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]]</small> | <small>[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:21.786</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:23.504 (ronde 53 van 53)</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> || <small> [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{GB-VLAG}} [[George Russell]]</small>|| <small> [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small>||<small> [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]</small> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Italiaanse Grand Prix]] is op [[6 September]] [[2026]] op die [[Autodromo Nazionale Monza]], in [[Italië]], gehou. Dit was die dertiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Monza |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br/>Hard (C3) |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br/>Medium (C4) |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br/>Sag (C5) |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br/>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br/>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.008 |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.181 |- !3 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:23.312 |- !4 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:23.433 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:23.644 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.559 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.679 |- !3 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.700 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.943 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:23.016 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/practice/3 |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Practice 3 |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-05}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.219 |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.445 |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:22.569 |- !4 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:22.580 |- !5 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.625 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- !1 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | '''1:22.612''' | 1:22.077 | '''1:21.786''' | align=center|1 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:22.779 | 1:22.161 | 1:21.846 | align=center|2 |- !3 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.924 | 1:22.017 | 1:21.966 | align=center|6 '''*¹''' |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.902 | 1:22.509 | 1:22.004 | align=center|3 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:22.847 | 1:22.516 | 1:22.011 | align=center|4 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:22.631 | 1:22.188 | 1:22.070 | align=center|5 |- !7 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:22.758 | '''1:21.882''' | 1:22.093 | align=center|19 '''*²''' |- !8 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.662 | 1:22.400 | 1:22.220 | align=center|7 |- !9 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:22.659 | 1:22.067 | 1:22.256 | align=center|8 |- !10 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:22.727 | 1:22.345 | 1:22.286 | align=center|9 |- !11 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:22.946 | 1:22.517 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="11"| | align=center|10 |- !12 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:22.986 | 1:22.756 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="12"| | align=center|11 |- !13 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:23.440 | 1:22.779 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="13"| | align=center|12 |- !14 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:22.989 | 1:22.821 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="14"| | align=center|Kuipe '''*³''' |- !15 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:23.616 | 1:23.453 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="15"| | align=center|13 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:23.466 | 1:23.454 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="16"| | align=center|14 |- !17 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:23.755 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | align=center|15 |- !18 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:24.356 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | align=center|20 '''*⁴''' |- !19 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:24.364 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | align=center|16 |- !20 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:24.595 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | align=center|17 |- !21 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:25.150 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|Kuipe '''*⁵''' |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:25.222 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|18 |- !colspan=8|K1 107% tyd: 1:28.394<ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/2026/italie/qualification.aspx |titel=Italië 2026 – Kwalificaties |uitgever=Statsf1.com |bezochtdatum=2026-09-05}}</ref> |- !colspan=8|Bron:<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/qualifying |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Qualifying |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-05}}</ref> |} '''*¹''' [[Oscar Piastri]] het 'n roosterstraf van drie plekke gekry omdat hy [[Liam Lawson]] tydens die tweede kwalifiseersessie gehinder het.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_81_-_impeding_of_car_30.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 81 – Impeding of Car 30 |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*²''' [[Kimi Antonelli]] het ’n roosterstraf van 30 plekke gekry en moes daarom agter in die beginopstelling begin weens die oorskryding van die enjinonderdelekwota. In hierdie geval is ’n vyfde verbrandingsenjin, ’n vierde elektronika-eenheid en ’n vierde energieopbergings-eenheid gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_12_-_changes_to_pu_elements.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 12 – Changes to PU elements |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*³''' [[Liam Lawson]] het ’n roosterstraf van 35 plekke gekry en moes daarom agter in die beginopstelling begin weens die oorskryding van die enjinonderdelekwota. In hierdie geval is ’n sesde verbrandingsenjin, ’n sesde [[turboaanjaer]] en ’n sesde uitlaatstel gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_30_-_change_to_pu_elements.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 30 – Change to PU elements |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*⁴''' [[Alexander Albon]] het 'n roosterstraf van 20 plekke gekry en moes dus agter in die beginopstelling begin omdat hy sy enjinonderdelekwota oorskry het. In hierdie geval is 'n vyfde verbrandingsenjin en 'n vierde elektronika-eenheid gebruik.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_italian_grand_prix_-_infringement_-_car_23_-_changes_to_pu_elements.pdf |titel=2026 Italian Grand Prix – Infringement – Car 23 – Changes to PU elements |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] |datum=2026-09-05}}</ref><br/> '''*⁵''' [[Fernando Alonso]] moes vanuit die kuipe wegspring omdat daar aan sy motor gewerk is onder parc fermé toestande. == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} '''[[Kimi Antonelli]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|53 | 1:51:15.281 | align=center|20 | align=center|'''25''' {{Pictogram vinnigste ronde}} |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} '''[[George Russell]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|53 | +3.857 | align=center|2 | align=center|'''18''' |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} '''[[Max Verstappen]]''' | '''[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +14.718 | align=center|5 | align=center|'''15''' |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} '''[[Lando Norris]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +19.056 | align=center|8 | align=center|'''12''' |- !5 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} '''[[Oscar Piastri]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +19.253 | align=center|6 | align=center|'''10''' |- !6 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} '''[[Lewis Hamilton]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center|53 | +24.655 | align=center|4 | align=center|'''8''' |- !7 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} '''[[Pierre Gasly]]''' | '''[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +27.351 | align=center|1 | align=center|'''6''' |- !8 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} '''[[Arvid Lindblad]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +45.136 | align=center|9 | align=center|'''4''' |- !9 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} '''[[Franco Colapinto]]''' | '''[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|53 | +47.353 | align=center|7 | align=center|'''2''' |- !10 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} '''[[Yuki Tsunoda]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|53 | +58.187 | align=center|15 | align=center|'''1''' |- !11 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|53 | +1:05.187 | align=center|10 | |- !12 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|53 | +1:06.187 | align=center|12 | |- !13 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|53 | +1:14.117 | align=center|13 | |- !14 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|53 | +1:15.609 | align=center|Kuipe | |- !15 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|53 | +1:18.958 | align=center|11 | |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|52 | +1 ronde | align=center|14 | |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|52 | +1 ronde | align=center|21 | |- !18 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|52 | +1 ronde | align=center|17 | |- !19 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|51 | +2 rondes | align=center|16 | |- |- !DNF | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|27 | Hidrouliese fout | align=center|18 | |- !DNF | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|23 | Skade aan renmotor | align=center|Kuipe | |- !DNF | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|2 | Ongeluk | align=center|3 | |- !colspan=8| Bronne:<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/race-result |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Race Result |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-06}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1293/italy/fastest-laps.html |titel=Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2026 – Fastest Laps |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-06}}</ref> |} == Puntestand ná die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Italië]] kkcv6jsmb2mxflu5ht19kgkpqjdkn46 0 468700 2966419 2965610 2026-09-11T12:41:36Z Balenda 83524 /* Vrye oefening */ VO1 2966419 wikitext text/x-wiki {{sporttoekoms}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|SPA}} 2026 Formule 1 TAG Heuer<br/>Gran Premio de España |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Madring (2026).svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>13 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Circuito de Madring]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |-<!-- | '''<small>1</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small> || <small></small>--> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Spaanse Grand Prix]] word op [[13 September]] [[2026]] op die [[Circuito de Madring]], in [[Madrid]], gehou. Dit sal die veertiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. Dit sal die eerste Formule 1-wedren op die Madring-straatrenbaan wees. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Madrid |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Hard C3 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Medium C4 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Sag C5 |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.077 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.363 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.536 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.620 |- !5 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:34.703 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- |- !1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center| 11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center| 12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center| 13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center| 14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center| 15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center| 16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center| 17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center| 18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center| 19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center| 20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center| 21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center| 22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Spanje]] rgdwj515mf2x5imvutlxqnwx0wkj7l0 2966420 2966419 2026-09-11T12:42:15Z Balenda 83524 /* Vrye oefening */ 2966420 wikitext text/x-wiki {{sporttoekoms}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|SPA}} 2026 Formule 1 TAG Heuer<br/>Gran Premio de España |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Madring (2026).svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>13 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Circuito de Madring]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |-<!-- | '''<small>1</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small> || <small></small>--> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Spaanse Grand Prix]] word op [[13 September]] [[2026]] op die [[Circuito de Madring]], in [[Madrid]], gehou. Dit sal die veertiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. Dit sal die eerste Formule 1-wedren op die Madring-straatrenbaan wees. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Madrid |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Hard C3 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Medium C4 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Sag C5 |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/1 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.077 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.363 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.536 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.620 |- !5 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:34.703 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- |- !1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center| 11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center| 12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center| 13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center| 14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center| 15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center| 16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center| 17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center| 18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center| 19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center| 20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center| 21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center| 22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Spanje]] 9e356vag746l0boj171izr3ozkx1x4i 2966422 2966420 2026-09-11T12:48:45Z Balenda 83524 tans 2966422 wikitext text/x-wiki {{sportnuus}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|SPA}} 2026 Formule 1 TAG Heuer<br/>Gran Premio de España |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Madring (2026).svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>13 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Circuito de Madring]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |-<!-- | '''<small>1</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small> || <small></small>--> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Spaanse Grand Prix]] word op [[13 September]] [[2026]] op die [[Circuito de Madring]], in [[Madrid]], gehou. Dit sal die veertiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. Dit sal die eerste Formule 1-wedren op die Madring-straatrenbaan wees. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Madrid |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Hard C3 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Medium C4 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Sag C5 |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/1 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.077 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.363 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.536 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.620 |- !5 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:34.703 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- |- !1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center| 11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center| 12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center| 13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center| 14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center| 15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center| 16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center| 17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center| 18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center| 19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center| 20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center| 21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center| 22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Spanje]] rdmdoktsha099atldja1rdmqang8ckj 2966482 2966422 2026-09-11T16:03:48Z Balenda 83524 /* Vrye oefening */ VO2 2966482 wikitext text/x-wiki {{sportnuus}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|SPA}} 2026 Formule 1 TAG Heuer<br/>Gran Premio de España |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Madring (2026).svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>13 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Circuito de Madring]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |-<!-- | '''<small>1</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small> || <small></small>--> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Spaanse Grand Prix]] word op [[13 September]] [[2026]] op die [[Circuito de Madring]], in [[Madrid]], gehou. Dit sal die veertiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. Dit sal die eerste Formule 1-wedren op die Madring-straatrenbaan wees. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Madrid |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Hard C3 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Medium C4 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Sag C5 |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/1 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.077 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.363 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.536 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.620 |- !5 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:34.703 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/2 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 2 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:33.662 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:33.775 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:33.811 |- !4 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:33.890 |- !5 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:33.999 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- |- !1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center| 11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center| 12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center| 13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center| 14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center| 15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center| 16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center| 17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center| 18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center| 19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center| 20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center| 21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center| 22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Spanje]] p9itwj2scgv0qj9kndx6tpyfzl1x9tn 2966671 2966482 2026-09-12T06:10:57Z Aliwal2012 39067 /* Vrye oefening */ 2966671 wikitext text/x-wiki {{sportnuus}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|SPA}} 2026 Formule 1 TAG Heuer<br/>Gran Premio de España |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Madring (2026).svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>13 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Circuito de Madring]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |-<!-- | '''<small>1</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small> || <small></small>--> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Spaanse Grand Prix]] word op [[13 September]] [[2026]] op die [[Circuito de Madring]], in [[Madrid]], gehou. Dit sal die veertiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. Dit sal die eerste Formule 1-wedren op die Madring-straatrenbaan wees. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Madrid |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Hard C3 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Medium C4 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Sag C5 |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/1 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.077 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.363 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.536 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.620 |- !5 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:34.703 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/2 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 2 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:33.662 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:33.775 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:33.811 |- !4 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:33.890 |- !5 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:33.999 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} *Die tweede oefensessie is tydelik met 'n rooi vlag onderbreek dertien minute voor die einde nadat [[Arvid Lindblad]], terwyl hy in draai 13 net na die uitgang van La Monumental ry, sy motor se agterkant verloor en nie die gly kan beheer nie; hy stamp teen die veiligheidsheining en beskadig sy [[Racing Bulls|enkelsitplek]] ernstig. == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- |- !1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center| 11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center| 12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center| 13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center| 14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center| 15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center| 16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center| 17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center| 18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center| 19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center| 20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center| 21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center| 22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Spanje]] kfeq5wcw38hrl9cvjmf9l0emb3gxqhs 2966672 2966671 2026-09-12T06:11:50Z Aliwal2012 39067 /* Bande deur Pirelli beskikbaar gestel */ per Franse wiki 2966672 wikitext text/x-wiki {{sportnuus}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|SPA}} 2026 Formule 1 TAG Heuer<br/>Gran Premio de España |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Madring (2026).svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>13 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Circuito de Madring]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |-<!-- | '''<small>1</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small> || <small></small>--> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Spaanse Grand Prix]] word op [[13 September]] [[2026]] op die [[Circuito de Madring]], in [[Madrid]], gehou. Dit sal die veertiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. Dit sal die eerste Formule 1-wedren op die Madring-straatrenbaan wees. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Madrid |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Hard C2 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Medium C3 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Sag C4 |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/1 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.077 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.363 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.536 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.620 |- !5 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:34.703 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/2 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 2 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:33.662 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:33.775 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:33.811 |- !4 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:33.890 |- !5 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:33.999 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} *Die tweede oefensessie is tydelik met 'n rooi vlag onderbreek dertien minute voor die einde nadat [[Arvid Lindblad]], terwyl hy in draai 13 net na die uitgang van La Monumental ry, sy motor se agterkant verloor en nie die gly kan beheer nie; hy stamp teen die veiligheidsheining en beskadig sy [[Racing Bulls|enkelsitplek]] ernstig. == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- |- !1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center| 11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center| 12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center| 13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center| 14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center| 15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center| 16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center| 17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center| 18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center| 19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center| 20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center| 21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center| 22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Spanje]] 4pcqfvlxk9ddnh3gfzi5detsvu3tw8t 2966676 2966672 2026-09-12T06:39:27Z Aliwal2012 39067 /* Vrye oefening */ +verwysing 2966676 wikitext text/x-wiki {{sportnuus}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|SPA}} 2026 Formule 1 TAG Heuer<br/>Gran Premio de España |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Madring (2026).svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>13 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Circuito de Madring]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |-<!-- | '''<small>1</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small> || <small></small>--> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Spaanse Grand Prix]] word op [[13 September]] [[2026]] op die [[Circuito de Madring]], in [[Madrid]], gehou. Dit sal die veertiende wedren van die kampioenskapseisoen wees. Dit sal die eerste Formule 1-wedren op die Madring-straatrenbaan wees. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Madrid |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Hard C2 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Medium C3 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Sag C4 |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/1 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.077 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.363 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.536 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.620 |- !5 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:34.703 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/2 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 2 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:33.662 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:33.775 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:33.811 |- !4 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:33.890 |- !5 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:33.999 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} *Die tweede oefensessie is tydelik met 'n rooi vlag onderbreek dertien minute voor die einde nadat [[Arvid Lindblad]], terwyl hy in draai 13 net na die uitgang van La Monumental ry, sy motor se agterkant verloor en nie die gly kan beheer nie; hy stamp teen die veiligheidsheining en beskadig sy [[Racing Bulls|enkelsitplek]] ernstig.<ref name="el2">{{fr}}{{Cite web|outeur=Fabien Gaillard|titel=EL2 - Antonelli devance les Ferrari, Lindblad premier dans le mur.|url=https://fr.motorsport.com/f1/news/el2-antonelli-devant-ferrari-lindblad-accident-madrid/10854539/|publisher=fr.motorsport.com|datum=2026-09-11}}</ref> == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- |- !1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center| 11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center| 12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center| 13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center| 14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center| 15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center| 16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center| 17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center| 18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center| 19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center| 20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center| 21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center| 22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Spanje]] 214v5o89f6bzdg02ua9yuywocx5u92k 2966683 2966676 2026-09-12T07:16:37Z Aliwal2012 39067 [[Isack Hadjar]] het steeds 'n polsbesering 2966683 wikitext text/x-wiki {{sportnuus}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|SPA}} 2026 Formule 1 TAG Heuer<br/>Gran Premio de España |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Madring (2026).svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>13 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Circuito de Madring]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |-<!-- | '''<small>1</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small> || <small></small>--> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Spaanse Grand Prix]] word op [[13 September]] [[2026]] op die [[Circuito de Madring]], in [[Madrid]], gehou. Dit sal die veertiende wedren van die kampioenskapseisoen en die eerste Formule 1-wedren op die Madring-straatrenbaan wees. [[Isack Hadjar]] kan weens 'n polsbesering steeds nie 'n wedren vir [[Red Bull Racing]] aanpak nie, sy plek word ingeneem deur [[Liam Lawson]]. Red Bull se reserwejaer [[Yuki Tsunoda]] vul Lawson se plek by [[Racing Bulls]]. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Madrid |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Hard C2 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Medium C3 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Sag C4 |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/1 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.077 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.363 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.536 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.620 |- !5 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:34.703 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/2 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 2 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:33.662 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:33.775 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:33.811 |- !4 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:33.890 |- !5 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:33.999 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} *Die tweede oefensessie is tydelik met 'n rooi vlag onderbreek dertien minute voor die einde nadat [[Arvid Lindblad]], terwyl hy in draai 13 net na die uitgang van La Monumental ry, sy motor se agterkant verloor en nie die gly kan beheer nie; hy stamp teen die veiligheidsheining en beskadig sy [[Racing Bulls|enkelsitplek]] ernstig.<ref name="el2">{{fr}}{{Cite web|outeur=Fabien Gaillard|titel=EL2 - Antonelli devance les Ferrari, Lindblad premier dans le mur.|url=https://fr.motorsport.com/f1/news/el2-antonelli-devant-ferrari-lindblad-accident-madrid/10854539/|publisher=fr.motorsport.com|datum=2026-09-11}}</ref> == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- |- !1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center| 11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center| 12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center| 13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center| 14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center| 15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center| 16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center| 17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center| 18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center| 19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center| 20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center| 21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center| 22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Spanje]] bs0w7mkgr543xax5m5mv9p2wypsk8en 2966688 2966683 2026-09-12T07:22:50Z Aliwal2012 39067 2966688 wikitext text/x-wiki {{sportnuus}} {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;"| {{vlagikoon|SPA}} 2026 Formule 1 TAG Heuer<br/>Gran Premio de España |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Madring (2026).svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>13 September 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Circuito de Madring]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small></small> | <small></small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |-<!-- | '''<small>1</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>2</small>''' || <small></small> || <small></small> |- | '''<small>3</small>''' || <small></small> || <small></small>--> |} Die [[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Spaanse Grand Prix]] word op [[13 September]] [[2026]] op die [[Circuito de Madring]], in [[Madrid]], gehou. Dit sal die veertiende wedren van die kampioenskapseisoen en die eerste Formule 1-wedren op die Madring-straatrenbaan wees. [[Isack Hadjar]] kan weens 'n polsbesering steeds nie 'n wedren vir [[Red Bull Racing]] aanpak nie, sy plek word ingeneem deur [[Liam Lawson]]. Red Bull se reserwejaer [[Yuki Tsunoda]] vul Lawson se plek by [[Racing Bulls]].<ref>{{nl}}{{Citeer web |url=https://actueel365.nl/hadjar-mist-derde-f1-race-madrid-tsunoda-racing-bulls |titel=Hadjar mist derde F1-race op rij, Tsunoda opnieuw terug bij Racing Bulls |website=actueel365.nl |datum=2026-09-07}}</ref> == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Madrid |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Hard C2 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Medium C3 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Sag C4 |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/1 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.077 |- !2 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:34.363 |- !3 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.536 |- !4 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:34.620 |- !5 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:34.703 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1294/spain/practice/2 |titel=Formula 1 TAG Heuer Gran Premio de España 2026 – Practice 2 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-09-11}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:33.662 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:33.775 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:33.811 |- !4 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:33.890 |- !5 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | 1:33.999 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3 !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center| | | | |- !2 | align=center| | | | |- !3 | align=center| | | | |- !4 | align=center| | | | |- !5 | align=center| | | | |} *Die tweede oefensessie is tydelik met 'n rooi vlag onderbreek dertien minute voor die einde nadat [[Arvid Lindblad]], terwyl hy in draai 13 net na die uitgang van La Monumental ry, sy motor se agterkant verloor en nie die gly kan beheer nie; hy stamp teen die veiligheidsheining en beskadig sy [[Racing Bulls|enkelsitplek]] ernstig.<ref name="el2">{{fr}}{{Cite web|outeur=Fabien Gaillard|titel=EL2 - Antonelli devance les Ferrari, Lindblad premier dans le mur.|url=https://fr.motorsport.com/f1/news/el2-antonelli-devant-ferrari-lindblad-accident-madrid/10854539/|publisher=fr.motorsport.com|datum=2026-09-11}}</ref> == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- |- !1 | align=center| | | | | | | align=center| 1 |- !2 | align=center| | | | | | | align=center| 2 |- !3 | align=center| | | | | | | align=center| 3 |- !4 | align=center| | | | | | | align=center| 4 |- !5 | align=center| | | | | | | align=center| 5 |- !6 | align=center| | | | | | | align=center| 6 |- !7 | align=center| | | | | | | align=center| 7 |- !8 | align=center| | | | | | | align=center| 8 |- !9 | align=center| | | | | | | align=center| 9 |- !10 | align=center| | | | | | | align=center| 10 |- !11 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center| 11 |- !12 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center| 12 |- !13 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center| 13 |- !14 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center| 14 |- !15 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center| 15 |- !16 | align=center| | | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center| 16 |- !17 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center| 17 |- !18 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center| 18 |- !19 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center| 19 |- !20 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center| 20 |- !21 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center| 21 |- !22 | align=center| | | | | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center| 22 |- !colspan="8"| K1 107% tyd: |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''25''' |- !2 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''18''' |- !3 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''15''' |- !4 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''12''' |- !5 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''10''' |- !6 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''8''' |- !7 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''6''' |- !8 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''4''' |- !9 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''2''' |- !10 | align=center| | '''''' | '''''' | align=center| | | align=center| | align=center| '''1''' |- !11 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !12 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !13 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !14 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !15 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !16 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !17 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !18 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !19 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !20 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !21 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |- !22 | align=center| | | | align=center| | | align=center| | |} == Puntestand vóór die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|267 |- !2 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|201 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|191 |- !4 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|171 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|155 |- !6 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|127 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|116 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|71 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|51 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !11 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|21 |- !13 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !14 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|10 |- !15 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|6 |- !16 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !17 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !18 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !19 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !20 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|1 |- !21 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |- !22 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !23 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|468 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|346 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|287 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|204 |- !5 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|75 |- !6 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|16 |- !9 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|11 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|3 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2026|Spanje]] hec8hpki4uu54pb7huxkuwlvt26hjoj 0 468870 2966468 2966323 2026-09-11T15:14:14Z Balenda 83524 2966468 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Alberto Ascari | image = Ascari last photo in car.jpg | caption = | nationality = {{Vlagland|ITA}} | birth_date = {{Geboortedatum|1918|07|13}} | birth_place = Milaan | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|1955|5|26|1918|7|13}} | Old Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<br>[[Maserati]]<br>[[Lancia]] | 2026 Team = | Car number = | Races = 36 (33 starts) | Championships = 2 ([[1952 Formule Een-seisoen|1952]], [[1953 Formule Een-seisoen|1953]]) | Wins = 13 | Podiums = 15 | Points = 140<small>{{breuk|1|7}}</small> | Poles = 14 | Fastest laps = 12 | First race = [[1950 Monaco Grand Prix]] | First win = [[1951 Duitse Grand Prix]] | Last win = [[1953 Switserse Grand Prix]] | Last race = [[1955 Monaco Grand Prix]] | Last season = 1955 | Last position = }} [[Lêer:Ferrari500F2.jpg|thumb|left|Alberto Ascari en Luigi Villoresi in actie tijdens de Grand Prix Formule 1 van Italië 1952.]] '''Alberto Ascari''' ([[Milaan]], [[13 Julie]] [[1918]] – [[Monza]], [[26 Mei]] [[1955]]) was een van die eerste toonaangewende [[Italië|Italiaanse]] [[Formule Een|Formule 1]]-ryers en 'n suksesvolle [[Scuderia Ferrari]]-renjaer. Hy het in 1952 en 1953 wêreldkampioen geword. == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/alberto-ascari.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] {{Saadjie}} {{DEFAULTSORT:Ascari, Alberto}} [[Kategorie:Italiaanse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1918]] [[Kategorie:Sterftes in 1955]] hc3fn8ye5idg6k7d8g2m9573lfqhod8 0 468877 2966440 2966268 2026-09-11T14:05:23Z BurgertB 2401 sort 2966440 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=left |image1=SandraBullockMay09 (cropped).jpg|caption1=[[Sandra Bullock]] |image2=Quinton Aaron 2010.jpg|caption2=[[Quinton Aaron]] }} '''''The Blind Side''''' is ’n [[Amerika]]anse biografiese sport-dramarolprent van 2009, geskryf en geregisseer deur John Lee Hancock. Dit is geskoei op 'n boek van 2006 met dieselfde naam deur [[Michael Lewis]],<ref name="variety">{{cite magazine|url=https://variety.com/2009/film/markets-festivals/kathy-bates-to-star-in-blind-side-1118001814/ |author=Dave McNary|title=Kathy Bates to star in 'Blind Side'|magazine=Variety|date=March 27, 2009|access-date=June 7, 2009}}</ref> en gaan oor [[Michael Oher]], ’n aanvallende lynman in [[Amerikaanse voetbal]], wat sy armoedige grootwordjare oorkom en in die Nasionale Voetballiga (NFL) gespeel het met die hulp van Leigh Anne en Sean Tuohy. In die hoofrolle is [[Sandra Bullock]] as Leigh Anne te sien, Tim McGraw as Sean en [[Quinton Aaron]] as Oher. Ondanks gemengde resensies is Bullock se toneelspel algemeen geprys. Sy het 'n [[Oscar]], 'n [[Golden Globe]] en 'n Screen Actors Guild Award gewen. Die prent het ook 'n hele paar ander pryse gewen. Die fliek was in 2023 die onderwerp van omstredenheid toe Oher beweer het die Tuohys het hom mislei om ’n kuratorskapooreenkoms te onderteken pleks daarvan om hom wettig aan te neem, en dit het hom verhinder om tantième te ontvang<ref name="espn_20230814">{{cite news |last=Fletcher |first=Michael A. |url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/38190720/blind-side-subject-michael-oher-alleges-adoption-was-lie-family-took-all-film-proceeds |title='Blind Side' subject Oher alleges Tuohys made millions off lie |website=ESPN |date=August 14, 2023 |access-date=August 14, 2023}}</ref> terwyl die familie indirek miljoene verdien het.<ref>{{cite news |last1=Kaplan |first1=Anna |title=The Blind Side family now What happened to the Tuohys after the movie came out |url=https://www.today.com/news/blind-side-family-tuohys-now-rcna99975 |access-date=26 April 2024 |agency=The Today Show |publisher=NBA News |date=August 15, 2023}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|0878804}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = The Blind Side (film)}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Blind Side, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] mpv6c8iazihiz6h2avq69fhz9q29ypj 2966506 2966440 2026-09-11T18:24:57Z BurgertB 2401 Besig 2966506 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=left |image1=SandraBullockMay09 (cropped).jpg|caption1=[[Sandra Bullock]] |image2=Quinton Aaron 2010.jpg|caption2=[[Quinton Aaron]] }} '''''The Blind Side''''' is ’n [[Amerika]]anse biografiese sport-dramarolprent van 2009, geskryf en geregisseer deur John Lee Hancock. Dit is geskoei op 'n boek van 2006 met dieselfde naam deur [[Michael Lewis]],<ref name="variety">{{cite magazine|url=https://variety.com/2009/film/markets-festivals/kathy-bates-to-star-in-blind-side-1118001814/ |author=Dave McNary|title=Kathy Bates to star in 'Blind Side'|magazine=Variety|date=March 27, 2009|access-date=June 7, 2009}}</ref> en gaan oor [[Michael Oher]], ’n aanvallende lynman in [[Amerikaanse voetbal]], wat sy armoedige grootwordjare oorkom en in die Nasionale Voetballiga (NFL) gespeel het met die hulp van Leigh Anne en Sean Tuohy. In die hoofrolle is [[Sandra Bullock]] as Leigh Anne te sien, Tim McGraw as Sean en [[Quinton Aaron]] as Oher. Ondanks gemengde resensies is Bullock se toneelspel algemeen geprys. Sy het 'n [[Oscar]], 'n [[Golden Globe]] en 'n Screen Actors Guild Award gewen. Die prent het ook 'n hele paar ander pryse gewen. Die fliek was in 2023 die onderwerp van omstredenheid toe Oher beweer het die Tuohys het hom mislei om ’n kuratorskapooreenkoms te onderteken pleks daarvan om hom wettig aan te neem, en dit het hom verhinder om tantième te ontvang<ref name="espn_20230814">{{cite news |last=Fletcher |first=Michael A. |url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/38190720/blind-side-subject-michael-oher-alleges-adoption-was-lie-family-took-all-film-proceeds |title='Blind Side' subject Oher alleges Tuohys made millions off lie |website=ESPN |date=August 14, 2023 |access-date=August 14, 2023}}</ref> terwyl die familie indirek miljoene verdien het.<ref>{{cite news |last1=Kaplan |first1=Anna |title=The Blind Side family now What happened to the Tuohys after the movie came out |url=https://www.today.com/news/blind-side-family-tuohys-now-rcna99975 |access-date=26 April 2024 |agency=The Today Show |publisher=NBA News |date=August 15, 2023}}</ref> ==Rolverdeling== {{div col|2}} * [[Sandra Bullock]] as Leigh Anne Tuohy, Michael se aanneemma * Tim McGraw as Sean Tuohy, Michael se aanneempa * [[Quinton Aaron]] as [[Michael Oher]] ** Brandon Rivers as 'n jong Mike * [[Kathy Bates]] as Miss Sue * Jae Head as Sean "S.J." Tuohy jr., Michael se jonger aanneembroer * [[Lily Collins]] as Collins Tuohy, Michael se aanneemsuster * Ray McKinnon as Coach Cotton * [[Kim Dickens]] as Mrs. Boswell * [[Adriane Lenox]] as Denise Oher, Michael se biologiese ma * IronE Singleton as Alton, 'n bendeleier/dwelmhandelaar * Sharon Conley as die ondersoekbeampte Granger {{div col end}} ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|0878804}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = The Blind Side (film)}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Blind Side, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] aiw56gu2x5cct2qporz8iiam2rgplx0 2966512 2966506 2026-09-11T18:34:10Z BurgertB 2401 Besig 2966512 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=left |image1=SandraBullockMay09 (cropped).jpg|caption1=[[Sandra Bullock]] |image2=Quinton Aaron 2010.jpg|caption2=[[Quinton Aaron]] }} '''''The Blind Side''''' is ’n [[Amerika]]anse biografiese sport-dramarolprent van 2009, geskryf en geregisseer deur John Lee Hancock. Dit is geskoei op 'n boek van 2006 met dieselfde naam deur [[Michael Lewis]],<ref name="variety">{{cite magazine|url=https://variety.com/2009/film/markets-festivals/kathy-bates-to-star-in-blind-side-1118001814/ |author=Dave McNary|title=Kathy Bates to star in 'Blind Side'|magazine=Variety|date=March 27, 2009|access-date=June 7, 2009}}</ref> en gaan oor [[Michael Oher]], ’n aanvallende lynman in [[Amerikaanse voetbal]], wat sy armoedige grootwordjare oorkom en in die Nasionale Voetballiga (NFL) gespeel het met die hulp van Leigh Anne en Sean Tuohy. In die hoofrolle is [[Sandra Bullock]] as Leigh Anne te sien, Tim McGraw as Sean en [[Quinton Aaron]] as Oher. Ondanks gemengde resensies is Bullock se toneelspel algemeen geprys. Sy het 'n [[Oscar]], 'n [[Golden Globe]] en 'n Screen Actors Guild Award gewen. Die prent het ook 'n hele paar ander pryse gewen. Die fliek was in 2023 die onderwerp van omstredenheid toe Oher beweer het die Tuohys het hom mislei om ’n kuratorskapooreenkoms te onderteken pleks daarvan om hom wettig aan te neem, en dit het hom verhinder om tantième te ontvang<ref name="espn_20230814">{{cite news |last=Fletcher |first=Michael A. |url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/38190720/blind-side-subject-michael-oher-alleges-adoption-was-lie-family-took-all-film-proceeds |title='Blind Side' subject Oher alleges Tuohys made millions off lie |website=ESPN |date=August 14, 2023 |access-date=August 14, 2023}}</ref> terwyl die familie indirek miljoene verdien het.<ref>{{cite news |last1=Kaplan |first1=Anna |title=The Blind Side family now What happened to the Tuohys after the movie came out |url=https://www.today.com/news/blind-side-family-tuohys-now-rcna99975 |access-date=26 April 2024 |agency=The Today Show |publisher=NBA News |date=August 15, 2023}}</ref> ==Rolverdeling== {{div col|2}} * [[Sandra Bullock]] as Leigh Anne Tuohy, Michael se aanneemma * Tim McGraw as Sean Tuohy, Michael se aanneempa * [[Quinton Aaron]] as [[Michael Oher]] ** Brandon Rivers as 'n jong Mike * [[Kathy Bates]] as Miss Sue * Jae Head as Sean "S.J." Tuohy jr., Michael se jonger aanneembroer * [[Lily Collins]] as Collins Tuohy, Michael se aanneemsuster * Ray McKinnon as Coach Cotton * [[Kim Dickens]] as Mrs. Boswell * [[Adriane Lenox]] as Denise Oher, Michael se biologiese ma * IronE Singleton as Alton, 'n bendeleier/dwelmhandelaar * Sharon Conley as die ondersoekbeampte Granger {{div col end}} Verskeie voetbalafrigters en {{nowrap|-werwers}} verskyn kortliks as hulleself: Phillip Fulmer, Lou Holtz, Tom Lemming, Houston Nutt, Ed Orgeron, Pepper Rodgers, Nick Saban en Tommy Tuberville.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/college-football/columns/story?columnist=schlabach_mark&id=4277330 |title=Prominent coaches turn actors for film |author=Schlabach, Mark |publisher=[[ESPN]] |date=June 29, 2009 |access-date=July 1, 2009}}</ref> Oher se afrigter op hoërskool, Hugh Freeze, het ’n ongekrediteerde kameeverskyning as ’n afrigter wat wedstrydmateriaal kyk.<ref name=Coaches>{{cite news |url=https://www.sbnation.com/college-football/2017/7/21/16007256/hugh-freeze-fired-houston-nutt-michael-oher-the-blindside |title=Hugh Freeze, Houston Nutt, and Michael Oher just made 'The Blind Side' super weird |first1=Richard |last1=Johnson |first2=Jason |last2=Kirk |work=[[SB Nation]] |date=July 21, 2017 |access-date=December 27, 2018}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|0878804}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = The Blind Side (film)}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Blind Side, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 8pkmuk7odw0o0tolyxi952o83j0nh81 2966520 2966512 2026-09-11T18:45:42Z BurgertB 2401 Besig 2966520 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Blind Side | beeld = | regisseur = John Lee Hancock | vervaardiger = {{Plainlist| * Broderick Johnson * Andrew Kosove * Gil Netter }} | geskryf_deur = John Lee Hancock | geskoei = ''The Blind Side: Evolution of a Game'' deur [[Michael Lewis]] | met = {{Plainlist| * [[Sandra Bullock]] * Tim McGraw * [[Quinton Aaron]] * [[Kathy Bates]] }} | musiek = Carter Burwell | kinematografie = Alar Kivilo | ateljee = Alcon Entertainment | verspreider = Warner Bros. Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|11|20|df=yes}} | speeltyd = 128 minute | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 0878804 }} {{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=left |image1=SandraBullockMay09 (cropped).jpg|caption1=[[Sandra Bullock]] |image2=Quinton Aaron 2010.jpg|caption2=[[Quinton Aaron]] }} '''''The Blind Side''''' is ’n [[Amerika]]anse biografiese sport-dramarolprent van 2009, geskryf en geregisseer deur John Lee Hancock. Dit is geskoei op 'n boek van 2006 met dieselfde naam deur [[Michael Lewis]],<ref name="variety">{{cite magazine|url=https://variety.com/2009/film/markets-festivals/kathy-bates-to-star-in-blind-side-1118001814/ |author=Dave McNary|title=Kathy Bates to star in 'Blind Side'|magazine=Variety|date=March 27, 2009|access-date=June 7, 2009}}</ref> en gaan oor [[Michael Oher]], ’n aanvallende lynman in [[Amerikaanse voetbal]], wat sy armoedige grootwordjare oorkom en in die Nasionale Voetballiga (NFL) gespeel het met die hulp van Leigh Anne en Sean Tuohy. In die hoofrolle is [[Sandra Bullock]] as Leigh Anne te sien, Tim McGraw as Sean en [[Quinton Aaron]] as Oher. Ondanks gemengde resensies is Bullock se toneelspel algemeen geprys. Sy het 'n [[Oscar]], 'n [[Golden Globe]] en 'n Screen Actors Guild Award gewen. Die prent het ook 'n hele paar ander pryse gewen. Die fliek was in 2023 die onderwerp van omstredenheid toe Oher beweer het die Tuohys het hom mislei om ’n kuratorskapooreenkoms te onderteken pleks daarvan om hom wettig aan te neem, en dit het hom verhinder om tantième te ontvang<ref name="espn_20230814">{{cite news |last=Fletcher |first=Michael A. |url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/38190720/blind-side-subject-michael-oher-alleges-adoption-was-lie-family-took-all-film-proceeds |title='Blind Side' subject Oher alleges Tuohys made millions off lie |website=ESPN |date=August 14, 2023 |access-date=August 14, 2023}}</ref> terwyl die familie indirek miljoene verdien het.<ref>{{cite news |last1=Kaplan |first1=Anna |title=The Blind Side family now What happened to the Tuohys after the movie came out |url=https://www.today.com/news/blind-side-family-tuohys-now-rcna99975 |access-date=26 April 2024 |agency=The Today Show |publisher=NBA News |date=August 15, 2023}}</ref> ==Rolverdeling== {{div col|2}} * [[Sandra Bullock]] as Leigh Anne Tuohy, Michael se aanneemma * Tim McGraw as Sean Tuohy, Michael se aanneempa * [[Quinton Aaron]] as [[Michael Oher]] ** Brandon Rivers as 'n jong Mike * [[Kathy Bates]] as Miss Sue * Jae Head as Sean "S.J." Tuohy jr., Michael se jonger aanneembroer * [[Lily Collins]] as Collins Tuohy, Michael se aanneemsuster * Ray McKinnon as Coach Cotton * [[Kim Dickens]] as Mrs. Boswell * [[Adriane Lenox]] as Denise Oher, Michael se biologiese ma * IronE Singleton as Alton, 'n bendeleier/dwelmhandelaar * Sharon Conley as die ondersoekbeampte Granger {{div col end}} Verskeie voetbalafrigters en {{nowrap|-werwers}} verskyn kortliks as hulleself: Phillip Fulmer, Lou Holtz, Tom Lemming, Houston Nutt, Ed Orgeron, Pepper Rodgers, Nick Saban en Tommy Tuberville.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/college-football/columns/story?columnist=schlabach_mark&id=4277330 |title=Prominent coaches turn actors for film |author=Schlabach, Mark |publisher=[[ESPN]] |date=June 29, 2009 |access-date=July 1, 2009}}</ref> Oher se afrigter op hoërskool, Hugh Freeze, het ’n ongekrediteerde kameeverskyning as ’n afrigter wat wedstrydmateriaal kyk.<ref name=Coaches>{{cite news |url=https://www.sbnation.com/college-football/2017/7/21/16007256/hugh-freeze-fired-houston-nutt-michael-oher-the-blindside |title=Hugh Freeze, Houston Nutt, and Michael Oher just made 'The Blind Side' super weird |first1=Richard |last1=Johnson |first2=Jason |last2=Kirk |work=[[SB Nation]] |date=July 21, 2017 |access-date=December 27, 2018}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|0878804}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = The Blind Side (film)}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Blind Side, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 9j8joovfv0207vctc7qdkdh1x25s10y 2966538 2966520 2026-09-11T19:51:57Z BurgertB 2401 Besig 2966538 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Blind Side | beeld = | regisseur = John Lee Hancock | vervaardiger = {{Plainlist| * Broderick Johnson * Andrew Kosove * Gil Netter }} | geskryf_deur = John Lee Hancock | geskoei = ''The Blind Side: Evolution of a Game'' deur [[Michael Lewis]] | met = {{Plainlist| * [[Sandra Bullock]] * Tim McGraw * [[Quinton Aaron]] * [[Kathy Bates]] }} | musiek = Carter Burwell | kinematografie = Alar Kivilo | ateljee = Alcon Entertainment | verspreider = Warner Bros. Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|11|20|df=yes}} | speeltyd = 128 minute | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 0878804 }} {{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=left |image1=SandraBullockMay09 (cropped).jpg|caption1=[[Sandra Bullock]] |image2=Quinton Aaron 2010.jpg|caption2=[[Quinton Aaron]] }} '''''The Blind Side''''' is ’n [[Amerika]]anse biografiese sport-dramarolprent van 2009, geskryf en geregisseer deur John Lee Hancock. Dit is geskoei op 'n boek van 2006 met dieselfde naam deur [[Michael Lewis]],<ref name="variety">{{cite magazine|url=https://variety.com/2009/film/markets-festivals/kathy-bates-to-star-in-blind-side-1118001814/ |author=Dave McNary|title=Kathy Bates to star in 'Blind Side'|magazine=Variety|date=March 27, 2009|access-date=June 7, 2009}}</ref> en gaan oor [[Michael Oher]], ’n aanvallende lynman in [[Amerikaanse voetbal]], wat sy armoedige grootwordjare oorkom en in die Nasionale Voetballiga (NFL) gespeel het met die hulp van Leigh Anne en Sean Tuohy. In die hoofrolle is [[Sandra Bullock]] as Leigh Anne te sien, Tim McGraw as Sean en [[Quinton Aaron]] as Oher. Ondanks gemengde resensies is Bullock se toneelspel algemeen geprys. Sy het 'n [[Oscar]], 'n [[Golden Globe]] en 'n Screen Actors Guild Award gewen. Die prent het ook 'n hele paar ander pryse gewen. Die fliek was in 2023 die onderwerp van omstredenheid toe Oher beweer het die Tuohys het hom mislei om ’n kuratorskapooreenkoms te onderteken pleks daarvan om hom wettig aan te neem, en dit het hom verhinder om tantième te ontvang<ref name="espn_20230814">{{cite news |last=Fletcher |first=Michael A. |url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/38190720/blind-side-subject-michael-oher-alleges-adoption-was-lie-family-took-all-film-proceeds |title='Blind Side' subject Oher alleges Tuohys made millions off lie |website=ESPN |date=August 14, 2023 |access-date=August 14, 2023}}</ref> terwyl die familie indirek miljoene verdien het.<ref>{{cite news |last1=Kaplan |first1=Anna |title=The Blind Side family now What happened to the Tuohys after the movie came out |url=https://www.today.com/news/blind-side-family-tuohys-now-rcna99975 |access-date=26 April 2024 |agency=The Today Show |publisher=NBA News |date=August 15, 2023}}</ref> ==Rolverdeling== {{div col|2}} * [[Sandra Bullock]] as Leigh Anne Tuohy, Michael se aanneemma * Tim McGraw as Sean Tuohy, Michael se aanneempa * [[Quinton Aaron]] as [[Michael Oher]] ** Brandon Rivers as 'n jong Mike * [[Kathy Bates]] as Miss Sue * Jae Head as Sean "S.J." Tuohy jr., Michael se jonger aanneembroer * [[Lily Collins]] as Collins Tuohy, Michael se aanneemsuster * Ray McKinnon as Coach Cotton * [[Kim Dickens]] as Mrs. Boswell * [[Adriane Lenox]] as Denise Oher, Michael se biologiese ma * IronE Singleton as Alton, 'n bendeleier/dwelmhandelaar * Sharon Conley as die ondersoekbeampte Granger {{div col end}} Verskeie voetbalafrigters en {{nowrap|-werwers}} verskyn kortliks as hulleself: Phillip Fulmer, Lou Holtz, Tom Lemming, Houston Nutt, Ed Orgeron, Pepper Rodgers, Nick Saban en Tommy Tuberville.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/college-football/columns/story?columnist=schlabach_mark&id=4277330 |title=Prominent coaches turn actors for film |author=Schlabach, Mark |publisher=[[ESPN]] |date=June 29, 2009 |access-date=July 1, 2009}}</ref> Oher se afrigter op hoërskool, Hugh Freeze, het ’n ongekrediteerde kameeverskyning as ’n afrigter wat wedstrydmateriaal kyk.<ref name=Coaches>{{cite news |url=https://www.sbnation.com/college-football/2017/7/21/16007256/hugh-freeze-fired-houston-nutt-michael-oher-the-blindside |title=Hugh Freeze, Houston Nutt, and Michael Oher just made 'The Blind Side' super weird |first1=Richard |last1=Johnson |first2=Jason |last2=Kirk |work=[[SB Nation]] |date=July 21, 2017 |access-date=December 27, 2018}}</ref> ==Storielyn== Die 17-jarige Michael "Big Mike" Oher is weens sy biologiese ma se dwelmverslawing by verskillende pleeggesinne in [[Tennessee]] geplaas, maar elke keer wanneer hy in ’n nuwe huis geplaas word, loop hy weg terug na haar toe. Sy vriend se pa, op wie se rusbank Michael geslaap het, vra Burt Cotton, die afrigter van Wingate Christian School se sokkerspan, om te help om sy seun en Michael by die skool ingeskryf te kry. Cotton, wat beïndruk is deur Mike se grootte en atletiese vermoë, kry hom toegelaat ondanks sy swak akademiese rekord. Michael raak bevriend met ’n jonger leerling genaamd Sean Tuohy jr. ("S.J."). S.J. se ma, Leigh Anne, is 'n binnenshuise ontwerper met ’n sterk persoonlikheid en die vrou van die welgestelde sakeman Sean sr. Ná 'n vlugbalwedstryd van Leigh Anne en Sean se dogter, Collins, sien Sean Michael tel kos op wat op die paviljoene weggegooi is. Op die vooraand van Thanksgiving merk Leigh Anne dat Michael alleen langs die pad loop en van die koue bewe sonder voldoende klere. Toe sy hoor hy beplan om die nag opgekrul buite die geslote skoolgimnasium deur te bring, bied Leigh Anne aan dat hy op die rusbank in die Tuohy-huis slaap. Die volgende oggend vra Leigh Anne Michael om [[Danksegging]] saam met haar gesin deur te bring. Later ry Leigh Anne vir Michael na sy biologiese ma se huis. Hy sien ’n uitsettingskennisgewing aan die deur, wat daarop dui dat sy ma weg is. Geleidelik word Michael ’n lid van die Tuohy-familie; Nadat Leigh Anne se vriendinne dit bevraagteken, vra sy vir Collins hoe sy daaroor voel. Collins antwoord dat hulle Michael nie sommer net kan uitskop nie. Toe Leigh Anne probeer om Michael se wettige voog te word, verneem sy dat hy op sewejarige ouderdom van sy dwelmverslaafde ma weggeneem is en dat niemand weet waar sy is nie. Daar word ook aan haar gesê dat hy, hoewel hy swak gevaar het in ’n loopbaanaanlegtoets, in die 98ste persentiel vir "beskermingsinstinkte" geplaas is. Michael verbeter uiteindelik sy punte genoeg om Amerikaanse voetbal by die skool te speel. Hy lyk egter huiwerig om sy krag en grootte tydens oefeninge te gebruik. Leigh Anne sê vir hom hy as ’n aanvallende lynman moet sy spanlede soos sy familie beskerm. Van daardie oomblik af verbeter Michael drasties, goed genoeg om op universiteitsvlak te speel. Om dit te kan doen, moet hy egter die minimum graadpuntgemiddeld behaal om aanvaar te word. Daarom huur die Tuohys ’n privaat tutor vir hom, die uitgesproke en vriendelike Miss Sue. Leigh Anne voer ’n gesprek met Michael se ma, Denise, oor die aanneming van hom. Hoewel sy aanvanklik onwillig voorkom, wens Denise Michael eindelik alles van die beste toe. Michael word deur talle gesogte skole gewerf. S.J. praat met afrigters en onderhandel namens sowel Michael as homself. Toe Michael sy punte hoog genoeg kry, besluit hy om die Universiteit van Mississippi (in die volksmond bekend as "Ole Miss") by te woon. Maar omdat Sean sr. by Ole Miss basketbal gespeel het en Leigh Anne en Miss Sue rasieleiers daar was, kry die ondersoeker Granger van die nasionale universiteitsatletiekverenigng opdrag om die saak te ondersoek en vas te stel of die Tuohys hom onregmatig beïnvloed het sodat hy vir hulle alma mater sou speel. Michael storm weg voordat die onderhoud afgehandel is en konfronteer Leigh Anne oor haar motiewe om hom in te neem. Daarna gaan soek hy sy biologiese ma in Hurt Village. ’n Bendeleier verwelkom hom terug, bied hom ’n bier aan en maak seksueel aanstootlike insinuasies oor Leigh Anne en Collins. Toe Michael kwaad word, dreig die bendeleier om hulle aan te vat, en Michael baklei gevolglik met hom en ander. Nadat hy oor alles nagedink het en Leigh Anne ondervra het, vertel Michael aan Granger dat hy Ole Miss gekies het omdat "dit is waar my familie op universiteit was". Michael word tot die universiteit toegelaat en neem afskeid van die Tuohy-familie. Die prent eindig met inligting oor die werklike Tuohy-familie en Michael Oher, wat eindelik in die Nasionale Voetballiga gespeel het, en foto's van hulle. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|0878804}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = The Blind Side (film)}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Blind Side, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] co5wkbhchqwz9bv6mku8f28dw1ja80s 2966542 2966538 2026-09-11T20:49:37Z BurgertB 2401 Klaar 2966542 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Blind Side | beeld = | regisseur = John Lee Hancock | vervaardiger = {{Plainlist| * Broderick Johnson * Andrew Kosove * Gil Netter }} | geskryf_deur = John Lee Hancock | geskoei = ''The Blind Side: Evolution of a Game'' deur [[Michael Lewis]] | met = {{Plainlist| * [[Sandra Bullock]] * Tim McGraw * [[Quinton Aaron]] * [[Kathy Bates]] }} | musiek = Carter Burwell | kinematografie = Alar Kivilo | ateljee = Alcon Entertainment | verspreider = Warner Bros. Pictures | vrygestel = {{Begindatum|2009|11|20|df=yes}} | speeltyd = 128 minute | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 0878804 }} {{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=left |image1=SandraBullockMay09 (cropped).jpg|caption1=[[Sandra Bullock]] |image2=Quinton Aaron 2010.jpg|caption2=[[Quinton Aaron]] }} '''''The Blind Side''''' is ’n [[Amerika]]anse biografiese sport-dramarolprent van 2009, geskryf en geregisseer deur John Lee Hancock. Dit is geskoei op 'n boek van 2006 met dieselfde naam deur [[Michael Lewis]],<ref name="variety">{{cite magazine|url=https://variety.com/2009/film/markets-festivals/kathy-bates-to-star-in-blind-side-1118001814/ |author=Dave McNary|title=Kathy Bates to star in 'Blind Side'|magazine=Variety|date=March 27, 2009|access-date=June 7, 2009}}</ref> en gaan oor [[Michael Oher]], ’n aanvallende lynman in [[Amerikaanse voetbal]], wat sy armoedige grootwordjare oorkom en in die Nasionale Voetballiga (NFL) gespeel het met die hulp van Leigh Anne en Sean Tuohy. In die hoofrolle is [[Sandra Bullock]] as Leigh Anne te sien, Tim McGraw as Sean en [[Quinton Aaron]] as Oher. Ondanks gemengde resensies is Bullock se toneelspel algemeen geprys. Sy het 'n [[Oscar]], 'n [[Golden Globe]] en 'n Screen Actors Guild Award gewen. Die prent het ook 'n hele paar ander pryse gewen. Die fliek was in 2023 die onderwerp van omstredenheid toe Oher beweer het die Tuohys het hom mislei om ’n kuratorskapooreenkoms te onderteken pleks daarvan om hom wettig aan te neem, en dit het hom verhinder om tantième te ontvang<ref name="espn_20230814">{{cite news |last=Fletcher |first=Michael A. |url=https://www.espn.com/nfl/story/_/id/38190720/blind-side-subject-michael-oher-alleges-adoption-was-lie-family-took-all-film-proceeds |title='Blind Side' subject Oher alleges Tuohys made millions off lie |website=ESPN |date=August 14, 2023 |access-date=August 14, 2023}}</ref> terwyl die familie indirek miljoene verdien het.<ref>{{cite news |last1=Kaplan |first1=Anna |title=The Blind Side family now What happened to the Tuohys after the movie came out |url=https://www.today.com/news/blind-side-family-tuohys-now-rcna99975 |access-date=26 April 2024 |agency=The Today Show |publisher=NBA News |date=August 15, 2023}}</ref> ==Rolverdeling== {{div col|2}} * [[Sandra Bullock]] as Leigh Anne Tuohy, Michael se aanneemma * Tim McGraw as Sean Tuohy, Michael se aanneempa * [[Quinton Aaron]] as [[Michael Oher]] ** Brandon Rivers as 'n jong Mike * [[Kathy Bates]] as Miss Sue * Jae Head as Sean "S.J." Tuohy jr., Michael se jonger aanneembroer * [[Lily Collins]] as Collins Tuohy, Michael se aanneemsuster * Ray McKinnon as Coach Cotton * [[Kim Dickens]] as Mrs. Boswell * [[Adriane Lenox]] as Denise Oher, Michael se biologiese ma * IronE Singleton as Alton, 'n bendeleier/dwelmhandelaar * Sharon Conley as die ondersoekbeampte Granger {{div col end}} Verskeie voetbalafrigters en {{nowrap|-werwers}} verskyn kortliks as hulleself: Phillip Fulmer, Lou Holtz, Tom Lemming, Houston Nutt, Ed Orgeron, Pepper Rodgers, Nick Saban en Tommy Tuberville.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/college-football/columns/story?columnist=schlabach_mark&id=4277330 |title=Prominent coaches turn actors for film |author=Schlabach, Mark |publisher=[[ESPN]] |date=June 29, 2009 |access-date=July 1, 2009}}</ref> Oher se afrigter op hoërskool, Hugh Freeze, het ’n ongekrediteerde kameeverskyning as ’n afrigter wat wedstrydmateriaal kyk.<ref name=Coaches>{{cite news |url=https://www.sbnation.com/college-football/2017/7/21/16007256/hugh-freeze-fired-houston-nutt-michael-oher-the-blindside |title=Hugh Freeze, Houston Nutt, and Michael Oher just made 'The Blind Side' super weird |first1=Richard |last1=Johnson |first2=Jason |last2=Kirk |work=[[SB Nation]] |date=July 21, 2017 |access-date=December 27, 2018}}</ref> ==Storielyn== Die 17-jarige Michael "Big Mike" Oher is weens sy biologiese ma se dwelmverslawing by verskillende pleeggesinne in [[Tennessee]] geplaas, maar elke keer wanneer hy in ’n nuwe huis geplaas word, loop hy weg terug na haar toe. Sy vriend se pa, op wie se rusbank Michael geslaap het, vra Burt Cotton, die afrigter van Wingate Christian School se sokkerspan, om te help om sy seun en Michael by die skool ingeskryf te kry. Cotton, wat beïndruk is deur Mike se grootte en atletiese vermoë, kry hom toegelaat ondanks sy swak akademiese rekord. Michael raak bevriend met ’n jonger leerling genaamd Sean Tuohy jr. ("S.J."). S.J. se ma, Leigh Anne, is 'n binnenshuise ontwerper met ’n sterk persoonlikheid en die vrou van die welgestelde sakeman Sean sr. Ná 'n vlugbalwedstryd van Leigh Anne en Sean se dogter, Collins, sien Sean Michael tel kos op wat op die paviljoene weggegooi is. Op die vooraand van Thanksgiving merk Leigh Anne dat Michael alleen langs die pad loop en van die koue bewe sonder voldoende klere. Toe sy hoor hy beplan om die nag opgekrul buite die geslote skoolgimnasium deur te bring, bied Leigh Anne aan dat hy op die rusbank in die Tuohy-huis slaap. Die volgende oggend vra Leigh Anne Michael om [[Danksegging]] saam met haar gesin deur te bring. Later ry Leigh Anne vir Michael na sy biologiese ma se huis. Hy sien ’n uitsettingskennisgewing aan die deur, wat daarop dui dat sy ma weg is. Geleidelik word Michael ’n lid van die Tuohy-familie; Nadat Leigh Anne se vriendinne dit bevraagteken, vra sy vir Collins hoe sy daaroor voel. Collins antwoord dat hulle Michael nie sommer net kan uitskop nie. Toe Leigh Anne probeer om Michael se wettige voog te word, verneem sy dat hy op sewejarige ouderdom van sy dwelmverslaafde ma weggeneem is en dat niemand weet waar sy is nie. Daar word ook aan haar gesê dat hy, hoewel hy swak gevaar het in ’n loopbaanaanlegtoets, in die 98ste persentiel vir "beskermingsinstinkte" geplaas is. Michael verbeter uiteindelik sy punte genoeg om Amerikaanse voetbal by die skool te speel. Hy lyk egter huiwerig om sy krag en grootte tydens oefeninge te gebruik. Leigh Anne sê vir hom hy as ’n aanvallende lynman moet sy spanlede soos sy familie beskerm. Van daardie oomblik af verbeter Michael drasties, goed genoeg om op universiteitsvlak te speel. Om dit te kan doen, moet hy egter die minimum graadpuntgemiddeld behaal om aanvaar te word. Daarom huur die Tuohys ’n privaat tutor vir hom, die uitgesproke en vriendelike Miss Sue. Leigh Anne voer ’n gesprek met Michael se ma, Denise, oor die aanneming van hom. Hoewel sy aanvanklik onwillig voorkom, wens Denise Michael eindelik alles van die beste toe. Michael word deur talle gesogte skole gewerf. S.J. praat met afrigters en onderhandel namens sowel Michael as homself. Toe Michael sy punte hoog genoeg kry, besluit hy om die Universiteit van Mississippi (in die volksmond bekend as "Ole Miss") by te woon. Maar omdat Sean sr. by Ole Miss basketbal gespeel het en Leigh Anne en Miss Sue rasieleiers daar was, kry die ondersoeker Granger van die nasionale universiteitsatletiekverenigng opdrag om die saak te ondersoek en vas te stel of die Tuohys hom onregmatig beïnvloed het sodat hy vir hulle alma mater sou speel. Michael storm weg voordat die onderhoud afgehandel is en konfronteer Leigh Anne oor haar motiewe om hom in te neem. Daarna gaan soek hy sy biologiese ma in Hurt Village. ’n Bendeleier verwelkom hom terug, bied hom ’n bier aan en maak seksueel aanstootlike insinuasies oor Leigh Anne en Collins. Toe Michael kwaad word, dreig die bendeleier om hulle aan te vat, en Michael baklei gevolglik met hom en ander. Nadat hy oor alles nagedink het en Leigh Anne ondervra het, vertel Michael aan Granger dat hy Ole Miss gekies het omdat "dit is waar my familie op universiteit was". Michael word tot die universiteit toegelaat en neem afskeid van die Tuohy-familie. Die prent eindig met inligting oor die werklike Tuohy-familie en Michael Oher, wat eindelik in die Nasionale Voetballiga gespeel het, en foto's van hulle. ==Ontvangs== Sandra Bullock se vertolking het enorme lof van resensente ontvang. Op [[Rotten Tomatoes]] was 66% van 204 resensies positief, met 'n gemiddelde punt van 6,3/10. Die webtuiste se konsensus lui: "Dit kom dalk vir sommige kykers ’n bietjie te voorspelbaar voor, maar ''The Blind Side'' trek voordeel uit sterk bronmateriaal en ’n sterk vertolking deur Sandra Bullock." Op [[Metacritic]] het dit 'n telling van 53 uit 100 gekry op grond van 29 resensies, wat dui op 'n "gemengde of gemiddelde" ontvangs.<ref>{{cite Metacritic |id=the-blind-side |title=The Blind Side |type=m |access-date=April 30, 2022}}</ref> A.O. Scott van ''[[The New York Times]]'' het oor die vertolkings kommentaar gelewer: "Me. Bullock is oortuigend genoeg as ’n energieke vrou van die Nuwe Suide wat verskeie dinge tegelyk doen, wat haar eie mening ken en gewoonlik haar sin kry. En Tim McGraw, as Leigh Anne se gemoedelike man, Sean, speel sy karakter gemaklik en weet hoe om uit me. Bullock se pad te kom wanneer dit nodig is." Hy het bevind die prent "bestaan byna geheel en al uit keerpunte en tog, vreemd genoeg, is dit van drama of spanning ontbloot". Hy het dit beskryf as ’n "lewendige, werklikheidsgebaseerde weergawe van ’n Disney-spotprent: Dit is die hartverwarmende verhaal van ’n vondeling wat deur vreemdelinge ingeneem word, wat hom aanvaar al is hy anders en hom soos een van hulle behandel."<ref name=":2">{{Cite news|last=Scott|first=A. O.|date=2009-11-20|title=Steamrolling Over Life's Obstacles With Family as Cheerleaders|language=en|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/11/20/movies/20blindside.html|access-date=2021-11-24|issn=0362-4331}}</ref> Volgens Michael Rechtshaffen van ''The Hollywood Reporter'' is Bullock se karakter ’n "onweerstaanbare grapjas in skrywer-regisseur John Lee Hancock se andersins deur en deur konvensionele verwerking van Michael Lewis se boek, wat op feite gegrond is". Ondanks haar "vurige" en "energiese" vertolking het hy gevoel daar is ’n gebrek aan ontwikkeling rakende Michael se karakter: "Eers teen die einde van die prent kry ons die kans om werklik te sien wat in Oher se kop aangaan – hoe hy voel oor sy uitverkiesing, nadat hy uit die armoedige behuisingsprojekte van Memphis gepluk en in hierdie beskermde, nieliberale bevoorregte omgewing gegooi is."<ref>{{cite web |date=15 November 2009 |author=Michael Rechtshaffen |title='The Blind Side': Film Review |url=https://www.hollywoodreporter.com/review/blind-side-review-movie-2009-93755 |website=The Hollywood Reporter }}</ref> Peter Bradshaw van ''[[The Guardian]]'' het Bullock se vertolking as "vreemd genoeg humorloos" beskryf en gevoel "daar is iets vreemds afwesig daaraan." Hy het afgesluit: "Daar is ’n ryk, komplekse verhaal oor Michael Oher en sy mentor, Leigh Anne Tuohy, wat vertel kan word. Maar hierdie wasbeeldoptog is dit nie."<ref>{{cite web |date=25 March 2010 |author=Peter Bradshaw |title=Film review: The Blind Side |url=https://www.theguardian.com/film/2010/mar/25/the-blind-side-review |website=the Guardian }}</ref> [[Beeld:Michael Oher 2016 (cropped).JPG|thumb|180px|Die werklike Michael Oher.]] Die film is gekritiseer omdat dit die "wit verlosser"-beeld voortsit. Jeffrey Montez de Oca van die University of Colorado – Colorado Springs skryf in die uitbeelding van aanneming funksioneer "welsyn as ’n tekenende daad van witheid wat die sosiale magsverhoudinge verdoesel wat nie net welsyn moontlik maak nie, maar ook ’n stedelike onderklas skep wat welsyn nodig het."<ref>Montez de Oca, J. (2012). White Domestic Goddess on a Postmodern Plantation: Charity and Commodity Racism in The Blind Side. Sociology Of Sport Journal, 29(2), 131–150.</ref> Melissa Anderson van die ''Dallas Observer'' voer aan die "stom, gedwee" uitbeelding van Oher onderskryf in werklikheid die stereotipe van Afro-Amerikaanse onderwerping aan wit gesag.<ref>{{cite web |last=Anderson |first=Melissa |url=http://www.dallasobserver.com/2009-11-19/film/the-blind-side-what-would-black-people-do-without-nice-white-folks/ |title=''The Blind Side'': What Would Black People Do Without Nice White Folks? |work=Dallas Observer |date=November 19, 2009}}</ref> Michael Oher het ook sy misnoeë oor die prent uitgespreek en veral beswaar gemaak teen die uitbeelding van sy intelligensie. In sy boek van 2012, ''I Beat the Odds: From Homelessness, to the Blind Side, and Beyond'', het Oher geskryf: "Ek het gevoel asof dit my as dom uitbeeld eerder as ’n kind wat nooit konsekwente akademiese onderrig gehad het nie en uiteindelik floreer het toe hy dit kry."<ref name=":1">{{Cite book|last=Oher|first=Michael|title=I Beat the Odds: From Homelessness, to The Blind Side, and Beyond|publisher=Avery|year=2012|isbn=978-1592406388}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 20, 2017|title=Michael Oher Says 'The Blind Side' Has Ruined His Football Career |url=https://shadowandact.com/michael-oher-says-the-blind-side-has-ruined-his-football-career |access-date=Aug 21, 2020 |website=Shadow and Act }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Linda|first=Holmes|date=February 8, 2011|title=Beyond 'The Blind Side,' Michael Oher Rewrites His Own Story|url=https://www.npr.org/2011/02/08/133590180/beyond-the-blind-side-michael-oher-rewrites-his-own-story|access-date=August 21, 2020|website=NPR}}</ref> Die prent se bewering dat hy nie Amerikaanse voetbal verstaan het nie, is nog ’n irritasiepunt vir Oher. Toe hy gepraat het oor hoe sy aanneemfamilie hom geleer het, het hy gesê: "Nee, dit is glad nie ek nie! Ek bestudeer – bestudeer regtig – die spel al vandat ek ’n kind was!"<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Ondanks sy misnoeë met sy uitbeelding, het Oher gesê hy hou van die fliek se boodskap van volharding en die algemene uitbeelding van die Tuohy-familie. "Hulle is my familie en sonder hulle sou ek nie hier gewees het nie." <ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/us-sports/super-bowl-50-the-blind-side-michael-oher-feels-wanted-at-carolina-panthers-ahead-of-showpiece-20160128-gmgmep.html|title=Super Bowl 50: 'The Blind Side' Michael Oher feels wanted at Carolina Panthers|last=Person|first=Joseph|date=2016-01-29|work=The Sydney Morning Herald|access-date=2017-11-28 }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * {{IMDb-titel|0878804}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = The Blind Side (film)}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Blind Side, The}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] o7i9vzlqlw4dr4tkrhrhsm8p00x1cl1 2 468890 2966416 2966325 2026-09-11T12:27:06Z Xqbot 7405 dubbele aanstuur na [[Gumboot-dans]] reggemaak 2966416 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gumboot-dans]] 40qz97c8zb99zg74rqjmq6skecf2o6v 0 468891 2966727 2966337 2026-09-12T09:48:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2966727 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Corymbium villosum Helme 2.jpg |image_caption = ''Corymbium villosum'' |display_parents = 3 |taxon = Corymbium |authority = Gronov., (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Contarena'' <small>Adans.</small> }} '''''Corymbium''''' (heuningbos) is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Asteraceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is nege [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:8405-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Corymbium africanum]]'' <small>[[Carolus Linnaeus|L.]]</small> * ''[[Corymbium congestum]]'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex DC.</small> * ''[[Corymbium cymosum]]'' <small>E.Mey. ex DC.</small> * ''[[Corymbium elsiae]]'' <small>Weitz</small> * ''[[Corymbium enerve]]'' <small>Markötter</small> * ''[[Corymbium glabrum]]'' <small>L.</small> * ''[[Corymbium laxum]]'' <small>Compton</small> * ''[[Corymbium theileri]]'' <small>Markötter</small> * ''[[Corymbium villosum]]'' <small>L.f.</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Corymbium| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 5f3r5s4cnsvah35tngyfx5z9fwv28cm 0 468896 2966722 2966361 2026-09-12T09:39:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2966722 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Plampers | image = | taxon = Corymbium africanum | authority = Gronov., (1753) | synonyms = }} '''Plampers''' (''Corymbium africanum'') is 'n blomdraende plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie blom in Oktober en is deel van die [[fynbos]]. == Infraspesies == Die spesie het vier [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Corymbium africanum subsp. africanum'' * ''Corymbium africanum var. fourcadei'' <small>(Hutch.) Weitz</small> * ''Corymbium africanum var. gramineum'' <small>([[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]) Weitz</small> * ''Corymbium africanum subsp. scabridum'' <small>([[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]) Weitz</small> == Galery == <gallery> Corymbium scabridum Rebelo 2.jpg Corymbium scabridum Rebelo 3.jpg Corymbium scabridum vBerkel pappus 1.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3226-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:198275-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/7b2c1650-099d-4b0c-9719-21a45a9495ea Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Corymbium|africanum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] sytxy0f5h1lsdcn6qqjgnmrwao3q4h0 0 468900 2966447 2966399 2026-09-11T14:21:36Z Aliwal2012 39067 2966447 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Liliesleaf hut1.jpg|duimnael|Die grasdakkamer by Liliesleaf.]] '''Liliesleaf-plaas''', ook gespel as '''Lilliesleaf''' en ook eenvoudig bekend as '''Liliesleaf''', is 'n opstal in die noorde van [[Johannesburg]], Suid-Afrika, wat veral bekend is vir die gebruik as 'n veilige tuiste vir [[African National Congress]] (ANC)-aktiviste gedurende die apartheidsjare in die 1960's. In 1963 het die [[Suid-Afrikaanse Polisie]] die plaas bestorm en meer as 'n dosyn ANC-leiers en -aktiviste in hegtenis geneem, wat toe tydens die [[Rivonia-verhoor]] verhoor en vervolg is. Die museum het in September 2021 weens finansiële en bestuursprobleme vir die publiek gesluit. Hoewel ’n heropening aanvanklik vir September 2022 beplan is, is daar geen duidelike openbare bevestiging dat die museum daarna weer permanent in bedryf gestel is nie. Liliesleaf se erfenisstatus is nietemin in Julie 2024 verder versterk toe dit as een van die komponente van die reeksgebied ''Human Rights, Liberation and Reconciliation: Nelson Mandela Legacy Sites'' op [[Unesco|UNESCO]] se Wêrelderfenislys ingeskryf is. Die reeksgebied bestaan uit verskeie plekke wat met Suid-Afrika se bevrydingstryd en die nalatenskap van [[Nelson Mandela]] verbind word.<ref>{{cite web |title=UNESCO inscribes more World Heritage sites for South Africa |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/unesco-inscribes-more-world-heritage-sites-south-africa |website=SAnews |date=29 Julie 2024 |access-date=11 September 2026}}</ref> ==Geskiedenis== Die plaashuis is geleë op Georgelaan in [[Rivonia]], eens 'n afgeleë plek in 'n plattelandse dorpie, nou 'n voorstad sowat 20–26 km noord van Johannesburg, in die [[Sandton]]-gebied. In 1961 is die eiendom deur Arthur Goldreich en Harold Wolpe met fondse van die ondergrondse [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] gekoop om as 'n veilige huis vir politieke voortvlugtiges te gebruik. Goldreich het daar saam met sy destydse vrou, Hazel, en hul twee seuns, Nicholas en Paul, gewoon. Omdat hulle wit Suid-Afrikaners in 'n gebied was wat vir wit mense gereserveer was, het hulle nie aandag getrek nie en het hulle dekking gebied vir swart anti-apartheidsaktiviste.<ref name=munro2021>{{cite web | title=Liliesleaf – Making a case for survival | website=The Heritage Portal | date=14 September 2021|first=Kathy |last=Munro | url=https://www.theheritageportal.co.za/article/liliesleaf-making-case-survival | access-date=30 July 2023}}</ref> Dit is verkry in 'n tyd toe daar 'n verskuiwing in fokus en taktiek binne die bevrydingsbeweging was, van passiewe weerstand tot gewapende stryd, toe [[Umkhonto we Sizwe|uMkhonto we Sizwe]] (MK) gestig is. Liliesleaf het gou die hoofkwartier van MK geword.<ref name=grade1/> Die leier van die African National Congress, [[Nelson Mandela]], het 'n veilige plek nodig gehad vanwaar hy kon opereer, en het daar gewoon onder die veronderstelde identiteit as 'n plaaswerker genaamd David Motsamayi, wat die naam van een van sy voormalige kliënte was. Hy is egter in Augustus 1962 in [[Howick]] in hegtenis geneem op onverwante aanklagte (aanhitsing van werkers om te staak, en vertrek uit Suid-Afrika sonder geldige reisdokumente).<ref name=nmf2008>{{cite web | title=Passports tell a story – Nelson Mandela Foundation | website=Nelson Mandela Foundation | date=4 Maart 2008 | url=https://www.nelsonmandela.org/news/entry/passports-tell-a-story | access-date=30 Julie 2023}}</ref><ref name=meredith2010>{{cite book | title=Mandela : a Biography |author= Meredith, Martin |via= Internet Archive | date=2010|publisher= PublicAffairs | url=https://archive.org/details/mandelabiography0000mere |isbn= 978-1-58648-832-1| access-date=30 Julie 2023}}</ref> Ander wat in die geheim by Liliesleaf vergader het, sluit in [[Walter Sisulu]], [[Govan Mbeki]], [[Ahmed Kathrada]], [[Denis Goldberg]], Raymond Mhlaba, Elias Motsoaledi, [[Andrew Mlangeni]], James Kantor, [[Ruth First]], [[Joe Slovo]] en [[Lionel Bernstein]].<ref>{{cite web|title=What happened at Liliesleaf Farm?| website=Liliesleaf |url=http://liliesleaf.co.za/pb_what_happened.php| archive-url=https://web.archive.org/web/20081225182915/http://liliesleaf.co.za/pb_what_happened.php| archive-date=25 Desember 2008}}</ref> MK het Operasie O Mayibuye (ook bekend as Operasie Mayibuye) vanuit Liliesleaf van stapel gestuur.<ref name=grade1/> Op 11 Julie 1963 het die veiligheidspolisie 'n klopjag op die plaas uitgevoer en 19 lede van die ondergrondse groep in hegtenis geneem, en later 'n aantal van hulle aangekla en vervolg vir [[sabotasie]]. Die polisie het van die ligging uit twee bronne te hore gekom: George Mellis, wat naby in die Rivonia-karavaanpark gewoon het, het 'n aantal motors opgemerk wat in en uit die plaasgebied ry en dit aan sy familie vertel; en 'n polisie-informant in MK. Die aktiviste het in die grasdakkamer vergader en was verbaas oor die klopjag. Hulle het reeds vooraf besluit om na 'n ander veilige huis te trek, met 11 Julie as hul laaste ontmoeting by Liliesleaf.<ref>{{cite book |last1=Goldberg |first1=Denis| author-link=Denis Goldberg |title=A Life for Freedom |date=2016 |publisher=University Press of Kentucky |page= 86}}</ref> Die polisie het dokumente tydens die klopjag gevind wat Mandela inkrimineer het, daarom is hy aangekla en saam met die ander verhoor.<ref name=meredith2010/> Die verhoor, wat van Oktober 1963 tot Junie 1964 geduur het, het geëindig met Mandela en ander prominente leiers, insluitend Sisulu, Govan Mbeki, Kathrada, Goldberg, Mhlaba, Motsoaledi en Mlangeni, wat skuldig bevind en tot lewenslange tronkstraf gevonnis is.<ref name=grade1/> ==Die terrein as 'n museum== Die Schreider-familie het die plaas na die klopjag gekoop en in 'n gastehuis omskep. Na 'n hereniging van die beskuldigdes in die Rivonia-verhoor wat in 2001 gehou is, het Nicholas Wolpe (seun van Harold Wolpe en neef van James Kantor) egter besluit om 'n trust te stig wat die terrein sou besit en administreer en 'n museum vir toekomstige geslagte sou skep.<ref name=news24>{{cite web|title=Question mark over future of historic Liliesleaf Farm|url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/question-mark-over-future-of-historic-liliesleaf-farm-20220622| website=News24| date=22 Junie 2022| first= Daniel| last=Steyn| access-date=31 Julie 2023}}</ref> Die eerste fase van die restourasie het in 2008 begin.<ref>{{cite web|title=Liliesleaf Farm| website= South African Tourism| url=https://www.southafrica.net/gl/en/travel/article/liliesleaf-farm}}</ref> Uitstallings is geskep, en 'n kafee, saam met oornagverblyf, 'n konferensiesentrum en verskeie ander geboue is opgerig. Dit is deur die Suid-Afrikaanse regering (onder leiding van die ANC nadat hulle demokraties in 1994 verkies is) erken as 'n nasionale bate, van belang vir beide die geskiedenis van die ANC en die Suid-Afrikaanse bevrydingstryd. Vanaf ongeveer 2008 het die Departement van Sport, Kuns en Kultuur en sy voorgangers meer as R70 miljoen vir die instandhouding daarvan voorsien.<ref name=munro2021/> Op 24 November 2014 is dit as 'n Graad 1-terrein gelys.<ref name=grade1>{{cite web | title=Gradings: Site Reference: 9/2/228/0221 | first=Clinton | last=Jackson | website=SAHRA | date=12 September 2016 | url=https://sahris.sahra.org.za/node/369306 | access-date=30 Julie 2023 | archive-date=30 Julie 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230730111405/https://sahris.sahra.org.za/node/369306 | url-status=dead }}</ref> Die terrein is in 2015 vir Wêrelderfenisstatus genomineer,<ref name=news24/> as een van 'n groep genaamd "Menseregte, Bevrydingstryd en Versoening: Nelson Mandela-nalatenskapsterreine".<ref>{{cite web | last=Centre | first=UNESCO World Heritage | title=Human Rights, Liberation Struggle and Reconciliation: Nelson Mandela Legacy Sites | website=UNESCO World Heritage Centre | url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6051/ | access-date=31 Julie 2023}}</ref> Op 2 September 2016 is Liliesleaf in die Suid-Afrikaanse Staatskoerant tot 'n nasionale erfenisterrein verklaar.<ref name=nhs2016>{{cite web | title=9/2/228/0221 |first=Nobukho| last=Njemla | website=SAHRA | date=20 Maart 2009 | url=https://sahris.sahra.org.za/sites/922280221 | access-date=30 July 2023}}</ref><ref name=news24/> Die terrein was in besit van die Liliesleaf Trust, en bestuur deur Nicholas Wolpe,<ref name=news24/> stigter en uitvoerende hoof van die trust, tot 2021. Van ongeveer 2008 tot die sluiting daarvan in 2021, tydens die [[Covid-19-pandemie|COVID-19-pandemie]], het die Departement van Sport, Kuns en Kultuur meer as R70 miljoen vir die instandhouding daarvan voorsien.<ref name=munro2021/> Die museum het egter sy deure in September 2021 gesluit, tydens die COVID-19-pandemie, 'n besluit wat deur die uitvoerende hoof geneem is sonder om die direksie te raadpleeg. Die departement het gesê dat Wolpe nie R8.1 miljoen van 'n befondsingstoelaag wat in 2015 aan Liliesleaf gegee is, gebruik het nie, en dat hulle dit sou oorneem. (Blykbaar was dit veronderstel om aan kapitaaluitgawes bestee te gewees het, maar Wolpe het dit aan lopende koste bestee.<ref name=munro2021/> Op 10 Maart 2022 het die raad Wolpe geskors, en die heropening van Liliesleaf was geskeduleer om in September 2022 plaas te vind, maar dit het nie gerealiseer nie. Die destydse Minister van Sport, Kuns en Kultuur, [[Nathi Mthethwa]], het gesê dat 'n proses begin het om die Liliesleaf Museum "as 'n kulturele instelling in ooreenstemming met die Wet op Kulturele Instellings" te verklaar. Dit sou die Parlement in staat stel om toesig oor die museum te hou. Daar was kommer dat daar 'n politieke motief was om die museum te gebruik om die ANC te bevorder, maar raadslid Themba Wakashe het gesê dat hy nie sou toelaat dat dit gebeur nie, aangesien dit 'n plek vir alle Suid-Afrikaners was.<ref name=news24/> ==Artefakte== Die museum huisves baie belangrike historiese artefakte, insluitend die oorspronklike kopie van die [[Vryheidsmanifes]], Mandela se arrestasiebevel en [[Oliver Tambo]] se penpistool.<ref name=news24/> == Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} == Verdere leeswerk == *''Rivonia Trial 1963-1964'' by SA History Online *''Liliesleaf Farm, Rivonia- Johannesburg'' by SA History Online *Saks, David (16 June 2022). "''Liliesleaf Farm is a vital part of South Africass history that needs to be preserved''". The Mail & Guardian. [[Kategorie:Johannesburg]] 6qlkhajembbhueszkyekdy7s1l95mjt 2966552 2966447 2026-09-11T22:42:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966552 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Liliesleaf hut1.jpg|duimnael|Die grasdakkamer by Liliesleaf.]] '''Liliesleaf-plaas''', ook gespel as '''Lilliesleaf''' en ook eenvoudig bekend as '''Liliesleaf''', is 'n opstal in die noorde van [[Johannesburg]], Suid-Afrika, wat veral bekend is vir die gebruik as 'n veilige tuiste vir [[African National Congress]] (ANC)-aktiviste gedurende die apartheidsjare in die 1960's. In 1963 het die [[Suid-Afrikaanse Polisie]] die plaas bestorm en meer as 'n dosyn ANC-leiers en -aktiviste in hegtenis geneem, wat toe tydens die [[Rivonia-verhoor]] verhoor en vervolg is. Die museum het in September 2021 weens finansiële en bestuursprobleme vir die publiek gesluit. Hoewel ’n heropening aanvanklik vir September 2022 beplan is, is daar geen duidelike openbare bevestiging dat die museum daarna weer permanent in bedryf gestel is nie. Liliesleaf se erfenisstatus is nietemin in Julie 2024 verder versterk toe dit as een van die komponente van die reeksgebied ''Human Rights, Liberation and Reconciliation: Nelson Mandela Legacy Sites'' op [[Unesco|UNESCO]] se Wêrelderfenislys ingeskryf is. Die reeksgebied bestaan uit verskeie plekke wat met Suid-Afrika se bevrydingstryd en die nalatenskap van [[Nelson Mandela]] verbind word.<ref>{{cite web |title=UNESCO inscribes more World Heritage sites for South Africa |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/unesco-inscribes-more-world-heritage-sites-south-africa |website=SAnews |date=29 Julie 2024 |access-date=11 September 2026}}</ref> ==Geskiedenis== Die plaashuis is geleë op Georgelaan in [[Rivonia]], eens 'n afgeleë plek in 'n plattelandse dorpie, nou 'n voorstad sowat 20–26 km noord van Johannesburg, in die [[Sandton]]-gebied. In 1961 is die eiendom deur Arthur Goldreich en Harold Wolpe met fondse van die ondergrondse [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] gekoop om as 'n veilige huis vir politieke voortvlugtiges te gebruik. Goldreich het daar saam met sy destydse vrou, Hazel, en hul twee seuns, Nicholas en Paul, gewoon. Omdat hulle wit Suid-Afrikaners in 'n gebied was wat vir wit mense gereserveer was, het hulle nie aandag getrek nie en het hulle dekking gebied vir swart anti-apartheidsaktiviste.<ref name=munro2021>{{cite web | title=Liliesleaf – Making a case for survival | website=The Heritage Portal | date=14 September 2021|first=Kathy |last=Munro | url=https://www.theheritageportal.co.za/article/liliesleaf-making-case-survival | access-date=30 July 2023}}</ref> Dit is verkry in 'n tyd toe daar 'n verskuiwing in fokus en taktiek binne die bevrydingsbeweging was, van passiewe weerstand tot gewapende stryd, toe [[Umkhonto we Sizwe|uMkhonto we Sizwe]] (MK) gestig is. Liliesleaf het gou die hoofkwartier van MK geword.<ref name=grade1/> Die leier van die African National Congress, [[Nelson Mandela]], het 'n veilige plek nodig gehad vanwaar hy kon opereer, en het daar gewoon onder die veronderstelde identiteit as 'n plaaswerker genaamd David Motsamayi, wat die naam van een van sy voormalige kliënte was. Hy is egter in Augustus 1962 in [[Howick]] in hegtenis geneem op onverwante aanklagte (aanhitsing van werkers om te staak, en vertrek uit Suid-Afrika sonder geldige reisdokumente).<ref name=nmf2008>{{cite web | title=Passports tell a story – Nelson Mandela Foundation | website=Nelson Mandela Foundation | date=4 Maart 2008 | url=https://www.nelsonmandela.org/news/entry/passports-tell-a-story | access-date=30 Julie 2023}}</ref><ref name=meredith2010>{{cite book | title=Mandela : a Biography |author= Meredith, Martin |via= Internet Archive | date=2010|publisher= PublicAffairs | url=https://archive.org/details/mandelabiography0000mere |isbn= 978-1-58648-832-1| access-date=30 Julie 2023}}</ref> Ander wat in die geheim by Liliesleaf vergader het, sluit in [[Walter Sisulu]], [[Govan Mbeki]], [[Ahmed Kathrada]], [[Denis Goldberg]], Raymond Mhlaba, Elias Motsoaledi, [[Andrew Mlangeni]], James Kantor, [[Ruth First]], [[Joe Slovo]] en [[Lionel Bernstein]].<ref>{{cite web|title=What happened at Liliesleaf Farm?| website=Liliesleaf |url=http://liliesleaf.co.za/pb_what_happened.php| archive-url=https://web.archive.org/web/20081225182915/http://liliesleaf.co.za/pb_what_happened.php| archive-date=25 Desember 2008}}</ref> MK het Operasie O Mayibuye (ook bekend as Operasie Mayibuye) vanuit Liliesleaf van stapel gestuur.<ref name=grade1/> Op 11 Julie 1963 het die veiligheidspolisie 'n klopjag op die plaas uitgevoer en 19 lede van die ondergrondse groep in hegtenis geneem, en later 'n aantal van hulle aangekla en vervolg vir [[sabotasie]]. Die polisie het van die ligging uit twee bronne te hore gekom: George Mellis, wat naby in die Rivonia-karavaanpark gewoon het, het 'n aantal motors opgemerk wat in en uit die plaasgebied ry en dit aan sy familie vertel; en 'n polisie-informant in MK. Die aktiviste het in die grasdakkamer vergader en was verbaas oor die klopjag. Hulle het reeds vooraf besluit om na 'n ander veilige huis te trek, met 11 Julie as hul laaste ontmoeting by Liliesleaf.<ref>{{cite book |last1=Goldberg |first1=Denis| author-link=Denis Goldberg |title=A Life for Freedom |date=2016 |publisher=University Press of Kentucky |page= 86}}</ref> Die polisie het dokumente tydens die klopjag gevind wat Mandela inkrimineer het, daarom is hy aangekla en saam met die ander verhoor.<ref name=meredith2010/> Die verhoor, wat van Oktober 1963 tot Junie 1964 geduur het, het geëindig met Mandela en ander prominente leiers, insluitend Sisulu, Govan Mbeki, Kathrada, Goldberg, Mhlaba, Motsoaledi en Mlangeni, wat skuldig bevind en tot lewenslange tronkstraf gevonnis is.<ref name=grade1/> ==Die terrein as 'n museum== Die Schreider-familie het die plaas na die klopjag gekoop en in 'n gastehuis omskep. Na 'n hereniging van die beskuldigdes in die Rivonia-verhoor wat in 2001 gehou is, het Nicholas Wolpe (seun van Harold Wolpe en neef van James Kantor) egter besluit om 'n trust te stig wat die terrein sou besit en administreer en 'n museum vir toekomstige geslagte sou skep.<ref name=news24>{{cite web|title=Question mark over future of historic Liliesleaf Farm|url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/question-mark-over-future-of-historic-liliesleaf-farm-20220622| website=News24| date=22 Junie 2022| first= Daniel| last=Steyn| access-date=31 Julie 2023}}</ref> Die eerste fase van die restourasie het in 2008 begin.<ref>{{cite web|title=Liliesleaf Farm| website= South African Tourism| url=https://www.southafrica.net/gl/en/travel/article/liliesleaf-farm}}</ref> Uitstallings is geskep, en 'n kafee, saam met oornagverblyf, 'n konferensiesentrum en verskeie ander geboue is opgerig. Dit is deur die Suid-Afrikaanse regering (onder leiding van die ANC nadat hulle demokraties in 1994 verkies is) erken as 'n nasionale bate, van belang vir beide die geskiedenis van die ANC en die Suid-Afrikaanse bevrydingstryd. Vanaf ongeveer 2008 het die Departement van Sport, Kuns en Kultuur en sy voorgangers meer as R70 miljoen vir die instandhouding daarvan voorsien.<ref name=munro2021/> Op 24 November 2014 is dit as 'n Graad 1-terrein gelys.<ref name=grade1>{{cite web | title=Gradings: Site Reference: 9/2/228/0221 | first=Clinton | last=Jackson | website=SAHRA | date=12 September 2016 | url=https://sahris.sahra.org.za/node/369306 | access-date=30 Julie 2023 | archive-date=30 Julie 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230730111405/https://sahris.sahra.org.za/node/369306 | url-status=dead }}</ref> Die terrein is in 2015 vir Wêrelderfenisstatus genomineer,<ref name=news24/> as een van 'n groep genaamd "Menseregte, Bevrydingstryd en Versoening: Nelson Mandela-nalatenskapsterreine".<ref>{{cite web | last=Centre | first=UNESCO World Heritage | title=Human Rights, Liberation Struggle and Reconciliation: Nelson Mandela Legacy Sites | website=UNESCO World Heritage Centre | url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6051/ | access-date=31 Julie 2023}}</ref> Op 2 September 2016 is Liliesleaf in die Suid-Afrikaanse Staatskoerant tot 'n nasionale erfenisterrein verklaar.<ref name=nhs2016>{{cite web | title=9/2/228/0221 | first=Nobukho | last=Njemla | website=SAHRA | date=20 Maart 2009 | url=https://sahris.sahra.org.za/sites/922280221 | access-date=30 July 2023 | archive-date=22 Julie 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240722003624/https://sahris.sahra.org.za/sites/922280221 | url-status=dead }}</ref><ref name=news24/> Die terrein was in besit van die Liliesleaf Trust, en bestuur deur Nicholas Wolpe,<ref name=news24/> stigter en uitvoerende hoof van die trust, tot 2021. Van ongeveer 2008 tot die sluiting daarvan in 2021, tydens die [[Covid-19-pandemie|COVID-19-pandemie]], het die Departement van Sport, Kuns en Kultuur meer as R70 miljoen vir die instandhouding daarvan voorsien.<ref name=munro2021/> Die museum het egter sy deure in September 2021 gesluit, tydens die COVID-19-pandemie, 'n besluit wat deur die uitvoerende hoof geneem is sonder om die direksie te raadpleeg. Die departement het gesê dat Wolpe nie R8.1 miljoen van 'n befondsingstoelaag wat in 2015 aan Liliesleaf gegee is, gebruik het nie, en dat hulle dit sou oorneem. (Blykbaar was dit veronderstel om aan kapitaaluitgawes bestee te gewees het, maar Wolpe het dit aan lopende koste bestee.<ref name=munro2021/> Op 10 Maart 2022 het die raad Wolpe geskors, en die heropening van Liliesleaf was geskeduleer om in September 2022 plaas te vind, maar dit het nie gerealiseer nie. Die destydse Minister van Sport, Kuns en Kultuur, [[Nathi Mthethwa]], het gesê dat 'n proses begin het om die Liliesleaf Museum "as 'n kulturele instelling in ooreenstemming met die Wet op Kulturele Instellings" te verklaar. Dit sou die Parlement in staat stel om toesig oor die museum te hou. Daar was kommer dat daar 'n politieke motief was om die museum te gebruik om die ANC te bevorder, maar raadslid Themba Wakashe het gesê dat hy nie sou toelaat dat dit gebeur nie, aangesien dit 'n plek vir alle Suid-Afrikaners was.<ref name=news24/> ==Artefakte== Die museum huisves baie belangrike historiese artefakte, insluitend die oorspronklike kopie van die [[Vryheidsmanifes]], Mandela se arrestasiebevel en [[Oliver Tambo]] se penpistool.<ref name=news24/> == Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} == Verdere leeswerk == *''Rivonia Trial 1963-1964'' by SA History Online *''Liliesleaf Farm, Rivonia- Johannesburg'' by SA History Online *Saks, David (16 June 2022). "''Liliesleaf Farm is a vital part of South Africass history that needs to be preserved''". The Mail & Guardian. [[Kategorie:Johannesburg]] 3cctzyq7ord22udgreb9inotvzh2xdi 0 468905 2966413 2966410 2026-09-11T12:08:49Z Thermofan 22693 Nog besig. Hierdie is deel van die Erfenismaand se Inheemse Vertalingsuitdaging. 2966413 wikitext text/x-wiki <blockquote> === [[m:WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign|Hierdie is deel van die Erfenismaand se Inheemse Vertalingsuitdaging.]] === </blockquote>[[File:Main_building_of_Royal_Observatory,_Cape_of_Good_Hope.jpg|skakel=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Main_building_of_Royal_Observatory,_Cape_of_Good_Hope.jpg|300x300px]] Die '''Koninklike Sterrewag aan die Kaap die Goeie Hoop''' was 'n sterrewag en wetenskaplike instelling in Kaapstad, Suid-Afrika.<ref name="ACBrown">{{Cite book |last=Royal Society of South Africa |url=https://books.google.com/books?id=-X4IAAAAMAAJ&q=founded+1820 |title=A History of Scientific Endeavour in South Africa: A Collection of Essays Published on the Occasion of the Centenary of the Royal Society of South Africa |date=1977 |publisher=Royal Society of South Africa |editor-last=Brown |editor-first=Alexander Claude |location=Cape Town |page=60}}</ref> Dit is deur die Britse ''Raad van die Lengtegraad'' in 1820 gestig en die hoofgebou huisves deesdae die hoofkwartier van die [[Suid-Afrikaanse Astronomiese Sterrewag]]. Die instelling was op 'n klein heuweltjie 5 km suidoos van die sentrum van [[Kaapstad]] geleë. Gedurende die daaropvolgende eeu het 'n voorstad in die gebied van die Observatorium gevorm en is na aanleiding daarvan [[Observatory]] genoem. Die sterrewag het weens die stad se ligte mettertyd sy effektiwiteit begin verloor, tog het verskeie teleskope tot in die 1990's in gebruik gebly. Hierdie teleskope word deesdae selde gebruik, behalwe vir publieke skakeling en bewusmaking. [[Alan William James Cousins|Alan Cousins]] was die laaste ernstige waarnemer wat vanaf die Kaapse Koninklike Sterrewag se terrein gewerk het. Dit is in Desember 2018 tot 'n [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap|Nasionale Erfenisterrein]] verklaar en was deel van 'n gevallestudie deur die Internasionale Raad vir Monumente en Terreine (''ICOMOS'') vir 'n [[Wêrelderfenisgebied|Wêrelderfenisterrein]].<ref name="SAHRA Declaration">{{Cite web|url=http://www.greengazette.co.za/notices/national-heritage-resources-act-25-1999-declaration-of-the-south-african-astronomical-observatory-royal-observatory-as-a-national-heritage-site_20181221-GGN-42127-01404|title=National Gazette No 42127, 2018|publisher=S.A. Government}}</ref><ref name="unesco">{{Cite web|url=http://www2.astronomicalheritage.net/index.php/show-entity?identity=52&idsubentity=1|title=Royal Observatory, Cape of Good Hope, Republic of South Africa|publisher=UNESCO}}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:South_African_Astronomical_Observatory_1857.jpg|regs|duimnael| Die Sterrewag in 1857.]] [[Lêer:RO_main_building_plan.jpg|regs|duimnael| Plan van die Koninklike Sterrewag-gebou, omstreeks 1840.]] Die geskiedenis van die Koninklike Sterrewag was reeds die onderwerp van verskeie werke.<ref name="dgill">{{Cite book |last=Gill |first=Sir D. |title=History and Description of the Royal Observatory, Cape of Good Hope |date=1913 |publisher=HMSO |location=London |bibcode=1913hdro.book.....G}}</ref><ref>{{Cite book |last=Laing |first=J.D. |title=The Royal Observatory, Cape of Good Hope 1820–1970 |date=1970 |publisher=Royal Observatory |location=Cape Town}}</ref><ref name="bwarner">{{Cite book |last=Warner |first=B. |author-link=Brian Warner (astronomer) |url=https://archive.org/details/astronomersatroy00warn |title=Astronomers at the Royal Observatory, Cape of Good Hope |date=1979 |publisher=Balkema |isbn=9780869611098 |location=Cape Town and Rotterdam |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite book |last=Warner |first=B. |author-link=Brian Warner (astronomer) |title=Royal Observatory, Cape of Good Hope 1820–1831: The Founding of a Colonial Observatory Incorporating a biography of Fearon Fallows |date=1995 |publisher=Springer |isbn=978-0-7923-3527-6 |oclc=32465151}}</ref><ref>{{Cite book |last=Glass |first=I.S. |title=The Royal Observatory at the Cape of Good Hope: History and Heritage |date=2015 |publisher=Mons Mensa |isbn=978-0-9814126-2-7}}</ref> Die voorstel vir die bou van 'n sterrewag in Suid Afrika het heel waarskynlik sy ontstaan by dieselfde groep wat die ''Royal Astronomical Society'' in die Verenigde Koninkryk gestig het.<ref>{{Cite book |last=Warner |first=Brian |author-link=Brian Warner (astronomer) |url=https://archive.org/details/astronomersatroy00warn |title=Astronomers at the Royal Observatory Cape of Good Hope |date=1979 |publisher=A.A. Balkema |isbn=9780869611098 |url-access=registration}}</ref> Die amptelike stigting van die Koninklike Sterrewag, Kaap die Goeie Hoop, het op 20 Oktober 1820 plaasgevind deur 'n bevel van [[George IV van die Verenigde Koninkryk|Koning George IV]] van die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]].<ref name="ACBrown" /> Gedurende die [[19de eeu]] is die Sterrewag beskou as die belangrikste verwysingsbron vir wetenskaplike sake aan die Kaapkolonie. Dit het 'n aparte entiteit gebly tot 1972 toe dit met die Republiek-sterrewag van Johannesburg saamgesmelt het om die huidige [[Suid-Afrikaanse Astronomiese Sterrewag]] te vorm. Dit het gedien as die bewaarplek vir standaardgewigte en -mate van die Kolonie en was verantwoordelik vir tydhouding en geodetiese opmeting. Die Sterrewag besit ook 'n lang reeks [[Meteorologie|meteorologiese]] rekords. 'n [[Aardmagnetisme|Magnetiese observatorium]] is in 1841 gebou, maar het gedurende die daaropvolgende dekade afgebrand. Die Sterrewag het hoofsaaklik op [[astrometrie]] gefokus en is verantwoordelik vir die publikasie van verskeie katalogusse van sterposisies en ander navorsing. In die 20ste eeu het dit ook na [[astrofisika]] gekyk, maar teen die vyftigerjare het Kaapstad se stadsligte die waarneming van dowwe sterre en hemelliggame só bemoeilik dat 'n nuwe terrein in die veel donkerder, droë [[Karoo]] gesoek moes word. 'n Amptelike ooreenkoms met betrekking to die verskuiwing is op 23 September 1970 bekragtig.<ref>{{Cite web|url=http://assa.saao.ac.za/html/his-obs-radcliffe.html|title=ASSA Historical Section|last=Chris de Coning|publisher=Astronomical Society of South Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110193406/http://assa.saao.ac.za/html/his-obs-radcliffe.html|archive-date=10 November 2013|access-date=10 November 2013}}</ref> Die Koninklike Sterrewag was verantwoordelik vir 'n hele aantal belangrike gebeurtenisse in die geskiedenis van sterrekunde. Die tweede koninklike Sterrekundige aan die Kaap, Thomas Henderson en sy assistent, Luitenant William Meadows, het die eerste waarnemings gemaak wat tot 'n geloofwaardige sterparallaks gelei het, naamlik van [[Alpha Centauri]]. Hy moes egter die erkenning as die ontdekker van sterparallaks aan Friedrich Wilhelm Bessel afstaan, aangesien Bessel sy latere waarnemings van 61 Cygni gepubliseer het voor Henderson sy waarneming gepubliseer het.<ref>{{Cite journal |last=Henderson |first=T. |date=1840 |title=On the Parallax of α Centauri |journal=Memoirs of the Royal Astronomical Society |volume=XI |pages=61–68}}</ref><ref>{{Cite book |last=Glass |first=I.S. |url=http://www.saao.ac.za/~isg/proxima.html |title=Proxima: The Nearest Star (other than the Sun) |date=2008 |publisher=Mons Mensa |location=Cape Town}}</ref> Omstreeks 1840 het [[Thomas Maclear]] die metings van die omstrede meridiaan van [[Nicolas-Louis de Lacaille|Nicolas-Louis de La Caille]] bevestig. Dit het getoon het dat La Caille se geodetiese metings korrek was, hoewel berge sy bepalings van die breedtegraad beïnvloed het.<ref>{{Cite book |last=Maclear |first=Sir Thomas |title=Verification and Extension of La Caille's Arc of Meridian at the Cape of Good Hope |date=1866 |publisher=Lords Commissioners of the Admiralty}} [[iarchive:cu31924012313437|Volume 1]]; [[iarchive:cu31924012313445|Volume 2]].</ref><ref>{{Cite book |last=Glass |first=I.S. |title=Nicolas-Louis de La Caille, Astronomer and Geodesist |date=2012 |publisher=Oxford University Press}} </ref> In 1882 het [[David Gill]] lang beligte foto's van die groot komeet van 1882 gemaak. Dit het die teenwoordigheid van sterre in die agtergrond getoon en daartoe gelei dat hy, in samewerking met JC Kapteyn van Groningen, die ''Kaapse Fotografiese Durchmusterung'' aangepak het, die eerste sterrekatalogus wat met behulp van fotografie gemaak is. Na 'n voorstel van Gill aan Admiraal AEB Mouchez van die Paryse Sterrewag, is 'n internasionale kongres om 'n fotografiese katalogus van die hele hemelruim te maak in 1887 in Parys gehou. Dit het tot die ''Carte du Ciel'' -projek gelei, wat beskou word as die voorloper van die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging|Internasionale Astronomiese Unie]]. Die sone tussen deklinasies −40° en −52° is aan die Kaapse Sterrewag toegewys. In 1897 het Frank McClean, 'n goeie vriend van Gill en die skenker van die McClean-teleskoop, die teenwoordigheid van suurstof in 'n aantal sterre ontdek. Hy het 'n prisma gebruik wat aan die Astrografiese Teleskoop geheg was.<ref name="mcclean">{{Cite journal |last=McClean |first=F. |title=Comparison of Oxygen with the extra lines in the Spectra in the Helium Stars β Crucis &c.... |journal=Proc. R. Soc. Lond. |volume=62 |pages=417–423 |doi=10.1098/rspl.1897.0130 |s2cid=120304345}}</ref> In 1911 het JKE Halm 'n baanbrekersartikel oor sterdinamika voorgelê met die hipotese het dat die sterstrome wat deur Kapteyn ontdek is, ontstaan het uit 'n Maxwelliaanse verspreiding van stersnelhede. Hierdie artikel stel ook vir die eerste keer voor dat daar 'n verhouding tussen sterre se massa en waarneembare ligsterkte is.<ref name="halm">{{Cite journal |last=Halm |first=J. |date=1911 |title=Stars, motion in space, etc. Further considerations relating to the systematic motions of the stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=71 |page=610 |bibcode=1911MNRAS..71..610H |doi=10.1093/mnras/71.8.610 |doi-access=free}}</ref> H. Spencer Jones het in die latere deel van die 20ste eeu navorsing gedoen as deel van 'n internasionale projek om die sonparallaks te bepaal deur waarnemings van die [[dwergplaneet]] [[433 Eros|Eros]].<ref>{{Cite journal |last=Jones |first=H. Spencer |date=1941 |title=The Solar Parallax and the Mass of the Moon from Observations of Eros at the Opposition of 1931 |journal=Mem. Roy. Astron. Soc. |volume=66 |pages=11–66}}</ref> Ook in die tweede helfte van die twintigste eeu het Alan Cousins baie presiese standaarde vir die Suidelike halfrond vir UBV- fotometriese stelsel opgestel, waarvolgens sterre volgens kleur in die [[ultraviolet]] tot visuele ligspektrum geklassifiseer word. Hy het ook 'n stelsel ontwikkel vir VRI- fotometrie (Visueel- Rooi- [[Infrarooi]]) wat internasionaal erken is vir die presisie daarvan.<ref name="kilkenny">{{Cite conference|last=Kilkenny|first=D.|title=Alan Cousins (1903–2001): a life in astronomy|volume=256}}</ref> Joseph Churms het die okkultasie van die ster SAO 158687 in 1977 waargeneem en so bevestiging verskaf vir die waarneming van die [[Uranus se ringe|ringe van Uranus]] wat deur die span sterrekundiges gelei deur James L. Elliot vanaf die Kuiper-vlieënde sterrewag ontdek is.<ref>{{Cite journal |last=Booth |first=Pat |date=2005 |title=Presidential Address: The Rings of Uranus – the South African Story |journal=Monthly Notes of the Astronomical Society of South Africa |volume=64 |page=165 |bibcode=2005MNSSA..64..165B}}</ref> == Sterrekundiges aan die Kaap == [[Lêer:Thomas_James_Henderson,_1798-1844_Henderson-01r.jpg|regs|duimnael| Thomas Henderson, sy Majesteit se Sterrekundige aan die Kaap, 1831–1833]] Die direkteure van die Koninklike Sterrewag was bekend as ''Sy of Haar Majesteit se Sterrekundiges aan die Kaap''. Hulle was soos volg:<ref name="bwarner" /> * Eerw. Fearon Fallows 1820–1831 * Thomas Henderson 1831–1833 * Sir [[Thomas Maclear]] 1833–1879 * Edward James Stone 1870–1879 * [[David Gill]] 1879–1907 * Sydney Samuel Hough 1907–1923 * [[Harold Spencer Jones]] 1923–1933 * John Jackson 1933–1950 * Richard Hugh Stoy 1950–1968 * George Alfred Harding was bevelvoerder van 1969 tot 1971 Ander noemenswaardige personeel van oor die jare sluit ook in:<ref name="dgill" /> * Charles Piazzi Smyth 1835–1845. Later Koninklike Sterrekundige vir Skotland. * William Lewis Elkin 1881–1883. Later direkteur van die [[Yale-universiteit]] Sterrewag. * Frank McClean 1895–1897. Ontdekker van suurstof in sterre. * Willem de Sitter 1897–1899. Later 'n bekende kosmoloog en direkteur van die Leidse Sterrewag.<ref name="mcclean" /> * Robert Thorburn Ayton Innes 1897–1903. Ontdekker van die naaste ster en later direkteur van die Unie (Republiek) Sterrewag * Jakob Karl Ernst Halm 1907–1927. Ontdekker van die massa-lichtsterkte-verhouding en pionier van sterdinamika.<ref name="halm" /> * Joan George Erardus Gijsbertus Voûte . Later stigter en direkteur van die Bosscha-sterrewag . * [[Alan William James Cousins]] 1947–1971. Bekende fotometris. * David Stanley Evans 1951–1968.<ref name="kilkenny" /> Bekend vir die Barnes-Evans-verhouding. == Lys van primêre geboue == 'n Volledige opname is in 2011 van die geboue by die Sterrewag gedoen. <ref>{{Cite book |last=Baumann |first=N. |title=The South African Astronomical Observatory, A Heritage Survey |last2=Winter |first2=S. |date=2011 |publisher=South African Astronomical Observatory |location=Observatory}}</ref> Die geboue sluit in: [[Lêer:Aerial_view_of_McClean_telescope_building.jpg|duimnael| McClean-gebou]] * Hoofgebou, in 1828 voltooi. [[Argitektuur|Griekse herlewingstyl]]; Argitek John Rennie. Dit bevat vandag kantore en 'n noemenswaardige astronomiese biblioteek. * Fotoheliograafgebou, 1849 (voorheen die 7-duim Merz-teleskoopgebou genoem). Die gebou se koepel roteer op ou kanonkoeëls. * Heliometer, 1888 (nou met 'n 18-duim-spieël toegerus). Die koepel, deur die Grubb Teleskoop Maatskappy, is ontwerp om ventilasie deur die koepel te laat trek. * McCleangebou en laboratorium, 1896, ontwerp deur [[Herbert Baker|Sir Herbert Baker]], nou die Astronomiese Museum, met n hidrouliese stygende vloer. * Astrografiese gebou, 1889. Koepel deur die Grubb Teleskoop Maatskappy. * Omkeerbare Transitsirkel, 1905. Twee elk: Kollimatorhuis en Merkhuis. (6-duim) * Tegniese Gebou (ongeveer 1987) * Ouditorium, oorspronklik gebou om as 'n werkswinkel vir die herstel van optiese instrumente tydens die Tweede Wêreldoorlog te dien. == Primêre teleskope == [[Lêer:Voyage_in_Space_page116.jpg|duimnael| Victoria-refraktor]] * 4-duim fotoheliograaf, 1875, deur Dallmeyer * 6-duim visuele refraktor, 1882, deur die Grubb Teleskoop Maatskappy * Astrografies, 1889, 13-duim fotografiese en 10-duim gidsrefraktors deur die Grubb Teleskoop Maatskappy. Gebruik vir die Kaapse Astrografiese Sone, soos reeds genoem, en deur F. McClean gebruik vir spektroskopie. * McClean- of Victoria-teleskoop, 18-duim visuele, 24-duim fotografiese en 8-duim gidsrefraktors deur die Grubb Teleskoop Maatskappy.<ref>{{Cite journal |date=August 1902 |title=Royal Observatory, Cape of Good Hope |url=https://archive.org/stream/observatory03unkngoog#page/n373/mode/1up |journal=The Observatory |volume=XXV}}</ref> * 6-duim omkeerbare transitsirkel, 1905. Ontwerp deur Sir David Gill en gebou deur Troughton & Simms. Gebruik onder andere vir die suidelike deel van die Fundamentele Katalogus van Sterre FK4. * 18-duim-reflektor deur Cox, Hargreaves en Thomson, 1955. Gids-teleskoop is 7-duim Merz. * 40-duim-reflektor, 1964, deur Grubb Parsons. In 1972 is dit [[Suid-Afrikaanse Astronomiese Sterrewag|na Sutherland verskuif]]. == Astronomiese Museum == Die voormalige spektroskopiese laboratorium van die McClean-teleskoop met die oorspronklike 19de-eeuse toebehore is in 1987 in 'n museum omskep. Die gebou bevat steeds die oorspronklike hidrouliese apparaat wat die vloer vir waarneming kon lig, en 'n donkerkamer wat voorbeelde van ou donkerkamertoerusting bevat.<ref>{{Cite journal |last=Glass |first=I.S. |date=2010 |title=The Astronomical Museum of the SAAO |journal=Monthly Notes of the Astronomical Society of Southern Africa |volume=69 |page=20 |bibcode=2010MNSSA..69...20G}}</ref> Items wat uitgestal word, sluit in teleskoopmodelle, meetapparaat, Dollond altazimuth-instrumente uit 1820 en instrumente deur Bamberg uit ongeveer 1900, rekenmasjiene, vroeë kantoortoerusting, geskiedkundige elektroniese toestelle, antieke teleskooplense, die fotografiese teleskope van Gill en 'n uurwerk-teleskoopaandrywing. == Natuurlike omgewing == Die Koninklike Sterrewag se terrein is geleë in die Twee Riviere Stedelike Park vleiland. Die onderliggende rots is Malmesbury-skalie wat stukke [[Kwartsiet|kwartsitiese]] [[kalksteen]] bevat. 'n Gedeelte van die ongerepte natuur het bewaar gebly en dit bevat 'n wye verskeidenheid diere en plante. Dit is die noordelike grens van die [[Sclerophrys pantherina|Westelike Luiperdpadda]] (Bufo Pantherinus) en die enigste oorblywende natuurlike habitat van die seldsame Blouooguintjie, [[Blouooguintjie|Moraea aristata]].<ref>{{Cite web|url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=1556-10|title=Red List of South African Plants – Moraea aristata (D.Delaroche) Asch. & Graebn|publisher=South African National Biodiversity Institute}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|25em}} == Eksterne skakels == * Webwerf van die Royal Oservatory, Cape of Good Hope, op die [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]] se werf [[Kategorie:Erfenishulpbronne in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] [[Kategorie:Sterrekunde]] [[Kategorie:Sterrewagte]] 7nib6tsv95w4dzgy89aautjx5fw9i63 2966414 2966413 2026-09-11T12:14:57Z Thermofan 22693 /* Astronomiese Museum */ Spel 2966414 wikitext text/x-wiki <blockquote> === [[m:WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign|Hierdie is deel van die Erfenismaand se Inheemse Vertalingsuitdaging.]] === </blockquote>[[File:Main_building_of_Royal_Observatory,_Cape_of_Good_Hope.jpg|skakel=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Main_building_of_Royal_Observatory,_Cape_of_Good_Hope.jpg|300x300px]] Die '''Koninklike Sterrewag aan die Kaap die Goeie Hoop''' was 'n sterrewag en wetenskaplike instelling in Kaapstad, Suid-Afrika.<ref name="ACBrown">{{Cite book |last=Royal Society of South Africa |url=https://books.google.com/books?id=-X4IAAAAMAAJ&q=founded+1820 |title=A History of Scientific Endeavour in South Africa: A Collection of Essays Published on the Occasion of the Centenary of the Royal Society of South Africa |date=1977 |publisher=Royal Society of South Africa |editor-last=Brown |editor-first=Alexander Claude |location=Cape Town |page=60}}</ref> Dit is deur die Britse ''Raad van die Lengtegraad'' in 1820 gestig en die hoofgebou huisves deesdae die hoofkwartier van die [[Suid-Afrikaanse Astronomiese Sterrewag]]. Die instelling was op 'n klein heuweltjie 5 km suidoos van die sentrum van [[Kaapstad]] geleë. Gedurende die daaropvolgende eeu het 'n voorstad in die gebied van die Observatorium gevorm en is na aanleiding daarvan [[Observatory]] genoem. Die sterrewag het weens die stad se ligte mettertyd sy effektiwiteit begin verloor, tog het verskeie teleskope tot in die 1990's in gebruik gebly. Hierdie teleskope word deesdae selde gebruik, behalwe vir publieke skakeling en bewusmaking. [[Alan William James Cousins|Alan Cousins]] was die laaste ernstige waarnemer wat vanaf die Kaapse Koninklike Sterrewag se terrein gewerk het. Dit is in Desember 2018 tot 'n [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap|Nasionale Erfenisterrein]] verklaar en was deel van 'n gevallestudie deur die Internasionale Raad vir Monumente en Terreine (''ICOMOS'') vir 'n [[Wêrelderfenisgebied|Wêrelderfenisterrein]].<ref name="SAHRA Declaration">{{Cite web|url=http://www.greengazette.co.za/notices/national-heritage-resources-act-25-1999-declaration-of-the-south-african-astronomical-observatory-royal-observatory-as-a-national-heritage-site_20181221-GGN-42127-01404|title=National Gazette No 42127, 2018|publisher=S.A. Government}}</ref><ref name="unesco">{{Cite web|url=http://www2.astronomicalheritage.net/index.php/show-entity?identity=52&idsubentity=1|title=Royal Observatory, Cape of Good Hope, Republic of South Africa|publisher=UNESCO}}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:South_African_Astronomical_Observatory_1857.jpg|regs|duimnael| Die Sterrewag in 1857.]] [[Lêer:RO_main_building_plan.jpg|regs|duimnael| Plan van die Koninklike Sterrewag-gebou, omstreeks 1840.]] Die geskiedenis van die Koninklike Sterrewag was reeds die onderwerp van verskeie werke.<ref name="dgill">{{Cite book |last=Gill |first=Sir D. |title=History and Description of the Royal Observatory, Cape of Good Hope |date=1913 |publisher=HMSO |location=London |bibcode=1913hdro.book.....G}}</ref><ref>{{Cite book |last=Laing |first=J.D. |title=The Royal Observatory, Cape of Good Hope 1820–1970 |date=1970 |publisher=Royal Observatory |location=Cape Town}}</ref><ref name="bwarner">{{Cite book |last=Warner |first=B. |author-link=Brian Warner (astronomer) |url=https://archive.org/details/astronomersatroy00warn |title=Astronomers at the Royal Observatory, Cape of Good Hope |date=1979 |publisher=Balkema |isbn=9780869611098 |location=Cape Town and Rotterdam |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite book |last=Warner |first=B. |author-link=Brian Warner (astronomer) |title=Royal Observatory, Cape of Good Hope 1820–1831: The Founding of a Colonial Observatory Incorporating a biography of Fearon Fallows |date=1995 |publisher=Springer |isbn=978-0-7923-3527-6 |oclc=32465151}}</ref><ref>{{Cite book |last=Glass |first=I.S. |title=The Royal Observatory at the Cape of Good Hope: History and Heritage |date=2015 |publisher=Mons Mensa |isbn=978-0-9814126-2-7}}</ref> Die voorstel vir die bou van 'n sterrewag in Suid Afrika het heel waarskynlik sy ontstaan by dieselfde groep wat die ''Royal Astronomical Society'' in die Verenigde Koninkryk gestig het.<ref>{{Cite book |last=Warner |first=Brian |author-link=Brian Warner (astronomer) |url=https://archive.org/details/astronomersatroy00warn |title=Astronomers at the Royal Observatory Cape of Good Hope |date=1979 |publisher=A.A. Balkema |isbn=9780869611098 |url-access=registration}}</ref> Die amptelike stigting van die Koninklike Sterrewag, Kaap die Goeie Hoop, het op 20 Oktober 1820 plaasgevind deur 'n bevel van [[George IV van die Verenigde Koninkryk|Koning George IV]] van die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]].<ref name="ACBrown" /> Gedurende die [[19de eeu]] is die Sterrewag beskou as die belangrikste verwysingsbron vir wetenskaplike sake aan die Kaapkolonie. Dit het 'n aparte entiteit gebly tot 1972 toe dit met die Republiek-sterrewag van Johannesburg saamgesmelt het om die huidige [[Suid-Afrikaanse Astronomiese Sterrewag]] te vorm. Dit het gedien as die bewaarplek vir standaardgewigte en -mate van die Kolonie en was verantwoordelik vir tydhouding en geodetiese opmeting. Die Sterrewag besit ook 'n lang reeks [[Meteorologie|meteorologiese]] rekords. 'n [[Aardmagnetisme|Magnetiese observatorium]] is in 1841 gebou, maar het gedurende die daaropvolgende dekade afgebrand. Die Sterrewag het hoofsaaklik op [[astrometrie]] gefokus en is verantwoordelik vir die publikasie van verskeie katalogusse van sterposisies en ander navorsing. In die 20ste eeu het dit ook na [[astrofisika]] gekyk, maar teen die vyftigerjare het Kaapstad se stadsligte die waarneming van dowwe sterre en hemelliggame só bemoeilik dat 'n nuwe terrein in die veel donkerder, droë [[Karoo]] gesoek moes word. 'n Amptelike ooreenkoms met betrekking to die verskuiwing is op 23 September 1970 bekragtig.<ref>{{Cite web|url=http://assa.saao.ac.za/html/his-obs-radcliffe.html|title=ASSA Historical Section|last=Chris de Coning|publisher=Astronomical Society of South Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110193406/http://assa.saao.ac.za/html/his-obs-radcliffe.html|archive-date=10 November 2013|access-date=10 November 2013}}</ref> Die Koninklike Sterrewag was verantwoordelik vir 'n hele aantal belangrike gebeurtenisse in die geskiedenis van sterrekunde. Die tweede koninklike Sterrekundige aan die Kaap, Thomas Henderson en sy assistent, Luitenant William Meadows, het die eerste waarnemings gemaak wat tot 'n geloofwaardige sterparallaks gelei het, naamlik van [[Alpha Centauri]]. Hy moes egter die erkenning as die ontdekker van sterparallaks aan Friedrich Wilhelm Bessel afstaan, aangesien Bessel sy latere waarnemings van 61 Cygni gepubliseer het voor Henderson sy waarneming gepubliseer het.<ref>{{Cite journal |last=Henderson |first=T. |date=1840 |title=On the Parallax of α Centauri |journal=Memoirs of the Royal Astronomical Society |volume=XI |pages=61–68}}</ref><ref>{{Cite book |last=Glass |first=I.S. |url=http://www.saao.ac.za/~isg/proxima.html |title=Proxima: The Nearest Star (other than the Sun) |date=2008 |publisher=Mons Mensa |location=Cape Town}}</ref> Omstreeks 1840 het [[Thomas Maclear]] die metings van die omstrede meridiaan van [[Nicolas-Louis de Lacaille|Nicolas-Louis de La Caille]] bevestig. Dit het getoon het dat La Caille se geodetiese metings korrek was, hoewel berge sy bepalings van die breedtegraad beïnvloed het.<ref>{{Cite book |last=Maclear |first=Sir Thomas |title=Verification and Extension of La Caille's Arc of Meridian at the Cape of Good Hope |date=1866 |publisher=Lords Commissioners of the Admiralty}} [[iarchive:cu31924012313437|Volume 1]]; [[iarchive:cu31924012313445|Volume 2]].</ref><ref>{{Cite book |last=Glass |first=I.S. |title=Nicolas-Louis de La Caille, Astronomer and Geodesist |date=2012 |publisher=Oxford University Press}} </ref> In 1882 het [[David Gill]] lang beligte foto's van die groot komeet van 1882 gemaak. Dit het die teenwoordigheid van sterre in die agtergrond getoon en daartoe gelei dat hy, in samewerking met JC Kapteyn van Groningen, die ''Kaapse Fotografiese Durchmusterung'' aangepak het, die eerste sterrekatalogus wat met behulp van fotografie gemaak is. Na 'n voorstel van Gill aan Admiraal AEB Mouchez van die Paryse Sterrewag, is 'n internasionale kongres om 'n fotografiese katalogus van die hele hemelruim te maak in 1887 in Parys gehou. Dit het tot die ''Carte du Ciel'' -projek gelei, wat beskou word as die voorloper van die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging|Internasionale Astronomiese Unie]]. Die sone tussen deklinasies −40° en −52° is aan die Kaapse Sterrewag toegewys. In 1897 het Frank McClean, 'n goeie vriend van Gill en die skenker van die McClean-teleskoop, die teenwoordigheid van suurstof in 'n aantal sterre ontdek. Hy het 'n prisma gebruik wat aan die Astrografiese Teleskoop geheg was.<ref name="mcclean">{{Cite journal |last=McClean |first=F. |title=Comparison of Oxygen with the extra lines in the Spectra in the Helium Stars β Crucis &c.... |journal=Proc. R. Soc. Lond. |volume=62 |pages=417–423 |doi=10.1098/rspl.1897.0130 |s2cid=120304345}}</ref> In 1911 het JKE Halm 'n baanbrekersartikel oor sterdinamika voorgelê met die hipotese het dat die sterstrome wat deur Kapteyn ontdek is, ontstaan het uit 'n Maxwelliaanse verspreiding van stersnelhede. Hierdie artikel stel ook vir die eerste keer voor dat daar 'n verhouding tussen sterre se massa en waarneembare ligsterkte is.<ref name="halm">{{Cite journal |last=Halm |first=J. |date=1911 |title=Stars, motion in space, etc. Further considerations relating to the systematic motions of the stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=71 |page=610 |bibcode=1911MNRAS..71..610H |doi=10.1093/mnras/71.8.610 |doi-access=free}}</ref> H. Spencer Jones het in die latere deel van die 20ste eeu navorsing gedoen as deel van 'n internasionale projek om die sonparallaks te bepaal deur waarnemings van die [[dwergplaneet]] [[433 Eros|Eros]].<ref>{{Cite journal |last=Jones |first=H. Spencer |date=1941 |title=The Solar Parallax and the Mass of the Moon from Observations of Eros at the Opposition of 1931 |journal=Mem. Roy. Astron. Soc. |volume=66 |pages=11–66}}</ref> Ook in die tweede helfte van die twintigste eeu het Alan Cousins baie presiese standaarde vir die Suidelike halfrond vir UBV- fotometriese stelsel opgestel, waarvolgens sterre volgens kleur in die [[ultraviolet]] tot visuele ligspektrum geklassifiseer word. Hy het ook 'n stelsel ontwikkel vir VRI- fotometrie (Visueel- Rooi- [[Infrarooi]]) wat internasionaal erken is vir die presisie daarvan.<ref name="kilkenny">{{Cite conference|last=Kilkenny|first=D.|title=Alan Cousins (1903–2001): a life in astronomy|volume=256}}</ref> Joseph Churms het die okkultasie van die ster SAO 158687 in 1977 waargeneem en so bevestiging verskaf vir die waarneming van die [[Uranus se ringe|ringe van Uranus]] wat deur die span sterrekundiges gelei deur James L. Elliot vanaf die Kuiper-vlieënde sterrewag ontdek is.<ref>{{Cite journal |last=Booth |first=Pat |date=2005 |title=Presidential Address: The Rings of Uranus – the South African Story |journal=Monthly Notes of the Astronomical Society of South Africa |volume=64 |page=165 |bibcode=2005MNSSA..64..165B}}</ref> == Sterrekundiges aan die Kaap == [[Lêer:Thomas_James_Henderson,_1798-1844_Henderson-01r.jpg|regs|duimnael| Thomas Henderson, sy Majesteit se Sterrekundige aan die Kaap, 1831–1833]] Die direkteure van die Koninklike Sterrewag was bekend as ''Sy of Haar Majesteit se Sterrekundiges aan die Kaap''. Hulle was soos volg:<ref name="bwarner" /> * Eerw. Fearon Fallows 1820–1831 * Thomas Henderson 1831–1833 * Sir [[Thomas Maclear]] 1833–1879 * Edward James Stone 1870–1879 * [[David Gill]] 1879–1907 * Sydney Samuel Hough 1907–1923 * [[Harold Spencer Jones]] 1923–1933 * John Jackson 1933–1950 * Richard Hugh Stoy 1950–1968 * George Alfred Harding was bevelvoerder van 1969 tot 1971 Ander noemenswaardige personeel van oor die jare sluit ook in:<ref name="dgill" /> * Charles Piazzi Smyth 1835–1845. Later Koninklike Sterrekundige vir Skotland. * William Lewis Elkin 1881–1883. Later direkteur van die [[Yale-universiteit]] Sterrewag. * Frank McClean 1895–1897. Ontdekker van suurstof in sterre. * Willem de Sitter 1897–1899. Later 'n bekende kosmoloog en direkteur van die Leidse Sterrewag.<ref name="mcclean" /> * Robert Thorburn Ayton Innes 1897–1903. Ontdekker van die naaste ster en later direkteur van die Unie (Republiek) Sterrewag * Jakob Karl Ernst Halm 1907–1927. Ontdekker van die massa-lichtsterkte-verhouding en pionier van sterdinamika.<ref name="halm" /> * Joan George Erardus Gijsbertus Voûte . Later stigter en direkteur van die Bosscha-sterrewag . * [[Alan William James Cousins]] 1947–1971. Bekende fotometris. * David Stanley Evans 1951–1968.<ref name="kilkenny" /> Bekend vir die Barnes-Evans-verhouding. == Lys van primêre geboue == 'n Volledige opname is in 2011 van die geboue by die Sterrewag gedoen. <ref>{{Cite book |last=Baumann |first=N. |title=The South African Astronomical Observatory, A Heritage Survey |last2=Winter |first2=S. |date=2011 |publisher=South African Astronomical Observatory |location=Observatory}}</ref> Die geboue sluit in: [[Lêer:Aerial_view_of_McClean_telescope_building.jpg|duimnael| McClean-gebou]] * Hoofgebou, in 1828 voltooi. [[Argitektuur|Griekse herlewingstyl]]; Argitek John Rennie. Dit bevat vandag kantore en 'n noemenswaardige astronomiese biblioteek. * Fotoheliograafgebou, 1849 (voorheen die 7-duim Merz-teleskoopgebou genoem). Die gebou se koepel roteer op ou kanonkoeëls. * Heliometer, 1888 (nou met 'n 18-duim-spieël toegerus). Die koepel, deur die Grubb Teleskoop Maatskappy, is ontwerp om ventilasie deur die koepel te laat trek. * McCleangebou en laboratorium, 1896, ontwerp deur [[Herbert Baker|Sir Herbert Baker]], nou die Astronomiese Museum, met n hidrouliese stygende vloer. * Astrografiese gebou, 1889. Koepel deur die Grubb Teleskoop Maatskappy. * Omkeerbare Transitsirkel, 1905. Twee elk: Kollimatorhuis en Merkhuis. (6-duim) * Tegniese Gebou (ongeveer 1987) * Ouditorium, oorspronklik gebou om as 'n werkswinkel vir die herstel van optiese instrumente tydens die Tweede Wêreldoorlog te dien. == Primêre teleskope == [[Lêer:Voyage_in_Space_page116.jpg|duimnael| Victoria-refraktor]] * 4-duim fotoheliograaf, 1875, deur Dallmeyer * 6-duim visuele refraktor, 1882, deur die Grubb Teleskoop Maatskappy * Astrografies, 1889, 13-duim fotografiese en 10-duim gidsrefraktors deur die Grubb Teleskoop Maatskappy. Gebruik vir die Kaapse Astrografiese Sone, soos reeds genoem, en deur F. McClean gebruik vir spektroskopie. * McClean- of Victoria-teleskoop, 18-duim visuele, 24-duim fotografiese en 8-duim gidsrefraktors deur die Grubb Teleskoop Maatskappy.<ref>{{Cite journal |date=August 1902 |title=Royal Observatory, Cape of Good Hope |url=https://archive.org/stream/observatory03unkngoog#page/n373/mode/1up |journal=The Observatory |volume=XXV}}</ref> * 6-duim omkeerbare transitsirkel, 1905. Ontwerp deur Sir David Gill en gebou deur Troughton & Simms. Gebruik onder andere vir die suidelike deel van die Fundamentele Katalogus van Sterre FK4. * 18-duim-reflektor deur Cox, Hargreaves en Thomson, 1955. Gids-teleskoop is 7-duim Merz. * 40-duim-reflektor, 1964, deur Grubb Parsons. In 1972 is dit [[Suid-Afrikaanse Astronomiese Sterrewag|na Sutherland verskuif]]. == Astronomiese Museum == Die voormalige spektroskopiese laboratorium van die McClean-teleskoop met die oorspronklike 19de-eeuse toerusting is in 1987 in 'n museum omskep. Die gebou bevat steeds die oorspronklike hidrouliese apparaat wat die vloer vir waarneming kon lig, en 'n donkerkamer wat voorbeelde van ou donkerkamertoerusting bevat.<ref>{{Cite journal |last=Glass |first=I.S. |date=2010 |title=The Astronomical Museum of the SAAO |journal=Monthly Notes of the Astronomical Society of Southern Africa |volume=69 |page=20 |bibcode=2010MNSSA..69...20G}}</ref> Items wat uitgestal word, sluit in teleskoopmodelle, meetapparaat, Dollond altazimuth-instrumente uit 1820 en instrumente deur Bamberg uit ongeveer 1900, rekenmasjiene, vroeë kantoortoerusting, geskiedkundige elektroniese toestelle, antieke teleskooplense, die fotografiese teleskope van Gill en 'n uurwerk-teleskoopaandrywing. == Natuurlike omgewing == Die Koninklike Sterrewag se terrein is geleë in die Twee Riviere Stedelike Park vleiland. Die onderliggende rots is Malmesbury-skalie wat stukke [[Kwartsiet|kwartsitiese]] [[kalksteen]] bevat. 'n Gedeelte van die ongerepte natuur het bewaar gebly en dit bevat 'n wye verskeidenheid diere en plante. Dit is die noordelike grens van die [[Sclerophrys pantherina|Westelike Luiperdpadda]] (Bufo Pantherinus) en die enigste oorblywende natuurlike habitat van die seldsame Blouooguintjie, [[Blouooguintjie|Moraea aristata]].<ref>{{Cite web|url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=1556-10|title=Red List of South African Plants – Moraea aristata (D.Delaroche) Asch. & Graebn|publisher=South African National Biodiversity Institute}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|25em}} == Eksterne skakels == * Webwerf van die Royal Oservatory, Cape of Good Hope, op die [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]] se werf [[Kategorie:Erfenishulpbronne in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] [[Kategorie:Sterrekunde]] [[Kategorie:Sterrewagte]] ma4nyi3nqoxme0wb1c6priljsd3yf1g 2966481 2966414 2026-09-11T16:03:42Z Dumbassman 62009 2966481 wikitext text/x-wiki [[File:Main_building_of_Royal_Observatory,_Cape_of_Good_Hope.jpg|skakel=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Main_building_of_Royal_Observatory,_Cape_of_Good_Hope.jpg|300x300px]] Die '''Koninklike Sterrewag aan die Kaap die Goeie Hoop''' was 'n sterrewag en wetenskaplike instelling in Kaapstad, Suid-Afrika.<ref name="ACBrown">{{Cite book |last=Royal Society of South Africa |url=https://books.google.com/books?id=-X4IAAAAMAAJ&q=founded+1820 |title=A History of Scientific Endeavour in South Africa: A Collection of Essays Published on the Occasion of the Centenary of the Royal Society of South Africa |date=1977 |publisher=Royal Society of South Africa |editor-last=Brown |editor-first=Alexander Claude |location=Cape Town |page=60}}</ref> Dit is deur die Britse ''Raad van die Lengtegraad'' in 1820 gestig en die hoofgebou huisves deesdae die hoofkwartier van die [[Suid-Afrikaanse Astronomiese Sterrewag]]. Die instelling was op 'n klein heuweltjie 5 km suidoos van die sentrum van [[Kaapstad]] geleë. Gedurende die daaropvolgende eeu het 'n voorstad in die gebied van die Observatorium gevorm en is na aanleiding daarvan [[Observatory]] genoem. Die sterrewag het weens die stad se ligte mettertyd sy effektiwiteit begin verloor, tog het verskeie teleskope tot in die 1990's in gebruik gebly. Hierdie teleskope word deesdae selde gebruik, behalwe vir publieke skakeling en bewusmaking. [[Alan William James Cousins|Alan Cousins]] was die laaste ernstige waarnemer wat vanaf die Kaapse Koninklike Sterrewag se terrein gewerk het. Dit is in Desember 2018 tot 'n [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap|Nasionale Erfenisterrein]] verklaar en was deel van 'n gevallestudie deur die Internasionale Raad vir Monumente en Terreine (''ICOMOS'') vir 'n [[Wêrelderfenisgebied|Wêrelderfenisterrein]].<ref name="SAHRA Declaration">{{Cite web|url=http://www.greengazette.co.za/notices/national-heritage-resources-act-25-1999-declaration-of-the-south-african-astronomical-observatory-royal-observatory-as-a-national-heritage-site_20181221-GGN-42127-01404|title=National Gazette No 42127, 2018|publisher=S.A. Government}}</ref><ref name="unesco">{{Cite web|url=http://www2.astronomicalheritage.net/index.php/show-entity?identity=52&idsubentity=1|title=Royal Observatory, Cape of Good Hope, Republic of South Africa|publisher=UNESCO}}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:South_African_Astronomical_Observatory_1857.jpg|regs|duimnael| Die Sterrewag in 1857.]] [[Lêer:RO_main_building_plan.jpg|regs|duimnael| Plan van die Koninklike Sterrewag-gebou, omstreeks 1840.]] Die geskiedenis van die Koninklike Sterrewag was reeds die onderwerp van verskeie werke.<ref name="dgill">{{Cite book |last=Gill |first=Sir D. |title=History and Description of the Royal Observatory, Cape of Good Hope |date=1913 |publisher=HMSO |location=London |bibcode=1913hdro.book.....G}}</ref><ref>{{Cite book |last=Laing |first=J.D. |title=The Royal Observatory, Cape of Good Hope 1820–1970 |date=1970 |publisher=Royal Observatory |location=Cape Town}}</ref><ref name="bwarner">{{Cite book |last=Warner |first=B. |author-link=Brian Warner (astronomer) |url=https://archive.org/details/astronomersatroy00warn |title=Astronomers at the Royal Observatory, Cape of Good Hope |date=1979 |publisher=Balkema |isbn=9780869611098 |location=Cape Town and Rotterdam |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite book |last=Warner |first=B. |author-link=Brian Warner (astronomer) |title=Royal Observatory, Cape of Good Hope 1820–1831: The Founding of a Colonial Observatory Incorporating a biography of Fearon Fallows |date=1995 |publisher=Springer |isbn=978-0-7923-3527-6 |oclc=32465151}}</ref><ref>{{Cite book |last=Glass |first=I.S. |title=The Royal Observatory at the Cape of Good Hope: History and Heritage |date=2015 |publisher=Mons Mensa |isbn=978-0-9814126-2-7}}</ref> Die voorstel vir die bou van 'n sterrewag in Suid Afrika het heel waarskynlik sy ontstaan by dieselfde groep wat die ''Royal Astronomical Society'' in die Verenigde Koninkryk gestig het.<ref>{{Cite book |last=Warner |first=Brian |author-link=Brian Warner (astronomer) |url=https://archive.org/details/astronomersatroy00warn |title=Astronomers at the Royal Observatory Cape of Good Hope |date=1979 |publisher=A.A. Balkema |isbn=9780869611098 |url-access=registration}}</ref> Die amptelike stigting van die Koninklike Sterrewag, Kaap die Goeie Hoop, het op 20 Oktober 1820 plaasgevind deur 'n bevel van [[George IV van die Verenigde Koninkryk|Koning George IV]] van die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]].<ref name="ACBrown" /> Gedurende die [[19de eeu]] is die Sterrewag beskou as die belangrikste verwysingsbron vir wetenskaplike sake aan die Kaapkolonie. Dit het 'n aparte entiteit gebly tot 1972 toe dit met die Republiek-sterrewag van Johannesburg saamgesmelt het om die huidige [[Suid-Afrikaanse Astronomiese Sterrewag]] te vorm. Dit het gedien as die bewaarplek vir standaardgewigte en -mate van die Kolonie en was verantwoordelik vir tydhouding en geodetiese opmeting. Die Sterrewag besit ook 'n lang reeks [[Meteorologie|meteorologiese]] rekords. 'n [[Aardmagnetisme|Magnetiese observatorium]] is in 1841 gebou, maar het gedurende die daaropvolgende dekade afgebrand. Die Sterrewag het hoofsaaklik op [[astrometrie]] gefokus en is verantwoordelik vir die publikasie van verskeie katalogusse van sterposisies en ander navorsing. In die 20ste eeu het dit ook na [[astrofisika]] gekyk, maar teen die vyftigerjare het Kaapstad se stadsligte die waarneming van dowwe sterre en hemelliggame só bemoeilik dat 'n nuwe terrein in die veel donkerder, droë [[Karoo]] gesoek moes word. 'n Amptelike ooreenkoms met betrekking to die verskuiwing is op 23 September 1970 bekragtig.<ref>{{Cite web|url=http://assa.saao.ac.za/html/his-obs-radcliffe.html|title=ASSA Historical Section|last=Chris de Coning|publisher=Astronomical Society of South Africa|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110193406/http://assa.saao.ac.za/html/his-obs-radcliffe.html|archive-date=10 November 2013|access-date=10 November 2013}}</ref> Die Koninklike Sterrewag was verantwoordelik vir 'n hele aantal belangrike gebeurtenisse in die geskiedenis van sterrekunde. Die tweede koninklike Sterrekundige aan die Kaap, Thomas Henderson en sy assistent, Luitenant William Meadows, het die eerste waarnemings gemaak wat tot 'n geloofwaardige sterparallaks gelei het, naamlik van [[Alpha Centauri]]. Hy moes egter die erkenning as die ontdekker van sterparallaks aan Friedrich Wilhelm Bessel afstaan, aangesien Bessel sy latere waarnemings van 61 Cygni gepubliseer het voor Henderson sy waarneming gepubliseer het.<ref>{{Cite journal |last=Henderson |first=T. |date=1840 |title=On the Parallax of α Centauri |journal=Memoirs of the Royal Astronomical Society |volume=XI |pages=61–68}}</ref><ref>{{Cite book |last=Glass |first=I.S. |url=http://www.saao.ac.za/~isg/proxima.html |title=Proxima: The Nearest Star (other than the Sun) |date=2008 |publisher=Mons Mensa |location=Cape Town}}</ref> Omstreeks 1840 het [[Thomas Maclear]] die metings van die omstrede meridiaan van [[Nicolas-Louis de Lacaille|Nicolas-Louis de La Caille]] bevestig. Dit het getoon het dat La Caille se geodetiese metings korrek was, hoewel berge sy bepalings van die breedtegraad beïnvloed het.<ref>{{Cite book |last=Maclear |first=Sir Thomas |title=Verification and Extension of La Caille's Arc of Meridian at the Cape of Good Hope |date=1866 |publisher=Lords Commissioners of the Admiralty}} [[iarchive:cu31924012313437|Volume 1]]; [[iarchive:cu31924012313445|Volume 2]].</ref><ref>{{Cite book |last=Glass |first=I.S. |title=Nicolas-Louis de La Caille, Astronomer and Geodesist |date=2012 |publisher=Oxford University Press}} </ref> In 1882 het [[David Gill]] lang beligte foto's van die groot komeet van 1882 gemaak. Dit het die teenwoordigheid van sterre in die agtergrond getoon en daartoe gelei dat hy, in samewerking met JC Kapteyn van Groningen, die ''Kaapse Fotografiese Durchmusterung'' aangepak het, die eerste sterrekatalogus wat met behulp van fotografie gemaak is. Na 'n voorstel van Gill aan Admiraal AEB Mouchez van die Paryse Sterrewag, is 'n internasionale kongres om 'n fotografiese katalogus van die hele hemelruim te maak in 1887 in Parys gehou. Dit het tot die ''Carte du Ciel'' -projek gelei, wat beskou word as die voorloper van die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging|Internasionale Astronomiese Unie]]. Die sone tussen deklinasies −40° en −52° is aan die Kaapse Sterrewag toegewys. In 1897 het Frank McClean, 'n goeie vriend van Gill en die skenker van die McClean-teleskoop, die teenwoordigheid van suurstof in 'n aantal sterre ontdek. Hy het 'n prisma gebruik wat aan die Astrografiese Teleskoop geheg was.<ref name="mcclean">{{Cite journal |last=McClean |first=F. |title=Comparison of Oxygen with the extra lines in the Spectra in the Helium Stars β Crucis &c.... |journal=Proc. R. Soc. Lond. |volume=62 |pages=417–423 |doi=10.1098/rspl.1897.0130 |s2cid=120304345}}</ref> In 1911 het JKE Halm 'n baanbrekersartikel oor sterdinamika voorgelê met die hipotese het dat die sterstrome wat deur Kapteyn ontdek is, ontstaan het uit 'n Maxwelliaanse verspreiding van stersnelhede. Hierdie artikel stel ook vir die eerste keer voor dat daar 'n verhouding tussen sterre se massa en waarneembare ligsterkte is.<ref name="halm">{{Cite journal |last=Halm |first=J. |date=1911 |title=Stars, motion in space, etc. Further considerations relating to the systematic motions of the stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=71 |page=610 |bibcode=1911MNRAS..71..610H |doi=10.1093/mnras/71.8.610 |doi-access=free}}</ref> H. Spencer Jones het in die latere deel van die 20ste eeu navorsing gedoen as deel van 'n internasionale projek om die sonparallaks te bepaal deur waarnemings van die [[dwergplaneet]] [[433 Eros|Eros]].<ref>{{Cite journal |last=Jones |first=H. Spencer |date=1941 |title=The Solar Parallax and the Mass of the Moon from Observations of Eros at the Opposition of 1931 |journal=Mem. Roy. Astron. Soc. |volume=66 |pages=11–66}}</ref> Ook in die tweede helfte van die twintigste eeu het Alan Cousins baie presiese standaarde vir die Suidelike halfrond vir UBV- fotometriese stelsel opgestel, waarvolgens sterre volgens kleur in die [[ultraviolet]] tot visuele ligspektrum geklassifiseer word. Hy het ook 'n stelsel ontwikkel vir VRI- fotometrie (Visueel- Rooi- [[Infrarooi]]) wat internasionaal erken is vir die presisie daarvan.<ref name="kilkenny">{{Cite conference|last=Kilkenny|first=D.|title=Alan Cousins (1903–2001): a life in astronomy|volume=256}}</ref> Joseph Churms het die okkultasie van die ster SAO 158687 in 1977 waargeneem en so bevestiging verskaf vir die waarneming van die [[Uranus se ringe|ringe van Uranus]] wat deur die span sterrekundiges gelei deur James L. Elliot vanaf die Kuiper-vlieënde sterrewag ontdek is.<ref>{{Cite journal |last=Booth |first=Pat |date=2005 |title=Presidential Address: The Rings of Uranus – the South African Story |journal=Monthly Notes of the Astronomical Society of South Africa |volume=64 |page=165 |bibcode=2005MNSSA..64..165B}}</ref> == Sterrekundiges aan die Kaap == [[Lêer:Thomas_James_Henderson,_1798-1844_Henderson-01r.jpg|regs|duimnael| Thomas Henderson, sy Majesteit se Sterrekundige aan die Kaap, 1831–1833]] Die direkteure van die Koninklike Sterrewag was bekend as ''Sy of Haar Majesteit se Sterrekundiges aan die Kaap''. Hulle was soos volg:<ref name="bwarner" /> * Eerw. Fearon Fallows 1820–1831 * Thomas Henderson 1831–1833 * Sir [[Thomas Maclear]] 1833–1879 * Edward James Stone 1870–1879 * [[David Gill]] 1879–1907 * Sydney Samuel Hough 1907–1923 * [[Harold Spencer Jones]] 1923–1933 * John Jackson 1933–1950 * Richard Hugh Stoy 1950–1968 * George Alfred Harding was bevelvoerder van 1969 tot 1971 Ander noemenswaardige personeel van oor die jare sluit ook in:<ref name="dgill" /> * Charles Piazzi Smyth 1835–1845. Later Koninklike Sterrekundige vir Skotland. * William Lewis Elkin 1881–1883. Later direkteur van die [[Yale-universiteit]] Sterrewag. * Frank McClean 1895–1897. Ontdekker van suurstof in sterre. * Willem de Sitter 1897–1899. Later 'n bekende kosmoloog en direkteur van die Leidse Sterrewag.<ref name="mcclean" /> * Robert Thorburn Ayton Innes 1897–1903. Ontdekker van die naaste ster en later direkteur van die Unie (Republiek) Sterrewag * Jakob Karl Ernst Halm 1907–1927. Ontdekker van die massa-lichtsterkte-verhouding en pionier van sterdinamika.<ref name="halm" /> * Joan George Erardus Gijsbertus Voûte . Later stigter en direkteur van die Bosscha-sterrewag . * [[Alan William James Cousins]] 1947–1971. Bekende fotometris. * David Stanley Evans 1951–1968.<ref name="kilkenny" /> Bekend vir die Barnes-Evans-verhouding. == Lys van primêre geboue == 'n Volledige opname is in 2011 van die geboue by die Sterrewag gedoen. <ref>{{Cite book |last=Baumann |first=N. |title=The South African Astronomical Observatory, A Heritage Survey |last2=Winter |first2=S. |date=2011 |publisher=South African Astronomical Observatory |location=Observatory}}</ref> Die geboue sluit in: [[Lêer:Aerial_view_of_McClean_telescope_building.jpg|duimnael| McClean-gebou]] * Hoofgebou, in 1828 voltooi. [[Argitektuur|Griekse herlewingstyl]]; Argitek John Rennie. Dit bevat vandag kantore en 'n noemenswaardige astronomiese biblioteek. * Fotoheliograafgebou, 1849 (voorheen die 7-duim Merz-teleskoopgebou genoem). Die gebou se koepel roteer op ou kanonkoeëls. * Heliometer, 1888 (nou met 'n 18-duim-spieël toegerus). Die koepel, deur die Grubb Teleskoop Maatskappy, is ontwerp om ventilasie deur die koepel te laat trek. * McCleangebou en laboratorium, 1896, ontwerp deur [[Herbert Baker|Sir Herbert Baker]], nou die Astronomiese Museum, met n hidrouliese stygende vloer. * Astrografiese gebou, 1889. Koepel deur die Grubb Teleskoop Maatskappy. * Omkeerbare Transitsirkel, 1905. Twee elk: Kollimatorhuis en Merkhuis. (6-duim) * Tegniese Gebou (ongeveer 1987) * Ouditorium, oorspronklik gebou om as 'n werkswinkel vir die herstel van optiese instrumente tydens die Tweede Wêreldoorlog te dien. == Primêre teleskope == [[Lêer:Voyage_in_Space_page116.jpg|duimnael| Victoria-refraktor]] * 4-duim fotoheliograaf, 1875, deur Dallmeyer * 6-duim visuele refraktor, 1882, deur die Grubb Teleskoop Maatskappy * Astrografies, 1889, 13-duim fotografiese en 10-duim gidsrefraktors deur die Grubb Teleskoop Maatskappy. Gebruik vir die Kaapse Astrografiese Sone, soos reeds genoem, en deur F. McClean gebruik vir spektroskopie. * McClean- of Victoria-teleskoop, 18-duim visuele, 24-duim fotografiese en 8-duim gidsrefraktors deur die Grubb Teleskoop Maatskappy.<ref>{{Cite journal |date=August 1902 |title=Royal Observatory, Cape of Good Hope |url=https://archive.org/stream/observatory03unkngoog#page/n373/mode/1up |journal=The Observatory |volume=XXV}}</ref> * 6-duim omkeerbare transitsirkel, 1905. Ontwerp deur Sir David Gill en gebou deur Troughton & Simms. Gebruik onder andere vir die suidelike deel van die Fundamentele Katalogus van Sterre FK4. * 18-duim-reflektor deur Cox, Hargreaves en Thomson, 1955. Gids-teleskoop is 7-duim Merz. * 40-duim-reflektor, 1964, deur Grubb Parsons. In 1972 is dit [[Suid-Afrikaanse Astronomiese Sterrewag|na Sutherland verskuif]]. == Astronomiese Museum == Die voormalige spektroskopiese laboratorium van die McClean-teleskoop met die oorspronklike 19de-eeuse toerusting is in 1987 in 'n museum omskep. Die gebou bevat steeds die oorspronklike hidrouliese apparaat wat die vloer vir waarneming kon lig, en 'n donkerkamer wat voorbeelde van ou donkerkamertoerusting bevat.<ref>{{Cite journal |last=Glass |first=I.S. |date=2010 |title=The Astronomical Museum of the SAAO |journal=Monthly Notes of the Astronomical Society of Southern Africa |volume=69 |page=20 |bibcode=2010MNSSA..69...20G}}</ref> Items wat uitgestal word, sluit in teleskoopmodelle, meetapparaat, Dollond altazimuth-instrumente uit 1820 en instrumente deur Bamberg uit ongeveer 1900, rekenmasjiene, vroeë kantoortoerusting, geskiedkundige elektroniese toestelle, antieke teleskooplense, die fotografiese teleskope van Gill en 'n uurwerk-teleskoopaandrywing. == Natuurlike omgewing == Die Koninklike Sterrewag se terrein is geleë in die Twee Riviere Stedelike Park vleiland. Die onderliggende rots is Malmesbury-skalie wat stukke [[Kwartsiet|kwartsitiese]] [[kalksteen]] bevat. 'n Gedeelte van die ongerepte natuur het bewaar gebly en dit bevat 'n wye verskeidenheid diere en plante. Dit is die noordelike grens van die [[Sclerophrys pantherina|Westelike Luiperdpadda]] (Bufo Pantherinus) en die enigste oorblywende natuurlike habitat van die seldsame Blouooguintjie, [[Blouooguintjie|Moraea aristata]].<ref>{{Cite web|url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=1556-10|title=Red List of South African Plants – Moraea aristata (D.Delaroche) Asch. & Graebn|publisher=South African National Biodiversity Institute}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|25em}} == Eksterne skakels == * Webwerf van die Royal Oservatory, Cape of Good Hope, op die [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]] se werf [[Kategorie:Erfenishulpbronne in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Koördinate op Wikidata]] [[Kategorie:Sterrekunde]] [[Kategorie:Sterrewagte]] 037ggdqylgtj0jrw1fcfukr3uxa0o10 0 468906 2966411 2026-09-11T12:03:36Z Thermofan 22693 Aanstuur. Deel van die Erfenismaand: Inheemse Vertalingsuitdaging 2966411 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Koninklike Sterrewag aan die Kaap die Goeie Hoop]] 4utkn1sm9c2gngtpl0kpifr7zamtw8f 1 468907 2966412 2026-09-11T12:06:42Z Thermofan 22693 /* Erfenismaand: Inheemse Vertalingsuitdaging */ nuwe afdeling 2966412 wikitext text/x-wiki == Erfenismaand: Inheemse Vertalingsuitdaging == Hierdie is deel van die [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMZA_Heritage_Month_30-Day_Translation_Campaign Erfenismaand se Inheemse Vertalingsuitdaging]. Beperk asseblief bydraes aan die artikel voor die kompetisie tot 'n einde gekom het. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 12:06, 11 September 2026 (UTC) szf6ojk5i47ye3rjfdziwa4mutq5ugd 0 468912 2966434 2026-09-11T13:57:55Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[2026 Formule Een-seisoen]] na [[Formule 1-seisoen van 2026]] geskuif 2966434 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Formule 1-seisoen van 2026]] buajcwlj0aq6su2eswd4i1acmxqupne 1 468913 2966436 2026-09-11T13:57:55Z BurgertB 2401 BurgertB het bladsy [[Bespreking:2026 Formule Een-seisoen]] na [[Bespreking:Formule 1-seisoen van 2026]] geskuif 2966436 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:Formule 1-seisoen van 2026]] pc10e6bybvb47i20197gffp5chahfyy 0 468916 2966455 2026-09-11T14:37:00Z Balenda 83524 HULME geskep 2966455 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Denny Hulme | image = HulmeDenis196508.jpg | caption = Denny Hulme in 1965 | nationality = {{Vlagland|NZL}} | birth_date = {{Geboortedatum|1936|06|18}} | birth_place = [[Motueka]], [[Nieu-Seeland]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|1992|10|04|1936|06|18}} | death_place = [[Bathurst (Nieu-Suid-Wallis)]], [[Australië]] | Old Team = [[Brabham]]<br>[[McLaren]] | Races = 112 (112 starts) | Championships = 1 [[1967 Formule Een-seisoen|1967]] | Wins = 8 | Podiums = 33 | Points = 248 | Poles = 1 | Fastest laps = 9 | First race = [[1965 Monaco Grand Prix]] | First win = [[1967 Monaco Grand Prix]] | Last win = [[1974 Argentynse Grand Prix]] | Last race = [[1974 Verenigde State Grand Prix]] | Last season = 1974 }} '''Denis Clive 'Denny' Hulme''' ([[Nelson (Nieu-Seeland)|Nelson]], [[18 Junie]] [[1936]] – [[Bathurst (Nieu-Suid-Wallis)|Bathurst]], [[Australië]], [[4 Oktober]] [[1992]]) was 'n [[Formule Een]]-renjaer van [[Nieu-Seeland]]. Hy het in [[1967 Formule Een-seisoen|1967]] wêreldkampioen geword en het agt Formule Een-Grand Prix-wedrenne uit sy 112 wedstryde gewen. == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/denny-hulme.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] * {{en}} [https://www.driverdb.com/drivers/denny-hulme/ Statistieke op Driver Database] {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hulme, Denny}} [[Kategorie:Nieu-Seelandse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Nieu-Seelandse sportlui]] [[Kategorie:Geboortes in 1936]] h4liujlyrjo2za2j3tbfnvzcs6ithx4 2966469 2966455 2026-09-11T15:14:34Z Balenda 83524 2966469 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Denny Hulme | image = HulmeDenis196508.jpg | caption = Denny Hulme in 1965 | nationality = {{Vlagland|NZL}} | birth_date = {{Geboortedatum|1936|06|18}} | birth_place = [[Motueka]], [[Nieu-Seeland]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|1992|10|04|1936|06|18}} | death_place = [[Bathurst (Nieu-Suid-Wallis)]], [[Australië]] | Old Team = [[Brabham]]<br>[[McLaren]] | Races = 112 (112 starts) | Championships = 1 ([[1967 Formule Een-seisoen|1967]]) | Wins = 8 | Podiums = 33 | Points = 248 | Poles = 1 | Fastest laps = 9 | First race = [[1965 Monaco Grand Prix]] | First win = [[1967 Monaco Grand Prix]] | Last win = [[1974 Argentynse Grand Prix]] | Last race = [[1974 Verenigde State Grand Prix]] | Last season = 1974 }} '''Denis Clive 'Denny' Hulme''' ([[Nelson (Nieu-Seeland)|Nelson]], [[18 Junie]] [[1936]] – [[Bathurst (Nieu-Suid-Wallis)|Bathurst]], [[Australië]], [[4 Oktober]] [[1992]]) was 'n [[Formule Een]]-renjaer van [[Nieu-Seeland]]. Hy het in [[1967 Formule Een-seisoen|1967]] wêreldkampioen geword en het agt Formule Een-Grand Prix-wedrenne uit sy 112 wedstryde gewen. == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/denny-hulme.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] * {{en}} [https://www.driverdb.com/drivers/denny-hulme/ Statistieke op Driver Database] {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hulme, Denny}} [[Kategorie:Nieu-Seelandse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Nieu-Seelandse sportlui]] [[Kategorie:Geboortes in 1936]] 6kv8oyyw71whocjqls2xlrfeckhten5 2966470 2966469 2026-09-11T15:20:44Z Aliwal2012 39067 2966470 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Denny Hulme | image = HulmeDenis196508.jpg | caption = Denny Hulme in 1965 | nationality = {{Vlagland|NZL}} | birth_date = {{Geboortedatum|1936|06|18}} | birth_place = Motueka, [[Nieu-Seeland]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|1992|10|04|1936|06|18}} | death_place = [[Bathurst (Nieu-Suid-Wallis)]], [[Australië]] | Old Team = [[Brabham]]<br/>[[McLaren]] | Races = 112 (112 starts) | Championships = 1 ([[1967 Formule Een-seisoen|1967]]) | Wins = 8 | Podiums = 33 | Points = 248 | Poles = 1 | Fastest laps = 9 | First race = [[1965 Monaco Grand Prix]] | First win = [[1967 Monaco Grand Prix]] | Last win = [[1974 Argentynse Grand Prix]] | Last race = [[1974 Verenigde State Grand Prix]] | Last season = 1974 }} '''Denis Clive 'Denny' Hulme''' (Nelson, [[Nieu-Seeland]], [[18 Junie]] [[1936]] – Bathurst, [[Australië]], [[4 Oktober]] [[1992]]) was 'n [[Formule Een]]-renjaer van Nieu-Seeland. Hy het in <!-- [[1967 Formule Een-seisoen]] skakel maar eendag blekis -->|1967 wêreldkampioen geword en het agt Formule Een-Grands Prix-wedrenne uit sy 112 wedrenne gewen. == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/denny-hulme.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] * {{en}} [https://www.driverdb.com/drivers/denny-hulme/ Statistieke op Driver Database] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hulme, Denny}} [[Kategorie:Nieu-Seelandse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1936]] [[Kategorie:Sterftes in 1992]] sxg9n5mnh4mhnouxc2r96id108elrlh 2966477 2966470 2026-09-11T15:44:26Z Aliwal2012 39067 2966477 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Denny Hulme | image = HulmeDenis196508.jpg | caption = Denny Hulme in 1965 | nationality = {{Vlagland|NZL}} | birth_date = {{Geboortedatum|1936|06|18}} | birth_place = Motueka, [[Nieu-Seeland]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|1992|10|04|1936|06|18}} | death_place = Bathurst, [[Nieu-Suid-Wallis]], [[Australië]] | Old Team = [[Brabham]]<br/>[[McLaren]] | Races = 112 (112 begin) | Championships = 1 (1967) | Wins = 8 | Podiums = 33 | Points = 248 | Poles = 1 | Fastest laps = 9 | First race = 1965 Monaco Grand Prix | First win = 1967 Monaco Grand Prix | Last win = [[1974 Argentynse Grand Prix]] | Last race = [[1974 Verenigde State Grand Prix|1974 Verenigde State GP]] | Last season = 1974 }} '''Denis Clive 'Denny' Hulme''' (Nelson, [[Nieu-Seeland]], [[18 Junie]] [[1936]] – Bathurst, [[Australië]], [[4 Oktober]] [[1992]]) was 'n [[Formule Een]]-renjaer van Nieu-Seeland. Hy het in <!-- [[1967 Formule Een-seisoen]] skakel maar eendag blekis -->|1967 wêreldkampioen geword en het agt Formule Een-Grands Prix-wedrenne uit sy 112 wedrenne gewen. == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/denny-hulme.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] * {{en}} [https://www.driverdb.com/drivers/denny-hulme/ Statistieke op Driver Database] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hulme, Denny}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Nieu-Seelandse renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1936]] [[Kategorie:Sterftes in 1992]] re3pa8hjzvgcxp68c574145k0298e81 14 468917 2966457 2026-09-11T14:43:05Z Balenda 83524 Nieu-Seelandse 2966457 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Nieu-Seelandse sportlui|Renjaers]] [[Kategorie:Renjaers]] [[Kategorie:Motorsport in Nieu-Seeland|Renjaers]] lft1181rl8tx26g479n3zusgj8dyqrx 2966464 2966457 2026-09-11T15:09:57Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Motorsport in Nieu-Seeland]] verwyder ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2966464 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Nieu-Seelandse sportlui|Renjaers]] [[Kategorie:Renjaers]] n42wubfuwb78b643kfak2msa1trmv3i 0 468919 2966460 2026-09-11T14:58:58Z Balenda 83524 Hill geskep 2966460 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Phil Hill | image = Phil Hill 1991 USA (cropped).jpg | caption = Phil Hill (1991) | nationality = {{Vlagland|VSA}} | birth_date = {{Geboortedatum|1927|04|20}} | birth_place = [[Miami]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|2008|08|28|1927|04|20}} | death_place = [[Santa Monica]] | Old Team = [[Maserati]]<br>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<br>[[Automobili Turismo e Sport|ATS]], [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]], Eagle | 2026 Team = | Car number = | Races = 36 (33 starts) | Championships = 1 [[1961 Formule Een-seisoen|1961]] | Wins = 3 | Podiums = 16 | Points = 96 | Poles = 6 | Fastest laps = 6 | First race = [[1958 Franse Grand Prix]] | First win = [[1960 Italiaanse Grand Prix]] | Last win = [[1961 Italiaanse Grand Prix]] | Last race = [[1964 Meksikaanse Grand Prix]] en DNQ [[1966 Italiaanse Grand Prix]] | Last season = 1966 | Last position = }} '''Philip Toll 'Phil' Hill Jr.''' ([[Miami]], [[20 April]] [[1927]] - [[Santa Monica (Californië)]], [[28 Augustus]] [[2008]]) was een [[Verenigde State|Amerikaans]] renjaer. Hy was een van twee Amerikaners wat [[Formule Een]]-wêreldkampioene geword het (die ander was [[Mario Andretti]]). == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/phil-hill.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] * {{en}} [https://www.driverdb.com/drivers/phil-hill/ Statistieke op Driver Database] {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hill, Phil}} [[Kategorie:Amerikaanse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1927]] 2ayhishtb77tt6aj07dj4jnadxomn07 2966467 2966460 2026-09-11T15:13:56Z Balenda 83524 2966467 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Phil Hill | image = Phil Hill 1991 USA (cropped).jpg | caption = Phil Hill (1991) | nationality = {{Vlagland|VSA}} | birth_date = {{Geboortedatum|1927|04|20}} | birth_place = [[Miami]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|2008|08|28|1927|04|20}} | death_place = [[Santa Monica]] | Old Team = [[Maserati]]<br>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<br>[[Automobili Turismo e Sport|ATS]], [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]], Eagle | 2026 Team = | Car number = | Races = 36 (33 starts) | Championships = 1 ([[1961 Formule Een-seisoen|1961]]) | Wins = 3 | Podiums = 16 | Points = 96 | Poles = 6 | Fastest laps = 6 | First race = [[1958 Franse Grand Prix]] | First win = [[1960 Italiaanse Grand Prix]] | Last win = [[1961 Italiaanse Grand Prix]] | Last race = [[1964 Meksikaanse Grand Prix]] en DNQ [[1966 Italiaanse Grand Prix]] | Last season = 1966 | Last position = }} '''Philip Toll 'Phil' Hill Jr.''' ([[Miami]], [[20 April]] [[1927]] - [[Santa Monica (Californië)]], [[28 Augustus]] [[2008]]) was een [[Verenigde State|Amerikaans]] renjaer. Hy was een van twee Amerikaners wat [[Formule Een]]-wêreldkampioene geword het (die ander was [[Mario Andretti]]). == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/phil-hill.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] * {{en}} [https://www.driverdb.com/drivers/phil-hill/ Statistieke op Driver Database] {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hill, Phil}} [[Kategorie:Amerikaanse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1927]] 0x00xt2u4vizyhyoyp3mlvmety7qte2 2966479 2966467 2026-09-11T15:57:46Z Balenda 83524 2966479 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Phil Hill | image = Phil Hill 1991 USA (cropped).jpg | caption = Phil Hill (1991) | nationality = {{Vlagland|VSA}} | birth_date = {{Geboortedatum|1927|04|20}} | birth_place = [[Miami]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|2008|08|28|1927|04|20}} | death_place = [[Santa Monica]] | Old Team = [[Maserati]]<br>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<br>[[Automobili Turismo e Sport|ATS]], [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]], Eagle | 2026 Team = | Car number = | Races = 36 (33 starts) | Championships = 1 ([[1961 Formule Een-seisoen|1961]]) | Wins = 3 | Podiums = 16 | Points = 96 | Poles = 6 | Fastest laps = 6 | First race = [[1958 Franse Grand Prix]] | First win = [[1960 Italiaanse Grand Prix]] | Last win = [[1961 Italiaanse Grand Prix]] | Last race = [[1964 Meksikaanse Grand Prix]] en DNQ [[1966 Italiaanse Grand Prix]] | Last season = 1966 | Last position = }} '''Philip Toll 'Phil' Hill Jr.''' ([[Miami]], [[20 April]] [[1927]] - [[Santa Monica]] ([[Kalifornië]]), [[28 Augustus]] [[2008]]) was een [[Verenigde State|Amerikaans]] renjaer. Hy was een van twee Amerikaners wat [[Formule Een]]-wêreldkampioene geword het (die ander was [[Mario Andretti]]). == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/phil-hill.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] * {{en}} [https://www.driverdb.com/drivers/phil-hill/ Statistieke op Driver Database] {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hill, Phil}} [[Kategorie:Amerikaanse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1927]] j6q7r1djb6fj06wxrdyod4k09n34hmz 2966486 2966479 2026-09-11T16:18:45Z Aliwal2012 39067 opruim na vertaling 2966486 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Phil Hill | image = Phil Hill 1991 USA (cropped).jpg | caption = Phil Hill (1991) | nationality = {{Vlagland|VSA}} | birth_date = {{Geboortedatum|1927|04|20}} | birth_place = [[Miami]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|2008|08|28|1927|04|20}} | death_place = [[Santa Monica]] | Old Team = [[Maserati]]<br/>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]<br/>ATS, [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]], Eagle | 2026 Team = | Car number = | Races = 36 (33 begin) | Championships = 1 (1961) | Wins = 3 | Podiums = 16 | Points = 96 | Poles = 6 | Fastest laps = 6 | First race = 1958 [[Franse Grand Prix]] | First win = 1960 [[Italiaanse Grand Prix]] | Last win = 1961 Italiaanse Grand Prix | Last race = 1964 [[Meksikaanse Grand Prix]] | Last season = 1966 | Last position = }} '''Philip Toll 'Phil' Hill Jr.''' ([[Miami]], [[20 April]] [[1927]] - [[Santa Monica]] ([[Kalifornië]]), [[28 Augustus]] [[2008]]) was 'n [[Amerikaanse]] renjaer. Hy was een van twee Amerikaners wat [[Formule Een]]-wêreldkampioene geword het (die ander is [[Mario Andretti]]). == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/phil-hill.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] * {{en}} [https://www.driverdb.com/drivers/phil-hill/ Statistieke op Driver Database] {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hill, Phil}} [[Kategorie:Amerikaanse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1927]] [[Kategorie:Sterftes in 2008]] cv45qmbr5ztqnbp7b61uzw6ppbuo55l 0 468920 2966461 2026-09-11T14:59:49Z Aliwal2012 39067 Hier kom 'n ding! 2966461 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Carlos Pace 1973.jpg|duimnael|Carlos Pace jaag tydens die [[1973 Duitse Grand Prix]]]] '''José Carlos Pace''' ([[São Paulo (stad)|São Paulo]], [[6 Oktober]] [[1944]] – naby São Paulo, [[18 Maart]] [[1977]]) was 'n [[Formule 1]]-renjaer uit [[Brasilië]]. Hy neem tussen [[1972]] en [[1977]] aan 73 Grands Prix deel en spring 72 keer weg in wedrenne vir die [[Williams F1|Williams]], [[Surtees (Formule 1)|Surtees]] en [[Brabham]]-spanne. Hy behaal hierin slegs één oorwinning (sy [[1975 Brasiliaanse Grand Prix|tuisren in 1975]]), een voorste wegspringplek (by die [[1975 Suid-Afrikaanse Grand Prix]]), 5 vinnigste rondes, 6 podiums en 58 punte. Hy sterf in 'n vliegongeluk in 1977.<ref>{{pt}} [http://www.nobresdogrid.com.br/site/index.php?option=com_content&view=article&id=740:marivaldo-fernandes&catid=36:galeria-de-herois&Itemid=68 Nobres do Grid - Marivaldo Fernandes], Marivaldo Fernades was de piloot van het vliegtuig, een zogenaamde ''Sertanejo'', de Embraer EMB-721.</ref> Die renbaan wat tans die [[Brasiliaanse Grand Prix]] aanbied, die ''[[Autódromo José Carlos Pace]]'' of ''Interlagos'', dra sy naam omdat hy hier in 1975 sy enigste Grand Prix gewen het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{commonscat|José Carlos Pace}} {{DEFAULTSORT:Pace, Carlos}} f2kmij4nnrqce5ityih4i9ximcehe5x 2966462 2966461 2026-09-11T15:00:35Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Brasiliaanse renjaers]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2966462 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Carlos Pace 1973.jpg|duimnael|Carlos Pace jaag tydens die [[1973 Duitse Grand Prix]]]] '''José Carlos Pace''' ([[São Paulo (stad)|São Paulo]], [[6 Oktober]] [[1944]] – naby São Paulo, [[18 Maart]] [[1977]]) was 'n [[Formule 1]]-renjaer uit [[Brasilië]]. Hy neem tussen [[1972]] en [[1977]] aan 73 Grands Prix deel en spring 72 keer weg in wedrenne vir die [[Williams F1|Williams]], [[Surtees (Formule 1)|Surtees]] en [[Brabham]]-spanne. Hy behaal hierin slegs één oorwinning (sy [[1975 Brasiliaanse Grand Prix|tuisren in 1975]]), een voorste wegspringplek (by die [[1975 Suid-Afrikaanse Grand Prix]]), 5 vinnigste rondes, 6 podiums en 58 punte. Hy sterf in 'n vliegongeluk in 1977.<ref>{{pt}} [http://www.nobresdogrid.com.br/site/index.php?option=com_content&view=article&id=740:marivaldo-fernandes&catid=36:galeria-de-herois&Itemid=68 Nobres do Grid - Marivaldo Fernandes], Marivaldo Fernades was de piloot van het vliegtuig, een zogenaamde ''Sertanejo'', de Embraer EMB-721.</ref> Die renbaan wat tans die [[Brasiliaanse Grand Prix]] aanbied, die ''[[Autódromo José Carlos Pace]]'' of ''Interlagos'', dra sy naam omdat hy hier in 1975 sy enigste Grand Prix gewen het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{commonscat|José Carlos Pace}} {{DEFAULTSORT:Pace, Carlos}} [[Kategorie:Brasiliaanse renjaers]] 1fek8omdejmxdrlavkjiwo2tvgjcu3i 2966463 2966462 2026-09-11T15:00:58Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Formule Een-renjaers]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2966463 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Carlos Pace 1973.jpg|duimnael|Carlos Pace jaag tydens die [[1973 Duitse Grand Prix]]]] '''José Carlos Pace''' ([[São Paulo (stad)|São Paulo]], [[6 Oktober]] [[1944]] – naby São Paulo, [[18 Maart]] [[1977]]) was 'n [[Formule 1]]-renjaer uit [[Brasilië]]. Hy neem tussen [[1972]] en [[1977]] aan 73 Grands Prix deel en spring 72 keer weg in wedrenne vir die [[Williams F1|Williams]], [[Surtees (Formule 1)|Surtees]] en [[Brabham]]-spanne. Hy behaal hierin slegs één oorwinning (sy [[1975 Brasiliaanse Grand Prix|tuisren in 1975]]), een voorste wegspringplek (by die [[1975 Suid-Afrikaanse Grand Prix]]), 5 vinnigste rondes, 6 podiums en 58 punte. Hy sterf in 'n vliegongeluk in 1977.<ref>{{pt}} [http://www.nobresdogrid.com.br/site/index.php?option=com_content&view=article&id=740:marivaldo-fernandes&catid=36:galeria-de-herois&Itemid=68 Nobres do Grid - Marivaldo Fernandes], Marivaldo Fernades was de piloot van het vliegtuig, een zogenaamde ''Sertanejo'', de Embraer EMB-721.</ref> Die renbaan wat tans die [[Brasiliaanse Grand Prix]] aanbied, die ''[[Autódromo José Carlos Pace]]'' of ''Interlagos'', dra sy naam omdat hy hier in 1975 sy enigste Grand Prix gewen het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{commonscat|José Carlos Pace}} {{DEFAULTSORT:Pace, Carlos}} [[Kategorie:Brasiliaanse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] 6gk92kw11n8fss14whasvk9cg1i4ayt 2966677 2966463 2026-09-12T06:44:31Z Aliwal2012 39067 2966677 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Carlos Pace 1973.jpg|duimnael|Carlos Pace maak homself gereed vir die [[1973 Duitse Grand Prix]]]] '''José Carlos Pace''' ([[São Paulo (stad)|São Paulo]], [[6 Oktober]] [[1944]] – naby São Paulo, [[18 Maart]] [[1977]]) was 'n [[Formule 1]]-renjaer uit [[Brasilië]]. Hy neem tussen [[1972]] en [[1977]] aan 73 Grands Prix deel en spring 72 keer weg in wedrenne vir die [[Williams F1|Williams]], [[Surtees (Formule 1)|Surtees]] en [[Brabham]]-spanne. Hy behaal hierin slegs één oorwinning (sy [[1975 Brasiliaanse Grand Prix|tuisren in 1975]]), een voorste wegspringplek (by die [[1975 Suid-Afrikaanse Grand Prix]]), 5 vinnigste rondes, 6 podiums en 58 punte. Hy sterf in 'n vliegongeluk in 1977.<ref>{{pt}} [http://www.nobresdogrid.com.br/site/index.php?option=com_content&view=article&id=740:marivaldo-fernandes&catid=36:galeria-de-herois&Itemid=68 Nobres do Grid - Marivaldo Fernandes], Marivaldo Fernades was de piloot van het vliegtuig, een zogenaamde ''Sertanejo'', de Embraer EMB-721.</ref> Die renbaan wat tans die [[Brasiliaanse Grand Prix]] aanbied, die ''[[Autódromo José Carlos Pace]]'' of ''Interlagos'', dra sy naam omdat hy hier in 1975 sy enigste Grand Prix gewen het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{commonscat|José Carlos Pace}} {{DEFAULTSORT:Pace, Carlos Jose}} [[Kategorie:Brasiliaanse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] f44e48m5pwlxrn1c4g75a851ei74cxw 0 468921 2966466 2026-09-11T15:13:39Z Balenda 83524 Rindt geskep, Al die Formule 1-wêreldkampioene is nou by die Suid-Afrikaanse Wikipedia geskep. 2966466 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Jochen Rindt | image = Rindt at 1970 Dutch Grand Prix (2C).jpg | caption = Jochen Rindt in 1970 bij de Nederlandse Grand Prix | nationality = {{Vlagland|GER}} | birth_date = {{Geboortedatum|1942|04|18}} | birth_place = [[Mainz]], [[Duitsland]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|1970|09|05|1942|04|18}} | death_place = [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]], [[Italië]] | Old Team = Rob Walker (privaat-[[Brabham]])<br>[[Cooper Car Company|Cooper]]<br>[[Brabham]]<br> [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]] | 2026 Team = | Car number = | Races = 62 (60 starts) | Championships = 1 ([[1970 Formule Een-seisoen|1970]]) | Wins = 6 | Podiums = 13 | Points = 107 (109) | Poles = 10 | Fastest laps = 3 | First race = [[1964 Oostenrykse Grand Prix]] | First win = [[1969 Verenigde State Grand Prix]] | Last win = [[1970 Duitse Grand Prix]] | Last race = [[1970 Italiaanse Grand Prix]] | Last season = 1970 | Last position = }} '''Karl Jochen Rindt''' ([[Mainz]], [[18 April]] [[1942]] – [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]], [[5 September]] [[1970]]) was 'n renjaer. 'n Wees met Duitse nasionaliteit, het hy by sy grootouers in Graz grootgeword en onder 'n Oostenrykse lisensie gery. Rindt is in 'n botsing tydens oefeninge vir die [[1970 Italiaanse Grand Prix]] dood. Rindt het egter so 'n oorheersende voorsprong in die kampioenskap gehad dat hy postuum as [[Formule Een]]-wêreldkampioen in [[1970 Formule Een-seisoen|1970]] gekroon is. == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/jochen-rindt.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] * {{en}} [https://www.driverdb.com/drivers/jochen-rindt/ Statistieke op Driver Database] {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Albers, Christijan}} [[Kategorie:Nederlandse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1979]] 00h3f7j6v0byoiiyfv641tcelh9l5l7 2966475 2966466 2026-09-11T15:35:09Z Pynappel 70858 2966475 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Jochen Rindt | image = Rindt at 1970 Dutch Grand Prix (2C).jpg | caption = Jochen Rindt in 1970 bij de Nederlandse Grand Prix | nationality = {{Vlagland|GER}} | birth_date = {{Geboortedatum|1942|04|18}} | birth_place = [[Mainz]], [[Nazi-Duitsland]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|1970|09|05|1942|04|18}} | death_place = [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]], [[Italië]] | Old Team = Rob Walker (privaat-[[Brabham]])<br>[[Cooper Car Company|Cooper]]<br>[[Brabham]]<br> [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]] | 2026 Team = | Car number = | Races = 62 (60 starts) | Championships = 1 ([[1970 Formule Een-seisoen|1970]]) | Wins = 6 | Podiums = 13 | Points = 107 (109) | Poles = 10 | Fastest laps = 3 | First race = [[1964 Oostenrykse Grand Prix]] | First win = [[1969 Verenigde State Grand Prix]] | Last win = [[1970 Duitse Grand Prix]] | Last race = [[1970 Italiaanse Grand Prix]] | Last season = 1970 | Last position = }} '''Karl Jochen Rindt''' ([[Mainz]], [[18 April]] [[1942]] – [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]], [[5 September]] [[1970]]) was 'n renjaer. 'n Wees met Duitse nasionaliteit, het hy by sy grootouers in Graz grootgeword en onder 'n Oostenrykse lisensie gery. Rindt is in 'n botsing tydens oefeninge vir die [[1970 Italiaanse Grand Prix]] dood. Rindt het egter so 'n oorheersende voorsprong in die kampioenskap gehad dat hy postuum as [[Formule Een]]-wêreldkampioen in [[1970 Formule Een-seisoen|1970]] gekroon is. == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/jochen-rindt.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] * {{en}} [https://www.driverdb.com/drivers/jochen-rindt/ Statistieke op Driver Database] {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Albers, Christijan}} [[Kategorie:Nederlandse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1979]] 0o2k1dpivqt3m09r1ifituxh3suc7v3 2966489 2966475 2026-09-11T16:24:17Z Balenda 83524 Rindt geboren in D, maar nas. = Oostenryks 2966489 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Jochen Rindt | image = Rindt at 1970 Dutch Grand Prix (2C).jpg | caption = Jochen Rindt in 1970 bij de Nederlandse Grand Prix | nationality = {{Vlagland|AUT}} | birth_date = {{Geboortedatum|1942|04|18}} | birth_place = [[Mainz]], [[Nazi-Duitsland]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|1970|09|05|1942|04|18}} | death_place = [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]], [[Italië]] | Old Team = Rob Walker (privaat-[[Brabham]])<br>[[Cooper Car Company|Cooper]]<br>[[Brabham]]<br> [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]] | 2026 Team = | Car number = | Races = 62 (60 starts) | Championships = 1 ([[1970 Formule Een-seisoen|1970]]) | Wins = 6 | Podiums = 13 | Points = 107 (109) | Poles = 10 | Fastest laps = 3 | First race = [[1964 Oostenrykse Grand Prix]] | First win = [[1969 Verenigde State Grand Prix]] | Last win = [[1970 Duitse Grand Prix]] | Last race = [[1970 Italiaanse Grand Prix]] | Last season = 1970 | Last position = }} '''Karl Jochen Rindt''' ([[Mainz]], [[18 April]] [[1942]] – [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]], [[5 September]] [[1970]]) was 'n renjaer. 'n Wees met Duitse nasionaliteit, het hy by sy grootouers in Graz grootgeword en onder 'n Oostenrykse lisensie gery. Rindt is in 'n botsing tydens oefeninge vir die [[1970 Italiaanse Grand Prix]] dood. Rindt het egter so 'n oorheersende voorsprong in die kampioenskap gehad dat hy postuum as [[Formule Een]]-wêreldkampioen in [[1970 Formule Een-seisoen|1970]] gekroon is. == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/jochen-rindt.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] * {{en}} [https://www.driverdb.com/drivers/jochen-rindt/ Statistieke op Driver Database] {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Albers, Christijan}} [[Kategorie:Nederlandse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1979]] rqddmomrw2kt04qemxx856mdig79ebt 2966490 2966489 2026-09-11T16:27:24Z Balenda 83524 2966490 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Jochen Rindt | image = Rindt at 1970 Dutch Grand Prix (2C).jpg | caption = Jochen Rindt in 1970 bij de Nederlandse Grand Prix | nationality = {{Vlagland|AUT}} | birth_date = {{Geboortedatum|1942|04|18}} | birth_place = [[Mainz]], [[Nazi-Duitsland]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|1970|09|05|1942|04|18}} | death_place = [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]], [[Italië]] | Old Team = Rob Walker (privaat-[[Brabham]])<br>[[Cooper Car Company|Cooper]]<br>[[Brabham]]<br> [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]] | 2026 Team = | Car number = | Races = 62 (60 starts) | Championships = 1 ([[1970 Formule Een-seisoen|1970]]) | Wins = 6 | Podiums = 13 | Points = 107 (109) | Poles = 10 | Fastest laps = 3 | First race = [[1964 Oostenrykse Grand Prix]] | First win = [[1969 Verenigde State Grand Prix]] | Last win = [[1970 Duitse Grand Prix]] | Last race = [[1970 Italiaanse Grand Prix]] | Last season = 1970 | Last position = }} '''Karl Jochen Rindt''' ([[Mainz]], [[18 April]] [[1942]] – [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]], [[5 September]] [[1970]]) was 'n renjaer. 'n Wees met Duitse nasionaliteit, het hy by sy grootouers in Graz grootgeword en onder 'n Oostenrykse lisensie gery. Rindt is in 'n botsing tydens oefeninge vir die [[1970 Italiaanse Grand Prix]] dood. Rindt het egter so 'n oorheersende voorsprong in die kampioenskap gehad dat hy postuum as [[Formule Een]]-wêreldkampioen in [[1970 Formule Een-seisoen|1970]] gekroon is. == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/jochen-rindt.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] * {{en}} [https://www.driverdb.com/drivers/jochen-rindt/ Statistieke op Driver Database] {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rindt, Jochen}} [[Kategorie:Nederlandse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1979]] 2w224u3itkjo7dwfbchhhqryr25jzne 2966497 2966490 2026-09-11T17:51:10Z Aliwal2012 39067 Sterftes in 1970 2966497 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Jochen Rindt | image = Rindt at 1970 Dutch Grand Prix (2C).jpg | caption = Jochen Rindt in 1970 by die [[Nederlandse Grand Prix]] | nationality = {{Vlagland|AUT}} | birth_date = {{Geboortedatum|1942|04|18}} | birth_place = [[Mainz]], [[Nazi-Duitsland]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|1970|9|5|1942|4|18}} | death_place = [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]], [[Italië]] | Old Team = Rob Walker (privaat-[[Brabham]])<br/>[[Cooper Car Company|Cooper]]<br/>[[Brabham]]<br/> [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]] | 2026 Team = | Car number = | Races = 62 (60 begin) | Championships = 1 ([[1970 Formule Een-seisoen|1970]]) | Wins = 6 | Podiums = 13 | Points = 107 (109) | Poles = 10 | Fastest laps = 3 | First race = 1964 [[Oostenrykse Grand Prix]] | First win = 1969 [[Verenigde State Grand Prix]] | Last win = [[1970 Duitse Grand Prix]] | Last race = [[1970 Italiaanse Grand Prix]] | Last season = 1970 | Last position = }} '''Karl Jochen Rindt''' ([[Mainz]], [[18 April]] [[1942]] – [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]], [[5 September]] [[1970]]) was 'n Formule Een-renjaer. As 'n weeskind met Duitse nasionaliteit, het hy by sy grootouers in Graz grootgeword en onder 'n Oostenrykse lisensie gery. Rindt is in 'n botsing tydens oefeninge vir die [[1970 Italiaanse Grand Prix]] dood. Rindt het egter so 'n oorheersende voorsprong in die kampioenskap gehad dat hy postuum as [[Formule Een]]-wêreldkampioen in [[1970 Formule Een-seisoen|1970]] gekroon is. == Eksterne skakels == * [https://www.statsf1.com/nl/jochen-rindt.aspx Statistieke op ''Statsf1.com''] * {{en}} [https://www.driverdb.com/drivers/jochen-rindt/ Statistieke op Driver Database] {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rindt, Jochen}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Sterftes in 1970]] 2vs4dxfhi4f52g8b28e72f4we160440 0 468923 2966484 2026-09-11T16:09:13Z Aliwal2012 39067 Stuur aan na [[José Carlos Pace]] 2966484 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[José Carlos Pace]] 9p9e7ltjfvjs8r3ii860u19py1na16t 0 468924 2966507 2026-09-11T18:27:59Z Pynappel 70858 Vertaal uit Engels 2966507 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bantu Phillipson.png|duimnael|320px|Chronologiese oorsig volgens Nurse en Philippson (2003):<ref>{{cite book |last1=Nurse |first1=Derek |last2=Philippson |first2=Gérard |title=The Bantu Languages |date=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0-7007-1134-5}}</ref> <br />'''1''' = 4&nbsp;000–3&nbsp;500 BP (jaar voor hede): oorsprong <br />'''2''' = 3&nbsp;500 BP: aanvanklike ekspansie <br />"vroeë splitsing": '''2.a''' = oostelik,{{spasies|2}}'''2.b''' = westelik<ref>{{cite journal |last1=Patin |first1=Etienne |last2=Lopez |first2=Marie |last3=Grollemund |first3=Rebecca |display-authors=etal |title=Dispersals and genetic adaptation of Bantu-speaking populations in Africa and North America |journal=Science |date=5 Mei 2017 |volume=356 |issue=6337 |pages=543–546 |doi=10.1126/science.aal1988 |pmid=28473590 |bibcode=2017Sci...356..543P |hdl=10216/109265 |s2cid=3094410 |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02277558 |hdl-access=free |language=en}}</ref> <br />'''3''' = 2&nbsp;000–1&nbsp;500 BP: [[Urewe]]-kern van Oos-Bantoe <br />'''4'''–'''7''': suidwaartse opmars <br />'''9''' = 2&nbsp;500 BP: Kongo-kern <br />'''10''' = 2&nbsp;000–1&nbsp;000 BP: laaste fase]] [[Lêer:East and southern africa early iron age.png|duimnael|300px|Kaart wat die verspreiding van die vroeë [[Ystertydperk]] oor Afrika aandui; al die getalle is n.C.-datums, behalwe die "250 v.C."-datum.]] Die '''Bantoe-ekspansie'''<ref name=":1">{{cite book |last1=Bostoen |first1=Koen |url=https://oxfordre.com/africanhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-191 |title=Oxford Research Encyclopedia of African History |date=2018 |isbn=978-0-19-027773-4 |chapter=The Bantu Expansion |doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.191 |language=en}}</ref><ref name="legacy" /><ref>{{cite journal |last1=Grollemund |first1=Rebecca |last2=Branford |first2=Simon |last3=Bostoen |first3=Koen |last4=Meade |first4=Andrew |last5=Venditti |first5=Chris |last6=Pagel |first6=Mark |title=Bantu expansion shows that habitat alters the route and pace of human dispersals |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=27 Oktober 2015 |volume=112 |issue=43 |pages=13296–13301 |doi=10.1073/pnas.1503793112 |doi-access=free |pmid=26371302 |pmc=4629331 |bibcode=2015PNAS..11213296G |language=en}}</ref> was ’n groot reeks voorhistoriese [[Menslike migrasie|migrasies]] van die oorspronklike Proto-Bantoesprekende [[Bantoevolke|groep]],<ref name="Clark">{{cite book |last1=Clark |first1=John Desmond |last2=Brandt |first2=Steven A. |title=From Hunters to Farmers: The Causes and Consequences of Food Production in Africa |publisher=University of California Press |year=1984 |page=33 |url=https://books.google.com/books?id=dftPHu1o2s8C&pg=PA33 |isbn=978-0-520-04574-3 |language=en}}</ref><ref name="Adler">{{cite book |last1=Adler |first1=Philip J. |last2=Pouwels |first2=Randall L. |title=World Civilizations: Since 1500 |publisher=Cengage Learning |year=2007 |page=169 |url=https://books.google.com/books?id=mPoqfoiIp4sC&pg=PA169 |isbn=978-0-495-50262-3 |language=en}}</ref> wat vanuit ’n oorspronklike kern in die gebied van [[Wes-Afrika|Wes-]] en [[Sentraal-Afrika]] oor Sentraal-Afrika, [[Oos-Afrika]] en [[Suider-Afrika]] versprei het. In die proses het die Proto-Bantoesprekende setlaars bestaande [[Jagter-versamelaar|jagter-versamelaar]]- en veeboergroepe wat hulle teëgekom het, opgeneem, verdryf en moontlik in sommige gevalle vervang. Daar is taalkundige bewyse vir dié ekspansie – ’n groot aantal van die tale wat in Afrika suid van die ewenaar gepraat word, stem opvallend met mekaar ooreen, wat op ’n onlangse gemeenskaplike kulturele oorsprong van hul oorspronklike sprekers dui. Die taalkundige kern van die [[Bantoetale]], wat ’n tak van die Atlanties-Kongo-taalfamilie vorm, was in die suidelike streke van [[Kameroen]] geleë.<ref>{{cite journal |first1=Gemma |last1=Berniell-Lee |first2=Francesc |last2=Calafell |first3=Elena |last3=Bosch |display-authors=etal |title=Genetic and Demographic Implications of the Bantu Expansion: Insights from Human Paternal Lineages |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=26 |issue=7 |pages=1581–9 |date=2006 |doi=10.1093/molbev/msp069 |pmid=19369595 |doi-access=free |language=en}}</ref> Genetiese bewyse dui ook daarop dat daar ’n groot menslike migrasie uit Sentraal-Afrika was, met wisselende vlakke van vermenging met die plaaslike bevolking.<ref name="legacy" /><ref name="dense" /> Daar word geglo dat die ekspansie tussen sowat 6&nbsp;000 en 1&nbsp;500 jaar gelede (ongeveer 4000&nbsp;v.C. tot 500&nbsp;n.C.) plaasgevind het. Taalkundige ontleding dui daarop dat die ekspansie in twee rigtings verloop het: die eerste (die sogenaamde "westelike stroom") het suidwaarts beweeg, hetsy langs die kus van die [[Atlantiese Oseaan]] of met die riviere deur die Kongo-reënwoud, en het teen omstreeks 500&nbsp;v.C. sentraal-[[Angola]] bereik. Die tweede (die sogenaamde "oostelike stroom") het ooswaarts beweeg, hetsy langs die noordelike rand van die woud of langs die [[Ubangirivier]], en het teen omstreeks 500&nbsp;v.C. die gebied wes van die [[Victoriameer]] bereik. Van daar af het hulle in twee groepe verdeel: die een het weswaarts getrek om weer by die westelike stroom aan te sluit, en die ander het oor Oos- en Suider-Afrika versprei. Die ekspansie het [[Suid-Afrika]] waarskynlik reeds teen 300&nbsp;n.C. bereik.<ref>{{cite journal |first=J. |last=Vansina |title=New Linguistic Evidence and 'The Bantu Expansion' |journal=Journal of African History |volume=36 |issue=2 |pages=173–195 |year=1995 |jstor=182309 |doi=10.1017/S0021853700034101 |s2cid=162117464 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1126/science.1172257 |title=The Genetic Structure and History of Africans and African Americans |year=2009 |last1=Tishkoff |first1=S. A. |last2=Reed |first2=F. A. |last3=Friedlaender |first3=F. R. |display-authors=etal |journal=Science |volume=324 |issue=5930 |pages=1035–44 |pmid=19407144 |pmc=2947357 |bibcode=2009Sci...324.1035T |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=15340834 |year=2004 |last1=Plaza |first1=S |last2=Salas |first2=A |last3=Calafell |first3=F |display-authors=etal |s2cid=13213447 |title=Insights into the western Bantu dispersal: MtDNA lineage analysis in Angola |volume=115 |issue=5 |pages=439–47 |doi=10.1007/s00439-004-1164-0 |journal=Human Genetics |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=19383166 |year=2009 |last1=Coelho |first1=M |last2=Sequeira |first2=F |last3=Luiselli |first3=D |display-authors=etal |s2cid=7760419 |title=On the edge of Bantu expansions: MtDNA, Y chromosome and lactase persistence genetic variation in southwestern Angola |volume=9 |page=80 |doi=10.1186/1471-2148-9-80 |pmc=2682489 |journal=BMC Evolutionary Biology |issue=1 |bibcode=2009BMCEE...9...80C |doi-access=free |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=21109585 |year=2011 |last1=De Filippo |first1=C |last2=Barbieri |first2=C |last3=Whitten |first3=M |display-authors=etal |title=Y-chromosomal variation in sub-Saharan Africa: Insights into the history of Niger–Congo groups |volume=28 |issue=3 |pages=1255–69 |doi=10.1093/molbev/msq312 |journal=Molecular Biology and Evolution |pmc=3561512 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=21453002 |year=2011 |last1=Alves |first1=I |last2=Coelho |first2=M |last3=Gignoux |first3=C |display-authors=etal |s2cid=20841059 |title=Genetic homogeneity across Bantu-speaking groups from Mozambique and Angola challenges early split scenarios between East and West Bantu populations |volume=83 |issue=1 |pages=13–38 |doi=10.3378/027.083.0102 |journal=Human Biology |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=19425093 |year=2009 |last1=Castrì |first1=L |last2=Tofanelli |first2=S |last3=Garagnani |first3=P |display-authors=etal |title=MtDNA variability in two Bantu-speaking populations (Shona and Hutu) from Eastern Africa: Implications for peopling and migration patterns in sub-Saharan Africa |volume=140 |issue=2 |pages=302–11 |doi=10.1002/ajpa.21070 |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en}}</ref> == Teorieë oor die ekspansie == Bantoekundiges meen dat die Bantoe-ekspansie heel waarskynlik op die hooglande tussen [[Kameroen]] en [[Nigerië]] begin het.<ref>{{cite journal |last1=Koile |first1=Ezequiel |last2=Greenhill |first2=Simon J. |last3=Blasi |first3=Damián E. |last4=Bouckaert |first4=Remco |last5=Gray |first5=Russell D. |date=9 Augustus 2022 |title=Phylogeographic analysis of the Bantu language expansion supports a rainforest route |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=119 |issue=32 |doi=10.1073/pnas.2112853119 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=9372543 |pmid=35914165 |bibcode=2022PNAS..11912853K |language=en}}</ref> Die Mambilla-streek van 60&nbsp;000&nbsp;km², wat hier oor die grensgebiede strek, is geïdentifiseer as die tuiste van die oorblyfsels van "die Bantoe wat tuis gebly het" toe die grootste deel van die Bantoesprekers uit die streek weggetrek het. Argeologiese getuienis uit die afsonderlike werk van Jean Hurault (1979, 1986 en 1988) en Rigobert Tueché (2000) in die streek dui op kulturele kontinuïteit van 3000&nbsp;v.C. tot vandag toe.<ref>{{cite journal |last1=Zeitlyn |first1=David |last2=Connell |first2=Bruce |title=Ethnogenesis and Fractal History on an African Frontier: Mambila-Njerep-Mandulu |journal=The Journal of African History |date=2003 |volume=44 |issue=1 |pages=117–138 |doi=10.1017/S002185370200823X |jstor=4100385 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:c536bd12-0c24-4444-bfc5-d2471fbbfdb2 |language=en}}</ref> Die meerderheid van die groepe van die Bamenda-hooglande (wat al 2&nbsp;000 jaar lank tot vandag toe bewoon word), effens suid van en aangrensend aan die Mambilla-streek, het ’n ou geskiedenis van afkoms uit die noorde, in die rigting van die Mambilla-streek. Aanvanklik het argeoloë aangeneem dat hulle argeologiese ooreenkomste sou vind in die ou kulture van die streke waardeur die Bantoesprekers na bewering getrek het. Taalkundiges, wat die tale geklassifiseer en ’n stamboom van verwantskappe opgestel het, het gemeen dat hulle elemente van die materiële kultuur sou kon rekonstrueer. Hulle het aanvaar dat die ekspansie veroorsaak is deur die ontwikkeling van die [[landbou]], die maak van [[keramiek]] en die gebruik van [[yster]], wat die ontginning van nuwe ekologiese sones moontlik gemaak het. In 1966 het Roland Oliver ’n artikel gepubliseer wat hierdie korrelasies as ’n redelike hipotese voorgehou het.<ref>{{cite journal |doi=10.1017/S0021853700006472 |jstor=180108 |title=The Problem of the Bantu Expansion |year=1966 |last1=Oliver |first1=Roland |journal=The Journal of African History |volume=7 |issue=3 |pages=361–376 |s2cid=162287894 |language=en}}</ref> Die veronderstelde Bantoe-ekspansie het die jagter-versamelaars van die proto-[[Khoisan]], wat voorheen Suider-Afrika bewoon het, verdryf of geassimileer. In Oos- en Suider-Afrika het Bantoesprekers moontlik veeboerdery oorgeneem by ander, onverwante [[Koesjitiese tale|Koesjities]]- en Niloties-sprekende volke wat hulle teëgekom het. Veewagterspraktyke het die verre suide etlike eeue voor die Bantoesprekende migrante bereik. [[Argeologie|Argeologiese]], [[Taalwetenskappe|taalkundige]], [[Genetika|genetiese]] en omgewingsgetuienis ondersteun almal die gevolgtrekking dat die Bantoe-ekspansie ’n beduidende menslike migrasie was. Oor die algemeen het die bewegings van Bantoesprekende volke uit die grensstreek tussen Kameroen en Nigerië deur ’n groot deel van Afrika suid van die Sahara die genetiese struktuur van die vasteland radikaal hervorm en tot uitgebreide vermenging tussen migrante en plaaslike bevolkings gelei.<ref name="dense">{{cite journal |last1=Bird |first1=Nancy |last2=Ormond |first2=Louise |last3=Awah |first3=Paschal |display-authors=etal |title=Dense sampling of ethnic groups within African countries reveals fine-scale genetic structure and extensive historical admixture |journal=Science Advances |date=2023 |volume=9 |issue=13 |doi=10.1126/sciadv.abq2616 |issn=2375-2548 |pmid=36989356 |pmc=10058250 |bibcode=2023SciA....9.2616B |language=en}}</ref> ’n Genetiese studie van 2023 van 1&nbsp;487 Bantoesprekers uit 143 bevolkings in 14 Afrikalande het aan die lig gebring dat die ekspansie sowat 4&nbsp;000 jaar gelede in Wes-Afrika plaasgevind het. Die resultate het getoon dat Bantoesprekers beduidende genevloei ontvang het van plaaslike groepe in die streke waarheen hulle uitgebrei het.<ref name="legacy">{{cite journal |last1=Fortes-Lima |first1=Cesar A. |last2=Burgarella |first2=Concetta |last3=Hammarén |first3=Rickard |display-authors=etal |title=The genetic legacy of the expansion of Bantu-speaking peoples in Africa |journal=Nature |date=5 April 2023 |volume=625 |issue=7995 |pages=540–547 |doi=10.1038/s41586-023-06770-6 |pmid=38030719 |pmc=10794141 |hdl=1854/LU-01GYSSJZXPWXA5Z7DVSNTP0DQA |s2cid=258009425 |bibcode=2024Natur.625..540F |language=en}}</ref> Die oorheersende vaderlike [[haplogroep]] onder die Bantoe is E1b1a1-M2.<ref name="Your DNA Guide">{{cite web |url=https://www.yourdnaguide.com/ydgblog/ydna-haplogroup-e/ |title=Y-DNA Haplogroup E: E1b1b and E1b1a |work=Your DNA Guide |date=November 2021 |language=en}}</ref> Die voorouers van die Bantoe het oorspronklik uit Noordoos-Afrika gekom en om die "groen [[Sahara]]" beweeg.<ref name="Shriner">{{cite journal |last1=Shriner |first1=Daniel |last2=Rotimi |first2=Charles N. |title=Whole-Genome-Sequence-Based Haplotypes Reveal Single Origin of the Sickle Allele during the Holocene Wet Phase |journal=American Journal of Human Genetics |volume=102 |issue=4 |pages=547–556 |date=April 2018 |pmid=29526279 |pmc=5985360 |issn=0002-9297 |oclc=7353789016 |doi=10.1016/j.ajhg.2018.02.003 |language=en}}</ref> Op grond van tandkundige getuienis het Irish (2016) tot die gevolgtrekking gekom dat die gemeenskaplike voorouers van die Wes-Afrikaanse en Proto-Bantoevolke moontlik in die westelike deel van die Sahara ontstaan het, gedurende die Kiffiaanse tydperk by Gobero, en dat hulle moontlik suidwaarts uit die Sahara na verskeie dele van [[Wes-Afrika]] (bv. [[Benin]], Kameroen, [[Ghana]], Nigerië en [[Togo]]) getrek het weens die verwoestyning van die groen Sahara omstreeks 7000&nbsp;v.C.<ref name="Irish">{{cite conference |last1=Irish |first1=Joel D |title=Tracing the 'Bantu Expansion' from its source: Dental nonmetric affinities among West African and neighboring populations |date=2016 |doi=10.13140/RG.2.2.14163.78880 |s2cid=131878510 |conference=American Association of Physical Anthropologists |language=en}}</ref> Vanuit Nigerië en Kameroen het landbouende Proto-Bantoevolke begin migreer en gedurende die migrasie tussen 2500&nbsp;v.C. en 1200&nbsp;v.C. in Oos-Bantoevolke (bv. in die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]]) en Wes-Bantoevolke (bv. in die [[Republiek van die Kongo]] en [[Gaboen]]) verdeel.<ref name="Irish" /> == Demografie voor die ekspansie == Voor die ekspansie van Bantoesprekende boere is Sentraal-, Suider- en Suidoos-Afrika waarskynlik bewoon deur [[Pigmee|pigmee]]-versamelaars, [[Khoisan-tale|Khoisan]]-sprekende [[Jagter-versamelaar|jagter-versamelaars]], [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Sahariessprekende]] veewagters en [[Koesjitiese tale|Koesjities]]-sprekende veeboere. === Sentraal-Afrika === Daar word vermoed dat die Sentraal-Afrikaanse pigmeë en die Bantoesprekers sowat 70&nbsp;000 jaar gelede uit ’n gemeenskaplike voorouerbevolking vertak het.<ref>{{cite web |first=Elias |last=Awad |title=Common Origins of Pygmies and Bantus |url=http://www2.cnrs.fr/en/1164.htm |work=CNRS International Magazine |publisher=Centre National de la Recherche Scientifique |access-date=27 November 2014 |language=en}}</ref> Baie Batwa-groepe praat Bantoetale, maar ’n aansienlike deel van hul woordeskat is nie van Bantoe-oorsprong nie. ’n Groot deel daarvan is plantkundig, handel oor die insameling van heuning of is andersins op die woud toegespits, en word tussen die westelike Batwa-groepe gedeel. Daar is voorgestel dat dit die oorblyfsel is van ’n onafhanklike westelike Batwa-taal (Mbenga of "Baaka").<ref>{{cite book |first=Serge |last=Bahuchet |date=1993 |chapter=History of the Inhabitants of the Central African Rain Forest: Perspectives from Comparative Linguistics |pages=37–54 |editor-first=C.M. |editor-last=Hladik |title=Tropical Forests, People, and Food: Biocultural Interactions and Applications to Development |location=Parys |publisher=Unesco/Parthenon |isbn=978-9-2310-2879-3 |language=en}}</ref> === Suidoos-Afrika === Voor die koms van Bantoesprekers in Suidoos-Afrika het [[Koesjitiese tale|Koesjities]]-sprekende volke vanuit die [[Ethiopiese Hoogland]] en ander noordeliker gebiede na die streek gemigreer. Die eerste golwe het bestaan uit sprekers van Suid-Koesjitiese tale, wat van sowat 5&nbsp;000 jaar gelede af om die [[Turkanameer]] en in dele van [[Tanzanië]] gevestig het. Baie eeue later, omstreeks 1000&nbsp;n.C., het sommige sprekers van Oos-Koesjitiese tale hulle ook in die noorde en aan die kus van [[Kenia]] gevestig.<ref name="Map">{{cite web |title=Early migrations into East Africa |url=http://www.enzimuseum.org/after-the-stone-age/early-migrations-into-east-africa |work=Enzi |language=en}}</ref> [[Khoisan-tale|Khoisan]]-sprekende jagter-versamelaars het Suidoos-Afrika ook voor die Bantoe-ekspansie bewoon.<ref name="AmbroseSG">{{cite journal |last1=Ambrose |first1=Stanley H. |date=1986 |title=Hunter-gatherer adaptations to non-marginal environments: an ecological and archaeological assessment of the Dorobo model |journal=Sprache und Geschichte in Afrika |volume=7 |issue=2 |pages=11–42 |language=en}}</ref> [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Sahariessprekende]] veewagterbevolkings het ’n derde groep van die streek se bewoners voor die Bantoe-ekspansie gevorm.<ref name="EhretHRSC">{{cite book |last=Ehret |first=Christopher |title=The Historical Reconstruction of Southern Cushitic Phonology and Vocabulary |date=1980 |publisher=Reimer |volume=5 van Kölner Beiträge zur Afrikanistik |location=Berlyn |page=407 |language=en}}</ref><ref name="EhretCHS">{{cite book |last=Ehret |first=Christopher |title=Culture History in the Southern Sudan |date=1983 |publisher=British Institute in Eastern Africa |isbn=978-1-872566-04-7 |editor-last1=Mack |editor-first1=John |location=Nairobi, Kenia |pages=19–48 |editor-last2=Robertshaw |editor-first2=Peter |language=en}}</ref><ref name="AmbroseALR">{{cite book |last=Ambrose |first=Stanley H. |title=The Archaeological and Linguistic Reconstruction of African History |date=1982 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-5200-4593-4 |editor-last1=Ehret |editor-first1=Christopher |pages=104–157 |chapter=Archaeological and Linguistic Reconstructions of History in East Africa |editor-last2=Posnansky |editor-first2=Merrick |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kJMFMpoHuVgC&pg=PA104 |language=en}}</ref> === Suider-Afrika === Voor die Bantoe-ekspansie het [[Khoisan-tale|Khoisan]]-sprekende volke Suider-Afrika bewoon. Hul nasate het grootliks met ander volke vermeng en ander tale aangeneem. ’n Handjievol leef steeds van versameling, dikwels aangevul deur werk vir naburige boere in die droë streke rondom die [[Kalahari]]-woestyn, terwyl ’n groter aantal [[Namas|Nama]] hul tradisionele bestaanswyse voortsit deur vee aan te hou in [[Namibië]] en die aangrensende dele van Suid-Afrika. == Geskiedenis en verloop == Die oudste [[Pottebakkery|erdewerk]] wat gevind is in ’n gebied wat deur Bantoesprekers bewoon is (Shum Laka in die noorde van Kameroen), dateer uit 5000&nbsp;v.C. Die Proto-Bantoesprekers het in dorpies gewoon en [[Elaeis|oliepalms]], neute, graan en moontlik jamswortels verbou. Hulle het klipwerktuie gebruik, [[Bok|bokke]] en [[Tarentale|tarentale]] aangehou en bote gebou wat vir visvang gebruik is.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 24}} Ondanks intensiewe navorsing is die oorsaak van die Bantoe-ekspansie, en van die rigtings wat gevolg is, steeds onduidelik,{{Voetnota|’n Aanvanklike gedagte dat die verspreiding deur bevolkingsdruk ná die koms van landbou veroorsaak is, word vandag oor die algemeen verwerp.}} wat sommige navorsers laat meen dat dit toevallig begin het. Daar bestaan egter konsensus dat daar verskeie verspreidingsgebeurtenisse was.<ref name=":0">{{cite book |last=Juwayeyi |first=Yusuf M. |url=https://www.cambridge.org/core/books/archaeology-and-oral-tradition-in-malawi/7588016649895DA4A10FC2CCC6B5E336 |title=Archaeology and Oral Tradition in Malawi: Origins and Early History of the Chewa |date=2020 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-84701-253-1 |chapter=The Bantu origins of the Chewa |language=en}}</ref>{{Rp|at=bl. 23}} === c. 5000 v.C. tot c. 500 n.C. === Dit is onduidelik of die eerste verspreidingsverloop tot een migrasie gelei het, en of dit uit verskeie kleiner verspreidings op verskillende tye bestaan het.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 23}} Hoewel vroeë modelle gestel het dat die vroeë sprekers sowel yster gebruik het as landbou beoefen het, verskyn beslissende argeologiese getuienis dat hulle yster gebruik het eers so laat as 400&nbsp;v.C., al het hulle wel landbou beoefen.<ref>{{cite book |first=Jan |last=Vansina |title=Paths in the Rainforest: Toward a History of Political Tradition in Equatorial Africa |publisher=University of Wisconsin Press |location=Madison |date=1990 |isbn=978-0-2991-2573-8 |language=en}}</ref> Die Bantoesprekende volk het in twee breë groepe verdeel wat in verskillende rigtings versprei het; hulle staan as die "westelike stroom" en die "oostelike stroom" bekend.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 23–24}} ==== Westelike stroom ==== Vindplekke suid van Shum Laka (in die suide van Kameroen en in Gaboen) dui daarop dat die westelike stroom tussen 5000 en 3000&nbsp;v.C. begin het.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 24}} Die aanvanklike vordering was baie stadig, en sentraal-Kameroen is eers omstreeks 1500&nbsp;v.C. bereik. Dié traagheid was te wyte aan die aanvanklike gebrek aan ystergereedskap, wat dit heelwat makliker sou gemaak het om die woud skoon te maak, en die westelike stroom het waarskynlik die kus en die groot riviere van die Kongostelsel suidwaarts gevolg. Hulle het moontlik ook die see gebruik om die suidelike rand van die reënwoud te bereik.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 25}} Daar word vermoed dat die agteruitgang van die Wes-Sentraal-Afrikaanse [[reënwoud]] weens [[klimaatsverandering]] tussen 2000&nbsp;v.C. en 500&nbsp;v.C. die ekspansie gehelp het. Hulle het die suidelike rand van die woud teen omstreeks 500&nbsp;v.C. bereik.<ref name=":1" /> ==== Oostelike stroom ==== Die oostelike stroom, wat vermoedelik later as die westelike stroom begin het, het ooswaarts versprei, moontlik langs die noordelike rand van die reënwoud of langs die [[Ubangirivier]]. [[Urewe]]-erdewerk dui daarop dat hulle die gebied wes van die [[Victoriameer]] teen 500&nbsp;v.C. bereik het.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 25–26}} Dit was een van Afrika se oudste ystersmeltsentrums.<ref>{{cite journal |last1=Clist |first1=Bernard-Olivier |title=A critical reappraisal of the chronological framework of the Early Iron Age Urewe Industry |journal=MUNTU |date=1987 |volume=6 |pages=35–62 |hdl=1854/LU-3118804 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Paul |last2=Ashley |first2=Ceri |last3=Oteyo |first3=Gilbert |title=New Dates for Kansyore and Urewe Wares from Northern Nyanza, Kenya |journal=Azania: Archaeological Research in Africa |date=Januarie 2006 |volume=41 |issue=1 |pages=123–138 |doi=10.1080/00672700609480438 |s2cid=162233816 |language=en}}</ref> Teen die eerste eeu v.C. het Bantoesprekende gemeenskappe in die gebied van die [[Groot Mere van Afrika|Groot Mere]] tegnieke vir die smee van yster ontwikkel wat hulle in staat gestel het om koolstofstaal te vervaardig.<ref>{{cite journal |last1=Schmidt |first1=Peter |last2=Avery |first2=Donald H. |title=Complex Iron Smelting and Prehistoric Culture in Tanzania: Recent discoveries show complex technological achievement in African iron production |journal=Science |date=22 September 1978 |volume=201 |issue=4361 |pages=1085–1089 |doi=10.1126/science.201.4361.1085 |pmid=17830304 |s2cid=37926350 |language=en}}</ref> Verspreiding uit die gebied van die Groot Mere het in nog twee strome geskied. Die een het weswaarts getrek en in die Demokratiese Republiek van die Kongo en Angola by die westelike stroom aangesluit, terwyl die ander suidwaarts getrek en oor Oos- en Suider-Afrika versprei het.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 26}} Argeologiese vondste het getoon dat Bantoesprekende gemeenskappe tussen 100&nbsp;v.C. en 300&nbsp;n.C. in die kusgebiede van Misasa in Tanzanië en Kwale in Kenia aanwesig was. Dié gemeenskappe het ook met die gemeenskappe wat reeds aan die kus was, geïntegreer en ondertrou. Ander pioniersgroepe het teen 300&nbsp;n.C. langs die kus die hedendaagse [[KwaZulu-Natal]] in Suid-Afrika bereik, en teen 500&nbsp;n.C. die hedendaagse provinsie [[Limpopo]].<ref>{{cite book |first=Christopher |last=Ehret |title=An African Classical Age: Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to AD 400 |publisher=James Currey |location=Londen |date=1998 |url=https://books.google.com/books?id=1i-IBmCeNhUC |isbn=978-0-8139-2057-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |first=James L. |last=Newman |title=The Peopling of Africa: A Geographic Interpretation |publisher=Yale University Press |location=New Haven, Connecticut |date=1995 |isbn=978-0-300-07280-8 |url=https://archive.org/details/peoplingofafrica00newmrich |url-access=registration |language=en}}</ref><ref>{{cite book |first=Kevin |last=Shillington |title=History of Africa |edition=3de |publisher=St. Martin's Press |location=New York |date=2005 |language=en}}</ref> ==== Wisselwerking tussen Bantoesprekers en jagter-versamelaars ==== [[Lêer:Rock painting of men with sheilds.jpg|duimnael|[[Rotskuns|San-rotskuns]] wat ’n skilddraende vegter uitbeeld. Dit is vroeër vertolk as die uitbeelding van historiese gebeure, maar onlangse studies van San-kuns dui daarop dat dié wat "kontakskilderye" genoem word, godsdienstig van aard is en uitdrukking gee aan abstrakte konflik van uiteenlopende aard.<ref name=":5">{{cite book |last1=Chirikure |first1=Shadreck |url=https://books.google.com/books?id=3pa7CgAAQBAJ&pg=PT6 |title=Mapungubwe Reconsidered: A Living Legacy: Exploring Beyond the Rise and Decline of the Mapungubwe State |last2=Delius |first2=Peter |last3=Esterhuysen |first3=Amanda |display-authors=etal |date=1 Oktober 2015 |publisher=Real African Publishers Pty Ltd. |isbn=978-1-920655-06-8 |language=en}}</ref>{{Rp|at=bl. 65–66}}]] Deur die loop van die ekspansie het Bantoesprekers met verskeie [[Pigmee|pigmee]]groepe en [[Khoisan-tale|Khoisan]]-sprekers (jagter-versamelaarsgroepe) sowel as met [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Saharies]]-, [[Afro-Asiatiese tale|Afro-Asiaties]]- en ander [[Niger-Kongo-tale|Niger-Kongo]]-sprekers (landbougroepe) in aanraking gekom.<ref name=":1" /> Navorsing dui daarop dat daar volop kulturele en fisieke kontak tussen Bantoesprekers en jagter-versamelaars was, met ondertrouery wat algemeen was. Die verhoudinge was ingewikkeld, aangesien tale, tegnologieë, rituele en gene gedeel is.<ref name=":2">{{verwysing |last=de Maret |first=Pierre |chapter=Archaeologies of the Bantu Expansion |date=4 Julie 2013 |title=The Oxford Handbook of African Archaeology |editor-last=Mitchell |editor-first=Peter |chapter-url=https://academic.oup.com/edited-volume/28041/chapter-abstract/211950453 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-956988-5 |editor2-last=Lane |editor2-first=Paul J. |language=en}}</ref> Die groter Bantoesprekende bevolkings, gerugsteun deur veeboerdery, het die kleiner jagter-versamelaarsbevolkings dikwels opgeneem, met jagter-versamelaarsvroue wat na Bantoesprekende groepe getrek het en Bantoesprekende mans wat na jagter-versamelaarsgroepe getrek het. (Dit word gestaaf deur hedendaagse kultuurgebruike waarvolgens vroue uit landbougroepe nie met mans uit versamelaarsgroepe behoort te trou nie, terwyl die omgekeerde meer aanvaarbaar is.{{Voetnota|Een rede hiervoor kan wees dat die [[Lobola|bruidskat]] vir ’n jagter-versamelaarsvrou laer is as dié vir ’n Bantoesprekende vrou.}})<ref name=":3">{{cite journal |last1=Pakendorf |first1=Brigitte |last2=de Filippo |first2=Cesare |last3=Bostoen |first3=Koen |date=1 Januarie 2011 |title=Molecular Perspectives on the Bantu Expansion: A Synthesis |url=https://brill.com/view/journals/ldc/1/1/article-p50_3.xml |journal=Language Dynamics and Change |volume=1 |issue=1 |pages=50–88 |doi=10.1163/221058211X570349 |issn=2210-5832 |url-access=subscription |language=en}}</ref> Die gebruik van klapklanke (wat gewoonlik met Khoisan-tale verbind word) in die suidelike Bantoetale kan as getuienis hiervan beskou word.<ref name=":4">{{cite journal |last1=Pakendorf |first1=Brigitte |last2=Gunnink |first2=Hilde |last3=Sands |first3=Bonny |last4=Bostoen |first4=Koen |date=1 Januarie 2017 |title=Prehistoric Bantu-Khoisan language contact: A cross-disciplinary approach |url=https://brill.com/view/journals/ldc/7/1/article-p1_1.xml |journal=Language Dynamics and Change |volume=7 |issue=1 |pages=1–46 |doi=10.1163/22105832-00701002 |issn=2210-5832 |hdl-access=free |hdl=1854/LU-8519242 |language=en}}</ref> Mondelinge oorlewering dui daarop dat verdrywing soms die gevolg van konflik was.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 32}} Daar is ’n gebrek aan getuienis van vermenging in Angola, wat tot bespiegeling oor bevolkingsvervanging gelei het, hoewel dit nie genoeg is om ’n gevolgtrekking te maak nie.<ref name=":3" /> == Kritiek == Manfred K. H. Eggert het gesê dat "die huidige argeologiese rekord in die Sentraal-Afrikaanse reënwoud uiters brokkelrig en gevolglik ver van oortuigend is om as ’n weerspieëling van ’n bestendige instroming van Bantoesprekers in die woud beskou te word, wat nog te sê van beweging op groter skaal".<ref name="Eggert">{{cite journal |last1=Eggert |first1=Manfred K. H. |title=Genetizing Bantu: Historical Insight or Historical Trilemma? |journal=Medieval Worlds |date=2016 |issue=4 |pages=79–90 |doi=10.1553/medievalworlds_no4_2016s79 |doi-access=free |language=en}}</ref> Seidensticker (2024) wys daarop dat die heersende paradigma vir die Bantoe-ekspansie ’n geforseerde verband lê tussen die [[keramiek]] van Sentraal-Afrika en die [[Afrikatale|tale]] van Sentraal-Afrika, waarin die geografiese ligging van sprekers van die [[Bantoetale]] as sinoniem met die geografiese ligging van keramiekoorblyfsels hanteer word; die gewilde benadering om taalkundige rekonstruksies met [[Argeologie|argeologiese]] data te korreleer, het gelei tot die verbreiding van die foutiewe aanname en [[sirkelredenasie]] dat die vroegste keramiekvervaardiging in ’n gegewe gebied getuienis is van die vroegste teenwoordigheid van [[Bantoevolke|Bantoesprekers]].<ref name="Seidensticker">{{cite journal |last1=Seidensticker |first1=Dirk |title=Pikunda-Munda and Batalimo-Maluba Archaeological Investigations of the Iron Age Settlement History of the Western and Northern Congo Basin |journal=African Archaeological Review |date=28 Maart 2024 |volume=41 |issue=2 |pages=5–6 |doi=10.1007/s10437-024-09576-7 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10437-024-09576-7 |issn=0263-0338 |oclc=10194943180 |s2cid=268802330 |language=en}}</ref> Binne die hewige debat onder taalkundiges oor die woord "Bantoe" wys Seidensticker (2024) daarop dat daar ’n "diepgaande begripsneiging" was waarin ’n "suiwer tegniese [term] sonder enige nietaalkundige konnotasies omskep is in ’n benaming wat sonder onderskeid na taal, kultuur, samelewing en ras verwys".<ref name="Seidensticker" /> == Notas == {{Notas}} == Sien ook == * [[Bantoevolke]] * [[Bantoetale]] * [[Menslike migrasie]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leesstof == {{Refbegin}} * {{cite journal |last1=Bostoen |first1=Koen |last2=Clist |first2=Bernard |last3=Doumenge |first3=Charles |last4=Grollemund |first4=Rebecca |last5=Hombert |first5=Jean-Marie |last6=Muluwa |first6=Joseph Koni |last7=Maley |first7=Jean |title=Middle to Late Holocene Paleoclimatic Change and the Early Bantu Expansion in the Rain Forests of Western Central Africa |journal=Current Anthropology |date=Junie 2015 |volume=56 |issue=3 |pages=354–384 |doi=10.1086/681436 |s2cid=129501938 |language=en}} * {{cite journal |title=The Chronological Evidence for the Introduction of Domestic Stock into Southern Africa |first=C. Britt |last=Bousman |s2cid=161428419 |journal=The African Archaeological Review |volume=15 |issue=2 |pages=133–150 |date=Junie 1998 |jstor=25130649 |doi=10.1023/A:1022110818616 |language=en}} * {{cite journal |last1=Currie |first1=Thomas E. |last2=Meade |first2=Andrew |last3=Guillon |first3=Myrtille |last4=Mace |first4=Ruth |title=Cultural phylogeography of the Bantu Languages of sub-Saharan Africa |journal=Proceedings: Biological Sciences |date=2013 |volume=280 |issue=1762 |pages=1–8 |doi=10.1098/rspb.2013.0695 |jstor=23478639 |pmid=23658203 |pmc=3673054 |language=en}} * {{cite journal |last1=de Filippo |first1=Cesare |last2=Bostoen |first2=Koen |last3=Stoneking |first3=Mark |last4=Pakendorf |first4=Brigitte |title=Bringing together linguistic and genetic evidence to test the Bantu expansion |journal=Proceedings: Biological Sciences |date=2012 |volume=279 |issue=1741 |pages=3256–3263 |doi=10.1098/rspb.2012.0318 |jstor=41622670 |pmid=22628476 |pmc=3385717 |language=en}} * {{cite journal |last1=Holden |first1=Clare Janaki |title=Bantu Language Trees Reflect the Spread of Farming across Sub-Saharan Africa: A Maximum-Parsimony Analysis |journal=Proceedings: Biological Sciences |date=2002 |volume=269 |issue=1493 |pages=793–799 |doi=10.1098/rspb.2002.1955 |jstor=3067712 |pmid=11958710 |pmc=1690959 |language=en}} * {{cite journal |last1=Li |first1=Sen |last2=Schlebusch |first2=Carina |last3=Jakobsson |first3=Mattias |title=Genetic variation reveals large-scale population expansion and migration during the expansion of Bantu-speaking peoples |journal=Proceedings: Biological Sciences |date=2014 |volume=281 |issue=1793 |pages=1–9 |jstor=43600725 |language=en}} * {{cite book |last1=Njoku |first1=Raphael Chijioke |chapter=Bantu Migrations and Cultural Transnationalism in the Ancient Global Age, c. 2500 BCE–1400 CE |pages=67–88 |jstor=j.ctv114c79k.8 |title=West African Masking Traditions and Diaspora Masquerade Carnivals |date=2020 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-58046-984-5 |language=en}} * {{cite journal |last=Vansina |first=Jan |title=Western Bantu Expansion |journal=The Journal of African History |volume=25 |issue=2 |date=1984 |pages=129–45 |doi=10.1017/S0021853700022829 |jstor=181385 |s2cid=163034445 |language=en}} {{Refeindig}} == Eksterne skakels == * {{cite journal |last1=Berniell-Lee |first1=G. |last2=Calafell |first2=F. |last3=Bosch |first3=E. |display-authors=etal |title=Genetic and Demographic Implications of the Bantu Expansion: Insights from Human Paternal Lineages |journal=Molecular Biology and Evolution |date=1 Julie 2009 |volume=26 |issue=7 |pages=1581–1589 |doi=10.1093/molbev/msp069 |pmid=19369595 |doi-access=free |language=en}} * [http://www.ddl.ish-lyon.cnrs.fr/fulltext/hombert/Hombert_2009_Bantu_Hunter_Gatherers.pdf Bantu Expansion and Hunter-gatherers] {{en}} * {{cite journal |last1=Patin |first1=Etienne |last2=Lopez |first2=Marie |last3=Grollemund |first3=Rebecca |display-authors=etal |title=Dispersals and genetic adaptation of Bantu-speaking populations in Africa and North America |journal=Science |date=5 Mei 2017 |volume=356 |issue=6337 |pages=543–546 |doi=10.1126/science.aal1988 |pmid=28473590 |bibcode=2017Sci...356..543P |hdl=10216/109265 |s2cid=3094410 |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02277558 |hdl-access=free |language=en}} {{Portaal|Geskiedenis}} [[Kategorie:Bantoevolke]] [[Kategorie:Geskiedenis van Afrika]] [[Kategorie:Voorgeskiedenis]] [[Kategorie:1ste millennium v.C.]] kq6jjnl1xaadi0v1sb45ak722g3wsmj 2966510 2966507 2026-09-11T18:30:54Z Pynappel 70858 2966510 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bantu Phillipson.png|duimnael|320px|Chronologiese oorsig volgens Nurse en Philippson (2003):<ref>{{cite book |last1=Nurse |first1=Derek |last2=Philippson |first2=Gérard |title=The Bantu Languages |date=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0-7007-1134-5}}</ref> <br />'''1''' = 4&nbsp;000–3&nbsp;500 BP (jaar voor hede): oorsprong <br />'''2''' = 3&nbsp;500 BP: aanvanklike ekspansie <br />"vroeë splitsing": '''2.a''' = oostelik,{{spasies|2}}'''2.b''' = westelik<ref>{{cite journal |last1=Patin |first1=Etienne |last2=Lopez |first2=Marie |last3=Grollemund |first3=Rebecca |display-authors=etal |title=Dispersals and genetic adaptation of Bantu-speaking populations in Africa and North America |journal=Science |date=5 Mei 2017 |volume=356 |issue=6337 |pages=543–546 |doi=10.1126/science.aal1988 |pmid=28473590 |bibcode=2017Sci...356..543P |hdl=10216/109265 |s2cid=3094410 |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02277558 |hdl-access=free |language=en}}</ref> <br />'''3''' = 2&nbsp;000–1&nbsp;500 BP: [[Urewe]]-kern van Oos-Bantoe <br />'''4'''–'''7''': suidwaartse opmars <br />'''9''' = 2&nbsp;500 BP: Kongo-kern <br />'''10''' = 2&nbsp;000–1&nbsp;000 BP: laaste fase]] [[Lêer:East and southern africa early iron age.png|duimnael|300px|Kaart wat die verspreiding van die vroeë [[Ystertydperk]] oor Afrika aandui; al die getalle is n.C.-datums, behalwe die "250 v.C."-datum.]] Die '''Bantoe-ekspansie'''<ref name=":1">{{cite book |last1=Bostoen |first1=Koen |url=https://oxfordre.com/africanhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-191 |title=Oxford Research Encyclopedia of African History |date=2018 |isbn=978-0-19-027773-4 |chapter=The Bantu Expansion |doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.191 |language=en}}</ref><ref name="legacy" /><ref>{{cite journal |last1=Grollemund |first1=Rebecca |last2=Branford |first2=Simon |last3=Bostoen |first3=Koen |last4=Meade |first4=Andrew |last5=Venditti |first5=Chris |last6=Pagel |first6=Mark |title=Bantu expansion shows that habitat alters the route and pace of human dispersals |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=27 Oktober 2015 |volume=112 |issue=43 |pages=13296–13301 |doi=10.1073/pnas.1503793112 |doi-access=free |pmid=26371302 |pmc=4629331 |bibcode=2015PNAS..11213296G |language=en}}</ref> was ’n groot reeks voorhistoriese [[Menslike migrasie|migrasies]] van die oorspronklike Proto-Bantoesprekende [[Bantoevolke|groep]],<ref name="Clark">{{cite book |last1=Clark |first1=John Desmond |last2=Brandt |first2=Steven A. |title=From Hunters to Farmers: The Causes and Consequences of Food Production in Africa |publisher=University of California Press |year=1984 |page=33 |url=https://books.google.com/books?id=dftPHu1o2s8C&pg=PA33 |isbn=978-0-520-04574-3 |language=en}}</ref><ref name="Adler">{{cite book |last1=Adler |first1=Philip J. |last2=Pouwels |first2=Randall L. |title=World Civilizations: Since 1500 |publisher=Cengage Learning |year=2007 |page=169 |url=https://books.google.com/books?id=mPoqfoiIp4sC&pg=PA169 |isbn=978-0-495-50262-3 |language=en}}</ref> wat vanuit ’n oorspronklike kern in die gebied van [[Wes-Afrika|Wes-]] en [[Sentraal-Afrika]] oor Sentraal-Afrika, [[Oos-Afrika]] en [[Suider-Afrika]] versprei het. In die proses het die Proto-Bantoesprekende setlaars bestaande [[Jagter-versamelaar|jagter-versamelaar]]- en veeboergroepe wat hulle teëgekom het, opgeneem, verdryf en moontlik in sommige gevalle vervang. Daar is taalkundige bewyse vir dié ekspansie – ’n groot aantal van die tale wat in Afrika suid van die ewenaar gepraat word, stem opvallend met mekaar ooreen, wat op ’n onlangse gemeenskaplike kulturele oorsprong van hul oorspronklike sprekers dui. Die taalkundige kern van die [[Bantoetale]], wat ’n tak van die Atlanties-Kongo-taalfamilie vorm, was in die suidelike streke van [[Kameroen]] geleë.<ref>{{cite journal |first1=Gemma |last1=Berniell-Lee |first2=Francesc |last2=Calafell |first3=Elena |last3=Bosch |display-authors=etal |title=Genetic and Demographic Implications of the Bantu Expansion: Insights from Human Paternal Lineages |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=26 |issue=7 |pages=1581–9 |date=2006 |doi=10.1093/molbev/msp069 |pmid=19369595 |doi-access=free |language=en}}</ref> Genetiese bewyse dui ook daarop dat daar ’n groot menslike migrasie uit Sentraal-Afrika was, met wisselende vlakke van vermenging met die plaaslike bevolking.<ref name="legacy" /><ref name="dense" /> Daar word geglo dat die ekspansie tussen sowat 6&nbsp;000 en 1&nbsp;500 jaar gelede (ongeveer 4000&nbsp;v.C. tot 500&nbsp;n.C.) plaasgevind het. Taalkundige ontleding dui daarop dat die ekspansie in twee rigtings verloop het: die eerste (die sogenaamde "westelike stroom") het suidwaarts beweeg, hetsy langs die kus van die [[Atlantiese Oseaan]] of met die riviere deur die Kongo-reënwoud, en het teen omstreeks 500&nbsp;v.C. sentraal-[[Angola]] bereik. Die tweede (die sogenaamde "oostelike stroom") het ooswaarts beweeg, hetsy langs die noordelike rand van die woud of langs die [[Ubangirivier]], en het teen omstreeks 500&nbsp;v.C. die gebied wes van die [[Victoriameer]] bereik. Van daar af het hulle in twee groepe verdeel: die een het weswaarts getrek om weer by die westelike stroom aan te sluit, en die ander het oor Oos- en Suider-Afrika versprei. Die ekspansie het die gebied wat vandag as [[Suid-Afrika]] bekend staan waarskynlik reeds teen 300&nbsp;n.C. bereik.<ref>{{cite journal |first=J. |last=Vansina |title=New Linguistic Evidence and 'The Bantu Expansion' |journal=Journal of African History |volume=36 |issue=2 |pages=173–195 |year=1995 |jstor=182309 |doi=10.1017/S0021853700034101 |s2cid=162117464 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1126/science.1172257 |title=The Genetic Structure and History of Africans and African Americans |year=2009 |last1=Tishkoff |first1=S. A. |last2=Reed |first2=F. A. |last3=Friedlaender |first3=F. R. |display-authors=etal |journal=Science |volume=324 |issue=5930 |pages=1035–44 |pmid=19407144 |pmc=2947357 |bibcode=2009Sci...324.1035T |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=15340834 |year=2004 |last1=Plaza |first1=S |last2=Salas |first2=A |last3=Calafell |first3=F |display-authors=etal |s2cid=13213447 |title=Insights into the western Bantu dispersal: MtDNA lineage analysis in Angola |volume=115 |issue=5 |pages=439–47 |doi=10.1007/s00439-004-1164-0 |journal=Human Genetics |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=19383166 |year=2009 |last1=Coelho |first1=M |last2=Sequeira |first2=F |last3=Luiselli |first3=D |display-authors=etal |s2cid=7760419 |title=On the edge of Bantu expansions: MtDNA, Y chromosome and lactase persistence genetic variation in southwestern Angola |volume=9 |page=80 |doi=10.1186/1471-2148-9-80 |pmc=2682489 |journal=BMC Evolutionary Biology |issue=1 |bibcode=2009BMCEE...9...80C |doi-access=free |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=21109585 |year=2011 |last1=De Filippo |first1=C |last2=Barbieri |first2=C |last3=Whitten |first3=M |display-authors=etal |title=Y-chromosomal variation in sub-Saharan Africa: Insights into the history of Niger–Congo groups |volume=28 |issue=3 |pages=1255–69 |doi=10.1093/molbev/msq312 |journal=Molecular Biology and Evolution |pmc=3561512 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=21453002 |year=2011 |last1=Alves |first1=I |last2=Coelho |first2=M |last3=Gignoux |first3=C |display-authors=etal |s2cid=20841059 |title=Genetic homogeneity across Bantu-speaking groups from Mozambique and Angola challenges early split scenarios between East and West Bantu populations |volume=83 |issue=1 |pages=13–38 |doi=10.3378/027.083.0102 |journal=Human Biology |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=19425093 |year=2009 |last1=Castrì |first1=L |last2=Tofanelli |first2=S |last3=Garagnani |first3=P |display-authors=etal |title=MtDNA variability in two Bantu-speaking populations (Shona and Hutu) from Eastern Africa: Implications for peopling and migration patterns in sub-Saharan Africa |volume=140 |issue=2 |pages=302–11 |doi=10.1002/ajpa.21070 |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en}}</ref> == Teorieë oor die ekspansie == Bantoekundiges meen dat die Bantoe-ekspansie heel waarskynlik op die hooglande tussen [[Kameroen]] en [[Nigerië]] begin het.<ref>{{cite journal |last1=Koile |first1=Ezequiel |last2=Greenhill |first2=Simon J. |last3=Blasi |first3=Damián E. |last4=Bouckaert |first4=Remco |last5=Gray |first5=Russell D. |date=9 Augustus 2022 |title=Phylogeographic analysis of the Bantu language expansion supports a rainforest route |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=119 |issue=32 |doi=10.1073/pnas.2112853119 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=9372543 |pmid=35914165 |bibcode=2022PNAS..11912853K |language=en}}</ref> Die Mambilla-streek van 60&nbsp;000&nbsp;km², wat hier oor die grensgebiede strek, is geïdentifiseer as die tuiste van die oorblyfsels van "die Bantoe wat tuis gebly het" toe die grootste deel van die Bantoesprekers uit die streek weggetrek het. Argeologiese getuienis uit die afsonderlike werk van Jean Hurault (1979, 1986 en 1988) en Rigobert Tueché (2000) in die streek dui op kulturele kontinuïteit van 3000&nbsp;v.C. tot vandag toe.<ref>{{cite journal |last1=Zeitlyn |first1=David |last2=Connell |first2=Bruce |title=Ethnogenesis and Fractal History on an African Frontier: Mambila-Njerep-Mandulu |journal=The Journal of African History |date=2003 |volume=44 |issue=1 |pages=117–138 |doi=10.1017/S002185370200823X |jstor=4100385 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:c536bd12-0c24-4444-bfc5-d2471fbbfdb2 |language=en}}</ref> Die meerderheid van die groepe van die Bamenda-hooglande (wat al 2&nbsp;000 jaar lank tot vandag toe bewoon word), effens suid van en aangrensend aan die Mambilla-streek, het ’n ou geskiedenis van afkoms uit die noorde, in die rigting van die Mambilla-streek. Aanvanklik het argeoloë aangeneem dat hulle argeologiese ooreenkomste sou vind in die ou kulture van die streke waardeur die Bantoesprekers na bewering getrek het. Taalkundiges, wat die tale geklassifiseer en ’n stamboom van verwantskappe opgestel het, het gemeen dat hulle elemente van die materiële kultuur sou kon rekonstrueer. Hulle het aanvaar dat die ekspansie veroorsaak is deur die ontwikkeling van die [[landbou]], die maak van [[keramiek]] en die gebruik van [[yster]], wat die ontginning van nuwe ekologiese sones moontlik gemaak het. In 1966 het Roland Oliver ’n artikel gepubliseer wat hierdie korrelasies as ’n redelike hipotese voorgehou het.<ref>{{cite journal |doi=10.1017/S0021853700006472 |jstor=180108 |title=The Problem of the Bantu Expansion |year=1966 |last1=Oliver |first1=Roland |journal=The Journal of African History |volume=7 |issue=3 |pages=361–376 |s2cid=162287894 |language=en}}</ref> Die veronderstelde Bantoe-ekspansie het die jagter-versamelaars van die proto-[[Khoisan]], wat voorheen Suider-Afrika bewoon het, verdryf of geassimileer. In Oos- en Suider-Afrika het Bantoesprekers moontlik veeboerdery oorgeneem by ander, onverwante [[Koesjitiese tale|Koesjities]]- en Niloties-sprekende volke wat hulle teëgekom het. Veewagterspraktyke het die verre suide etlike eeue voor die Bantoesprekende migrante bereik. [[Argeologie|Argeologiese]], [[Taalwetenskappe|taalkundige]], [[Genetika|genetiese]] en omgewingsgetuienis ondersteun almal die gevolgtrekking dat die Bantoe-ekspansie ’n beduidende menslike migrasie was. Oor die algemeen het die bewegings van Bantoesprekende volke uit die grensstreek tussen Kameroen en Nigerië deur ’n groot deel van Afrika suid van die Sahara die genetiese struktuur van die vasteland radikaal hervorm en tot uitgebreide vermenging tussen migrante en plaaslike bevolkings gelei.<ref name="dense">{{cite journal |last1=Bird |first1=Nancy |last2=Ormond |first2=Louise |last3=Awah |first3=Paschal |display-authors=etal |title=Dense sampling of ethnic groups within African countries reveals fine-scale genetic structure and extensive historical admixture |journal=Science Advances |date=2023 |volume=9 |issue=13 |doi=10.1126/sciadv.abq2616 |issn=2375-2548 |pmid=36989356 |pmc=10058250 |bibcode=2023SciA....9.2616B |language=en}}</ref> ’n Genetiese studie van 2023 van 1&nbsp;487 Bantoesprekers uit 143 bevolkings in 14 Afrikalande het aan die lig gebring dat die ekspansie sowat 4&nbsp;000 jaar gelede in Wes-Afrika plaasgevind het. Die resultate het getoon dat Bantoesprekers beduidende genevloei ontvang het van plaaslike groepe in die streke waarheen hulle uitgebrei het.<ref name="legacy">{{cite journal |last1=Fortes-Lima |first1=Cesar A. |last2=Burgarella |first2=Concetta |last3=Hammarén |first3=Rickard |display-authors=etal |title=The genetic legacy of the expansion of Bantu-speaking peoples in Africa |journal=Nature |date=5 April 2023 |volume=625 |issue=7995 |pages=540–547 |doi=10.1038/s41586-023-06770-6 |pmid=38030719 |pmc=10794141 |hdl=1854/LU-01GYSSJZXPWXA5Z7DVSNTP0DQA |s2cid=258009425 |bibcode=2024Natur.625..540F |language=en}}</ref> Die oorheersende vaderlike [[haplogroep]] onder die Bantoe is E1b1a1-M2.<ref name="Your DNA Guide">{{cite web |url=https://www.yourdnaguide.com/ydgblog/ydna-haplogroup-e/ |title=Y-DNA Haplogroup E: E1b1b and E1b1a |work=Your DNA Guide |date=November 2021 |language=en}}</ref> Die voorouers van die Bantoe het oorspronklik uit Noordoos-Afrika gekom en om die "groen [[Sahara]]" beweeg.<ref name="Shriner">{{cite journal |last1=Shriner |first1=Daniel |last2=Rotimi |first2=Charles N. |title=Whole-Genome-Sequence-Based Haplotypes Reveal Single Origin of the Sickle Allele during the Holocene Wet Phase |journal=American Journal of Human Genetics |volume=102 |issue=4 |pages=547–556 |date=April 2018 |pmid=29526279 |pmc=5985360 |issn=0002-9297 |oclc=7353789016 |doi=10.1016/j.ajhg.2018.02.003 |language=en}}</ref> Op grond van tandkundige getuienis het Irish (2016) tot die gevolgtrekking gekom dat die gemeenskaplike voorouers van die Wes-Afrikaanse en Proto-Bantoevolke moontlik in die westelike deel van die Sahara ontstaan het, gedurende die Kiffiaanse tydperk by Gobero, en dat hulle moontlik suidwaarts uit die Sahara na verskeie dele van [[Wes-Afrika]] (bv. [[Benin]], Kameroen, [[Ghana]], Nigerië en [[Togo]]) getrek het weens die verwoestyning van die groen Sahara omstreeks 7000&nbsp;v.C.<ref name="Irish">{{cite conference |last1=Irish |first1=Joel D |title=Tracing the 'Bantu Expansion' from its source: Dental nonmetric affinities among West African and neighboring populations |date=2016 |doi=10.13140/RG.2.2.14163.78880 |s2cid=131878510 |conference=American Association of Physical Anthropologists |language=en}}</ref> Vanuit Nigerië en Kameroen het landbouende Proto-Bantoevolke begin migreer en gedurende die migrasie tussen 2500&nbsp;v.C. en 1200&nbsp;v.C. in Oos-Bantoevolke (bv. in die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]]) en Wes-Bantoevolke (bv. in die [[Republiek van die Kongo]] en [[Gaboen]]) verdeel.<ref name="Irish" /> == Demografie voor die ekspansie == Voor die ekspansie van Bantoesprekende boere is Sentraal-, Suider- en Suidoos-Afrika waarskynlik bewoon deur [[Pigmee|pigmee]]-versamelaars, [[Khoisan-tale|Khoisan]]-sprekende [[Jagter-versamelaar|jagter-versamelaars]], [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Sahariessprekende]] veewagters en [[Koesjitiese tale|Koesjities]]-sprekende veeboere. === Sentraal-Afrika === Daar word vermoed dat die Sentraal-Afrikaanse pigmeë en die Bantoesprekers sowat 70&nbsp;000 jaar gelede uit ’n gemeenskaplike voorouerbevolking vertak het.<ref>{{cite web |first=Elias |last=Awad |title=Common Origins of Pygmies and Bantus |url=http://www2.cnrs.fr/en/1164.htm |work=CNRS International Magazine |publisher=Centre National de la Recherche Scientifique |access-date=27 November 2014 |language=en}}</ref> Baie Batwa-groepe praat Bantoetale, maar ’n aansienlike deel van hul woordeskat is nie van Bantoe-oorsprong nie. ’n Groot deel daarvan is plantkundig, handel oor die insameling van heuning of is andersins op die woud toegespits, en word tussen die westelike Batwa-groepe gedeel. Daar is voorgestel dat dit die oorblyfsel is van ’n onafhanklike westelike Batwa-taal (Mbenga of "Baaka").<ref>{{cite book |first=Serge |last=Bahuchet |date=1993 |chapter=History of the Inhabitants of the Central African Rain Forest: Perspectives from Comparative Linguistics |pages=37–54 |editor-first=C.M. |editor-last=Hladik |title=Tropical Forests, People, and Food: Biocultural Interactions and Applications to Development |location=Parys |publisher=Unesco/Parthenon |isbn=978-9-2310-2879-3 |language=en}}</ref> === Suidoos-Afrika === Voor die koms van Bantoesprekers in Suidoos-Afrika het [[Koesjitiese tale|Koesjities]]-sprekende volke vanuit die [[Ethiopiese Hoogland]] en ander noordeliker gebiede na die streek gemigreer. Die eerste golwe het bestaan uit sprekers van Suid-Koesjitiese tale, wat van sowat 5&nbsp;000 jaar gelede af om die [[Turkanameer]] en in dele van [[Tanzanië]] gevestig het. Baie eeue later, omstreeks 1000&nbsp;n.C., het sommige sprekers van Oos-Koesjitiese tale hulle ook in die noorde en aan die kus van [[Kenia]] gevestig.<ref name="Map">{{cite web |title=Early migrations into East Africa |url=http://www.enzimuseum.org/after-the-stone-age/early-migrations-into-east-africa |work=Enzi |language=en}}</ref> [[Khoisan-tale|Khoisan]]-sprekende jagter-versamelaars het Suidoos-Afrika ook voor die Bantoe-ekspansie bewoon.<ref name="AmbroseSG">{{cite journal |last1=Ambrose |first1=Stanley H. |date=1986 |title=Hunter-gatherer adaptations to non-marginal environments: an ecological and archaeological assessment of the Dorobo model |journal=Sprache und Geschichte in Afrika |volume=7 |issue=2 |pages=11–42 |language=en}}</ref> [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Sahariessprekende]] veewagterbevolkings het ’n derde groep van die streek se bewoners voor die Bantoe-ekspansie gevorm.<ref name="EhretHRSC">{{cite book |last=Ehret |first=Christopher |title=The Historical Reconstruction of Southern Cushitic Phonology and Vocabulary |date=1980 |publisher=Reimer |volume=5 van Kölner Beiträge zur Afrikanistik |location=Berlyn |page=407 |language=en}}</ref><ref name="EhretCHS">{{cite book |last=Ehret |first=Christopher |title=Culture History in the Southern Sudan |date=1983 |publisher=British Institute in Eastern Africa |isbn=978-1-872566-04-7 |editor-last1=Mack |editor-first1=John |location=Nairobi, Kenia |pages=19–48 |editor-last2=Robertshaw |editor-first2=Peter |language=en}}</ref><ref name="AmbroseALR">{{cite book |last=Ambrose |first=Stanley H. |title=The Archaeological and Linguistic Reconstruction of African History |date=1982 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-5200-4593-4 |editor-last1=Ehret |editor-first1=Christopher |pages=104–157 |chapter=Archaeological and Linguistic Reconstructions of History in East Africa |editor-last2=Posnansky |editor-first2=Merrick |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kJMFMpoHuVgC&pg=PA104 |language=en}}</ref> === Suider-Afrika === Voor die Bantoe-ekspansie het [[Khoisan-tale|Khoisan]]-sprekende volke Suider-Afrika bewoon. Hul nasate het grootliks met ander volke vermeng en ander tale aangeneem. ’n Handjievol leef steeds van versameling, dikwels aangevul deur werk vir naburige boere in die droë streke rondom die [[Kalahari]]-woestyn, terwyl ’n groter aantal [[Namas|Nama]] hul tradisionele bestaanswyse voortsit deur vee aan te hou in [[Namibië]] en die aangrensende dele van Suid-Afrika. == Geskiedenis en verloop == Die oudste [[Pottebakkery|erdewerk]] wat gevind is in ’n gebied wat deur Bantoesprekers bewoon is (Shum Laka in die noorde van Kameroen), dateer uit 5000&nbsp;v.C. Die Proto-Bantoesprekers het in dorpies gewoon en [[Elaeis|oliepalms]], neute, graan en moontlik jamswortels verbou. Hulle het klipwerktuie gebruik, [[Bok|bokke]] en [[Tarentale|tarentale]] aangehou en bote gebou wat vir visvang gebruik is.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 24}} Ondanks intensiewe navorsing is die oorsaak van die Bantoe-ekspansie, en van die rigtings wat gevolg is, steeds onduidelik,{{Voetnota|’n Aanvanklike gedagte dat die verspreiding deur bevolkingsdruk ná die koms van landbou veroorsaak is, word vandag oor die algemeen verwerp.}} wat sommige navorsers laat meen dat dit toevallig begin het. Daar bestaan egter konsensus dat daar verskeie verspreidingsgebeurtenisse was.<ref name=":0">{{cite book |last=Juwayeyi |first=Yusuf M. |url=https://www.cambridge.org/core/books/archaeology-and-oral-tradition-in-malawi/7588016649895DA4A10FC2CCC6B5E336 |title=Archaeology and Oral Tradition in Malawi: Origins and Early History of the Chewa |date=2020 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-84701-253-1 |chapter=The Bantu origins of the Chewa |language=en}}</ref>{{Rp|at=bl. 23}} === c. 5000 v.C. tot c. 500 n.C. === Dit is onduidelik of die eerste verspreidingsverloop tot een migrasie gelei het, en of dit uit verskeie kleiner verspreidings op verskillende tye bestaan het.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 23}} Hoewel vroeë modelle gestel het dat die vroeë sprekers sowel yster gebruik het as landbou beoefen het, verskyn beslissende argeologiese getuienis dat hulle yster gebruik het eers so laat as 400&nbsp;v.C., al het hulle wel landbou beoefen.<ref>{{cite book |first=Jan |last=Vansina |title=Paths in the Rainforest: Toward a History of Political Tradition in Equatorial Africa |publisher=University of Wisconsin Press |location=Madison |date=1990 |isbn=978-0-2991-2573-8 |language=en}}</ref> Die Bantoesprekende volk het in twee breë groepe verdeel wat in verskillende rigtings versprei het; hulle staan as die "westelike stroom" en die "oostelike stroom" bekend.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 23–24}} ==== Westelike stroom ==== Vindplekke suid van Shum Laka (in die suide van Kameroen en in Gaboen) dui daarop dat die westelike stroom tussen 5000 en 3000&nbsp;v.C. begin het.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 24}} Die aanvanklike vordering was baie stadig, en sentraal-Kameroen is eers omstreeks 1500&nbsp;v.C. bereik. Dié traagheid was te wyte aan die aanvanklike gebrek aan ystergereedskap, wat dit heelwat makliker sou gemaak het om die woud skoon te maak, en die westelike stroom het waarskynlik die kus en die groot riviere van die Kongostelsel suidwaarts gevolg. Hulle het moontlik ook die see gebruik om die suidelike rand van die reënwoud te bereik.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 25}} Daar word vermoed dat die agteruitgang van die Wes-Sentraal-Afrikaanse [[reënwoud]] weens [[klimaatsverandering]] tussen 2000&nbsp;v.C. en 500&nbsp;v.C. die ekspansie gehelp het. Hulle het die suidelike rand van die woud teen omstreeks 500&nbsp;v.C. bereik.<ref name=":1" /> ==== Oostelike stroom ==== Die oostelike stroom, wat vermoedelik later as die westelike stroom begin het, het ooswaarts versprei, moontlik langs die noordelike rand van die reënwoud of langs die [[Ubangirivier]]. [[Urewe]]-erdewerk dui daarop dat hulle die gebied wes van die [[Victoriameer]] teen 500&nbsp;v.C. bereik het.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 25–26}} Dit was een van Afrika se oudste ystersmeltsentrums.<ref>{{cite journal |last1=Clist |first1=Bernard-Olivier |title=A critical reappraisal of the chronological framework of the Early Iron Age Urewe Industry |journal=MUNTU |date=1987 |volume=6 |pages=35–62 |hdl=1854/LU-3118804 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Paul |last2=Ashley |first2=Ceri |last3=Oteyo |first3=Gilbert |title=New Dates for Kansyore and Urewe Wares from Northern Nyanza, Kenya |journal=Azania: Archaeological Research in Africa |date=Januarie 2006 |volume=41 |issue=1 |pages=123–138 |doi=10.1080/00672700609480438 |s2cid=162233816 |language=en}}</ref> Teen die eerste eeu v.C. het Bantoesprekende gemeenskappe in die gebied van die [[Groot Mere van Afrika|Groot Mere]] tegnieke vir die smee van yster ontwikkel wat hulle in staat gestel het om koolstofstaal te vervaardig.<ref>{{cite journal |last1=Schmidt |first1=Peter |last2=Avery |first2=Donald H. |title=Complex Iron Smelting and Prehistoric Culture in Tanzania: Recent discoveries show complex technological achievement in African iron production |journal=Science |date=22 September 1978 |volume=201 |issue=4361 |pages=1085–1089 |doi=10.1126/science.201.4361.1085 |pmid=17830304 |s2cid=37926350 |language=en}}</ref> Verspreiding uit die gebied van die Groot Mere het in nog twee strome geskied. Die een het weswaarts getrek en in die Demokratiese Republiek van die Kongo en Angola by die westelike stroom aangesluit, terwyl die ander suidwaarts getrek en oor Oos- en Suider-Afrika versprei het.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 26}} Argeologiese vondste het getoon dat Bantoesprekende gemeenskappe tussen 100&nbsp;v.C. en 300&nbsp;n.C. in die kusgebiede van Misasa in Tanzanië en Kwale in Kenia aanwesig was. Dié gemeenskappe het ook met die gemeenskappe wat reeds aan die kus was, geïntegreer en ondertrou. Ander pioniersgroepe het teen 300&nbsp;n.C. langs die kus die hedendaagse [[KwaZulu-Natal]] in Suid-Afrika bereik, en teen 500&nbsp;n.C. die hedendaagse provinsie [[Limpopo]].<ref>{{cite book |first=Christopher |last=Ehret |title=An African Classical Age: Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to AD 400 |publisher=James Currey |location=Londen |date=1998 |url=https://books.google.com/books?id=1i-IBmCeNhUC |isbn=978-0-8139-2057-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |first=James L. |last=Newman |title=The Peopling of Africa: A Geographic Interpretation |publisher=Yale University Press |location=New Haven, Connecticut |date=1995 |isbn=978-0-300-07280-8 |url=https://archive.org/details/peoplingofafrica00newmrich |url-access=registration |language=en}}</ref><ref>{{cite book |first=Kevin |last=Shillington |title=History of Africa |edition=3de |publisher=St. Martin's Press |location=New York |date=2005 |language=en}}</ref> ==== Wisselwerking tussen Bantoesprekers en jagter-versamelaars ==== [[Lêer:Rock painting of men with sheilds.jpg|duimnael|[[Rotskuns|San-rotskuns]] wat ’n skilddraende vegter uitbeeld. Dit is vroeër vertolk as die uitbeelding van historiese gebeure, maar onlangse studies van San-kuns dui daarop dat dié wat "kontakskilderye" genoem word, godsdienstig van aard is en uitdrukking gee aan abstrakte konflik van uiteenlopende aard.<ref name=":5">{{cite book |last1=Chirikure |first1=Shadreck |url=https://books.google.com/books?id=3pa7CgAAQBAJ&pg=PT6 |title=Mapungubwe Reconsidered: A Living Legacy: Exploring Beyond the Rise and Decline of the Mapungubwe State |last2=Delius |first2=Peter |last3=Esterhuysen |first3=Amanda |display-authors=etal |date=1 Oktober 2015 |publisher=Real African Publishers Pty Ltd. |isbn=978-1-920655-06-8 |language=en}}</ref>{{Rp|at=bl. 65–66}}]] Deur die loop van die ekspansie het Bantoesprekers met verskeie [[Pigmee|pigmee]]groepe en [[Khoisan-tale|Khoisan]]-sprekers (jagter-versamelaarsgroepe) sowel as met [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Saharies]]-, [[Afro-Asiatiese tale|Afro-Asiaties]]- en ander [[Niger-Kongo-tale|Niger-Kongo]]-sprekers (landbougroepe) in aanraking gekom.<ref name=":1" /> Navorsing dui daarop dat daar volop kulturele en fisieke kontak tussen Bantoesprekers en jagter-versamelaars was, met ondertrouery wat algemeen was. Die verhoudinge was ingewikkeld, aangesien tale, tegnologieë, rituele en gene gedeel is.<ref name=":2">{{verwysing |last=de Maret |first=Pierre |chapter=Archaeologies of the Bantu Expansion |date=4 Julie 2013 |title=The Oxford Handbook of African Archaeology |editor-last=Mitchell |editor-first=Peter |chapter-url=https://academic.oup.com/edited-volume/28041/chapter-abstract/211950453 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-956988-5 |editor2-last=Lane |editor2-first=Paul J. |language=en}}</ref> Die groter Bantoesprekende bevolkings, gerugsteun deur veeboerdery, het die kleiner jagter-versamelaarsbevolkings dikwels opgeneem, met jagter-versamelaarsvroue wat na Bantoesprekende groepe getrek het en Bantoesprekende mans wat na jagter-versamelaarsgroepe getrek het. (Dit word gestaaf deur hedendaagse kultuurgebruike waarvolgens vroue uit landbougroepe nie met mans uit versamelaarsgroepe behoort te trou nie, terwyl die omgekeerde meer aanvaarbaar is.{{Voetnota|Een rede hiervoor kan wees dat die [[Lobola|bruidskat]] vir ’n jagter-versamelaarsvrou laer is as dié vir ’n Bantoesprekende vrou.}})<ref name=":3">{{cite journal |last1=Pakendorf |first1=Brigitte |last2=de Filippo |first2=Cesare |last3=Bostoen |first3=Koen |date=1 Januarie 2011 |title=Molecular Perspectives on the Bantu Expansion: A Synthesis |url=https://brill.com/view/journals/ldc/1/1/article-p50_3.xml |journal=Language Dynamics and Change |volume=1 |issue=1 |pages=50–88 |doi=10.1163/221058211X570349 |issn=2210-5832 |url-access=subscription |language=en}}</ref> Die gebruik van klapklanke (wat gewoonlik met Khoisan-tale verbind word) in die suidelike Bantoetale kan as getuienis hiervan beskou word.<ref name=":4">{{cite journal |last1=Pakendorf |first1=Brigitte |last2=Gunnink |first2=Hilde |last3=Sands |first3=Bonny |last4=Bostoen |first4=Koen |date=1 Januarie 2017 |title=Prehistoric Bantu-Khoisan language contact: A cross-disciplinary approach |url=https://brill.com/view/journals/ldc/7/1/article-p1_1.xml |journal=Language Dynamics and Change |volume=7 |issue=1 |pages=1–46 |doi=10.1163/22105832-00701002 |issn=2210-5832 |hdl-access=free |hdl=1854/LU-8519242 |language=en}}</ref> Mondelinge oorlewering dui daarop dat verdrywing soms die gevolg van konflik was.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 32}} Daar is ’n gebrek aan getuienis van vermenging in Angola, wat tot bespiegeling oor bevolkingsvervanging gelei het, hoewel dit nie genoeg is om ’n gevolgtrekking te maak nie.<ref name=":3" /> == Kritiek == Manfred K. H. Eggert het gesê dat "die huidige argeologiese rekord in die Sentraal-Afrikaanse reënwoud uiters brokkelrig en gevolglik ver van oortuigend is om as ’n weerspieëling van ’n bestendige instroming van Bantoesprekers in die woud beskou te word, wat nog te sê van beweging op groter skaal".<ref name="Eggert">{{cite journal |last1=Eggert |first1=Manfred K. H. |title=Genetizing Bantu: Historical Insight or Historical Trilemma? |journal=Medieval Worlds |date=2016 |issue=4 |pages=79–90 |doi=10.1553/medievalworlds_no4_2016s79 |doi-access=free |language=en}}</ref> Seidensticker (2024) wys daarop dat die heersende paradigma vir die Bantoe-ekspansie ’n geforseerde verband lê tussen die [[keramiek]] van Sentraal-Afrika en die [[Afrikatale|tale]] van Sentraal-Afrika, waarin die geografiese ligging van sprekers van die [[Bantoetale]] as sinoniem met die geografiese ligging van keramiekoorblyfsels hanteer word; die gewilde benadering om taalkundige rekonstruksies met [[Argeologie|argeologiese]] data te korreleer, het gelei tot die verbreiding van die foutiewe aanname en [[sirkelredenasie]] dat die vroegste keramiekvervaardiging in ’n gegewe gebied getuienis is van die vroegste teenwoordigheid van [[Bantoevolke|Bantoesprekers]].<ref name="Seidensticker">{{cite journal |last1=Seidensticker |first1=Dirk |title=Pikunda-Munda and Batalimo-Maluba Archaeological Investigations of the Iron Age Settlement History of the Western and Northern Congo Basin |journal=African Archaeological Review |date=28 Maart 2024 |volume=41 |issue=2 |pages=5–6 |doi=10.1007/s10437-024-09576-7 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10437-024-09576-7 |issn=0263-0338 |oclc=10194943180 |s2cid=268802330 |language=en}}</ref> Binne die hewige debat onder taalkundiges oor die woord "Bantoe" wys Seidensticker (2024) daarop dat daar ’n "diepgaande begripsneiging" was waarin ’n "suiwer tegniese [term] sonder enige nietaalkundige konnotasies omskep is in ’n benaming wat sonder onderskeid na taal, kultuur, samelewing en ras verwys".<ref name="Seidensticker" /> == Notas == {{Notas}} == Sien ook == * [[Bantoevolke]] * [[Bantoetale]] * [[Menslike migrasie]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leesstof == {{Refbegin}} * {{cite journal |last1=Bostoen |first1=Koen |last2=Clist |first2=Bernard |last3=Doumenge |first3=Charles |last4=Grollemund |first4=Rebecca |last5=Hombert |first5=Jean-Marie |last6=Muluwa |first6=Joseph Koni |last7=Maley |first7=Jean |title=Middle to Late Holocene Paleoclimatic Change and the Early Bantu Expansion in the Rain Forests of Western Central Africa |journal=Current Anthropology |date=Junie 2015 |volume=56 |issue=3 |pages=354–384 |doi=10.1086/681436 |s2cid=129501938 |language=en}} * {{cite journal |title=The Chronological Evidence for the Introduction of Domestic Stock into Southern Africa |first=C. Britt |last=Bousman |s2cid=161428419 |journal=The African Archaeological Review |volume=15 |issue=2 |pages=133–150 |date=Junie 1998 |jstor=25130649 |doi=10.1023/A:1022110818616 |language=en}} * {{cite journal |last1=Currie |first1=Thomas E. |last2=Meade |first2=Andrew |last3=Guillon |first3=Myrtille |last4=Mace |first4=Ruth |title=Cultural phylogeography of the Bantu Languages of sub-Saharan Africa |journal=Proceedings: Biological Sciences |date=2013 |volume=280 |issue=1762 |pages=1–8 |doi=10.1098/rspb.2013.0695 |jstor=23478639 |pmid=23658203 |pmc=3673054 |language=en}} * {{cite journal |last1=de Filippo |first1=Cesare |last2=Bostoen |first2=Koen |last3=Stoneking |first3=Mark |last4=Pakendorf |first4=Brigitte |title=Bringing together linguistic and genetic evidence to test the Bantu expansion |journal=Proceedings: Biological Sciences |date=2012 |volume=279 |issue=1741 |pages=3256–3263 |doi=10.1098/rspb.2012.0318 |jstor=41622670 |pmid=22628476 |pmc=3385717 |language=en}} * {{cite journal |last1=Holden |first1=Clare Janaki |title=Bantu Language Trees Reflect the Spread of Farming across Sub-Saharan Africa: A Maximum-Parsimony Analysis |journal=Proceedings: Biological Sciences |date=2002 |volume=269 |issue=1493 |pages=793–799 |doi=10.1098/rspb.2002.1955 |jstor=3067712 |pmid=11958710 |pmc=1690959 |language=en}} * {{cite journal |last1=Li |first1=Sen |last2=Schlebusch |first2=Carina |last3=Jakobsson |first3=Mattias |title=Genetic variation reveals large-scale population expansion and migration during the expansion of Bantu-speaking peoples |journal=Proceedings: Biological Sciences |date=2014 |volume=281 |issue=1793 |pages=1–9 |jstor=43600725 |language=en}} * {{cite book |last1=Njoku |first1=Raphael Chijioke |chapter=Bantu Migrations and Cultural Transnationalism in the Ancient Global Age, c. 2500 BCE–1400 CE |pages=67–88 |jstor=j.ctv114c79k.8 |title=West African Masking Traditions and Diaspora Masquerade Carnivals |date=2020 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-58046-984-5 |language=en}} * {{cite journal |last=Vansina |first=Jan |title=Western Bantu Expansion |journal=The Journal of African History |volume=25 |issue=2 |date=1984 |pages=129–45 |doi=10.1017/S0021853700022829 |jstor=181385 |s2cid=163034445 |language=en}} {{Refeindig}} == Eksterne skakels == * {{cite journal |last1=Berniell-Lee |first1=G. |last2=Calafell |first2=F. |last3=Bosch |first3=E. |display-authors=etal |title=Genetic and Demographic Implications of the Bantu Expansion: Insights from Human Paternal Lineages |journal=Molecular Biology and Evolution |date=1 Julie 2009 |volume=26 |issue=7 |pages=1581–1589 |doi=10.1093/molbev/msp069 |pmid=19369595 |doi-access=free |language=en}} * [http://www.ddl.ish-lyon.cnrs.fr/fulltext/hombert/Hombert_2009_Bantu_Hunter_Gatherers.pdf Bantu Expansion and Hunter-gatherers] {{en}} * {{cite journal |last1=Patin |first1=Etienne |last2=Lopez |first2=Marie |last3=Grollemund |first3=Rebecca |display-authors=etal |title=Dispersals and genetic adaptation of Bantu-speaking populations in Africa and North America |journal=Science |date=5 Mei 2017 |volume=356 |issue=6337 |pages=543–546 |doi=10.1126/science.aal1988 |pmid=28473590 |bibcode=2017Sci...356..543P |hdl=10216/109265 |s2cid=3094410 |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02277558 |hdl-access=free |language=en}} {{Portaal|Geskiedenis}} [[Kategorie:Bantoevolke]] [[Kategorie:Geskiedenis van Afrika]] [[Kategorie:Voorgeskiedenis]] [[Kategorie:1ste millennium v.C.]] l2elkb0j2bvlndgkbhfqev3m4pdc3ej 2966511 2966510 2026-09-11T18:31:24Z Pynappel 70858 /* Teorieë oor die ekspansie */ 2966511 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bantu Phillipson.png|duimnael|320px|Chronologiese oorsig volgens Nurse en Philippson (2003):<ref>{{cite book |last1=Nurse |first1=Derek |last2=Philippson |first2=Gérard |title=The Bantu Languages |date=2003 |publisher=Routledge |isbn=978-0-7007-1134-5}}</ref> <br />'''1''' = 4&nbsp;000–3&nbsp;500 BP (jaar voor hede): oorsprong <br />'''2''' = 3&nbsp;500 BP: aanvanklike ekspansie <br />"vroeë splitsing": '''2.a''' = oostelik,{{spasies|2}}'''2.b''' = westelik<ref>{{cite journal |last1=Patin |first1=Etienne |last2=Lopez |first2=Marie |last3=Grollemund |first3=Rebecca |display-authors=etal |title=Dispersals and genetic adaptation of Bantu-speaking populations in Africa and North America |journal=Science |date=5 Mei 2017 |volume=356 |issue=6337 |pages=543–546 |doi=10.1126/science.aal1988 |pmid=28473590 |bibcode=2017Sci...356..543P |hdl=10216/109265 |s2cid=3094410 |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02277558 |hdl-access=free |language=en}}</ref> <br />'''3''' = 2&nbsp;000–1&nbsp;500 BP: [[Urewe]]-kern van Oos-Bantoe <br />'''4'''–'''7''': suidwaartse opmars <br />'''9''' = 2&nbsp;500 BP: Kongo-kern <br />'''10''' = 2&nbsp;000–1&nbsp;000 BP: laaste fase]] [[Lêer:East and southern africa early iron age.png|duimnael|300px|Kaart wat die verspreiding van die vroeë [[Ystertydperk]] oor Afrika aandui; al die getalle is n.C.-datums, behalwe die "250 v.C."-datum.]] Die '''Bantoe-ekspansie'''<ref name=":1">{{cite book |last1=Bostoen |first1=Koen |url=https://oxfordre.com/africanhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-191 |title=Oxford Research Encyclopedia of African History |date=2018 |isbn=978-0-19-027773-4 |chapter=The Bantu Expansion |doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.191 |language=en}}</ref><ref name="legacy" /><ref>{{cite journal |last1=Grollemund |first1=Rebecca |last2=Branford |first2=Simon |last3=Bostoen |first3=Koen |last4=Meade |first4=Andrew |last5=Venditti |first5=Chris |last6=Pagel |first6=Mark |title=Bantu expansion shows that habitat alters the route and pace of human dispersals |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=27 Oktober 2015 |volume=112 |issue=43 |pages=13296–13301 |doi=10.1073/pnas.1503793112 |doi-access=free |pmid=26371302 |pmc=4629331 |bibcode=2015PNAS..11213296G |language=en}}</ref> was ’n groot reeks voorhistoriese [[Menslike migrasie|migrasies]] van die oorspronklike Proto-Bantoesprekende [[Bantoevolke|groep]],<ref name="Clark">{{cite book |last1=Clark |first1=John Desmond |last2=Brandt |first2=Steven A. |title=From Hunters to Farmers: The Causes and Consequences of Food Production in Africa |publisher=University of California Press |year=1984 |page=33 |url=https://books.google.com/books?id=dftPHu1o2s8C&pg=PA33 |isbn=978-0-520-04574-3 |language=en}}</ref><ref name="Adler">{{cite book |last1=Adler |first1=Philip J. |last2=Pouwels |first2=Randall L. |title=World Civilizations: Since 1500 |publisher=Cengage Learning |year=2007 |page=169 |url=https://books.google.com/books?id=mPoqfoiIp4sC&pg=PA169 |isbn=978-0-495-50262-3 |language=en}}</ref> wat vanuit ’n oorspronklike kern in die gebied van [[Wes-Afrika|Wes-]] en [[Sentraal-Afrika]] oor Sentraal-Afrika, [[Oos-Afrika]] en [[Suider-Afrika]] versprei het. In die proses het die Proto-Bantoesprekende setlaars bestaande [[Jagter-versamelaar|jagter-versamelaar]]- en veeboergroepe wat hulle teëgekom het, opgeneem, verdryf en moontlik in sommige gevalle vervang. Daar is taalkundige bewyse vir dié ekspansie – ’n groot aantal van die tale wat in Afrika suid van die ewenaar gepraat word, stem opvallend met mekaar ooreen, wat op ’n onlangse gemeenskaplike kulturele oorsprong van hul oorspronklike sprekers dui. Die taalkundige kern van die [[Bantoetale]], wat ’n tak van die Atlanties-Kongo-taalfamilie vorm, was in die suidelike streke van [[Kameroen]] geleë.<ref>{{cite journal |first1=Gemma |last1=Berniell-Lee |first2=Francesc |last2=Calafell |first3=Elena |last3=Bosch |display-authors=etal |title=Genetic and Demographic Implications of the Bantu Expansion: Insights from Human Paternal Lineages |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=26 |issue=7 |pages=1581–9 |date=2006 |doi=10.1093/molbev/msp069 |pmid=19369595 |doi-access=free |language=en}}</ref> Genetiese bewyse dui ook daarop dat daar ’n groot menslike migrasie uit Sentraal-Afrika was, met wisselende vlakke van vermenging met die plaaslike bevolking.<ref name="legacy" /><ref name="dense" /> Daar word geglo dat die ekspansie tussen sowat 6&nbsp;000 en 1&nbsp;500 jaar gelede (ongeveer 4000&nbsp;v.C. tot 500&nbsp;n.C.) plaasgevind het. Taalkundige ontleding dui daarop dat die ekspansie in twee rigtings verloop het: die eerste (die sogenaamde "westelike stroom") het suidwaarts beweeg, hetsy langs die kus van die [[Atlantiese Oseaan]] of met die riviere deur die Kongo-reënwoud, en het teen omstreeks 500&nbsp;v.C. sentraal-[[Angola]] bereik. Die tweede (die sogenaamde "oostelike stroom") het ooswaarts beweeg, hetsy langs die noordelike rand van die woud of langs die [[Ubangirivier]], en het teen omstreeks 500&nbsp;v.C. die gebied wes van die [[Victoriameer]] bereik. Van daar af het hulle in twee groepe verdeel: die een het weswaarts getrek om weer by die westelike stroom aan te sluit, en die ander het oor Oos- en Suider-Afrika versprei. Die ekspansie het die gebied wat vandag as [[Suid-Afrika]] bekend staan waarskynlik reeds teen 300&nbsp;n.C. bereik.<ref>{{cite journal |first=J. |last=Vansina |title=New Linguistic Evidence and 'The Bantu Expansion' |journal=Journal of African History |volume=36 |issue=2 |pages=173–195 |year=1995 |jstor=182309 |doi=10.1017/S0021853700034101 |s2cid=162117464 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1126/science.1172257 |title=The Genetic Structure and History of Africans and African Americans |year=2009 |last1=Tishkoff |first1=S. A. |last2=Reed |first2=F. A. |last3=Friedlaender |first3=F. R. |display-authors=etal |journal=Science |volume=324 |issue=5930 |pages=1035–44 |pmid=19407144 |pmc=2947357 |bibcode=2009Sci...324.1035T |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=15340834 |year=2004 |last1=Plaza |first1=S |last2=Salas |first2=A |last3=Calafell |first3=F |display-authors=etal |s2cid=13213447 |title=Insights into the western Bantu dispersal: MtDNA lineage analysis in Angola |volume=115 |issue=5 |pages=439–47 |doi=10.1007/s00439-004-1164-0 |journal=Human Genetics |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=19383166 |year=2009 |last1=Coelho |first1=M |last2=Sequeira |first2=F |last3=Luiselli |first3=D |display-authors=etal |s2cid=7760419 |title=On the edge of Bantu expansions: MtDNA, Y chromosome and lactase persistence genetic variation in southwestern Angola |volume=9 |page=80 |doi=10.1186/1471-2148-9-80 |pmc=2682489 |journal=BMC Evolutionary Biology |issue=1 |bibcode=2009BMCEE...9...80C |doi-access=free |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=21109585 |year=2011 |last1=De Filippo |first1=C |last2=Barbieri |first2=C |last3=Whitten |first3=M |display-authors=etal |title=Y-chromosomal variation in sub-Saharan Africa: Insights into the history of Niger–Congo groups |volume=28 |issue=3 |pages=1255–69 |doi=10.1093/molbev/msq312 |journal=Molecular Biology and Evolution |pmc=3561512 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=21453002 |year=2011 |last1=Alves |first1=I |last2=Coelho |first2=M |last3=Gignoux |first3=C |display-authors=etal |s2cid=20841059 |title=Genetic homogeneity across Bantu-speaking groups from Mozambique and Angola challenges early split scenarios between East and West Bantu populations |volume=83 |issue=1 |pages=13–38 |doi=10.3378/027.083.0102 |journal=Human Biology |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |pmid=19425093 |year=2009 |last1=Castrì |first1=L |last2=Tofanelli |first2=S |last3=Garagnani |first3=P |display-authors=etal |title=MtDNA variability in two Bantu-speaking populations (Shona and Hutu) from Eastern Africa: Implications for peopling and migration patterns in sub-Saharan Africa |volume=140 |issue=2 |pages=302–11 |doi=10.1002/ajpa.21070 |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en}}</ref> == Teorieë oor die ekspansie == Bantoekundiges meen dat die Bantoe-ekspansie heel waarskynlik op die hooglande tussen die hedendaagse [[Kameroen]] en [[Nigerië]] begin het.<ref>{{cite journal |last1=Koile |first1=Ezequiel |last2=Greenhill |first2=Simon J. |last3=Blasi |first3=Damián E. |last4=Bouckaert |first4=Remco |last5=Gray |first5=Russell D. |date=9 Augustus 2022 |title=Phylogeographic analysis of the Bantu language expansion supports a rainforest route |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=119 |issue=32 |doi=10.1073/pnas.2112853119 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=9372543 |pmid=35914165 |bibcode=2022PNAS..11912853K |language=en}}</ref> Die Mambilla-streek van 60&nbsp;000&nbsp;km², wat hier oor die grensgebiede strek, is geïdentifiseer as die tuiste van die oorblyfsels van "die Bantoe wat tuis gebly het" toe die grootste deel van die Bantoesprekers uit die streek weggetrek het. Argeologiese getuienis uit die afsonderlike werk van Jean Hurault (1979, 1986 en 1988) en Rigobert Tueché (2000) in die streek dui op kulturele kontinuïteit van 3000&nbsp;v.C. tot vandag toe.<ref>{{cite journal |last1=Zeitlyn |first1=David |last2=Connell |first2=Bruce |title=Ethnogenesis and Fractal History on an African Frontier: Mambila-Njerep-Mandulu |journal=The Journal of African History |date=2003 |volume=44 |issue=1 |pages=117–138 |doi=10.1017/S002185370200823X |jstor=4100385 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:c536bd12-0c24-4444-bfc5-d2471fbbfdb2 |language=en}}</ref> Die meerderheid van die groepe van die Bamenda-hooglande (wat al 2&nbsp;000 jaar lank tot vandag toe bewoon word), effens suid van en aangrensend aan die Mambilla-streek, het ’n ou geskiedenis van afkoms uit die noorde, in die rigting van die Mambilla-streek. Aanvanklik het argeoloë aangeneem dat hulle argeologiese ooreenkomste sou vind in die ou kulture van die streke waardeur die Bantoesprekers na bewering getrek het. Taalkundiges, wat die tale geklassifiseer en ’n stamboom van verwantskappe opgestel het, het gemeen dat hulle elemente van die materiële kultuur sou kon rekonstrueer. Hulle het aanvaar dat die ekspansie veroorsaak is deur die ontwikkeling van die [[landbou]], die maak van [[keramiek]] en die gebruik van [[yster]], wat die ontginning van nuwe ekologiese sones moontlik gemaak het. In 1966 het Roland Oliver ’n artikel gepubliseer wat hierdie korrelasies as ’n redelike hipotese voorgehou het.<ref>{{cite journal |doi=10.1017/S0021853700006472 |jstor=180108 |title=The Problem of the Bantu Expansion |year=1966 |last1=Oliver |first1=Roland |journal=The Journal of African History |volume=7 |issue=3 |pages=361–376 |s2cid=162287894 |language=en}}</ref> Die veronderstelde Bantoe-ekspansie het die jagter-versamelaars van die proto-[[Khoisan]], wat voorheen Suider-Afrika bewoon het, verdryf of geassimileer. In Oos- en Suider-Afrika het Bantoesprekers moontlik veeboerdery oorgeneem by ander, onverwante [[Koesjitiese tale|Koesjities]]- en Niloties-sprekende volke wat hulle teëgekom het. Veewagterspraktyke het die verre suide etlike eeue voor die Bantoesprekende migrante bereik. [[Argeologie|Argeologiese]], [[Taalwetenskappe|taalkundige]], [[Genetika|genetiese]] en omgewingsgetuienis ondersteun almal die gevolgtrekking dat die Bantoe-ekspansie ’n beduidende menslike migrasie was. Oor die algemeen het die bewegings van Bantoesprekende volke uit die grensstreek tussen Kameroen en Nigerië deur ’n groot deel van Afrika suid van die Sahara die genetiese struktuur van die vasteland radikaal hervorm en tot uitgebreide vermenging tussen migrante en plaaslike bevolkings gelei.<ref name="dense">{{cite journal |last1=Bird |first1=Nancy |last2=Ormond |first2=Louise |last3=Awah |first3=Paschal |display-authors=etal |title=Dense sampling of ethnic groups within African countries reveals fine-scale genetic structure and extensive historical admixture |journal=Science Advances |date=2023 |volume=9 |issue=13 |doi=10.1126/sciadv.abq2616 |issn=2375-2548 |pmid=36989356 |pmc=10058250 |bibcode=2023SciA....9.2616B |language=en}}</ref> ’n Genetiese studie van 2023 van 1&nbsp;487 Bantoesprekers uit 143 bevolkings in 14 Afrikalande het aan die lig gebring dat die ekspansie sowat 4&nbsp;000 jaar gelede in Wes-Afrika plaasgevind het. Die resultate het getoon dat Bantoesprekers beduidende genevloei ontvang het van plaaslike groepe in die streke waarheen hulle uitgebrei het.<ref name="legacy">{{cite journal |last1=Fortes-Lima |first1=Cesar A. |last2=Burgarella |first2=Concetta |last3=Hammarén |first3=Rickard |display-authors=etal |title=The genetic legacy of the expansion of Bantu-speaking peoples in Africa |journal=Nature |date=5 April 2023 |volume=625 |issue=7995 |pages=540–547 |doi=10.1038/s41586-023-06770-6 |pmid=38030719 |pmc=10794141 |hdl=1854/LU-01GYSSJZXPWXA5Z7DVSNTP0DQA |s2cid=258009425 |bibcode=2024Natur.625..540F |language=en}}</ref> Die oorheersende vaderlike [[haplogroep]] onder die Bantoe is E1b1a1-M2.<ref name="Your DNA Guide">{{cite web |url=https://www.yourdnaguide.com/ydgblog/ydna-haplogroup-e/ |title=Y-DNA Haplogroup E: E1b1b and E1b1a |work=Your DNA Guide |date=November 2021 |language=en}}</ref> Die voorouers van die Bantoe het oorspronklik uit Noordoos-Afrika gekom en om die "groen [[Sahara]]" beweeg.<ref name="Shriner">{{cite journal |last1=Shriner |first1=Daniel |last2=Rotimi |first2=Charles N. |title=Whole-Genome-Sequence-Based Haplotypes Reveal Single Origin of the Sickle Allele during the Holocene Wet Phase |journal=American Journal of Human Genetics |volume=102 |issue=4 |pages=547–556 |date=April 2018 |pmid=29526279 |pmc=5985360 |issn=0002-9297 |oclc=7353789016 |doi=10.1016/j.ajhg.2018.02.003 |language=en}}</ref> Op grond van tandkundige getuienis het Irish (2016) tot die gevolgtrekking gekom dat die gemeenskaplike voorouers van die Wes-Afrikaanse en Proto-Bantoevolke moontlik in die westelike deel van die Sahara ontstaan het, gedurende die Kiffiaanse tydperk by Gobero, en dat hulle moontlik suidwaarts uit die Sahara na verskeie dele van [[Wes-Afrika]] (bv. [[Benin]], Kameroen, [[Ghana]], Nigerië en [[Togo]]) getrek het weens die verwoestyning van die groen Sahara omstreeks 7000&nbsp;v.C.<ref name="Irish">{{cite conference |last1=Irish |first1=Joel D |title=Tracing the 'Bantu Expansion' from its source: Dental nonmetric affinities among West African and neighboring populations |date=2016 |doi=10.13140/RG.2.2.14163.78880 |s2cid=131878510 |conference=American Association of Physical Anthropologists |language=en}}</ref> Vanuit Nigerië en Kameroen het landbouende Proto-Bantoevolke begin migreer en gedurende die migrasie tussen 2500&nbsp;v.C. en 1200&nbsp;v.C. in Oos-Bantoevolke (bv. in die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]]) en Wes-Bantoevolke (bv. in die [[Republiek van die Kongo]] en [[Gaboen]]) verdeel.<ref name="Irish" /> == Demografie voor die ekspansie == Voor die ekspansie van Bantoesprekende boere is Sentraal-, Suider- en Suidoos-Afrika waarskynlik bewoon deur [[Pigmee|pigmee]]-versamelaars, [[Khoisan-tale|Khoisan]]-sprekende [[Jagter-versamelaar|jagter-versamelaars]], [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Sahariessprekende]] veewagters en [[Koesjitiese tale|Koesjities]]-sprekende veeboere. === Sentraal-Afrika === Daar word vermoed dat die Sentraal-Afrikaanse pigmeë en die Bantoesprekers sowat 70&nbsp;000 jaar gelede uit ’n gemeenskaplike voorouerbevolking vertak het.<ref>{{cite web |first=Elias |last=Awad |title=Common Origins of Pygmies and Bantus |url=http://www2.cnrs.fr/en/1164.htm |work=CNRS International Magazine |publisher=Centre National de la Recherche Scientifique |access-date=27 November 2014 |language=en}}</ref> Baie Batwa-groepe praat Bantoetale, maar ’n aansienlike deel van hul woordeskat is nie van Bantoe-oorsprong nie. ’n Groot deel daarvan is plantkundig, handel oor die insameling van heuning of is andersins op die woud toegespits, en word tussen die westelike Batwa-groepe gedeel. Daar is voorgestel dat dit die oorblyfsel is van ’n onafhanklike westelike Batwa-taal (Mbenga of "Baaka").<ref>{{cite book |first=Serge |last=Bahuchet |date=1993 |chapter=History of the Inhabitants of the Central African Rain Forest: Perspectives from Comparative Linguistics |pages=37–54 |editor-first=C.M. |editor-last=Hladik |title=Tropical Forests, People, and Food: Biocultural Interactions and Applications to Development |location=Parys |publisher=Unesco/Parthenon |isbn=978-9-2310-2879-3 |language=en}}</ref> === Suidoos-Afrika === Voor die koms van Bantoesprekers in Suidoos-Afrika het [[Koesjitiese tale|Koesjities]]-sprekende volke vanuit die [[Ethiopiese Hoogland]] en ander noordeliker gebiede na die streek gemigreer. Die eerste golwe het bestaan uit sprekers van Suid-Koesjitiese tale, wat van sowat 5&nbsp;000 jaar gelede af om die [[Turkanameer]] en in dele van [[Tanzanië]] gevestig het. Baie eeue later, omstreeks 1000&nbsp;n.C., het sommige sprekers van Oos-Koesjitiese tale hulle ook in die noorde en aan die kus van [[Kenia]] gevestig.<ref name="Map">{{cite web |title=Early migrations into East Africa |url=http://www.enzimuseum.org/after-the-stone-age/early-migrations-into-east-africa |work=Enzi |language=en}}</ref> [[Khoisan-tale|Khoisan]]-sprekende jagter-versamelaars het Suidoos-Afrika ook voor die Bantoe-ekspansie bewoon.<ref name="AmbroseSG">{{cite journal |last1=Ambrose |first1=Stanley H. |date=1986 |title=Hunter-gatherer adaptations to non-marginal environments: an ecological and archaeological assessment of the Dorobo model |journal=Sprache und Geschichte in Afrika |volume=7 |issue=2 |pages=11–42 |language=en}}</ref> [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Sahariessprekende]] veewagterbevolkings het ’n derde groep van die streek se bewoners voor die Bantoe-ekspansie gevorm.<ref name="EhretHRSC">{{cite book |last=Ehret |first=Christopher |title=The Historical Reconstruction of Southern Cushitic Phonology and Vocabulary |date=1980 |publisher=Reimer |volume=5 van Kölner Beiträge zur Afrikanistik |location=Berlyn |page=407 |language=en}}</ref><ref name="EhretCHS">{{cite book |last=Ehret |first=Christopher |title=Culture History in the Southern Sudan |date=1983 |publisher=British Institute in Eastern Africa |isbn=978-1-872566-04-7 |editor-last1=Mack |editor-first1=John |location=Nairobi, Kenia |pages=19–48 |editor-last2=Robertshaw |editor-first2=Peter |language=en}}</ref><ref name="AmbroseALR">{{cite book |last=Ambrose |first=Stanley H. |title=The Archaeological and Linguistic Reconstruction of African History |date=1982 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-5200-4593-4 |editor-last1=Ehret |editor-first1=Christopher |pages=104–157 |chapter=Archaeological and Linguistic Reconstructions of History in East Africa |editor-last2=Posnansky |editor-first2=Merrick |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kJMFMpoHuVgC&pg=PA104 |language=en}}</ref> === Suider-Afrika === Voor die Bantoe-ekspansie het [[Khoisan-tale|Khoisan]]-sprekende volke Suider-Afrika bewoon. Hul nasate het grootliks met ander volke vermeng en ander tale aangeneem. ’n Handjievol leef steeds van versameling, dikwels aangevul deur werk vir naburige boere in die droë streke rondom die [[Kalahari]]-woestyn, terwyl ’n groter aantal [[Namas|Nama]] hul tradisionele bestaanswyse voortsit deur vee aan te hou in [[Namibië]] en die aangrensende dele van Suid-Afrika. == Geskiedenis en verloop == Die oudste [[Pottebakkery|erdewerk]] wat gevind is in ’n gebied wat deur Bantoesprekers bewoon is (Shum Laka in die noorde van Kameroen), dateer uit 5000&nbsp;v.C. Die Proto-Bantoesprekers het in dorpies gewoon en [[Elaeis|oliepalms]], neute, graan en moontlik jamswortels verbou. Hulle het klipwerktuie gebruik, [[Bok|bokke]] en [[Tarentale|tarentale]] aangehou en bote gebou wat vir visvang gebruik is.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 24}} Ondanks intensiewe navorsing is die oorsaak van die Bantoe-ekspansie, en van die rigtings wat gevolg is, steeds onduidelik,{{Voetnota|’n Aanvanklike gedagte dat die verspreiding deur bevolkingsdruk ná die koms van landbou veroorsaak is, word vandag oor die algemeen verwerp.}} wat sommige navorsers laat meen dat dit toevallig begin het. Daar bestaan egter konsensus dat daar verskeie verspreidingsgebeurtenisse was.<ref name=":0">{{cite book |last=Juwayeyi |first=Yusuf M. |url=https://www.cambridge.org/core/books/archaeology-and-oral-tradition-in-malawi/7588016649895DA4A10FC2CCC6B5E336 |title=Archaeology and Oral Tradition in Malawi: Origins and Early History of the Chewa |date=2020 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-84701-253-1 |chapter=The Bantu origins of the Chewa |language=en}}</ref>{{Rp|at=bl. 23}} === c. 5000 v.C. tot c. 500 n.C. === Dit is onduidelik of die eerste verspreidingsverloop tot een migrasie gelei het, en of dit uit verskeie kleiner verspreidings op verskillende tye bestaan het.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 23}} Hoewel vroeë modelle gestel het dat die vroeë sprekers sowel yster gebruik het as landbou beoefen het, verskyn beslissende argeologiese getuienis dat hulle yster gebruik het eers so laat as 400&nbsp;v.C., al het hulle wel landbou beoefen.<ref>{{cite book |first=Jan |last=Vansina |title=Paths in the Rainforest: Toward a History of Political Tradition in Equatorial Africa |publisher=University of Wisconsin Press |location=Madison |date=1990 |isbn=978-0-2991-2573-8 |language=en}}</ref> Die Bantoesprekende volk het in twee breë groepe verdeel wat in verskillende rigtings versprei het; hulle staan as die "westelike stroom" en die "oostelike stroom" bekend.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 23–24}} ==== Westelike stroom ==== Vindplekke suid van Shum Laka (in die suide van Kameroen en in Gaboen) dui daarop dat die westelike stroom tussen 5000 en 3000&nbsp;v.C. begin het.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 24}} Die aanvanklike vordering was baie stadig, en sentraal-Kameroen is eers omstreeks 1500&nbsp;v.C. bereik. Dié traagheid was te wyte aan die aanvanklike gebrek aan ystergereedskap, wat dit heelwat makliker sou gemaak het om die woud skoon te maak, en die westelike stroom het waarskynlik die kus en die groot riviere van die Kongostelsel suidwaarts gevolg. Hulle het moontlik ook die see gebruik om die suidelike rand van die reënwoud te bereik.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 25}} Daar word vermoed dat die agteruitgang van die Wes-Sentraal-Afrikaanse [[reënwoud]] weens [[klimaatsverandering]] tussen 2000&nbsp;v.C. en 500&nbsp;v.C. die ekspansie gehelp het. Hulle het die suidelike rand van die woud teen omstreeks 500&nbsp;v.C. bereik.<ref name=":1" /> ==== Oostelike stroom ==== Die oostelike stroom, wat vermoedelik later as die westelike stroom begin het, het ooswaarts versprei, moontlik langs die noordelike rand van die reënwoud of langs die [[Ubangirivier]]. [[Urewe]]-erdewerk dui daarop dat hulle die gebied wes van die [[Victoriameer]] teen 500&nbsp;v.C. bereik het.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 25–26}} Dit was een van Afrika se oudste ystersmeltsentrums.<ref>{{cite journal |last1=Clist |first1=Bernard-Olivier |title=A critical reappraisal of the chronological framework of the Early Iron Age Urewe Industry |journal=MUNTU |date=1987 |volume=6 |pages=35–62 |hdl=1854/LU-3118804 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Paul |last2=Ashley |first2=Ceri |last3=Oteyo |first3=Gilbert |title=New Dates for Kansyore and Urewe Wares from Northern Nyanza, Kenya |journal=Azania: Archaeological Research in Africa |date=Januarie 2006 |volume=41 |issue=1 |pages=123–138 |doi=10.1080/00672700609480438 |s2cid=162233816 |language=en}}</ref> Teen die eerste eeu v.C. het Bantoesprekende gemeenskappe in die gebied van die [[Groot Mere van Afrika|Groot Mere]] tegnieke vir die smee van yster ontwikkel wat hulle in staat gestel het om koolstofstaal te vervaardig.<ref>{{cite journal |last1=Schmidt |first1=Peter |last2=Avery |first2=Donald H. |title=Complex Iron Smelting and Prehistoric Culture in Tanzania: Recent discoveries show complex technological achievement in African iron production |journal=Science |date=22 September 1978 |volume=201 |issue=4361 |pages=1085–1089 |doi=10.1126/science.201.4361.1085 |pmid=17830304 |s2cid=37926350 |language=en}}</ref> Verspreiding uit die gebied van die Groot Mere het in nog twee strome geskied. Die een het weswaarts getrek en in die Demokratiese Republiek van die Kongo en Angola by die westelike stroom aangesluit, terwyl die ander suidwaarts getrek en oor Oos- en Suider-Afrika versprei het.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 26}} Argeologiese vondste het getoon dat Bantoesprekende gemeenskappe tussen 100&nbsp;v.C. en 300&nbsp;n.C. in die kusgebiede van Misasa in Tanzanië en Kwale in Kenia aanwesig was. Dié gemeenskappe het ook met die gemeenskappe wat reeds aan die kus was, geïntegreer en ondertrou. Ander pioniersgroepe het teen 300&nbsp;n.C. langs die kus die hedendaagse [[KwaZulu-Natal]] in Suid-Afrika bereik, en teen 500&nbsp;n.C. die hedendaagse provinsie [[Limpopo]].<ref>{{cite book |first=Christopher |last=Ehret |title=An African Classical Age: Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to AD 400 |publisher=James Currey |location=Londen |date=1998 |url=https://books.google.com/books?id=1i-IBmCeNhUC |isbn=978-0-8139-2057-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |first=James L. |last=Newman |title=The Peopling of Africa: A Geographic Interpretation |publisher=Yale University Press |location=New Haven, Connecticut |date=1995 |isbn=978-0-300-07280-8 |url=https://archive.org/details/peoplingofafrica00newmrich |url-access=registration |language=en}}</ref><ref>{{cite book |first=Kevin |last=Shillington |title=History of Africa |edition=3de |publisher=St. Martin's Press |location=New York |date=2005 |language=en}}</ref> ==== Wisselwerking tussen Bantoesprekers en jagter-versamelaars ==== [[Lêer:Rock painting of men with sheilds.jpg|duimnael|[[Rotskuns|San-rotskuns]] wat ’n skilddraende vegter uitbeeld. Dit is vroeër vertolk as die uitbeelding van historiese gebeure, maar onlangse studies van San-kuns dui daarop dat dié wat "kontakskilderye" genoem word, godsdienstig van aard is en uitdrukking gee aan abstrakte konflik van uiteenlopende aard.<ref name=":5">{{cite book |last1=Chirikure |first1=Shadreck |url=https://books.google.com/books?id=3pa7CgAAQBAJ&pg=PT6 |title=Mapungubwe Reconsidered: A Living Legacy: Exploring Beyond the Rise and Decline of the Mapungubwe State |last2=Delius |first2=Peter |last3=Esterhuysen |first3=Amanda |display-authors=etal |date=1 Oktober 2015 |publisher=Real African Publishers Pty Ltd. |isbn=978-1-920655-06-8 |language=en}}</ref>{{Rp|at=bl. 65–66}}]] Deur die loop van die ekspansie het Bantoesprekers met verskeie [[Pigmee|pigmee]]groepe en [[Khoisan-tale|Khoisan]]-sprekers (jagter-versamelaarsgroepe) sowel as met [[Nilo-Sahariese tale|Nilo-Saharies]]-, [[Afro-Asiatiese tale|Afro-Asiaties]]- en ander [[Niger-Kongo-tale|Niger-Kongo]]-sprekers (landbougroepe) in aanraking gekom.<ref name=":1" /> Navorsing dui daarop dat daar volop kulturele en fisieke kontak tussen Bantoesprekers en jagter-versamelaars was, met ondertrouery wat algemeen was. Die verhoudinge was ingewikkeld, aangesien tale, tegnologieë, rituele en gene gedeel is.<ref name=":2">{{verwysing |last=de Maret |first=Pierre |chapter=Archaeologies of the Bantu Expansion |date=4 Julie 2013 |title=The Oxford Handbook of African Archaeology |editor-last=Mitchell |editor-first=Peter |chapter-url=https://academic.oup.com/edited-volume/28041/chapter-abstract/211950453 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-956988-5 |editor2-last=Lane |editor2-first=Paul J. |language=en}}</ref> Die groter Bantoesprekende bevolkings, gerugsteun deur veeboerdery, het die kleiner jagter-versamelaarsbevolkings dikwels opgeneem, met jagter-versamelaarsvroue wat na Bantoesprekende groepe getrek het en Bantoesprekende mans wat na jagter-versamelaarsgroepe getrek het. (Dit word gestaaf deur hedendaagse kultuurgebruike waarvolgens vroue uit landbougroepe nie met mans uit versamelaarsgroepe behoort te trou nie, terwyl die omgekeerde meer aanvaarbaar is.{{Voetnota|Een rede hiervoor kan wees dat die [[Lobola|bruidskat]] vir ’n jagter-versamelaarsvrou laer is as dié vir ’n Bantoesprekende vrou.}})<ref name=":3">{{cite journal |last1=Pakendorf |first1=Brigitte |last2=de Filippo |first2=Cesare |last3=Bostoen |first3=Koen |date=1 Januarie 2011 |title=Molecular Perspectives on the Bantu Expansion: A Synthesis |url=https://brill.com/view/journals/ldc/1/1/article-p50_3.xml |journal=Language Dynamics and Change |volume=1 |issue=1 |pages=50–88 |doi=10.1163/221058211X570349 |issn=2210-5832 |url-access=subscription |language=en}}</ref> Die gebruik van klapklanke (wat gewoonlik met Khoisan-tale verbind word) in die suidelike Bantoetale kan as getuienis hiervan beskou word.<ref name=":4">{{cite journal |last1=Pakendorf |first1=Brigitte |last2=Gunnink |first2=Hilde |last3=Sands |first3=Bonny |last4=Bostoen |first4=Koen |date=1 Januarie 2017 |title=Prehistoric Bantu-Khoisan language contact: A cross-disciplinary approach |url=https://brill.com/view/journals/ldc/7/1/article-p1_1.xml |journal=Language Dynamics and Change |volume=7 |issue=1 |pages=1–46 |doi=10.1163/22105832-00701002 |issn=2210-5832 |hdl-access=free |hdl=1854/LU-8519242 |language=en}}</ref> Mondelinge oorlewering dui daarop dat verdrywing soms die gevolg van konflik was.<ref name=":0" />{{Rp|at=bl. 32}} Daar is ’n gebrek aan getuienis van vermenging in Angola, wat tot bespiegeling oor bevolkingsvervanging gelei het, hoewel dit nie genoeg is om ’n gevolgtrekking te maak nie.<ref name=":3" /> == Kritiek == Manfred K. H. Eggert het gesê dat "die huidige argeologiese rekord in die Sentraal-Afrikaanse reënwoud uiters brokkelrig en gevolglik ver van oortuigend is om as ’n weerspieëling van ’n bestendige instroming van Bantoesprekers in die woud beskou te word, wat nog te sê van beweging op groter skaal".<ref name="Eggert">{{cite journal |last1=Eggert |first1=Manfred K. H. |title=Genetizing Bantu: Historical Insight or Historical Trilemma? |journal=Medieval Worlds |date=2016 |issue=4 |pages=79–90 |doi=10.1553/medievalworlds_no4_2016s79 |doi-access=free |language=en}}</ref> Seidensticker (2024) wys daarop dat die heersende paradigma vir die Bantoe-ekspansie ’n geforseerde verband lê tussen die [[keramiek]] van Sentraal-Afrika en die [[Afrikatale|tale]] van Sentraal-Afrika, waarin die geografiese ligging van sprekers van die [[Bantoetale]] as sinoniem met die geografiese ligging van keramiekoorblyfsels hanteer word; die gewilde benadering om taalkundige rekonstruksies met [[Argeologie|argeologiese]] data te korreleer, het gelei tot die verbreiding van die foutiewe aanname en [[sirkelredenasie]] dat die vroegste keramiekvervaardiging in ’n gegewe gebied getuienis is van die vroegste teenwoordigheid van [[Bantoevolke|Bantoesprekers]].<ref name="Seidensticker">{{cite journal |last1=Seidensticker |first1=Dirk |title=Pikunda-Munda and Batalimo-Maluba Archaeological Investigations of the Iron Age Settlement History of the Western and Northern Congo Basin |journal=African Archaeological Review |date=28 Maart 2024 |volume=41 |issue=2 |pages=5–6 |doi=10.1007/s10437-024-09576-7 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10437-024-09576-7 |issn=0263-0338 |oclc=10194943180 |s2cid=268802330 |language=en}}</ref> Binne die hewige debat onder taalkundiges oor die woord "Bantoe" wys Seidensticker (2024) daarop dat daar ’n "diepgaande begripsneiging" was waarin ’n "suiwer tegniese [term] sonder enige nietaalkundige konnotasies omskep is in ’n benaming wat sonder onderskeid na taal, kultuur, samelewing en ras verwys".<ref name="Seidensticker" /> == Notas == {{Notas}} == Sien ook == * [[Bantoevolke]] * [[Bantoetale]] * [[Menslike migrasie]] == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere leesstof == {{Refbegin}} * {{cite journal |last1=Bostoen |first1=Koen |last2=Clist |first2=Bernard |last3=Doumenge |first3=Charles |last4=Grollemund |first4=Rebecca |last5=Hombert |first5=Jean-Marie |last6=Muluwa |first6=Joseph Koni |last7=Maley |first7=Jean |title=Middle to Late Holocene Paleoclimatic Change and the Early Bantu Expansion in the Rain Forests of Western Central Africa |journal=Current Anthropology |date=Junie 2015 |volume=56 |issue=3 |pages=354–384 |doi=10.1086/681436 |s2cid=129501938 |language=en}} * {{cite journal |title=The Chronological Evidence for the Introduction of Domestic Stock into Southern Africa |first=C. Britt |last=Bousman |s2cid=161428419 |journal=The African Archaeological Review |volume=15 |issue=2 |pages=133–150 |date=Junie 1998 |jstor=25130649 |doi=10.1023/A:1022110818616 |language=en}} * {{cite journal |last1=Currie |first1=Thomas E. |last2=Meade |first2=Andrew |last3=Guillon |first3=Myrtille |last4=Mace |first4=Ruth |title=Cultural phylogeography of the Bantu Languages of sub-Saharan Africa |journal=Proceedings: Biological Sciences |date=2013 |volume=280 |issue=1762 |pages=1–8 |doi=10.1098/rspb.2013.0695 |jstor=23478639 |pmid=23658203 |pmc=3673054 |language=en}} * {{cite journal |last1=de Filippo |first1=Cesare |last2=Bostoen |first2=Koen |last3=Stoneking |first3=Mark |last4=Pakendorf |first4=Brigitte |title=Bringing together linguistic and genetic evidence to test the Bantu expansion |journal=Proceedings: Biological Sciences |date=2012 |volume=279 |issue=1741 |pages=3256–3263 |doi=10.1098/rspb.2012.0318 |jstor=41622670 |pmid=22628476 |pmc=3385717 |language=en}} * {{cite journal |last1=Holden |first1=Clare Janaki |title=Bantu Language Trees Reflect the Spread of Farming across Sub-Saharan Africa: A Maximum-Parsimony Analysis |journal=Proceedings: Biological Sciences |date=2002 |volume=269 |issue=1493 |pages=793–799 |doi=10.1098/rspb.2002.1955 |jstor=3067712 |pmid=11958710 |pmc=1690959 |language=en}} * {{cite journal |last1=Li |first1=Sen |last2=Schlebusch |first2=Carina |last3=Jakobsson |first3=Mattias |title=Genetic variation reveals large-scale population expansion and migration during the expansion of Bantu-speaking peoples |journal=Proceedings: Biological Sciences |date=2014 |volume=281 |issue=1793 |pages=1–9 |jstor=43600725 |language=en}} * {{cite book |last1=Njoku |first1=Raphael Chijioke |chapter=Bantu Migrations and Cultural Transnationalism in the Ancient Global Age, c. 2500 BCE–1400 CE |pages=67–88 |jstor=j.ctv114c79k.8 |title=West African Masking Traditions and Diaspora Masquerade Carnivals |date=2020 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-58046-984-5 |language=en}} * {{cite journal |last=Vansina |first=Jan |title=Western Bantu Expansion |journal=The Journal of African History |volume=25 |issue=2 |date=1984 |pages=129–45 |doi=10.1017/S0021853700022829 |jstor=181385 |s2cid=163034445 |language=en}} {{Refeindig}} == Eksterne skakels == * {{cite journal |last1=Berniell-Lee |first1=G. |last2=Calafell |first2=F. |last3=Bosch |first3=E. |display-authors=etal |title=Genetic and Demographic Implications of the Bantu Expansion: Insights from Human Paternal Lineages |journal=Molecular Biology and Evolution |date=1 Julie 2009 |volume=26 |issue=7 |pages=1581–1589 |doi=10.1093/molbev/msp069 |pmid=19369595 |doi-access=free |language=en}} * [http://www.ddl.ish-lyon.cnrs.fr/fulltext/hombert/Hombert_2009_Bantu_Hunter_Gatherers.pdf Bantu Expansion and Hunter-gatherers] {{en}} * {{cite journal |last1=Patin |first1=Etienne |last2=Lopez |first2=Marie |last3=Grollemund |first3=Rebecca |display-authors=etal |title=Dispersals and genetic adaptation of Bantu-speaking populations in Africa and North America |journal=Science |date=5 Mei 2017 |volume=356 |issue=6337 |pages=543–546 |doi=10.1126/science.aal1988 |pmid=28473590 |bibcode=2017Sci...356..543P |hdl=10216/109265 |s2cid=3094410 |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02277558 |hdl-access=free |language=en}} {{Portaal|Geskiedenis}} [[Kategorie:Bantoevolke]] [[Kategorie:Geskiedenis van Afrika]] [[Kategorie:Voorgeskiedenis]] [[Kategorie:1ste millennium v.C.]] rf4ypgs19cya7u21vxdgg7acf50xkh9 1 468925 2966513 2026-09-11T18:35:44Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2966513 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 468926 2966514 2026-09-11T18:35:57Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2966514 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 468927 2966515 2026-09-11T18:36:12Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2966515 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 468928 2966516 2026-09-11T18:39:21Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2966516 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468929 2966522 2026-09-11T18:46:20Z Pynappel 70858 Nuwe bladsy geskep met '[[Lêer:Bow Cello2.jpg|duimnael|Strykstok van 'n [[tjello]]]] [[Lêer:Bows-ViolaBassGdulkaKemence.jpg|duimnael|Strykstokke van [[altviool]], [[kontrabas]], gadulka en kemençe]] 'n '''Strykstok''' is 'n gespanne stok waaraan 'n lint hare – gewoonlik perdehare uit die stert – bevestig is en wat met [[kolofonium]] behandel word om die [[wrywing]] te verhoog. Die hare word oor 'n deel van 'n [[musiekinstrument]] getrek, gewoonlik oor die snare, om dit in trilling...' 2966522 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bow Cello2.jpg|duimnael|Strykstok van 'n [[tjello]]]] [[Lêer:Bows-ViolaBassGdulkaKemence.jpg|duimnael|Strykstokke van [[altviool]], [[kontrabas]], gadulka en kemençe]] 'n '''Strykstok''' is 'n gespanne stok waaraan 'n lint hare – gewoonlik perdehare uit die stert – bevestig is en wat met [[kolofonium]] behandel word om die [[wrywing]] te verhoog. Die hare word oor 'n deel van 'n [[musiekinstrument]] getrek, gewoonlik oor die snare, om dit in trilling te bring; die instrument straal daardie trilling as [[klank]] uit. Verreweg die meeste strykstokke word saam met [[strykinstrument]]e soos die [[viool]], die altviool, die tjello en die kontrabas gebruik, maar stokke word ook op die musieksaag en op ander gestrykte idiofone gebruik. == Bou == [[Lêer:Gold-bow.jpg|duimnael|Goudgemonteerde vioolstrykstok uit die Ouchard-werkswinkel in Mirecourt]] [[Lêer:Cello bow screws.svg|duimnael|Tjellostrykstok met: <br /> '''1''' skroefknop <br /> '''2''' duimleer <br /> '''3''' omwikkeling van draad <br /> '''4''' stok <br /> '''5''' behaarsel van perdehare <br /> '''6''' ring <br /> '''7''' slof <br /> '''8''' oog (versiering van perlemoer)]] [[Lêer:ViolinBowTip-pjt.jpg|duimnael|Punt van 'n moderne vioolstrykstok]] [[Lêer:Joseph Alfred Lamy frog.jpg|duimnael|Slof van 'n vioolstrykstok. Daarbo die agterste ent van die stok met die strykstokmaker se handtekening. Die slofbaan tussen die slof en die stok is as 'n silwer lyn sigbaar. Regs bo die skroefknop; links onder die metaalring waaruit die stokhare te voorskyn kom.]] 'n Strykstok bestaan uit 'n spesiaal gevormde stok met 'n lint materiaal wat tussen die twee ente daarvan gespan is en waarmee die snaar gestryk word om klank voort te bring. Verskillende musiekkulture het uiteenlopende ontwerpe aangeneem; by sommige stokke word 'n enkele koord tussen die ente van die stok gespan. In die Westerse tradisie van stokbou – stokke vir die instrumente van die viool- en die gambafamilie – word gewoonlik 'n bos perdehare gebruik. Die wesenlike onderdele van 'n moderne strykstok is die stok self, wat van hout of van koolstofvesel gemaak word, die behaarsel van perdehaar, die sogenaamde slof en 'n spaninrigting wat in die stok ingebou is. In die omgewing van die slof is verskeie beslagdele van metaal. Na gelang van die materiaal van hierdie beslagdele praat 'n mens van 'n nuwesilwer-, silwer- of goudstok. Omdat al die metaaldele aan een kant van die stok sit, kan die balans van die stok – dit wil sê sy swaartepunt – ook naderhand nog deur 'n spaarsamer of massiewer gebruik daarvan by die speler se voorkeure aangepas word. === Stok === Die stok kan rond of agthoekig uitgevoer word en word ná die laaste houtbewerkingstappe óf gelak óf geolie. Geskikte houtsoorte is pernambukhout (ook brasielhout of fernambukhout genoem), ''[[Brosimum guianense]]'' (slanghout) en verwante soorte; laasgenoemde is veral by barokstokke gebruik. Westerse strykstokke is histories van pernambukhout uit Brasilië gemaak. Die pernambukboom is egter deesdae 'n bedreigde spesie waarvan die uitvoer deur 'n internasionale verdrag gereguleer word,<ref>{{Cite web |url=http://www.musicwood.org/news/playbillarts.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516222939/http://www.musicwood.org/news/playbillarts.htm |url-status=dead |archive-date=16 Mei 2008 |title=Greenpeace Music Wood Campaign |website=musicwood.org |access-date=4 Mei 2018}}</ref> en strykstokmakers gebruik gevolglik ook ander materiale: houtsoorte soos ipê (''[[Tabebuia]]'')<ref>{{Cite web |url=http://www.stringsmagazine.com/article/default.aspx?articleid=22321&page=2 |work=Strings Magazine |title=Shop Visit with Bow Maker John Aniano |author=Erin Shrader |access-date=15 Maart 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128074614/http://stringsmagazine.com/article/default.aspx?articleid=22321&page=2 |archive-date=28 November 2010}}</ref> en sintetiese materiale soos koolstofveselversterkte epoksiehars en [[glasvesel]]. Die punt van die stok is 'n onskeibare deel van die stok: dit word direk daaruit gewerk en nie aangesit nie. Dit is hol en neem die voorste, saamgeknoopte ent van die behaarsel op. Om estetiese redes word die onderste vlak van die punt dikwels met 'n dun plaatjie versier; daarvoor word been, [[ebbehout]], [[ivoor]], mammoetivoor of 'n metaal soos [[silwer]] gebruik. Aan die ander ent van die stok, bo die slof, is by meesterstokke dikwels 'n vervaardigershandtekening te vinde wat aan een of albei kante op die stok gestempel word. Onmiddellik voor die slof word gewoonlik 'n leeromwikkeling op die stok aangebring, die duimleer, en daarnaas 'n fyn draadomwikkeling. Dié omwikkeling help om die stok se swaartepunt te balanseer, maar is ook 'n versierende element. Die greep kan ook van draad, sy of balein gemaak word, met 'n duimkussinkie van leer of slangvel. === Behaarsel === Die perdehaarbespanning van die stok word die behaarsel genoem. Dit word in die slof en in die punt van die stok ingespan. Meestal kom dit van 'n skimmelperd, wat oorwegend wit hare het. Perdehare het 'n skubagtige struktuur wat die kragoordrag van die stok na die snare vergemaklik. Die hare word in die reël met die hand vooraf gesorteer en foutiewe hare word uitgehaal voordat die behaarsel aangebring word. 'n Strykstokmaker gebruik tipies tussen 150 en 200 hare uit 'n perd se stert vir 'n vioolstok.<ref name="raffin">{{Cite book |last=Raffin |first=Jean François |author2=Millant, Bernard |title=L'Archet |location=Parys |publisher=L'Archet Éditions |year=2000 |isbn=2-9515569-0-X}}</ref> Stokke vir die groter lede van die vioolfamilie het 'n breër lint en gebruik dus meer hare. Haar uit [[Mongolië]] staan as die beste gehalte bekend; haar uit Siberië, Argentinië of Kanada word ook baie gebruik. Haar van hingste is duurder, aangesien dit na bewering fyner en ligter as haar van merries is en minder deur urien aangetas is. Sowel wit as swart haar kom voor. Onder strykers bestaan die wydverspreide oortuiging – wetenskaplik nóg bewys nóg weerlê – dat wit haar 'n gladder klank gee en dat swart haar, wat hoofsaaklik vir kontrabasstokke gebruik word, growwer is en dus 'n ruwer klank lewer. Daar bestaan sintetiese alternatiewe vir die perdehaarbehaarsel. Sulke hare het nie die natuurlike haarstruktuur nie, sodat meer kolofonium nodig is; die masjinale vervaardiging vermy egter foutiewe hare. Goedkoper stokke gebruik dikwels nylon- of ander sintetiese haar, en party gebruik gebleikte perdehaar om die voorkoms van 'n beter gehalte te gee. Kolofonium – 'n harde, klewerige stof wat van [[hars]] gemaak word en soms met [[byewas]] gemeng is – word gereeld op die stokhare aangebring om die wrywing te verhoog. Die greep tussen die behaarsel en die snare berus eintlik op die hars en in mindere mate op die hare self. Hars word spaarsaam aangebring, gewoonlik ná twee tot drie uur se speel. === Slof === Die slof hou die behaarsel vas en dien die musikus as greephulp. Dit is aan die agterste ent van die stok gemonteer en met die spaninrigting daar verbind. Tradisioneel is dit van ebbehout; ander kosbare materiale soos ivoor, horing of skilpaddop is aansienlik seldsamer in gebruik. In die onderste deel van die slof is die agterste bevestiging van die behaarsel ingelaat. Die perdehaar word op daardie plek deur 'n sogenaamde ring van nuwesilwer, [[silwer]] of [[goud]] vasgehou en gesprei. Die ring is aan die bokant boogvormig en onder plat; dit word uit gepaste dele saamgesoldeer en sit presies passend op die sogenaamde tong van die slof. Aan die onderkant word die hol slof deur 'n uittrekbare plaatjie bedek, die skuif, wat dikwels van perlemoer is, maar ook van nuwesilwer, silwer of goud kan wees. Dikwels is in die middel van die slof aan albei kante 'n ronde versiering van perlemoer ingelaat, die oog. 'n Gewone oog bestaan uit 'n skyfie perlemoer met 'n deursnee van sowat 6 tot 7 mm. By 'n Parysse oog is die perlemoerskyfie boonop deur 'n smal metaalring omring. === Spaninrigting === Bo-op die slof is die slofbaan vasgeskroef, 'n ingelate metaalplaatjie van dieselfde materiaal as die ring. In hierdie baan gly die agterste deel van die stok wanneer die stok gespan word; die stok is aan daardie ent tot ongeveer die middel van die slof hol om die skroef van die spaninrigting te kan opneem. Die skroefdraadstang van die skroef word deur 'n ringmoer gelei, die slofmoer, wat in die middel van die slofbaan in die slof ingeskroef is. Agterop die skroef sit 'n draaiknop, die skroefknop. Die skroefknop word meestal van dieselfde materiaal as die slof gemaak en by goeie stokke dikwels nog met ingelate metaalringe en 'n perlemoeroog op die eindvlak versier. Die skroefknop, die skroef en die slofmoer vorm saam die spaninrigting. Wanneer die skroefknop gedraai word, word die slof verder na agter of na vore (in die rigting van die punt) geskuif, en daarmee word die hare van die behaarsel onderskeidelik gespan of ontspan. == Afmetings == [[Lêer:Bow Cello.jpg|duimnael|50px|Tjellostrykstok]] ; Vioolstrykstok * Geheellengte met skroef: 75 cm * Lengte van die stok: 73,5 cm * Speellengte: 65 cm * Deursnee van die stok: afnemend van 8,5 mm (slof) tot ongeveer 5 mm (punt) * Breedte van die behaarsel: 8–9 mm * Gewig: 55–64 g, gewoonlik ongeveer 57–62 g ; Altvioolstrykstok * Dieselfde lengte as die vioolstrykstok * Deursnee: 9 mm tot 5,5 mm * Gewig: 58–75 g, gewoonlik ongeveer 70 g ; Tjellostrykstok * Geheellengte: 70 cm * Speellengte: 61 cm * Deursnee: 10,5 mm tot 7 mm * Breedte van die behaarsel: 11–12 mm * Gewig: 70–85 g, gewoonlik ongeveer 80 g ; Kontrabasstrykstok, Duitse of Dresdense vorm * Deursnee van die stok: 12 tot 8 mm * Geheellengte: 68,5 cm * Lengte van die stok: 61 cm * Speellengte: 53 cm * Breedte van die behaarsel: 1,8 cm * Hoogte van die slof: 5,5 cm * Hoogte van die kop: 3,5 cm * Gewig: 118–130 g, gewoonlik ongeveer 125 g ; Kontrabasstrykstok, Franse vorm * Deursnee van die stok: 12 tot 8 mm * Geheellengte: 70 cm * Lengte van die stok: 61,5 cm * Speellengte: 53 cm * Breedte van die behaarsel: 1,7 cm * Hoogte van die kop: 4 cm * Hoogte van die slof: 4 cm == Vervaardiging == [[Lêer:ViolinBowFrog-pjt.jpg|duimnael|Slof van 'n moderne vioolstrykstok]] Die bou van strykstokke word as 'n veeleisende ambag beskou, en goed gemaakte stokke behaal hoë pryse. 'n Deel van die strykstokmaker se vaardigheid is die vermoë om materiaal van hoë gehalte vir die stok te kies. By die maak van 'n houtstok word die grootste deel van die houtwerk aan 'n reguit stok gedoen. Volgens James McKean "gradeer die strykstokmaker die stok in presiese gradasies sodat dit deurgaans eweredig buigsaam is".<ref name="mckean">McKean, James N. (1996). ''Commonsense Instrument Care''. San Anselmo, Kalifornië: String Letter Publishing. {{ISBN|978-0-9626081-9-3}}.</ref> Hierdie gradasies is oorspronklik deur François Tourte bereken. Om die kromming van die stok te vorm, verhit die maker die stok versigtig in 'n alkoholvlam, 'n paar sentimeter op 'n slag, en buig die verhitte stok geleidelik – met behulp van 'n sjabloon van metaal of hout om die model se presiese kromming en vorm te verkry. Die kuns om houtstokke te maak, het sedert die 19de eeu min verander, en die meeste moderne saamgestelde stokke stem rofweg met Tourte se ontwerp ooreen. Verskeie uitvinders het nuwe weë verken; die Incredibow het byvoorbeeld 'n reguit stok wat slegs deur die vaste spanning van die sintetiese hare gekromd word. In 1962 het Leon en Ray Glasser in New York die stok van glasveselversterkte plastiek uitgevind en gepatenteer. In 1989 het Claudio Righetti die eerste patent op 'n stok van koolstofveselversterkte plastiek ontvang. Stokke van saamgestelde materiale (glas-, aramied- of koolstofvesel, onder meer in epoksiehars of poliëster) haal die peil van eenvoudige houtstokke. Hulle vind veral weens hul laer pryse hoofsaaklik in musiekskole ingang; by die voorste universiteite en by professionele orkeste en soliste word hulle in vergelyking met konvensionele stokke eerder selde gebruik, aangesien hulle tot dusver nóg die klankverskeidenheid nóg die speeltegniese fynhede van 'n tradisioneel vervaardigde houtstok haal. == Soorte == [[Lêer:French and german bows.jpg|duimnael|Die Franse (bo) en die Duitse (onder) vorm van die slof by die kontrabasstrykstok]] Effens verskillende stokke, wat in gewig en lengte wissel, word vir die viool, die altviool, die tjello en die kontrabas gebruik. Dit is oor die algemeen variasies op dieselfde grondontwerp. Kontrabasspelers gebruik egter twee duidelik onderskeie vorme van die kontrabasstok. Die "Franse" stok word soos die stok van die ander gestrykte orkesinstrumente gebou, en die speler hou dit oorhands vas. Die "Duitse" stok is breër en langer as die Franse stok, met 'n groter slof wat gekrom is om by die palm van die hand te pas; die speler hou dit vas met die hand wat die slof los omvat. Die Duitse stok is die ouer van die twee ontwerpe en het die vroeëre geboë stok vervang. Die Franse stok het gewild geword toe die virtuoos [[Giovanni Bottesini]] dit in die 19de eeu aangeneem het. Albei kom in die orkes voor, hoewel 'n individuele kontrabasspeler gewoonlik verkies om die een of die ander te gebruik. == Eienskappe == Drie eienskappe is by 'n strykstok van belang: * '''Gewig''': Ligter stokke is makliker om aan die beweeg te kry, maar moeiliker om aan die beweeg te hou, wat vir 'n konstante toon belangrik is. Swaarder eksemplare "begin" moeilik en is vermoeiender om mee te speel. Die ideale gewig van 'n vioolstok blyk tussen 58 en 62 g te lê. * '''Balans''': Te veel gewig na die kop of punt toe maak die stok subjektief swaar, maar te veel gewig na die slof toe maak dit weer te lig, sodat die hare nie regtig byt nie. * '''Buigsaamheid''': Dit hang heeltemal van die gebruikte materiaal af. 'n Te stywe stok bots te veel oor die snare; 'n te soepel stok maak alles swierig en moeilik beheerbaar. Pernambukhout word algemeen as die volmaakte kompromis beskou, maar is skaars en dus duur. Daar bestaan empiries gegroeide riglyne vir die lengte, die kromming en die deursnee van die hout. == Gebruik == === Toonvoortbrenging === Die kenmerkende lang, aangehoue en singende klank van die viool, die altviool, die tjello en die kontrabas ontstaan wanneer die stok oor die snare getrek word. Hierdie volgehoue klank is vergelykbaar met 'n sanger wat asem gebruik om lang, gladde melodieë vol te hou. Wanneer die perdehare van die stok heen en weer oor die snare gestryk word, ontstaan deur die glip-kleef-effek 'n trilling en daarmee die toon. Voor die spel word die perdehaar met kolofonium ingevryf om die wrywingsweerstand tussen die snare en die behaarsel te verhoog. Die Italiaanse aanduiding vir spel met die stok is ''arco'', van die Latynse woord ''arcus'', wat "boog" beteken. Die stok is nie noodsaaklik om die toon voort te bring nie: 'n strykinstrument kan ook soos 'n tokkelinstrument gebruik word deur die snare met die vinger te tokkel (''[[pizzicato]]''). === Stokgreep === [[Lêer:Right hand position on bow.jpg|duimnael|Stokgreep by die viool. Die punt van die pinkie staan bo-op die stok.]] [[Lêer:Bow hand Violoncello.jpg|duimnael|Stokgreep by die tjello. By die tjellostok steek die pinkie 'n entjie oor die stok uit.]] In die moderne praktyk word die stok byna altyd in die regterhand gehou terwyl die linkerhand die snare gryp. Na gelang daarvan of die stok van bo of van onder af met die hand gehou word, praat 'n mens van 'n bogreep of 'n ondergreep. Viool-, altviool- en tjellostokke word in die bogreep gehou. Die gewig van die stok word deur drie vingers gedra: die duim, die middelvinger en die ringvinger. Die duimpunt word onder teen die stok gesit en raak daarby aan die slof en die duimleer. Die middel- en die ringvinger omvat die stok en hou met die vingerpunte die slof aan die buitekant vas: die middelvinger raak onder aan die metaalring, en daarnaas lê die ringvinger op die hout van die slof. Die wysvinger en die pinkie lê op die stok. Saam met die duim neem hulle die taak waar om die stok te lig of te laat sak en om dit uit te balanseer; by die toonvoortbrenging reguleer hulle die druk wat op die snaar oorgedra word. Naas hierdie grondhouding bestaan daar verskeie stokgrepe wat in besonderhede van mekaar verskil. By die Suzuki-metode word dikwels 'n spesiale beginnersgreep geleer waarby die duim nie teen die stok nie, maar teen die haaraanset rus. Die ondergreep is die stokgreep by die [[viola da gamba]]. By die kontrabas hang die soort greep van die stok af: * Die ''Franse stok'' is soortgelyk aan 'n tjellostok gevorm en word soos dié in die bogreep gehou. Sulke stokke word byvoorbeeld in Frankryk, Italië, Engeland en gedeeltelik in die Verenigde State gebruik. By die kontrabas word die bogreep ook die Franse stokgreep genoem. * In die Duitssprekende gebied word daarenteen byna uitsluitlik die ''Duitse stok'' gebruik, wat 'n aansienlik hoër slof het. Sulke stokke word in die ondergreep gehou, by die kontrabas ook die Duitse stokgreep genoem: die buitenste kant van die hoë slof lê in die handpalm en die duim bo-op die stok. Die stok lê op die wysvinger, en die pinkie balanseer onder aan die slof uit. In beginsel maak die Duitse stokgreep 'n hoër volgehoue kragoordrag moontlik, terwyl die Franse greep eerder rats is. Die spelers van die vioolfamilie en dié van die gambafamilie hou die stok dus verskillend vas: violiste, altvioliste en tjelliste hou die houtdeel van die stok nader aan die handpalm, terwyl gambaspelers die teenoorgestelde oriëntasie gebruik, met die perdehaar nader aan die palm. === Op- en afstreek === Wanneer die stok op die snaar van die slof na die punt beweeg word, heet dit 'n ''afstreek''; die omgekeerde rigting, van die punt na die slof, is 'n ''opstreek''. In bladmusiek word dit met twee afsonderlike tekens aangedui. Twee opeenvolgende note wat in dieselfde stokrigting gespeel word, staan as 'n gehaakte streek bekend. Die speler gebruik in die algemeen die afstreek vir sterk maatslae en die opstreek vir swak slae. By die viola da gamba is dit egter omgekeerd: spelers van die vioolfamilie lyk asof hulle op die sterk slae "trek", terwyl gambaspelers lyk asof hulle op die sterk slae "steek". Die verskil volg waarskynlik uit die verskillende maniere waarop die stok in dié twee instrumentfamilies vasgehou word, want die oriëntasie wat by elke familie pas, laat die sterker polsspiere die sterk slag versterk. Vir 'n doeltreffende stryktegniek is dit van belang om die regte balans te vind tussen die krag (stokdruk) op die snare, die snelheid waarmee die stok oor die snare stryk en die afstand tot die kam van die instrument. Die stokdruk het twee belangrike komponente: die invloed van die swaartekrag op die massa van die onderarm en die stok op die snaar, en die hoeveelheid spierkrag wat aangewend word om die stok teen die snaar te druk. Die verdeling van die streek word ook die stokverdeling of stokvoering genoem. Spel by die slof is makliker as spel by die punt, omdat daar dan meer beheer oor die momentum is. Baie beginner-violiste speel by die slof sterker as by die punt; deur oefening kan die drukverdeling oor die hele stok beheers word. In 'n orkes skryf die konsertmeester die streke van al die strykers in die partye in, sodat al die stokke so ver moontlik gelyktydig beweeg en elke stryker dieselfde vertolking van die tone deur middel van die op- en afstreek kan gee. === Klankkleur === Strykers beheer hul toonkwaliteit deur die stok op wisselende afstande van die kam af aan die snare te raak: deur naby die kam te speel (''sul ponticello'') word die hoër harmonieke beklemtoon, en deur oor die toets te speel (''sul tasto'') word hulle verminder sodat die grondtoon beklemtoon word. By geleentheid vra komponiste dat die speler die snare met die hout van die stok in plaas van met die hare aanraak; dit staan as ''col legno'' ("met die hout") bekend. Daarby word met die hout oor die snaar gestryk of selfs op die snaar geslaan (''col legno battuto''). ''Coll'arco'' ("met die stok") is die aanduiding om weer op die gewone manier met die stokhare te speel. == Geskiedenis == === Oorsprong === [[Lêer:Church-island-fiddle.jpg|duimnael|Uitbeelding van 'n gestrykte snaarinstrument, 11de-eeuse Ierland]] Beeldende en beeldhoukundige getuienis uit die vroeë Egiptiese, Indiese, Helleense en Anatoliese beskawings dui daarop dat getokkelde snaarinstrumente lank voor die ontwikkeling van die stryktegniek bestaan het. Ondanks die ou oorsprong van die [[boogskiet|pyl en boog]] blyk dit dat gestrykte snaarinstrumente eers in 'n betreklik onlangse tydperk ontwikkel het. Die Chinese ''yazheng'' is 'n siter wat met 'n stok bespeel word; die vroegste Chinese bron oor hierdie pypsiter, wat met 'n stok gestryk word, dateer uit die 8ste eeu. Die gebruik van wrywingstokke in [[Sentraal-Asië]] blyk ouer te wees. Vermoedelik is hierdie speeltegniek eers omstreeks die 6de eeu in Sogdiana op luite toegepas, vanwaar dit China bereik het.<ref>Harvey Turnbull: "A Sogdian friction chordophone". In: D. R. Widdess, R. F. Wolpert (reds.): ''Music and Tradition. Essays on Asian and other musics presented to Laurence Picken''. Cambridge University Press, Cambridge 1981, pp. 197–206.</ref> Eric Halfpenny skryf in die ''[[Encyclopædia Britannica]]'' van 1988: "Stryk kan so ver terug as die Islamitiese beskawing van die 10de eeu nagespoor word ... dit lyk waarskynlik dat die beginsel van stryk onder die nomadiese ruiterkulture van Sentraal-Asië ontstaan het, vanwaar dit vinnig deur die Islamwêreld en die Ooste versprei het, sodat dit teen 1000 byna gelyktydig China, Java, Noord-Afrika, die Nabye Ooste en die Balkan, en Europa bereik het."<ref>Halfpenny, Eric (1988). ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Halfpenny merk op dat die woord vir "kam" in baie Eurasiese tale etimologies "perd" beteken, en dat die Chinese hul eie gestrykte instrumente as afkomstig van die "barbare" van Sentraal-Asië beskou het. Die Sentraal-Asiatiese teorie word ook deur Werner Bachmann in ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'' onderskryf. Bachmann wys op 'n 10de-eeuse Sentraal-Asiatiese muurskildery wat op gestrykte instrumente dui, in wat vandag die stad Kurbanshaid in [[Tadjikistan]] is. Omstandigheidsgetuienis ondersteun die Sentraal-Asiatiese teorie ook. Al die elemente wat vir die uitvinding van die stok nodig was, was waarskynlik terselfdertyd onder die ruitervolke van Sentraal-Asië aanwesig: * In 'n samelewing van berede krygers – onder die ruitervolke tel die Hunne en die [[Mongole]] – was perdehaar vanselfsprekend beskikbaar. * Die Sentraal-Asiatiese ruiters het in die krygsboog gespesialiseer, wat maklik as 'n tydelike manier kon dien om perdehaar onder hoë spanning te hou. * Perdehaar vir strykstokke word tot vandag toe uit streke met 'n streng koue klimaat verkry, onder meer Mongolië,<ref>{{Cite web |url=http://www.johnson-inst.com/horse.htm |title=From Horse to Bow |first=Mary |last=VanClay |work=Strings |date=Januarie–Februarie 1995 |archive-url=https://web.archive.org/web/19970210035934/http://www.johnson-inst.com/horse.htm |archive-date=10 Februarie 1997 |url-status=dead}}</ref> aangesien sulke haar 'n beter greep op die snare gee. * Hars, wat selfs by growwe perdehaar noodsaaklik is om klank voort te bring, word deur tradisionele [[boogskiet|boogskutters]] gebruik om die boogsnaar in stand te hou en, gemeng met byewas, om die afwerking van die boog te beskerm.<ref>Hansard, George Hagar (1841). "Section VIII: Of Yew Trees, Yew Bows, &c". In: ''The Book of Archery''.</ref> Hoe die stok ook al uitgevind is, dit het vinnig en wyd versprei. Die Sentraal-Asiatiese ruitervolke het 'n gebied beset wat die [[Syroete]] ingesluit het, waarlangs handelaars en reisigers goedere en vernuwings vinnig oor duisende kilometers vervoer het – onder meer, via Indië, per see na [[Java (eiland)|Java]]. Dit sou die byna gelyktydige verskyning van die strykstok op die talle plekke wat Halfpenny noem, verklaar. === Die Arabiese rabāb === Die Arabiese rabāb is 'n soort gestrykte snaarinstrument wat reeds in die 8ste eeu onder daardie naam bekend was en wat langs die Islamitiese handelsroetes oor 'n groot deel van Noord-Afrika, die Midde-Ooste, dele van Europa en die Verre Ooste versprei het.<ref>[https://www.bbc.co.uk/bitesize "The origins of the violin – the rebab"], [[BBC]].</ref> Dit is die vroegste bekende gestrykte instrument<ref>{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/487848/rabab |title=rabab (musical instrument) |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=17 Augustus 2013}}</ref> en die voorouer van al die Europese gestrykte instrumente, waaronder die rebec, die Bisantynse lira en die viool.<ref>{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/343204/lira |title=lira |publisher=Encyclopædia Britannica Online |year=2009 |access-date=20 Februarie 2009}}</ref> === Ontwikkeling van die Europese strykstok === [[Lêer:Arco violino XVII secolo.jpg|duimnael|400px|17de-eeuse barokstrykstok]] Die spanning van die behaarsel is by die eerste strykstokke by die gamba met die middelvinger en by die viool met die duim opgewek. Hierdie stokke was rond, dit wil sê opwaarts gewelf. Aanvanklik het alle stokke oor 'n insteekslof beskik. Die spanning van die stok kon daarmee net grof ingestel word, naamlik deur slowwe van verskillende hoogtes te verwissel en die haarlengte aan te pas. In die middel van die 17de eeu is die stokke ook van 'n getande stang voorsien om die spanning te reguleer. Sedert die middel van die 18de eeu is die stok aan die ent uitgeboor en die slof met 'n skroef gespan. Daardeur het 'n fyner afstemming van die stokspanning moontlik geword, wat die musikus toelaat om die optimale kompromis tussen springvermoë en 'n rustige ligging van die stok te vind. Vroeë barokstokke vir die viool het ongeveer 40 tot 50 g geweeg by 'n lengte van 50 tot 65 cm. Hulle is uit die uiteenlopendste houtsoorte gemaak, byvoorbeeld taksushout, en besonder hoogwaardiges ook uit die harde slanghout en uit [[ysterhout]]. Van ongeveer 1700 af het die stokke toenemend langer geword om lang aangehoue note beter te kan uitvoer. Die al hoe groter konsertsale het boonop 'n kragtiger toon vereis, en daarom is die stokke met 'n groter deursnee vervaardig; dit het hulle wel swaarder en dus traer gemaak, maar veral sterker en meer belasbaar. === Historiese strykstokke === Die vroeë 18de-eeuse stok wat as die Corelli-Tartini-model bekend staan, word ook die Italiaanse "sonate"-stok genoem. Hierdie basiese barokstok het teen 1725 'n ouer Franse dansstok vervang wat kort was en 'n klein punt gehad het. Die Franse dansstok is met die duim onder die hare vasgehou en met kort, vinnige strekies vir ritmiese dansmusiek gespeel. Die Italiaanse sonatestok was langer, 61 tot 71 cm, met 'n reguit of effens konvekse stok. Die kop word as 'n snoekkop beskryf, en die slof is óf vas (die insteekstok) óf het 'n skroefmeganisme. In vergelyking met 'n moderne stok in Tourte se styl is die Corelli-Tartini-model korter en ligter, veral by die punt, lê die balanspunt laer op die stok, is die hare soepeler en is die lint hare smaller – omtrent 6 mm breed. By die vroeë barokstok is die natuurlike streek nie-legato en lewer dit aan die begin en die einde van elke streek wat Leopold Mozart 'n "klein sagtheid" genoem het. Dit gee 'n ligter, helderder klank, en vinnige note word skoon geartikuleer sonder dat die hare die snaar verlaat. 'n Uitstekende voorbeeld van so 'n stok, deur David Boyden beskryf,<ref name="boyden">Boyden, David. ''The History of Violin Playing'', p. 207.</ref> maak deel uit van die Ansley Salz-versameling aan die Universiteit van Kalifornië in Berkeley; dit is omstreeks 1700 gemaak en word aan Stradivari toegeskryf. 'n Verdere stok wat aan die werkswinkel van [[Antonio Stradivari]] toegeskryf word, die sogenaamde King Charles IV-vioolstok, is in die versameling van die National Music Museum aan die Universiteit van Suid-Dakota.<ref>{{Cite web |last=McCulley |first=Michael |title=The Rawlins Gallery, King Charles IV Violin Bow |url=http://orgs.usd.edu/nmm/Violins/Bows/4882Stradivaribow.html |website=National Music Museum |date=12 Maart 2015 |access-date=13 Maart 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123145155/http://orgs.usd.edu/nmm/Violins/Bows/4882Stradivaribow.html |archive-date=23 Januarie 2016}}</ref> Teen die middel van die 18de eeu het 'n oorgangstydperk aangebreek waarin die afstand tussen die hare en die stok groter geword het, veral by die kop. Daardie groter afstand was nodig omdat die stok langer en reguiter geword het en 'n konkawe vorm begin aanneem het. Tot met die koms van Tourte se stok was daar in hierdie oorgangstydperk geen standaardisering van stokeienskappe nie: elke stok het in gewig, lengte en balans verskil, en die koppe het by enige gegewe maker geweldig gewissel. 'n Ander oorgangstipe is die Cramer-stok, vernoem na die violis Wilhelm Cramer (1746–1799), wat die vroeë deel van sy lewe in Mannheim en ná 1772 in Londen gewoon het. Hierdie stok en vergelykbare modelle in Parys het in die algemeen geheers tussen die geleidelike ondergang van die Corelli-Tartini-model en die geboorte van die Tourte-stok, dit wil sê rofweg van 1750 tot 1785. Volgens vooraanstaande kenners verteenwoordig die Cramer-stok 'n beslissende stap in die rigting van die moderne stok. Die hare is breër as by die Corelli-model maar steeds smaller as by 'n Tourte, die skroefmeganisme word standaard, en meer stokke word van pernambukhout gemaak eerder as van die vroeëre slanghout, ysterhout en chinahout, wat dikwels oor 'n deel van hul lengte gegroef is. Vooraanstaande makers van hierdie oorgangsmodelle was Duchaîne, La Fleur, Meauchand, Tourte ''père'' en Edward Dodd. Die onderliggende redes vir die verandering van die ou Corelli-Tartini-model na die Cramer en uiteindelik na die Tourte hou verband met die musikale eise van komponiste en violiste. Die klem op ''cantabile'', veral die lang uitgerekte en eweredig aangehoue frase, het 'n langer stok en 'n breër lint hare vereis.<ref>{{Cite web |url=http://www.boisestate.edu/music/pedagogylit/stringlit/week01/boyden.pdf |title=David Boyden |access-date=20 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217004036/http://www.boisestate.edu/music/pedagogylit/stringlit/week01/boyden.pdf |archive-date=17 Desember 2008 |url-status=dead}}</ref> Hierdie nuwe stokke was ideaal om die nuwe, baie groot konsertsale met klank te vul en het goed by die laat-klassieke en die nuwe romantiese repertorium gepas. Vandag, met die opkoms van die histories ingeligte uitvoeringspraktyk, het strykers weer belangstelling in die ligter voor-Tourte-stok ontwikkel, wat geskikter is vir die spel van instrumente wat in 'n styl van voor die 19de eeu gebou is. === Die moderne strykstok === [[Lêer:Violin bow parts.jpg|duimnael|Deur die skroef van 'n moderne vioolstrykstok te draai, beweeg die slof en word die spanning van die hare verstel.]] Die soort stok wat vandag in gebruik is, is grotendeels deur die strykstokmaker [[François Tourte]] in die 19de-eeuse Frankryk in sy moderne vorm gebring. Tourte, wat as horlosiemaker opgelei is, het omstreeks 1800 die voorloper van die "moderne" stok ontwikkel. Die vroeë Franse strykstokmakers het bevind dat pernambukhout, wat na Frankryk ingevoer is om tekstielkleurstof te maak, net die regte kombinasie van sterkte, veerkrag, gewig en skoonheid het; Tourte het gevind dat dit 'n maksimale styfheid van die stok by 'n nog aanvaarbare gewig lewer. Met hierdie swaar hout was die stok aanvanklik baie kopswaar, maar deur 'n sterk verjonging na die kop toe en die gebruik van swaar metaaldele aan die greepkant het hy weer 'n goeie balans bereik. Met die konstruksie van die slofring het dit moontlik geword om die behaarsel as 'n breë band te stabiliseer, wat op sy beurt 'n kragtiger toon moontlik maak. Van daardie tyd af is die stokke hoofsaaklik gebuig om die breekgevaar te verminder. Volgens James McKean word Tourte se stokke, "soos die instrumente van Stradivari, steeds as sonder gelyke beskou".<ref name="mckean" /> === Die ronde strykstok === [[Lêer:Rostropovich with BACHBow 1999.jpg|duimnael|Mstislav Rostropovich met 'n BACH.Bogen<ref>{{Cite web |url=https://www.bach-bogen.de/mstislav-rostropovich/ |title=Mstislav Rostropovich |website=Atelier BACH.Bogen}}</ref> in 1999]] In die 20ste eeu het violiste en tjelliste 'n sogenaamde ronde strykstok gebruik om meerstemmige klanke op strykinstrumente moontlik te maak. Dié stok het 'n na buite geboë (konvekse) stok. Vooraanstaande strykers soos Emil Telmányi, Rudolf Gaehler, Tossy Spivakovsky, [[Lorin Maazel]], Michael Bach, Gustav Rivinius, Janos Starker en [[Mstislav Rostropovich]], sowel as komponiste soos [[John Cage]], Dieter Schnebel, Walter Zimmermann en Hans Zender, het hulle met hierdie vernuwing in die strykinstrumentspel besig gehou. == Bekende strykstokmakers == [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] Die voorbeelde vir die moderne stokke is gelewer deur die Engelsman John Dodd (1752–1839), wat dit eerste reggekry het om die hout so te kloof dat dit nie meer gebreek het nie; die Duitser Christian Wilhelm Knopf (1767–1837), wat die slofbaan van metaal uitgevind het; en die Franse strykstokmaker François Tourte (1747–1835), wat onder die invloed van die violiste [[Giovanni Battista Viotti]], Rodolphe Kreutzer en [[Niccolò Paganini]] aan die stok sy huidige vorm gegee het en die eerste was wat pernambukhout gebruik het. 'n Oorspronklike Tourte-stok het in 2009 sowat €200 000 gekos. Die Franse vioolbouer [[Jean-Baptiste Vuillaume]], self 'n uiters bekwame vakman, het nie self stokke gebou nie, maar 'n aantal vernuwings uitgedink, soos die ronde "Vuillaume-baan" en stokke van alternatiewe materiaal (metaal). Baie van die belangrike Franse strykstokmakers van die laat 19de eeu, soos lede van die Lamy-familie, Dominique Peccatte en François-Nicolas Voirin, maar ook Hermann Richard Pfretzschner, het ten minste 'n tyd lank in sy werkswinkel gewerk. Verdere verbeterings is aan die begin van die 20ste eeu deur Eugène Sartory bereik. == Onderhoud == Versigtige eienaars maak die hare van 'n stok altyd los voordat hulle dit wegbêre. James McKean beveel aan dat die eienaar "die hare heeltemal losmaak en dit dan met 'n enkele draai van die knop terugbring"; die doel is om "die hare eweredig te hou maar die stok te laat ontspan".<ref name="mckean" /> Om die stok te styf te span, kan die stok ook beskadig en laat breek.<ref>{{Cite web |title=How To Adjust A Violin Bow For Better Sound |url=http://www.connollymusic.com/revelle/blog/adjust-a-violin-bow-for-better-sound |website=connollymusic.com |access-date=18 Oktober 2015}}</ref> Aangesien hare tydens gebruik breek, moet stokke van tyd tot tyd van nuwe hare voorsien word, gewoonlik deur 'n professionele strykstokmaker eerder as deur die eienaar van die instrument. Stokke verloor soms hul korrekte kromming en moet dan met dieselfde verhittingsmetode as by die oorspronklike vervaardiging herkrom word. Ten slotte moet die omwikkeling van die stok af en toe vervang word om 'n goeie greep te behou en die hout te beskerm. Hierdie herstelwerk word gewoonlik aan vakkundiges oorgelaat, aangesien die kop van die stok uiters breekbaar is en swak werk by die vervanging van die hare of 'n gebreekte puntplaatjie die stok kan verwoes. == Ander toepassings == Die Chinese ''yazheng'' en ''yaqin'', die Koreaanse ''ajaeng'' en die Rjoekjoe-siter ''teisō'' word gewoonlik "gestryk" met 'n stok wat met hars ingevryf is en wat sonder enige perdehaar wrywing teen die snare veroorsaak; by die ajaeng is dit 'n haarlose stok van forsitiahout. By die draailier word die snare op 'n soortgelyke manier in trilling gebring deur 'n "harswiel", 'n houtwiel wat aan die snare raak terwyl dit met 'n slinger gedraai word. 'n Strykstok word ook op instrumente buite die vioolfamilie gebruik: die psalterium word soms daarmee bespeel, en die musieksaag word meestal met 'n strykstok bespeel. In moderne musiek word 'n kontrabasstok soms gebruik om [[slaginstrument]]e aan te stryk – veral instrumente van metaal soos die vibrafoon,<ref>{{Cite web |date=9 September 2019 |title=On bowed vibraphone |url=https://adamholmesmusic.com/blog-on-bowed-vibraphone/ |access-date=14 Maart 2024 |website=Adam Holmes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Extended Techniques for Vibraphone |url=https://www.malletjazz.com/lessons/ext_tech.html |access-date=14 Maart 2024 |website=malletjazz.com}}</ref> krotale<ref>{{Cite web |date=22 Junie 2020 |title=On bowed crotales |url=https://adamholmesmusic.com/on-bowed-crotales/ |access-date=14 Maart 2024 |website=Adam Holmes}}</ref> en [[simbaal|simbale]].<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2020 |title=On bowed cymbal |url=https://adamholmesmusic.com/blog-on-bowed-cymbal/ |access-date=14 Maart 2024 |website=Adam Holmes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Writing For Bowed Cymbals |url=http://www.luigimarino.net/words/writing-for-bowed-cymbals.html |access-date=14 Maart 2024 |website=luigimarino.net}}</ref> Aangesien hierdie instrumente gewoonlik met 'n stok of 'n hamertjie geslaan word, kan 'n strykstok klankkleure na vore bring wat met die gewone tegniek onbereikbaar is. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * Bachmann, Werner; Seletsky, Robert E.; Boyden, David D.; Liivoja-Lorius, Jaak. "History of the Bow". In: ''Grove Music Online'', 2001. * Harnoncourt, Nikolaus. ''Baroque Music Today: Music as Speech''. Amadeus Press, 1988. * Raffin, Jean François; Millant, Bernard. ''L'Archet''. Parys: L'Archet Éditions, 2000. {{ISBN|2-9515569-0-X}}. * Roda, Joseph H. ''Bows for Musical Instruments''. Chicago: W. Lewis, 1959. {{OCLC|906667}}. * Sadie, Stanley; Tyrrell, John (reds.) (2001). ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-517067-9}}. * Saint-George, Henry. ''The Bow''. Londen, 1896 (2de uitg. 1909). {{OCLC|312604}}. * Seletsky, Robert E. "New Light on the Old Bow", Deel 1: ''Early Music'', Mei 2004, pp. 286–296; Deel 2: ''Early Music'', Augustus 2004, pp. 415–426. * Vatelot, Étienne. ''Les Archets Français''. Sernor: M. Dufour, 1976. {{OCLC|2850939}}. * Wunderlich, Friedrich. ''Der Geigenbogen: eine Schrift für den Fachmann und alle Geiger''. Schuberth, 1952. {{OCLC|15346837}}. == Eksterne skakels == {{Commonscat|Bows (music)|strykstokke}} * [https://www.gutenberg.org/ebooks/29112 Saint-George, Henry: ''The Bow, Its History, Manufacture and Use''] op Project Gutenberg * [https://www.corilon.com/us/library/instruments/the-violin-bow-a-brief-depiction-of-its-history ''The violin bow: a brief depiction of its history''] by Corilon Violins * [http://www.gerbeth.at/Geschichte.htm Uitvoerige ontwikkelingsgeskiedenis van die stokbou] op die webwerf van die strykstokmaker Thomas M. Gerbeth [[Kategorie:Snaarinstrumente]] 9uopm191tooot92s7qljv7cyjrosxhm 2966523 2966522 2026-09-11T18:47:41Z Pynappel 70858 2966523 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bow Cello2.jpg|duimnael|Strykstok van 'n [[tjello]]]] [[Lêer:Bows-ViolaBassGdulkaKemence.jpg|duimnael|Strykstokke van [[altviool]], [[kontrabas]], gadulka en kemençe]] 'n '''Strykstok''' is 'n gespanne stok waaraan 'n lint hare – gewoonlik perdehare uit die stert – vasgemaak is en wat met [[kolofonium]] behandel word om die [[wrywing]] te verhoog. Die hare word oor 'n deel van 'n [[musiekinstrument]] getrek, gewoonlik oor die snare, om dit in trilling te bring; die instrument straal daardie trilling as [[klank]] uit. Verreweg die meeste strykstokke word saam met [[strykinstrument]]e soos die [[viool]], die altviool, die tjello en die kontrabas gebruik, maar stokke word ook op die musieksaag en op ander gestrykte idiofone gebruik. == Bou == [[Lêer:Gold-bow.jpg|duimnael|Goudgemonteerde vioolstrykstok uit die Ouchard-werkswinkel in Mirecourt]] [[Lêer:Cello bow screws.svg|duimnael|Tjellostrykstok met: <br /> '''1''' skroefknop <br /> '''2''' duimleer <br /> '''3''' omwikkeling van draad <br /> '''4''' stok <br /> '''5''' behaarsel van perdehare <br /> '''6''' ring <br /> '''7''' slof <br /> '''8''' oog (versiering van perlemoer)]] [[Lêer:ViolinBowTip-pjt.jpg|duimnael|Punt van 'n moderne vioolstrykstok]] [[Lêer:Joseph Alfred Lamy frog.jpg|duimnael|Slof van 'n vioolstrykstok. Daarbo die agterste ent van die stok met die strykstokmaker se handtekening. Die slofbaan tussen die slof en die stok is as 'n silwer lyn sigbaar. Regs bo die skroefknop; links onder die metaalring waaruit die stokhare te voorskyn kom.]] 'n Strykstok bestaan uit 'n spesiaal gevormde stok met 'n lint materiaal wat tussen die twee ente daarvan gespan is en waarmee die snaar gestryk word om klank voort te bring. Verskillende musiekkulture het uiteenlopende ontwerpe aangeneem; by sommige stokke word 'n enkele koord tussen die ente van die stok gespan. In die Westerse tradisie van stokbou – stokke vir die instrumente van die viool- en die gambafamilie – word gewoonlik 'n bos perdehare gebruik. Die wesenlike onderdele van 'n moderne strykstok is die stok self, wat van hout of van koolstofvesel gemaak word, die behaarsel van perdehaar, die sogenaamde slof en 'n spaninrigting wat in die stok ingebou is. In die omgewing van die slof is verskeie beslagdele van metaal. Na gelang van die materiaal van hierdie beslagdele praat 'n mens van 'n nuwesilwer-, silwer- of goudstok. Omdat al die metaaldele aan een kant van die stok sit, kan die balans van die stok – dit wil sê sy swaartepunt – ook naderhand nog deur 'n spaarsamer of massiewer gebruik daarvan by die speler se voorkeure aangepas word. === Stok === Die stok kan rond of agthoekig uitgevoer word en word ná die laaste houtbewerkingstappe óf gelak óf geolie. Geskikte houtsoorte is pernambukhout (ook brasielhout of fernambukhout genoem), ''[[Brosimum guianense]]'' (slanghout) en verwante soorte; laasgenoemde is veral by barokstokke gebruik. Westerse strykstokke is histories van pernambukhout uit Brasilië gemaak. Die pernambukboom is egter deesdae 'n bedreigde spesie waarvan die uitvoer deur 'n internasionale verdrag gereguleer word,<ref>{{Cite web |url=http://www.musicwood.org/news/playbillarts.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516222939/http://www.musicwood.org/news/playbillarts.htm |url-status=dead |archive-date=16 Mei 2008 |title=Greenpeace Music Wood Campaign |website=musicwood.org |access-date=4 Mei 2018}}</ref> en strykstokmakers gebruik gevolglik ook ander materiale: houtsoorte soos ipê (''[[Tabebuia]]'')<ref>{{Cite web |url=http://www.stringsmagazine.com/article/default.aspx?articleid=22321&page=2 |work=Strings Magazine |title=Shop Visit with Bow Maker John Aniano |author=Erin Shrader |access-date=15 Maart 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128074614/http://stringsmagazine.com/article/default.aspx?articleid=22321&page=2 |archive-date=28 November 2010}}</ref> en sintetiese materiale soos koolstofveselversterkte epoksiehars en [[glasvesel]]. Die punt van die stok is 'n onskeibare deel van die stok: dit word direk daaruit gewerk en nie aangesit nie. Dit is hol en neem die voorste, saamgeknoopte ent van die behaarsel op. Om estetiese redes word die onderste vlak van die punt dikwels met 'n dun plaatjie versier; daarvoor word been, [[ebbehout]], [[ivoor]], mammoetivoor of 'n metaal soos [[silwer]] gebruik. Aan die ander ent van die stok, bo die slof, is by meesterstokke dikwels 'n vervaardigershandtekening te vinde wat aan een of albei kante op die stok gestempel word. Onmiddellik voor die slof word gewoonlik 'n leeromwikkeling op die stok aangebring, die duimleer, en daarnaas 'n fyn draadomwikkeling. Dié omwikkeling help om die stok se swaartepunt te balanseer, maar is ook 'n versierende element. Die greep kan ook van draad, sy of balein gemaak word, met 'n duimkussinkie van leer of slangvel. === Behaarsel === Die perdehaarbespanning van die stok word die behaarsel genoem. Dit word in die slof en in die punt van die stok ingespan. Meestal kom dit van 'n skimmelperd, wat oorwegend wit hare het. Perdehare het 'n skubagtige struktuur wat die kragoordrag van die stok na die snare vergemaklik. Die hare word in die reël met die hand vooraf gesorteer en foutiewe hare word uitgehaal voordat die behaarsel aangebring word. 'n Strykstokmaker gebruik tipies tussen 150 en 200 hare uit 'n perd se stert vir 'n vioolstok.<ref name="raffin">{{Cite book |last=Raffin |first=Jean François |author2=Millant, Bernard |title=L'Archet |location=Parys |publisher=L'Archet Éditions |year=2000 |isbn=2-9515569-0-X}}</ref> Stokke vir die groter lede van die vioolfamilie het 'n breër lint en gebruik dus meer hare. Haar uit [[Mongolië]] staan as die beste gehalte bekend; haar uit Siberië, Argentinië of Kanada word ook baie gebruik. Haar van hingste is duurder, aangesien dit na bewering fyner en ligter as haar van merries is en minder deur urien aangetas is. Sowel wit as swart haar kom voor. Onder strykers bestaan die wydverspreide oortuiging – wetenskaplik nóg bewys nóg weerlê – dat wit haar 'n gladder klank gee en dat swart haar, wat hoofsaaklik vir kontrabasstokke gebruik word, growwer is en dus 'n ruwer klank lewer. Daar bestaan sintetiese alternatiewe vir die perdehaarbehaarsel. Sulke hare het nie die natuurlike haarstruktuur nie, sodat meer kolofonium nodig is; die masjinale vervaardiging vermy egter foutiewe hare. Goedkoper stokke gebruik dikwels nylon- of ander sintetiese haar, en party gebruik gebleikte perdehaar om die voorkoms van 'n beter gehalte te gee. Kolofonium – 'n harde, klewerige stof wat van [[hars]] gemaak word en soms met [[byewas]] gemeng is – word gereeld op die stokhare aangebring om die wrywing te verhoog. Die greep tussen die behaarsel en die snare berus eintlik op die hars en in mindere mate op die hare self. Hars word spaarsaam aangebring, gewoonlik ná twee tot drie uur se speel. === Slof === Die slof hou die behaarsel vas en dien die musikus as greephulp. Dit is aan die agterste ent van die stok gemonteer en met die spaninrigting daar verbind. Tradisioneel is dit van ebbehout; ander kosbare materiale soos ivoor, horing of skilpaddop is aansienlik seldsamer in gebruik. In die onderste deel van die slof is die agterste bevestiging van die behaarsel ingelaat. Die perdehaar word op daardie plek deur 'n sogenaamde ring van nuwesilwer, [[silwer]] of [[goud]] vasgehou en gesprei. Die ring is aan die bokant boogvormig en onder plat; dit word uit gepaste dele saamgesoldeer en sit presies passend op die sogenaamde tong van die slof. Aan die onderkant word die hol slof deur 'n uittrekbare plaatjie bedek, die skuif, wat dikwels van perlemoer is, maar ook van nuwesilwer, silwer of goud kan wees. Dikwels is in die middel van die slof aan albei kante 'n ronde versiering van perlemoer ingelaat, die oog. 'n Gewone oog bestaan uit 'n skyfie perlemoer met 'n deursnee van sowat 6 tot 7 mm. By 'n Parysse oog is die perlemoerskyfie boonop deur 'n smal metaalring omring. === Spaninrigting === Bo-op die slof is die slofbaan vasgeskroef, 'n ingelate metaalplaatjie van dieselfde materiaal as die ring. In hierdie baan gly die agterste deel van die stok wanneer die stok gespan word; die stok is aan daardie ent tot ongeveer die middel van die slof hol om die skroef van die spaninrigting te kan opneem. Die skroefdraadstang van die skroef word deur 'n ringmoer gelei, die slofmoer, wat in die middel van die slofbaan in die slof ingeskroef is. Agterop die skroef sit 'n draaiknop, die skroefknop. Die skroefknop word meestal van dieselfde materiaal as die slof gemaak en by goeie stokke dikwels nog met ingelate metaalringe en 'n perlemoeroog op die eindvlak versier. Die skroefknop, die skroef en die slofmoer vorm saam die spaninrigting. Wanneer die skroefknop gedraai word, word die slof verder na agter of na vore (in die rigting van die punt) geskuif, en daarmee word die hare van die behaarsel onderskeidelik gespan of ontspan. == Afmetings == [[Lêer:Bow Cello.jpg|duimnael|50px|Tjellostrykstok]] ; Vioolstrykstok * Geheellengte met skroef: 75 cm * Lengte van die stok: 73,5 cm * Speellengte: 65 cm * Deursnee van die stok: afnemend van 8,5 mm (slof) tot ongeveer 5 mm (punt) * Breedte van die behaarsel: 8–9 mm * Gewig: 55–64 g, gewoonlik ongeveer 57–62 g ; Altvioolstrykstok * Dieselfde lengte as die vioolstrykstok * Deursnee: 9 mm tot 5,5 mm * Gewig: 58–75 g, gewoonlik ongeveer 70 g ; Tjellostrykstok * Geheellengte: 70 cm * Speellengte: 61 cm * Deursnee: 10,5 mm tot 7 mm * Breedte van die behaarsel: 11–12 mm * Gewig: 70–85 g, gewoonlik ongeveer 80 g ; Kontrabasstrykstok, Duitse of Dresdense vorm * Deursnee van die stok: 12 tot 8 mm * Geheellengte: 68,5 cm * Lengte van die stok: 61 cm * Speellengte: 53 cm * Breedte van die behaarsel: 1,8 cm * Hoogte van die slof: 5,5 cm * Hoogte van die kop: 3,5 cm * Gewig: 118–130 g, gewoonlik ongeveer 125 g ; Kontrabasstrykstok, Franse vorm * Deursnee van die stok: 12 tot 8 mm * Geheellengte: 70 cm * Lengte van die stok: 61,5 cm * Speellengte: 53 cm * Breedte van die behaarsel: 1,7 cm * Hoogte van die kop: 4 cm * Hoogte van die slof: 4 cm == Vervaardiging == [[Lêer:ViolinBowFrog-pjt.jpg|duimnael|Slof van 'n moderne vioolstrykstok]] Die bou van strykstokke word as 'n veeleisende ambag beskou, en goed gemaakte stokke behaal hoë pryse. 'n Deel van die strykstokmaker se vaardigheid is die vermoë om materiaal van hoë gehalte vir die stok te kies. By die maak van 'n houtstok word die grootste deel van die houtwerk aan 'n reguit stok gedoen. Volgens James McKean "gradeer die strykstokmaker die stok in presiese gradasies sodat dit deurgaans eweredig buigsaam is".<ref name="mckean">McKean, James N. (1996). ''Commonsense Instrument Care''. San Anselmo, Kalifornië: String Letter Publishing. {{ISBN|978-0-9626081-9-3}}.</ref> Hierdie gradasies is oorspronklik deur François Tourte bereken. Om die kromming van die stok te vorm, verhit die maker die stok versigtig in 'n alkoholvlam, 'n paar sentimeter op 'n slag, en buig die verhitte stok geleidelik – met behulp van 'n sjabloon van metaal of hout om die model se presiese kromming en vorm te verkry. Die kuns om houtstokke te maak, het sedert die 19de eeu min verander, en die meeste moderne saamgestelde stokke stem rofweg met Tourte se ontwerp ooreen. Verskeie uitvinders het nuwe weë verken; die Incredibow het byvoorbeeld 'n reguit stok wat slegs deur die vaste spanning van die sintetiese hare gekromd word. In 1962 het Leon en Ray Glasser in New York die stok van glasveselversterkte plastiek uitgevind en gepatenteer. In 1989 het Claudio Righetti die eerste patent op 'n stok van koolstofveselversterkte plastiek ontvang. Stokke van saamgestelde materiale (glas-, aramied- of koolstofvesel, onder meer in epoksiehars of poliëster) haal die peil van eenvoudige houtstokke. Hulle vind veral weens hul laer pryse hoofsaaklik in musiekskole ingang; by die voorste universiteite en by professionele orkeste en soliste word hulle in vergelyking met konvensionele stokke eerder selde gebruik, aangesien hulle tot dusver nóg die klankverskeidenheid nóg die speeltegniese fynhede van 'n tradisioneel vervaardigde houtstok haal. == Soorte == [[Lêer:French and german bows.jpg|duimnael|Die Franse (bo) en die Duitse (onder) vorm van die slof by die kontrabasstrykstok]] Effens verskillende stokke, wat in gewig en lengte wissel, word vir die viool, die altviool, die tjello en die kontrabas gebruik. Dit is oor die algemeen variasies op dieselfde grondontwerp. Kontrabasspelers gebruik egter twee duidelik onderskeie vorme van die kontrabasstok. Die "Franse" stok word soos die stok van die ander gestrykte orkesinstrumente gebou, en die speler hou dit oorhands vas. Die "Duitse" stok is breër en langer as die Franse stok, met 'n groter slof wat gekrom is om by die palm van die hand te pas; die speler hou dit vas met die hand wat die slof los omvat. Die Duitse stok is die ouer van die twee ontwerpe en het die vroeëre geboë stok vervang. Die Franse stok het gewild geword toe die virtuoos [[Giovanni Bottesini]] dit in die 19de eeu aangeneem het. Albei kom in die orkes voor, hoewel 'n individuele kontrabasspeler gewoonlik verkies om die een of die ander te gebruik. == Eienskappe == Drie eienskappe is by 'n strykstok van belang: * '''Gewig''': Ligter stokke is makliker om aan die beweeg te kry, maar moeiliker om aan die beweeg te hou, wat vir 'n konstante toon belangrik is. Swaarder eksemplare "begin" moeilik en is vermoeiender om mee te speel. Die ideale gewig van 'n vioolstok blyk tussen 58 en 62 g te lê. * '''Balans''': Te veel gewig na die kop of punt toe maak die stok subjektief swaar, maar te veel gewig na die slof toe maak dit weer te lig, sodat die hare nie regtig byt nie. * '''Buigsaamheid''': Dit hang heeltemal van die gebruikte materiaal af. 'n Te stywe stok bots te veel oor die snare; 'n te soepel stok maak alles swierig en moeilik beheerbaar. Pernambukhout word algemeen as die volmaakte kompromis beskou, maar is skaars en dus duur. Daar bestaan empiries gegroeide riglyne vir die lengte, die kromming en die deursnee van die hout. == Gebruik == === Toonvoortbrenging === Die kenmerkende lang, aangehoue en singende klank van die viool, die altviool, die tjello en die kontrabas ontstaan wanneer die stok oor die snare getrek word. Hierdie volgehoue klank is vergelykbaar met 'n sanger wat asem gebruik om lang, gladde melodieë vol te hou. Wanneer die perdehare van die stok heen en weer oor die snare gestryk word, ontstaan deur die glip-kleef-effek 'n trilling en daarmee die toon. Voor die spel word die perdehaar met kolofonium ingevryf om die wrywingsweerstand tussen die snare en die behaarsel te verhoog. Die Italiaanse aanduiding vir spel met die stok is ''arco'', van die Latynse woord ''arcus'', wat "boog" beteken. Die stok is nie noodsaaklik om die toon voort te bring nie: 'n strykinstrument kan ook soos 'n tokkelinstrument gebruik word deur die snare met die vinger te tokkel (''[[pizzicato]]''). === Stokgreep === [[Lêer:Right hand position on bow.jpg|duimnael|Stokgreep by die viool. Die punt van die pinkie staan bo-op die stok.]] [[Lêer:Bow hand Violoncello.jpg|duimnael|Stokgreep by die tjello. By die tjellostok steek die pinkie 'n entjie oor die stok uit.]] In die moderne praktyk word die stok byna altyd in die regterhand gehou terwyl die linkerhand die snare gryp. Na gelang daarvan of die stok van bo of van onder af met die hand gehou word, praat 'n mens van 'n bogreep of 'n ondergreep. Viool-, altviool- en tjellostokke word in die bogreep gehou. Die gewig van die stok word deur drie vingers gedra: die duim, die middelvinger en die ringvinger. Die duimpunt word onder teen die stok gesit en raak daarby aan die slof en die duimleer. Die middel- en die ringvinger omvat die stok en hou met die vingerpunte die slof aan die buitekant vas: die middelvinger raak onder aan die metaalring, en daarnaas lê die ringvinger op die hout van die slof. Die wysvinger en die pinkie lê op die stok. Saam met die duim neem hulle die taak waar om die stok te lig of te laat sak en om dit uit te balanseer; by die toonvoortbrenging reguleer hulle die druk wat op die snaar oorgedra word. Naas hierdie grondhouding bestaan daar verskeie stokgrepe wat in besonderhede van mekaar verskil. By die Suzuki-metode word dikwels 'n spesiale beginnersgreep geleer waarby die duim nie teen die stok nie, maar teen die haaraanset rus. Die ondergreep is die stokgreep by die [[viola da gamba]]. By die kontrabas hang die soort greep van die stok af: * Die ''Franse stok'' is soortgelyk aan 'n tjellostok gevorm en word soos dié in die bogreep gehou. Sulke stokke word byvoorbeeld in Frankryk, Italië, Engeland en gedeeltelik in die Verenigde State gebruik. By die kontrabas word die bogreep ook die Franse stokgreep genoem. * In die Duitssprekende gebied word daarenteen byna uitsluitlik die ''Duitse stok'' gebruik, wat 'n aansienlik hoër slof het. Sulke stokke word in die ondergreep gehou, by die kontrabas ook die Duitse stokgreep genoem: die buitenste kant van die hoë slof lê in die handpalm en die duim bo-op die stok. Die stok lê op die wysvinger, en die pinkie balanseer onder aan die slof uit. In beginsel maak die Duitse stokgreep 'n hoër volgehoue kragoordrag moontlik, terwyl die Franse greep eerder rats is. Die spelers van die vioolfamilie en dié van die gambafamilie hou die stok dus verskillend vas: violiste, altvioliste en tjelliste hou die houtdeel van die stok nader aan die handpalm, terwyl gambaspelers die teenoorgestelde oriëntasie gebruik, met die perdehaar nader aan die palm. === Op- en afstreek === Wanneer die stok op die snaar van die slof na die punt beweeg word, heet dit 'n ''afstreek''; die omgekeerde rigting, van die punt na die slof, is 'n ''opstreek''. In bladmusiek word dit met twee afsonderlike tekens aangedui. Twee opeenvolgende note wat in dieselfde stokrigting gespeel word, staan as 'n gehaakte streek bekend. Die speler gebruik in die algemeen die afstreek vir sterk maatslae en die opstreek vir swak slae. By die viola da gamba is dit egter omgekeerd: spelers van die vioolfamilie lyk asof hulle op die sterk slae "trek", terwyl gambaspelers lyk asof hulle op die sterk slae "steek". Die verskil volg waarskynlik uit die verskillende maniere waarop die stok in dié twee instrumentfamilies vasgehou word, want die oriëntasie wat by elke familie pas, laat die sterker polsspiere die sterk slag versterk. Vir 'n doeltreffende stryktegniek is dit van belang om die regte balans te vind tussen die krag (stokdruk) op die snare, die snelheid waarmee die stok oor die snare stryk en die afstand tot die kam van die instrument. Die stokdruk het twee belangrike komponente: die invloed van die swaartekrag op die massa van die onderarm en die stok op die snaar, en die hoeveelheid spierkrag wat aangewend word om die stok teen die snaar te druk. Die verdeling van die streek word ook die stokverdeling of stokvoering genoem. Spel by die slof is makliker as spel by die punt, omdat daar dan meer beheer oor die momentum is. Baie beginner-violiste speel by die slof sterker as by die punt; deur oefening kan die drukverdeling oor die hele stok beheers word. In 'n orkes skryf die konsertmeester die streke van al die strykers in die partye in, sodat al die stokke so ver moontlik gelyktydig beweeg en elke stryker dieselfde vertolking van die tone deur middel van die op- en afstreek kan gee. === Klankkleur === Strykers beheer hul toonkwaliteit deur die stok op wisselende afstande van die kam af aan die snare te raak: deur naby die kam te speel (''sul ponticello'') word die hoër harmonieke beklemtoon, en deur oor die toets te speel (''sul tasto'') word hulle verminder sodat die grondtoon beklemtoon word. By geleentheid vra komponiste dat die speler die snare met die hout van die stok in plaas van met die hare aanraak; dit staan as ''col legno'' ("met die hout") bekend. Daarby word met die hout oor die snaar gestryk of selfs op die snaar geslaan (''col legno battuto''). ''Coll'arco'' ("met die stok") is die aanduiding om weer op die gewone manier met die stokhare te speel. == Geskiedenis == === Oorsprong === [[Lêer:Church-island-fiddle.jpg|duimnael|Uitbeelding van 'n gestrykte snaarinstrument, 11de-eeuse Ierland]] Beeldende en beeldhoukundige getuienis uit die vroeë Egiptiese, Indiese, Helleense en Anatoliese beskawings dui daarop dat getokkelde snaarinstrumente lank voor die ontwikkeling van die stryktegniek bestaan het. Ondanks die ou oorsprong van die [[boogskiet|pyl en boog]] blyk dit dat gestrykte snaarinstrumente eers in 'n betreklik onlangse tydperk ontwikkel het. Die Chinese ''yazheng'' is 'n siter wat met 'n stok bespeel word; die vroegste Chinese bron oor hierdie pypsiter, wat met 'n stok gestryk word, dateer uit die 8ste eeu. Die gebruik van wrywingstokke in [[Sentraal-Asië]] blyk ouer te wees. Vermoedelik is hierdie speeltegniek eers omstreeks die 6de eeu in Sogdiana op luite toegepas, vanwaar dit China bereik het.<ref>Harvey Turnbull: "A Sogdian friction chordophone". In: D. R. Widdess, R. F. Wolpert (reds.): ''Music and Tradition. Essays on Asian and other musics presented to Laurence Picken''. Cambridge University Press, Cambridge 1981, pp. 197–206.</ref> Eric Halfpenny skryf in die ''[[Encyclopædia Britannica]]'' van 1988: "Stryk kan so ver terug as die Islamitiese beskawing van die 10de eeu nagespoor word ... dit lyk waarskynlik dat die beginsel van stryk onder die nomadiese ruiterkulture van Sentraal-Asië ontstaan het, vanwaar dit vinnig deur die Islamwêreld en die Ooste versprei het, sodat dit teen 1000 byna gelyktydig China, Java, Noord-Afrika, die Nabye Ooste en die Balkan, en Europa bereik het."<ref>Halfpenny, Eric (1988). ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Halfpenny merk op dat die woord vir "kam" in baie Eurasiese tale etimologies "perd" beteken, en dat die Chinese hul eie gestrykte instrumente as afkomstig van die "barbare" van Sentraal-Asië beskou het. Die Sentraal-Asiatiese teorie word ook deur Werner Bachmann in ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'' onderskryf. Bachmann wys op 'n 10de-eeuse Sentraal-Asiatiese muurskildery wat op gestrykte instrumente dui, in wat vandag die stad Kurbanshaid in [[Tadjikistan]] is. Omstandigheidsgetuienis ondersteun die Sentraal-Asiatiese teorie ook. Al die elemente wat vir die uitvinding van die stok nodig was, was waarskynlik terselfdertyd onder die ruitervolke van Sentraal-Asië aanwesig: * In 'n samelewing van berede krygers – onder die ruitervolke tel die Hunne en die [[Mongole]] – was perdehaar vanselfsprekend beskikbaar. * Die Sentraal-Asiatiese ruiters het in die krygsboog gespesialiseer, wat maklik as 'n tydelike manier kon dien om perdehaar onder hoë spanning te hou. * Perdehaar vir strykstokke word tot vandag toe uit streke met 'n streng koue klimaat verkry, onder meer Mongolië,<ref>{{Cite web |url=http://www.johnson-inst.com/horse.htm |title=From Horse to Bow |first=Mary |last=VanClay |work=Strings |date=Januarie–Februarie 1995 |archive-url=https://web.archive.org/web/19970210035934/http://www.johnson-inst.com/horse.htm |archive-date=10 Februarie 1997 |url-status=dead}}</ref> aangesien sulke haar 'n beter greep op die snare gee. * Hars, wat selfs by growwe perdehaar noodsaaklik is om klank voort te bring, word deur tradisionele [[boogskiet|boogskutters]] gebruik om die boogsnaar in stand te hou en, gemeng met byewas, om die afwerking van die boog te beskerm.<ref>Hansard, George Hagar (1841). "Section VIII: Of Yew Trees, Yew Bows, &c". In: ''The Book of Archery''.</ref> Hoe die stok ook al uitgevind is, dit het vinnig en wyd versprei. Die Sentraal-Asiatiese ruitervolke het 'n gebied beset wat die [[Syroete]] ingesluit het, waarlangs handelaars en reisigers goedere en vernuwings vinnig oor duisende kilometers vervoer het – onder meer, via Indië, per see na [[Java (eiland)|Java]]. Dit sou die byna gelyktydige verskyning van die strykstok op die talle plekke wat Halfpenny noem, verklaar. === Die Arabiese rabāb === Die Arabiese rabāb is 'n soort gestrykte snaarinstrument wat reeds in die 8ste eeu onder daardie naam bekend was en wat langs die Islamitiese handelsroetes oor 'n groot deel van Noord-Afrika, die Midde-Ooste, dele van Europa en die Verre Ooste versprei het.<ref>[https://www.bbc.co.uk/bitesize "The origins of the violin – the rebab"], [[BBC]].</ref> Dit is die vroegste bekende gestrykte instrument<ref>{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/487848/rabab |title=rabab (musical instrument) |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=17 Augustus 2013}}</ref> en die voorouer van al die Europese gestrykte instrumente, waaronder die rebec, die Bisantynse lira en die viool.<ref>{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/343204/lira |title=lira |publisher=Encyclopædia Britannica Online |year=2009 |access-date=20 Februarie 2009}}</ref> === Ontwikkeling van die Europese strykstok === [[Lêer:Arco violino XVII secolo.jpg|duimnael|400px|17de-eeuse barokstrykstok]] Die spanning van die behaarsel is by die eerste strykstokke by die gamba met die middelvinger en by die viool met die duim opgewek. Hierdie stokke was rond, dit wil sê opwaarts gewelf. Aanvanklik het alle stokke oor 'n insteekslof beskik. Die spanning van die stok kon daarmee net grof ingestel word, naamlik deur slowwe van verskillende hoogtes te verwissel en die haarlengte aan te pas. In die middel van die 17de eeu is die stokke ook van 'n getande stang voorsien om die spanning te reguleer. Sedert die middel van die 18de eeu is die stok aan die ent uitgeboor en die slof met 'n skroef gespan. Daardeur het 'n fyner afstemming van die stokspanning moontlik geword, wat die musikus toelaat om die optimale kompromis tussen springvermoë en 'n rustige ligging van die stok te vind. Vroeë barokstokke vir die viool het ongeveer 40 tot 50 g geweeg by 'n lengte van 50 tot 65 cm. Hulle is uit die uiteenlopendste houtsoorte gemaak, byvoorbeeld taksushout, en besonder hoogwaardiges ook uit die harde slanghout en uit [[ysterhout]]. Van ongeveer 1700 af het die stokke toenemend langer geword om lang aangehoue note beter te kan uitvoer. Die al hoe groter konsertsale het boonop 'n kragtiger toon vereis, en daarom is die stokke met 'n groter deursnee vervaardig; dit het hulle wel swaarder en dus traer gemaak, maar veral sterker en meer belasbaar. === Historiese strykstokke === Die vroeë 18de-eeuse stok wat as die Corelli-Tartini-model bekend staan, word ook die Italiaanse "sonate"-stok genoem. Hierdie basiese barokstok het teen 1725 'n ouer Franse dansstok vervang wat kort was en 'n klein punt gehad het. Die Franse dansstok is met die duim onder die hare vasgehou en met kort, vinnige strekies vir ritmiese dansmusiek gespeel. Die Italiaanse sonatestok was langer, 61 tot 71 cm, met 'n reguit of effens konvekse stok. Die kop word as 'n snoekkop beskryf, en die slof is óf vas (die insteekstok) óf het 'n skroefmeganisme. In vergelyking met 'n moderne stok in Tourte se styl is die Corelli-Tartini-model korter en ligter, veral by die punt, lê die balanspunt laer op die stok, is die hare soepeler en is die lint hare smaller – omtrent 6 mm breed. By die vroeë barokstok is die natuurlike streek nie-legato en lewer dit aan die begin en die einde van elke streek wat Leopold Mozart 'n "klein sagtheid" genoem het. Dit gee 'n ligter, helderder klank, en vinnige note word skoon geartikuleer sonder dat die hare die snaar verlaat. 'n Uitstekende voorbeeld van so 'n stok, deur David Boyden beskryf,<ref name="boyden">Boyden, David. ''The History of Violin Playing'', p. 207.</ref> maak deel uit van die Ansley Salz-versameling aan die Universiteit van Kalifornië in Berkeley; dit is omstreeks 1700 gemaak en word aan Stradivari toegeskryf. 'n Verdere stok wat aan die werkswinkel van [[Antonio Stradivari]] toegeskryf word, die sogenaamde King Charles IV-vioolstok, is in die versameling van die National Music Museum aan die Universiteit van Suid-Dakota.<ref>{{Cite web |last=McCulley |first=Michael |title=The Rawlins Gallery, King Charles IV Violin Bow |url=http://orgs.usd.edu/nmm/Violins/Bows/4882Stradivaribow.html |website=National Music Museum |date=12 Maart 2015 |access-date=13 Maart 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123145155/http://orgs.usd.edu/nmm/Violins/Bows/4882Stradivaribow.html |archive-date=23 Januarie 2016}}</ref> Teen die middel van die 18de eeu het 'n oorgangstydperk aangebreek waarin die afstand tussen die hare en die stok groter geword het, veral by die kop. Daardie groter afstand was nodig omdat die stok langer en reguiter geword het en 'n konkawe vorm begin aanneem het. Tot met die koms van Tourte se stok was daar in hierdie oorgangstydperk geen standaardisering van stokeienskappe nie: elke stok het in gewig, lengte en balans verskil, en die koppe het by enige gegewe maker geweldig gewissel. 'n Ander oorgangstipe is die Cramer-stok, vernoem na die violis Wilhelm Cramer (1746–1799), wat die vroeë deel van sy lewe in Mannheim en ná 1772 in Londen gewoon het. Hierdie stok en vergelykbare modelle in Parys het in die algemeen geheers tussen die geleidelike ondergang van die Corelli-Tartini-model en die geboorte van die Tourte-stok, dit wil sê rofweg van 1750 tot 1785. Volgens vooraanstaande kenners verteenwoordig die Cramer-stok 'n beslissende stap in die rigting van die moderne stok. Die hare is breër as by die Corelli-model maar steeds smaller as by 'n Tourte, die skroefmeganisme word standaard, en meer stokke word van pernambukhout gemaak eerder as van die vroeëre slanghout, ysterhout en chinahout, wat dikwels oor 'n deel van hul lengte gegroef is. Vooraanstaande makers van hierdie oorgangsmodelle was Duchaîne, La Fleur, Meauchand, Tourte ''père'' en Edward Dodd. Die onderliggende redes vir die verandering van die ou Corelli-Tartini-model na die Cramer en uiteindelik na die Tourte hou verband met die musikale eise van komponiste en violiste. Die klem op ''cantabile'', veral die lang uitgerekte en eweredig aangehoue frase, het 'n langer stok en 'n breër lint hare vereis.<ref>{{Cite web |url=http://www.boisestate.edu/music/pedagogylit/stringlit/week01/boyden.pdf |title=David Boyden |access-date=20 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217004036/http://www.boisestate.edu/music/pedagogylit/stringlit/week01/boyden.pdf |archive-date=17 Desember 2008 |url-status=dead}}</ref> Hierdie nuwe stokke was ideaal om die nuwe, baie groot konsertsale met klank te vul en het goed by die laat-klassieke en die nuwe romantiese repertorium gepas. Vandag, met die opkoms van die histories ingeligte uitvoeringspraktyk, het strykers weer belangstelling in die ligter voor-Tourte-stok ontwikkel, wat geskikter is vir die spel van instrumente wat in 'n styl van voor die 19de eeu gebou is. === Die moderne strykstok === [[Lêer:Violin bow parts.jpg|duimnael|Deur die skroef van 'n moderne vioolstrykstok te draai, beweeg die slof en word die spanning van die hare verstel.]] Die soort stok wat vandag in gebruik is, is grotendeels deur die strykstokmaker [[François Tourte]] in die 19de-eeuse Frankryk in sy moderne vorm gebring. Tourte, wat as horlosiemaker opgelei is, het omstreeks 1800 die voorloper van die "moderne" stok ontwikkel. Die vroeë Franse strykstokmakers het bevind dat pernambukhout, wat na Frankryk ingevoer is om tekstielkleurstof te maak, net die regte kombinasie van sterkte, veerkrag, gewig en skoonheid het; Tourte het gevind dat dit 'n maksimale styfheid van die stok by 'n nog aanvaarbare gewig lewer. Met hierdie swaar hout was die stok aanvanklik baie kopswaar, maar deur 'n sterk verjonging na die kop toe en die gebruik van swaar metaaldele aan die greepkant het hy weer 'n goeie balans bereik. Met die konstruksie van die slofring het dit moontlik geword om die behaarsel as 'n breë band te stabiliseer, wat op sy beurt 'n kragtiger toon moontlik maak. Van daardie tyd af is die stokke hoofsaaklik gebuig om die breekgevaar te verminder. Volgens James McKean word Tourte se stokke, "soos die instrumente van Stradivari, steeds as sonder gelyke beskou".<ref name="mckean" /> === Die ronde strykstok === [[Lêer:Rostropovich with BACHBow 1999.jpg|duimnael|Mstislav Rostropovich met 'n BACH.Bogen<ref>{{Cite web |url=https://www.bach-bogen.de/mstislav-rostropovich/ |title=Mstislav Rostropovich |website=Atelier BACH.Bogen}}</ref> in 1999]] In die 20ste eeu het violiste en tjelliste 'n sogenaamde ronde strykstok gebruik om meerstemmige klanke op strykinstrumente moontlik te maak. Dié stok het 'n na buite geboë (konvekse) stok. Vooraanstaande strykers soos Emil Telmányi, Rudolf Gaehler, Tossy Spivakovsky, [[Lorin Maazel]], Michael Bach, Gustav Rivinius, Janos Starker en [[Mstislav Rostropovich]], sowel as komponiste soos [[John Cage]], Dieter Schnebel, Walter Zimmermann en Hans Zender, het hulle met hierdie vernuwing in die strykinstrumentspel besig gehou. == Bekende strykstokmakers == [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] Die voorbeelde vir die moderne stokke is gelewer deur die Engelsman John Dodd (1752–1839), wat dit eerste reggekry het om die hout so te kloof dat dit nie meer gebreek het nie; die Duitser Christian Wilhelm Knopf (1767–1837), wat die slofbaan van metaal uitgevind het; en die Franse strykstokmaker François Tourte (1747–1835), wat onder die invloed van die violiste [[Giovanni Battista Viotti]], Rodolphe Kreutzer en [[Niccolò Paganini]] aan die stok sy huidige vorm gegee het en die eerste was wat pernambukhout gebruik het. 'n Oorspronklike Tourte-stok het in 2009 sowat €200 000 gekos. Die Franse vioolbouer [[Jean-Baptiste Vuillaume]], self 'n uiters bekwame vakman, het nie self stokke gebou nie, maar 'n aantal vernuwings uitgedink, soos die ronde "Vuillaume-baan" en stokke van alternatiewe materiaal (metaal). Baie van die belangrike Franse strykstokmakers van die laat 19de eeu, soos lede van die Lamy-familie, Dominique Peccatte en François-Nicolas Voirin, maar ook Hermann Richard Pfretzschner, het ten minste 'n tyd lank in sy werkswinkel gewerk. Verdere verbeterings is aan die begin van die 20ste eeu deur Eugène Sartory bereik. == Onderhoud == Versigtige eienaars maak die hare van 'n stok altyd los voordat hulle dit wegbêre. James McKean beveel aan dat die eienaar "die hare heeltemal losmaak en dit dan met 'n enkele draai van die knop terugbring"; die doel is om "die hare eweredig te hou maar die stok te laat ontspan".<ref name="mckean" /> Om die stok te styf te span, kan die stok ook beskadig en laat breek.<ref>{{Cite web |title=How To Adjust A Violin Bow For Better Sound |url=http://www.connollymusic.com/revelle/blog/adjust-a-violin-bow-for-better-sound |website=connollymusic.com |access-date=18 Oktober 2015}}</ref> Aangesien hare tydens gebruik breek, moet stokke van tyd tot tyd van nuwe hare voorsien word, gewoonlik deur 'n professionele strykstokmaker eerder as deur die eienaar van die instrument. Stokke verloor soms hul korrekte kromming en moet dan met dieselfde verhittingsmetode as by die oorspronklike vervaardiging herkrom word. Ten slotte moet die omwikkeling van die stok af en toe vervang word om 'n goeie greep te behou en die hout te beskerm. Hierdie herstelwerk word gewoonlik aan vakkundiges oorgelaat, aangesien die kop van die stok uiters breekbaar is en swak werk by die vervanging van die hare of 'n gebreekte puntplaatjie die stok kan verwoes. == Ander toepassings == Die Chinese ''yazheng'' en ''yaqin'', die Koreaanse ''ajaeng'' en die Rjoekjoe-siter ''teisō'' word gewoonlik "gestryk" met 'n stok wat met hars ingevryf is en wat sonder enige perdehaar wrywing teen die snare veroorsaak; by die ajaeng is dit 'n haarlose stok van forsitiahout. By die draailier word die snare op 'n soortgelyke manier in trilling gebring deur 'n "harswiel", 'n houtwiel wat aan die snare raak terwyl dit met 'n slinger gedraai word. 'n Strykstok word ook op instrumente buite die vioolfamilie gebruik: die psalterium word soms daarmee bespeel, en die musieksaag word meestal met 'n strykstok bespeel. In moderne musiek word 'n kontrabasstok soms gebruik om [[slaginstrument]]e aan te stryk – veral instrumente van metaal soos die vibrafoon,<ref>{{Cite web |date=9 September 2019 |title=On bowed vibraphone |url=https://adamholmesmusic.com/blog-on-bowed-vibraphone/ |access-date=14 Maart 2024 |website=Adam Holmes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Extended Techniques for Vibraphone |url=https://www.malletjazz.com/lessons/ext_tech.html |access-date=14 Maart 2024 |website=malletjazz.com}}</ref> krotale<ref>{{Cite web |date=22 Junie 2020 |title=On bowed crotales |url=https://adamholmesmusic.com/on-bowed-crotales/ |access-date=14 Maart 2024 |website=Adam Holmes}}</ref> en [[simbaal|simbale]].<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2020 |title=On bowed cymbal |url=https://adamholmesmusic.com/blog-on-bowed-cymbal/ |access-date=14 Maart 2024 |website=Adam Holmes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Writing For Bowed Cymbals |url=http://www.luigimarino.net/words/writing-for-bowed-cymbals.html |access-date=14 Maart 2024 |website=luigimarino.net}}</ref> Aangesien hierdie instrumente gewoonlik met 'n stok of 'n hamertjie geslaan word, kan 'n strykstok klankkleure na vore bring wat met die gewone tegniek onbereikbaar is. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * Bachmann, Werner; Seletsky, Robert E.; Boyden, David D.; Liivoja-Lorius, Jaak. "History of the Bow". In: ''Grove Music Online'', 2001. * Harnoncourt, Nikolaus. ''Baroque Music Today: Music as Speech''. Amadeus Press, 1988. * Raffin, Jean François; Millant, Bernard. ''L'Archet''. Parys: L'Archet Éditions, 2000. {{ISBN|2-9515569-0-X}}. * Roda, Joseph H. ''Bows for Musical Instruments''. Chicago: W. Lewis, 1959. {{OCLC|906667}}. * Sadie, Stanley; Tyrrell, John (reds.) (2001). ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-517067-9}}. * Saint-George, Henry. ''The Bow''. Londen, 1896 (2de uitg. 1909). {{OCLC|312604}}. * Seletsky, Robert E. "New Light on the Old Bow", Deel 1: ''Early Music'', Mei 2004, pp. 286–296; Deel 2: ''Early Music'', Augustus 2004, pp. 415–426. * Vatelot, Étienne. ''Les Archets Français''. Sernor: M. Dufour, 1976. {{OCLC|2850939}}. * Wunderlich, Friedrich. ''Der Geigenbogen: eine Schrift für den Fachmann und alle Geiger''. Schuberth, 1952. {{OCLC|15346837}}. == Eksterne skakels == {{Commonscat|Bows (music)|strykstokke}} * [https://www.gutenberg.org/ebooks/29112 Saint-George, Henry: ''The Bow, Its History, Manufacture and Use''] op Project Gutenberg * [https://www.corilon.com/us/library/instruments/the-violin-bow-a-brief-depiction-of-its-history ''The violin bow: a brief depiction of its history''] by Corilon Violins * [http://www.gerbeth.at/Geschichte.htm Uitvoerige ontwikkelingsgeskiedenis van die stokbou] op die webwerf van die strykstokmaker Thomas M. Gerbeth [[Kategorie:Snaarinstrumente]] scbs1slc5odnzigzxnmovablesepryu 2966524 2966523 2026-09-11T18:49:41Z Pynappel 70858 AWS 11 2966524 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bow Cello2.jpg|duimnael|Strykstok van 'n [[tjello]]]] [[Lêer:Bows-ViolaBassGdulkaKemence.jpg|duimnael|Strykstokke van [[altviool]], [[kontrabas]], gadulka en kemençe]] 'n '''Strykstok''' is 'n gespanne stok waaraan 'n lint hare – gewoonlik perdehare uit die stert – vasgemaak is en wat met [[kolofonium]] behandel word om die [[wrywing]] te verhoog. Die hare word oor 'n deel van 'n [[musiekinstrument]] getrek, gewoonlik oor die snare, om dit in trilling te bring; die instrument straal daardie trilling as [[klank]] uit. Verreweg die meeste strykstokke word saam met [[strykinstrument]]e soos die [[viool]], die altviool, die tjello en die kontrabas gebruik, maar stokke word ook op die musieksaag en op ander gestrykte idiofone gebruik. == Bou == [[Lêer:Gold-bow.jpg|duimnael|Goudgemonteerde vioolstrykstok uit die Ouchard-werkswinkel in Mirecourt]] [[Lêer:Cello bow screws.svg|duimnael|Tjellostrykstok met: <br /> '''1''' skroefknop <br /> '''2''' duimleer <br /> '''3''' omwikkeling van draad <br /> '''4''' stok <br /> '''5''' behaarsel van perdehare <br /> '''6''' ring <br /> '''7''' slof <br /> '''8''' oog (versiering van perlemoer)]] [[Lêer:ViolinBowTip-pjt.jpg|duimnael|Punt van 'n moderne vioolstrykstok]] [[Lêer:Joseph Alfred Lamy frog.jpg|duimnael|Slof van 'n vioolstrykstok. Daarbo die agterste ent van die stok met die strykstokmaker se handtekening. Die slofbaan tussen die slof en die stok is as 'n silwer lyn sigbaar. Regs bo die skroefknop; links onder die metaalring waaruit die stokhare te voorskyn kom.]] 'n Strykstok bestaan uit 'n spesiaal gevormde stok met 'n lint materiaal wat tussen die twee ente daarvan gespan is en waarmee die snaar gestryk word om klank voort te bring. Verskillende musiekkulture het uiteenlopende ontwerpe aangeneem; by sommige stokke word 'n enkele koord tussen die ente van die stok gespan. In die Westerse tradisie van stokbou – stokke vir die instrumente van die viool- en die gambafamilie – word gewoonlik 'n bos perdehare gebruik. Die wesenlike onderdele van 'n moderne strykstok is die stok self, wat van hout of van koolstofvesel gemaak word, die behaarsel van perdehaar, die sogenaamde slof en 'n spaninrigting wat in die stok ingebou is. In die omgewing van die slof is verskeie beslagdele van metaal. Na gelang van die materiaal van hierdie beslagdele praat 'n mens van 'n nuwesilwer-, silwer- of goudstok. Omdat al die metaaldele aan een kant van die stok sit, kan die balans van die stok – dit wil sê sy swaartepunt – ook naderhand nog deur 'n spaarsamer of massiewer gebruik daarvan by die speler se voorkeure aangepas word. === Stok === Die stok kan rond of agthoekig uitgevoer word en word ná die laaste houtbewerkingstappe óf gelak óf geolie. Geskikte houtsoorte is pernambukhout (ook brasielhout of fernambukhout genoem), ''[[Brosimum guianense]]'' (slanghout) en verwante soorte; laasgenoemde is veral by barokstokke gebruik. Westerse strykstokke is histories van pernambukhout uit Brasilië gemaak. Die pernambukboom is egter deesdae 'n bedreigde spesie waarvan die uitvoer deur 'n internasionale verdrag gereguleer word,<ref>{{Cite web |url=http://www.musicwood.org/news/playbillarts.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516222939/http://www.musicwood.org/news/playbillarts.htm |url-status=dead |archive-date=16 Mei 2008 |title=Greenpeace Music Wood Campaign |website=musicwood.org |access-date=4 Mei 2018}}</ref> en strykstokmakers gebruik gevolglik ook ander materiale: houtsoorte soos ipê (''[[Tabebuia]]'')<ref>{{Cite web |url=http://www.stringsmagazine.com/article/default.aspx?articleid=22321&page=2 |work=Strings Magazine |title=Shop Visit with Bow Maker John Aniano |author=Erin Shrader |access-date=15 Maart 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128074614/http://stringsmagazine.com/article/default.aspx?articleid=22321&page=2 |archive-date=28 November 2010}}</ref> en sintetiese materiale soos koolstofveselversterkte epoksiehars en [[glasvesel]]. Die punt van die stok is 'n onskeibare deel van die stok: dit word direk daaruit gewerk en nie aangesit nie. Dit is hol en neem die voorste, saamgeknoopte ent van die behaarsel op. Om estetiese redes word die onderste vlak van die punt dikwels met 'n dun plaatjie versier; daarvoor word been, [[ebbehout]], [[ivoor]], mammoetivoor of 'n metaal soos [[silwer]] gebruik. Aan die ander ent van die stok, bo die slof, is by meesterstokke dikwels 'n vervaardigershandtekening te vinde wat aan een of albei kante op die stok gestempel word. Onmiddellik voor die slof word gewoonlik 'n leeromwikkeling op die stok aangebring, die duimleer, en daarnaas 'n fyn draadomwikkeling. Dié omwikkeling help om die stok se swaartepunt te balanseer, maar is ook 'n versierende element. Die greep kan ook van draad, sy of balein gemaak word, met 'n duimkussinkie van leer of slangvel. === Behaarsel === Die perdehaarbespanning van die stok word die behaarsel genoem. Dit word in die slof en in die punt van die stok ingespan. Meestal kom dit van 'n skimmelperd, wat oorwegend wit hare het. Perdehare het 'n skubagtige struktuur wat die kragoordrag van die stok na die snare vergemaklik. Die hare word in die reël met die hand vooraf gesorteer en foutiewe hare word uitgehaal voordat die behaarsel aangebring word. 'n Strykstokmaker gebruik tipies tussen 150 en 200 hare uit 'n perd se stert vir 'n vioolstok.<ref name="raffin">{{Cite book |last=Raffin |first=Jean François |author2=Millant, Bernard |title=L'Archet |location=Parys |publisher=L'Archet Éditions |year=2000 |isbn=2-9515569-0-X}}</ref> Stokke vir die groter lede van die vioolfamilie het 'n breër lint en gebruik dus meer hare. Haar uit [[Mongolië]] staan as die beste gehalte bekend; haar uit Siberië, Argentinië of Kanada word ook baie gebruik. Haar van hingste is duurder, aangesien dit na bewering fyner en ligter as haar van merries is en minder deur urien aangetas is. Sowel wit as swart haar kom voor. Onder strykers bestaan die wydverspreide oortuiging – wetenskaplik nóg bewys nóg weerlê – dat wit haar 'n gladder klank gee en dat swart haar, wat hoofsaaklik vir kontrabasstokke gebruik word, growwer is en dus 'n ruwer klank lewer. Daar bestaan sintetiese alternatiewe vir die perdehaarbehaarsel. Sulke hare het nie die natuurlike haarstruktuur nie, sodat meer kolofonium nodig is; die masjinale vervaardiging vermy egter foutiewe hare. Goedkoper stokke gebruik dikwels nylon- of ander sintetiese haar, en party gebruik gebleikte perdehaar om die voorkoms van 'n beter gehalte te gee. Kolofonium – 'n harde, klewerige stof wat van [[hars]] gemaak word en soms met [[byewas]] gemeng is – word gereeld op die stokhare aangebring om die wrywing te verhoog. Die greep tussen die behaarsel en die snare berus eintlik op die hars en in mindere mate op die hare self. Hars word spaarsaam aangebring, gewoonlik ná twee tot drie uur se speel. === Slof === Die slof hou die behaarsel vas en dien die musikus as greephulp. Dit is aan die agterste ent van die stok gemonteer en met die spaninrigting daar verbind. Tradisioneel is dit van ebbehout; ander kosbare materiale soos ivoor, horing of skilpaddop is aansienlik seldsamer in gebruik. In die onderste deel van die slof is die agterste bevestiging van die behaarsel ingelaat. Die perdehaar word op daardie plek deur 'n sogenaamde ring van nuwesilwer, [[silwer]] of [[goud]] vasgehou en gesprei. Die ring is aan die bokant boogvormig en onder plat; dit word uit gepaste dele saamgesoldeer en sit presies passend op die sogenaamde tong van die slof. Aan die onderkant word die hol slof deur 'n uittrekbare plaatjie bedek, die skuif, wat dikwels van perlemoer is, maar ook van nuwesilwer, silwer of goud kan wees. Dikwels is in die middel van die slof aan albei kante 'n ronde versiering van perlemoer ingelaat, die oog. 'n Gewone oog bestaan uit 'n skyfie perlemoer met 'n deursnee van sowat 6 tot 7 mm. By 'n Parysse oog is die perlemoerskyfie boonop deur 'n smal metaalring omring. === Spaninrigting === Bo-op die slof is die slofbaan vasgeskroef, 'n ingelate metaalplaatjie van dieselfde materiaal as die ring. In hierdie baan gly die agterste deel van die stok wanneer die stok gespan word; die stok is aan daardie ent tot ongeveer die middel van die slof hol om die skroef van die spaninrigting te kan opneem. Die skroefdraadstang van die skroef word deur 'n ringmoer gelei, die slofmoer, wat in die middel van die slofbaan in die slof ingeskroef is. Agterop die skroef sit 'n draaiknop, die skroefknop. Die skroefknop word meestal van dieselfde materiaal as die slof gemaak en by goeie stokke dikwels nog met ingelate metaalringe en 'n perlemoeroog op die eindvlak versier. Die skroefknop, die skroef en die slofmoer vorm saam die spaninrigting. Wanneer die skroefknop gedraai word, word die slof verder na agter of na vore (in die rigting van die punt) geskuif, en daarmee word die hare van die behaarsel onderskeidelik gespan of ontspan. == Afmetings == [[Lêer:Bow Cello.jpg|duimnael|50px|Tjellostrykstok]] ; Vioolstrykstok * Geheellengte met skroef: 75 cm * Lengte van die stok: 73,5 cm * Speellengte: 65 cm * Deursnee van die stok: afnemend van 8,5 mm (slof) tot ongeveer 5 mm (punt) * Breedte van die behaarsel: 8-9 mm * Gewig: 55-64 g, gewoonlik ongeveer 57-62 g ; Altvioolstrykstok * Dieselfde lengte as die vioolstrykstok * Deursnee: 9 mm tot 5,5 mm * Gewig: 58-75 g, gewoonlik ongeveer 70 g ; Tjellostrykstok * Geheellengte: 70 cm * Speellengte: 61 cm * Deursnee: 10,5 mm tot 7 mm * Breedte van die behaarsel: 11-12 mm * Gewig: 70-85 g, gewoonlik ongeveer 80 g ; Kontrabasstrykstok, Duitse of Dresdense vorm * Deursnee van die stok: 12 tot 8 mm * Geheellengte: 68,5 cm * Lengte van die stok: 61 cm * Speellengte: 53 cm * Breedte van die behaarsel: 1,8 cm * Hoogte van die slof: 5,5 cm * Hoogte van die kop: 3,5 cm * Gewig: 118-130 g, gewoonlik ongeveer 125 g ; Kontrabasstrykstok, Franse vorm * Deursnee van die stok: 12 tot 8 mm * Geheellengte: 70 cm * Lengte van die stok: 61,5 cm * Speellengte: 53 cm * Breedte van die behaarsel: 1,7 cm * Hoogte van die kop: 4 cm * Hoogte van die slof: 4 cm == Vervaardiging == [[Lêer:ViolinBowFrog-pjt.jpg|duimnael|Slof van 'n moderne vioolstrykstok]] Die bou van strykstokke word as 'n veeleisende ambag beskou, en goed gemaakte stokke behaal hoë pryse. 'n Deel van die strykstokmaker se vaardigheid is die vermoë om materiaal van hoë gehalte vir die stok te kies. By die maak van 'n houtstok word die grootste deel van die houtwerk aan 'n reguit stok gedoen. Volgens James McKean "gradeer die strykstokmaker die stok in presiese gradasies sodat dit deurgaans eweredig buigsaam is".<ref name="mckean">McKean, James N. (1996). ''Commonsense Instrument Care''. San Anselmo, Kalifornië: String Letter Publishing. {{ISBN|978-0-9626081-9-3}}.</ref> Hierdie gradasies is oorspronklik deur François Tourte bereken. Om die kromming van die stok te vorm, verhit die maker die stok versigtig in 'n alkoholvlam, 'n paar sentimeter op 'n slag, en buig die verhitte stok geleidelik – met behulp van 'n sjabloon van metaal of hout om die model se presiese kromming en vorm te verkry. Die kuns om houtstokke te maak, het sedert die 19de eeu min verander, en die meeste moderne saamgestelde stokke stem rofweg met Tourte se ontwerp ooreen. Verskeie uitvinders het nuwe weë verken; die Incredibow het byvoorbeeld 'n reguit stok wat slegs deur die vaste spanning van die sintetiese hare gekromd word. In 1962 het Leon en Ray Glasser in New York die stok van glasveselversterkte plastiek uitgevind en gepatenteer. In 1989 het Claudio Righetti die eerste patent op 'n stok van koolstofveselversterkte plastiek ontvang. Stokke van saamgestelde materiale (glas-, aramied- of koolstofvesel, onder meer in epoksiehars of poliëster) haal die peil van eenvoudige houtstokke. Hulle vind veral weens hul laer pryse hoofsaaklik in musiekskole ingang; by die voorste universiteite en by professionele orkeste en soliste word hulle in vergelyking met konvensionele stokke eerder selde gebruik, aangesien hulle tot dusver nóg die klankverskeidenheid nóg die speeltegniese fynhede van 'n tradisioneel vervaardigde houtstok haal. == Soorte == [[Lêer:French and german bows.jpg|duimnael|Die Franse (bo) en die Duitse (onder) vorm van die slof by die kontrabasstrykstok]] Effens verskillende stokke, wat in gewig en lengte wissel, word vir die viool, die altviool, die tjello en die kontrabas gebruik. Dit is oor die algemeen variasies op dieselfde grondontwerp. Kontrabasspelers gebruik egter twee duidelik onderskeie vorme van die kontrabasstok. Die "Franse" stok word soos die stok van die ander gestrykte orkesinstrumente gebou, en die speler hou dit oorhands vas. Die "Duitse" stok is breër en langer as die Franse stok, met 'n groter slof wat gekrom is om by die palm van die hand te pas; die speler hou dit vas met die hand wat die slof los omvat. Die Duitse stok is die ouer van die twee ontwerpe en het die vroeëre geboë stok vervang. Die Franse stok het gewild geword toe die virtuoos [[Giovanni Bottesini]] dit in die 19de eeu aangeneem het. Albei kom in die orkes voor, hoewel 'n individuele kontrabasspeler gewoonlik verkies om die een of die ander te gebruik. == Eienskappe == Drie eienskappe is by 'n strykstok van belang: * '''Gewig''': Ligter stokke is makliker om aan die beweeg te kry, maar moeiliker om aan die beweeg te hou, wat vir 'n konstante toon belangrik is. Swaarder eksemplare "begin" moeilik en is vermoeiender om mee te speel. Die ideale gewig van 'n vioolstok blyk tussen 58 en 62 g te lê. * '''Balans''': Te veel gewig na die kop of punt toe maak die stok subjektief swaar, maar te veel gewig na die slof toe maak dit weer te lig, sodat die hare nie regtig byt nie. * '''Buigsaamheid''': Dit hang heeltemal van die gebruikte materiaal af. 'n Te stywe stok bots te veel oor die snare; 'n te soepel stok maak alles swierig en moeilik beheerbaar. Pernambukhout word algemeen as die volmaakte kompromis beskou, maar is skaars en dus duur. Daar bestaan empiries gegroeide riglyne vir die lengte, die kromming en die deursnee van die hout. == Gebruik == === Toonvoortbrenging === Die kenmerkende lang, aangehoue en singende klank van die viool, die altviool, die tjello en die kontrabas ontstaan wanneer die stok oor die snare getrek word. Hierdie volgehoue klank is vergelykbaar met 'n sanger wat asem gebruik om lang, gladde melodieë vol te hou. Wanneer die perdehare van die stok heen en weer oor die snare gestryk word, ontstaan deur die glip-kleef-effek 'n trilling en daarmee die toon. Voor die spel word die perdehaar met kolofonium ingevryf om die wrywingsweerstand tussen die snare en die behaarsel te verhoog. Die Italiaanse aanduiding vir spel met die stok is ''arco'', van die Latynse woord ''arcus'', wat "boog" beteken. Die stok is nie noodsaaklik om die toon voort te bring nie: 'n strykinstrument kan ook soos 'n tokkelinstrument gebruik word deur die snare met die vinger te tokkel (''[[pizzicato]]''). === Stokgreep === [[Lêer:Right hand position on bow.jpg|duimnael|Stokgreep by die viool. Die punt van die pinkie staan bo-op die stok.]] [[Lêer:Bow hand Violoncello.jpg|duimnael|Stokgreep by die tjello. By die tjellostok steek die pinkie 'n entjie oor die stok uit.]] In die moderne praktyk word die stok byna altyd in die regterhand gehou terwyl die linkerhand die snare gryp. Na gelang daarvan of die stok van bo of van onder af met die hand gehou word, praat 'n mens van 'n bogreep of 'n ondergreep. Viool-, altviool- en tjellostokke word in die bogreep gehou. Die gewig van die stok word deur drie vingers gedra: die duim, die middelvinger en die ringvinger. Die duimpunt word onder teen die stok gesit en raak daarby aan die slof en die duimleer. Die middel- en die ringvinger omvat die stok en hou met die vingerpunte die slof aan die buitekant vas: die middelvinger raak onder aan die metaalring, en daarnaas lê die ringvinger op die hout van die slof. Die wysvinger en die pinkie lê op die stok. Saam met die duim neem hulle die taak waar om die stok te lig of te laat sak en om dit uit te balanseer; by die toonvoortbrenging reguleer hulle die druk wat op die snaar oorgedra word. Naas hierdie grondhouding bestaan daar verskeie stokgrepe wat in besonderhede van mekaar verskil. By die Suzuki-metode word dikwels 'n spesiale beginnersgreep geleer waarby die duim nie teen die stok nie, maar teen die haaraanset rus. Die ondergreep is die stokgreep by die [[viola da gamba]]. By die kontrabas hang die soort greep van die stok af: * Die ''Franse stok'' is soortgelyk aan 'n tjellostok gevorm en word soos dié in die bogreep gehou. Sulke stokke word byvoorbeeld in Frankryk, Italië, Engeland en gedeeltelik in die Verenigde State gebruik. By die kontrabas word die bogreep ook die Franse stokgreep genoem. * In die Duitssprekende gebied word daarenteen byna uitsluitlik die ''Duitse stok'' gebruik, wat 'n aansienlik hoër slof het. Sulke stokke word in die ondergreep gehou, by die kontrabas ook die Duitse stokgreep genoem: die buitenste kant van die hoë slof lê in die handpalm en die duim bo-op die stok. Die stok lê op die wysvinger, en die pinkie balanseer onder aan die slof uit. In beginsel maak die Duitse stokgreep 'n hoër volgehoue kragoordrag moontlik, terwyl die Franse greep eerder rats is. Die spelers van die vioolfamilie en dié van die gambafamilie hou die stok dus verskillend vas: violiste, altvioliste en tjelliste hou die houtdeel van die stok nader aan die handpalm, terwyl gambaspelers die teenoorgestelde oriëntasie gebruik, met die perdehaar nader aan die palm. === Op- en afstreek === Wanneer die stok op die snaar van die slof na die punt beweeg word, heet dit 'n ''afstreek''; die omgekeerde rigting, van die punt na die slof, is 'n ''opstreek''. In bladmusiek word dit met twee afsonderlike tekens aangedui. Twee opeenvolgende note wat in dieselfde stokrigting gespeel word, staan as 'n gehaakte streek bekend. Die speler gebruik in die algemeen die afstreek vir sterk maatslae en die opstreek vir swak slae. By die viola da gamba is dit egter omgekeerd: spelers van die vioolfamilie lyk asof hulle op die sterk slae "trek", terwyl gambaspelers lyk asof hulle op die sterk slae "steek". Die verskil volg waarskynlik uit die verskillende maniere waarop die stok in dié twee instrumentfamilies vasgehou word, want die oriëntasie wat by elke familie pas, laat die sterker polsspiere die sterk slag versterk. Vir 'n doeltreffende stryktegniek is dit van belang om die regte balans te vind tussen die krag (stokdruk) op die snare, die snelheid waarmee die stok oor die snare stryk en die afstand tot die kam van die instrument. Die stokdruk het twee belangrike komponente: die invloed van die swaartekrag op die massa van die onderarm en die stok op die snaar, en die hoeveelheid spierkrag wat aangewend word om die stok teen die snaar te druk. Die verdeling van die streek word ook die stokverdeling of stokvoering genoem. Spel by die slof is makliker as spel by die punt, omdat daar dan meer beheer oor die momentum is. Baie beginner-violiste speel by die slof sterker as by die punt; deur oefening kan die drukverdeling oor die hele stok beheers word. In 'n orkes skryf die konsertmeester die streke van al die strykers in die partye in, sodat al die stokke so ver moontlik gelyktydig beweeg en elke stryker dieselfde vertolking van die tone deur middel van die op- en afstreek kan gee. === Klankkleur === Strykers beheer hul toonkwaliteit deur die stok op wisselende afstande van die kam af aan die snare te raak: deur naby die kam te speel (''sul ponticello'') word die hoër harmonieke beklemtoon, en deur oor die toets te speel (''sul tasto'') word hulle verminder sodat die grondtoon beklemtoon word. By geleentheid vra komponiste dat die speler die snare met die hout van die stok in plaas van met die hare aanraak; dit staan as ''col legno'' ("met die hout") bekend. Daarby word met die hout oor die snaar gestryk of selfs op die snaar geslaan (''col legno battuto''). ''Coll'arco'' ("met die stok") is die aanduiding om weer op die gewone manier met die stokhare te speel. == Geskiedenis == === Oorsprong === [[Lêer:Church-island-fiddle.jpg|duimnael|Uitbeelding van 'n gestrykte snaarinstrument, 11de-eeuse Ierland]] Beeldende en beeldhoukundige getuienis uit die vroeë Egiptiese, Indiese, Helleense en Anatoliese beskawings dui daarop dat getokkelde snaarinstrumente lank voor die ontwikkeling van die stryktegniek bestaan het. Ondanks die ou oorsprong van die [[boogskiet|pyl en boog]] blyk dit dat gestrykte snaarinstrumente eers in 'n betreklik onlangse tydperk ontwikkel het. Die Chinese ''yazheng'' is 'n siter wat met 'n stok bespeel word; die vroegste Chinese bron oor hierdie pypsiter, wat met 'n stok gestryk word, dateer uit die 8ste eeu. Die gebruik van wrywingstokke in [[Sentraal-Asië]] blyk ouer te wees. Vermoedelik is hierdie speeltegniek eers omstreeks die 6de eeu in Sogdiana op luite toegepas, vanwaar dit China bereik het.<ref>Harvey Turnbull: "A Sogdian friction chordophone". In: D. R. Widdess, R. F. Wolpert (reds.): ''Music and Tradition. Essays on Asian and other musics presented to Laurence Picken''. Cambridge University Press, Cambridge 1981, pp. 197-206.</ref> Eric Halfpenny skryf in die ''[[Encyclopædia Britannica]]'' van 1988: "Stryk kan so ver terug as die Islamitiese beskawing van die 10de eeu nagespoor word ... dit lyk waarskynlik dat die beginsel van stryk onder die nomadiese ruiterkulture van Sentraal-Asië ontstaan het, vanwaar dit vinnig deur die Islamwêreld en die Ooste versprei het, sodat dit teen 1000 byna gelyktydig China, Java, Noord-Afrika, die Nabye Ooste en die Balkan, en Europa bereik het."<ref>Halfpenny, Eric (1988). ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Halfpenny merk op dat die woord vir "kam" in baie Eurasiese tale etimologies "perd" beteken, en dat die Chinese hul eie gestrykte instrumente as afkomstig van die "barbare" van Sentraal-Asië beskou het. Die Sentraal-Asiatiese teorie word ook deur Werner Bachmann in ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'' onderskryf. Bachmann wys op 'n 10de-eeuse Sentraal-Asiatiese muurskildery wat op gestrykte instrumente dui, in wat vandag die stad Kurbanshaid in [[Tadjikistan]] is. Omstandigheidsgetuienis ondersteun die Sentraal-Asiatiese teorie ook. Al die elemente wat vir die uitvinding van die stok nodig was, was waarskynlik terselfdertyd onder die ruitervolke van Sentraal-Asië aanwesig: * In 'n samelewing van berede krygers – onder die ruitervolke tel die Hunne en die [[Mongole]] – was perdehaar vanselfsprekend beskikbaar. * Die Sentraal-Asiatiese ruiters het in die krygsboog gespesialiseer, wat maklik as 'n tydelike manier kon dien om perdehaar onder hoë spanning te hou. * Perdehaar vir strykstokke word tot vandag toe uit streke met 'n streng koue klimaat verkry, onder meer Mongolië,<ref>{{Cite web |url=http://www.johnson-inst.com/horse.htm |title=From Horse to Bow |first=Mary |last=VanClay |work=Strings |date=Januarie–Februarie 1995 |archive-url=https://web.archive.org/web/19970210035934/http://www.johnson-inst.com/horse.htm |archive-date=10 Februarie 1997 |url-status=dead}}</ref> aangesien sulke haar 'n beter greep op die snare gee. * Hars, wat selfs by growwe perdehaar noodsaaklik is om klank voort te bring, word deur tradisionele [[boogskiet|boogskutters]] gebruik om die boogsnaar in stand te hou en, gemeng met byewas, om die afwerking van die boog te beskerm.<ref>Hansard, George Hagar (1841). "Section VIII: Of Yew Trees, Yew Bows, &c". In: ''The Book of Archery''.</ref> Hoe die stok ook al uitgevind is, dit het vinnig en wyd versprei. Die Sentraal-Asiatiese ruitervolke het 'n gebied beset wat die [[Syroete]] ingesluit het, waarlangs handelaars en reisigers goedere en vernuwings vinnig oor duisende kilometers vervoer het – onder meer, via Indië, per see na [[Java (eiland)|Java]]. Dit sou die byna gelyktydige verskyning van die strykstok op die talle plekke wat Halfpenny noem, verklaar. === Die Arabiese rabāb === Die Arabiese rabāb is 'n soort gestrykte snaarinstrument wat reeds in die 8ste eeu onder daardie naam bekend was en wat langs die Islamitiese handelsroetes oor 'n groot deel van Noord-Afrika, die Midde-Ooste, dele van Europa en die Verre Ooste versprei het.<ref>[https://www.bbc.co.uk/bitesize "The origins of the violin – the rebab"], [[BBC]].</ref> Dit is die vroegste bekende gestrykte instrument<ref>{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/487848/rabab |title=rabab (musical instrument) |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=17 Augustus 2013}}</ref> en die voorouer van al die Europese gestrykte instrumente, waaronder die rebec, die Bisantynse lira en die viool.<ref>{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/343204/lira |title=lira |publisher=Encyclopædia Britannica Online |year=2009 |access-date=20 Februarie 2009}}</ref> === Ontwikkeling van die Europese strykstok === [[Lêer:Arco violino XVII secolo.jpg|duimnael|400px|17de-eeuse barokstrykstok]] Die spanning van die behaarsel is by die eerste strykstokke by die gamba met die middelvinger en by die viool met die duim opgewek. Hierdie stokke was rond, dit wil sê opwaarts gewelf. Aanvanklik het alle stokke oor 'n insteekslof beskik. Die spanning van die stok kon daarmee net grof ingestel word, naamlik deur slowwe van verskillende hoogtes te verwissel en die haarlengte aan te pas. In die middel van die 17de eeu is die stokke ook van 'n getande stang voorsien om die spanning te reguleer. Sedert die middel van die 18de eeu is die stok aan die ent uitgeboor en die slof met 'n skroef gespan. Daardeur het 'n fyner afstemming van die stokspanning moontlik geword, wat die musikus toelaat om die optimale kompromis tussen springvermoë en 'n rustige ligging van die stok te vind. Vroeë barokstokke vir die viool het ongeveer 40 tot 50 g geweeg by 'n lengte van 50 tot 65 cm. Hulle is uit die uiteenlopendste houtsoorte gemaak, byvoorbeeld taksushout, en besonder hoogwaardiges ook uit die harde slanghout en uit [[ysterhout]]. Van ongeveer 1700 af het die stokke toenemend langer geword om lang aangehoue note beter te kan uitvoer. Die al hoe groter konsertsale het boonop 'n kragtiger toon vereis, en daarom is die stokke met 'n groter deursnee vervaardig; dit het hulle wel swaarder en dus traer gemaak, maar veral sterker en meer belasbaar. === Historiese strykstokke === Die vroeë 18de-eeuse stok wat as die Corelli-Tartini-model bekend staan, word ook die Italiaanse "sonate"-stok genoem. Hierdie basiese barokstok het teen 1725 'n ouer Franse dansstok vervang wat kort was en 'n klein punt gehad het. Die Franse dansstok is met die duim onder die hare vasgehou en met kort, vinnige strekies vir ritmiese dansmusiek gespeel. Die Italiaanse sonatestok was langer, 61 tot 71 cm, met 'n reguit of effens konvekse stok. Die kop word as 'n snoekkop beskryf, en die slof is óf vas (die insteekstok) óf het 'n skroefmeganisme. In vergelyking met 'n moderne stok in Tourte se styl is die Corelli-Tartini-model korter en ligter, veral by die punt, lê die balanspunt laer op die stok, is die hare soepeler en is die lint hare smaller – omtrent 6 mm breed. By die vroeë barokstok is die natuurlike streek nie-legato en lewer dit aan die begin en die einde van elke streek wat Leopold Mozart 'n "klein sagtheid" genoem het. Dit gee 'n ligter, helderder klank, en vinnige note word skoon geartikuleer sonder dat die hare die snaar verlaat. 'n Uitstekende voorbeeld van so 'n stok, deur David Boyden beskryf,<ref name="boyden">Boyden, David. ''The History of Violin Playing'', p. 207.</ref> maak deel uit van die Ansley Salz-versameling aan die Universiteit van Kalifornië in Berkeley; dit is omstreeks 1700 gemaak en word aan Stradivari toegeskryf. 'n Verdere stok wat aan die werkswinkel van [[Antonio Stradivari]] toegeskryf word, die sogenaamde King Charles IV-vioolstok, is in die versameling van die National Music Museum aan die Universiteit van Suid-Dakota.<ref>{{Cite web |last=McCulley |first=Michael |title=The Rawlins Gallery, King Charles IV Violin Bow |url=http://orgs.usd.edu/nmm/Violins/Bows/4882Stradivaribow.html |website=National Music Museum |date=12 Maart 2015 |access-date=13 Maart 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123145155/http://orgs.usd.edu/nmm/Violins/Bows/4882Stradivaribow.html |archive-date=23 Januarie 2016}}</ref> Teen die middel van die 18de eeu het 'n oorgangstydperk aangebreek waarin die afstand tussen die hare en die stok groter geword het, veral by die kop. Daardie groter afstand was nodig omdat die stok langer en reguiter geword het en 'n konkawe vorm begin aanneem het. Tot met die koms van Tourte se stok was daar in hierdie oorgangstydperk geen standaardisering van stokeienskappe nie: elke stok het in gewig, lengte en balans verskil, en die koppe het by enige gegewe maker geweldig gewissel. 'n Ander oorgangstipe is die Cramer-stok, vernoem na die violis Wilhelm Cramer (1746-1799), wat die vroeë deel van sy lewe in Mannheim en ná 1772 in Londen gewoon het. Hierdie stok en vergelykbare modelle in Parys het in die algemeen geheers tussen die geleidelike ondergang van die Corelli-Tartini-model en die geboorte van die Tourte-stok, dit wil sê rofweg van 1750 tot 1785. Volgens vooraanstaande kenners verteenwoordig die Cramer-stok 'n beslissende stap in die rigting van die moderne stok. Die hare is breër as by die Corelli-model maar steeds smaller as by 'n Tourte, die skroefmeganisme word standaard, en meer stokke word van pernambukhout gemaak eerder as van die vroeëre slanghout, ysterhout en chinahout, wat dikwels oor 'n deel van hul lengte gegroef is. Vooraanstaande makers van hierdie oorgangsmodelle was Duchaîne, La Fleur, Meauchand, Tourte ''père'' en Edward Dodd. Die onderliggende redes vir die verandering van die ou Corelli-Tartini-model na die Cramer en uiteindelik na die Tourte hou verband met die musikale eise van komponiste en violiste. Die klem op ''cantabile'', veral die lang uitgerekte en eweredig aangehoue frase, het 'n langer stok en 'n breër lint hare vereis.<ref>{{Cite web |url=http://www.boisestate.edu/music/pedagogylit/stringlit/week01/boyden.pdf |title=David Boyden |access-date=20 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217004036/http://www.boisestate.edu/music/pedagogylit/stringlit/week01/boyden.pdf |archive-date=17 Desember 2008 |url-status=dead}}</ref> Hierdie nuwe stokke was ideaal om die nuwe, baie groot konsertsale met klank te vul en het goed by die laat-klassieke en die nuwe romantiese repertorium gepas. Vandag, met die opkoms van die histories ingeligte uitvoeringspraktyk, het strykers weer belangstelling in die ligter voor-Tourte-stok ontwikkel, wat geskikter is vir die spel van instrumente wat in 'n styl van voor die 19de eeu gebou is. === Die moderne strykstok === [[Lêer:Violin bow parts.jpg|duimnael|Deur die skroef van 'n moderne vioolstrykstok te draai, beweeg die slof en word die spanning van die hare verstel.]] Die soort stok wat vandag in gebruik is, is grotendeels deur die strykstokmaker [[François Tourte]] in die 19de-eeuse Frankryk in sy moderne vorm gebring. Tourte, wat as horlosiemaker opgelei is, het omstreeks 1800 die voorloper van die "moderne" stok ontwikkel. Die vroeë Franse strykstokmakers het bevind dat pernambukhout, wat na Frankryk ingevoer is om tekstielkleurstof te maak, net die regte kombinasie van sterkte, veerkrag, gewig en skoonheid het; Tourte het gevind dat dit 'n maksimale styfheid van die stok by 'n nog aanvaarbare gewig lewer. Met hierdie swaar hout was die stok aanvanklik baie kopswaar, maar deur 'n sterk verjonging na die kop toe en die gebruik van swaar metaaldele aan die greepkant het hy weer 'n goeie balans bereik. Met die konstruksie van die slofring het dit moontlik geword om die behaarsel as 'n breë band te stabiliseer, wat op sy beurt 'n kragtiger toon moontlik maak. Van daardie tyd af is die stokke hoofsaaklik gebuig om die breekgevaar te verminder. Volgens James McKean word Tourte se stokke, "soos die instrumente van Stradivari, steeds as sonder gelyke beskou".<ref name="mckean" /> === Die ronde strykstok === [[Lêer:Rostropovich with BACHBow 1999.jpg|duimnael|Mstislav Rostropovich met 'n BACH.Bogen<ref>{{Cite web |url=https://www.bach-bogen.de/mstislav-rostropovich/ |title=Mstislav Rostropovich |website=Atelier BACH.Bogen}}</ref> in 1999]] In die 20ste eeu het violiste en tjelliste 'n sogenaamde ronde strykstok gebruik om meerstemmige klanke op strykinstrumente moontlik te maak. Dié stok het 'n na buite geboë (konvekse) stok. Vooraanstaande strykers soos Emil Telmányi, Rudolf Gaehler, Tossy Spivakovsky, [[Lorin Maazel]], Michael Bach, Gustav Rivinius, Janos Starker en [[Mstislav Rostropovich]], sowel as komponiste soos [[John Cage]], Dieter Schnebel, Walter Zimmermann en Hans Zender, het hulle met hierdie vernuwing in die strykinstrumentspel besig gehou. == Bekende strykstokmakers == [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] Die voorbeelde vir die moderne stokke is gelewer deur die Engelsman John Dodd (1752-1839), wat dit eerste reggekry het om die hout so te kloof dat dit nie meer gebreek het nie; die Duitser Christian Wilhelm Knopf (1767-1837), wat die slofbaan van metaal uitgevind het; en die Franse strykstokmaker François Tourte (1747-1835), wat onder die invloed van die violiste [[Giovanni Battista Viotti]], Rodolphe Kreutzer en [[Niccolò Paganini]] aan die stok sy huidige vorm gegee het en die eerste was wat pernambukhout gebruik het. 'n Oorspronklike Tourte-stok het in 2009 sowat €200 000 gekos. Die Franse vioolbouer [[Jean-Baptiste Vuillaume]], self 'n uiters bekwame vakman, het nie self stokke gebou nie, maar 'n aantal vernuwings uitgedink, soos die ronde "Vuillaume-baan" en stokke van alternatiewe materiaal (metaal). Baie van die belangrike Franse strykstokmakers van die laat 19de eeu, soos lede van die Lamy-familie, Dominique Peccatte en François-Nicolas Voirin, maar ook Hermann Richard Pfretzschner, het ten minste 'n tyd lank in sy werkswinkel gewerk. Verdere verbeterings is aan die begin van die 20ste eeu deur Eugène Sartory bereik. == Onderhoud == Versigtige eienaars maak die hare van 'n stok altyd los voordat hulle dit wegbêre. James McKean beveel aan dat die eienaar "die hare heeltemal losmaak en dit dan met 'n enkele draai van die knop terugbring"; die doel is om "die hare eweredig te hou maar die stok te laat ontspan".<ref name="mckean" /> Om die stok te styf te span, kan die stok ook beskadig en laat breek.<ref>{{Cite web |title=How To Adjust A Violin Bow For Better Sound |url=http://www.connollymusic.com/revelle/blog/adjust-a-violin-bow-for-better-sound |website=connollymusic.com |access-date=18 Oktober 2015}}</ref> Aangesien hare tydens gebruik breek, moet stokke van tyd tot tyd van nuwe hare voorsien word, gewoonlik deur 'n professionele strykstokmaker eerder as deur die eienaar van die instrument. Stokke verloor soms hul korrekte kromming en moet dan met dieselfde verhittingsmetode as by die oorspronklike vervaardiging herkrom word. Ten slotte moet die omwikkeling van die stok af en toe vervang word om 'n goeie greep te behou en die hout te beskerm. Hierdie herstelwerk word gewoonlik aan vakkundiges oorgelaat, aangesien die kop van die stok uiters breekbaar is en swak werk by die vervanging van die hare of 'n gebreekte puntplaatjie die stok kan verwoes. == Ander toepassings == Die Chinese ''yazheng'' en ''yaqin'', die Koreaanse ''ajaeng'' en die Rjoekjoe-siter ''teisō'' word gewoonlik "gestryk" met 'n stok wat met hars ingevryf is en wat sonder enige perdehaar wrywing teen die snare veroorsaak; by die ajaeng is dit 'n haarlose stok van forsitiahout. By die draailier word die snare op 'n soortgelyke manier in trilling gebring deur 'n "harswiel", 'n houtwiel wat aan die snare raak terwyl dit met 'n slinger gedraai word. 'n Strykstok word ook op instrumente buite die vioolfamilie gebruik: die psalterium word soms daarmee bespeel, en die musieksaag word meestal met 'n strykstok bespeel. In moderne musiek word 'n kontrabasstok soms gebruik om [[slaginstrument]]e aan te stryk – veral instrumente van metaal soos die vibrafoon,<ref>{{Cite web |date=9 September 2019 |title=On bowed vibraphone |url=https://adamholmesmusic.com/blog-on-bowed-vibraphone/ |access-date=14 Maart 2024 |website=Adam Holmes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Extended Techniques for Vibraphone |url=https://www.malletjazz.com/lessons/ext_tech.html |access-date=14 Maart 2024 |website=malletjazz.com}}</ref> krotale<ref>{{Cite web |date=22 Junie 2020 |title=On bowed crotales |url=https://adamholmesmusic.com/on-bowed-crotales/ |access-date=14 Maart 2024 |website=Adam Holmes}}</ref> en [[simbaal|simbale]].<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2020 |title=On bowed cymbal |url=https://adamholmesmusic.com/blog-on-bowed-cymbal/ |access-date=14 Maart 2024 |website=Adam Holmes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Writing For Bowed Cymbals |url=http://www.luigimarino.net/words/writing-for-bowed-cymbals.html |access-date=14 Maart 2024 |website=luigimarino.net}}</ref> Aangesien hierdie instrumente gewoonlik met 'n stok of 'n hamertjie geslaan word, kan 'n strykstok klankkleure na vore bring wat met die gewone tegniek onbereikbaar is. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * Bachmann, Werner; Seletsky, Robert E.; Boyden, David D.; Liivoja-Lorius, Jaak. "History of the Bow". In: ''Grove Music Online'', 2001. * Harnoncourt, Nikolaus. ''Baroque Music Today: Music as Speech''. Amadeus Press, 1988. * Raffin, Jean François; Millant, Bernard. ''L'Archet''. Parys: L'Archet Éditions, 2000. {{ISBN|2-9515569-0-X}}. * Roda, Joseph H. ''Bows for Musical Instruments''. Chicago: W. Lewis, 1959. {{OCLC|906667}}. * Sadie, Stanley; Tyrrell, John (reds.) (2001). ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-517067-9}}. * Saint-George, Henry. ''The Bow''. Londen, 1896 (2de uitg. 1909). {{OCLC|312604}}. * Seletsky, Robert E. "New Light on the Old Bow", Deel 1: ''Early Music'', Mei 2004, pp. 286-296; Deel 2: ''Early Music'', Augustus 2004, pp. 415-426. * Vatelot, Étienne. ''Les Archets Français''. Sernor: M. Dufour, 1976. {{OCLC|2850939}}. * Wunderlich, Friedrich. ''Der Geigenbogen: eine Schrift für den Fachmann und alle Geiger''. Schuberth, 1952. {{OCLC|15346837}}. == Eksterne skakels == {{Commonscat|Bows (music)|strykstokke}} * [https://www.gutenberg.org/ebooks/29112 Saint-George, Henry: ''The Bow, Its History, Manufacture and Use''] op Project Gutenberg * [https://www.corilon.com/us/library/instruments/the-violin-bow-a-brief-depiction-of-its-history ''The violin bow: a brief depiction of its history''] by Corilon Violins * [http://www.gerbeth.at/Geschichte.htm Uitvoerige ontwikkelingsgeskiedenis van die stokbou] op die webwerf van die strykstokmaker Thomas M. Gerbeth [[Kategorie:Snaarinstrumente]] 92nik5bxs04006hxgefstatx7f9x4uc 2966526 2966524 2026-09-11T18:52:15Z Pynappel 70858 2966526 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bow Cello2.jpg|duimnael|Strykstok van 'n [[tjello]]]] [[Lêer:Bows-ViolaBassGdulkaKemence.jpg|duimnael|Strykstokke van [[altviool]], [[kontrabas]], gadulka en kemençe]] 'n '''Strykstok''' is 'n gespanne stok waaraan 'n lint hare – gewoonlik perdehare uit die stert – vasgemaak is en wat met [[kolofonium]] behandel word om die [[wrywing]] te verhoog. Die hare word oor 'n deel van 'n [[musiekinstrument]] getrek, gewoonlik oor die snare, om dit in trilling te bring; die instrument straal daardie trilling as [[klank]] uit. Verreweg die meeste strykstokke word saam met [[strykinstrument]]e soos die [[viool]], die [[altviool]], die [[tjello]] en die [[kontrabas]] gebruik, maar stokke word ook op die musieksaag en op ander gestrykte idiofone gebruik. == Bou == [[Lêer:Gold-bow.jpg|duimnael|Goudgemonteerde vioolstrykstok uit die Ouchard-werkswinkel in Mirecourt]] [[Lêer:Cello bow screws.svg|duimnael|Tjellostrykstok met: <br /> '''1''' skroefknop <br /> '''2''' duimleer <br /> '''3''' omwikkeling van draad <br /> '''4''' stok <br /> '''5''' behaarsel van perdehare <br /> '''6''' ring <br /> '''7''' slof <br /> '''8''' oog (versiering van perlemoer)]] [[Lêer:ViolinBowTip-pjt.jpg|duimnael|Punt van 'n moderne vioolstrykstok]] [[Lêer:Joseph Alfred Lamy frog.jpg|duimnael|Slof van 'n vioolstrykstok. Daarbo die agterste ent van die stok met die strykstokmaker se handtekening. Die slofbaan tussen die slof en die stok is as 'n silwer lyn sigbaar. Regs bo die skroefknop; links onder die metaalring waaruit die stokhare te voorskyn kom.]] 'n Strykstok bestaan uit 'n spesiaal gevormde stok met 'n lint materiaal wat tussen die twee ente daarvan gespan is en waarmee die snaar gestryk word om klank voort te bring. Verskillende musiekkulture het uiteenlopende ontwerpe aangeneem; by sommige stokke word 'n enkele koord tussen die ente van die stok gespan. In die Westerse tradisie van stokbou – stokke vir die instrumente van die viool- en die gambafamilie – word gewoonlik 'n bos perdehare gebruik. Die wesenlike onderdele van 'n moderne strykstok is die stok self, wat van hout of van koolstofvesel gemaak word, die behaarsel van perdehaar, die sogenaamde slof en 'n spaninrigting wat in die stok ingebou is. In die omgewing van die slof is verskeie beslagdele van metaal. Na gelang van die materiaal van hierdie beslagdele praat 'n mens van 'n nuwesilwer-, silwer- of goudstok. Omdat al die metaaldele aan een kant van die stok sit, kan die balans van die stok – dit wil sê sy swaartepunt – ook naderhand nog deur 'n spaarsamer of massiewer gebruik daarvan by die speler se voorkeure aangepas word. === Stok === Die stok kan rond of agthoekig uitgevoer word en word ná die laaste houtbewerkingstappe óf gelak óf geolie. Geskikte houtsoorte is pernambukhout (ook brasielhout of fernambukhout genoem), ''[[Brosimum guianense]]'' (slanghout) en verwante soorte; laasgenoemde is veral by barokstokke gebruik. Westerse strykstokke is histories van pernambukhout uit Brasilië gemaak. Die pernambukboom is egter deesdae 'n bedreigde spesie waarvan die uitvoer deur 'n internasionale verdrag gereguleer word,<ref>{{Cite web |url=http://www.musicwood.org/news/playbillarts.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516222939/http://www.musicwood.org/news/playbillarts.htm |url-status=dead |archive-date=16 Mei 2008 |title=Greenpeace Music Wood Campaign |website=musicwood.org |access-date=4 Mei 2018}}</ref> en strykstokmakers gebruik gevolglik ook ander materiale: houtsoorte soos ipê (''[[Tabebuia]]'')<ref>{{Cite web |url=http://www.stringsmagazine.com/article/default.aspx?articleid=22321&page=2 |work=Strings Magazine |title=Shop Visit with Bow Maker John Aniano |author=Erin Shrader |access-date=15 Maart 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128074614/http://stringsmagazine.com/article/default.aspx?articleid=22321&page=2 |archive-date=28 November 2010}}</ref> en sintetiese materiale soos koolstofveselversterkte epoksiehars en [[glasvesel]]. Die punt van die stok is 'n onskeibare deel van die stok: dit word direk daaruit gewerk en nie aangesit nie. Dit is hol en neem die voorste, saamgeknoopte ent van die behaarsel op. Om estetiese redes word die onderste vlak van die punt dikwels met 'n dun plaatjie versier; daarvoor word been, [[ebbehout]], [[ivoor]], mammoetivoor of 'n metaal soos [[silwer]] gebruik. Aan die ander ent van die stok, bo die slof, is by meesterstokke dikwels 'n vervaardigershandtekening te vinde wat aan een of albei kante op die stok gestempel word. Onmiddellik voor die slof word gewoonlik 'n leeromwikkeling op die stok aangebring, die duimleer, en daarnaas 'n fyn draadomwikkeling. Dié omwikkeling help om die stok se swaartepunt te balanseer, maar is ook 'n versierende element. Die greep kan ook van draad, sy of balein gemaak word, met 'n duimkussinkie van leer of slangvel. === Behaarsel === Die perdehaarbespanning van die stok word die behaarsel genoem. Dit word in die slof en in die punt van die stok ingespan. Meestal kom dit van 'n skimmelperd, wat oorwegend wit hare het. Perdehare het 'n skubagtige struktuur wat die kragoordrag van die stok na die snare vergemaklik. Die hare word in die reël met die hand vooraf gesorteer en foutiewe hare word uitgehaal voordat die behaarsel aangebring word. 'n Strykstokmaker gebruik tipies tussen 150 en 200 hare uit 'n perd se stert vir 'n vioolstok.<ref name="raffin">{{Cite book |last=Raffin |first=Jean François |author2=Millant, Bernard |title=L'Archet |location=Parys |publisher=L'Archet Éditions |year=2000 |isbn=2-9515569-0-X}}</ref> Stokke vir die groter lede van die vioolfamilie het 'n breër lint en gebruik dus meer hare. Haar uit [[Mongolië]] staan as die beste gehalte bekend; haar uit Siberië, Argentinië of Kanada word ook baie gebruik. Haar van hingste is duurder, aangesien dit na bewering fyner en ligter as haar van merries is en minder deur urien aangetas is. Sowel wit as swart haar kom voor. Onder strykers bestaan die wydverspreide oortuiging – wetenskaplik nóg bewys nóg weerlê – dat wit haar 'n gladder klank gee en dat swart haar, wat hoofsaaklik vir kontrabasstokke gebruik word, growwer is en dus 'n ruwer klank lewer. Daar bestaan sintetiese alternatiewe vir die perdehaarbehaarsel. Sulke hare het nie die natuurlike haarstruktuur nie, sodat meer kolofonium nodig is; die masjinale vervaardiging vermy egter foutiewe hare. Goedkoper stokke gebruik dikwels nylon- of ander sintetiese haar, en party gebruik gebleikte perdehaar om die voorkoms van 'n beter gehalte te gee. Kolofonium – 'n harde, klewerige stof wat van [[hars]] gemaak word en soms met [[byewas]] gemeng is – word gereeld op die stokhare aangebring om die wrywing te verhoog. Die greep tussen die behaarsel en die snare berus eintlik op die hars en in mindere mate op die hare self. Hars word spaarsaam aangebring, gewoonlik ná twee tot drie uur se speel. === Slof === Die slof hou die behaarsel vas en dien die musikus as greephulp. Dit is aan die agterste ent van die stok gemonteer en met die spaninrigting daar verbind. Tradisioneel is dit van ebbehout; ander kosbare materiale soos ivoor, horing of skilpaddop is aansienlik seldsamer in gebruik. In die onderste deel van die slof is die agterste bevestiging van die behaarsel ingelaat. Die perdehaar word op daardie plek deur 'n sogenaamde ring van nuwesilwer, [[silwer]] of [[goud]] vasgehou en gesprei. Die ring is aan die bokant boogvormig en onder plat; dit word uit gepaste dele saamgesoldeer en sit presies passend op die sogenaamde tong van die slof. Aan die onderkant word die hol slof deur 'n uittrekbare plaatjie bedek, die skuif, wat dikwels van perlemoer is, maar ook van nuwesilwer, silwer of goud kan wees. Dikwels is in die middel van die slof aan albei kante 'n ronde versiering van perlemoer ingelaat, die oog. 'n Gewone oog bestaan uit 'n skyfie perlemoer met 'n deursnee van sowat 6 tot 7 mm. By 'n Parysse oog is die perlemoerskyfie boonop deur 'n smal metaalring omring. === Spaninrigting === Bo-op die slof is die slofbaan vasgeskroef, 'n ingelate metaalplaatjie van dieselfde materiaal as die ring. In hierdie baan gly die agterste deel van die stok wanneer die stok gespan word; die stok is aan daardie ent tot ongeveer die middel van die slof hol om die skroef van die spaninrigting te kan opneem. Die skroefdraadstang van die skroef word deur 'n ringmoer gelei, die slofmoer, wat in die middel van die slofbaan in die slof ingeskroef is. Agterop die skroef sit 'n draaiknop, die skroefknop. Die skroefknop word meestal van dieselfde materiaal as die slof gemaak en by goeie stokke dikwels nog met ingelate metaalringe en 'n perlemoeroog op die eindvlak versier. Die skroefknop, die skroef en die slofmoer vorm saam die spaninrigting. Wanneer die skroefknop gedraai word, word die slof verder na agter of na vore (in die rigting van die punt) geskuif, en daarmee word die hare van die behaarsel onderskeidelik gespan of ontspan. == Afmetings == [[Lêer:Bow Cello.jpg|duimnael|50px|Tjellostrykstok]] ; Vioolstrykstok * Geheellengte met skroef: 75 cm * Lengte van die stok: 73,5 cm * Speellengte: 65 cm * Deursnee van die stok: afnemend van 8,5 mm (slof) tot ongeveer 5 mm (punt) * Breedte van die behaarsel: 8-9 mm * Gewig: 55-64 g, gewoonlik ongeveer 57-62 g ; Altvioolstrykstok * Dieselfde lengte as die vioolstrykstok * Deursnee: 9 mm tot 5,5 mm * Gewig: 58-75 g, gewoonlik ongeveer 70 g ; Tjellostrykstok * Geheellengte: 70 cm * Speellengte: 61 cm * Deursnee: 10,5 mm tot 7 mm * Breedte van die behaarsel: 11-12 mm * Gewig: 70-85 g, gewoonlik ongeveer 80 g ; Kontrabasstrykstok, Duitse of Dresdense vorm * Deursnee van die stok: 12 tot 8 mm * Geheellengte: 68,5 cm * Lengte van die stok: 61 cm * Speellengte: 53 cm * Breedte van die behaarsel: 1,8 cm * Hoogte van die slof: 5,5 cm * Hoogte van die kop: 3,5 cm * Gewig: 118-130 g, gewoonlik ongeveer 125 g ; Kontrabasstrykstok, Franse vorm * Deursnee van die stok: 12 tot 8 mm * Geheellengte: 70 cm * Lengte van die stok: 61,5 cm * Speellengte: 53 cm * Breedte van die behaarsel: 1,7 cm * Hoogte van die kop: 4 cm * Hoogte van die slof: 4 cm == Vervaardiging == [[Lêer:ViolinBowFrog-pjt.jpg|duimnael|Slof van 'n moderne vioolstrykstok]] Die bou van strykstokke word as 'n veeleisende ambag beskou, en goed gemaakte stokke behaal hoë pryse. 'n Deel van die strykstokmaker se vaardigheid is die vermoë om materiaal van hoë gehalte vir die stok te kies. By die maak van 'n houtstok word die grootste deel van die houtwerk aan 'n reguit stok gedoen. Volgens James McKean "gradeer die strykstokmaker die stok in presiese gradasies sodat dit deurgaans eweredig buigsaam is".<ref name="mckean">McKean, James N. (1996). ''Commonsense Instrument Care''. San Anselmo, Kalifornië: String Letter Publishing. {{ISBN|978-0-9626081-9-3}}.</ref> Hierdie gradasies is oorspronklik deur François Tourte bereken. Om die kromming van die stok te vorm, verhit die maker die stok versigtig in 'n alkoholvlam, 'n paar sentimeter op 'n slag, en buig die verhitte stok geleidelik – met behulp van 'n sjabloon van metaal of hout om die model se presiese kromming en vorm te verkry. Die kuns om houtstokke te maak, het sedert die 19de eeu min verander, en die meeste moderne saamgestelde stokke stem rofweg met Tourte se ontwerp ooreen. Verskeie uitvinders het nuwe weë verken; die Incredibow het byvoorbeeld 'n reguit stok wat slegs deur die vaste spanning van die sintetiese hare gekromd word. In 1962 het Leon en Ray Glasser in New York die stok van glasveselversterkte plastiek uitgevind en gepatenteer. In 1989 het Claudio Righetti die eerste patent op 'n stok van koolstofveselversterkte plastiek ontvang. Stokke van saamgestelde materiale (glas-, aramied- of koolstofvesel, onder meer in epoksiehars of poliëster) haal die peil van eenvoudige houtstokke. Hulle vind veral weens hul laer pryse hoofsaaklik in musiekskole ingang; by die voorste universiteite en by professionele orkeste en soliste word hulle in vergelyking met konvensionele stokke eerder selde gebruik, aangesien hulle tot dusver nóg die klankverskeidenheid nóg die speeltegniese fynhede van 'n tradisioneel vervaardigde houtstok haal. == Soorte == [[Lêer:French and german bows.jpg|duimnael|Die Franse (bo) en die Duitse (onder) vorm van die slof by die kontrabasstrykstok]] Effens verskillende stokke, wat in gewig en lengte wissel, word vir die viool, die altviool, die tjello en die kontrabas gebruik. Dit is oor die algemeen variasies op dieselfde grondontwerp. Kontrabasspelers gebruik egter twee duidelik onderskeie vorme van die kontrabasstok. Die "Franse" stok word soos die stok van die ander gestrykte orkesinstrumente gebou, en die speler hou dit oorhands vas. Die "Duitse" stok is breër en langer as die Franse stok, met 'n groter slof wat gekrom is om by die palm van die hand te pas; die speler hou dit vas met die hand wat die slof los omvat. Die Duitse stok is die ouer van die twee ontwerpe en het die vroeëre geboë stok vervang. Die Franse stok het gewild geword toe die virtuoos [[Giovanni Bottesini]] dit in die 19de eeu aangeneem het. Albei kom in die orkes voor, hoewel 'n individuele kontrabasspeler gewoonlik verkies om die een of die ander te gebruik. == Eienskappe == Drie eienskappe is by 'n strykstok van belang: * '''Gewig''': Ligter stokke is makliker om aan die beweeg te kry, maar moeiliker om aan die beweeg te hou, wat vir 'n konstante toon belangrik is. Swaarder eksemplare "begin" moeilik en is vermoeiender om mee te speel. Die ideale gewig van 'n vioolstok blyk tussen 58 en 62 g te lê. * '''Balans''': Te veel gewig na die kop of punt toe maak die stok subjektief swaar, maar te veel gewig na die slof toe maak dit weer te lig, sodat die hare nie regtig byt nie. * '''Buigsaamheid''': Dit hang heeltemal van die gebruikte materiaal af. 'n Te stywe stok bots te veel oor die snare; 'n te soepel stok maak alles swierig en moeilik beheerbaar. Pernambukhout word algemeen as die volmaakte kompromis beskou, maar is skaars en dus duur. Daar bestaan empiries gegroeide riglyne vir die lengte, die kromming en die deursnee van die hout. == Gebruik == === Toonvoortbrenging === Die kenmerkende lang, aangehoue en singende klank van die viool, die altviool, die tjello en die kontrabas ontstaan wanneer die stok oor die snare getrek word. Hierdie volgehoue klank is vergelykbaar met 'n sanger wat asem gebruik om lang, gladde melodieë vol te hou. Wanneer die perdehare van die stok heen en weer oor die snare gestryk word, ontstaan deur die glip-kleef-effek 'n trilling en daarmee die toon. Voor die spel word die perdehaar met kolofonium ingevryf om die wrywingsweerstand tussen die snare en die behaarsel te verhoog. Die Italiaanse aanduiding vir spel met die stok is ''arco'', van die Latynse woord ''arcus'', wat "boog" beteken. Die stok is nie noodsaaklik om die toon voort te bring nie: 'n strykinstrument kan ook soos 'n tokkelinstrument gebruik word deur die snare met die vinger te tokkel (''[[pizzicato]]''). === Stokgreep === [[Lêer:Right hand position on bow.jpg|duimnael|Stokgreep by die viool. Die punt van die pinkie staan bo-op die stok.]] [[Lêer:Bow hand Violoncello.jpg|duimnael|Stokgreep by die tjello. By die tjellostok steek die pinkie 'n entjie oor die stok uit.]] In die moderne praktyk word die stok byna altyd in die regterhand gehou terwyl die linkerhand die snare gryp. Na gelang daarvan of die stok van bo of van onder af met die hand gehou word, praat 'n mens van 'n bogreep of 'n ondergreep. Viool-, altviool- en tjellostokke word in die bogreep gehou. Die gewig van die stok word deur drie vingers gedra: die duim, die middelvinger en die ringvinger. Die duimpunt word onder teen die stok gesit en raak daarby aan die slof en die duimleer. Die middel- en die ringvinger omvat die stok en hou met die vingerpunte die slof aan die buitekant vas: die middelvinger raak onder aan die metaalring, en daarnaas lê die ringvinger op die hout van die slof. Die wysvinger en die pinkie lê op die stok. Saam met die duim neem hulle die taak waar om die stok te lig of te laat sak en om dit uit te balanseer; by die toonvoortbrenging reguleer hulle die druk wat op die snaar oorgedra word. Naas hierdie grondhouding bestaan daar verskeie stokgrepe wat in besonderhede van mekaar verskil. By die Suzuki-metode word dikwels 'n spesiale beginnersgreep geleer waarby die duim nie teen die stok nie, maar teen die haaraanset rus. Die ondergreep is die stokgreep by die [[viola da gamba]]. By die kontrabas hang die soort greep van die stok af: * Die ''Franse stok'' is soortgelyk aan 'n tjellostok gevorm en word soos dié in die bogreep gehou. Sulke stokke word byvoorbeeld in Frankryk, Italië, Engeland en gedeeltelik in die Verenigde State gebruik. By die kontrabas word die bogreep ook die Franse stokgreep genoem. * In die Duitssprekende gebied word daarenteen byna uitsluitlik die ''Duitse stok'' gebruik, wat 'n aansienlik hoër slof het. Sulke stokke word in die ondergreep gehou, by die kontrabas ook die Duitse stokgreep genoem: die buitenste kant van die hoë slof lê in die handpalm en die duim bo-op die stok. Die stok lê op die wysvinger, en die pinkie balanseer onder aan die slof uit. In beginsel maak die Duitse stokgreep 'n hoër volgehoue kragoordrag moontlik, terwyl die Franse greep eerder rats is. Die spelers van die vioolfamilie en dié van die gambafamilie hou die stok dus verskillend vas: violiste, altvioliste en tjelliste hou die houtdeel van die stok nader aan die handpalm, terwyl gambaspelers die teenoorgestelde oriëntasie gebruik, met die perdehaar nader aan die palm. === Op- en afstreek === Wanneer die stok op die snaar van die slof na die punt beweeg word, heet dit 'n ''afstreek''; die omgekeerde rigting, van die punt na die slof, is 'n ''opstreek''. In bladmusiek word dit met twee afsonderlike tekens aangedui. Twee opeenvolgende note wat in dieselfde stokrigting gespeel word, staan as 'n gehaakte streek bekend. Die speler gebruik in die algemeen die afstreek vir sterk maatslae en die opstreek vir swak slae. By die viola da gamba is dit egter omgekeerd: spelers van die vioolfamilie lyk asof hulle op die sterk slae "trek", terwyl gambaspelers lyk asof hulle op die sterk slae "steek". Die verskil volg waarskynlik uit die verskillende maniere waarop die stok in dié twee instrumentfamilies vasgehou word, want die oriëntasie wat by elke familie pas, laat die sterker polsspiere die sterk slag versterk. Vir 'n doeltreffende stryktegniek is dit van belang om die regte balans te vind tussen die krag (stokdruk) op die snare, die snelheid waarmee die stok oor die snare stryk en die afstand tot die kam van die instrument. Die stokdruk het twee belangrike komponente: die invloed van die swaartekrag op die massa van die onderarm en die stok op die snaar, en die hoeveelheid spierkrag wat aangewend word om die stok teen die snaar te druk. Die verdeling van die streek word ook die stokverdeling of stokvoering genoem. Spel by die slof is makliker as spel by die punt, omdat daar dan meer beheer oor die momentum is. Baie beginner-violiste speel by die slof sterker as by die punt; deur oefening kan die drukverdeling oor die hele stok beheers word. In 'n orkes skryf die konsertmeester die streke van al die strykers in die partye in, sodat al die stokke so ver moontlik gelyktydig beweeg en elke stryker dieselfde vertolking van die tone deur middel van die op- en afstreek kan gee. === Klankkleur === Strykers beheer hul toonkwaliteit deur die stok op wisselende afstande van die kam af aan die snare te raak: deur naby die kam te speel (''sul ponticello'') word die hoër harmonieke beklemtoon, en deur oor die toets te speel (''sul tasto'') word hulle verminder sodat die grondtoon beklemtoon word. By geleentheid vra komponiste dat die speler die snare met die hout van die stok in plaas van met die hare aanraak; dit staan as ''col legno'' ("met die hout") bekend. Daarby word met die hout oor die snaar gestryk of selfs op die snaar geslaan (''col legno battuto''). ''Coll'arco'' ("met die stok") is die aanduiding om weer op die gewone manier met die stokhare te speel. == Geskiedenis == === Oorsprong === [[Lêer:Church-island-fiddle.jpg|duimnael|Uitbeelding van 'n gestrykte snaarinstrument, 11de-eeuse Ierland]] Beeldende en beeldhoukundige getuienis uit die vroeë Egiptiese, Indiese, Helleense en Anatoliese beskawings dui daarop dat getokkelde snaarinstrumente lank voor die ontwikkeling van die stryktegniek bestaan het. Ondanks die ou oorsprong van die [[boogskiet|pyl en boog]] blyk dit dat gestrykte snaarinstrumente eers in 'n betreklik onlangse tydperk ontwikkel het. Die Chinese ''yazheng'' is 'n siter wat met 'n stok bespeel word; die vroegste Chinese bron oor hierdie pypsiter, wat met 'n stok gestryk word, dateer uit die 8ste eeu. Die gebruik van wrywingstokke in [[Sentraal-Asië]] blyk ouer te wees. Vermoedelik is hierdie speeltegniek eers omstreeks die 6de eeu in Sogdiana op luite toegepas, vanwaar dit China bereik het.<ref>Harvey Turnbull: "A Sogdian friction chordophone". In: D. R. Widdess, R. F. Wolpert (reds.): ''Music and Tradition. Essays on Asian and other musics presented to Laurence Picken''. Cambridge University Press, Cambridge 1981, pp. 197-206.</ref> Eric Halfpenny skryf in die ''[[Encyclopædia Britannica]]'' van 1988: "Stryk kan so ver terug as die Islamitiese beskawing van die 10de eeu nagespoor word ... dit lyk waarskynlik dat die beginsel van stryk onder die nomadiese ruiterkulture van Sentraal-Asië ontstaan het, vanwaar dit vinnig deur die Islamwêreld en die Ooste versprei het, sodat dit teen 1000 byna gelyktydig China, Java, Noord-Afrika, die Nabye Ooste en die Balkan, en Europa bereik het."<ref>Halfpenny, Eric (1988). ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Halfpenny merk op dat die woord vir "kam" in baie Eurasiese tale etimologies "perd" beteken, en dat die Chinese hul eie gestrykte instrumente as afkomstig van die "barbare" van Sentraal-Asië beskou het. Die Sentraal-Asiatiese teorie word ook deur Werner Bachmann in ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians'' onderskryf. Bachmann wys op 'n 10de-eeuse Sentraal-Asiatiese muurskildery wat op gestrykte instrumente dui, in wat vandag die stad Kurbanshaid in [[Tadjikistan]] is. Omstandigheidsgetuienis ondersteun die Sentraal-Asiatiese teorie ook. Al die elemente wat vir die uitvinding van die stok nodig was, was waarskynlik terselfdertyd onder die ruitervolke van Sentraal-Asië aanwesig: * In 'n samelewing van berede krygers – onder die ruitervolke tel die Hunne en die [[Mongole]] – was perdehaar vanselfsprekend beskikbaar. * Die Sentraal-Asiatiese ruiters het in die krygsboog gespesialiseer, wat maklik as 'n tydelike manier kon dien om perdehaar onder hoë spanning te hou. * Perdehaar vir strykstokke word tot vandag toe uit streke met 'n streng koue klimaat verkry, onder meer Mongolië,<ref>{{Cite web |url=http://www.johnson-inst.com/horse.htm |title=From Horse to Bow |first=Mary |last=VanClay |work=Strings |date=Januarie–Februarie 1995 |archive-url=https://web.archive.org/web/19970210035934/http://www.johnson-inst.com/horse.htm |archive-date=10 Februarie 1997 |url-status=dead}}</ref> aangesien sulke haar 'n beter greep op die snare gee. * Hars, wat selfs by growwe perdehaar noodsaaklik is om klank voort te bring, word deur tradisionele [[boogskiet|boogskutters]] gebruik om die boogsnaar in stand te hou en, gemeng met byewas, om die afwerking van die boog te beskerm.<ref>Hansard, George Hagar (1841). "Section VIII: Of Yew Trees, Yew Bows, &c". In: ''The Book of Archery''.</ref> Hoe die stok ook al uitgevind is, dit het vinnig en wyd versprei. Die Sentraal-Asiatiese ruitervolke het 'n gebied beset wat die [[Syroete]] ingesluit het, waarlangs handelaars en reisigers goedere en vernuwings vinnig oor duisende kilometers vervoer het – onder meer, via Indië, per see na [[Java (eiland)|Java]]. Dit sou die byna gelyktydige verskyning van die strykstok op die talle plekke wat Halfpenny noem, verklaar. === Die Arabiese rabāb === Die Arabiese rabāb is 'n soort gestrykte snaarinstrument wat reeds in die 8ste eeu onder daardie naam bekend was en wat langs die Islamitiese handelsroetes oor 'n groot deel van Noord-Afrika, die Midde-Ooste, dele van Europa en die Verre Ooste versprei het.<ref>[https://www.bbc.co.uk/bitesize "The origins of the violin – the rebab"], [[BBC]].</ref> Dit is die vroegste bekende gestrykte instrument<ref>{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/487848/rabab |title=rabab (musical instrument) |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=17 Augustus 2013}}</ref> en die voorouer van al die Europese gestrykte instrumente, waaronder die rebec, die Bisantynse lira en die viool.<ref>{{Cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/343204/lira |title=lira |publisher=Encyclopædia Britannica Online |year=2009 |access-date=20 Februarie 2009}}</ref> === Ontwikkeling van die Europese strykstok === [[Lêer:Arco violino XVII secolo.jpg|duimnael|400px|17de-eeuse barokstrykstok]] Die spanning van die behaarsel is by die eerste strykstokke by die gamba met die middelvinger en by die viool met die duim opgewek. Hierdie stokke was rond, dit wil sê opwaarts gewelf. Aanvanklik het alle stokke oor 'n insteekslof beskik. Die spanning van die stok kon daarmee net grof ingestel word, naamlik deur slowwe van verskillende hoogtes te verwissel en die haarlengte aan te pas. In die middel van die 17de eeu is die stokke ook van 'n getande stang voorsien om die spanning te reguleer. Sedert die middel van die 18de eeu is die stok aan die ent uitgeboor en die slof met 'n skroef gespan. Daardeur het 'n fyner afstemming van die stokspanning moontlik geword, wat die musikus toelaat om die optimale kompromis tussen springvermoë en 'n rustige ligging van die stok te vind. Vroeë barokstokke vir die viool het ongeveer 40 tot 50 g geweeg by 'n lengte van 50 tot 65 cm. Hulle is uit die uiteenlopendste houtsoorte gemaak, byvoorbeeld taksushout, en besonder hoogwaardiges ook uit die harde slanghout en uit [[ysterhout]]. Van ongeveer 1700 af het die stokke toenemend langer geword om lang aangehoue note beter te kan uitvoer. Die al hoe groter konsertsale het boonop 'n kragtiger toon vereis, en daarom is die stokke met 'n groter deursnee vervaardig; dit het hulle wel swaarder en dus traer gemaak, maar veral sterker en meer belasbaar. === Historiese strykstokke === Die vroeë 18de-eeuse stok wat as die Corelli-Tartini-model bekend staan, word ook die Italiaanse "sonate"-stok genoem. Hierdie basiese barokstok het teen 1725 'n ouer Franse dansstok vervang wat kort was en 'n klein punt gehad het. Die Franse dansstok is met die duim onder die hare vasgehou en met kort, vinnige strekies vir ritmiese dansmusiek gespeel. Die Italiaanse sonatestok was langer, 61 tot 71 cm, met 'n reguit of effens konvekse stok. Die kop word as 'n snoekkop beskryf, en die slof is óf vas (die insteekstok) óf het 'n skroefmeganisme. In vergelyking met 'n moderne stok in Tourte se styl is die Corelli-Tartini-model korter en ligter, veral by die punt, lê die balanspunt laer op die stok, is die hare soepeler en is die lint hare smaller – omtrent 6 mm breed. By die vroeë barokstok is die natuurlike streek nie-legato en lewer dit aan die begin en die einde van elke streek wat Leopold Mozart 'n "klein sagtheid" genoem het. Dit gee 'n ligter, helderder klank, en vinnige note word skoon geartikuleer sonder dat die hare die snaar verlaat. 'n Uitstekende voorbeeld van so 'n stok, deur David Boyden beskryf,<ref name="boyden">Boyden, David. ''The History of Violin Playing'', p. 207.</ref> maak deel uit van die Ansley Salz-versameling aan die Universiteit van Kalifornië in Berkeley; dit is omstreeks 1700 gemaak en word aan Stradivari toegeskryf. 'n Verdere stok wat aan die werkswinkel van [[Antonio Stradivari]] toegeskryf word, die sogenaamde King Charles IV-vioolstok, is in die versameling van die National Music Museum aan die Universiteit van Suid-Dakota.<ref>{{Cite web |last=McCulley |first=Michael |title=The Rawlins Gallery, King Charles IV Violin Bow |url=http://orgs.usd.edu/nmm/Violins/Bows/4882Stradivaribow.html |website=National Music Museum |date=12 Maart 2015 |access-date=13 Maart 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123145155/http://orgs.usd.edu/nmm/Violins/Bows/4882Stradivaribow.html |archive-date=23 Januarie 2016}}</ref> Teen die middel van die 18de eeu het 'n oorgangstydperk aangebreek waarin die afstand tussen die hare en die stok groter geword het, veral by die kop. Daardie groter afstand was nodig omdat die stok langer en reguiter geword het en 'n konkawe vorm begin aanneem het. Tot met die koms van Tourte se stok was daar in hierdie oorgangstydperk geen standaardisering van stokeienskappe nie: elke stok het in gewig, lengte en balans verskil, en die koppe het by enige gegewe maker geweldig gewissel. 'n Ander oorgangstipe is die Cramer-stok, vernoem na die violis Wilhelm Cramer (1746-1799), wat die vroeë deel van sy lewe in Mannheim en ná 1772 in Londen gewoon het. Hierdie stok en vergelykbare modelle in Parys het in die algemeen geheers tussen die geleidelike ondergang van die Corelli-Tartini-model en die geboorte van die Tourte-stok, dit wil sê rofweg van 1750 tot 1785. Volgens vooraanstaande kenners verteenwoordig die Cramer-stok 'n beslissende stap in die rigting van die moderne stok. Die hare is breër as by die Corelli-model maar steeds smaller as by 'n Tourte, die skroefmeganisme word standaard, en meer stokke word van pernambukhout gemaak eerder as van die vroeëre slanghout, ysterhout en chinahout, wat dikwels oor 'n deel van hul lengte gegroef is. Vooraanstaande makers van hierdie oorgangsmodelle was Duchaîne, La Fleur, Meauchand, Tourte ''père'' en Edward Dodd. Die onderliggende redes vir die verandering van die ou Corelli-Tartini-model na die Cramer en uiteindelik na die Tourte hou verband met die musikale eise van komponiste en violiste. Die klem op ''cantabile'', veral die lang uitgerekte en eweredig aangehoue frase, het 'n langer stok en 'n breër lint hare vereis.<ref>{{Cite web |url=http://www.boisestate.edu/music/pedagogylit/stringlit/week01/boyden.pdf |title=David Boyden |access-date=20 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217004036/http://www.boisestate.edu/music/pedagogylit/stringlit/week01/boyden.pdf |archive-date=17 Desember 2008 |url-status=dead}}</ref> Hierdie nuwe stokke was ideaal om die nuwe, baie groot konsertsale met klank te vul en het goed by die laat-klassieke en die nuwe romantiese repertorium gepas. Vandag, met die opkoms van die histories ingeligte uitvoeringspraktyk, het strykers weer belangstelling in die ligter voor-Tourte-stok ontwikkel, wat geskikter is vir die spel van instrumente wat in 'n styl van voor die 19de eeu gebou is. === Die moderne strykstok === [[Lêer:Violin bow parts.jpg|duimnael|Deur die skroef van 'n moderne vioolstrykstok te draai, beweeg die slof en word die spanning van die hare verstel.]] Die soort stok wat vandag in gebruik is, is grotendeels deur die strykstokmaker [[François Tourte]] in die 19de-eeuse Frankryk in sy moderne vorm gebring. Tourte, wat as horlosiemaker opgelei is, het omstreeks 1800 die voorloper van die "moderne" stok ontwikkel. Die vroeë Franse strykstokmakers het bevind dat pernambukhout, wat na Frankryk ingevoer is om tekstielkleurstof te maak, net die regte kombinasie van sterkte, veerkrag, gewig en skoonheid het; Tourte het gevind dat dit 'n maksimale styfheid van die stok by 'n nog aanvaarbare gewig lewer. Met hierdie swaar hout was die stok aanvanklik baie kopswaar, maar deur 'n sterk verjonging na die kop toe en die gebruik van swaar metaaldele aan die greepkant het hy weer 'n goeie balans bereik. Met die konstruksie van die slofring het dit moontlik geword om die behaarsel as 'n breë band te stabiliseer, wat op sy beurt 'n kragtiger toon moontlik maak. Van daardie tyd af is die stokke hoofsaaklik gebuig om die breekgevaar te verminder. Volgens James McKean word Tourte se stokke, "soos die instrumente van Stradivari, steeds as sonder gelyke beskou".<ref name="mckean" /> === Die ronde strykstok === [[Lêer:Rostropovich with BACHBow 1999.jpg|duimnael|Mstislav Rostropovich met 'n BACH.Bogen<ref>{{Cite web |url=https://www.bach-bogen.de/mstislav-rostropovich/ |title=Mstislav Rostropovich |website=Atelier BACH.Bogen}}</ref> in 1999]] In die 20ste eeu het violiste en tjelliste 'n sogenaamde ronde strykstok gebruik om meerstemmige klanke op strykinstrumente moontlik te maak. Dié stok het 'n na buite geboë (konvekse) stok. Vooraanstaande strykers soos Emil Telmányi, Rudolf Gaehler, Tossy Spivakovsky, [[Lorin Maazel]], Michael Bach, Gustav Rivinius, Janos Starker en [[Mstislav Rostropovich]], sowel as komponiste soos [[John Cage]], Dieter Schnebel, Walter Zimmermann en Hans Zender, het hulle met hierdie vernuwing in die strykinstrumentspel besig gehou. == Bekende strykstokmakers == [[Lêer:Punte archi storici da violino.jpg|duimnael|Koppe van drie vioolstrykstokke: (bo) 'n oorgangsmodel (F. Tourte), 'n swaanbekkop van 'n lang 18de-eeuse model, en 'n snoekkop van 'n 17de-eeuse model]] Die voorbeelde vir die moderne stokke is gelewer deur die Engelsman John Dodd (1752-1839), wat dit eerste reggekry het om die hout so te kloof dat dit nie meer gebreek het nie; die Duitser Christian Wilhelm Knopf (1767-1837), wat die slofbaan van metaal uitgevind het; en die Franse strykstokmaker François Tourte (1747-1835), wat onder die invloed van die violiste [[Giovanni Battista Viotti]], Rodolphe Kreutzer en [[Niccolò Paganini]] aan die stok sy huidige vorm gegee het en die eerste was wat pernambukhout gebruik het. 'n Oorspronklike Tourte-stok het in 2009 sowat €200 000 gekos. Die Franse vioolbouer [[Jean-Baptiste Vuillaume]], self 'n uiters bekwame vakman, het nie self stokke gebou nie, maar 'n aantal vernuwings uitgedink, soos die ronde "Vuillaume-baan" en stokke van alternatiewe materiaal (metaal). Baie van die belangrike Franse strykstokmakers van die laat 19de eeu, soos lede van die Lamy-familie, Dominique Peccatte en François-Nicolas Voirin, maar ook Hermann Richard Pfretzschner, het ten minste 'n tyd lank in sy werkswinkel gewerk. Verdere verbeterings is aan die begin van die 20ste eeu deur Eugène Sartory bereik. == Onderhoud == Versigtige eienaars maak die hare van 'n stok altyd los voordat hulle dit wegbêre. James McKean beveel aan dat die eienaar "die hare heeltemal losmaak en dit dan met 'n enkele draai van die knop terugbring"; die doel is om "die hare eweredig te hou maar die stok te laat ontspan".<ref name="mckean" /> Om die stok te styf te span, kan die stok ook beskadig en laat breek.<ref>{{Cite web |title=How To Adjust A Violin Bow For Better Sound |url=http://www.connollymusic.com/revelle/blog/adjust-a-violin-bow-for-better-sound |website=connollymusic.com |access-date=18 Oktober 2015}}</ref> Aangesien hare tydens gebruik breek, moet stokke van tyd tot tyd van nuwe hare voorsien word, gewoonlik deur 'n professionele strykstokmaker eerder as deur die eienaar van die instrument. Stokke verloor soms hul korrekte kromming en moet dan met dieselfde verhittingsmetode as by die oorspronklike vervaardiging herkrom word. Ten slotte moet die omwikkeling van die stok af en toe vervang word om 'n goeie greep te behou en die hout te beskerm. Hierdie herstelwerk word gewoonlik aan vakkundiges oorgelaat, aangesien die kop van die stok uiters breekbaar is en swak werk by die vervanging van die hare of 'n gebreekte puntplaatjie die stok kan verwoes. == Ander toepassings == Die Chinese ''yazheng'' en ''yaqin'', die Koreaanse ''ajaeng'' en die Rjoekjoe-siter ''teisō'' word gewoonlik "gestryk" met 'n stok wat met hars ingevryf is en wat sonder enige perdehaar wrywing teen die snare veroorsaak; by die ajaeng is dit 'n haarlose stok van forsitiahout. By die draailier word die snare op 'n soortgelyke manier in trilling gebring deur 'n "harswiel", 'n houtwiel wat aan die snare raak terwyl dit met 'n slinger gedraai word. 'n Strykstok word ook op instrumente buite die vioolfamilie gebruik: die psalterium word soms daarmee bespeel, en die musieksaag word meestal met 'n strykstok bespeel. In moderne musiek word 'n kontrabasstok soms gebruik om [[slaginstrument]]e aan te stryk – veral instrumente van metaal soos die vibrafoon,<ref>{{Cite web |date=9 September 2019 |title=On bowed vibraphone |url=https://adamholmesmusic.com/blog-on-bowed-vibraphone/ |access-date=14 Maart 2024 |website=Adam Holmes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Extended Techniques for Vibraphone |url=https://www.malletjazz.com/lessons/ext_tech.html |access-date=14 Maart 2024 |website=malletjazz.com}}</ref> krotale<ref>{{Cite web |date=22 Junie 2020 |title=On bowed crotales |url=https://adamholmesmusic.com/on-bowed-crotales/ |access-date=14 Maart 2024 |website=Adam Holmes}}</ref> en [[simbaal|simbale]].<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2020 |title=On bowed cymbal |url=https://adamholmesmusic.com/blog-on-bowed-cymbal/ |access-date=14 Maart 2024 |website=Adam Holmes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Writing For Bowed Cymbals |url=http://www.luigimarino.net/words/writing-for-bowed-cymbals.html |access-date=14 Maart 2024 |website=luigimarino.net}}</ref> Aangesien hierdie instrumente gewoonlik met 'n stok of 'n hamertjie geslaan word, kan 'n strykstok klankkleure na vore bring wat met die gewone tegniek onbereikbaar is. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * Bachmann, Werner; Seletsky, Robert E.; Boyden, David D.; Liivoja-Lorius, Jaak. "History of the Bow". In: ''Grove Music Online'', 2001. * Harnoncourt, Nikolaus. ''Baroque Music Today: Music as Speech''. Amadeus Press, 1988. * Raffin, Jean François; Millant, Bernard. ''L'Archet''. Parys: L'Archet Éditions, 2000. {{ISBN|2-9515569-0-X}}. * Roda, Joseph H. ''Bows for Musical Instruments''. Chicago: W. Lewis, 1959. {{OCLC|906667}}. * Sadie, Stanley; Tyrrell, John (reds.) (2001). ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-517067-9}}. * Saint-George, Henry. ''The Bow''. Londen, 1896 (2de uitg. 1909). {{OCLC|312604}}. * Seletsky, Robert E. "New Light on the Old Bow", Deel 1: ''Early Music'', Mei 2004, pp. 286-296; Deel 2: ''Early Music'', Augustus 2004, pp. 415-426. * Vatelot, Étienne. ''Les Archets Français''. Sernor: M. Dufour, 1976. {{OCLC|2850939}}. * Wunderlich, Friedrich. ''Der Geigenbogen: eine Schrift für den Fachmann und alle Geiger''. Schuberth, 1952. {{OCLC|15346837}}. == Eksterne skakels == {{Commonscat|Bows (music)|strykstokke}} * [https://www.gutenberg.org/ebooks/29112 Saint-George, Henry: ''The Bow, Its History, Manufacture and Use''] op Project Gutenberg * [https://www.corilon.com/us/library/instruments/the-violin-bow-a-brief-depiction-of-its-history ''The violin bow: a brief depiction of its history''] by Corilon Violins * [http://www.gerbeth.at/Geschichte.htm Uitvoerige ontwikkelingsgeskiedenis van die stokbou] op die webwerf van die strykstokmaker Thomas M. Gerbeth [[Kategorie:Snaarinstrumente]] 82atbafh4s0pmxtprxvrl29dnco5rqd 1 468930 2966527 2026-09-11T18:52:20Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2966527 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 468931 2966528 2026-09-11T18:53:04Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2966528 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468932 2966535 2026-09-11T19:31:58Z Pynappel 70858 Vertaal uit Engels 2966535 wikitext text/x-wiki Die '''vioolfamilie''' is 'n familie Europese [[snaarinstrument]]e wat met 'n [[strykstok]] bespeel word en wat in die loop van die 16de eeu in Noord-[[Italië]] ontwikkel het.<ref name="witten" /> Die moderne vioolfamilie bestaan uit die [[viool]], die [[altviool]], die [[tjello]] en – volgens die meeste, maar nie alle, bronne nie – die [[kontrabas]].<ref name="hoffman264" /><ref name="brit" /> Dit is vandag die strykinstrumente wat die wydste in die Westerse musiek gebruik word. In die 16de eeu is die familie ''viole da braccio'' genoem om hulle van die gambafamilie (''viole da gamba'') te onderskei.<ref name="braccio" /> [[Lêer:Violin family.svg|duimnael|senter|600px|Die vioolfamilie. Van links: [[viool]], [[altviool]], [[tjello]] en [[kontrabas]].]] == Naamgewing == Die Italiaanse name van die instrumente is almal van die stam ''viola'' afgelei, wat op die Middeleeus-Latynse woord ''vitula'' ("snaarinstrument") teruggaan.<ref name="harper" /> ''Violino'' beteken "klein viola", ''violone'' "groot viola", en ''violoncello'' (dikwels tot ''cello'' verkort) "klein violone". Die violone behoort nie tot die moderne vioolfamilie nie; sy plek word deur die kontrabas ingeneem, 'n instrument wat eienskappe van sowel die viool- as die gambafamilie vertoon. == Klassifikasie == Naslaanwerke stem nie almal ooreen oor die presiese omvang van die begrip nie. Sommige bronne reken die kontrabas nie by die vioolfamilie nie,<ref name="spitzer1" /> terwyl ander dit wel insluit, onder meer Miles Hoffman se ''The NPR Classical Music Companion'', die ''Enciclopedia Treccani'' en die ''Encyclopædia Britannica''.<ref name="hoffman264" /><ref name="treccani" /><ref name="brit" /> Die ''Grove Music Online'' en die ''Riemann Musiklexikon'' gebruik die term daarbenewens ook vir ouer Europese strykinstrumente uit die families van die viole en die [[vedel]]s.<ref name="gmo" /><ref name="riemann" /> == Herkoms en geskiedenis == === Voorlopers === Die instrumente van die vioolfamilie stam waarskynlik deels van die ''lira da braccio'' en die middeleeuse Bisantynse lira af.<ref name="grillet29" /> Ander bronne noem die middeleeuse rebek, die Renaissance-[[vedel]] en die Italiaanse familie van vroeg-barokke lire as die direkte voorouers.<ref name="kusiak155" /> Die musikoloog Curt Sachs noem die rebek en die vedels, en beskou die Italiaanse Renaissance-viole as die vroeë, oorgangsvorm van die vioolfamilie self.<ref name="sachs342" /> === Renaissance === [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die fresko ''Musiserende engele'' (1535–1536) van Gaudenzio Ferrari in Saronno is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] Die gebruik om instrumente in verskillende groottes – en dus in verskillende stemmings – te bou, is baie oud, maar dit is eers in Renaissance-Europa doelbewus gesistematiseer om instrumentegroepe volgens die stemgroepe van 'n koor in te deel: sopraan, alt, tenoor en bas.<ref name="pincherle" /><ref name="sachs281" /> Die reeks veranderinge wat tot die moderne vioolfamilie gelei het, het in die 16de eeu in Noord-Italië plaasgevind.<ref name="sachs343" /> Teen die einde van daardie eeu was die groep gevorm,<ref name="witten487" /> hoewel die instrumente nog nie die name gedra het wat vandag gebruik word nie.<ref name="hoffman265" /> Die terme ''viola da braccio'' en ''viola da gamba'' het omstreeks die middel van die 16de eeu opgeduik, onder meer in die geskrifte van Silvestro Ganassi en Philibert Jambe de Fer.<ref name="boyden30" /> Die Italiaanse term ''violone'' het aanvanklik op die hele familie gedui en is eers vanaf die begin van die 17de eeu vir die basviole – die direkte voorouers van die kontrabas – gereserveer.<ref name="boyden3038" /> Een van die oudste afbeeldings van die familie is 'n houtsnee in die traktaat ''Symphonia Platonis cum Aristotele et Galeni cum Hippocrate'' (1516) van Symphorien Champier.<ref name="boyden27" /> In 1529 het Martin Agricola die viola- en rebekfamilies in ''Musica instrumentalis deudsch'' afgebeeld.<ref name="reiss36" /> Die fresko ''Musiserende engele'' (1535–1536) van Gaudenzio Ferrari in die koepel van 'n kerk in Saronno toon engele wat op 'n lira da braccio, twee viole da braccio en 'n viola da gamba speel.<ref name="boyden22" /> === Barok === In die 17de eeu het strykorkeste na Franse voorbeeld aan howe oral in Europa ontstaan.<ref name="spitzer3" /> In die instrumentasie van [[Claudio Monteverdi]] se ''Orfeo'' (1607) word die vioolfamilie deur 'n kwintet verteenwoordig: twee viole, twee altviole en een tjello.<ref name="sachs344" /> [[Arcangelo Corelli]] het later aan die Florentynse hof tot die verdere ontwikkeling en musikale gebruik van die familie bygedra.<ref name="spitzer4" /> Terselfdertyd het nuwe genres van kamermusiek ontstaan – onder meer die [[kantate]] en die [[sonate]] – waarin die instrumente van die vioolfamilie graag gebruik is. Deur die werke van onder andere [[Antonio Vivaldi]], [[Johann Sebastian Bach]] en [[Georg Friedrich Händel]] is strykmusiek in die hele Europa gewild gemaak, wat die grondslag gelê het vir ensembles wat om die vioolfamilie gebou is: [[strykkwartet]]te, -kwintette, -sekstette ensovoorts.<ref name="bashford" /> === Klassieke tydperk === Teen die einde van die 18de eeu, in die tyd van die Mannheimse skool en die [[Klassieke musiek|klassieke]] styl, het die instrumente hul moderne vorm gekry. Die kam is hoër gemaak en sy rug meer gerond, en effens dikker snare is gebruik.<ref name="sachs347" /> In sommige dele van Europa is die g-snaar, die laagste van die viool, toe reeds met koper- of silwerdraad omspin, maar dit het eers teen die middel van die 19de eeu die standaard geword.<ref name="sachs347" /> Die kamermusiek vir strykkwartet en groter ensembles is in die werke van onder meer [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] en [[Joseph Haydn|Haydn]] ten volle gevestig.<ref name="bashford" /> === Moderne tyd === In die 19de eeu het groot vioolbou-ondernemings ontstaan wat in reeksproduksie gespesialiseer het, en die ouer familie- en streeksmanufakture het waarde verloor.<ref name="kusiak231" /> Vandag vorm die instrumente van die vioolfamilie die hoofafdeling van die [[Simfonie-orkes|simfonieorkes]] en die kern van kleiner strykensembles, en word hulle wêreldwyd in volksmusiek, populêre musiek, klassieke musiek en ou musiek gebruik.<ref name="brit" /><ref name="kusiak433" /> == Bou == [[Lêer:Three bow frogs.jpg|duimnael|regs|Die slowwe van 'n viool-, altviool- en tjellostrykstok (bo na onder)]] Alle snaarinstrumente deel 'n soortgelyke vorm, onderdele, konstruksie en werking, en die instrumente van die gambafamilie lyk besonder baie soos dié van die vioolfamilie. Tog verskil die twee families in vorm, stemmingsgebruik en geskiedenis. Instrumente van die vioolfamilie het elkeen vier snare, is in [[kwint]]e gestem (behalwe die kontrabas, wat in kwarte gestem is), het geen frette nie, en hul klankkas het twee boonste en twee onderste rondings, f-vormige klankgate en altyd 'n stemstok en 'n basbalk binne-in. Die instrumente van die gambafamilie het daarenteen gewoonlik vyf tot ses snare met 'n toets met frette, is in kwarte en tertse gestem, het dikwels afhellende skouers, en het nie noodwendig 'n stemstok of 'n basbalk nie. Die boblad word van sparhout gemaak en is aan die rande dunner as in die middel. Die bodem, waarvan die dikte ook wissel, word meestal van esdoringhout gemaak ([[populier]] en [[wilger]] is vir sommige barokinstrumente gebruik). Die hals, die kam en die sye is van esdoringhout, terwyl die bosaal dikwels van [[ebbehout]] is.<ref name="bucur" /> === Die plek van die kontrabas === [[Lêer:French and german bows.jpg|duimnael|regs|250px|'n Franse (bo) en 'n Duitse (onder) kontrabasstrykstok]] Terwyl die tjello (wat uit die basviool ontwikkel het), die altviool en die viool onbetwiste lede van die ''viola da braccio''-familie is, word die herkoms van die kontrabas soms bevraagteken. Die kontrabas word soms by die gambafamilie gereken op grond van sy afhellende skouers, sy stemming in kwarte, die gebruik om sommige basse met meer as vier snare te bou, en sy soms plat bodem.<ref name="ne" /> Ander wys op die inwendige konstruksie van die kontrabas, wat soos by die ander instrumente van die vioolfamilie 'n stemstok en 'n basbalk insluit, as swaarder wegende getuienis as die uiterlike kenmerke. Wat sy herkoms ook al is, word die kontrabas histories as die laagste lid van die vioolfamilie gebruik. == Omvang en afmetings == Die speelomvange van die instrumente oorvleuel mekaar, maar hul klankkleur en grootte onderskei hulle duidelik van mekaar. Die omvange is: viool g tot e⁴ (prakties; note tot a⁴ is moontlik); altviool c tot a³; tjello C tot a²; en kontrabas E₁ tot c². Die kontrabas is dikwels met 'n meganiese verlenging of 'n vyfde snaar toegerus wat sy laagste noot onderskeidelik tot C₁ of B₂ verlaag. Sowel die viool as die altviool word onder die ken bespeel. Die altviool, die groter van die twee, is 'n rein [[kwint]] laer as die viool gestem. Die tjello word sittend bespeel, met die instrument tussen die knieë, en sy omvang reik 'n oktaaf laer as dié van die altviool. Die kontrabas word staande of op 'n hoë stoeltjie sittend bespeel, met 'n omvang wat gewoonlik 'n klein sekst, 'n oktaaf of 'n noon laer as dié van die tjello reik. Dit is die enigste lid van die familie wat in kwarte gestem is. {| class="wikitable" ! Instrument !! Stemming !! Lengte van die klankkas (cm) !! Klinkende snaarlengte (cm) !! Totale lengte (cm) !! Opmerkings |- | [[Viool]] || g–d¹–a¹–e² || 35,5 || 32,7 || 59–60 || |- | [[Altviool]] || c–g–d¹–a¹ || 39–43 || 37–38 || 70–71 || Die grootte wissel aansienlik; anders as by die ander lede van die familie bestaan daar geen standaardmaat vir die altviool nie. |- | [[Tjello]] || C–G–d–a || 75–76 || 68–69 || 124 || |- | [[Kontrabas]] || E₁–A₁–D–G || 109–122 || 104–117 || 178–198 || |} == Gebruik == Die instrumente van die vioolfamilie is die mees gebruikte strykinstrumente ter wêreld. Hulle word tipies met die strykstok bespeel; die snare word ook getokkel om 'n besondere klankeffek te verkry (''pizzicato''). Hoewel hulle almal 'n plek in die [[klassieke musiek]] het, word hulle in mindere mate ook in [[jazz]], [[elektroniese musiek]], [[rockmusiek]] en ander populêre musiek gebruik, waar hulle dikwels versterk word of eenvoudig as elektriese instrumente gebou word. Die viool word ook volop in volks- en countrymusiek gebruik. Die kontrabas speel 'n onmisbare rol in sowel klassieke musiek as jazz. Een van die gewildste en mees gestandaardiseerde groeperings in die kamermusiek, die [[strykkwartet]], bestaan uitsluitlik uit instrumente van die vioolfamilie: twee viole, een altviool en een tjello. Omdat die klank by al vier op dieselfde manier voortgebring word, kan 'n strykkwartet sy klankkleur makliker laat saamsmelt as minder homogene groepe. Dit val veral op in vergelyking met die standaardblaaskwintet, wat weliswaar uitsluitlik uit [[blaasinstrument]]e bestaan, maar vier fundamenteel verskillende maniere insluit om toonhoogte voort te bring. == Verouderde lede == [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|regs|180px|'n Klein diskantviool en 'n tenoorviool (1594)]] Tot aan die einde van die 17de eeu het die vioolfamilie ook die tenoorviool ingesluit, wat 'n kwint bo die tjello gestem is. Die violino piccolo, wat tot in die 18de eeu gebruik is, was omtrent so groot soos 'n halfgroot viool en is hoër as die standaardviool gestem. Dit het gedien om hoë partye makliker speelbaar te maak in 'n tyd toe die tegniek van posisiewisseling nog nie oor hulpmiddels soos die kenstuk en die skouersteun beskik het nie. Michael Praetorius se ''Syntagma Musicum'' (1619) beeld daarbenewens twee soorte driesnarige diskantviole af wat 'n oktaaf bo die viool gestem is; hy noem hulle "kleine Poschen", en hulle lyk baie soos die latere ''pochettes''.<ref name="syntagma" /> == Oktobas == [[Lêer:Octobasse.jpg|duimnael|regs|130px|'n Oktobas]] Die oktobas, 'n groter weergawe van die kontrabas, is 'n selde gebruikte lid van die familie wat in die 19de eeu gebou is. Dit is deur die Franse strykinstrumentbouer Jean-Baptiste Vuillaume in samewerking met [[Hector Berlioz]] bedink. Die instrument is uiters onhanteerbaar om te bespeel en het daarom nie veel inslag gevind nie; tog kom dit in sommige partiture uit die [[Romantiek]] voor en word dit af en toe in moderne werke verlang. Die oktobas word staande bespeel, met 'n stelsel hefbome om die snare te verkort, omdat die posisies buite die speler se bereik is. Sy omvang reik gewoonlik 'n oktaaf laer as dié van die kontrabas. Die instrument is ongeveer 348 cm lank en die klinkende deel van sy snare is sowat 215 cm. == Eksperimentele instrumente == [[Lêer:Cmh8tet.jpg|duimnael|regs|Die viooloktet uit die 20ste eeu]] Daar is baie geëksperimenteer om die instrumente van die vioolfamilie te vernuwe. Die altviool, wat akoesties benadeel word deur die kompromis tussen 'n klankkas wat groot genoeg is en 'n instrument wat tegnies gemaklik bly, was die onderwerp van talle pogings om nuwe vorme en mate te vind; die bekendstes daarvan is die viola alta en die altviool volgens die Tertis-model. Omstreeks die middel van die 20ste eeu het die Amerikaanse akoestikus Frederick Saunders 'n homogene familie strykinstrumente ontwikkel wat as die "nuwe vioolfamilie" of die "viooloktet" bekend staan; die projek is later deur die Amerikaanse strykinstrumentbouer Carleen Hutchins gekoördineer, in samewerking met die komponis Henry Brant. Die familie bestaan uit agt instrumente wat deur 'n herskaling van die gewone viool ontwerp is, van die kontrabasviool (ses keer die grootte van 'n gewone viool) tot die sopraninoviool (die helfte van die grootte). Die doel was om die grootste moontlike klankhomogeniteit oor die hele omvang te verkry deur die verskille in klankkleur te verminder wat die tradisionele vioolfamilie kenmerk. Die familie het tot dusver nie algemene inslag gevind nie.<ref name="nvf" /> == Sien ook == * [[Viool]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Strykkwartet]] * [[Vedel]] * [[Snaarinstrument]] == Verwysings == {{Verwysings|30em|refs= <ref name="witten">Witten 1982.</ref> <ref name="witten487">Witten 1982, p. 487.</ref> <ref name="hoffman264">Hoffman 1997, p. 264.</ref> <ref name="hoffman265">Hoffman 1997, p. 265.</ref> <ref name="braccio">''Viola da braccio'' beteken letterlik "viool wat op die arm bespeel of gehou word". Nie al die lede van die familie is of word teen die bors of tussen ken en skouer gehou nie, maar dat sommige so gehou is, was genoeg om hulle te onderskei van die ''viole da gamba'', letterlik "viole wat op die been bespeel of gehou word", wat – behalwe die grootstes – tussen die knieë of op die skoot gehou is en waarvan geen enkele ''a braccio'' bespeel is nie.</ref> <ref name="harper">{{cite web |last=Harper |first=Douglas |title=Viola |work=Online Etymology Dictionary |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=viola |access-date=26 September 2006}}</ref> <ref name="grillet29">Grillet 1901, p. 29.</ref> <ref name="kusiak155">Kusiak 1999, p. 155.</ref> <ref name="kusiak231">Kusiak 1999, p. 231.</ref> <ref name="kusiak433">Kusiak 1999, pp. 433–448.</ref> <ref name="sachs281">Sachs 2005, p. 281.</ref> <ref name="sachs342">Sachs 2005, pp. 342–344.</ref> <ref name="sachs343">Sachs 2005, p. 343.</ref> <ref name="sachs344">Sachs 2005, p. 344.</ref> <ref name="sachs347">Sachs 2005, p. 347.</ref> <ref name="boyden22">Boyden 1980, p. 22.</ref> <ref name="boyden27">Boyden 1980, pp. 27–28.</ref> <ref name="boyden30">Boyden 1980, p. 30.</ref> <ref name="boyden3038">Boyden 1980, pp. 30, 38, 49, 62.</ref> <ref name="reiss36">Reiss 1955, p. 36.</ref> <ref name="pincherle">Pincherle &amp; Herter Norton 1929, pp. 77–78.</ref> <ref name="riemann">Riemann, Gurlitt &amp; Eggebrecht 1967, p. 1035.</ref> <ref name="spitzer1">Spitzer &amp; Zaslaw 2001, afdeling 1.</ref> <ref name="spitzer3">Spitzer &amp; Zaslaw 2001, afdeling 3.</ref> <ref name="spitzer4">Spitzer &amp; Zaslaw 2001, afdeling 4.</ref> <ref name="bashford">Bashford 2001, afdeling 3.</ref> <ref name="brit">{{cite web |title=The violin family |work=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/art/stringed-instrument/The-violin-family |language=en |access-date=28 Februarie 2025}}</ref> <ref name="treccani">{{cite web |title=Violino |work=Enciclopedia on line |publisher=Enciclopedia Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/violino/ |language=it |access-date=28 Februarie 2025}}</ref> <ref name="gmo">{{cite web |title=Violin family |work=Grove Music Online |publisher=Oxford University Press |url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/search?q=%22violin+family%22 |language=en |access-date=28 Februarie 2025}}</ref> <ref name="bucur">{{cite book |last=Bucur |first=Voichita |title=Handbook of Materials for String Musical Instruments |date=2016 |isbn=978-3-319-32080-9 |url=https://books.google.com/books?id=TyvrDAAAQBAJ |publisher=Springer |pages=43–45 |language=en |access-date=3 Augustus 2019}}</ref> <ref name="ne">{{cite web |title=Kontrabas |work=Nationalencyklopedin |url=http://www.ne.se/lang/kontrabas |language=sv |access-date=3 Mei 2014}}</ref> <ref name="syntagma">Sien [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8e/Syntagma12.png ''Syntagma Musicum'', deel 2, bl. XXI].</ref> <ref name="nvf">{{cite encyclopedia |last=Maley Hutchins |first=Carleen |title=New Violin Family |encyclopedia=The New Grove Dictionary of Music and Musicians |edition=2de |language=en}}</ref> }} == Bronnelys == {{Refbegin}} * {{cite journal |last=Bashford |first=Christina |title=Chamber music |date=2001 |journal=Grove Music Online |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.05379 |language=en}} * {{cite book |last=Boyden |first=David Dodge |title=Dzieje gry skrzypcowej od początków do roku 1761 oraz jej związek ze skrzypcami i muzyką skrzypcową |year=1980 |publisher=PWM |location=Kraków |isbn=83-224-0128-0 |language=pl}} * {{cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |url=https://archive.org/details/lesanctresduviol01gril |language=fr}} * {{cite book |last=Hoffman |first=Miles |title=The NPR Classical Music Companion |publisher=Houghton Mifflin Company |location=New York |year=1997 |isbn=0-395-70742-0 |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |language=en}} * {{cite book |last=Kusiak |first=Jerzy |title=Skrzypce od A do Z |year=1999 |edition=2de |publisher=PWM |location=Kraków |isbn=83-224-0346-1 |language=pl}} * {{cite journal |last1=Pincherle |first1=Marc |last2=Herter Norton |first2=Mary D. |title=On the Origins of the String-Quartet |journal=The Musical Quarterly |volume=15 |issue=1 |pages=77–87 |year=1929 |publisher=Oxford University Press |jstor=738308 |language=en}} * {{cite book |last=Reiss |first=Józef Władysław |title=Skrzypce i skrzypkowie |year=1955 |publisher=PWM |location=Kraków |language=pl}} * {{cite book |last1=Riemann |first1=Hugo |last2=Gurlitt |first2=Wilibald |last3=Eggebrecht |first3=Hans Heinrich |title=Riemann Musik Lexikon |year=1967 |publisher=B. Schott's Söhne |location=Mainz |volume=3 |url=https://archive.org/details/riemannmusiklexi0000na |language=de}} * {{cite book |last=Sachs |first=Curt |title=Historia instrumentów muzycznych |others=Stanisław Olędzki (vert.) |publisher=Oficyna Wydawnicza Volumen |location=Warskou |year=2005 |isbn=83-7233-036-0 |language=pl}} * {{cite journal |last1=Spitzer |first1=John |last2=Zaslaw |first2=Neal |title=Orchestra |date=2001 |journal=Grove Music Online |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.20402 |language=en}} * {{cite journal |last=Witten |first=Laurence C. II |title=The Surviving Instruments of Andrea Amati |date=Oktober 1982 |journal=Early Music |volume=10 |issue=4 |pages=487–494 |doi=10.1093/earlyj/10.4.487 |language=en}} {{Refeindig}} == Eksterne skakels == * [http://www.metmuseum.org/toah/ho/08/eustn/ho_1999.26.htm Viool deur Andrea Amati, Cremona, ca. 1560] by die [[Metropolitan Museum of Art]] * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/strd/hd_strd.htm Vioolbouers: Nicolò Amati en Antonio Stradivari] op die Heilbrunn Timeline of Art History, Metropolitan Museum of Art {{Portaalbalk|Musiek}} {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] lcwsyy8esnybpxqlswf8owueg02qysl 2966536 2966535 2026-09-11T19:33:50Z Pynappel 70858 AWS 11 2966536 wikitext text/x-wiki Die '''vioolfamilie''' is 'n familie Europese [[snaarinstrument]]e wat met 'n [[strykstok]] bespeel word en wat in die loop van die 16de eeu in Noord-[[Italië]] ontwikkel het.<ref name="witten" /> Die moderne vioolfamilie bestaan uit die [[viool]], die [[altviool]], die [[tjello]] en – volgens die meeste, maar nie alle, bronne nie – die [[kontrabas]].<ref name="hoffman264" /><ref name="brit" /> Dit is vandag die strykinstrumente wat die wydste in die Westerse musiek gebruik word. In die 16de eeu is die familie ''viole da braccio'' genoem om hulle van die gambafamilie (''viole da gamba'') te onderskei.<ref name="braccio" /> [[Lêer:Violin family.svg|duimnael|senter|600px|Die vioolfamilie. Van links: [[viool]], [[altviool]], [[tjello]] en [[kontrabas]].]] == Naamgewing == Die Italiaanse name van die instrumente is almal van die stam ''viola'' afgelei, wat op die Middeleeus-Latynse woord ''vitula'' ("snaarinstrument") teruggaan.<ref name="harper" /> ''Violino'' beteken "klein viola", ''violone'' "groot viola", en ''violoncello'' (dikwels tot ''cello'' verkort) "klein violone". Die violone behoort nie tot die moderne vioolfamilie nie; sy plek word deur die kontrabas ingeneem, 'n instrument wat eienskappe van sowel die viool- as die gambafamilie vertoon. == Klassifikasie == Naslaanwerke stem nie almal ooreen oor die presiese omvang van die begrip nie. Sommige bronne reken die kontrabas nie by die vioolfamilie nie,<ref name="spitzer1" /> terwyl ander dit wel insluit, onder meer Miles Hoffman se ''The NPR Classical Music Companion'', die ''Enciclopedia Treccani'' en die ''Encyclopædia Britannica''.<ref name="hoffman264" /><ref name="treccani" /><ref name="brit" /> Die ''Grove Music Online'' en die ''Riemann Musiklexikon'' gebruik die term daarbenewens ook vir ouer Europese strykinstrumente uit die families van die viole en die [[vedel]]s.<ref name="gmo" /><ref name="riemann" /> == Herkoms en geskiedenis == === Voorlopers === Die instrumente van die vioolfamilie stam waarskynlik deels van die ''lira da braccio'' en die middeleeuse Bisantynse lira af.<ref name="grillet29" /> Ander bronne noem die middeleeuse rebek, die Renaissance-[[vedel]] en die Italiaanse familie van vroeg-barokke lire as die direkte voorouers.<ref name="kusiak155" /> Die musikoloog Curt Sachs noem die rebek en die vedels, en beskou die Italiaanse Renaissance-viole as die vroeë, oorgangsvorm van die vioolfamilie self.<ref name="sachs342" /> === Renaissance === [[Lêer:Gaudenzio Ferrari 002.jpg|duimnael|regs|Die fresko ''Musiserende engele'' (1535-1536) van Gaudenzio Ferrari in Saronno is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie.]] Die gebruik om instrumente in verskillende groottes – en dus in verskillende stemmings – te bou, is baie oud, maar dit is eers in Renaissance-Europa doelbewus gesistematiseer om instrumentegroepe volgens die stemgroepe van 'n koor in te deel: sopraan, alt, tenoor en bas.<ref name="pincherle" /><ref name="sachs281" /> Die reeks veranderinge wat tot die moderne vioolfamilie gelei het, het in die 16de eeu in Noord-Italië plaasgevind.<ref name="sachs343" /> Teen die einde van daardie eeu was die groep gevorm,<ref name="witten487" /> hoewel die instrumente nog nie die name gedra het wat vandag gebruik word nie.<ref name="hoffman265" /> Die terme ''viola da braccio'' en ''viola da gamba'' het omstreeks die middel van die 16de eeu opgeduik, onder meer in die geskrifte van Silvestro Ganassi en Philibert Jambe de Fer.<ref name="boyden30" /> Die Italiaanse term ''violone'' het aanvanklik op die hele familie gedui en is eers vanaf die begin van die 17de eeu vir die basviole – die direkte voorouers van die kontrabas – gereserveer.<ref name="boyden3038" /> Een van die oudste afbeeldings van die familie is 'n houtsnee in die traktaat ''Symphonia Platonis cum Aristotele et Galeni cum Hippocrate'' (1516) van Symphorien Champier.<ref name="boyden27" /> In 1529 het Martin Agricola die viola- en rebekfamilies in ''Musica instrumentalis deudsch'' afgebeeld.<ref name="reiss36" /> Die fresko ''Musiserende engele'' (1535-1536) van Gaudenzio Ferrari in die koepel van 'n kerk in Saronno toon engele wat op 'n lira da braccio, twee viole da braccio en 'n viola da gamba speel.<ref name="boyden22" /> === Barok === In die 17de eeu het strykorkeste na Franse voorbeeld aan howe oral in Europa ontstaan.<ref name="spitzer3" /> In die instrumentasie van [[Claudio Monteverdi]] se ''Orfeo'' (1607) word die vioolfamilie deur 'n kwintet verteenwoordig: twee viole, twee altviole en een tjello.<ref name="sachs344" /> [[Arcangelo Corelli]] het later aan die Florentynse hof tot die verdere ontwikkeling en musikale gebruik van die familie bygedra.<ref name="spitzer4" /> Terselfdertyd het nuwe genres van kamermusiek ontstaan – onder meer die [[kantate]] en die [[sonate]] – waarin die instrumente van die vioolfamilie graag gebruik is. Deur die werke van onder andere [[Antonio Vivaldi]], [[Johann Sebastian Bach]] en [[Georg Friedrich Händel]] is strykmusiek in die hele Europa gewild gemaak, wat die grondslag gelê het vir ensembles wat om die vioolfamilie gebou is: [[strykkwartet]]te, -kwintette, -sekstette ensovoorts.<ref name="bashford" /> === Klassieke tydperk === Teen die einde van die 18de eeu, in die tyd van die Mannheimse skool en die [[Klassieke musiek|klassieke]] styl, het die instrumente hul moderne vorm gekry. Die kam is hoër gemaak en sy rug meer gerond, en effens dikker snare is gebruik.<ref name="sachs347" /> In sommige dele van Europa is die g-snaar, die laagste van die viool, toe reeds met koper- of silwerdraad omspin, maar dit het eers teen die middel van die 19de eeu die standaard geword.<ref name="sachs347" /> Die kamermusiek vir strykkwartet en groter ensembles is in die werke van onder meer [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] en [[Joseph Haydn|Haydn]] ten volle gevestig.<ref name="bashford" /> === Moderne tyd === In die 19de eeu het groot vioolbou-ondernemings ontstaan wat in reeksproduksie gespesialiseer het, en die ouer familie- en streeksmanufakture het waarde verloor.<ref name="kusiak231" /> Vandag vorm die instrumente van die vioolfamilie die hoofafdeling van die [[Simfonie-orkes|simfonieorkes]] en die kern van kleiner strykensembles, en word hulle wêreldwyd in volksmusiek, populêre musiek, klassieke musiek en ou musiek gebruik.<ref name="brit" /><ref name="kusiak433" /> == Bou == [[Lêer:Three bow frogs.jpg|duimnael|regs|Die slowwe van 'n viool-, altviool- en tjellostrykstok (bo na onder)]] Alle snaarinstrumente deel 'n soortgelyke vorm, onderdele, konstruksie en werking, en die instrumente van die gambafamilie lyk besonder baie soos dié van die vioolfamilie. Tog verskil die twee families in vorm, stemmingsgebruik en geskiedenis. Instrumente van die vioolfamilie het elkeen vier snare, is in [[kwint]]e gestem (behalwe die kontrabas, wat in kwarte gestem is), het geen frette nie, en hul klankkas het twee boonste en twee onderste rondings, f-vormige klankgate en altyd 'n stemstok en 'n basbalk binne-in. Die instrumente van die gambafamilie het daarenteen gewoonlik vyf tot ses snare met 'n toets met frette, is in kwarte en tertse gestem, het dikwels afhellende skouers, en het nie noodwendig 'n stemstok of 'n basbalk nie. Die boblad word van sparhout gemaak en is aan die rande dunner as in die middel. Die bodem, waarvan die dikte ook wissel, word meestal van esdoringhout gemaak ([[populier]] en [[wilger]] is vir sommige barokinstrumente gebruik). Die hals, die kam en die sye is van esdoringhout, terwyl die bosaal dikwels van [[ebbehout]] is.<ref name="bucur" /> === Die plek van die kontrabas === [[Lêer:French and german bows.jpg|duimnael|regs|250px|'n Franse (bo) en 'n Duitse (onder) kontrabasstrykstok]] Terwyl die tjello (wat uit die basviool ontwikkel het), die altviool en die viool onbetwiste lede van die ''viola da braccio''-familie is, word die herkoms van die kontrabas soms bevraagteken. Die kontrabas word soms by die gambafamilie gereken op grond van sy afhellende skouers, sy stemming in kwarte, die gebruik om sommige basse met meer as vier snare te bou, en sy soms plat bodem.<ref name="ne" /> Ander wys op die inwendige konstruksie van die kontrabas, wat soos by die ander instrumente van die vioolfamilie 'n stemstok en 'n basbalk insluit, as swaarder wegende getuienis as die uiterlike kenmerke. Wat sy herkoms ook al is, word die kontrabas histories as die laagste lid van die vioolfamilie gebruik. == Omvang en afmetings == Die speelomvange van die instrumente oorvleuel mekaar, maar hul klankkleur en grootte onderskei hulle duidelik van mekaar. Die omvange is: viool g tot e⁴ (prakties; note tot a⁴ is moontlik); altviool c tot a³; tjello C tot a²; en kontrabas E₁ tot c². Die kontrabas is dikwels met 'n meganiese verlenging of 'n vyfde snaar toegerus wat sy laagste noot onderskeidelik tot C₁ of B₂ verlaag. Sowel die viool as die altviool word onder die ken bespeel. Die altviool, die groter van die twee, is 'n rein [[kwint]] laer as die viool gestem. Die tjello word sittend bespeel, met die instrument tussen die knieë, en sy omvang reik 'n oktaaf laer as dié van die altviool. Die kontrabas word staande of op 'n hoë stoeltjie sittend bespeel, met 'n omvang wat gewoonlik 'n klein sekst, 'n oktaaf of 'n noon laer as dié van die tjello reik. Dit is die enigste lid van die familie wat in kwarte gestem is. {| class="wikitable" ! Instrument !! Stemming !! Lengte van die klankkas (cm) !! Klinkende snaarlengte (cm) !! Totale lengte (cm) !! Opmerkings |- | [[Viool]] || g–d¹–a¹–e² || 35,5 || 32,7 || 59-60 || |- | [[Altviool]] || c–g–d¹–a¹ || 39-43 || 37-38 || 70-71 || Die grootte wissel aansienlik; anders as by die ander lede van die familie bestaan daar geen standaardmaat vir die altviool nie. |- | [[Tjello]] || C–G–d–a || 75-76 || 68-69 || 124 || |- | [[Kontrabas]] || E₁–A₁–D–G || 109-122 || 104-117 || 178-198 || |} == Gebruik == Die instrumente van die vioolfamilie is die mees gebruikte strykinstrumente ter wêreld. Hulle word tipies met die strykstok bespeel; die snare word ook getokkel om 'n besondere klankeffek te verkry (''pizzicato''). Hoewel hulle almal 'n plek in die [[klassieke musiek]] het, word hulle in mindere mate ook in [[jazz]], [[elektroniese musiek]], [[rockmusiek]] en ander populêre musiek gebruik, waar hulle dikwels versterk word of eenvoudig as elektriese instrumente gebou word. Die viool word ook volop in volks- en countrymusiek gebruik. Die kontrabas speel 'n onmisbare rol in sowel klassieke musiek as jazz. Een van die gewildste en mees gestandaardiseerde groeperings in die kamermusiek, die [[strykkwartet]], bestaan uitsluitlik uit instrumente van die vioolfamilie: twee viole, een altviool en een tjello. Omdat die klank by al vier op dieselfde manier voortgebring word, kan 'n strykkwartet sy klankkleur makliker laat saamsmelt as minder homogene groepe. Dit val veral op in vergelyking met die standaardblaaskwintet, wat weliswaar uitsluitlik uit [[blaasinstrument]]e bestaan, maar vier fundamenteel verskillende maniere insluit om toonhoogte voort te bring. == Verouderde lede == [[Lêer:Klein Diskant-Geige und Viola-Tenor-1594.jpg|duimnael|regs|180px|'n Klein diskantviool en 'n tenoorviool (1594)]] Tot aan die einde van die 17de eeu het die vioolfamilie ook die tenoorviool ingesluit, wat 'n kwint bo die tjello gestem is. Die violino piccolo, wat tot in die 18de eeu gebruik is, was omtrent so groot soos 'n halfgroot viool en is hoër as die standaardviool gestem. Dit het gedien om hoë partye makliker speelbaar te maak in 'n tyd toe die tegniek van posisiewisseling nog nie oor hulpmiddels soos die kenstuk en die skouersteun beskik het nie. Michael Praetorius se ''Syntagma Musicum'' (1619) beeld daarbenewens twee soorte driesnarige diskantviole af wat 'n oktaaf bo die viool gestem is; hy noem hulle "kleine Poschen", en hulle lyk baie soos die latere ''pochettes''.<ref name="syntagma" /> == Oktobas == [[Lêer:Octobasse.jpg|duimnael|regs|130px|'n Oktobas]] Die oktobas, 'n groter weergawe van die kontrabas, is 'n selde gebruikte lid van die familie wat in die 19de eeu gebou is. Dit is deur die Franse strykinstrumentbouer Jean-Baptiste Vuillaume in samewerking met [[Hector Berlioz]] bedink. Die instrument is uiters onhanteerbaar om te bespeel en het daarom nie veel inslag gevind nie; tog kom dit in sommige partiture uit die [[Romantiek]] voor en word dit af en toe in moderne werke verlang. Die oktobas word staande bespeel, met 'n stelsel hefbome om die snare te verkort, omdat die posisies buite die speler se bereik is. Sy omvang reik gewoonlik 'n oktaaf laer as dié van die kontrabas. Die instrument is ongeveer 348 cm lank en die klinkende deel van sy snare is sowat 215 cm. == Eksperimentele instrumente == [[Lêer:Cmh8tet.jpg|duimnael|regs|Die viooloktet uit die 20ste eeu]] Daar is baie geëksperimenteer om die instrumente van die vioolfamilie te vernuwe. Die altviool, wat akoesties benadeel word deur die kompromis tussen 'n klankkas wat groot genoeg is en 'n instrument wat tegnies gemaklik bly, was die onderwerp van talle pogings om nuwe vorme en mate te vind; die bekendstes daarvan is die viola alta en die altviool volgens die Tertis-model. Omstreeks die middel van die 20ste eeu het die Amerikaanse akoestikus Frederick Saunders 'n homogene familie strykinstrumente ontwikkel wat as die "nuwe vioolfamilie" of die "viooloktet" bekend staan; die projek is later deur die Amerikaanse strykinstrumentbouer Carleen Hutchins gekoördineer, in samewerking met die komponis Henry Brant. Die familie bestaan uit agt instrumente wat deur 'n herskaling van die gewone viool ontwerp is, van die kontrabasviool (ses keer die grootte van 'n gewone viool) tot die sopraninoviool (die helfte van die grootte). Die doel was om die grootste moontlike klankhomogeniteit oor die hele omvang te verkry deur die verskille in klankkleur te verminder wat die tradisionele vioolfamilie kenmerk. Die familie het tot dusver nie algemene inslag gevind nie.<ref name="nvf" /> == Sien ook == * [[Viool]] * [[Altviool]] * [[Tjello]] * [[Kontrabas]] * [[Strykkwartet]] * [[Vedel]] * [[Snaarinstrument]] == Verwysings == {{Verwysings|30em|refs= <ref name="witten">Witten 1982.</ref> <ref name="witten487">Witten 1982, p. 487.</ref> <ref name="hoffman264">Hoffman 1997, p. 264.</ref> <ref name="hoffman265">Hoffman 1997, p. 265.</ref> <ref name="braccio">''Viola da braccio'' beteken letterlik "viool wat op die arm bespeel of gehou word". Nie al die lede van die familie is of word teen die bors of tussen ken en skouer gehou nie, maar dat sommige so gehou is, was genoeg om hulle te onderskei van die ''viole da gamba'', letterlik "viole wat op die been bespeel of gehou word", wat – behalwe die grootstes – tussen die knieë of op die skoot gehou is en waarvan geen enkele ''a braccio'' bespeel is nie.</ref> <ref name="harper">{{cite web |last=Harper |first=Douglas |title=Viola |work=Online Etymology Dictionary |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=viola |access-date=26 September 2006}}</ref> <ref name="grillet29">Grillet 1901, p. 29.</ref> <ref name="kusiak155">Kusiak 1999, p. 155.</ref> <ref name="kusiak231">Kusiak 1999, p. 231.</ref> <ref name="kusiak433">Kusiak 1999, pp. 433-448.</ref> <ref name="sachs281">Sachs 2005, p. 281.</ref> <ref name="sachs342">Sachs 2005, pp. 342-344.</ref> <ref name="sachs343">Sachs 2005, p. 343.</ref> <ref name="sachs344">Sachs 2005, p. 344.</ref> <ref name="sachs347">Sachs 2005, p. 347.</ref> <ref name="boyden22">Boyden 1980, p. 22.</ref> <ref name="boyden27">Boyden 1980, pp. 27-28.</ref> <ref name="boyden30">Boyden 1980, p. 30.</ref> <ref name="boyden3038">Boyden 1980, pp. 30, 38, 49, 62.</ref> <ref name="reiss36">Reiss 1955, p. 36.</ref> <ref name="pincherle">Pincherle &amp; Herter Norton 1929, pp. 77-78.</ref> <ref name="riemann">Riemann, Gurlitt &amp; Eggebrecht 1967, p. 1035.</ref> <ref name="spitzer1">Spitzer &amp; Zaslaw 2001, afdeling 1.</ref> <ref name="spitzer3">Spitzer &amp; Zaslaw 2001, afdeling 3.</ref> <ref name="spitzer4">Spitzer &amp; Zaslaw 2001, afdeling 4.</ref> <ref name="bashford">Bashford 2001, afdeling 3.</ref> <ref name="brit">{{cite web |title=The violin family |work=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/art/stringed-instrument/The-violin-family |language=en |access-date=28 Februarie 2025}}</ref> <ref name="treccani">{{cite web |title=Violino |work=Enciclopedia on line |publisher=Enciclopedia Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/violino/ |language=it |access-date=28 Februarie 2025}}</ref> <ref name="gmo">{{cite web |title=Violin family |work=Grove Music Online |publisher=Oxford University Press |url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/search?q=%22violin+family%22 |language=en |access-date=28 Februarie 2025}}</ref> <ref name="bucur">{{cite book |last=Bucur |first=Voichita |title=Handbook of Materials for String Musical Instruments |date=2016 |isbn=978-3-319-32080-9 |url=https://books.google.com/books?id=TyvrDAAAQBAJ |publisher=Springer |pages=43-45 |language=en |access-date=3 Augustus 2019}}</ref> <ref name="ne">{{cite web |title=Kontrabas |work=Nationalencyklopedin |url=http://www.ne.se/lang/kontrabas |language=sv |access-date=3 Mei 2014}}</ref> <ref name="syntagma">Sien [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8e/Syntagma12.png ''Syntagma Musicum'', deel 2, bl. XXI].</ref> <ref name="nvf">{{cite encyclopedia |last=Maley Hutchins |first=Carleen |title=New Violin Family |encyclopedia=The New Grove Dictionary of Music and Musicians |edition=2de |language=en}}</ref> }} == Bronnelys == {{Refbegin}} * {{cite journal |last=Bashford |first=Christina |title=Chamber music |date=2001 |journal=Grove Music Online |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.05379 |language=en}} * {{cite book |last=Boyden |first=David Dodge |title=Dzieje gry skrzypcowej od początków do roku 1761 oraz jej związek ze skrzypcami i muzyką skrzypcową |year=1980 |publisher=PWM |location=Kraków |isbn=83-224-0128-0 |language=pl}} * {{cite book |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancêtres du violon et du violoncelle |volume=1 |year=1901 |location=Parys |url=https://archive.org/details/lesanctresduviol01gril |language=fr}} * {{cite book |last=Hoffman |first=Miles |title=The NPR Classical Music Companion |publisher=Houghton Mifflin Company |location=New York |year=1997 |isbn=0-395-70742-0 |url=https://books.google.com/books?id=e6GcPB5v0yIC |language=en}} * {{cite book |last=Kusiak |first=Jerzy |title=Skrzypce od A do Z |year=1999 |edition=2de |publisher=PWM |location=Kraków |isbn=83-224-0346-1 |language=pl}} * {{cite journal |last1=Pincherle |first1=Marc |last2=Herter Norton |first2=Mary D. |title=On the Origins of the String-Quartet |journal=The Musical Quarterly |volume=15 |issue=1 |pages=77-87 |year=1929 |publisher=Oxford University Press |jstor=738308 |language=en}} * {{cite book |last=Reiss |first=Józef Władysław |title=Skrzypce i skrzypkowie |year=1955 |publisher=PWM |location=Kraków |language=pl}} * {{cite book |last1=Riemann |first1=Hugo |last2=Gurlitt |first2=Wilibald |last3=Eggebrecht |first3=Hans Heinrich |title=Riemann Musik Lexikon |year=1967 |publisher=B. Schott's Söhne |location=Mainz |volume=3 |url=https://archive.org/details/riemannmusiklexi0000na |language=de}} * {{cite book |last=Sachs |first=Curt |title=Historia instrumentów muzycznych |others=Stanisław Olędzki (vert.) |publisher=Oficyna Wydawnicza Volumen |location=Warskou |year=2005 |isbn=83-7233-036-0 |language=pl}} * {{cite journal |last1=Spitzer |first1=John |last2=Zaslaw |first2=Neal |title=Orchestra |date=2001 |journal=Grove Music Online |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.20402 |language=en}} * {{cite journal |last=Witten |first=Laurence C. II |title=The Surviving Instruments of Andrea Amati |date=Oktober 1982 |journal=Early Music |volume=10 |issue=4 |pages=487-494 |doi=10.1093/earlyj/10.4.487 |language=en}} {{Refeindig}} == Eksterne skakels == * [http://www.metmuseum.org/toah/ho/08/eustn/ho_1999.26.htm Viool deur Andrea Amati, Cremona, ca. 1560] by die [[Metropolitan Museum of Art]] * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/strd/hd_strd.htm Vioolbouers: Nicolò Amati en Antonio Stradivari] op die Heilbrunn Timeline of Art History, Metropolitan Museum of Art {{Portaalbalk|Musiek}} {{Normdata}} [[Kategorie:Snaarinstrumente]] m0jbkw9q4wgo8idcere79c1qpzn3rcg 0 468933 2966543 2026-09-11T21:17:27Z BurgertB 2401 Nuwe artkel, besig 2966543 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Michael Oher 2016 (cropped).JPG|thumb|220px|Oher in 2016.]] '''Michael Jerome Oher''' (gebore op 28 Mei 1986 as '''Michael Jerome Williams jr.''')<ref>{{cite book|last=Lewis |first=Michael |date=2009 |title=The Blind Side |url=https://books.google.com/books?id=RIPdMkiKipMC&q=oher+michael+jerome+williams&pg=PA295 |publisher=W. W. Norton & Company |page=295|isbn=9780393079029 |edition=Movie Tie-in }}</ref> is ’n Amerikaanse voormalige professionele voetbalaanvalslynman wat agt seisoene lank in die Nasionale Voetballiga (NFL) gespeel het. Hy het universiteitsvoetbal vir die Ole Miss Rebels gespeel, All-American-eerbewyse verwerf en in 2008 die Jacobs Blocking-trofee gewen. Oher se lewe tot en met sy laaste jaar op hoërskool en sy eerste jaar op universiteit is een van die onderwerpe van [[Michael Lewis]] se boek ''The Blind Side: Evolution of a Game'' van 2006 en is in die [[The Blind Side (rolprent)|rolprentverwerking van 2009]] gedramatiseer. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Michael Oher}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Michael Oher}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse voetbalspelers]] 47p4pjo76rc3qr4ndg3klil8ojp0wnl 2966547 2966543 2026-09-11T21:34:29Z BurgertB 2401 Klaar 2966547 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Michael Oher 2016 (cropped).JPG|thumb|220px|Oher in 2016.]] '''Michael Jerome Oher''' (gebore op 28 Mei 1986 as '''Michael Jerome Williams jr.''' in [[Memphis, Tennessee]])<ref>{{cite book|last=Lewis |first=Michael |date=2009 |title=The Blind Side |url=https://books.google.com/books?id=RIPdMkiKipMC&q=oher+michael+jerome+williams&pg=PA295 |publisher=W. W. Norton & Company |page=295|isbn=9780393079029 |edition=Movie Tie-in }}</ref> is ’n Amerikaanse voormalige professionele voetbalaanvalslynman wat agt seisoene lank in die Nasionale Voetballiga (NFL) gespeel het. Hy het universiteitsvoetbal vir die Ole Miss Rebels gespeel<ref>{{cite web|url=http://www.govolsxtra.com/news/2004/nov/05/ten-talented-recruits-on-uts-radar-this-weekend/?print=1 |title=Ten talented recruits on UT's radar this weekend|first= Dave |last=Hooker|work=Knoxville News Sentinel |date=November 5, 2004|access-date=November 17, 2009}}</ref>, All-American-eerbewyse verwerf en in 2008 die Jacobs Blocking-trofee gewen. Oher se lewe tot en met sy laaste jaar op hoërskool en sy eerste jaar op universiteit is een van die onderwerpe van [[Michael Lewis]] se boek ''The Blind Side: Evolution of a Game'' van 2006<ref name="variety">{{cite magazine|url=https://variety.com/2009/film/markets-festivals/kathy-bates-to-star-in-blind-side-1118001814/ |author=Dave McNary|title=Kathy Bates to star in 'Blind Side'|magazine=Variety|date=March 27, 2009|access-date=June 7, 2009}}</ref> en is in die [[The Blind Side (rolprent)|rolprentverwerking van 2009]] gedramatiseer. Oher het sy outobiografie, ''I Beat the Odds: From Homelessness to The Blind Side and Beyond'', in 2011 gepubliseer.<ref> * {{cite web|url=https://www.latimes.com/books/la-xpm-2011-feb-07-la-et-book-20110207-story.html|title=Book review: 'I Beat the Odds' by Michael Oher with Don Yaeger|work=[[Los Angeles Times]]|date=February 7, 2011 |access-date=February 5, 2015}} * {{cite news|url=https://www.npr.org/2011/02/09/133625802/How-The-Blind-Side-Inspiration-Beat-The-Odds|title=How The 'Blind Side' Kid 'Beat The Odds'|date=February 9, 2011|publisher=NPR|access-date=April 27, 2015}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Michael Oher}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Michael Oher}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse voetbalspelers]] tn7ewky4u7gnqivubg0rmwbk9sxl53y 2966548 2966547 2026-09-11T21:36:29Z BurgertB 2401 2966548 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Michael Oher 2016 (cropped).JPG|thumb|220px|Oher in 2016.]] '''Michael Jerome Oher''' (gebore op 28 Mei 1986 as '''Michael Jerome Williams jr.''' in [[Memphis, Tennessee]])<ref>{{cite book|last=Lewis |first=Michael |date=2009 |title=The Blind Side |url=https://books.google.com/books?id=RIPdMkiKipMC&q=oher+michael+jerome+williams&pg=PA295 |publisher=W. W. Norton & Company |page=295|isbn=9780393079029 |edition=Movie Tie-in }}</ref> is ’n Amerikaanse voormalige professionele voetbalaanvalslynman wat agt seisoene lank in die Nasionale Voetballiga (NFL) gespeel het. Hy het universiteitsvoetbal vir die Ole Miss Rebels gespeel<ref>{{cite web|url=http://www.govolsxtra.com/news/2004/nov/05/ten-talented-recruits-on-uts-radar-this-weekend/?print=1 |title=Ten talented recruits on UT's radar this weekend|first= Dave |last=Hooker|work=Knoxville News Sentinel |date=November 5, 2004|access-date=November 17, 2009}}</ref>, All-American-eerbewyse verwerf en in 2008 die Jacobs Blocking-trofee gewen. Oher se lewe tot en met sy laaste jaar op hoërskool en sy eerste jaar op universiteit is een van die onderwerpe van [[Michael Lewis]] se boek ''The Blind Side: Evolution of a Game'' van 2006<ref name="variety">{{cite magazine|url=https://variety.com/2009/film/markets-festivals/kathy-bates-to-star-in-blind-side-1118001814/ |author=Dave McNary|title=Kathy Bates to star in 'Blind Side'|magazine=Variety|date=March 27, 2009|access-date=June 7, 2009}}</ref> en is in die [[The Blind Side (rolprent)|rolprentverwerking van 2009]] gedramatiseer. Oher het sy outobiografie, ''I Beat the Odds: From Homelessness to The Blind Side and Beyond'', in 2011 gepubliseer.<ref> * {{cite web|url=https://www.latimes.com/books/la-xpm-2011-feb-07-la-et-book-20110207-story.html|title=Book review: 'I Beat the Odds' by Michael Oher with Don Yaeger|work=[[Los Angeles Times]]|date=February 7, 2011 |access-date=February 5, 2015}} * {{cite news|url=https://www.npr.org/2011/02/09/133625802/How-The-Blind-Side-Inspiration-Beat-The-Odds|title=How The 'Blind Side' Kid 'Beat The Odds'|date=February 9, 2011|publisher=NPR|access-date=April 27, 2015}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Michael Oher}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Michael Oher}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Oher, Michael}} [[Kategorie:Amerikaanse voetbalspelers]] ivnxo9fs0dtkw65pyydvbj2emfvd6k9 2966668 2966548 2026-09-12T05:11:20Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2966668 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Michael Oher 2016 (cropped).JPG|thumb|220px|Oher in 2016.]] '''Michael Jerome Oher''' (gebore op 28 Mei 1986 as '''Michael Jerome Williams jr.''' in [[Memphis, Tennessee]])<ref>{{cite book|last=Lewis |first=Michael |date=2009 |title=The Blind Side |url=https://books.google.com/books?id=RIPdMkiKipMC&q=oher+michael+jerome+williams&pg=PA295 |publisher=W. W. Norton & Company |page=295|isbn=9780393079029 |edition=Movie Tie-in }}</ref> is ’n Amerikaanse voormalige professionele voetbalaanvalslynman wat agt seisoene lank in die Nasionale Voetballiga (NFL) gespeel het. Hy het universiteitsvoetbal vir die Ole Miss Rebels gespeel<ref>{{cite web|url=http://www.govolsxtra.com/news/2004/nov/05/ten-talented-recruits-on-uts-radar-this-weekend/?print=1|title=Ten talented recruits on UT's radar this weekend|first=Dave|last=Hooker|work=Knoxville News Sentinel|date=November 5, 2004|access-date=November 17, 2009|archive-date=23 Februarie 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223043829/http://www.govolsxtra.com/news/2004/nov/05/ten-talented-recruits-on-uts-radar-this-weekend/?print=1|url-status=dead}}</ref>, All-American-eerbewyse verwerf en in 2008 die Jacobs Blocking-trofee gewen. Oher se lewe tot en met sy laaste jaar op hoërskool en sy eerste jaar op universiteit is een van die onderwerpe van [[Michael Lewis]] se boek ''The Blind Side: Evolution of a Game'' van 2006<ref name="variety">{{cite magazine|url=https://variety.com/2009/film/markets-festivals/kathy-bates-to-star-in-blind-side-1118001814/ |author=Dave McNary|title=Kathy Bates to star in 'Blind Side'|magazine=Variety|date=March 27, 2009|access-date=June 7, 2009}}</ref> en is in die [[The Blind Side (rolprent)|rolprentverwerking van 2009]] gedramatiseer. Oher het sy outobiografie, ''I Beat the Odds: From Homelessness to The Blind Side and Beyond'', in 2011 gepubliseer.<ref> * {{cite web|url=https://www.latimes.com/books/la-xpm-2011-feb-07-la-et-book-20110207-story.html|title=Book review: 'I Beat the Odds' by Michael Oher with Don Yaeger|work=[[Los Angeles Times]]|date=February 7, 2011 |access-date=February 5, 2015}} * {{cite news|url=https://www.npr.org/2011/02/09/133625802/How-The-Blind-Side-Inspiration-Beat-The-Odds|title=How The 'Blind Side' Kid 'Beat The Odds'|date=February 9, 2011|publisher=NPR|access-date=April 27, 2015}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Michael Oher}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Michael Oher}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Oher, Michael}} [[Kategorie:Amerikaanse voetbalspelers]] j1a9mcq4r31kqgdq4vbixa4juc2wopy 1 468934 2966545 2026-09-11T21:18:09Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2966545 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468935 2966555 2026-09-11T23:37:59Z Pynappel 70858 Stuur aan na [[Aanvalle op 11 September 2001]] 2966555 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Aanvalle op 11 September 2001]] swb7g654jf8wo4e0mzjddf9b6c5bwo9 0 468936 2966651 2026-09-12T02:39:08Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Pocahontas''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Pocahontas | beeld = | regisseur = | produksieleier = | draaiboekskrywer = Lloyd Lonergan | met = {{Plainlist| * Anna Rosemond * George Barnes * [[Frank Hall Crane]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = Motion Picture Distributing and Sales Company | ateljee = Thanhouser Company | vr...' 2966651 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Pocahontas''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Pocahontas | beeld = | regisseur = | produksieleier = | draaiboekskrywer = Lloyd Lonergan | met = {{Plainlist| * Anna Rosemond * George Barnes * [[Frank Hall Crane]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = Motion Picture Distributing and Sales Company | ateljee = Thanhouser Company | vrystelling = [[11 Oktober]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0408105 }} '''''Pocahontas''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/39963-POCAHONTAS?sid=eb1bab7a-ac7a-403e-af2f-b76cbe639ef0&sr=0.17208315&cp=1&pos=0 POCAHONTAS]</ref> == Hoofrolspelers == * Anna Rosemond as Pocahontas * George Barnes as John Smith * [[Frank Hall Crane]] as John Rolfe == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0408105}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] t9yr3bilgbdt5py0gs6sj2jotminfcg 2966692 2966651 2026-09-12T07:35:04Z Sobaka 328 Beeld 2966692 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Pocahontas''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Pocahontas | beeld = Pocahontas 1910.jpg | regisseur = | produksieleier = | draaiboekskrywer = Lloyd Lonergan | met = {{Plainlist| * Anna Rosemond * George Barnes * [[Frank Hall Crane]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = Motion Picture Distributing and Sales Company | ateljee = Thanhouser Company | vrystelling = [[11 Oktober]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0408105 }} '''''Pocahontas''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/39963-POCAHONTAS?sid=eb1bab7a-ac7a-403e-af2f-b76cbe639ef0&sr=0.17208315&cp=1&pos=0 POCAHONTAS]</ref> == Hoofrolspelers == * Anna Rosemond as Pocahontas * George Barnes as John Smith * [[Frank Hall Crane]] as John Rolfe == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0408105}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] qy0rpvwo51sfrpu6ed8om73anbydqsi 2966712 2966692 2026-09-12T08:44:52Z Sobaka 328 bywerk 2966712 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Pocahontas''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Pocahontas | beeld = Pocahontas 1910.jpg | regisseur = | produksieleier = | draaiboekskrywer = Lloyd Lonergan | met = {{Plainlist| * Anna Rosemond * George Barnes * [[Frank Hall Crane]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = Motion Picture Distributing and Sales Company | ateljee = Thanhouser Company | vrystelling = [[11 Oktober]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0408105 }} '''''Pocahontas''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/39963-POCAHONTAS?sid=eb1bab7a-ac7a-403e-af2f-b76cbe639ef0&sr=0.17208315&cp=1&pos=0 POCAHONTAS]</ref> Die film is deur die Thanhouser Company vervaardig is. Die draaiboek is deur Lloyd Lonergan geskryf, gebaseer op Lydia Sigourney se gedig Pocahontas uit 1841. Die rolprent is 'n hervertelling van die bekende verhaal van Pocahontas (vertolk deur Anna Rosemond), wat die lewe van kaptein John Smith (vertolk deur George Barnes) red. Sy word deur die Engelse gevange geneem en as gyselaar aangehou, bekeer haar tot die [[Christendom]] en trou met Rolfe (vertolk deur Frank H. Crane). Pocahontas word daarna siek en sterf; in haar laaste ure verlang sy daarna om na haar tuisland terug te keer. Die rolprent is op 11 Oktober 1910 vrygestel en is deur die meeste resensente geprys. Daar word geglo dat 'n replika van Henry Hudson se skip, die ''Halve Maen'', vir die openings-toneel gebruik is om die landing by [[Jamestown, Virginië|Jamestown]] uit te beeld. Hoewel daar op geringe foute met kostuums en historiese akkuraatheid gewys is, is die rolprent geprys as synde van die hoogste gehalte onder onafhanklike maatskappye. Daar word vermoed dat die rolprent verlore gegaan het. == Hoofrolspelers == * Anna Rosemond as Pocahontas * George Barnes as John Smith * [[Frank Hall Crane]] as John Rolfe == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0408105}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 4tpj9s8dx97s6el1j49bs8mxjembk53 2966713 2966712 2026-09-12T08:47:26Z Sobaka 328 bywerk 2966713 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Pocahontas''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Pocahontas | beeld = Pocahontas 1910.jpg | regisseur = | produksieleier = | draaiboekskrywer = Lloyd Lonergan | met = {{Plainlist| * Anna Rosemond * George Barnes * [[Frank Hall Crane]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = Motion Picture Distributing and Sales Company | ateljee = Thanhouser Company | vrystelling = [[11 Oktober]] [[1910]] | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0408105 }} '''''Pocahontas''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]].<ref>[https://catalog.afi.com/Film/39963-POCAHONTAS?sid=eb1bab7a-ac7a-403e-af2f-b76cbe639ef0&sr=0.17208315&cp=1&pos=0 POCAHONTAS]</ref> Die film is deur die Thanhouser Company vervaardig is. Die draaiboek is deur Lloyd Lonergan geskryf, gebaseer op Lydia Sigourney se gedig Pocahontas uit 1841. Die rolprent is 'n hervertelling van die bekende verhaal van Pocahontas (vertolk deur Anna Rosemond), wat die lewe van kaptein John Smith (vertolk deur George Barnes) red. Sy word deur die Engelse gevange geneem en as gyselaar aangehou, bekeer haar tot die [[Christendom]] en trou met Rolfe (vertolk deur Frank H. Crane). Pocahontas word daarna siek en sterf; in haar laaste ure verlang sy daarna om na haar tuisland terug te keer. Die rolprent is op 11 Oktober 1910 vrygestel en is deur die meeste resensente geprys. Daar word geglo dat 'n replika van Henry Hudson se skip, die ''Halve Maen'', vir die openings-toneel gebruik is om die landing by [[Jamestown, Virginië|Jamestown]] uit te beeld. Hoewel daar op geringe foute met kostuums en historiese akkuraatheid gewys is, is die rolprent geprys as synde van die hoogste gehalte onder onafhanklike maatskappye. Daar word vermoed dat die rolprent verlore gegaan het. ==Storielyn== Hoewel daar vermoed word dat die rolprent verlore is, het 'n samevatting daarvan in ''The Moving Picture World'' van 15 Oktober 1910 behoue gebly. Dit lui soos volg: "Kaptein John Smith kom na Amerika as die leier van 'n groep Engelse koloniste en vestig hom in Jamestown, Virginië. Terwyl hy aan die hoof van die kolonie staan, onderneem Smith 'n verkenningsreis na die binneland, waar hy gevange geneem word deur koning Powhatan, die erkende leier van al die inheemse volke in Virginië. Powhatan beveel dat sy gevangene tereggestel moet word. Net toe die dodelike knuppel op die punt staan om neer te kom, werp Pocahontas, die koning se gunstelingdogter, haarself voor haar vader. Sy pleit so vurig dat die wit man se lewe gespaar moet word, dat Powhatan toegee en beveel dat hy vrygelaat word. Kaptein Smith keer veilig na sy vriende terug. Later word Pocahontas deur die Engelse gevange geneem en as gyselaar aangehou. Terwyl sy in gevangenskap verkeer, bekeer sy haar tot die Christendom en word sy verlief op Rolfe, 'n aantreklike jong Engelsman. Hulle trou in 'n eenvoudige kerkie in Jamestown, en die Indiaanse prinses seil saam met haar man na Engeland. Daar word sy met koninklike eer deur koning Jakobus I ontvang, maar die eksotiese blom kan nie oorplanting oorleef nie. Sy word gou siek en sterf, en in haar laaste ure word sy besoek deur visioene van die tuiste in die wildernis waarheen sy sou terugkeer as sy kon."<ref> "Volume 2: Filmography - Pocahontas". Thanhouser Films: An Encyclopedia and History. 1995. Q. David Bowers. Geargiveer op 27 Februarie 2015. Besoek 26 Februarie 2015.}}</ref> == Hoofrolspelers == * Anna Rosemond as Pocahontas * George Barnes as John Smith * [[Frank Hall Crane]] as John Rolfe == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0408105}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] pdt8ncwlaxx35bzkr6k3m1972gnlyz2 1 468937 2966653 2026-09-12T02:40:57Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2966653 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468938 2966654 2026-09-12T02:43:07Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Pride of the Range''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Pride of the Range | beeld = | regisseur = Francis Boggs | produksieleier = | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| * [[Tom Mix]] * [[Art Acord]] * Milton Brown * [[Hoot Gibson]] * Al Green * [[Betty Harte]] * [[Tom Santschi]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee...' 2966654 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Pride of the Range''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Pride of the Range | beeld = | regisseur = Francis Boggs | produksieleier = | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| * [[Tom Mix]] * [[Art Acord]] * Milton Brown * [[Hoot Gibson]] * Al Green * [[Betty Harte]] * [[Tom Santschi]] }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = | vrystelling = | speeltyd = | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001367 }} '''''Pride of the Range''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur Francis Boggs.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/P/PrideOfTheRange1910.html Pride of the Range]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Tom Mix]] * [[Art Acord]] * Milton Brown * [[Hoot Gibson]] * Al Green * [[Betty Harte]] * [[Tom Santschi]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001367}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 9z4gwvaps8lkjoce469l8v3bm4rayfm 1 468939 2966656 2026-09-12T02:44:15Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2966656 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468940 2966658 2026-09-12T02:47:10Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Ramona''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Ramona | beeld = | regisseur = [[D. W. Griffith]] | produksieleier = D. W. Griffith | draaiboekskrywer = D. W. Griffith<br>Stanner E. V. Taylor | met = {{Plainlist| * [[Mary Pickford]] * [[Henry B. Walthall]] * [[Francis J. Grandon]] * [[Kate Bruce]] * [[W. Chrystie Miller]] * [[Dorothy Bernard]] * [[Gertrude Claire]] * [[Robert Harron]] }} | kinematograf...' 2966658 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Ramona''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Ramona | beeld = | regisseur = [[D. W. Griffith]] | produksieleier = D. W. Griffith | draaiboekskrywer = D. W. Griffith<br>Stanner E. V. Taylor | met = {{Plainlist| * [[Mary Pickford]] * [[Henry B. Walthall]] * [[Francis J. Grandon]] * [[Kate Bruce]] * [[W. Chrystie Miller]] * [[Dorothy Bernard]] * [[Gertrude Claire]] * [[Robert Harron]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Company | ateljee = | vrystelling = [[23 Mei]] [[1910]] | speeltyd = 17 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001371 }} '''''Ramona''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur D. W. Griffith.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/R/Ramona1910.html Ramona]</ref><ref>[https://mubi.com/films/ramona-1910 RAMONA]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Mary Pickford]] as Ramona * [[Henry B. Walthall]] as Alessandro * [[Francis J. Grandon]] as Felipe * [[Kate Bruce]] * [[W. Chrystie Miller]] * [[Dorothy Bernard]] * [[Gertrude Claire]] * [[Robert Harron]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001371}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] 3505cl9wrkta4oeab3rumden3dtmho8 2966673 2966658 2026-09-12T06:15:33Z Sobaka 328 Film 2966673 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Ramona''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Ramona | beeld = Ramona (1910) Best Quality.webm | regisseur = [[D. W. Griffith]] | produksieleier = D. W. Griffith | draaiboekskrywer = D. W. Griffith<br>Stanner E. V. Taylor | met = {{Plainlist| * [[Mary Pickford]] * [[Henry B. Walthall]] * [[Francis J. Grandon]] * [[Kate Bruce]] * [[W. Chrystie Miller]] * [[Dorothy Bernard]] * [[Gertrude Claire]] * [[Robert Harron]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Company | ateljee = | vrystelling = [[23 Mei]] [[1910]] | speeltyd = 17 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001371 }} '''''Ramona''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur D. W. Griffith.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/R/Ramona1910.html Ramona]</ref><ref>[https://mubi.com/films/ramona-1910 RAMONA]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Mary Pickford]] as Ramona * [[Henry B. Walthall]] as Alessandro * [[Francis J. Grandon]] as Felipe * [[Kate Bruce]] * [[W. Chrystie Miller]] * [[Dorothy Bernard]] * [[Gertrude Claire]] * [[Robert Harron]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001371}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] fgxm0195ak7nfnvfxs3ws9d1taxyent 2966728 2966673 2026-09-12T09:50:19Z Sobaka 328 bywerk 2966728 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Ramona''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Ramona | beeld = Ramona (1910) Best Quality.webm | regisseur = [[D. W. Griffith]] | produksieleier = D. W. Griffith | draaiboekskrywer = D. W. Griffith<br>Stanner E. V. Taylor | met = {{Plainlist| * [[Mary Pickford]] * [[Henry B. Walthall]] * [[Francis J. Grandon]] * [[Kate Bruce]] * [[W. Chrystie Miller]] * [[Dorothy Bernard]] * [[Gertrude Claire]] * [[Robert Harron]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Company | ateljee = | vrystelling = [[23 Mei]] [[1910]] | speeltyd = 17 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001371 }} '''''Ramona''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur D. W. Griffith.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/R/Ramona1910.html Ramona]</ref><ref>[https://mubi.com/films/ramona-1910 RAMONA]</ref> Dit is gebaseer op Helen Hunt Jackson se roman ''Ramona'' (1884). Deur middel van 'n liefdesverhaal ondersoek hierdie vroeë kortrolprent rasse-onreg teenoor [[Indiane|Inheemse Amerikaners]]; dit het Mary Pickford en Henry B. Walthall in die hoofrolle.<ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/mediaroom/video/239855/Ramona-Movie-Clip-Opening.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132353/http://www.tcm.com/mediaroom/video/239855/Ramona-Movie-Clip-Opening.html |url-status=dead |archive-date=9 Augustus 2017 |title=Ramona (1910) – (Movie Clip) Opening |website=Turner Classic Movies |access-date=4 Oktober 2016}}</ref> 'n Kopie daarvan word in die rolprentargief van die [[Biblioteek van die VSA-kongres]] bewaar.<ref name="silentera">{{cite web |url=http://www.silentera.com/PSFL/data/R/Ramona1910.html |title=Progressive Silent Film List: Ramona |website=Silent Era |access-date=2 Junie 2008}}</ref> Die rolprent is in 1928 (regisseur: Edwin Carewe) met Dolores del Río en in 1936 (regisseur: Henry King) met Loretta Young herverfilm. == Hoofrolspelers == * [[Mary Pickford]] as Ramona * [[Henry B. Walthall]] as Alessandro * [[Francis J. Grandon]] as Felipe * [[Kate Bruce]] * [[W. Chrystie Miller]] * [[Dorothy Bernard]] * [[Gertrude Claire]] * [[Robert Harron]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001371}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] natf1tcuyv1nn4zv4beln1awzxyw923 2966729 2966728 2026-09-12T09:52:23Z Sobaka 328 bywerk 2966729 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Ramona''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Ramona | beeld = Ramona (1910) Best Quality.webm | regisseur = [[D. W. Griffith]] | produksieleier = D. W. Griffith | draaiboekskrywer = D. W. Griffith<br>Stanner E. V. Taylor | met = {{Plainlist| * [[Mary Pickford]] * [[Henry B. Walthall]] * [[Francis J. Grandon]] * [[Kate Bruce]] * [[W. Chrystie Miller]] * [[Dorothy Bernard]] * [[Gertrude Claire]] * [[Robert Harron]] }} | kinematografie = G. W. Bitzer | musiek = | redigeerder = | verspreider = Biograph Company | ateljee = | vrystelling = [[23 Mei]] [[1910]] | speeltyd = 17 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0001371 }} '''''Ramona''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[stilfilm]] uit [[1910]]. Die film is geregisseer deur D. W. Griffith.<ref>[https://www.silentera.com/PSFL/data/R/Ramona1910.html Ramona]</ref><ref>[https://mubi.com/films/ramona-1910 RAMONA]</ref> Dit is gebaseer op Helen Hunt Jackson se roman ''Ramona'' (1884). Deur middel van 'n liefdesverhaal ondersoek hierdie vroeë kortrolprent rasse-onreg teenoor [[Indiane|Inheemse Amerikaners]]; dit het Mary Pickford en Henry B. Walthall in die hoofrolle.<ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/mediaroom/video/239855/Ramona-Movie-Clip-Opening.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132353/http://www.tcm.com/mediaroom/video/239855/Ramona-Movie-Clip-Opening.html |url-status=dead |archive-date=9 Augustus 2017 |title=Ramona (1910) – (Movie Clip) Opening |website=Turner Classic Movies |access-date=4 Oktober 2016}}</ref> 'n Kopie daarvan word in die rolprentargief van die [[Biblioteek van die VSA-kongres]] bewaar.<ref name="silentera">{{cite web |url=http://www.silentera.com/PSFL/data/R/Ramona1910.html |title=Progressive Silent Film List: Ramona |website=Silent Era |access-date=2 Junie 2008}}</ref> Die rolprent is in 1928 (regisseur: Edwin Carewe) met Dolores del Río en in 1936 (regisseur: Henry King) met Loretta Young herverfilm. ==Storielyn== "Ramona" vertel die verhaal van die romanse tussen Ramona (Mary Pickford) – ’n Spaanse weeskind wat deur die welgestelde Moreno-familie grootgemaak is – en Alessandro (Henry B. Walthall), ’n Inheemse Amerikaner wat by die familie se plaas aankom. Felipe (Francis J. Grandon), Ramona se pleegbroer, bely sy liefde vir haar, maar sy wys hom af ten gunste van Alessandro. Ramona se pleegmoeder staan hul voorneme om te trou teen en dwing Alessandro om die landgoed te verlaat. Alessandro keer terug na sy dorpie, net om te vind dat dit deur wit setlaars vernietig is. Nadat Ramona uitvind dat sy gedeeltelik van Inheemse Amerikaanse afkoms is, besluit sy om haar familie te verlaat en saam met Alessandro te gaan woon. Hulle trou en vestig hulle tussen die ruïnes van sy dorpie, waar hulle ’n kind kry. Hul vrede word versteur wanneer setlaars op die grond aanspraak maak; dit lei tot die dood van hul baba en veroorsaak dat Alessandro se geestelike toestand agteruitgaan. Alessandro word deur ’n wit man doodgemaak, en Ramona keer saam met Felipe na die plaas terug. == Hoofrolspelers == * [[Mary Pickford]] as Ramona * [[Henry B. Walthall]] as Alessandro * [[Francis J. Grandon]] as Felipe * [[Kate Bruce]] * [[W. Chrystie Miller]] * [[Dorothy Bernard]] * [[Gertrude Claire]] * [[Robert Harron]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0001371}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Stilrolprente]] a42dyzz1i6baz9gljoebw43kx0jebak 1 468941 2966659 2026-09-12T02:47:34Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2966659 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468942 2966665 2026-09-12T04:32:24Z Gaius le Roux 203341 Nuwe bladsy geskep met 'Lugmagbasis Dunnottar was ’n basis van die Suid-Afrikaanse Lugmag, was in Dunnottar, tussen Springs en Nigel, aan die Oos-Rand van Gauteng geleë en het verskillende name gehad. Die Sentrale Vliegskool (SVS) is in Julie 1946 by Lugmagstasie Nigel geheropen en is in 1949 as Dunnottar herdoop. Harvards, Tiger Moths, Dakotas, Venturas en ’n paar Auster Mk 5’s is bedryf. Die hoofrol van die skool was in daardie stadium ab initio-opleiding. Die eerste Harvard-kuns...' 2966665 wikitext text/x-wiki Lugmagbasis Dunnottar was ’n basis van die Suid-Afrikaanse Lugmag, was in Dunnottar, tussen Springs en Nigel, aan die Oos-Rand van Gauteng geleë en het verskillende name gehad. Die Sentrale Vliegskool (SVS) is in Julie 1946 by Lugmagstasie Nigel geheropen en is in 1949 as Dunnottar herdoop. Harvards, Tiger Moths, Dakotas, Venturas en ’n paar Auster Mk 5’s is bedryf. Die hoofrol van die skool was in daardie stadium ab initio-opleiding. Die eerste Harvard-kunsvliegspan is rondom hierdie tyd gevorm en die span het baie lugvertonings gelewer. Die Tiger Moths is gedurende die vroeë 1950’s uitgefaseer. Die naam van die eenheid is op 1 Februarie 1968 na Vliegopleidingskool (VOS) Dunnottar verander, maar die naam Sentrale Vliegskool is weer vanaf 1 Januarie 1977 gebruik, met Harvards synde steeds op die boeke van die eenheid. Daar is met ’n nuwe Harvard-kunsvliegspan begin. Nadat die Sentrale Vliegskool na Langebaanweg in die Kaapprovinsie verskuif het, is die basis deur die Suid-Afrikaanse Leër oorgeneem. Hierdie gedeelte is uit die ''SA Flyer'' vertaal. gjecxf6z8ylah786fy4g5xljhimn9y5 2966666 2966665 2026-09-12T05:04:47Z Gaius le Roux 203341 'n Nuwe artikel is geskep. Foto's moet nog bygevoeg word. 2966666 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} Lugmagbasis Dunnottar was ’n basis van die Suid-Afrikaanse Lugmag, was in Dunnottar, tussen Springs en Nigel, aan die Oos-Rand van Gauteng geleë en het verskillende name gehad. Die Sentrale Vliegskool (SVS) is in Julie 1946 by Lugmagstasie Nigel geheropen en is in 1949 as Dunnottar herdoop. Harvards, Tiger Moths, Dakotas, Venturas en ’n paar Auster Mk 5’s is bedryf. Die hoofrol van die skool was in daardie stadium ab initio-opleiding. Die eerste Harvard-kunsvliegspan is rondom hierdie tyd gevorm en die span het baie lugvertonings gelewer. Die Tiger Moths is gedurende die vroeë 1950’s uitgefaseer. Die naam van die eenheid is op 1 Februarie 1968 na Vliegopleidingskool (VOS) Dunnottar verander, maar die naam Sentrale Vliegskool is weer vanaf 1 Januarie 1977 gebruik, met Harvards synde steeds op die boeke van die eenheid. Daar is met ’n nuwe Harvard-kunsvliegspan begin. Nadat die Sentrale Vliegskool na Langebaanweg in die Kaapprovinsie verskuif het, is die basis deur die Suid-Afrikaanse Leër oorgeneem. Hierdie gedeelte is uit die ''SA Flyer'' vertaal.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> == Nuusbrokkies uit die geskiedenis van VOS Dunnottar == * Sertifikate is op Vrydag, 18 Augustus 1972 tydens ’n voorstellingsparade by VOS Dunnottar aan vyf onderkorporaals en ’n weerman oorhandig, en hulle het as opgeleide vakmanne gekwalifiseer wat as radio-, vliegtuig- of elektriese monteurs kon werk. * Volgens ’n berig in die ''Paratus'' van Junie 1973 het twee lede van 40 Eskader tydens ’n medaljeparade by VOS Dunnottar medaljes ontvang en is een lid tot offisier verhef. * Kolonel JZ Eloff was vanaf Agustus 1974 die bevelvoerder van Dunnottar. Hierdie gedeelte is uit die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=October 1972 |title=Voorstellingsparade VOS Dunnottar |journal=Paratus |pages=51 |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=June 1973 |title=FTS Dunnottar |journal=Paratus |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=May 1975 |title=Die Bevelvoerder |journal=Byvoegsel tot Paratus |pages=vii |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> == Eenhede wat by Dunnottar gebaseer was == === 40 Eskader === 40 Eskader was van Augustus 1965 tot Augustus 1982 by die Sentrale Vliegskool by Dunnottar gebaseer. Die laaste van die eenheid se Harvards is op 27 Augustus 1982 na die Sentrale Vliegskool oorgeplaas. Die eenheid se rol was taktiese verkenning.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=334, 336 |language=en}}</ref> === Sentrale Vliegskool === === Die Harvard-vertoonspan === ==== 1980’s ==== ==== 1990’s ==== ===== Amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag op 28 November 1992 ===== == Laaste vleuelsparade by Dunnottar op 10 Desember 1992 == Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Daarna het die SVS na Langebaanweg verhuis. == Infrastruktuur == Van die infrastruktuur van Dunnottar word in Oktober en Desember 1992 van links na regs met betrekking tot die vluglyne en die beheertoring uitgebeeld. == Hekwag == s51jbreybjcnt9g74y9dshxy09d9u07 2966667 2966666 2026-09-12T05:06:16Z Gaius le Roux 203341 'n Opskrif is bygevoeg. 2966667 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} Lugmagbasis Dunnottar was ’n basis van die Suid-Afrikaanse Lugmag, was in Dunnottar, tussen Springs en Nigel, aan die Oos-Rand van Gauteng geleë en het verskillende name gehad. Die Sentrale Vliegskool (SVS) is in Julie 1946 by Lugmagstasie Nigel geheropen en is in 1949 as Dunnottar herdoop. Harvards, Tiger Moths, Dakotas, Venturas en ’n paar Auster Mk 5’s is bedryf. Die hoofrol van die skool was in daardie stadium ab initio-opleiding. Die eerste Harvard-kunsvliegspan is rondom hierdie tyd gevorm en die span het baie lugvertonings gelewer. Die Tiger Moths is gedurende die vroeë 1950’s uitgefaseer. Die naam van die eenheid is op 1 Februarie 1968 na Vliegopleidingskool (VOS) Dunnottar verander, maar die naam Sentrale Vliegskool is weer vanaf 1 Januarie 1977 gebruik, met Harvards synde steeds op die boeke van die eenheid. Daar is met ’n nuwe Harvard-kunsvliegspan begin. Nadat die Sentrale Vliegskool na Langebaanweg in die Kaapprovinsie verskuif het, is die basis deur die Suid-Afrikaanse Leër oorgeneem. Hierdie gedeelte is uit die ''SA Flyer'' vertaal.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> == Nuusbrokkies uit die geskiedenis van VOS Dunnottar == * Sertifikate is op Vrydag, 18 Augustus 1972 tydens ’n voorstellingsparade by VOS Dunnottar aan vyf onderkorporaals en ’n weerman oorhandig, en hulle het as opgeleide vakmanne gekwalifiseer wat as radio-, vliegtuig- of elektriese monteurs kon werk. * Volgens ’n berig in die ''Paratus'' van Junie 1973 het twee lede van 40 Eskader tydens ’n medaljeparade by VOS Dunnottar medaljes ontvang en is een lid tot offisier verhef. * Kolonel JZ Eloff was vanaf Agustus 1974 die bevelvoerder van Dunnottar. Hierdie gedeelte is uit die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=October 1972 |title=Voorstellingsparade VOS Dunnottar |journal=Paratus |pages=51 |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=June 1973 |title=FTS Dunnottar |journal=Paratus |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=May 1975 |title=Die Bevelvoerder |journal=Byvoegsel tot Paratus |pages=vii |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> == Eenhede wat by Dunnottar gebaseer was == === 40 Eskader === 40 Eskader was van Augustus 1965 tot Augustus 1982 by die Sentrale Vliegskool by Dunnottar gebaseer. Die laaste van die eenheid se Harvards is op 27 Augustus 1982 na die Sentrale Vliegskool oorgeplaas. Die eenheid se rol was taktiese verkenning.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=334, 336 |language=en}}</ref> === Sentrale Vliegskool === === Die Harvard-vertoonspan === ==== 1980’s ==== ==== 1990’s ==== ===== Amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag op 28 November 1992 ===== == Laaste vleuelsparade by Dunnottar op 10 Desember 1992 == Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Daarna het die SVS na Langebaanweg verhuis. == Infrastruktuur == Van die infrastruktuur van Dunnottar word in Oktober en Desember 1992 van links na regs met betrekking tot die vluglyne en die beheertoring uitgebeeld. == Hekwag == == Verwysings == jvuyssl0tdk37u0jicnbn8vy09isigb 2966686 2966667 2026-09-12T07:19:48Z Gaius le Roux 203341 Geringe teksredigering 2966686 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} Lugmagbasis Dunnottar was ’n basis van die Suid-Afrikaanse Lugmag, was in Dunnottar, tussen Springs en Nigel, aan die Oos-Rand van Gauteng geleë en het verskillende name gehad. Die Sentrale Vliegskool (SVS) is in Julie 1946 by Lugmagstasie Nigel geheropen en is in 1949 as Dunnottar herdoop. Harvards, Tiger Moths, Dakotas, Venturas en ’n paar Auster Mk 5’s is bedryf. Die hoofrol van die skool was in daardie stadium ''ab initio''-opleiding. Die eerste Harvard-kunsvliegspan is rondom hierdie tyd gevorm en die span het baie lugvertonings gelewer. Die Tiger Moths is gedurende die vroeë 1950’s uitgefaseer. Die naam van die eenheid is op 1 Februarie 1968 na Vliegopleidingskool (VOS) Dunnottar verander, maar die naam Sentrale Vliegskool is weer vanaf 1 Januarie 1977 gebruik, met Harvards synde steeds op die boeke van die eenheid. Daar is met ’n nuwe Harvard-kunsvliegspan begin. Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Nadat die Sentrale Vliegskool na Langebaanweg in die Kaapprovinsie verskuif het, is die basis deur die Suid-Afrikaanse Leër oorgeneem. Hierdie gedeelte is uit die ''SA Flyer'' vertaal.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> == Nuusbrokkies uit die geskiedenis van VOS Dunnottar == * Sertifikate is op Vrydag, 18 Augustus 1972 tydens ’n voorstellingsparade by VOS Dunnottar aan vyf onderkorporaals en ’n weerman oorhandig, en hulle het as opgeleide vakmanne gekwalifiseer wat as radio-, vliegtuig- of elektriese monteurs kon werk. * Volgens ’n berig in die ''Paratus'' van Junie 1973 het twee lede van 40 Eskader tydens ’n medaljeparade by VOS Dunnottar medaljes ontvang en is een lid tot offisier verhef. * Kolonel JZ Eloff was vanaf Agustus 1974 die bevelvoerder van Dunnottar. Hierdie gedeelte is uit die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=October 1972 |title=Voorstellingsparade VOS Dunnottar |journal=Paratus |pages=51 |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=June 1973 |title=FTS Dunnottar |journal=Paratus |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=May 1975 |title=Die Bevelvoerder |journal=Byvoegsel tot Paratus |pages=vii |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> == Eenhede wat by Dunnottar gebaseer was == === 40 Eskader === 40 Eskader was van Augustus 1965 tot Augustus 1982 by die Sentrale Vliegskool by Dunnottar gebaseer. Die laaste van die eenheid se Harvards is op 27 Augustus 1982 na die Sentrale Vliegskool oorgeplaas. Die eenheid se rol was taktiese verkenning.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=334, 336 |language=en}}</ref> === Sentrale Vliegskool === === Die Harvard-vertoonspan === ==== 1980’s ==== ==== 1990’s ==== ===== Amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag op 28 November 1992 ===== == Laaste vleuelsparade by Dunnottar op 10 Desember 1992 == Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Daarna het die SVS na Langebaanweg verhuis. == Infrastruktuur == Van die infrastruktuur van Dunnottar word in Oktober en Desember 1992 van links na regs met betrekking tot die vluglyne en die beheertoring uitgebeeld. == Hekwag == == Verwysings == gvfhbcyo96z73tayyejn6nqxxm14wqb 2966694 2966686 2026-09-12T07:39:16Z Gaius le Roux 203341 Foto's is bygevoeg. 2966694 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:Infrastruktuur 1992-12-10 Dunnot 121 her 1014x615.jpg|duimnael|Die beheertoring en ander infrastruktuur by Dunnottar op 10 Desember 1992.]] '''Lugmagbasis Dunnottar''' was ’n basis van die Suid-Afrikaanse Lugmag, was in Dunnottar, tussen Springs en Nigel, aan die Oos-Rand van Gauteng geleë en het verskillende name gehad. Die Sentrale Vliegskool (SVS) is in Julie 1946 by Lugmagstasie Nigel geheropen en is in 1949 as Dunnottar herdoop. Harvards, Tiger Moths, Dakotas, Venturas en ’n paar Auster Mk 5’s is bedryf. Die hoofrol van die skool was in daardie stadium ''ab initio''-opleiding. Die eerste Harvard-kunsvliegspan is rondom hierdie tyd gevorm en die span het baie lugvertonings gelewer. Die Tiger Moths is gedurende die vroeë 1950’s uitgefaseer. Die naam van die eenheid is op 1 Februarie 1968 na Vliegopleidingskool (VOS) Dunnottar verander, maar die naam Sentrale Vliegskool is weer vanaf 1 Januarie 1977 gebruik, met Harvards synde steeds op die boeke van die eenheid. Daar is met ’n nuwe Harvard-kunsvliegspan begin. Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Nadat die Sentrale Vliegskool na Langebaanweg in die Kaapprovinsie verskuif het, is die basis deur die Suid-Afrikaanse Leër oorgeneem. Hierdie gedeelte is uit die ''SA Flyer'' vertaal.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> == Nuusbrokkies uit die geskiedenis van VOS Dunnottar == * Sertifikate is op Vrydag, 18 Augustus 1972 tydens ’n voorstellingsparade by VOS Dunnottar aan vyf onderkorporaals en ’n weerman oorhandig, en hulle het as opgeleide vakmanne gekwalifiseer wat as radio-, vliegtuig- of elektriese monteurs kon werk. * Volgens ’n berig in die ''Paratus'' van Junie 1973 het twee lede van 40 Eskader tydens ’n medaljeparade by VOS Dunnottar medaljes ontvang en is een lid tot offisier verhef. * Kolonel JZ Eloff was vanaf Agustus 1974 die bevelvoerder van Dunnottar. Hierdie gedeelte is uit die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=October 1972 |title=Voorstellingsparade VOS Dunnottar |journal=Paratus |pages=51 |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=June 1973 |title=FTS Dunnottar |journal=Paratus |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=May 1975 |title=Die Bevelvoerder |journal=Byvoegsel tot Paratus |pages=vii |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> == Eenhede wat by Dunnottar gebaseer was == === 40 Eskader === 40 Eskader was van Augustus 1965 tot Augustus 1982 by die Sentrale Vliegskool by Dunnottar gebaseer. Die laaste van die eenheid se Harvards is op 27 Augustus 1982 na die Sentrale Vliegskool oorgeplaas. Die eenheid se rol was taktiese verkenning.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=334, 336 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045535 her 800x600.jpg|Harvard 7637 Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045724 crhor 800x600.jpg|40 Eskader-wapen </gallery> === Sentrale Vliegskool === <gallery mode="packed"> Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 061 shd25 her 1010x613.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 059 her 1007x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 062 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-12-10 Dunnot 113 shd25 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool 10 Desember 1992 Lêer:7569 1992-12-10 Dunnot 130 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7569 op 10 Desember 1992 Lêer:7684 1992-12-10 Dunnot 112 her shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7684 op 10 Desember 1992 </gallery> === Die Harvard-vertoonspan === ==== 1980’s ==== [[Lêer:7676 1986-06-20 AFB Potch446 ELshd 800x533.jpg|geen|duimnael|Harvards 7676, 7111 en 7661 van die vertoonspan 20 Junie 1986]] ==== 1990’s ==== <gallery mode="packed"> Lêer:7666 1991-06-22 AFB Potch435 LR her 600x364.jpg|Harvard 7666 op 22 Junie 1991 Lêer:7725 1991-06-22 AFB Potch434 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7725 op 22 Junie 1991 Lêer:7728 1991-06-22 Afb Potch 412 her 800x486.jpg|Harvard 7728 op 22 Junie 1991 </gallery> ===== Amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag op 28 November 1992 ===== <gallery mode="packed"> Lêer:7001 1992-11-28 FAMM 358 her shd25 800x486.jpg|Harvard 7001 Lêer:7111 1992-11-28 FAMM 376 1008x612.jpg|Vier Harvard-vertoonspan-vliegtuie </gallery> == Laaste vleuelsparade by Dunnottar op 10 Desember 1992 == Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Daarna het die SVS na Langebaanweg verhuis. == Infrastruktuur == Van die infrastruktuur van Dunnottar word in Oktober en Desember 1992 van links na regs met betrekking tot die vluglyne en die beheertoring uitgebeeld. == Hekwag == == Verwysings == hnyuminr14e2lkr6n605mq6surjuq4h 2966701 2966694 2026-09-12T07:49:13Z Gaius le Roux 203341 Foto's is bygevoeg. 2966701 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:Infrastruktuur 1992-12-10 Dunnot 121 her 1014x615.jpg|duimnael|Die beheertoring en ander infrastruktuur by Dunnottar op 10 Desember 1992.]] '''Lugmagbasis Dunnottar''' was ’n basis van die Suid-Afrikaanse Lugmag, was in Dunnottar, tussen Springs en Nigel, aan die Oos-Rand van Gauteng geleë en het verskillende name gehad. Die Sentrale Vliegskool (SVS) is in Julie 1946 by Lugmagstasie Nigel geheropen en is in 1949 as Dunnottar herdoop. Harvards, Tiger Moths, Dakotas, Venturas en ’n paar Auster Mk 5’s is bedryf. Die hoofrol van die skool was in daardie stadium ''ab initio''-opleiding. Die eerste Harvard-kunsvliegspan is rondom hierdie tyd gevorm en die span het baie lugvertonings gelewer. Die Tiger Moths is gedurende die vroeë 1950’s uitgefaseer. Die naam van die eenheid is op 1 Februarie 1968 na Vliegopleidingskool (VOS) Dunnottar verander, maar die naam Sentrale Vliegskool is weer vanaf 1 Januarie 1977 gebruik, met Harvards synde steeds op die boeke van die eenheid. Daar is met ’n nuwe Harvard-kunsvliegspan begin. Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Nadat die Sentrale Vliegskool na Langebaanweg in die Kaapprovinsie verskuif het, is die basis deur die Suid-Afrikaanse Leër oorgeneem. Hierdie gedeelte is uit die ''SA Flyer'' vertaal.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> == Nuusbrokkies uit die geskiedenis van VOS Dunnottar == * Sertifikate is op Vrydag, 18 Augustus 1972 tydens ’n voorstellingsparade by VOS Dunnottar aan vyf onderkorporaals en ’n weerman oorhandig, en hulle het as opgeleide vakmanne gekwalifiseer wat as radio-, vliegtuig- of elektriese monteurs kon werk. * Volgens ’n berig in die ''Paratus'' van Junie 1973 het twee lede van 40 Eskader tydens ’n medaljeparade by VOS Dunnottar medaljes ontvang en is een lid tot offisier verhef. * Kolonel JZ Eloff was vanaf Agustus 1974 die bevelvoerder van Dunnottar. Hierdie gedeelte is uit die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=October 1972 |title=Voorstellingsparade VOS Dunnottar |journal=Paratus |pages=51 |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=June 1973 |title=FTS Dunnottar |journal=Paratus |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=May 1975 |title=Die Bevelvoerder |journal=Byvoegsel tot Paratus |pages=vii |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> == Eenhede wat by Dunnottar gebaseer was == === 40 Eskader === 40 Eskader was van Augustus 1965 tot Augustus 1982 by die Sentrale Vliegskool by Dunnottar gebaseer. Die laaste van die eenheid se Harvards is op 27 Augustus 1982 na die Sentrale Vliegskool oorgeplaas. Die eenheid se rol was taktiese verkenning.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=334, 336 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045535 her 800x600.jpg|Harvard 7637 Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045724 crhor 800x600.jpg|40 Eskader-wapen </gallery> === Sentrale Vliegskool === <gallery mode="packed"> Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 061 shd25 her 1010x613.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 059 her 1007x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 062 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-12-10 Dunnot 113 shd25 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool 10 Desember 1992 Lêer:7569 1992-12-10 Dunnot 130 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7569 op 10 Desember 1992 Lêer:7684 1992-12-10 Dunnot 112 her shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7684 op 10 Desember 1992 </gallery> === Die Harvard-vertoonspan === ==== 1980’s ==== [[Lêer:7676 1986-06-20 AFB Potch446 ELshd 800x533.jpg|geen|duimnael|Harvards 7676, 7111 en 7661 van die vertoonspan 20 Junie 1986]] ==== 1990’s ==== <gallery mode="packed"> Lêer:7666 1991-06-22 AFB Potch435 LR her 600x364.jpg|Harvard 7666 op 22 Junie 1991 Lêer:7725 1991-06-22 AFB Potch434 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7725 op 22 Junie 1991 Lêer:7728 1991-06-22 Afb Potch 412 her 800x486.jpg|Harvard 7728 op 22 Junie 1991 </gallery> ===== Amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag op 28 November 1992 ===== <gallery mode="packed"> Lêer:7001 1992-11-28 FAMM 358 her shd25 800x486.jpg|Harvard 7001 Lêer:7111 1992-11-28 FAMM 376 1008x612.jpg|Vier Harvard-vertoonspan-vliegtuie </gallery> == Laaste vleuelsparade by Dunnottar op 10 Desember 1992 == Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Daarna het die SVS na Langebaanweg verhuis.<gallery mode="packed"> Lêer:CFS-formasie 1992-12-10 Dunnot 100 her 1007x611.jpg|28 Harvards vorm die letters CFS Lêer:Parade en diamantformasiebreek 1992-12-10 Dunnot 102 shd25 her cr her3 1008x612.jpg|Parade en diamantformasieverbyvlug Lêer:Toeskouers en Harvards 1992-12-10 Dunnot 107 shd25 her2 1008x612.jpg|Harvard 7668 besig om te ry Lêer:Formasiebreek en enjins 1992-12-10 Dunnot 109 shd25 her 800x486.jpg|Formasiewegbreek en vliegtuie met werkende enjins op grond Lêer:6886 1992-12-10 CFS Dun 222 her 72dpi.jpg|Douglas C-47 reeksnommer 6886 en C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 Lêer:6835 1992-12-10 CFS Dun 221 her 800x486.jpg|C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 van 44 Eskader </gallery> == Infrastruktuur == Van die infrastruktuur van Dunnottar word in Oktober 1992 van links na regs met betrekking tot die vluglyne en die beheertoring uitgebeeld.<gallery mode="packed"> Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 070 her 1006x611.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 065 her 1009x612.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 075 her 1010x613.jpg </gallery> == Hekwag == [[Lêer:7573 0000 Dunottar 972 ELshd upsize 800x526.jpg|geen|duimnael|North American Harvard Mk III reeksnommer 7573]] == Verwysings == hzc7kb66mfchoo74ijpbdgqybt4thmp 2966702 2966701 2026-09-12T07:55:50Z Gaius le Roux 203341 Geringe teksredigering 2966702 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:Infrastruktuur 1992-12-10 Dunnot 121 her 1014x615.jpg|duimnael|Die beheertoring en ander infrastruktuur by Dunnottar op 10 Desember 1992.]] '''Lugmagbasis Dunnottar''' was ’n basis van die Suid-Afrikaanse Lugmag, was in Dunnottar, tussen Springs en Nigel, aan die Oos-Rand van Gauteng geleë en het verskillende name gehad. Die Sentrale Vliegskool (SVS) is in Julie 1946 by Lugmagstasie Nigel geheropen en is in 1949 as Dunnottar herdoop. Harvards, Tiger Moths, Dakotas, Venturas en ’n paar Auster Mk 5’s is bedryf. Die hoofrol van die skool was in daardie stadium ''ab initio''-opleiding. Die eerste Harvard-kunsvliegspan is rondom hierdie tyd gevorm en die span het baie lugvertonings gelewer. Die Tiger Moths is gedurende die vroeë 1950’s uitgefaseer. Die naam van die eenheid is op 1 Februarie 1968 na Vliegopleidingskool (VOS) Dunnottar verander, maar die naam Sentrale Vliegskool is weer vanaf 1 Januarie 1977 gebruik, met Harvards synde steeds op die boeke van die eenheid. Daar is met ’n nuwe Harvard-kunsvliegspan begin. Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Nadat die Sentrale Vliegskool na Langebaanweg in die Kaapprovinsie verskuif het, is die basis deur die Suid-Afrikaanse Leër oorgeneem. Hierdie gedeelte is uit die ''SA Flyer'' vertaal.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> == Nuusbrokkies uit die geskiedenis van VOS Dunnottar == * Sertifikate is op Vrydag, 18 Augustus 1972 tydens ’n voorstellingsparade by VOS Dunnottar aan vyf onderkorporaals en ’n weerman oorhandig, en hulle het as opgeleide vakmanne gekwalifiseer wat as radio-, vliegtuig- of elektriese monteurs kon werk. * Volgens ’n berig in die ''Paratus'' van Junie 1973 het twee lede van 40 Eskader tydens ’n medaljeparade by VOS Dunnottar medaljes ontvang en is een lid tot offisier verhef. * Kolonel JZ Eloff was vanaf Agustus 1974 die bevelvoerder van Dunnottar. Hierdie gedeelte is uit die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=October 1972 |title=Voorstellingsparade VOS Dunnottar |journal=Paratus |pages=51 |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=June 1973 |title=FTS Dunnottar |journal=Paratus |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=May 1975 |title=Die Bevelvoerder |journal=Byvoegsel tot Paratus |pages=vii |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> == Eenhede wat by Dunnottar gebaseer was == === 40 Eskader === 40 Eskader was van Augustus 1965 tot Augustus 1982 by die Sentrale Vliegskool by Dunnottar gebaseer. Die laaste van die eenheid se Harvards is op 27 Augustus 1982 na die Sentrale Vliegskool oorgeplaas. Die eenheid se rol was taktiese verkenning.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=334, 336 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045535 her 800x600.jpg|Harvard 7637 Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045724 crhor 800x600.jpg|40 Eskader-wapen </gallery> === Sentrale Vliegskool === Die Sentrale Vliegskool by Dunnottar het vir 'n groot deel van sy bestaan Harvard-vliegtuie bedryf.<gallery mode="packed"> Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 061 shd25 her 1010x613.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 059 her 1007x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 062 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-12-10 Dunnot 113 shd25 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool 10 Desember 1992 Lêer:7569 1992-12-10 Dunnot 130 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7569 op 10 Desember 1992 Lêer:7684 1992-12-10 Dunnot 112 her shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7684 op 10 Desember 1992 </gallery> === Die Harvard-vertoonspan === Die Harvard-vertoonspan van die Suid-Afrikaanse Lugmag het by verskillende geleenthede opgetree. ==== 1980’s ==== [[Lêer:7676 1986-06-20 AFB Potch446 ELshd 800x533.jpg|geen|duimnael|Harvards 7676, 7111 en 7661 van die vertoonspan 20 Junie 1986]] ==== 1990’s ==== <gallery mode="packed"> Lêer:7666 1991-06-22 AFB Potch435 LR her 600x364.jpg|Harvard 7666 op 22 Junie 1991 Lêer:7725 1991-06-22 AFB Potch434 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7725 op 22 Junie 1991 Lêer:7728 1991-06-22 Afb Potch 412 her 800x486.jpg|Harvard 7728 op 22 Junie 1991 </gallery> ===== Amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag op 28 November 1992 ===== <gallery mode="packed"> Lêer:7001 1992-11-28 FAMM 358 her shd25 800x486.jpg|Harvard 7001 Lêer:7111 1992-11-28 FAMM 376 1008x612.jpg|Vier Harvard-vertoonspan-vliegtuie </gallery> == Laaste vleuelsparade by Dunnottar op 10 Desember 1992 == Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Daarna het die SVS na Langebaanweg verhuis.<gallery mode="packed"> Lêer:CFS-formasie 1992-12-10 Dunnot 100 her 1007x611.jpg|28 Harvards vorm die letters CFS Lêer:Parade en diamantformasiebreek 1992-12-10 Dunnot 102 shd25 her cr her3 1008x612.jpg|Parade en diamantformasieverbyvlug Lêer:Toeskouers en Harvards 1992-12-10 Dunnot 107 shd25 her2 1008x612.jpg|Harvard 7668 besig om te ry Lêer:Formasiebreek en enjins 1992-12-10 Dunnot 109 shd25 her 800x486.jpg|Formasiewegbreek en vliegtuie met werkende enjins op grond Lêer:6886 1992-12-10 CFS Dun 222 her 72dpi.jpg|Douglas C-47 reeksnommer 6886 en C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 Lêer:6835 1992-12-10 CFS Dun 221 her 800x486.jpg|C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 van 44 Eskader </gallery> == Infrastruktuur == Van die infrastruktuur van Dunnottar word in Oktober 1992 van links na regs met betrekking tot die vluglyne en die beheertoring uitgebeeld.<gallery mode="packed"> Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 070 her 1006x611.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 065 her 1009x612.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 075 her 1010x613.jpg </gallery> == Hekwag == [[Lêer:7573 0000 Dunottar 972 ELshd upsize 800x526.jpg|geen|duimnael|North American Harvard Mk III reeksnommer 7573]] == Verwysings == p835icwnb46cm5m3dtkzdjk54moqatk 2966704 2966702 2026-09-12T08:02:09Z Gaius le Roux 203341 Geringe teksredigering 2966704 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}} [[Lêer:Infrastruktuur 1992-12-10 Dunnot 121 her 1014x615.jpg|duimnael|Die beheertoring en ander infrastruktuur by Dunnottar op 10 Desember 1992.]] '''Lugmagbasis Dunnottar''' was ’n basis van die Suid-Afrikaanse Lugmag, was in Dunnottar (tussen Springs en Nigel) aan die Oos-Rand van Gauteng geleë en het verskillende name gehad. Die Sentrale Vliegskool (SVS) is in Julie 1946 by Lugmagstasie Nigel geheropen en is in 1949 as Dunnottar herdoop. Harvards, Tiger Moths, Dakotas, Venturas en ’n paar Auster Mk 5’s is bedryf. Die hoofrol van die skool was in daardie stadium ''ab initio''-opleiding. Die eerste Harvard-kunsvliegspan is rondom hierdie tyd gevorm en die span het baie lugvertonings gelewer. Die Tiger Moths is gedurende die vroeë 1950’s uitgefaseer. Die naam van die eenheid is op 1 Februarie 1968 na Vliegopleidingskool (VOS) Dunnottar verander, maar die naam Sentrale Vliegskool is weer vanaf 1 Januarie 1977 gebruik, met Harvards synde steeds op die boeke van die eenheid. Daar is met ’n nuwe Harvard-kunsvliegspan begin. Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Nadat die Sentrale Vliegskool na Langebaanweg in die Kaapprovinsie verskuif het, is die basis deur die Suid-Afrikaanse Leër oorgeneem. Hierdie gedeelte is uit die ''SA Flyer'' vertaal.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> == Nuusbrokkies uit die geskiedenis van VOS Dunnottar == * Sertifikate is op Vrydag, 18 Augustus 1972 tydens ’n voorstellingsparade by VOS Dunnottar aan vyf onderkorporaals en ’n weerman oorhandig, en hulle het as opgeleide vakmanne gekwalifiseer wat as radio-, vliegtuig- of elektriese monteurs kon werk. * Volgens ’n berig in die ''Paratus'' van Junie 1973 het twee lede van 40 Eskader tydens ’n medaljeparade by VOS Dunnottar medaljes ontvang en is een lid tot offisier verhef. * Kolonel JZ Eloff was vanaf Augustus 1974 die bevelvoerder van Dunnottar. Hierdie gedeelte is uit die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=October 1972 |title=Voorstellingsparade VOS Dunnottar |journal=Paratus |pages=51 |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=June 1973 |title=FTS Dunnottar |journal=Paratus |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=May 1975 |title=Die Bevelvoerder |journal=Byvoegsel tot Paratus |pages=vii |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> == Eenhede wat by Dunnottar gebaseer was == === 40 Eskader === 40 Eskader was van Augustus 1965 tot Augustus 1982 by die Sentrale Vliegskool by Dunnottar gebaseer. Die laaste van die eenheid se Harvards is op 27 Augustus 1982 na die Sentrale Vliegskool oorgeplaas. Die eenheid se rol was taktiese verkenning.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=334, 336 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045535 her 800x600.jpg|Harvard 7637 Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045724 crhor 800x600.jpg|40 Eskader-wapen </gallery> === Sentrale Vliegskool === Die Sentrale Vliegskool by Dunnottar het vir 'n groot deel van sy bestaan Harvard-vliegtuie bedryf.<gallery mode="packed"> Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 061 shd25 her 1010x613.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 059 her 1007x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 062 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-12-10 Dunnot 113 shd25 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool 10 Desember 1992 Lêer:7569 1992-12-10 Dunnot 130 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7569 op 10 Desember 1992 Lêer:7684 1992-12-10 Dunnot 112 her shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7684 op 10 Desember 1992 </gallery> === Die Harvard-vertoonspan === Die Harvard-vertoonspan van die Suid-Afrikaanse Lugmag het by verskillende geleenthede opgetree. ==== 1980’s ==== [[Lêer:7676 1986-06-20 AFB Potch446 ELshd 800x533.jpg|geen|duimnael|Harvards 7676, 7111 en 7661 van die vertoonspan 20 Junie 1986]] ==== 1990’s ==== <gallery mode="packed"> Lêer:7666 1991-06-22 AFB Potch435 LR her 600x364.jpg|Harvard 7666 op 22 Junie 1991 Lêer:7725 1991-06-22 AFB Potch434 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7725 op 22 Junie 1991 Lêer:7728 1991-06-22 Afb Potch 412 her 800x486.jpg|Harvard 7728 op 22 Junie 1991 </gallery> ===== Amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag op 28 November 1992 ===== <gallery mode="packed"> Lêer:7001 1992-11-28 FAMM 358 her shd25 800x486.jpg|Harvard 7001 Lêer:7111 1992-11-28 FAMM 376 1008x612.jpg|Vier Harvard-vertoonspan-vliegtuie </gallery> == Laaste vleuelsparade by Dunnottar op 10 Desember 1992 == Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Daarna het die SVS na Langebaanweg verhuis.<gallery mode="packed"> Lêer:CFS-formasie 1992-12-10 Dunnot 100 her 1007x611.jpg|28 Harvards vorm die letters CFS Lêer:Parade en diamantformasiebreek 1992-12-10 Dunnot 102 shd25 her cr her3 1008x612.jpg|Parade en diamantformasieverbyvlug Lêer:Toeskouers en Harvards 1992-12-10 Dunnot 107 shd25 her2 1008x612.jpg|Harvard 7668 besig om te ry Lêer:Formasiebreek en enjins 1992-12-10 Dunnot 109 shd25 her 800x486.jpg|Formasiewegbreek en vliegtuie met werkende enjins op grond Lêer:6886 1992-12-10 CFS Dun 222 her 72dpi.jpg|Douglas C-47 reeksnommer 6886 en C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 Lêer:6835 1992-12-10 CFS Dun 221 her 800x486.jpg|C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 van 44 Eskader </gallery> == Infrastruktuur == Van die infrastruktuur van Dunnottar word in Oktober 1992 van links na regs met betrekking tot die vluglyne en die beheertoring uitgebeeld.<gallery mode="packed"> Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 070 her 1006x611.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 065 her 1009x612.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 075 her 1010x613.jpg </gallery> == Hekwag == [[Lêer:7573 0000 Dunottar 972 ELshd upsize 800x526.jpg|geen|duimnael|North American Harvard Mk III reeksnommer 7573]] == Verwysings == l8tr5z8wmud48iavb1sa1455vwr7fwm 2966705 2966704 2026-09-12T08:04:04Z Gaius le Roux 203341 Die "Nog besig"-sjabloon is verwyder. 2966705 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Infrastruktuur 1992-12-10 Dunnot 121 her 1014x615.jpg|duimnael|Die beheertoring en ander infrastruktuur by Dunnottar op 10 Desember 1992.]] '''Lugmagbasis Dunnottar''' was ’n basis van die Suid-Afrikaanse Lugmag, was in Dunnottar (tussen Springs en Nigel) aan die Oos-Rand van Gauteng geleë en het verskillende name gehad. Die Sentrale Vliegskool (SVS) is in Julie 1946 by Lugmagstasie Nigel geheropen en is in 1949 as Dunnottar herdoop. Harvards, Tiger Moths, Dakotas, Venturas en ’n paar Auster Mk 5’s is bedryf. Die hoofrol van die skool was in daardie stadium ''ab initio''-opleiding. Die eerste Harvard-kunsvliegspan is rondom hierdie tyd gevorm en die span het baie lugvertonings gelewer. Die Tiger Moths is gedurende die vroeë 1950’s uitgefaseer. Die naam van die eenheid is op 1 Februarie 1968 na Vliegopleidingskool (VOS) Dunnottar verander, maar die naam Sentrale Vliegskool is weer vanaf 1 Januarie 1977 gebruik, met Harvards synde steeds op die boeke van die eenheid. Daar is met ’n nuwe Harvard-kunsvliegspan begin. Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Nadat die Sentrale Vliegskool na Langebaanweg in die Kaapprovinsie verskuif het, is die basis deur die Suid-Afrikaanse Leër oorgeneem. Hierdie gedeelte is uit die ''SA Flyer'' vertaal.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> == Nuusbrokkies uit die geskiedenis van VOS Dunnottar == * Sertifikate is op Vrydag, 18 Augustus 1972 tydens ’n voorstellingsparade by VOS Dunnottar aan vyf onderkorporaals en ’n weerman oorhandig, en hulle het as opgeleide vakmanne gekwalifiseer wat as radio-, vliegtuig- of elektriese monteurs kon werk. * Volgens ’n berig in die ''Paratus'' van Junie 1973 het twee lede van 40 Eskader tydens ’n medaljeparade by VOS Dunnottar medaljes ontvang en is een lid tot offisier verhef. * Kolonel JZ Eloff was vanaf Augustus 1974 die bevelvoerder van Dunnottar. Hierdie gedeelte is uit die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=October 1972 |title=Voorstellingsparade VOS Dunnottar |journal=Paratus |pages=51 |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=June 1973 |title=FTS Dunnottar |journal=Paratus |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> <ref>{{Cite journal |date=May 1975 |title=Die Bevelvoerder |journal=Byvoegsel tot Paratus |pages=vii |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> == Eenhede wat by Dunnottar gebaseer was == === 40 Eskader === 40 Eskader was van Augustus 1965 tot Augustus 1982 by die Sentrale Vliegskool by Dunnottar gebaseer. Die laaste van die eenheid se Harvards is op 27 Augustus 1982 na die Sentrale Vliegskool oorgeplaas. Die eenheid se rol was taktiese verkenning.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=334, 336 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045535 her 800x600.jpg|Harvard 7637 Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045724 crhor 800x600.jpg|40 Eskader-wapen </gallery> === Sentrale Vliegskool === Die Sentrale Vliegskool by Dunnottar het vir 'n groot deel van sy bestaan Harvard-vliegtuie bedryf.<gallery mode="packed"> Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 061 shd25 her 1010x613.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 059 her 1007x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 062 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-12-10 Dunnot 113 shd25 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool 10 Desember 1992 Lêer:7569 1992-12-10 Dunnot 130 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7569 op 10 Desember 1992 Lêer:7684 1992-12-10 Dunnot 112 her shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7684 op 10 Desember 1992 </gallery> === Die Harvard-vertoonspan === Die Harvard-vertoonspan van die Suid-Afrikaanse Lugmag het by verskillende geleenthede opgetree. ==== 1980’s ==== [[Lêer:7676 1986-06-20 AFB Potch446 ELshd 800x533.jpg|geen|duimnael|Harvards 7676, 7111 en 7661 van die vertoonspan 20 Junie 1986]] ==== 1990’s ==== <gallery mode="packed"> Lêer:7666 1991-06-22 AFB Potch435 LR her 600x364.jpg|Harvard 7666 op 22 Junie 1991 Lêer:7725 1991-06-22 AFB Potch434 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7725 op 22 Junie 1991 Lêer:7728 1991-06-22 Afb Potch 412 her 800x486.jpg|Harvard 7728 op 22 Junie 1991 </gallery> ===== Amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag op 28 November 1992 ===== <gallery mode="packed"> Lêer:7001 1992-11-28 FAMM 358 her shd25 800x486.jpg|Harvard 7001 Lêer:7111 1992-11-28 FAMM 376 1008x612.jpg|Vier Harvard-vertoonspan-vliegtuie </gallery> == Laaste vleuelsparade by Dunnottar op 10 Desember 1992 == Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Daarna het die SVS na Langebaanweg verhuis.<gallery mode="packed"> Lêer:CFS-formasie 1992-12-10 Dunnot 100 her 1007x611.jpg|28 Harvards vorm die letters CFS Lêer:Parade en diamantformasiebreek 1992-12-10 Dunnot 102 shd25 her cr her3 1008x612.jpg|Parade en diamantformasieverbyvlug Lêer:Toeskouers en Harvards 1992-12-10 Dunnot 107 shd25 her2 1008x612.jpg|Harvard 7668 besig om te ry Lêer:Formasiebreek en enjins 1992-12-10 Dunnot 109 shd25 her 800x486.jpg|Formasiewegbreek en vliegtuie met werkende enjins op grond Lêer:6886 1992-12-10 CFS Dun 222 her 72dpi.jpg|Douglas C-47 reeksnommer 6886 en C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 Lêer:6835 1992-12-10 CFS Dun 221 her 800x486.jpg|C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 van 44 Eskader </gallery> == Infrastruktuur == Van die infrastruktuur van Dunnottar word in Oktober 1992 van links na regs met betrekking tot die vluglyne en die beheertoring uitgebeeld.<gallery mode="packed"> Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 070 her 1006x611.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 065 her 1009x612.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 075 her 1010x613.jpg </gallery> == Hekwag == [[Lêer:7573 0000 Dunottar 972 ELshd upsize 800x526.jpg|geen|duimnael|North American Harvard Mk III reeksnommer 7573]] == Verwysings == 9v6g0cwdyzdr5580ago7w2syc51c12b 2966709 2966705 2026-09-12T08:22:21Z Aliwal2012 39067 2966709 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Infrastruktuur 1992-12-10 Dunnot 121 her 1014x615.jpg|duimnael|Die beheertoring en ander infrastruktuur by Dunnottar in Desember 1992.]] '''Lugmagbasis Dunnottar''' was ’n Suid-Afrikaanse Lugmagbasis, geleë in Dunnottar (tussen Springs en Nigel) aan die Oos-Rand van Gauteng en het verskillende name gehad. Die Sentrale Vliegskool (SVS) is in Julie 1946 by Lugmagstasie Nigel geheropen en is in 1949 as Dunnottar herdoop. Harvards, Tiger Moths, Dakotas, Venturas en ’n paar Auster Mk 5’s is bedryf. Die hoofrol van die skool was in daardie stadium ''ab initio''-opleiding. Die eerste Harvard-kunsvliegspan is rondom hierdie tyd gevorm en die span het baie lugvertonings gelewer. Die Tiger Moths is gedurende die vroeë 1950’s uitgefaseer. Die naam van die eenheid is op 1 Februarie 1968 na Vliegopleidingskool (VOS) Dunnottar verander, maar die naam Sentrale Vliegskool is weer vanaf 1 Januarie 1977 gebruik, met Harvards steeds op die inventaris van die eenheid. Daar is met ’n nuwe Harvard-kunsvliegspan begin. Die laaste vleuelsparade by Dunnottar was op 10 Desember 1992. Nadat die Sentrale Vliegskool na [[Langebaanweg]] in die Kaapprovinsie verskuif het, is die basis deur die [[Suid-Afrikaanse Leër]] oorgeneem.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> == Nuusbrokkies uit die geskiedenis van VOS Dunnottar == * Sertifikate is op Vrydag, 18 Augustus 1972 tydens ’n voorstellingsparade by VOS Dunnottar aan vyf onderkorporaals en ’n weerman oorhandig, en hulle het as opgeleide vakmanne gekwalifiseer wat as radio-, vliegtuig- of elektriese monteurs kon werk. * Volgens ’n berig in die ''Paratus'' van Junie 1973 het twee lede van 40 Eskader tydens ’n medaljeparade by VOS Dunnottar medaljes ontvang en een lid het sy kommissie as offisier ontvang. * Kolonel JZ Eloff was vanaf Augustus 1974 die bevelvoerder van Dunnottar. Hierdie gedeelte is uit die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=October 1972 |title=Voorstellingsparade VOS Dunnottar |journal=Paratus |pages=51 |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref><ref>{{Cite journal |date=June 1973 |title=FTS Dunnottar |journal=Paratus |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref><ref>{{Cite journal |date=May 1975 |title=Die Bevelvoerder |journal=Byvoegsel tot Paratus |pages=vii |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> == Eenhede wat by Dunnottar gebaseer was == === 40 Eskader === 40 Eskader was van Augustus 1965 tot Augustus 1982 by die Sentrale Vliegskool by Dunnottar gebaseer. Die laaste van die eenheid se Harvards is op 27 Augustus 1982 na die Sentrale Vliegskool oorgeplaas. Die eenheid se rol was taktiese verkenning.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=334, 336 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045535 her 800x600.jpg|Harvard 7637 Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045724 crhor 800x600.jpg|40 Eskader-wapen </gallery> === Sentrale Vliegskool === Die Sentrale Vliegskool by Dunnottar het vir 'n groot deel van sy bestaan Harvard-vliegtuie bedryf.<gallery mode="packed"> Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 061 shd25 her 1010x613.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 059 her 1007x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 062 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-12-10 Dunnot 113 shd25 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool 10 Desember 1992 Lêer:7569 1992-12-10 Dunnot 130 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7569 op 10 Desember 1992 Lêer:7684 1992-12-10 Dunnot 112 her shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7684 op 10 Desember 1992 </gallery> === Die Harvard-vertoonspan === Die Harvard-vertoonspan van die Suid-Afrikaanse Lugmag het by verskillende geleenthede opgetree. ==== 1980’s ==== [[Lêer:7676 1986-06-20 AFB Potch446 ELshd 800x533.jpg|geen|duimnael|Harvards 7676, 7111 en 7661 van die vertoonspan 20 Junie 1986]] ==== 1990’s ==== <gallery mode="packed"> Lêer:7666 1991-06-22 AFB Potch435 LR her 600x364.jpg|Harvard 7666 op 22 Junie 1991 Lêer:7725 1991-06-22 AFB Potch434 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7725 op 22 Junie 1991 Lêer:7728 1991-06-22 Afb Potch 412 her 800x486.jpg|Harvard 7728 op 22 Junie 1991 </gallery> ===== Amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag op 28 November 1992 ===== <gallery mode="packed"> Lêer:7001 1992-11-28 FAMM 358 her shd25 800x486.jpg|Harvard 7001 Lêer:7111 1992-11-28 FAMM 376 1008x612.jpg|Vier Harvard-vertoonspan-vliegtuie </gallery> == Laaste vleuelsparade by Dunnottar op 10 Desember 1992 == Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Daarna het die SVS na Langebaanweg verhuis.<gallery mode="packed"> Lêer:CFS-formasie 1992-12-10 Dunnot 100 her 1007x611.jpg|28 Harvards vorm die letters CFS Lêer:Parade en diamantformasiebreek 1992-12-10 Dunnot 102 shd25 her cr her3 1008x612.jpg|Parade en diamantformasieverbyvlug Lêer:Toeskouers en Harvards 1992-12-10 Dunnot 107 shd25 her2 1008x612.jpg|Harvard 7668 besig om te ry Lêer:Formasiebreek en enjins 1992-12-10 Dunnot 109 shd25 her 800x486.jpg|Formasiewegbreek en vliegtuie met werkende enjins op grond Lêer:6886 1992-12-10 CFS Dun 222 her 72dpi.jpg|Douglas C-47 reeksnommer 6886 en C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 Lêer:6835 1992-12-10 CFS Dun 221 her 800x486.jpg|C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 van 44 Eskader </gallery> == Infrastruktuur == Van die infrastruktuur van Dunnottar word in Oktober 1992 van links na regs met betrekking tot die vluglyne en die beheertoring uitgebeeld.<gallery mode="packed"> Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 070 her 1006x611.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 065 her 1009x612.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 075 her 1010x613.jpg </gallery> == Hekwag == [[Lêer:7573 0000 Dunottar 972 ELshd upsize 800x526.jpg|geen|duimnael|North American Harvard Mk III reeksnommer 7573]] == Verwysings == cb3xmefnbaoiglb8tr1w0j7stg0d12z 2966737 2966709 2026-09-12T10:22:28Z Aliwal2012 39067 2966737 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Infrastruktuur 1992-12-10 Dunnot 121 her 1014x615.jpg|duimnael|Die beheertoring en ander infrastruktuur by Dunnottar in Desember 1992.]] '''Lugmagbasis Dunnottar''' was ’n Suid-Afrikaanse Lugmagbasis, geleë in Dunnottar (tussen Springs en Nigel) aan die Oos-Rand van Gauteng en het verskillende name gehad. Die Sentrale Vliegskool (SVS) is in Julie 1946 by Lugmagstasie Nigel geheropen en is in 1949 as Dunnottar herdoop. Harvards, Tiger Moths, Dakotas, Venturas en ’n paar Auster Mk 5’s is bedryf. Die hoofrol van die skool was in daardie stadium ''ab initio''-opleiding. Die eerste Harvard-kunsvliegspan is rondom hierdie tyd gevorm en die span het baie lugvertonings gelewer. Die Tiger Moths is gedurende die vroeë 1950’s uitgefaseer. Die naam van die eenheid is op 1 Februarie 1968 na Vliegopleidingskool (VOS) Dunnottar verander, maar die naam Sentrale Vliegskool is weer vanaf 1 Januarie 1977 gebruik, met Harvards steeds op die inventaris van die eenheid. Daar is met ’n nuwe Harvard-kunsvliegspan begin. Die laaste vleuelsparade by Dunnottar was op 10 Desember 1992. Nadat die Sentrale Vliegskool na [[Lugmagbasis Langebaanweg|Langebaanweg]] in die Kaapprovinsie verskuif het, is die basis deur die [[Suid-Afrikaanse Leër]] oorgeneem.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> == Nuusbrokkies uit die geskiedenis van VOS Dunnottar == * Sertifikate is op Vrydag, 18 Augustus 1972 tydens ’n voorstellingsparade by VOS Dunnottar aan vyf onderkorporaals en ’n weerman oorhandig, en hulle het as opgeleide vakmanne gekwalifiseer wat as radio-, vliegtuig- of elektriese monteurs kon werk. * Volgens ’n berig in die ''Paratus'' van Junie 1973 het twee lede van 40 Eskader tydens ’n medaljeparade by VOS Dunnottar medaljes ontvang en een lid het sy kommissie as offisier ontvang. * Kolonel JZ Eloff was vanaf Augustus 1974 die bevelvoerder van Dunnottar. Hierdie gedeelte is uit die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=October 1972 |title=Voorstellingsparade VOS Dunnottar |journal=Paratus |pages=51 |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref><ref>{{Cite journal |date=June 1973 |title=FTS Dunnottar |journal=Paratus |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref><ref>{{Cite journal |date=May 1975 |title=Die Bevelvoerder |journal=Byvoegsel tot Paratus |pages=vii |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> == Eenhede wat by Dunnottar gebaseer was == === 40 Eskader === 40 Eskader was van Augustus 1965 tot Augustus 1982 by die Sentrale Vliegskool by Dunnottar gebaseer. Die laaste van die eenheid se Harvards is op 27 Augustus 1982 na die Sentrale Vliegskool oorgeplaas. Die eenheid se rol was taktiese verkenning.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=334, 336 |language=en}}</ref> <gallery mode="packed"> Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045535 her 800x600.jpg|Harvard 7637 Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045724 crhor 800x600.jpg|40 Eskader-wapen </gallery> === Sentrale Vliegskool === Die Sentrale Vliegskool by Dunnottar het vir 'n groot deel van sy bestaan Harvard-vliegtuie bedryf. <gallery mode="packed"> Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 061 shd25 her 1010x613.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 059 her 1007x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 062 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-12-10 Dunnot 113 shd25 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool 10 Desember 1992 Lêer:7569 1992-12-10 Dunnot 130 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7569 op 10 Desember 1992 Lêer:7684 1992-12-10 Dunnot 112 her shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7684 op 10 Desember 1992 </gallery> === Die Harvard-vertoonspan === Die Harvard-vertoonspan van die Suid-Afrikaanse Lugmag het by verskillende geleenthede opgetree. ==== 1980’s ==== [[Lêer:7676 1986-06-20 AFB Potch446 ELshd 800x533.jpg|geen|duimnael|Harvards 7676, 7111 en 7661 van die vertoonspan 20 Junie 1986]] ==== 1990’s ==== <gallery mode="packed"> Lêer:7666 1991-06-22 AFB Potch435 LR her 600x364.jpg|Harvard 7666 op 22 Junie 1991 Lêer:7725 1991-06-22 AFB Potch434 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7725 op 22 Junie 1991 Lêer:7728 1991-06-22 Afb Potch 412 her 800x486.jpg|Harvard 7728 op 22 Junie 1991 </gallery> ===== Amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag op 28 November 1992 ===== <gallery mode="packed"> Lêer:7001 1992-11-28 FAMM 358 her shd25 800x486.jpg|Harvard 7001 Lêer:7111 1992-11-28 FAMM 376 1008x612.jpg|Vier Harvard-vertoonspan-vliegtuie </gallery> == Laaste vleuelsparade by Dunnottar op 10 Desember 1992 == Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Daarna het die SVS na [[Lugmagbasis Langebaanweg]] verhuis.<gallery mode="packed"> Lêer:CFS-formasie 1992-12-10 Dunnot 100 her 1007x611.jpg|28 Harvards vorm die letters CFS Lêer:Parade en diamantformasiebreek 1992-12-10 Dunnot 102 shd25 her cr her3 1008x612.jpg|Parade en diamantformasieverbyvlug Lêer:Toeskouers en Harvards 1992-12-10 Dunnot 107 shd25 her2 1008x612.jpg|Harvard 7668 besig om te ry Lêer:Formasiebreek en enjins 1992-12-10 Dunnot 109 shd25 her 800x486.jpg|Formasiewegbreek en vliegtuie met werkende enjins op grond Lêer:6886 1992-12-10 CFS Dun 222 her 72dpi.jpg|Douglas C-47 reeksnommer 6886 en C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 Lêer:6835 1992-12-10 CFS Dun 221 her 800x486.jpg|C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 van 44 Eskader </gallery> == Infrastruktuur == Infrastruktuur te Dunnottar word in Oktober 1992 van links na regs met betrekking tot die vluglyne en die beheertoring uitgebeeld. <gallery mode="packed"> Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 070 her 1006x611.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 065 her 1009x612.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 075 her 1010x613.jpg </gallery> == Hekwag == [[Lêer:7573 0000 Dunottar 972 ELshd upsize 800x526.jpg|senter|duimnael|North American Harvard Mk III reeksnommer 7573]] == Verwysings == {{Verwysings}} bu06tikbzwo4w8zojgi9z0bww0n5qmp 2966739 2966737 2026-09-12T10:35:02Z Aliwal2012 39067 "geheropen" is 'n Afr taalgogga 2966739 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Infrastruktuur 1992-12-10 Dunnot 121 her 1014x615.jpg|duimnael|Die beheertoring en ander infrastruktuur by Dunnottar in Desember 1992.]] '''Lugmagbasis Dunnottar''' was ’n [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]basis, geleë te Dunnottar (tussen Springs en Nigel) aan die Oos-Rand van Gauteng en het verskillende name gehad. Die Sentrale Vliegskool (SVS) is in Julie 1946 by Lugmagstasie Nigel heropen en in 1949 as Dunnottar herdoop. [[North American T-6 Texan|Harvards]], [[De Havilland Tiger Moth|Tiger Moths]], [[Douglas DC-3|Dakotas]], Venturas en ’n paar Auster Mk 5’s is bedryf. Die hoofrol van die skool was in daardie stadium ''ab initio''-opleiding. Die eerste Harvard-kunsvliegspan is rondom hierdie tyd gevorm en die span het baie lugvertonings gelewer. Die Tiger Moth is gedurende die vroeë 1950’s uitgefaseer. Die naam van die eenheid is op 1 Februarie 1968 na Vliegopleidingskool (VOS) Dunnottar verander, maar die naam Sentrale Vliegskool is weer vanaf 1 Januarie 1977 gebruik, met Harvards steeds op die inventaris van die eenheid. Daar is met ’n nuwe Harvard-kunsvliegspan begin. Die laaste vleuelsparade by Dunnottar was op 10 Desember 1992. Nadat die Sentrale Vliegskool na [[Lugmagbasis Langebaanweg|Langebaanweg]] in die Kaapprovinsie verskuif het, is die basis deur die [[Suid-Afrikaanse Leër]] oorgeneem.<ref>{{Cite journal |date=February 2003 |title=Central Flying School |journal=SA Flyer |pages=58}}</ref> == Nuusbrokkies uit die geskiedenis van VOS Dunnottar == * Sertifikate is op Vrydag, 18 Augustus 1972 tydens ’n voorstellingsparade by VOS Dunnottar aan vyf onderkorporaals en ’n weerman oorhandig, en hulle het as opgeleide vakmanne gekwalifiseer wat as radio-, vliegtuig- of elektriese monteurs kon werk. * Volgens ’n berig in die ''Paratus'' van Junie 1973 het twee lede van 40 Eskader tydens ’n medaljeparade by VOS Dunnottar medaljes ontvang en een lid het sy kommissie as offisier ontvang. * Kolonel JZ Eloff was vanaf Augustus 1974 die bevelvoerder van Dunnottar. Hierdie gedeelte is uit die volgende bronne verkry:<ref>{{Cite journal |date=October 1972 |title=Voorstellingsparade VOS Dunnottar |journal=Paratus |pages=51 |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref><ref>{{Cite journal |date=June 1973 |title=FTS Dunnottar |journal=Paratus |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref><ref>{{Cite journal |date=May 1975 |title=Die Bevelvoerder |journal=Byvoegsel tot Paratus |pages=vii |via=Suid-Afrikaanse Weermag}}</ref> == Eenhede wat by Dunnottar gebaseer was == === 40 Eskader === 40 Eskader was van Augustus 1965 tot Augustus 1982 by die Sentrale Vliegskool by Dunnottar gebaseer. Die laaste van die eenheid se Harvards is op 27 Augustus 1982 na die Sentrale Vliegskool oorgeplaas. Die eenheid se rol was taktiese verkenning.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=334, 336 |language=en}}</ref> <gallery mode="packed"> Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045535 her 800x600.jpg|Harvard 7637 Lêer:7637 2003-05-04 FAGM P5045724 crhor 800x600.jpg|40 Eskader-wapen </gallery> === Sentrale Vliegskool === Die Sentrale Vliegskool by Dunnottar het vir 'n groot deel van sy bestaan Harvard-vliegtuie bedryf. <gallery mode="packed"> Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 061 shd25 her 1010x613.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 059 her 1007x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-10-00 Dunnot 062 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool Oktober 1992 Lêer:Geparkeerde Harvards 1992-12-10 Dunnot 113 shd25 her 1009x612.jpg|Sentrale Vliegskool 10 Desember 1992 Lêer:7569 1992-12-10 Dunnot 130 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7569 op 10 Desember 1992 Lêer:7684 1992-12-10 Dunnot 112 her shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7684 op 10 Desember 1992 </gallery> === Die Harvard-vertoonspan === Die Harvard-vertoonspan van die Suid-Afrikaanse Lugmag het by verskillende geleenthede opgetree. ==== 1980’s ==== [[Lêer:7676 1986-06-20 AFB Potch446 ELshd 800x533.jpg|geen|duimnael|Harvards 7676, 7111 en 7661 van die vertoonspan 20 Junie 1986]] ==== 1990’s ==== <gallery mode="packed"> Lêer:7666 1991-06-22 AFB Potch435 LR her 600x364.jpg|Harvard 7666 op 22 Junie 1991 Lêer:7725 1991-06-22 AFB Potch434 shd25 her 800x486.jpg|Harvard 7725 op 22 Junie 1991 Lêer:7728 1991-06-22 Afb Potch 412 her 800x486.jpg|Harvard 7728 op 22 Junie 1991 </gallery> ===== Amptelike opening van Lugmagbasis Mmabatho van die Bophuthatswana-lugmag op 28 November 1992 ===== <gallery mode="packed"> Lêer:7001 1992-11-28 FAMM 358 her shd25 800x486.jpg|Harvard 7001 Lêer:7111 1992-11-28 FAMM 376 1008x612.jpg|Vier Harvard-vertoonspan-vliegtuie </gallery> == Laaste vleuelsparade by Dunnottar op 10 Desember 1992 == Die laaste vleuelsparade by Dunnottar het op 10 Desember 1992 plaasgevind. Daarna het die SVS na [[Lugmagbasis Langebaanweg]] verhuis.<gallery mode="packed"> Lêer:CFS-formasie 1992-12-10 Dunnot 100 her 1007x611.jpg|28 Harvards vorm die letters CFS Lêer:Parade en diamantformasiebreek 1992-12-10 Dunnot 102 shd25 her cr her3 1008x612.jpg|Parade en diamantformasieverbyvlug Lêer:Toeskouers en Harvards 1992-12-10 Dunnot 107 shd25 her2 1008x612.jpg|Harvard 7668 besig om te ry Lêer:Formasiebreek en enjins 1992-12-10 Dunnot 109 shd25 her 800x486.jpg|Formasiewegbreek en vliegtuie met werkende enjins op grond Lêer:6886 1992-12-10 CFS Dun 222 her 72dpi.jpg|Douglas C-47 reeksnommer 6886 en C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 Lêer:6835 1992-12-10 CFS Dun 221 her 800x486.jpg|C-47TP’s reeksnommers 6835 en 6885 van 44 Eskader </gallery> == Infrastruktuur == Infrastruktuur te Dunnottar word in Oktober 1992 van links na regs met betrekking tot die vluglyne en die beheertoring uitgebeeld. <gallery mode="packed"> Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 070 her 1006x611.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 065 her 1009x612.jpg Lêer:Infrastruktuur 1992-10-00 Dunnot 075 her 1010x613.jpg </gallery> == Hekwag == [[Lêer:7573 0000 Dunottar 972 ELshd upsize 800x526.jpg|senter|duimnael|North American Harvard Mk III reeksnommer 7573]] == Verwysings == {{Verwysings}} 0yar8zcf7g1pnhbfjvqmtqsar6uwu5a 2 468943 2966678 2026-09-12T06:59:53Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Welkom}}' 2966678 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} 2t2gv6f0u9bagqtwj4o9hf1eiy39exp 2966681 2966678 2026-09-12T07:02:37Z Aliwal2012 39067 Nuwe gebruikersbladsy geskep 2966681 wikitext text/x-wiki {{Nuwe gebruikersbladsy}} jddevdup2onp9o2ojsehfkkqk1lyern 3 468944 2966680 2026-09-12T07:01:21Z Aliwal2012 39067 Welkom! 2966680 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} 2t2gv6f0u9bagqtwj4o9hf1eiy39exp 0 468945 2966715 2026-09-12T09:28:49Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2966715 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Vingerhoed | image = | taxon = Corymbium congestum | authority = [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex DC., (1836) | synonyms = }} '''Vingerhoed''' (''Corymbium congestum'') is 'n blomdraende plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie blom in Oktober en is deel van die [[fynbos]]. == Galery == <gallery> Corymbium congestum Rebelo 1.jpg Corymbium congestum Rebelo 2.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3226-5 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:198276-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/e5362956-ca3d-4a47-be1d-faf813236804 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Corymbium|congestum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] omuce63mxkbf2twb9sajk3lruuvksyn 2966716 2966715 2026-09-12T09:29:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2966716 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Vingerhoed | image = | taxon = Corymbium congestum | authority = [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex DC., (1836) | synonyms = }} '''Vingerhoed''' (''Corymbium congestum'') is 'n blomdraende plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie blom in November en is deel van die [[fynbos]]. == Galery == <gallery> Corymbium congestum Rebelo 1.jpg Corymbium congestum Rebelo 2.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3226-5 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:198276-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/e5362956-ca3d-4a47-be1d-faf813236804 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Corymbium|congestum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] bg1mrhe5d817qm5oau6q5jjjlmtf9f0 2966723 2966716 2026-09-12T09:39:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2966723 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Vingerhoed | image = | taxon = Corymbium congestum | authority = [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex DC., (1836) | synonyms = }} '''Vingerhoed''' (''Corymbium congestum'') is 'n blomdraende plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie blom in November en is deel van die [[fynbos]]. == Galery == <gallery> Corymbium congestum Rebelo 1.jpg Corymbium congestum Rebelo 2.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3226-5 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:198276-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/e5362956-ca3d-4a47-be1d-faf813236804 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Corymbium|congestum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] do9kls2ir3rfdgpeh5hp1vceiwpa82t 1 468946 2966717 2026-09-12T09:30:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2966717 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468947 2966718 2026-09-12T09:30:44Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2966718 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Corymbium congestum]] 49iikhdo41hgj2fof6dpk669wnqb553 1 468948 2966719 2026-09-12T09:31:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2966719 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468949 2966720 2026-09-12T09:37:45Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2966720 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Corymbium cymosum | authority = [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex DC., (1836) | synonyms = }} '''''Corymbium cymosum''''' is 'n blomdraende plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie blom in Oktober en is deel van die [[fynbos]]. == Galery == <gallery> Corymbium cymosum Rebelo 2.jpg Corymbium cymosum Rebelo 3.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3226-6 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:198277-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/4d28f2cd-ef4d-4a88-aa4f-287cb2a1f8cc Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Corymbium|cymosum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] lmf1y4tcborselhmkgi9o6mvfmip0i9 1 468950 2966721 2026-09-12T09:38:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2966721 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468951 2966734 2026-09-12T10:05:14Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2966734 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Corymbium enerve | authority = Markötter, (1939) | synonyms = }} '''''Corymbium enerve''''' is 'n blomdraende plant wat deel van die Asteraceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie blom in Oktober en is deel van die [[fynbos]]. == Galery == <gallery> Corymbium enerve Helme 2.jpg Corymbium enerve Helme 3.jpg Corymbium enerve Rebelo 1.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3226-8 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:198278-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6fef5aa6-8d99-445a-9afc-a6ded1d1e304 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Corymbium|enerve]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 4fxyjowuri38jisdcytc3lj4dk40iy1 1 468952 2966735 2026-09-12T10:05:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2966735 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 468953 2966736 2026-09-12T10:10:32Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2966736 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468954 2966742 2026-09-12T11:01:43Z Sobaka 328 Begin nuwe artikel. nog besig 2966742 wikitext text/x-wiki '''The Study Project on Christianity in Apartheid Society''', (Afrikaans: Die Studieprojek oor Christendom in die Apartheidsamelewing), algemeen bekend as '''SPRO-CAS''' of '''Spro-cas''', was 'n Suid-Afrikaanse Christelike navorsings- en sosiale aksieprojek wat van 1969 tot 1973 aktief was. Dit is gesamentlik geborg deur die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke (SARK) en die [[Christelike Instituut|Christelike Instituut van Suider-Afrika]] en gelei deur opvoeder en uitgewer Peter Ralph Randall.<ref name="TRC">{{cite report |author=Truth and Reconciliation Commission of South Africa |title=Truth and Reconciliation Commission of South Africa Report |volume=4 |chapter=3 |year=1998 |publisher=Truth and Reconciliation Commission |location=Cape Town |pages=81–82 |url=https://sabctrc.saha.org.za/reports/volume4/chapter3/subsection9.htm |access-date=23 Julie 2026 }}</ref> Die projek het ontstaan uit 'n Boodskap aan die Mense van Suid-Afrika, 'n ekumeniese verklaring wat in 1968 uitgereik is wat die teologiese fondamente van apartheid uitgedaag het en aangevoer het dat Christelike lojaliteit nie ondergeskik gestel kon word aan ras of [[nasionalisme]] nie. SPRO-CAS het ongeveer 150 akademici, geestelikes, prokureurs, opvoeders, ekonome en ander deelnemers bymekaargebring in ses kommissies wat die kerk, ekonomie, onderwys, reg, politiek en samelewing ondersoek het.<ref name="Randall1971" /><ref name="TRC">{{cite report |author=Truth and Reconciliation Commission of South Africa |title=Truth and Reconciliation Commission of South Africa Report |volume=4 |chapter=3 |year=1998 |publisher=Truth and Reconciliation Commission |location=Cape Town |pages=81–82 |url=https://sabctrc.saha.org.za/reports/volume4/chapter3/subsection9.htm |access-date=23 July 2026 }}</ref> Die eerste fase, later bekend as SPRO-CAS I, het navorsing gedoen en verslae gepubliseer wat die hoofinstellings van die [[apartheid]]samelewing ontleed het. Die bevindinge daarvan het verder gegaan as oproepe vir verbeterde rasseverhoudinge en het gevra vir 'n fundamentele herverdeling van politieke mag en ekonomiese hulpbronne.<ref name="Stadler1975">{{cite journal |last=Stadler |first=Alf |title=Anxious Radicals: SPRO-CAS and the Apartheid Society |journal=Journal of Southern African Studies |volume=2 |issue=1 |year=1975 |pages=102–108 |doi=10.1080/03057077508707946 }}</ref><ref name="Randall1973">{{cite book |last=Randall |first=Peter |title=A Taste of Power: The Final Co-ordinated SPRO-CAS Report |year=1973 |publisher=SPRO-CAS and Ravan Press |location=Johannesburg }}</ref> 'n Tweede fase, SPRO-CAS II (voorheen die Spesiale Projek vir Christelike Aksie in die Samelewing), is gedurende 1972 en 1973 bedryf. Dit het gepoog om die vroeëre navorsing in aksie te vertaal en is verdeel in swartgeleide gemeenskapsprogramme en 'n wit bewusmakingsprogram. Die Swart Gemeenskapsprogramme, aanvanklik geassosieer met SPRO-CAS II, het 'n belangrike organisatoriese uitdrukking van die [[Swartbewussynsbeweging]] geword onder figure soos Bennie Khoapa en [[Steve Biko]].<ref name="Macqueen2011" /><ref name="Hadfield2010">{{cite journal |last=Hadfield |first=Leslie Anne |title=Christian Action and Black Consciousness Community Programmes in South Africa |journal=Journal for the Study of Religion |volume=23 |issue=1–2 |year=2010 |pages=105–130 |doi=10.4314/jsr.v23i1-2.69798 |jstor=24763999 |doi-access=free }}</ref> SPRO-CAS het ook bygedra tot die stigting van Ravan Press, wat aanvanklik geskep is om projekverslae te publiseer en later 'n belangrike opposisionele uitgewery geword het. Die projek het sy formele werk in 1973 voltooi, maar sy gemeenskapsprogramme, publikasie-inisiatiewe en metodes van Christelike sosiale analise het voortgegaan deur die Christelike Instituut, die Swart Gemeenskapsprogramme, Ravan Press en ander organisasies.<ref name="Walshe1983">{{cite book |last=Walshe |first=Peter |title=Church versus State in South Africa: The Case of the Christian Institute |year=1983 |publisher=C. Hurst |location=London |isbn=978-0-905838-81-6 }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Apartheid]] jwleleeoo4ppqif7w83p3f0qz4upb9i 2966743 2966742 2026-09-12T11:07:44Z Sobaka 328 verwysings 2966743 wikitext text/x-wiki '''The Study Project on Christianity in Apartheid Society''', (Afrikaans: Die Studieprojek oor Christendom in die Apartheidsamelewing), algemeen bekend as '''SPRO-CAS''' of '''Spro-cas''', was 'n Suid-Afrikaanse Christelike navorsings- en sosiale aksieprojek wat van 1969 tot 1973 aktief was. Dit is gesamentlik geborg deur die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke (SARK) en die [[Christelike Instituut|Christelike Instituut van Suider-Afrika]] en gelei deur opvoeder en uitgewer Peter Ralph Randall.<ref name="TRC">{{cite report |author=Truth and Reconciliation Commission of South Africa |title=Truth and Reconciliation Commission of South Africa Report |volume=4 |chapter=3 |year=1998 |publisher=Truth and Reconciliation Commission |location=Cape Town |pages=81–82 |url=https://sabctrc.saha.org.za/reports/volume4/chapter3/subsection9.htm |access-date=23 Julie 2026 }}</ref> Die projek het ontstaan uit 'n Boodskap aan die Mense van Suid-Afrika, 'n ekumeniese verklaring wat in 1968 uitgereik is wat die teologiese fondamente van apartheid uitgedaag het en aangevoer het dat Christelike lojaliteit nie ondergeskik gestel kon word aan ras of [[nasionalisme]] nie. SPRO-CAS het ongeveer 150 akademici, geestelikes, prokureurs, opvoeders, ekonome en ander deelnemers bymekaargebring in ses kommissies wat die kerk, ekonomie, onderwys, reg, politiek en samelewing ondersoek het.<ref>Randall, Peter, ed. (1971). South Africa's Minorities (PDF). SPRO-CAS Occasional Publication. Johannesburg: Study Project on Christianity in Apartheid Society. bl. 7–8. Besoek 23 Julie 2026.</ref><ref name="TRC"/> Die eerste fase, later bekend as SPRO-CAS I, het navorsing gedoen en verslae gepubliseer wat die hoofinstellings van die [[apartheid]]samelewing ontleed het. Die bevindinge daarvan het verder gegaan as oproepe vir verbeterde rasseverhoudinge en het gevra vir 'n fundamentele herverdeling van politieke mag en ekonomiese hulpbronne.<ref name="Stadler1975">{{cite journal |last=Stadler |first=Alf |title=Anxious Radicals: SPRO-CAS and the Apartheid Society |journal=Journal of Southern African Studies |volume=2 |issue=1 |year=1975 |pages=102–108 |doi=10.1080/03057077508707946 }}</ref><ref name="Randall1973">{{cite book |last=Randall |first=Peter |title=A Taste of Power: The Final Co-ordinated SPRO-CAS Report |year=1973 |publisher=SPRO-CAS and Ravan Press |location=Johannesburg }}</ref> 'n Tweede fase, SPRO-CAS II (voorheen die Spesiale Projek vir Christelike Aksie in die Samelewing), is gedurende 1972 en 1973 bedryf. Dit het gepoog om die vroeëre navorsing in aksie te vertaal en is verdeel in swartgeleide gemeenskapsprogramme en 'n wit bewusmakingsprogram. Die Swart Gemeenskapsprogramme, aanvanklik geassosieer met SPRO-CAS II, het 'n belangrike organisatoriese uitdrukking van die [[Swartbewussynsbeweging]] geword onder figure soos Bennie Khoapa en [[Steve Biko]].<ref name="Macqueen2011" /><ref name="Hadfield2010">{{cite journal |last=Hadfield |first=Leslie Anne |title=Christian Action and Black Consciousness Community Programmes in South Africa |journal=Journal for the Study of Religion |volume=23 |issue=1–2 |year=2010 |pages=105–130 |doi=10.4314/jsr.v23i1-2.69798 |jstor=24763999 |doi-access=free }}</ref> SPRO-CAS het ook bygedra tot die stigting van Ravan Press, wat aanvanklik geskep is om projekverslae te publiseer en later 'n belangrike opposisionele uitgewery geword het. Die projek het sy formele werk in 1973 voltooi, maar sy gemeenskapsprogramme, publikasie-inisiatiewe en metodes van Christelike sosiale analise het voortgegaan deur die Christelike Instituut, die Swart Gemeenskapsprogramme, Ravan Press en ander organisasies.<ref name="Walshe1983">{{cite book |last=Walshe |first=Peter |title=Church versus State in South Africa: The Case of the Christian Institute |year=1983 |publisher=C. Hurst |location=London |isbn=978-0-905838-81-6 }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Apartheid]] 1222coz324dfxegr4656jgehz528gh1 2966744 2966743 2026-09-12T11:10:23Z Sobaka 328 Verwysing 2966744 wikitext text/x-wiki '''The Study Project on Christianity in Apartheid Society''', (Afrikaans: Die Studieprojek oor Christendom in die Apartheidsamelewing), algemeen bekend as '''SPRO-CAS''' of '''Spro-cas''', was 'n Suid-Afrikaanse Christelike navorsings- en sosiale aksieprojek wat van 1969 tot 1973 aktief was. Dit is gesamentlik geborg deur die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke (SARK) en die [[Christelike Instituut|Christelike Instituut van Suider-Afrika]] en gelei deur opvoeder en uitgewer Peter Ralph Randall.<ref name="TRC">{{cite report |author=Truth and Reconciliation Commission of South Africa |title=Truth and Reconciliation Commission of South Africa Report |volume=4 |chapter=3 |year=1998 |publisher=Truth and Reconciliation Commission |location=Cape Town |pages=81–82 |url=https://sabctrc.saha.org.za/reports/volume4/chapter3/subsection9.htm |access-date=23 Julie 2026 }}</ref> Die projek het ontstaan uit 'n Boodskap aan die Mense van Suid-Afrika, 'n ekumeniese verklaring wat in 1968 uitgereik is wat die teologiese fondamente van apartheid uitgedaag het en aangevoer het dat Christelike lojaliteit nie ondergeskik gestel kon word aan ras of [[nasionalisme]] nie. SPRO-CAS het ongeveer 150 akademici, geestelikes, prokureurs, opvoeders, ekonome en ander deelnemers bymekaargebring in ses kommissies wat die kerk, ekonomie, onderwys, reg, politiek en samelewing ondersoek het.<ref>Randall, Peter, ed. (1971). South Africa's Minorities (PDF). SPRO-CAS Occasional Publication. Johannesburg: Study Project on Christianity in Apartheid Society. bl. 7–8. Besoek 23 Julie 2026.</ref><ref name="TRC"/> Die eerste fase, later bekend as SPRO-CAS I, het navorsing gedoen en verslae gepubliseer wat die hoofinstellings van die [[apartheid]]samelewing ontleed het. Die bevindinge daarvan het verder gegaan as oproepe vir verbeterde rasseverhoudinge en het gevra vir 'n fundamentele herverdeling van politieke mag en ekonomiese hulpbronne.<ref name="Stadler1975">{{cite journal |last=Stadler |first=Alf |title=Anxious Radicals: SPRO-CAS and the Apartheid Society |journal=Journal of Southern African Studies |volume=2 |issue=1 |year=1975 |pages=102–108 |doi=10.1080/03057077508707946 }}</ref><ref name="Randall1973">{{cite book |last=Randall |first=Peter |title=A Taste of Power: The Final Co-ordinated SPRO-CAS Report |year=1973 |publisher=SPRO-CAS and Ravan Press |location=Johannesburg }}</ref> 'n Tweede fase, SPRO-CAS II (voorheen die Spesiale Projek vir Christelike Aksie in die Samelewing), is gedurende 1972 en 1973 bedryf. Dit het gepoog om die vroeëre navorsing in aksie te vertaal en is verdeel in swartgeleide gemeenskapsprogramme en 'n wit bewusmakingsprogram. Die Swart Gemeenskapsprogramme, aanvanklik geassosieer met SPRO-CAS II, het 'n belangrike organisatoriese uitdrukking van die [[Swartbewussynsbeweging]] geword onder figure soos Bennie Khoapa en [[Steve Biko]].<ref>Macqueen, Ian M. (2011). Re-imagining South Africa: Black Consciousness, Radical Christianity and the New Left, 1967–1977 (PDF) (DPhil thesis). University of Sussex. bl. 131–139. Besoek 23 Julie 2026.</ref><ref name="Hadfield2010">{{cite journal |last=Hadfield |first=Leslie Anne |title=Christian Action and Black Consciousness Community Programmes in South Africa |journal=Journal for the Study of Religion |volume=23 |issue=1–2 |year=2010 |pages=105–130 |doi=10.4314/jsr.v23i1-2.69798 |jstor=24763999 |doi-access=free }}</ref> SPRO-CAS het ook bygedra tot die stigting van Ravan Press, wat aanvanklik geskep is om projekverslae te publiseer en later 'n belangrike opposisionele uitgewery geword het. Die projek het sy formele werk in 1973 voltooi, maar sy gemeenskapsprogramme, publikasie-inisiatiewe en metodes van Christelike sosiale analise het voortgegaan deur die Christelike Instituut, die Swart Gemeenskapsprogramme, Ravan Press en ander organisasies.<ref name="Walshe1983">{{cite book |last=Walshe |first=Peter |title=Church versus State in South Africa: The Case of the Christian Institute |year=1983 |publisher=C. Hurst |location=London |isbn=978-0-905838-81-6 }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Apartheid]] 3l5qj7d5sezp02ltl48b2vz05z9m7tn 2966746 2966744 2026-09-12T11:15:50Z Sobaka 328 opruim 2966746 wikitext text/x-wiki '''The Study Project on Christianity in Apartheid Society''', (Afrikaans: Die Studieprojek oor Christendom in die Apartheidsamelewing), algemeen bekend as '''SPRO-CAS''' of '''Spro-cas''', was 'n Suid-Afrikaanse Christelike navorsings- en sosiale aksieprojek wat van 1969 tot 1973 aktief was. Dit is gesamentlik geborg deur die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke (SARK) en die [[Christelike Instituut|Christelike Instituut van Suider-Afrika]] en gelei deur opvoeder en uitgewer Peter Ralph Randall.<ref name="TRC">{{cite report |author=Truth and Reconciliation Commission of South Africa |title=Truth and Reconciliation Commission of South Africa Report |volume=4 |chapter=3 |year=1998 |publisher=Truth and Reconciliation Commission |location=Cape Town |pages=81–82 |url=https://sabctrc.saha.org.za/reports/volume4/chapter3/subsection9.htm |access-date=23 Julie 2026 }}</ref> Die projek het ontstaan uit 'n "Boodskap aan die Mense van Suid-Afrika", 'n ekumeniese verklaring wat in 1968 uitgereik is wat die teologiese fondamente van apartheid uitgedaag het en aangevoer het dat Christelike lojaliteit nie ondergeskik gestel kon word aan ras of [[nasionalisme]] nie. SPRO-CAS het ongeveer 150 akademici, geestelikes, prokureurs, opvoeders, ekonome en ander deelnemers bymekaargebring in ses kommissies wat die kerk, ekonomie, onderwys, reg, politiek en samelewing ondersoek het.<ref>Randall, Peter, ed. (1971). South Africa's Minorities (PDF). SPRO-CAS Occasional Publication. Johannesburg: Study Project on Christianity in Apartheid Society. bl. 7–8. Besoek 23 Julie 2026.</ref><ref name="TRC"/> Die eerste fase, later bekend as SPRO-CAS I, het navorsing gedoen en verslae gepubliseer wat die hoofinstellings van die [[apartheid]]samelewing ontleed het. Die bevindinge daarvan het verder gegaan as oproepe vir verbeterde rasseverhoudinge en het gevra vir 'n fundamentele herverdeling van politieke mag en ekonomiese hulpbronne.<ref name="Stadler1975">{{cite journal |last=Stadler |first=Alf |title=Anxious Radicals: SPRO-CAS and the Apartheid Society |journal=Journal of Southern African Studies |volume=2 |issue=1 |year=1975 |pages=102–108 |doi=10.1080/03057077508707946 }}</ref><ref name="Randall1973">{{cite book |last=Randall |first=Peter |title=A Taste of Power: The Final Co-ordinated SPRO-CAS Report |year=1973 |publisher=SPRO-CAS and Ravan Press |location=Johannesburg }}</ref> 'n Tweede fase, SPRO-CAS II (voorheen die Spesiale Projek vir Christelike Aksie in die Samelewing), is gedurende 1972 en 1973 bedryf. Dit het gepoog om die vroeëre navorsing in aksie te vertaal en is verdeel in swartgeleide gemeenskapsprogramme en 'n wit bewusmakingsprogram. Die Swart Gemeenskapsprogramme, aanvanklik geassosieer met SPRO-CAS II, het 'n belangrike organisatoriese uitdrukking van die [[Swartbewussynsbeweging]] geword onder figure soos Bennie Khoapa en [[Steve Biko]].<ref>Macqueen, Ian M. (2011). Re-imagining South Africa: Black Consciousness, Radical Christianity and the New Left, 1967–1977 (PDF) (DPhil thesis). University of Sussex. bl. 131–139. Besoek 23 Julie 2026.</ref><ref name="Hadfield2010">{{cite journal |last=Hadfield |first=Leslie Anne |title=Christian Action and Black Consciousness Community Programmes in South Africa |journal=Journal for the Study of Religion |volume=23 |issue=1–2 |year=2010 |pages=105–130 |doi=10.4314/jsr.v23i1-2.69798 |jstor=24763999 |doi-access=free }}</ref> SPRO-CAS het ook bygedra tot die stigting van Ravan Press, wat aanvanklik geskep is om projekverslae te publiseer en later 'n belangrike opposisionele uitgewery geword het. Die projek het sy formele werk in 1973 voltooi, maar sy gemeenskapsprogramme, publikasie-inisiatiewe en metodes van Christelike sosiale analise het voortgegaan deur die Christelike Instituut, die Swart Gemeenskapsprogramme, Ravan Press en ander organisasies.<ref name="Walshe1983">{{cite book |last=Walshe |first=Peter |title=Church versus State in South Africa: The Case of the Christian Institute |year=1983 |publisher=C. Hurst |location=London |isbn=978-0-905838-81-6 }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Apartheid]] l9gp8kjuo8fxn0tn9hz5nmk5f7vm9l3 1 468955 2966745 2026-09-12T11:11:15Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2966745 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468956 2966750 2026-09-12T11:35:50Z Sobaka 328 Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ 2966750 wikitext text/x-wiki Die '''digitale kloof''' is die ongelykheid tussen [[mens]]e, huishoudings, [[gemeenskap]]pe, streke en lande ten opsigte van toegang tot, die gebruik van en die voordele verkry uit digitale tegnologie. Dit sluit nie slegs toegang tot die [[Internet]] en digitale toestelle in nie, maar ook die bekostigbaarheid en gehalte van verbindings, digitale vaardighede, toepaslike inhoud en die vermoë om [[tegnologie]] doelgerig te gebruik. Die begrip word dikwels beskryf aan die hand van vier onderling verwante dimensies: motiverings-, materiële, vaardigheids- en gebruikstoegang.<ref name="vandijk">{{cite book |last=Van Dijk |first=Jan A. G. M. |title=The Deepening Divide: Inequality in the Information Society |publisher=Sage Publications |year=2005 |isbn=978-1-4129-0403-2}}</ref> Die digitale kloof bestaan dus nie net tussen mense wat aanlyn en vanlyn is nie. Dit kom ook voor tussen gebruikers met vinnige, betroubare en onbeperkte toegang en dié wat slegs sporadies, teen hoë koste of deur middel van beperkte mobiele toestelle toegang het. Digitale ongelykheid kan bestaande verskille in toegang tot [[onderwys]], [[werk]], finansiële dienste, gesondheidsorg, openbare dienste en politieke deelname verdiep. Namate meer dienste uitsluitlik of hoofsaaklik digitaal gelewer word, loop mense met onvoldoende toegang of vaardighede die gevaar om verder gemarginaliseer te word. == Dimensies == === Motivering en vertroue === Motiveringstoegang verwys na ’n persoon se bereidwilligheid en vertroue om digitale tegnologie te gebruik. Sommige mense gebruik nie digitale dienste nie omdat hulle dit nie as toepaslik of nuttig beskou nie, omdat hulle min vertroue in tegnologie het, of weens kommer oor [[privaatheid]], [[bedrog]], [[kubermisdaad]] en aanlyn teistering. Ouderdom, opvoeding, vorige blootstelling aan tegnologie en kulturele houdings kan digitale deelname beïnvloed. === Materiële toegang === Materiële toegang behels die beskikbaarheid van toestelle, [[elektrisiteit]], telekommunikasie-infrastruktuur en ’n betroubare internetverbinding. Die besit van ’n [[selfoon]] beteken nie noodwendig dat iemand oor betekenisvolle internettoegang beskik nie. ’n Gebruiker kan byvoorbeeld slegs ’n basiese selfoon besit, ’n toestel met ander huishoudingslede deel, of nie genoeg data kan bekostig om video’s, opvoedkundige materiaal of regeringsdienste te gebruik nie. In landelike en afgeleë gebiede word toegang dikwels beperk deur swak netwerkdekking, ’n onbetroubare elektrisiteitsvoorraad en die hoë koste van die oprigting en instandhouding van telekommunikasie-infrastruktuur. === Digitale vaardighede === Vaardigheidstoegang verwys na die [[kennis]] wat nodig is om digitale toestelle en dienste doeltreffend en veilig te gebruik. Dit wissel van basiese handelinge, soos die gebruik van ’n [[soekenjin]] of die stuur van ’n [[e-pos]], tot die beoordeling van aanlyn inligting, beskerming van persoonlike data, gebruik van kantoorsagteware en gevorderde vaardighede soos [[programmering]]. Digitale [[geletterdheid]] sluit ook die vermoë in om verkeerde inligting, aanlyn bedrog en gemanipuleerde inhoud te herken. Toegang tot ’n toestel sonder die nodige vaardighede lei dus nie noodwendig tot volle digitale deelname nie. === Gebruik en voordele === Gebruiksaanwending het betrekking op waarvoor, hoe gereeld en hoe doeltreffend digitale tegnologie gebruik word. Twee mense kan albei internettoegang hê, maar baie verskillende voordele daaruit verkry. Een persoon kan dit hoofsaaklik vir vermaak of boodskappe gebruik, terwyl ’n ander dit vir opleiding, werksoeke, banksake, ondernemingsontwikkeling en toegang tot openbare dienste aanwend. Hierdie verskil word soms die ''tweedevlak-digitale kloof'' genoem. ’n Verdere onderskeid, die ''derdevlak-digitale kloof'', verwys na ongelykhede in die tasbare maatskaplike, ekonomiese en politieke voordele wat mense uit hul gebruik van tegnologie verkry. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Digitale tegnologie]] [[Kategorie:Internet]] [[Kategorie:Maatskaplike ongelykheid]] [[Kategorie:Ekonomiese ontwikkeling]] 9n44xl1c2qzhxcfgtwzpvxgedinbbqx 2966752 2966750 2026-09-12T11:43:04Z Sobaka 328 bywerk 2966752 wikitext text/x-wiki Die '''digitale kloof''' is die ongelykheid tussen [[mens]]e, huishoudings, [[gemeenskap]]pe, streke en lande ten opsigte van toegang tot, die gebruik van en die voordele verkry uit digitale tegnologie. Dit sluit nie slegs toegang tot die [[Internet]] en digitale toestelle in nie, maar ook die bekostigbaarheid en gehalte van verbindings, digitale vaardighede, toepaslike inhoud en die vermoë om [[tegnologie]] doelgerig te gebruik. Die begrip word dikwels beskryf aan die hand van vier onderling verwante dimensies: motiverings-, materiële, vaardigheids- en gebruikstoegang.<ref name="vandijk">{{cite book |last=Van Dijk |first=Jan A. G. M. |title=The Deepening Divide: Inequality in the Information Society |publisher=Sage Publications |year=2005 |isbn=978-1-4129-0403-2}}</ref> Die digitale kloof bestaan dus nie net tussen mense wat aanlyn en vanlyn is nie. Dit kom ook voor tussen gebruikers met vinnige, betroubare en onbeperkte toegang en dié wat slegs sporadies, teen hoë koste of deur middel van beperkte mobiele toestelle toegang het. Digitale ongelykheid kan bestaande verskille in toegang tot [[onderwys]], [[werk]], finansiële dienste, gesondheidsorg, openbare dienste en politieke deelname verdiep. Namate meer dienste uitsluitlik of hoofsaaklik digitaal gelewer word, loop mense met onvoldoende toegang of vaardighede die gevaar om verder gemarginaliseer te word. == Dimensies == === Motivering en vertroue === Motiveringstoegang verwys na ’n persoon se bereidwilligheid en vertroue om digitale tegnologie te gebruik. Sommige mense gebruik nie digitale dienste nie omdat hulle dit nie as toepaslik of nuttig beskou nie, omdat hulle min vertroue in tegnologie het, of weens kommer oor [[privaatheid]], [[bedrog]], [[kubermisdaad]] en aanlyn teistering. Ouderdom, opvoeding, vorige blootstelling aan tegnologie en kulturele houdings kan digitale deelname beïnvloed. === Materiële toegang === Materiële toegang behels die beskikbaarheid van toestelle, [[elektrisiteit]], telekommunikasie-infrastruktuur en ’n betroubare internetverbinding. Die besit van ’n [[selfoon]] beteken nie noodwendig dat iemand oor betekenisvolle internettoegang beskik nie. ’n Gebruiker kan byvoorbeeld slegs ’n basiese selfoon besit, ’n toestel met ander huishoudingslede deel, of nie genoeg data kan bekostig om video’s, opvoedkundige materiaal of regeringsdienste te gebruik nie. In landelike en afgeleë gebiede word toegang dikwels beperk deur swak netwerkdekking, ’n onbetroubare elektrisiteitsvoorraad en die hoë koste van die oprigting en instandhouding van telekommunikasie-infrastruktuur. === Digitale vaardighede === Vaardigheidstoegang verwys na die [[kennis]] wat nodig is om digitale toestelle en dienste doeltreffend en veilig te gebruik. Dit wissel van basiese handelinge, soos die gebruik van ’n [[soekenjin]] of die stuur van ’n [[e-pos]], tot die beoordeling van aanlyn inligting, beskerming van persoonlike data, gebruik van kantoorsagteware en gevorderde vaardighede soos [[programmering]]. Digitale [[geletterdheid]] sluit ook die vermoë in om verkeerde inligting, aanlyn bedrog en gemanipuleerde inhoud te herken. Toegang tot ’n toestel sonder die nodige vaardighede lei dus nie noodwendig tot volle digitale deelname nie. === Gebruik en voordele === Gebruiksaanwending het betrekking op waarvoor, hoe gereeld en hoe doeltreffend digitale tegnologie gebruik word. Twee mense kan albei internettoegang hê, maar baie verskillende voordele daaruit verkry. Een persoon kan dit hoofsaaklik vir vermaak of boodskappe gebruik, terwyl ’n ander dit vir opleiding, werksoeke, banksake, ondernemingsontwikkeling en toegang tot openbare dienste aanwend. Hierdie verskil word soms die ''tweedevlak-digitale kloof'' genoem. ’n Verdere onderskeid, die ''derdevlak-digitale kloof'', verwys na ongelykhede in die tasbare maatskaplike, ekonomiese en politieke voordele wat mense uit hul gebruik van tegnologie verkry. == Oorsake == Die digitale kloof hou verband met verskeie oorvleuelende vorme van ongelykheid, waaronder: * inkomste en die bekostigbaarheid van toestelle en data; * verskille tussen stedelike en landelike gebiede; * ouderdom en opvoedingsvlak; * geslag en maatskaplike norme; * [[gestremdheid]] en die toeganklikheid van digitale dienste; * die beskikbaarheid van elektrisiteit en telekommunikasie-infrastruktuur; * [[taal]] en die beskikbaarheid van plaaslik toepaslike inhoud; * politieke beperkings, [[sensuur]] en die doelbewuste afskakeling van internetdienste; en * die gehalte, snelheid en betroubaarheid van verbindings. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Digitale tegnologie]] [[Kategorie:Internet]] [[Kategorie:Maatskaplike ongelykheid]] [[Kategorie:Ekonomiese ontwikkeling]] tm7intj5hf9enhzompsvppnoirg0rbn 2966753 2966752 2026-09-12T11:45:44Z Sobaka 328 /* Oorsake */ verwysing 2966753 wikitext text/x-wiki Die '''digitale kloof''' is die ongelykheid tussen [[mens]]e, huishoudings, [[gemeenskap]]pe, streke en lande ten opsigte van toegang tot, die gebruik van en die voordele verkry uit digitale tegnologie. Dit sluit nie slegs toegang tot die [[Internet]] en digitale toestelle in nie, maar ook die bekostigbaarheid en gehalte van verbindings, digitale vaardighede, toepaslike inhoud en die vermoë om [[tegnologie]] doelgerig te gebruik. Die begrip word dikwels beskryf aan die hand van vier onderling verwante dimensies: motiverings-, materiële, vaardigheids- en gebruikstoegang.<ref name="vandijk">{{cite book |last=Van Dijk |first=Jan A. G. M. |title=The Deepening Divide: Inequality in the Information Society |publisher=Sage Publications |year=2005 |isbn=978-1-4129-0403-2}}</ref> Die digitale kloof bestaan dus nie net tussen mense wat aanlyn en vanlyn is nie. Dit kom ook voor tussen gebruikers met vinnige, betroubare en onbeperkte toegang en dié wat slegs sporadies, teen hoë koste of deur middel van beperkte mobiele toestelle toegang het. Digitale ongelykheid kan bestaande verskille in toegang tot [[onderwys]], [[werk]], finansiële dienste, gesondheidsorg, openbare dienste en politieke deelname verdiep. Namate meer dienste uitsluitlik of hoofsaaklik digitaal gelewer word, loop mense met onvoldoende toegang of vaardighede die gevaar om verder gemarginaliseer te word. == Dimensies == === Motivering en vertroue === Motiveringstoegang verwys na ’n persoon se bereidwilligheid en vertroue om digitale tegnologie te gebruik. Sommige mense gebruik nie digitale dienste nie omdat hulle dit nie as toepaslik of nuttig beskou nie, omdat hulle min vertroue in tegnologie het, of weens kommer oor [[privaatheid]], [[bedrog]], [[kubermisdaad]] en aanlyn teistering. Ouderdom, opvoeding, vorige blootstelling aan tegnologie en kulturele houdings kan digitale deelname beïnvloed. === Materiële toegang === Materiële toegang behels die beskikbaarheid van toestelle, [[elektrisiteit]], telekommunikasie-infrastruktuur en ’n betroubare internetverbinding. Die besit van ’n [[selfoon]] beteken nie noodwendig dat iemand oor betekenisvolle internettoegang beskik nie. ’n Gebruiker kan byvoorbeeld slegs ’n basiese selfoon besit, ’n toestel met ander huishoudingslede deel, of nie genoeg data kan bekostig om video’s, opvoedkundige materiaal of regeringsdienste te gebruik nie. In landelike en afgeleë gebiede word toegang dikwels beperk deur swak netwerkdekking, ’n onbetroubare elektrisiteitsvoorraad en die hoë koste van die oprigting en instandhouding van telekommunikasie-infrastruktuur. === Digitale vaardighede === Vaardigheidstoegang verwys na die [[kennis]] wat nodig is om digitale toestelle en dienste doeltreffend en veilig te gebruik. Dit wissel van basiese handelinge, soos die gebruik van ’n [[soekenjin]] of die stuur van ’n [[e-pos]], tot die beoordeling van aanlyn inligting, beskerming van persoonlike data, gebruik van kantoorsagteware en gevorderde vaardighede soos [[programmering]]. Digitale [[geletterdheid]] sluit ook die vermoë in om verkeerde inligting, aanlyn bedrog en gemanipuleerde inhoud te herken. Toegang tot ’n toestel sonder die nodige vaardighede lei dus nie noodwendig tot volle digitale deelname nie. === Gebruik en voordele === Gebruiksaanwending het betrekking op waarvoor, hoe gereeld en hoe doeltreffend digitale tegnologie gebruik word. Twee mense kan albei internettoegang hê, maar baie verskillende voordele daaruit verkry. Een persoon kan dit hoofsaaklik vir vermaak of boodskappe gebruik, terwyl ’n ander dit vir opleiding, werksoeke, banksake, ondernemingsontwikkeling en toegang tot openbare dienste aanwend. Hierdie verskil word soms die ''tweedevlak-digitale kloof'' genoem. ’n Verdere onderskeid, die ''derdevlak-digitale kloof'', verwys na ongelykhede in die tasbare maatskaplike, ekonomiese en politieke voordele wat mense uit hul gebruik van tegnologie verkry. == Oorsake == Die digitale kloof hou verband met verskeie oorvleuelende vorme van ongelykheid, waaronder: * inkomste en die bekostigbaarheid van toestelle en data; * verskille tussen stedelike en landelike gebiede; * ouderdom en opvoedingsvlak; * geslag en maatskaplike norme; * [[gestremdheid]] en die toeganklikheid van digitale dienste; * die beskikbaarheid van elektrisiteit en telekommunikasie-infrastruktuur; * [[taal]] en die beskikbaarheid van plaaslik toepaslike inhoud; * politieke beperkings, [[sensuur]] en die doelbewuste afskakeling van internetdienste; en * die gehalte, snelheid en betroubaarheid van verbindings.<ref>{{cite web |title=Measuring digital development: Facts and Figures 2025 |url=https://www.itu.int/itu-d/reports/statistics/facts-figures-2025/ |publisher=Internasionale Telekommunikasie-unie |year=2025 |language=en |access-date=12 September 2026 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Digitale tegnologie]] [[Kategorie:Internet]] [[Kategorie:Maatskaplike ongelykheid]] [[Kategorie:Ekonomiese ontwikkeling]] 8qz36p4mc4re40m5pwrx6ab682r2qg0 2966754 2966753 2026-09-12T11:48:40Z Sobaka 328 bywerk 2966754 wikitext text/x-wiki Die '''digitale kloof''' is die ongelykheid tussen [[mens]]e, huishoudings, [[gemeenskap]]pe, streke en lande ten opsigte van toegang tot, die gebruik van en die voordele verkry uit digitale tegnologie. Dit sluit nie slegs toegang tot die [[Internet]] en digitale toestelle in nie, maar ook die bekostigbaarheid en gehalte van verbindings, digitale vaardighede, toepaslike inhoud en die vermoë om [[tegnologie]] doelgerig te gebruik. Die begrip word dikwels beskryf aan die hand van vier onderling verwante dimensies: motiverings-, materiële, vaardigheids- en gebruikstoegang.<ref name="vandijk">{{cite book |last=Van Dijk |first=Jan A. G. M. |title=The Deepening Divide: Inequality in the Information Society |publisher=Sage Publications |year=2005 |isbn=978-1-4129-0403-2}}</ref> Die digitale kloof bestaan dus nie net tussen mense wat aanlyn en vanlyn is nie. Dit kom ook voor tussen gebruikers met vinnige, betroubare en onbeperkte toegang en dié wat slegs sporadies, teen hoë koste of deur middel van beperkte mobiele toestelle toegang het. Digitale ongelykheid kan bestaande verskille in toegang tot [[onderwys]], [[werk]], finansiële dienste, gesondheidsorg, openbare dienste en politieke deelname verdiep. Namate meer dienste uitsluitlik of hoofsaaklik digitaal gelewer word, loop mense met onvoldoende toegang of vaardighede die gevaar om verder gemarginaliseer te word. == Dimensies == === Motivering en vertroue === Motiveringstoegang verwys na ’n persoon se bereidwilligheid en vertroue om digitale tegnologie te gebruik. Sommige mense gebruik nie digitale dienste nie omdat hulle dit nie as toepaslik of nuttig beskou nie, omdat hulle min vertroue in tegnologie het, of weens kommer oor [[privaatheid]], [[bedrog]], [[kubermisdaad]] en aanlyn teistering. Ouderdom, opvoeding, vorige blootstelling aan tegnologie en kulturele houdings kan digitale deelname beïnvloed. === Materiële toegang === Materiële toegang behels die beskikbaarheid van toestelle, [[elektrisiteit]], telekommunikasie-infrastruktuur en ’n betroubare internetverbinding. Die besit van ’n [[selfoon]] beteken nie noodwendig dat iemand oor betekenisvolle internettoegang beskik nie. ’n Gebruiker kan byvoorbeeld slegs ’n basiese selfoon besit, ’n toestel met ander huishoudingslede deel, of nie genoeg data kan bekostig om video’s, opvoedkundige materiaal of regeringsdienste te gebruik nie. In landelike en afgeleë gebiede word toegang dikwels beperk deur swak netwerkdekking, ’n onbetroubare elektrisiteitsvoorraad en die hoë koste van die oprigting en instandhouding van telekommunikasie-infrastruktuur. === Digitale vaardighede === Vaardigheidstoegang verwys na die [[kennis]] wat nodig is om digitale toestelle en dienste doeltreffend en veilig te gebruik. Dit wissel van basiese handelinge, soos die gebruik van ’n [[soekenjin]] of die stuur van ’n [[e-pos]], tot die beoordeling van aanlyn inligting, beskerming van persoonlike data, gebruik van kantoorsagteware en gevorderde vaardighede soos [[programmering]]. Digitale [[geletterdheid]] sluit ook die vermoë in om verkeerde inligting, aanlyn bedrog en gemanipuleerde inhoud te herken. Toegang tot ’n toestel sonder die nodige vaardighede lei dus nie noodwendig tot volle digitale deelname nie. === Gebruik en voordele === Gebruiksaanwending het betrekking op waarvoor, hoe gereeld en hoe doeltreffend digitale tegnologie gebruik word. Twee mense kan albei internettoegang hê, maar baie verskillende voordele daaruit verkry. Een persoon kan dit hoofsaaklik vir vermaak of boodskappe gebruik, terwyl ’n ander dit vir opleiding, werksoeke, banksake, ondernemingsontwikkeling en toegang tot openbare dienste aanwend. Hierdie verskil word soms die ''tweedevlak-digitale kloof'' genoem. ’n Verdere onderskeid, die ''derdevlak-digitale kloof'', verwys na ongelykhede in die tasbare maatskaplike, ekonomiese en politieke voordele wat mense uit hul gebruik van tegnologie verkry. == Oorsake == Die digitale kloof hou verband met verskeie oorvleuelende vorme van ongelykheid, waaronder: * inkomste en die bekostigbaarheid van toestelle en data; * verskille tussen stedelike en landelike gebiede; * ouderdom en opvoedingsvlak; * geslag en maatskaplike norme; * [[gestremdheid]] en die toeganklikheid van digitale dienste; * die beskikbaarheid van elektrisiteit en telekommunikasie-infrastruktuur; * [[taal]] en die beskikbaarheid van plaaslik toepaslike inhoud; * politieke beperkings, [[sensuur]] en die doelbewuste afskakeling van internetdienste; en * die gehalte, snelheid en betroubaarheid van verbindings.<ref>{{cite web |title=Measuring digital development: Facts and Figures 2025 |url=https://www.itu.int/itu-d/reports/statistics/facts-figures-2025/ |publisher=Internasionale Telekommunikasie-unie |year=2025 |language=en |access-date=12 September 2026 }}</ref> Hierdie faktore werk dikwels saam. ’n Lae-inkomstegebruiker in ’n landelike gebied kan byvoorbeeld gelyktydig met swak netwerkdekking, duur data, ’n gebrek aan digitale vaardighede en min aanlyn inhoud in sy of haar huistaal gekonfronteer word. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Digitale tegnologie]] [[Kategorie:Internet]] [[Kategorie:Maatskaplike ongelykheid]] [[Kategorie:Ekonomiese ontwikkeling]] szygzjlfsdaxg4k0av8gu573ftlzqlt 2966755 2966754 2026-09-12T11:51:18Z Sobaka 328 bywerk 2966755 wikitext text/x-wiki Die '''digitale kloof''' is die ongelykheid tussen [[mens]]e, huishoudings, [[gemeenskap]]pe, streke en lande ten opsigte van toegang tot, die gebruik van en die voordele verkry uit digitale tegnologie. Dit sluit nie slegs toegang tot die [[Internet]] en digitale toestelle in nie, maar ook die bekostigbaarheid en gehalte van verbindings, digitale vaardighede, toepaslike inhoud en die vermoë om [[tegnologie]] doelgerig te gebruik. Die begrip word dikwels beskryf aan die hand van vier onderling verwante dimensies: motiverings-, materiële, vaardigheids- en gebruikstoegang.<ref name="vandijk">{{cite book |last=Van Dijk |first=Jan A. G. M. |title=The Deepening Divide: Inequality in the Information Society |publisher=Sage Publications |year=2005 |isbn=978-1-4129-0403-2}}</ref> Die digitale kloof bestaan dus nie net tussen mense wat aanlyn en vanlyn is nie. Dit kom ook voor tussen gebruikers met vinnige, betroubare en onbeperkte toegang en dié wat slegs sporadies, teen hoë koste of deur middel van beperkte mobiele toestelle toegang het. Digitale ongelykheid kan bestaande verskille in toegang tot [[onderwys]], [[werk]], finansiële dienste, gesondheidsorg, openbare dienste en politieke deelname verdiep. Namate meer dienste uitsluitlik of hoofsaaklik digitaal gelewer word, loop mense met onvoldoende toegang of vaardighede die gevaar om verder gemarginaliseer te word. == Dimensies == === Motivering en vertroue === Motiveringstoegang verwys na ’n persoon se bereidwilligheid en vertroue om digitale tegnologie te gebruik. Sommige mense gebruik nie digitale dienste nie omdat hulle dit nie as toepaslik of nuttig beskou nie, omdat hulle min vertroue in tegnologie het, of weens kommer oor [[privaatheid]], [[bedrog]], [[kubermisdaad]] en aanlyn teistering. Ouderdom, opvoeding, vorige blootstelling aan tegnologie en kulturele houdings kan digitale deelname beïnvloed. === Materiële toegang === Materiële toegang behels die beskikbaarheid van toestelle, [[elektrisiteit]], telekommunikasie-infrastruktuur en ’n betroubare internetverbinding. Die besit van ’n [[selfoon]] beteken nie noodwendig dat iemand oor betekenisvolle internettoegang beskik nie. ’n Gebruiker kan byvoorbeeld slegs ’n basiese selfoon besit, ’n toestel met ander huishoudingslede deel, of nie genoeg data kan bekostig om video’s, opvoedkundige materiaal of regeringsdienste te gebruik nie. In landelike en afgeleë gebiede word toegang dikwels beperk deur swak netwerkdekking, ’n onbetroubare elektrisiteitsvoorraad en die hoë koste van die oprigting en instandhouding van telekommunikasie-infrastruktuur. === Digitale vaardighede === Vaardigheidstoegang verwys na die [[kennis]] wat nodig is om digitale toestelle en dienste doeltreffend en veilig te gebruik. Dit wissel van basiese handelinge, soos die gebruik van ’n [[soekenjin]] of die stuur van ’n [[e-pos]], tot die beoordeling van aanlyn inligting, beskerming van persoonlike data, gebruik van kantoorsagteware en gevorderde vaardighede soos [[programmering]]. Digitale [[geletterdheid]] sluit ook die vermoë in om verkeerde inligting, aanlyn bedrog en gemanipuleerde inhoud te herken. Toegang tot ’n toestel sonder die nodige vaardighede lei dus nie noodwendig tot volle digitale deelname nie. === Gebruik en voordele === Gebruiksaanwending het betrekking op waarvoor, hoe gereeld en hoe doeltreffend digitale tegnologie gebruik word. Twee mense kan albei internettoegang hê, maar baie verskillende voordele daaruit verkry. Een persoon kan dit hoofsaaklik vir vermaak of boodskappe gebruik, terwyl ’n ander dit vir opleiding, werksoeke, banksake, ondernemingsontwikkeling en toegang tot openbare dienste aanwend. Hierdie verskil word soms die ''tweedevlak-digitale kloof'' genoem. ’n Verdere onderskeid, die ''derdevlak-digitale kloof'', verwys na ongelykhede in die tasbare maatskaplike, ekonomiese en politieke voordele wat mense uit hul gebruik van tegnologie verkry. == Oorsake == Die digitale kloof hou verband met verskeie oorvleuelende vorme van ongelykheid, waaronder: * inkomste en die bekostigbaarheid van toestelle en data; * verskille tussen stedelike en landelike gebiede; * ouderdom en opvoedingsvlak; * geslag en maatskaplike norme; * [[gestremdheid]] en die toeganklikheid van digitale dienste; * die beskikbaarheid van elektrisiteit en telekommunikasie-infrastruktuur; * [[taal]] en die beskikbaarheid van plaaslik toepaslike inhoud; * politieke beperkings, [[sensuur]] en die doelbewuste afskakeling van internetdienste; en * die gehalte, snelheid en betroubaarheid van verbindings.<ref>{{cite web |title=Measuring digital development: Facts and Figures 2025 |url=https://www.itu.int/itu-d/reports/statistics/facts-figures-2025/ |publisher=Internasionale Telekommunikasie-unie |year=2025 |language=en |access-date=12 September 2026 }}</ref> Hierdie faktore werk dikwels saam. ’n Lae-inkomstegebruiker in ’n landelike gebied kan byvoorbeeld gelyktydig met swak netwerkdekking, duur data, ’n gebrek aan digitale vaardighede en min aanlyn inhoud in sy of haar huistaal gekonfronteer word. == Wêreldwye omvang == Internetgebruik het wêreldwyd sterk toegeneem, maar groot ongelykhede bly bestaan. Volgens die [[Internasionale Telekommunikasie-unie]] (ITU) was byna driekwart van die wêreldbevolking in 2025 aanlyn, terwyl ongeveer 2,2 miljard mense steeds vanlyn was. Die meeste mense sonder toegang het in lae- en middelinkomstelande gewoon.<ref name="ITU2025">{{cite web |url=https://www.itu.int/itu-d/reports/statistics/facts-figures-2025/ |title=Measuring digital development: Facts and Figures 2025 |publisher=International Telecommunication Union |year=2025 |access-date=10 September 2026}}</ref> Hoewel mobiele breëbanddekking ’n groot deel van die wêreldbevolking bereik, beteken netwerkdekking nie dat almal die internet werklik gebruik nie. Bekostigbaarheid, die prys van slimfone, gebrek aan vaardighede en die afwesigheid van toepaslike inhoud veroorsaak ’n sogenaamde ''gebruikskloof''. Verskille in die gehalte en snelheid van toegang het ook belangriker geword namate videodienste, afstandsonderrig, afstandswerk en [[kunsmatige intelligensie]] meer dataverbruik en rekenaarkrag vereis. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Digitale tegnologie]] [[Kategorie:Internet]] [[Kategorie:Maatskaplike ongelykheid]] [[Kategorie:Ekonomiese ontwikkeling]] 0fxnzq6h4gzcdno1dmgzpz46eg46yjm 1 468957 2966751 2026-09-12T11:37:31Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2966751 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 468960 2966471 2026-09-11T15:21:19Z Kewarona 203617 Servikale Kanker 2966471 wikitext text/x-wiki == Servikale Kanker == Servikale kanker is n tipe kanker wat in die serviks begin wat die onderste deel van die baarmoeder is wat met die vagina verbind. Dit is n ernstige siekte maar die goeie ding is dat dikwels voorkom en suksesvol behandel kan word wanneer dit vroeg gevind word. Een van die hoofoorsake van servikale kanker is n virus genaamd menslike papillomavirus (HPV). HPV is baie algemeen en kan deur seksuele kontak van een persoon na n ander oorgedra word.In baie mense raak die liggaam natuurlik van die virus ontslae. Wanneer seker soorte HPV egter lank in die liggaam bly kan dit veranderinge in die selle van die serviks veroorsaak.As hierdie veranderinge nie opgespoor en behandel word nie kan hulle uiteindelik in kanker ontwikkel. Servikale kanker kan op verskeie maniere voorkom word.HPV inenting kan beskerm teen die tipes HPV wat versntwoordelik is vir baie gevalle van servikale kanker. In Suid-Afrika bly servikale kanker n belangrike gesondheidsorg.Baie vroue kan die siekte net pntdek wanneer dit reeds gevorder het. Daarom is bewustheid HPV inenting en gereelde sifting so belangrik. Vroue moet gemaklik voel om oor hul gesondheid te praat en nagegaan te word wanneer nodig. Die belangrikste is dat servikale kanker nie beteken dat daar geen hoop is nie. Waanneer dit vroeg opgespoor word kan behandeling baie effektief wees . Om vir jou gesondheid te sorg en gereeld te gaan sifting kan n groot versil maak == Verwysings == # [https://cansa.org.za/cervical-cancer/ Cervical Cancer - CANSA - The Cancer Association of South Africa | CANSA – The Cancer Association of South Africa] # [https://www.health.gov.za/wp-content/uploads/2026/05/ELIMINATION-OF-CERVICAL-CANCER-IN-SOUTH-AFRICA_A-strategic-and-implementation-framework_04052026_FV.pdf ELIMINATION-OF-CERVICAL-CANCER-IN-SOUTH-AFRICA_A-strategic-and-implementation-framework_04052026_FV.pdf] bco7mvgq0hti35qa7z4q3t5w1m9inlg